వినాయక వ్రతకల్ప విధానం

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="te">
  <siteinfo>
    <sitename>వికీపీడియా</sitename>
    <dbname>tewiki</dbname>
    <base>https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.19</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">మీడియా</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ప్రత్యేక</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">చర్చ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">వాడుకరి</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">వాడుకరి చర్చ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">వికీపీడియా</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">వికీపీడియా చర్చ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">దస్త్రం</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">దస్త్రంపై చర్చ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">మీడియావికీ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">మీడియావికీ చర్చ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">మూస</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">మూస చర్చ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">సహాయం</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">సహాయం చర్చ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">వర్గం</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">వర్గం చర్చ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">వేదిక</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">వేదిక చర్చ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">మాడ్యూల్</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">మాడ్యూల్ చర్చ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>వినాయక వ్రతకల్ప విధానం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3660</id>
    <revision>
      <id>4957537</id>
      <parentid>4628786</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T07:02:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49839-85</username>
        <id>154181</id>
      </contributor>
      <comment>english letters removed</comment>
      <origin>4957537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54745" sha1="5ckgej00b0mex8xrnx78davwj92kz7h" xml:space="preserve">{{వికీసోర్స్‌కు తరలింపు}}
శ్రీ వినాయక వ్రతం

శ్లోకం:

శుక్లాంబరధరం విష్ణుం శశివర్ణం చతుర్భుజం 

ప్రసన్న వదనం ధ్యాయేత్సర్వ విఘ్నోపశాంతయే
==[[ఆచమనం]]:==
&lt;poem&gt;
ఓం కేశవాయ స్వాహాః
నారాయణాయ స్వాహాః
మాధవాయ స్వాహాః
(అని మూడుసార్లు చేతిలో నీరు వేసుకొని త్రాగవలెను)

గోవిందాయ నమః
విష్ణవే నమః
మధుసూదనాయ నమః
త్రివిక్రమాయ నమః
వామనాయ నమః
శ్రీధరాయ నమః
హృషీకేశాయ నమః
పద్మనాభాయ నమః
దామోదరాయ నమః
సంకర్షణాయ నమః
వాసుదేవాయ నమః
ప్రద్యుమ్నాయ నమః
అనిరుద్దాయ నమః
పురుషోత్తమాయ నమః
అధోక్షజాయ నమః
నారసింహాయ నమః
అచ్యుతాయ నమః
ఉపేంద్రాయ నమః
హరయే నమః
శ్రీ కృష్ణాయ నమః
శ్రీకృష్ణ పరబ్రహ్మణే నమః
&lt;/poem&gt;

==దైవ ప్రార్థన==
&lt;poem&gt;'''
(గణపతికి నమస్కరించి ఈ క్రింది శ్లోకములు చదువ వలెను).

1.	యశ్శివో నామరూపానభ్యాం యాదేవీ సర్వమంగళా తయోస్సంస్మరణాత్పుంసాంసర్వతో జయ మంగళం

2.	 లాభస్తేషాం జయస్తేషాం కుతస్తేషాం పరాభవ: యేషామిందీవరశ్శ్హ్యామో హృదయస్థోజనార్థన:

3.	 ఆపదామపహర్తారం దాతారం సర్వసంపదాం లోకాభిరామం శ్రీరామం భూయో భూయోనమామ్యహం

4.	సర్వమంగళ మాంగళ్యే శివే సర్వార్థసాధకే శరణ్యేత్ర్యంబికే దేవి నారాయణి నమోస్తుతే.
'''&lt;/poem&gt;
తాత్పర్యము: మంగళకరమైన వాటన్నిటిలోనూ అతి మంగళకరమై, సర్వ మంగళ 
నామధేయురాలవై, అన్ని అర్థములను సాధించి, శరణు జొచ్చిన వారికి ఆశ్రయమిచ్చే, 
ముక్కంటి దేవర అయిన శివుని అర్ధాంగి అయిన ఓ! పార్వతీ, ఓ! దుర్గాదేవీ, ఓ! 
నారాయణీ, నీకు నమస్కరిస్తున్నాను.

{ఈ క్రింది మంత్రమును చెపుతూ కుడి చేతితో అక్షింతలు దేవునిపై చల్లవలెను.}

ఓం శ్రీలక్ష్మీ నారాయణాభ్యాం నమః 
ఓం ఉమామహేశ్వరాభ్యాం నమః
ఓం వాణీ హిరణ్యగర్భాభ్యాం నమః
ఓం శచీపురందరాభ్యాం నమః 
ఓం అరుంధతీ వశిష్ఠాభ్యాం నమః 
ఓం శ్రీ సితారామాభ్యాం నమః 
||నమస్సర్వేభ్యోం మహాజనేభ్యః అయం ముహూర్త స్సుముహూర్తోస్తు||

'''భూతోచ్చాటన:''' (క్రింది విధముగా చదువుతూ అక్షతలు వెనుక వేసుకొనవలెను.)

శ్లో: ఉత్తిష్టంతు భూతపిశాచా: ఏతే భూమి భారకా:
ఏతాషామవిరోధేనబ్రహ్మకర్మ సమారభే

తా: భూతోచ్చాటన అంటే భూతపిశాచములను పారద్రోలుట. చేయబోవు కార్యమునకు అవరోధము కలిగించు భూతపిశాచములను అచటినుండి వెడలిపొమ్మని భావము.

'''ప్రాణాయామం''' (మూడు సార్లు లోపలికి గాలి పీల్చి నెమ్మదిగా వదలడం)

ఓం భూః | ఓం భువః | ఓగ్ సువః | ఓం మహాః | ఓం జనః | ఓం తపః | ఓగ్ సత్యం |

ఓం తత్సవితుర్వరేణ్యం భర్గోదేవస్య ధీమహి ధియోయోనః ప్రచోదయాత్ ||

||ఓమా పోజ్యోతీరసోమృతం బ్రహ్మభూర్భువస్సువరోమ్||

కారణము: (గృహస్థులు ఐదు వ్రేళ్ళతోను ముక్కును పట్టుకుని ఎడమరంధ్రం ద్వారా గాలిని పీల్చి, ఓం భూ: నుండి భూర్భువస్సువరోం వరకు మంత్రము చదివేంతకాలము గాలిని బంధించి తర్వాత మెల్లగా గాలిని కుడి ముక్కు రంధ్రం ద్వారావిడువ వలెను. దీనినే పూరకం, కుంభకం, రేచకం అంటారు. మంత్రం చదివే సమయంలో గాలిని బంధించుటను ప్రాణాయామము అంటారు. బ్రహ్మచారులు బొటన వ్రేలు, చిటికెన వ్రేళ్ళతో దీనిని చేయవలెను.)

అపవిత్రః పవిత్రోవా సర్వావస్థాంగతోపినా
యః స్మరేద్వై విరూపాక్షంస బాహ్యాభ్యంతరశ్శుచిః ||
(అని నాలుగు దిక్కులా ఉద్ధరనితో నీళ్ళు చల్లవలెను. శుద్ధి చేసినట్టుగా)

[[ప్రాణాయామం]]

'''[[సంకల్పం|సంకల్పము]]:'''
(ఎప్పుడు, ఎక్కడ, ఎవరు, ఏమి కోరి, ఏ పనిచేస్తున్నారో స్పష్టముగా చెప్పుకొనుటను సంకల్పము అంటారు.) 
మమ ఉపాత్త సమస్త దురితక్షయ ద్వారా శ్రీ పరమేశ్వర ప్రీత్యర్థం శుభేశోభనే ముహూర్తే, శ్రీ మహావిష్ణోరాజ్ణాయా ప్రవర్తమానస్య అద్య బ్రాహ్మణ: ద్వితీయపరార్ధే, శ్వేతవరాహకల్పే, వైవస్వత మన్వంతరే, కలియుగే, ప్రథమపాదే, జంబూ ద్వీపే, భరతవర్షే, భరతఖండే, మేరోర్దక్షిణదిగ్భాగే, …….. నదీ సమీపే……… ( శ్రీ శైలస్య) నివాసిత గృహే అస్మిన్ వర్తమాన వ్యావహారిక, చాంద్రమానేన శ్రీ…………….నామ సంవత్సరే, …………… (దక్షిణాయనే), …….. (వర్ష) ఋతౌ, ……… (భాద్రపద) మాసే, ……… (శుక్ల) పక్షే,..….. (చతుర్థ్యాం) తిథి ………………. వాసరే, శుభ నక్షత్రే, శుభయోగే శుభకరణే, ఏవంగుణ విశేషేణ విశిష్టాయాం, శుభతిధౌ శ్రీమాన్………… గోత్ర: ……….నామధేయ: ధర్మపత్నీ……………… సమేతోహం సకుటుంబస్య క్షేమస్ధైర్య విజయ అభయ ఆయురారోగ్య ఐశ్వర్యాభి వృధ్హ్యర్థం, ధర్మార్థ కామ మోక్ష చతుర్విధ ఫల పురుషార్థ సిద్ద్యర్థం, పుత్రపౌత్రాభివృద్ధ్యర్థం సకలకార్యేషు సర్వదా దిగ్విజయసిద్ధ్యర్థం, శ్రీ వరసిద్ధి వినాయక దేవతా ముద్ధిస్య శ్రీ వరసిద్ధి వినాయక దేవతాపూజాం కరిష్యే అదౌ నిర్విఘ్న పరిసమాప్త్యర్థం శ్రీ మహాగణాధిపతి పూజాం కరిష్యే. 
(నీరు ముట్టుకొనవలెను)
:: భవసంచిత పాపౌఘ విధ్వంసన విచక్షణమ్ 
:: విఘ్నాంధకార భాస్వంతం విఘ్నరాజ మహంభజే
:: ఏకదంతం శూర్పకర్ణం గజవక్త్రం చతుర్భుజం 
:: పాశాంకుశధరం దేవమ్ ధ్యాయేత్సిద్ధి వినాయకమ్
:: ఉత్తమం గణనాథస్య వ్రతం సంపత్కరం శుభం 
:: భక్తాభీష్టప్రదం తస్మాత్ ధ్యాయేత్తం విఘ్ననాయకం

==షోడశోపచారపూజ==

==ధ్యాయేత్గజాననం దేవం తప్తకాంచనసన్నిభం, చతుర్భుజం మహాకాయం సర్వాభరణ భూషితం॥==

::శ్రీ మహా గణాధిపతయే నమః ధ్యాయామి

అత్రాగచ్చ జగద్వంద్య సురరాజార్చితేశ్వర అనాథనాథ సర్వజ్ఞ గౌరీగర్భ సముద్బవ 
::ఆవాహయామి

మౌక్తికైః పుష్యరాగైశ్చ నానారత్నైర్విరాజితం రత్నసింహాసనంచారు ప్రీత్యర్థం ప్రతి గృహ్యాతాం॥ 
::ఆసనం సమర్పయామి

గౌరీపుత్ర నమస్తేస్తు శంకర ప్రియనందన గృహాణార్ఘ్యం మయాదత్తం గంధ పుష్పాక్షతైర్యుతం ॥ 
::ఆర్ఘ్యం సమర్పయామి

గజవక్త్ర నమస్తే~స్తు సర్వాభీష్ట ప్రదాయక భక్త్యాపాద్యం మయాదత్తం గృహాణ ద్విరదానన॥ 
::పాద్యం సమర్పయామి

అనాథనాథ సర్వజ్ఞ గీర్వాణ వరపూజిత గృహాణాచమనం దేవ, తుభ్యం దత్తంమయా ప్రభో ॥ 
::ఆచమనీయం సమర్పయామి.

దధిక్షీర సమాయుక్తం థామద్వాజ్యేన సమన్వితం మధుపర్కం గృహాణేదం గజవక్త్రం నమోస్తుతే ॥ 
::మధుపర్కం సమర్పయామి.

స్నానం పంచామృతైర్దేవ గృహాణ గణనాయక అనాథనాథ సర్వజ్ఞ గీర్వాణ గణపూజిత ॥ 
::పంచామృత స్నానం సమర్పయామి.

గంగాదిసర్వతీర్థేభ్యః ఆహృతైరమలిర్ణలైః స్నానం కురుష్వభగవానుమాపుత్ర నమోస్తుతే॥
::శుద్దోదక స్నానం సమర్పయామి.

రక్తవస్త్రద్వయం చారు దేవయోగ్యంచ మంగళం శుభప్రదం గృహాణత్వం లంబోదరహరాత్మజ ॥ 
::వస్త్రయుగ్మం సమర్పయామి.

రాజితం బహ్మసూత్రం చ కాంచనం చో త్తరీయకం గృహాణ సర్వదేవజ్ఞ భక్తానామిష్టదాయక॥ 
::ఉపవీతం సమర్పయామి.

చంద నాగరు కర్పూర కస్తూరీ కుంకుమాన్వితం విలేపనం సురశ్రేష్ఠ ప్రీత్యర్థం ప్రతిగృహ్యాతాం॥ 
::గంధాన్ సమర్పయామి.

అక్షతాన్ ధవళాన్ దివ్యాన్ శాలీయాంస్తండులాన్ శుభాన్, గృహాణ పరమానంద ఈశపుత్ర నమోస్తుతే॥ 
::అక్షతాన్ సమర్పయామి.

సుగంధాని సుపుష్పాణి జాజీకుంద ముఖానిచ ఏక వింశతి పత్రాణి సంగృహాణ నమోస్తుతే॥ 
::పుష్పాణి పూజయామి.

==అథాంగ పూజ==
([[పుష్పము]]లతో పూజించవలెను)

::ఓం గణేశాయ నమః	పాదౌ పూజయామి ఓం ఏకదంతాయ నమః	గుల్ఫౌ పూజయామి  ఓం శూర్పకర్ణాయ నమః	జానునీ పూజయామి  ఓం విఘ్నరాజాయ నమః	జంఘే పూజయామి  ఓం ఆఖువాహనాయ నమః	ఊరూం పూజయామి  ఓం హేరంబాయ నమః	కటిం పూజయామి  ఓం లంబోదరాయ నమః	ఉదరం పూజయామి  ఓం గణనాథాయ నమః	నాభిం పూజయామి  ఓం గణేశాయ నమః	హృదయం పూజయామి  ఓం స్థూలకంఠాయ నమః	కంఠం పూజయామి  ఓం స్కందాగ్రజాయ నమః	స్కంధౌ పూజయామి  ఓం పాశహస్తాయ నమః	హస్తౌ పూజయామి  ఓం గజవక్త్రాయ నమః	వక్త్రం పూజయామి  ఓం విఘ్నహంత్రే నమః	నేత్రే పూజయామి  ఓం శూర్పకర్ణాయ నమః	కర్ణౌ పూజయామి  ఓం ఫాలచంద్రాయ నమః	లలాటం పూజయామి  ఓం సర్వేశ్వరాయ నమః	శిరః పూజయామి  ఓం విఘ్నరాజాయ నమః	సర్వాంగాణి పూజయామి

==ఏకవింశతి పత్రపూజ ==
{{main|ఏకవింశతి పత్రపూజ}}
(21 విధముల [[పత్రము]]లతో పూజింపవలెను)

::సుముఖాయనమః - [[మాచీపత్రం]] పూజయామి। 
::గణాధిపాయ నమః - [[బృహతీపత్రం]] పూజయామి।
::ఉమాపుత్రాయ నమః - [[బిల్వపత్రం]] పూజయామి। 
::గజాననాయ నమః - [[దుర్వాయుగ్మం]] పూజయామి
::హరసూనవేనమః - [[దత్తూరపత్రం]] పూజయామి।
::లంబోదరాయనమః - [[బదరీపత్రం]] పూజయామి। 
::గుహాగ్రజాయనమః - [[ఉత్తరేణి|అపామార్గపత్రం]] పూజయామి। 
::గజకర్ణాయనమః - [[తులసీపత్రం]] పూజయామి, 
::ఏకదంతాయ నమః - [[చూతపత్రం]] పూజయామి, 
::వికటాయ నమః - [[కరవీరపత్రం]] పూజయామి। 
::భిన్నదంతాయ నమః - [[విష్ణుక్రాంతపత్రం]] పూజయామి, 
::వటవేనమః - [[దాడిమీపత్రం]] పూజయామి, 
::సర్వేశ్వరాయనమః - [[దేవదారుపత్రం]] పూజయామి, 
::ఫాలచంద్రాయ నమః - [[మరువకపత్రం]] పూజయామి, 
::హేరంబాయనమః - [[సింధువార]]పత్రం పూజయామి 
::శూర్పకర్ణాయనమః - [[జాజీపత్రం]] పూజయామి, 
::సురాగ్రజాయనమః - [[గండకీపత్రం]] పూజయామి, 
::ఇభవక్త్రాయనమః - [[శమీపత్రం]] పూజయామి, 
::వినాయకాయ నమః - [[అశ్వత్థపత్రం]] పూజయామి, 
::సురసేవితాయ నమః - [[అర్జునపత్రం]] పూజయామి। 
::కపిలాయ నమః - [[అర్కపత్రం]] పూజయామి। 
::శ్రీ గణేశ్వరాయనమః - ఏకవింశతి పత్రాణి పూజయామి.

==శ్రీ వినాయక అష్టోత్తర శత నామ పూజా==
{{Div col|colwidth=15em|content=
#ఓం గజాననాయ నమః 
#ఓం గణాధ్యక్షాయ నమః 
#ఓం విఘ్నరాజాయ నమః 
#ఓం వినాయకాయ నమః 
#ఓం ద్వైమాతురాయ నమః 
#ఓం ద్విముఖాయ నమః 
#ఓం ప్రముఖాయ నమః 
#ఓం సుముఖాయ నమః 
#ఓం కృతినే నమః 
#ఓం సుప్రదీప్తాయ నమః 
#ఓం సుఖనిధయే నమః
#ఓం సురాధ్యక్షాయ నమః
#ఓం సురారిఘ్నాయ నమః
#ఓం మహాగణపతయే నమః
#ఓం మాన్యాయ నమః
#ఓం మహాకాలాయ నమః 
#ఓం మహాబలాయ నమః
#ఓం హేరంబాయ నమః
#ఓం లంబజఠరాయ నమః
#ఓం హయగ్రీవాయ నమః
#ఓం ప్రథమాయ నమః
#ఓం ప్రాజ్ఞాయ నమః
#ఓం ప్రమోదాయ నమః 
#ఓం మోదకప్రియాయ నమః
#ఓం విఘ్నకర్త్రే నమః
#ఓం విఘ్నహంత్రే నమః
#ఓం విశ్వనేత్రే నమః
#ఓం విరాట్పతయే నమః
#ఓం శ్రీపతయే నమః
#ఓం వాక్పతయే నమః
#ఓం శృంగారిణే నమః
#ఓం ఆశ్రితవత్సలాయ నమః
#ఓం శివప్రియాయ నమః
#ఓం శీఘ్రకారిణే నమః
#ఓం శాశ్వతాయ నమః
#ఓం బల్వాన్వితాయ నమః
#ఓం బలోద్దతాయ నమః
#ఓం భక్తనిధయే నమః
#ఓం భావగమ్యాయ నమః
#ఓం భావాత్మజాయ నమః
#ఓం అగ్రగామినే నమః
#ఓం మంత్రకృతే నమః
#ఓం చామీకర ప్రభాయ నమః
#ఓం సర్వాయ నమః
#ఓం సర్వోపాస్యాయ నమః
#ఓం సర్వకర్త్రే నమః
#ఓం సర్వ నేత్రే నమః
#ఓం నర్వసిద్దిప్రదాయ నమః
#ఓం పంచహస్తాయ నమః
#ఓం పార్వతీనందనాయ నమః
#ఓం ప్రభవే నమః
#ఓం కుమార గురవే నమః
#ఓం కుంజరాసురభంజనాయ నమః
#ఓం కాంతిమతే నమః
#ఓం ధృతిమతే నమః
#ఓం కామినే నమః
#ఓం కపిత్థఫలప్రియాయ నమః
#ఓం బ్రహ్మచారిణే నమః
#ఓం బ్రహ్మరూపిణే నమః
#ఓం మహోదరాయ నమః
#ఓం మదోత్కటాయ నమః
#ఓం మహావీరాయ నమః
#ఓం మంత్రిణే నమః
#ఓం మంగళసుస్వరాయ నమః
#ఓం ప్రమదాయ నమః
#ఓం జ్యాయసే నమః
#ఓం యక్షికిన్నరసేవితాయ నమః
#ఓం గంగాసుతాయ నమః
#ఓం గణాధీశాయ నమః
#ఓం గంభీరనినదాయ నమః
#ఓం వటవే నమః
#ఓం జ్యోతిషే నమః
#ఓం అక్రాంతపదచిత్ప్రభవే నమః
#ఓం అభీష్టవరదాయ నమః
#ఓం మంగళప్రదాయ నమః
#ఓం అవ్యక్త రూపాయ నమః
#ఓం పురాణపురుషాయ నమః
#ఓం పూష్ణే నమః
#ఓం పుష్కరోత్ క్షిప్తహరణాయ నమః ?
#ఓం అగ్రగణ్యాయ నమః
#ఓం అగ్రపూజ్యాయ నమః
#ఓం అపాకృతపరాక్రమాయ నమః
#ఓం సత్యధర్మిణే నమః
#ఓం సఖ్యై నమః
#ఓం సారాయ నమః
#ఓం సరసాంబునిధయే నమః
#ఓం మహేశాయ నమః
#ఓం విశదాంగాయ నమః
#ఓం మణికింకిణీ మేఖలాయ నమః
#ఓం సమస్తదేవతామూర్తయే నమః
#ఓం సహిష్ణవే నమః
#ఓం బ్రహ్మవిద్యాది దానభువే నమః
#ఓం విష్ణువే నమః
#ఓం విష్ణుప్రియాయ నమః
#ఓం భక్తజీవితాయ నమః
#ఓం ఐశ్వర్యకారణాయ నమః
#ఓం సతతోత్థితాయ నమః
#ఓం విష్వగ్దృశేనమః
#ఓం విశ్వరక్షావిధానకృతే నమః
#ఓం కళ్యాణగురవే నమః
#ఓం ఉన్మత్తవేషాయ నమః
#ఓం పరజయినే నమః
#ఓం సమస్త జగదాధారాయ నమః
#ఓం సర్వైశ్వర్యప్రదాయ నమః
#ఓం శ్రీ విఘ్నేశ్వరాయ నమః
}}

:అగజానన పద్మార్కం గజాననమహర్నిశమ్
:అనేక దంతం భక్తానాం ఏకదంతముపాస్మహే


దశాంగం గుగ్గలోపేతం సుగంధం, సుమనోహరం, ఉమాసుత నమస్తుభ్యం గృహాణ వరదోభవ॥
::ధూపమాఘ్రాపయామి॥

సాజ్యం త్రివర్తిసంయుక్తం వహ్నినాద్యోజితం మయా, గృహాణ మంగళం దీపం ఈశపుత్ర నమోస్తుతే 
::దీపందర్శయామి।

సుగంధాసుకృతాంశ్చైవమోదకాన్ ఘృతపాచితాన్, నైవేద్యం గృహ్యతాంచణముద్దేః ప్రకల్పితాన్,

భక్ష్యం చ లేహ్యంచ చోష్యం పానీయమేవచ, ఇదం గృహాణ నైవేద్యం మయాదత్తం వినాయక, 
::నైవేద్యం సమర్పయామి।

సచ్చిదానంద విఘ్నేశ పుష్కరాని ధనానిచ, భూమ్యాం స్థితాని భగవాన్ స్వీకురుష్వ వినాయక 
::సువర్ణపుష్పం సమర్పయామి. 
 
పూగీఫల సమాయుక్తం నాగవల్లీ దళైర్యుతం, కర్పూర చూర్ణసంయుక్తం తాబూలం ప్రతిగృహ్యతాం
::తాంబూలం సమర్పయామి।

ఘృతవర్తి సహస్రైశ్చ శకలైస్థితం నీరాజనం మయాదత్తం గృహాణవరదోభవ
::నీరాజనం సమర్పయామి।

==అథ దూర్వాయుగ్మ పూజా==
గణాధిపాయ నమః దూర్వాయుగ్మం పూజయామి।

ఉమాపుత్రాయ నమః దూర్వాయుగ్మం పూజయామి।

అఖువాహనాయ నమః దూర్వాయుగ్మం పూజయామి।

వినాయకాయ నమః దూర్వాయుగ్మం పూజయామి।

ఈశపుత్రాయ నమః దూర్వాయుగ్మం పూజయామి।

సర్వసిద్ది ప్రదాయ నమః దూర్వాయుగ్మం పూజయామి।

ఏకదంతాయ నమః దూర్వాయుగ్మం పూజయామి।

ఇభవక్త్రాయ నమః దూర్వాయుగ్మం పూజయామి।

మూషక వాహనాయ నమః దూర్వాయుగ్మం పూజయామి।

కుమారగురవే నమః దూర్వాయుగ్మం పూజయామి।

ఏకదంతైకవదన తథామూషక వాహనాయ నమః దూర్వాయుగ్మం పూజయామి।

కుమారగురవే తుభ్యం అర్పయామి సుమాంజలిం మంత్రపుష్పం సమర్పయామి।

==నమస్కారము, ప్రార్థన==
ప్రదక్షిణం కరిష్యామి సతతం మోదకప్రియ నమస్తే విఘ్ననాశన, ప్రసీద దేవదేవేశ ప్రసిద్ద గణనాయక, ప్రదక్షిణం కరోమి త్వామీశపుత్ర నమోస్తుతే!! యాని కానిచ పాపాని జన్మాంతర కృతాని చ తాని తాని ప్రణశ్యంతి ప్రదక్షిణ పదే పదే!! పాపోహం పాపకర్మాహం వాపాత్మా పాప సంభవ: త్రాహిమం కృపయా దేవ శరణాగత వత్సల|  అన్యధా శ్శరణం నాస్తి త్వమేవ శరణం మమ, తస్మాత్ కారుణ్య భావేన  రక్షరక్ష వినాయక|| శ్రీ వరసిద్ది వినాయక స్వామినే నమ: ఆత్మప్రదక్షిణ నమస్కారాన్ సమర్పయామి, 
 
అర్ఘ్యం గృహాణ హేరంబ సర్వ భద్ర ప్రదాయక గంధ పుష్పాక్షతై ర్యుక్తం పాత్రస్థం పాపనాశన||    శ్రీ వరసిద్ది వినాయక స్వామినే నమ: పునరర్ఘ్యం  సమర్పయామి, 

నమస్తుభ్యం గణేశాయ నమస్తే విఘ్ననాశన,

ఈప్సితంమే వరం దేహి వరత్రచ పరాంగతిమ్

వినాయక నమస్తుభ్యం సంతతం మోదక ప్రియ

నిర్విఘ్నం కురుమే దేవ సర్వ కార్యేషు సర్వదా.

==శ్రీ వినాయక వ్రత కథ==

===గణపతి జననము===

సూతమహర్షి శౌనకాది మునులకు ఇట్లు చెప్పెను। గజముఖుడయిన అసురుడొకడు తన తపస్సుచే శంకరుని మెప్పించి, కోరరాని వరము కోరినాడు। తనను ఎవరూ వధించజాలని శక్తిని ప్రసాదించి ఆపై శివుడు తన ఉదరమునందే నివసించవలెనని కోరినాడు। ఆ ప్రకారము శివుడు అతడి కుక్షియందు బందీ అయినాడు। అతడు అజేయుడైనాడు।

భర్తకు కలిగిన ఈ స్థితి పార్వతీ దేవికి చాలా దుఃఖహేతువైనది, జగత్తుకు శంకరుడు లేని స్థితియది, జగన్మాతయగు పార్వతి భర్తను విడిపించు ఉపాయమునకై విష్ణువునర్థించినది, విష్ణువు గంగిరెద్దువాని వేషము ధరించినాదు। నందీశ్వరుని గంగిరెద్దుగా వెంట తీసుకొని వెళ్లినాడు। గంగిరెద్దునాడించి గజముఖాసురుని మెప్పించాడు గజముఖాసురుడు ఆనందంతో &quot;ఏమి కావలయునో కోరుకో&quot; అన్నాడు। విష్ణుదేవుని వ్యూహము ఫలించినది, నీ ఉదరమందున్న శివుని కొరకై ఈ నందీశ్వరుడు వచ్చాడు। శివుని నందీశ్వరుని వశము చేయుమన్నాడు। గజముఖాసురునికి శ్రీహరి వ్యూహమర్థమయింది। తనకు అంత్యకాలము దాపురించినదని గుర్తించాడు। అయినా మాట తప్పుట కుదరదు। కుక్షియందున్న శివుని ఉద్దేశించి &quot;ప్రభూ శ్రీహరి ప్రభావమున నా జీవితము ముగియుచున్నది। నా యనంతరం నా శిరస్సు త్రిలోకపూజితమగునట్లు, నా చర్మమును నిరంతరము నీవు ధరించునట్లు అనుగ్రహించవలసింది&quot; అని ప్రార్థించి తన శరీరమును నందీశ్వరుని వశము చేశాడు। నందీశ్వరుడు యుదరమును చీల్చి శివునికి అందుండి విముక్తి కల్గించాడు। శివుడు గజముఖాసురుని శిరమును, చర్మమును తీసుకొని స్వస్థానోన్ముఖుడైనాడు।

అక్కడ పార్వతి భర్త రాక గురించి విని పరమానందముతో భర్తకు స్వాగతము పలుకుటకై సన్నాహమందున్నది। తనలో తాను ఉల్లసిస్తూ, స్నానాలంకారముల ప్రయత్నములో తనకై ఉంచిన నలుగుపిండితో ఆ ఉల్లాసముతో పరధ్యానముగా ఒక ప్రతిమను చేసినది। అది చూడముచ్చటైన బాలుడుగా కనిపించినది। దానికీ ప్రాణప్రతిష్ఠ చేయవలెననిపించినది। అంతకు పూర్వమే ఆమె తన తండ్రియగు పర్వత రాజు ద్వారా గణేశ మంత్రమును పొందినది, ఆ మంత్రముతో ఆ ప్రతిమకు ప్రాణ ప్రతిష్ఠ చేసినది। ఆ దివ్యసుందర బాలుని వాకిటనుంచి, తన పనులకై లోనికి వెళ్ళింది।

శివుడు తిరిగి వచ్చాడు, వాకిట ఉన్న బాలుడు అతనిని అభ్యంతరమందిరము లోనికి పోనివ్వక నిలువరించాడు. తన మందిరమున తనకే అటకాయింపా! శివుడు రౌద్రముతో ఆ బాలుని శిరచ్ఛేదము చేసి లోనికేగినాడు।

జరిగిన దానిని విని పార్వతి విలపించింది। శివుడు చింతించి వెంటనే తన వద్దనున్న గజముఖాసురుని శిరమును ఆ బాలుని మొండెమునకు అతికి ఆ శిరమునకు శాశ్వతత్వమును, త్రిలోకపూజనీయతను కలిగించాడు। గణేశుడు గజాననుడై శివపార్వతుల ముద్దులపట్టియైనాడు। విగతజీవుడైన గజముఖాసురుడు అనింద్యుడై మూషిక రూపమున వినాయకుని వాహనమై శాశ్వతస్థానమును పొందాడు.
గణపతిని ముందు పూజించాలి:

===గణేశుడు అగ్రపూజనీయుడు===

ఆది దేవుడు విఘ్నేశ్వరుడు కాని ప్రకృత గజాననమూర్తి మాట ఏమిటి? ఈ గజాననునికి ఆ స్థానము కలుగవలసి ఉంది। శివుని రెండవ కుమారుడైన కుమారస్వామి తనకు ఆ స్థానమును కోరినాదు। శివుడు ఇరువురికీ పోటీ పెట్టినాడు। &quot;మీలో ఎవరు ముల్లోకములలోని పవిత్రనదీ స్నానాలు చేసి ముందుగా నావద్దకు వచ్చెదరో వారికి ఈ ఆధిపత్యము లభిస్తుందన్నాడు। కుమారస్వామి వేగముగా సులువుగా సాగి వెళ్ళినాడు। గజాననుడు మిగిలిపోయినాడు। త్రిలోకముల పవిత్ర నదీ స్నాన ఫలదాయకమగు ఉపాయమర్థించాడు। వినాయకుని బుద్ధి సూక్ష్మతకు మురిసిపోయిన పరమశివుడు అట్టి ఫలదాయకమగు నారాయణ మంత్రమును అనుగ్రహించాడు। నారములు అనగా జలములు, జలమున్నియు నారాయణుని ఆధీనాలు। అనగా ఆ మంత్ర ఆధీనములు, మంత్ర ప్రభావము చేత ప్రతీ తీర్థస్నానమందును కుమార స్వామి కన్నా ముందే వినాయకుడు ప్రత్యక్షము కాజొచ్చాడు। వినాయకునికే ఆధిపత్యము లభించినది।

===చంద్రుని పరిహాసం===
గణేశుడు జ్ఞానస్వరూపి, అగ్రపూజనీయుడు, జగద్వంద్యుడూ। ఈ విషయమును విస్మరించిన చంద్రుడు వినాయకుని వింతరూపమునకు విరగబడి నవ్వాడు।

(చంద్రుడు మనస్సుకు సంకేతము) ఫలితముగా లోకమునకు చంద్రుడననుసరణీయుడైనాడు। ఆతని మాన్యత నశించింది। నింద్యుడయినాడు। ఆతడిపట్ల లోకము విముఖత వహించాలి। అనగా అతనిని చూడరాదు చూచిన యెడల అజ్ఞానముతో నింద్యుడయినట్లే, లోకులు కూడా అజ్ఞానులు నింద్యులు అవుతారు। నిందలకు గురియగుతారు।

చంద్రునికి కలిగిన శాపము లోకమునకు కూడా శాపమైనది. లోకులు చంద్రుని చూడకుండుటెట్లు? నీలాపనిందల మధ్య సవ్యముగా సాగుట ఎట్లు? చంద్రుడు జరిగిన పొరపాటుకు పశ్చాత్తాపము చెందాడు. లోకులును ఈ శాపము నుండి విముక్తికై గణపతిదేవుని అర్థించారు. కరుణామయుడగు ఆ దేవుడు విముక్తికై ఉపాయము సూచించాడు. భాద్రపద శుద్ధ చవితినాడు తన పూజచేసి తన కథను చెప్పుకొని అక్షతలు శిరమున ధరించిన యెడల నిష్కళంక జీవితములు సాధ్యమగునని అనుగ్రహించాడు.

ఇది ఎల్లరికి విధియని వక్కాణించబడింది. దీనిలో ఏమరుపాటు ఎంతటివారికి అయినా తగదని శ్యమంతకమణ్యుపాఖ్యానము ద్వారా మరింత స్పష్టము చేయబడింది.

===శ్యమంతకోపాఖ్యానము===

చంద్ర దర్శనం నీలాపనింద: ఒకానొక వినాయక చతుర్థి సందర్భమున శ్రీ కృష్ణపరమాత్మ పాలలో చంద్రబింబమును చూచుట సంభవించింది. దాని దుష్ఫలితము ఆయనకు తప్పలేదు.
సత్రాజిత్తు అను నాతడు సూర్యోపాసనచే శ్యమంతకమను మణిని సంపాదించాడు. దినమునకు ఎనిమిది బారువుల బంగారమునీయగల మణియది. అంతటి శక్తివంతమైన మణి పరిపాలకుని వద్ద ఉండదగినదని ధర్మజ్ఞుడగు శ్రీకృష్ణుడు భావించాడు. ఆ విషయము సత్రాజిత్తునకు సూచించాడు. అతనికి ఆ సూచన రుచించలేదు.

అనంతరము సత్రాజిత్తు తమ్ముడగు ప్రసేనుడు విలాసముగా ఆ మణిని ధరించి వేటకై అడవికి వెళ్ళినాడు. అది ఆతనికి నాశనహేతువైనది. ఆ మణిని చూచి మాంసఖండమని భ్రమించిన సింహమొకటి అతడిని వెంటాడి చంపి మణిని నోటకరచుకొని పోయింది.

నిజము తెలియని సత్రాజిత్తు మణి ప్రలోభముతో శ్రీకృష్ణుడే తన తమ్ముని చంపి అపహరించాడని అనుమానించి నిందపాలు చేసాడు.

ఆ నింద బాపుకొనుట శ్రీకృష్ణునికి ఆవశ్యకమైనది.

అడవిలో అన్వేషణ సాగించాడు. ఒకచోట ప్రసేనుని కళేబరము కనిపించింది. అచట కనిపించిన సింహపు కాలిజాడల వెంట సాగి వెళ్ళాడు. ఒక ప్రదేశమున సింహము, భల్లూకం పోరాడిన జాడలు కనిపించాయి. శ్రీకృష్ణుడు భల్లూకపు కాలిజాడల వెంట వెళ్ళాడు. అవి ఒక గుహలోకి వెళ్ళాయి. గుహలో ఒక బాలునికి ఉన్న ఊయల తొట్టికి మణి వేలాడగట్టబడి ఉంది. శ్రీకృష్ణుడు ఆ మణిని అందుకున్నాడు. ఇంతలో భయంకరముగా అరచుచు ఒక భల్లూకం అతనిపై బడింది. భీకర సమరం సాగింది ఒక దినము కాదు, రెండు దినములు కాదు, ఇరువది ఎనిమిది దినములు. క్రమంగా ఆ భల్లూకమునకు శక్తి క్షీణించజొచ్చింది.

అది సామాన్య భల్లూకము కాదు. మహాభక్తుడు శక్తివంతుడైన జాంబవంతుడు. రామాయణ కాలమునాటి ఆ జాంబవంతుడు కర్మబంధములు విడివడక నిలిచియున్నాడు. అజేయుడాతడు. ఎవరివల్లను అతడు క్షీణబలుడగు ప్రశ్నేలేదు. ఒక్క శ్రీరామచంద్రుని వల్లనే అది సాధ్యము. ఈ విషయము తెలిసిన జాంబవంతుడు తాను ఇన్ని దినములు పోరాడుతున్నది శ్రీరామచంద్రునితోనేనని గుర్తించి స్తోత్రము చేయనారంభించాడు.

అది త్రేతాయుగపు గాథ. ఇది ద్వాపరయుగము. ఆ యవతారములో జాంబవంతుని సేవలకు మెచ్చిన శ్రీరామచంద్రుడు ఒక వరము కోరుకొమ్మనగా అవివేకముతో జాంబవంతుడు స్వయముగా శ్రీరామచంద్రునితో ద్వంద్వ యుద్ధమును కోరినాడు. అది శ్రీరామకార్యము గాదు కనుక అప్పుడు నెరవేరలేదు. అవివేకముతో అతడు కోరిన కోరిక జాంబవంతునకు దీర్ఘకాల కర్మబంధమయినది. ఇప్పుడు కర్మ పరిపక్వమయినది. నేడీ రూపమున ఆ ద్వంద్వ యుద్ధము సంఘటిల్లినది. అవివేకము వైదొలగినది. అహంభావము నశించింది. శరీరము శిథిలమయింది. జీవితేచ్ఛ నశించింది. శ్రీకృష్ణపరమాత్మ రూపమున తనను అనుగ్రహించ వచ్చినది ఆ శ్రీరామచంద్ర ప్రభువేనని గ్రహించి ప్రణమిల్లి ఆ మణిని, ఆ మణీతో పాటు తన కుమార్తె జాంబవతిని అప్పగించి కర్మబంధ విముక్తి పొందాడు జాంబవంతుడు.

శ్రీకృష్ణుడు మణిని తీసుకుని నగరమునకు వెళ్ళి పురజనులను రావించి జరిగిన యథార్థమును వివరించి నిందబాపుకున్నాడు. నిజము తెలిసిన సత్రాజిత్తు కూడా పశ్చాత్తాపము చెంది మణిని, తన కుమార్తెయగు సత్యభామను శ్రీకృష్ణునకిచ్చి వివాహము చేశాడు. ధర్మజ్ఞుడగు శ్రీకృష్ణుడు మణిని నిరాకరించి, సత్యభామను స్వీకరించాడు.

వినాయక వ్రతము చేయక చంద్రబింబమును చూచుట వలన జరుగు విపరీతమును స్వయముగా అనుభచించిన శ్రీకృష్ణపరమాత్మ లోకుల యెడల పరమదయాళువై బాధ్రపద శుద్ధ చవితినాడు వినాయకుని యథాశక్తి పూజించి ఈ శ్యమంతకమణి కథను అనగా అందలి హితబోధను చెప్పుకొని, గణేశతత్వము పట్ల భక్తి వినయములతో శిరమున అక్షింతలు ధరించిన యెడల నాడు చంద్రదర్శనము చేసినను నిష్కారణ నిందా భయముండదని లోకులకు వరము ఇచ్చాడు. అది మొదలు మనకు శ్యమంతకమణి గాథను వినుట సాంప్రదాయమయినది.

పూజచేసి కథనంతయు విను అవకాశము లేనివారు... 
సింహ ప్రసేనమవధీత్‌ సింహో జాంబవతా హతాః ఇతి బాలక మారోదః తవ హ్యేషశ్యమంతకః

సింహము ప్రసేనుని చంపినది. ఆ సింహమును జాంబవంతుడు చంపెను. కనుక ఓ బిడ్డా ఏడువకు. ఈ శ్యమంతకము నీదే అను అర్థము గల పై శ్లోకమునైనా పఠించుట ద్వారా ఆ విషయము స్మరించదగియున్నదని చెప్పబడింది. ఇది జాంబవంతుని గుహలో ఊయలలోని బిడ్డను లాలించుతూ పాడిన పాట అని చెప్పబడింది.

'''సర్వేజనాః సుఖినో భవంతు.'''

==విఘ్నేశ్వర చవితి పద్యములు ==

ప్రార్థన :

:తొండము నేకదంతమును తోరపు బొజ్జయు వామహస్తమున్‌ 
:మెండుగ మ్రోయు గజ్జెలును మెల్లని చూపుల మందహాసమున్‌. 
:కొండొక గుజ్జురూపమున కోరిన విద్యలకెల్ల నొజ్జయై 
:యుండెడి పార్వతీ తనయ ఓయి గణాధిపా నీకు మ్రొక్కెదన్‌.


:తలచెదనే గణనాథుని 
:తలచెదనే విఘ్నపతిని దలచినపనిగా 
:దలచెదనే హేరంబుని 
:దలచెద నా విఘ్నములను తొలగుట కొరకున్‌&lt;br /&gt;

:అటుకులు కొబ్బరి పలుకులు 
:చిటిబెల్లము నానుబ్రాలు చెరకురసంబున్‌ 
:నిటలాక్షు నగ్రసుతునకు 
:బటుతరముగ విందుచేసి ప్రార్థింతు మదిన్‌.

==వినాయక మంగళాచరణము ==
&lt;poem&gt;
ఓ బొజ్జగణపయ్య నీ బంటు నేనయ్య ఉండ్రాళ్ళ మీదికి దండు పంపు 
కమ్మనినేయుయు కడుముద్దపప్పును బొజ్జవిరగ గదినుచు పొరలుకొనుచు - జయమంగళం నిత్య శుభమంగళం

వెండి పళ్ళెములో వేయివేల ముత్యాలు కొండలుగ నీలములు కలయబోసి 
మెండుగను హారములు మెడనిండ వేసుకొని దండిగా నీకిత్తుఘనహారతి - జయమంగళం నిత్య శుభమంగళం

శ్రీ మూర్తి వ్యందునకు చిన్మయానందునకు భాసురోతునకు శాశతునకు 
సోమార్కనేత్రునకు సుందరాకారునకు కామరూపునకు శ్రీగణనాథునకు - జయమంగళం నిత్య శుభమంగళం

ఏకదంతమును ఎల్లగజవదనంబు బాగైన తొండంబు కడుపుగలుగు 
బోడైన మూషికము సొరదినెక్కాడుచు భవ్యముగ దేవగణపతికినిపుడు - జయమంగళం నిత్య శుభమంగళం

చెంగల్వ చామంతి చెలరేగి గన్నేరు తామర తంగేడు తరచుగాను 
పుష్పజాతూ దెచ్చి పూజింతు నేనిపుడు బహుబుద్ధీ గణపతికి బాగుగాను - జయమంగళం నిత్య శుభమంగళం

&lt;/poem&gt; తొండము నేకదంతమును తోరపు బొజ్జయు వామహస్తమున్‌
 మెండుగ మ్రోయు గజ్జెలును మెల్లని చూపుల మందహాసమున్‌.
 కొండొక గుజ్జురూపమున కోరిన విద్యలకెల్ల నొజ్జయై
 యుండెడి పార్వతీ తనయ ఓయి గణాధిప నీకు మొక్కెదన్‌.


మరొక పద్యం కూడా విద్యార్థులకు ఉచితమైనది.

 తొలుత నవిఘ్నమస్తనుచు ధూర్జటీ నందన నీకు మ్రొక్కెదన్
 ఫలితము సేయవయ్య నిని ప్రార్థన సేసెద నేకదంత నా
 వలపటి చేతి ఘంటమున వాక్కున నెపుడు బాయకుండుమీ
 తలపున నిన్ను వేడెదను దైవగణాధిప లోక నాయకా!


ఇక వినాయకుని 16 పేర్లతో కూడిన ప్రార్థనా శ్లోకము

 సుముఖశ్చైకదంతశ్చ కపిలో గజకర్ణికః
 లంబోదరశ్చ వికటో విఘ్నరాజో గణాధిపః
 ధూమకేతుర్గణాధ్యక్షః ఫాలచంద్రో గజాననః
 వక్రతుండ శ్శూర్పకర్ణో హేరంబః స్కందపూర్వజః
 షోడశైతాని నామాని యః పఠే చ్ఛృణుయాదపి

==ఇవి కూడా చూడండి==

*[[వినాయకుడు]]
*[[వినాయక చవితి]]&lt;br /&gt;
==బయటి లింకులు==
* [http://www.shaktipeethas.org/topic-t182.html సంకష్టహర గణపతి వ్రతం] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100128041725/http://www.shaktipeethas.org/topic-t182.html |date=2010-01-28 }}


{{వినాయకుడు}}
{{హిందువుల పండుగలు}}

[[వర్గం:హిందువుల పండుగలు]]
[[వర్గం:వినాయకుడు]]
[[వర్గం:వ్రతములు]]</text>
      <sha1>5ckgej00b0mex8xrnx78davwj92kz7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>అత్తిలి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4951</id>
    <revision>
      <id>4957518</id>
      <parentid>4944116</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:41:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు */</comment>
      <origin>4957518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74273" sha1="buh2b6r7r3vu253bo9cjlsc4k03tjzx" xml:space="preserve">{{ఇతరవాడుకలు}}
{{Infobox India AP Town}}
'''అత్తిలి''' [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[పశ్చిమ గోదావరి]] జిల్లాలో మండల కేంద్రం. ఇది సమీప పట్టణమైన [[తణుకు]] నుండి 13 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ పట్టణం 6864 ఇళ్లతో, 25004 జనాభాతో 2160 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 12509, ఆడవారి సంఖ్య 12495. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 2687 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 409. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 588553.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Town_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India - Town amenities of 2011}}&lt;/ref&gt;.

== చరిత్ర ==
ప్రాచీన, మధ్య యుగాల్లో వేంగి సీమలో భాగమై పానార విషయంలో అంతర్భాగంగా నేటి అత్తిలి గ్రామం కేంద్రంగా అత్తిలి విషయం లేదా అత్తిలి నాణ్డు (నాడు) ఉండేది.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=5}} నేటి తణుకు, భీమవరం తాలూకాల్లోని పలు గ్రామాలు సైతం ప్రాచీన కాలంలో అత్తిలి నాణ్డులో అంతర్భాగంగా ఉండేవి. [[తూర్పు విప్పర్రు|విప్పర్రు]], [[కోరుకొల్లు (పాలకోడేరు మండలం)|కోరుకొల్లు]], [[ఆరవల్లి (అత్తిలి)|ఆరవల్లి]], [[ఈడూరు]], [[కంచుమర్రు (అత్తిలి)|కంచుమర్రు]] వంటి గ్రామాలు శాసనాల్లో అత్తిలి నాణ్డు లేక అత్తిలి విషయానికి చెందిని అని పేర్కొని ఉన్నాయి.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=6}} చరిత్రకారుడు ముప్పాళ్ళ హనుమంతరావు కృష్ణాజిల్లాలోని కైకలూరు, కొల్లేరు సరస్సుల మధ్యనున్న ప్రాంతమంతటినీ అత్తిలి విషయంగా గుర్తిస్తూ రాశాడు. ఈ ప్రకారం ఉత్తరాన గోదావరి, దక్షిణాన ఈనాటి తాడేపల్లిగూడెం అత్తిలి విషయానికి సరిహద్దులు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|pp=54, 55}}

నిరవద్యపురం శాసనం ప్రకారం చారిత్రకంగా అత్తిలిలో చెప్పుకోదగ్గ కోట ఒకటి ఉండేది. అత్తిలి కోట వర్ణన ఇలా ఉంది: ఎత్తైన ప్రాకారాలు, లోతైన కందకం, వెడల్పైన వలయం, చుట్టూ చెట్లు, బీళ్ళు, కోట రక్షకులైన పాలివాళ్ళు, కోటలో సిద్ధేశ్వరస్వామి, కోటకు తూర్పుగా మాన్యాలు, మొగల్తూరు నుంచి ప్రధాన మార్గం, గోస్తనీ తీరంలో కోట పాటిభూమి. ప్రస్తుతం హైస్కూలు ఉన్నచోట చుట్టూ కోట, అగడ్త ఉండేదని చెప్పేవారంటూ ఫెయిర్స్ &amp; ఫెస్టివల్స్ అన్న గ్రంథం నమోదుచేసింది. ఐతే, ఆ కోట ఆనవాళ్ళు సైతం ఈనాడు లేవు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=118}}

మొదటి చాళుక్య భీముడి అత్తిలి తామ్రశాసనంలో (సా.శ.892-921 కాలం) వేశ్యాంగన అయిన చల్లవకు అత్తిలి గ్రామంలో వంద పోక చెట్లు గల భూమిని, వెయ్యి పుట్ల వడ్లు పండే పొలాన్ని, నివసించేందుకు నివేశన స్థలాన్ని రాసి ఇచ్చినట్టు ఉంది.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=76}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.eenadupratibha.net/appsc/stsubchaptlesson/237/529/883/803/2527/2594|title='తూర్పుచాళుక్యులు(సా.శ.624-1076) '|last=|first=|date=|website=ఈనాడు ప్రతిభ|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109120854/https://www.eenadupratibha.net/appsc/stsubchaptlesson/237/529/883/803/2527/2594|archive-date=2020-11-09|access-date=2020-11-09}}&lt;/ref&gt; పదో శతాబ్దంలో అత్తిలిలో సర్వలోకాశ్రయ జినభవనం అన్న [[జైన మతము|జైన మత]] భవనం ఉండేదనీ, ఈ జిన భవనంలో ప్రఖ్యాతుడైన జైనముని అర్హనంది జీవించేవాడనీ,&lt;ref group=&quot;నోట్స్&quot;&gt;జైనముని అయిన అర్హనందికి చామెకాంబ అన్న శిష్యురాలు ఉండేది. ఈమె రెండవ అమ్మరాజు ప్రియురాలు, గొప్ప సౌందర్యవతియైన వారకాంత, నాట్యకారిణి. ఈమెను ప్రోత్సహించే నిమిత్తం అర్హనంది నిర్వహించే సర్వలోకాశ్రయ జినభవనపు భోజనశాల నిర్వహణకు అత్తిలి సమీపంలోని కలుచుంబఱ్ఱు (నేటి కంచుమర్రు) గ్రామాన్ని అమ్మరాజు దానమిచ్చినట్టు దానశాసనం ఉంది.&lt;/ref&gt; అతడిని వేంగి చాళుక్య రాజైన రెండవ అమ్మరాజు గౌరవించి, పోషించేవాడని శాసనాధారాలు ఉన్నాయి. ఐతే, ఈ జిన భవనం అన్నది ఇప్పుడు ఆధారాలు కూడా లభించనంతగా కాలగర్భంలో కలిసిపోయింది.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|pp=88, 89|p=}} 11వ శతాబ్దికి చెందిన వేంగీ చాళుక్య రాజైన [[రాజరాజ నరేంద్రుడు|రాజరాజ నరేంద్రుని]] రెండవ భార్య మేలమ్మ తెలుగు చోళుల వంశానికి చెందినది, ఈమె అత్తిలి ఆడబడుచు. ఈమె తండ్రి ఆచంట సూరపరాజు ఆనాడు అత్తిలి విషయాన్ని మహామండలేశ్వర బిరుదు కలిగి పరిపాలించేవాడు. సా.శ.1093 ప్రాంతంలో అత్తిలినాడును విజయాంక రక్షణుడు అనే రాజు పరిపాలించినట్టు, ఇతను పలు దానాలు చేసినవాడనీ, బంధువర్గాన్ని పోషించాడనీ శాసన ఆధారం చెప్తోంది.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=98}}

రెడ్డిరాజుల అంతర్యుద్ధంలో గెలిచి, అప్పటివరకూ పరిపాలిస్తున్న కుమార గిరి రెడ్డిని సా.శ. 1402లో తరిమివేసి కొండవీటి సింహాసనాన్ని పెదకోమటి వేమారెడ్డి సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. కుమారగిరి మరణానంతరం రాజమహేంద్రవరంలో రెడ్డిరాజ్యాన్ని స్థాపించిన అతని బావమరిది కాటయ వేమారెడ్డికి, కొండవీటి పాలకుడైన పెదకోమటి వేమారెడ్డికి మధ్య ఈనాటి పశ్చిమగోదావరి ప్రాంతంలో పలు యుద్ధాలు జరిగాయి. కాటయవేమునికి సాయంగా మొదటి దేవరాయలు పంపిన విజయనగర సేనలతో పెదకోమటి వేమారెడ్డి సామంతుడైన అన్నదేవ చోడుడికి మధ్య అత్తిలి పొలిమేరల్లో జరిగిన యుద్ధం &quot;అత్తిలి యుద్ధం&quot;గా చరిత్రకెక్కింది. ఈ యుద్ధంలో అన్నదేవ చోడుడు విజృంభించి కుమారగిరికి సాయంగా వచ్చిన విజయనగర సేనలను ఓడించి పదివేలమంది సైన్యాన్ని అత్తిలి కోటలో బంధించాడనీ, వారు శరణంటే దయదలచి వదిలిపెట్టాడనీ శాసనాధారాలు చెప్తున్నాయి.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|pp=119, 120}}&lt;ref group=&quot;నోట్స్&quot;&gt;మరికొన్ని యుద్ధాలు [[గుండుగొలను]], [[కోసూరు]], [[కాకరపర్రు]] గ్రామాల వద్ద జరిగాయి. మొత్తంగా ఈ యుద్ధాల్లో కాటయవేమారెడ్డిని చంపి పెదకోమటి వేమారెడ్డి, అతనికి సహాయంగా పోరాడిన అన్నదేవ చోడుడు విజేతలుగా నిలిచారు.&lt;/ref&gt;

15-17 శతాబ్దాల మధ్యకాలంలో మొగల్తూరు సంస్థానంలో అత్తిలి సంస్థానం ఒక భాగంగా మారింది. కొచ్చెర్లకోట వెంకట్రాయ మంత్రి అత్తిలి, ఆచంటలకు సంస్థానాధిపతిగా వ్యవహరించాడు. మొగల్తూరు పాలకులు అత్తిలిలోని వివిధ కులాలు, వృత్తుల వారికి మాన్యాలు దానమిచ్చినట్లు చారిత్రకాధారాలు ఉన్నాయి.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|pp=128, 129}} బ్రిటీష్ పరిపాలనా కాలంలో అత్తిలి తణుకు తాలూకాలో భాగమైంది. 1908లో అత్తిలికి చెందిన కానుమిల్లి జగ్గారాయుడు, సూరంపూడి శ్రీమన్నారాయణమూర్తి వందేమాతరం ఉద్యమంలో పాల్గొని కళాశాల నుంచి బహిష్కృతులయ్యారు. 1930-32లో ఉప్పు సత్యాగ్రహం సమయంలో రాంపల్లి అగ్నిహోత్రుడు, తమ్మన సుబ్బారావు ఉద్యమాల్లో పాల్గొని జైలుపాలయ్యారు. 1941లో జాతీయోద్యమంలో భాగంగా కాటూరి సూరన్న, కొత్తపల్లి చంద్రరావు కార్యకలాపాలకు జైలుశిక్ష అనుభవించారు. రాంపల్లి అగ్నిహోత్రుడు ఈ ప్రాంతానికి చెందిన ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడిగా 1932లో సత్యాగ్రహోద్యమంలో, 1940లో వ్యక్తి సత్యాగ్రహంలో, 1942లో క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలో కూడా పాల్గొని జైలుశిక్ష అనుభవించాడు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=131}} క్విట్ ఇండియా ఉద్యమ సమయంలో 1942 ఆగస్టు 9న అత్తిలిలో అజ్జరపు సుబ్బారావు నేతృత్వంలో స్థానికులైన కాటూరి సూరన్న, కొత్తపల్లి చంద్రరావు, రాంపల్లి అగ్నిహోత్రుడు, దామిశెట్టి వెంకన్న, యడ్లపల్లి వీరన్న, తదితరులు సభ ఏర్పాటుచేశారు. రిజర్వు పోలీసులు సభ సమీపంలో నిలిచారు. సాయంత్రం కొందరు విద్యార్థులు అత్తిలి రైల్వేస్టేషనులో రికార్డు తగులబెట్టారు. రైలు పట్టాలు ఊడపెరికారు. టెలిగ్రాఫ్ స్తంభాల తీగలు నాశనం చేశారు. గ్రామస్థులు ఊరిలో పాఠశాల రికార్డులు తగులబెట్టారు. ఇలా క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలో అత్తిలి ప్రాంతం కూడా పాల్గొంది.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=132}}

== పరిపాలన, ==

=== పూర్వ నియోజకవర్గ హోదా ===
ప్రస్తుతం అత్తిలి [[తణుకు శాసనసభ నియోజకవర్గం]]లో భాగంగా ఉంది. అయితే, 1956 నుంచి 2009 వరకూ [[అత్తిలి శాసనసభ నియోజకవర్గం]] ఉండేది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://telugu.oneindia.com/feature/politics/andhrapradeshelections2019-all-about-nidadavole-constituency-242450.html|title=ఆంధ్రప్రదేశ్ అసెంబ్లీ ఎన్నికలు 2019: నిడుద‌వోలు నియోజ‌క‌వ‌ర్గం గురించి తెలుసుకోండి|last=Staff|first=|date=2019-04-08|website=telugu.oneindia|language=te|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109105550/https://telugu.oneindia.com/feature/politics/andhrapradeshelections2019-all-about-nidadavole-constituency-242450.html|archive-date=2020-11-09|access-date=2020-11-09}}&lt;/ref&gt; అత్తిలి నియోజకవర్గం తొలి నుంచి తుది వరకూ స్థానికేతరులకు ఆటపట్టుగానే కొనసాగింది. బయట నుంచి అత్తిలికి వచ్చి నిలబడిన అభ్యర్థులే తొలి నుంచి గెలుపొందారు, ఒక్క చోడగం అమ్మన్నరాజా (1955) మినహాయించి అందరూ క్షత్రియ కులస్తులే. అత్తిలి ఎమ్మెల్యేగా మూడుసార్లు ఎన్నికైన దండు శివరామరాజు 1999లో ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర దేవాదాయ ధర్మాదాయ శాఖ మంత్రిగా పనిచేశాడు. 2009లో నియోజకవర్గాల పునర్విభజనలో భాగంగా అత్తిలి శాసనసభ నియోజకవర్గం విభజించి అందులోని అత్తిలి, ఇరగవరం మండలాలను తణుకు శాసనసభ నియోజకవర్గంలో విలీనం చేశారు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|pp=139-154}}

=== స్థానిక పాలన ===
1891లో అత్తిలి గ్రామ పంచాయితీ ఏర్పాటయింది. ఆనాటి చట్టం ప్రకారం చుట్టుపక్కల ఉన్న రెండు గ్రామాలతో కలిపి అత్తిలి యూనియన్ బోర్డుగా ఈ పంచాయతీ ఏర్పాటైంది.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=166}} 1919లో ప్రజాస్వామికంగా ఎన్నికైన కాటూరి రామయ్య అత్తిలి పంచాయితీ తొలి అధ్యక్షునిగానూ, 17 సంవత్సరాల పాటు (1932-38, 1939-49, 1957-58) అత్తిలి పంచాయితీ అధ్యక్షుడిగా పనిచేసిన కానుమిల్లి వెంకట్రామయ్య అత్యధిక కాలం అత్తిలి పంచాయితీ అధ్యక్షునిగా వ్యవహరించిన నేతగానూ గ్రామ చరిత్రలో నిలుస్తున్నారు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=171}} 1950ల వరకూ కమ్మ కులస్తులు ఎక్కువగా, కాపు, బ్రాహ్మణ కులస్తులు కొన్నిమార్లు పంచాయితీ బోర్డు అధ్యక్షులుగా ఉండేవారు. 1959 నుంచి మాత్రం అత్తిలి పంచాయితీ అధ్యక్ష స్థానం ప్రధానంగా కాపు కులస్తుల చేతిలోనే ఉంటూ వస్తోంది.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|pp=171-181}} 1974-75 సంవత్సరానికి గాను అత్తిలి పంచాయితీ జాతీయ స్థాయిలోనూ, రాష్ట్ర స్థాయిలోనూ ఉత్తమ పంచాయితీగా పురస్కారాలు సాధించింది. మేకల వీరన్న అప్పట్లో పంచాయితీ అధ్యక్షునిగా ఉండేవాడు. ఇతను అధ్యక్షత వహించి పనిచేసిన కాలంలో ఎన్నో అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు చేసి గొప్ప పేరు సంపాదించాడని అత్తిలినాణ్డు విషయము గ్రంథకర్త కానూరి బదరీనాథ్ పేర్కొన్నాడు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|pp=177, 178}}
{|class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-uncollapsed&quot;
|-
!Colspan=14|అత్తిలి పంచాయితీ అధ్యక్షులు
|-
!పాలనా కాలం
!పంచాయితీ బోర్డు అధ్యక్షుడు
!పాలనా విశేషాలు, రాజకీయాంశాలు
|-
|1918 ఆగస్టు 29 - 1919 ఏప్రిల్ 29
|ప్రత్యేక అధికారి పాలన (కొల్లి సుదర్శనరావు)
|
|-
|1919 ఏప్రిల్ 30-1919 సెప్టెంబరు 29
|కాటూరి రామయ్య
|అత్తిలికి తొలి పంచాయితీ అధ్యక్షుడు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=173}}
|-
|1919 సెప్టెంబరు 30 - 1922 జూలై 5
|సూరంపూడి సుబ్బారావు
|
|-
|1919 జూలై 6 - 1922 జూలై 11
|నిడదవోలు సూరయ్య
|వరుసగా మూడు పర్యాయాలు ఎన్నికయ్యాడు. అత్తిలి నుంచి ఇతర ప్రాంతాలకు రవాణా సౌకర్యాలు, రహదారులు అభివృద్ధి చేయడానికి కృషిచేసాడు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=174}}
|-
|1932 జూలై 12 - 1938 డిసెంబరు 6
|కానుమిల్లి వెంకట్రామయ్య
|ఇప్పటివరకూ అత్తిలికి అత్యధిక కాలం అధ్యక్షునిగా పనిచేసిన నేత ఇతనే. 17 సంవత్సరాల పైచిలుకు ఈ పదవిలో పనిచేశాడు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=171}}

ఐదుసార్లు ఎన్నికయ్యాడు. ఇతనిపై ఆరోపణలు, వివాదాలతో పాటు అభివృద్ధి చేశాడన్న మంచి పేరు కూడా ఉంది.

సిమెంటు మురుగు కాల్వలు, మరుగుదొడ్లు, గ్రామచావడి వంటివి ఏర్పాటుచేసాడు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=175}}
|-
|1938 డిసెంబరు 7 - 1939 మార్చి 9
|ప్రత్యేక అధికారి పాలన
|
|-
|1939 మార్చి 10 - 1949 మార్చి 31
|కానుమిల్లి వెంకట్రామయ్య
|
|-
|1949 ఏప్రిల్ 1 - 1950 జూన్ 28
|ప్రత్యేక అధికారి పాలన
|
|-
|1950 జూన్ 29 - 1953 జూన్ 30
|వైట్ల పట్టాభిరామయ్య
|ఇతను పరిపాలనా కాలంలో అవకతవకలకు పాల్పడ్డాడని, పదవిలో రాణించలేదని అత్తిలి పంచాయితీపై అధ్యయనం చేసిన ఎం.ఎస్.ప్రకాశశాస్త్రి రాశాడు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=175}}
|-
|1953 జూలై 1 - 1954 ఫిబ్రవరి 22
|యడ్లపల్లి చౌదరయ్య
|ఇతను గ్రంథాలయ స్థాపన, రామాలయ నిర్మాణం, పంచాయితీకి వాటర్ ట్యాంకర్ కొనివ్వడం వంటివాటితో పాటు అనేక అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు చేశాడు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=176}}
|-
|1954 ఫిబ్రవరి 23 - 1954 డిసెంబరు 4
|యడ్లపల్లి వీర రాఘవులు
|
|-
|1954 డిసెంబరు 5 - 1956 జూలై 30
|వైట్ల బాపన్న
|జిల్లాలో కింగ్ మేకర్‌గా, పరిషత్ ఛైర్మన్ అల్లూరి బాపినీడు కార్యకలాపాలు కూడా అత్తిలిలో కూర్చుని నడిపినవాడు.

బాపన్న తన రెండేళ్ళ పాలనా కాలంలో అత్తిలి అభివృద్ధికి తోడ్పడ్డాడు. తర్వాత మేకల వీరన్న పరిపాలన కాలంలో కూడా అతనికి సలహాలతో సాయం చేశాడు.
|-
|1956 జూలై 31 - 1957 జనవరి 31
|ప్రత్యేక అధికారి పాలన
|
|-
|1957 ఫిబ్రవరి 1 - 1958 అక్టోబరు 30
|కానుమిల్లి వెంకట్రామయ్య
|
|-
|1958 నవంబరు 1 - 1959 అక్టోబరు 11
|ప్రత్యేక అధికారి పాలన
|
|-
|1959 అక్టోబరు 12 - 1961 మార్చి 9
|జొన్నల పెద గోపాలస్వామి
|అంతవరకూ ప్రధానంగా కమ్మవారి చేతిలో ఉన్న పంచాయితీ బోర్డు అధ్యక్ష పదవి ఇతనితో మొదలుకొని కాపు కులస్తుల ప్రాబల్యంలో కొనసాగింది.
|-
|1961 మార్చి 10 - 1964 మే 22
|బండి విశ్వేశ్వరరావు
|జొన్నల పెద గోపాలస్వామితో బండి విశ్వేశ్వరరావు పోటీపడి తుదకు రెండేళ్ళు ఒకరి, మిగిలిన కాలం మరొకరు పదవి చేపట్టాలని నిర్ణయించుకున్నారు. ఆ ఒప్పందాన్ని గౌరవిస్తూ జొన్నల పెద గోపాలస్వామి రాజీనామా చేయగా ఇతను పదవి చేపట్టి రెండేళ్ళు పరిపాలించాడు.
|-
|1964 మే 29 - 1981 జూన్ 11
|మేకల వీరన్న
|1964 మొదలుకొని 15 సంవత్సరాలు మేకల వీరన్న అత్తిలి పంచాయితీ అధ్యక్షునిగా కొనసాగి, ఎక్కువ కాలం ఈ పదవిలో కొనసాగిన రెండవ వ్యక్తి అయ్యాడు.
ఇతని నేతృత్వంలో పంచాయితీ పలు అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు చేసింది. తద్వారా 1974-75 సంవత్సరంలో అత్తిలి పంచాయితీకి జాతీయ అవార్డు లభించింది.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=178}}
|-
|1981 జూన్ 12 - 1984 జూలై 30
|నల్లూరి వెంకట్రావు
|హోమియో వైద్యునిగా చేసిన సేవ వల్ల, రాజకీయంగా అండదండల వల్ల పంచాయితీ అధ్యక్షునిగా రూపాయి కూడా ఖర్చు చేయకుండానే గెలవగలిగాడు.

ఇతని అధ్యక్షతన అత్తిలిలో మంచినీటి ట్యాంకులు నిర్మాణం చేసి, వాటర్ లైన్స్ వేశారు.
|-
|1984 ఆగస్టు 1 - 1988 మార్చి 30
|ప్రత్యేక అధికారి పాలన
|
|-
|1988 మార్చి 31 - 1995 అక్టోబరు 20
|జొన్నల నర్సింహారావు
|ఆనాటి జిల్లా బోర్డు అధ్యక్షుడు యర్రా నారాయణస్వామి అండదండలతో పంచాయితీ అధ్యక్షునిగా ఎన్నికై, నారాయణస్వామి సహకారంతో అభివృద్ధి చేశాడు.

శ్మశానం బాగుచేయించడం, బస్టాండ్, తితిదే కళ్యాణ మండపం నిర్మాణం వంటి కార్యక్రమాలు ఇతను చేయించాడు.

అధ్యక్షుడు కాక ముందు అత్తిలికి డిగ్రీ కళాశాల రావడానికి స్వంత సొమ్ము డిపాజిట్ గా సమకూర్చి కళాశాల కరస్పాండెంటుగా అభివృద్ధికి పాటుపడ్డాడు.
|-
|1995 అక్టోబరు 21 - 2001 జూలై 21
|కేతా సత్య పద్మావతి
|రాజకీయ కుటుంబం నుంచి వచ్చిన పద్మావతి పదవీ కాలంలో మంచినీటి ట్యాంకులు, సిసి రోడ్లు, డ్రైనేజిల నిర్మాణం జరిగింది.
|-
|2001 ఆగస్టు 17 - 2006 ఆగస్టు 22
|బుద్దరాతి భరణీ ప్రసాద్
|ఇతని పదవీ కాలంలో పలు భవనాల నిర్మాణం జరిగింది.
|-
|2006 ఆగస్టు 23 - 2011 ఆగస్టు 22
|తీర్థాల నాగమణి
|ఈమె యాదవ కులానికి చెందివుండి అత్తిలికి అధ్యక్షురాలైన తొలి వ్యక్తి.

అత్తిలికి చెందిన జిల్లా స్థాయి రాజకీయ నాయకుడు కారుమూరి నాగేశ్వరరావు ప్రోద్బలంతో, సహకారంతో ఈమె విజయం సాధించి అభివృద్ధి పనులు చేసింది.
|-
|2011 ఆగస్టు 23 - 2013 ఆగస్టు 1
|ప్రత్యేక అధికారి పాలన
|
|-
|2013 ఆగస్టు 2 - 2018 ఆగస్టు 2
|కందుల కల్పన
|ఈమె వెంకట్రామా థియేటర్ యజమాని కందుల శ్రీనివాసరావు భార్య. ఈమె పరిపాలనా కాలంలో ఎంతో అభివృద్ధి జరిగింది.

2017లో అత్తిలికి లభించిన రాష్ట్ర స్థాయి ఉత్తమ పంచాయితీ పురస్కారాన్ని కల్పన అందుకున్నది.
|-
|2018 మార్చి నుండి ప్రస్తుతం
|ప్రత్యేక అధికారి పాలన
|
|}
ప్రస్తుతం మేజర్ పంచాయితీగా ఉన్న అత్తిలిని నగర పంచాయితీ చేయాలన్న ప్రతిపాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.manaakividuinfo.com/2019/07/akividu-attili-chintalapudi-upgraded-to-Nagar-Panchayat.html|title=నగర పంచాయతీగా ఆకివీడు, అత్తిలి , చింతలపూడి|website=Akividu - Welcome to Mana Akividu Info.Com|access-date=2020-11-07}}&lt;/ref&gt;

== జనాభా వివరాలు ==
{{India census population|1951=11749|1961=15074|1971=17627|1981=21732|1991=|2001=24531|2011=25004|state=|title=అత్తిలి జనాభా|footnote={{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=163}}&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;}}కులపరంగా అత్తిలిలో [[కాపులు]] (తెలగ కాపులు), [[కొప్పుల వెలమ|కొప్పు వెలమలు]] ఎక్కువ సంఖ్యలో ఉన్నారు. [[బ్రాహ్మణులు]], [[కమ్మ]] కులస్తులు సంఖ్యపరంగా అత్యధికులు కాకున్నా తొలినాళ్ళలో పంచాయితీ అధ్యక్షులుగా, సర్పంచులుగా పనిచేసి ప్రముఖ స్థానం కలిగివుండేవారు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=|pp=164-166}}

== ఆర్థికం ==

=== వాణిజ్యం ===
అత్తిలి వ్యాపారస్తులు చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల్లోనే కాక పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలోని సుదూర ప్రాంతాల్లో కూడా వ్యాపార నైపుణ్యాలకు పేరు పొందారు. అత్తిలి వ్యాపారస్తుల్లో నిత్యం చిన్న చిన్న వ్యాపారాలు చేసే చిల్లర వ్యాపారస్తుల నుంచి టోకు వ్యాపారాలు చేసే పెద్ద వ్యాపారస్తుల దాకా ఉన్నారు. అత్తిలి నుంచి పలు ప్రాంతాల్లో జరిగే వారపు సంతలకు వెళ్ళి, అక్కడ కూరగాయల దుకాణాలను ఏర్పరిచి వ్యాపారం చేసుకుని తిరిగిరావడం దినచర్యగా ఉన్న చిల్లర వర్తకులు అనేకులు ఉన్నారు. అత్తిలి వ్యాపారులకు ఎంతటి పేరు వచ్చిందంటే చుట్టు పక్కల ప్రాంతాల వ్యాపారస్తులకు కూడా అత్తిలి వ్యాపారస్తులనే పిలిచేంతగా ఈ ఊరు పేరుపడింది. అత్తిలి చిల్లర వర్తకులు ఇంటి వద్ద ఉన్నప్పుడు వేరే జీవన సరళి కలిగివున్నా సంతలకు వెళ్ళేప్పుడు వేరే వేషధారణ వేస్తారు. భుజాన తువ్వాలు, మెడలో కాటా, సాదా బట్టలతో రోజూ తెల్లవారుజామునే సంతలకు వెళ్తూ ఉంటారు. వర్తక వ్యాపారాల వల్ల ఎంతగా ఆర్థికంగా స్థిరపడి ఉన్నా సంతలకు, అమ్మకాలకు వెళ్ళినప్పుడు ఇలాంటి వేషధారణనే అవలంబిస్తారు. క్రమేపీ వారాంతపు సంతల పద్ధతు మటుమాయం అవుతూ ఉండడంతో వీళ్లు ఊరూరా ఆటోలతో సంచార వ్యాపారాలు సాగిస్తున్నారు.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.sakshi.com/news/district/attili-its-a-brand-421691|title=అత్తిలి.. ఇట్స్‌ బ్రాండ్‌ నేమ్‌|last=|first=|date=2016-11-12|website=సాక్షి|language=te|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109111104/https://www.sakshi.com/news/district/attili-its-a-brand-421691|archive-date=2020-11-09|access-date=2020-11-09}}&lt;/ref&gt; తాడేపల్లిగూడెం మార్కెట్ పచ్చి బియ్యం ఎగుమతిలో ఆసియాలోనే అతిపెద్ద మార్కెట్ గా నిలుస్తోంది. ఉల్లిపాయలు, ఇతర ఆహారదినుసుల ఎగుమతులు, దిగుమతుల్లో ఈ మార్కెట్ ప్రఖ్యాతమైంది. అయితే, ఈ తాడేపల్లిగూడెం మార్కెట్లో అత్తిలికి చెందిన వ్యాపారస్తులే సింహభాగం వ్యాపారం చేస్తున్నారు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=188}} అలానే, అత్తిలి గ్రామం చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల్లో మార్కెట్ కేంద్రంగానూ నిలుస్తోంది. అత్తిలి మార్కెట్ ద్వారా [[జీలకర్ర]], [[సోంపు]], [[అల్లం]], ఇతర ఎగుమతులు జరుగుతున్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/abnarchievestorys-676599#!|title=మళ్ళీ మనమే నంబర్‌ 1|last=|first=|date=2018-12-06|website=www.andhrajyothy.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109104543/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/abnarchievestorys-676599#!|archive-date=2020-11-09|access-date=2020-11-09}}&lt;/ref&gt; 1953లో స్థాపించిన అత్తిలి ఛాంబర్ ఆఫ్ కామర్స్ కార్యకలాపాలు కొనసాగుతున్నాయి.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=167}} 1982లో అత్తిలి ప్రాంతానికి చెందిన చిల్లర వర్తకులంతా కలిసి &quot;శ్రీ వెంకటేశ్వర చిల్లర వర్తక సంఘం&quot; స్థాపించారు. దీన్ని సేవా కార్యక్రమాలు, ప్రమాదాల్లో ఉపశమనం కలిగించే సంస్థగా నిర్వహిస్తున్నారు.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== వ్యవసాయం ===
ప్రధానమైన వృత్తి కల్పిస్తున్నదీ, ఈ ప్రాంతం నుంచి ముఖ్యమైన ఉత్పత్తులు అందిస్తున్నదీ వ్యవసాయ రంగమే. 1851-52లో [[ఆర్థర్ కాటన్]] [[గోదావరి]] నదికి [[ధవళేశ్వరం ఆనకట్ట|ధవళేశ్వరం వద్ద ఆనకట్ట]] నిర్మించాకా ఏర్పడ్డ గోదావరి డెల్టాలో సాగునీటి సౌకర్యం మెరుగుపడి లబ్ధిపొందిన ప్రాంతాల్లో అత్తిలి కూడా భాగం. ఈ ఊరి మీదుగా ప్రవహించే గోదావరి కాలువను అత్తిలి కాలువ అని వ్యవహరిస్తారు. అత్తిలి కాలువ గోదావరి డెల్టాలోని 11 ప్రధానమైన కాలువల్లో ఒకటి.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/sir-arthur-cotton-birth-anniversary-24th-july-1209566|title=గోదారోళ్ల గుండెల్లో కొలువై..|last=|first=|date=2019-07-24|website=Sakshi|language=te|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109121204/https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/sir-arthur-cotton-birth-anniversary-24th-july-1209566|archive-date=2020-11-09|access-date=2020-11-09}}&lt;/ref&gt; ఈ కాలువ నీరు చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలతో సహా అత్తిలిలో కూడా ఎన్నో వ్యవసాయ భూములకు సాగునీరు అందిస్తోంది. అత్తిలిలో ప్రధానంగా పండించే పంటలు [[వరి]], [[కొబ్బరి]]. ఈ ఊరిలో వ్యవసాయ భూమిగా ఉన్న 1763 హెక్టార్లు భూమికి కాలువల ద్వారా సాగునీటి సౌకర్యం లభిస్తోంది, 33 హెక్టార్లు బంజరు భూమిగా ఉండగా, వ్యవసాయేతర వినియోగంలో 363 హెక్టార్ల భూమి ఉంది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==ప్రముఖులు==
*[[కూసంపూడి శ్రీనివాస్]] - ప్రముఖ రాజకీయ విశ్లేషకులు, జనసేన పార్టీ రాష్ర్ట అధికార ప్రతినిధి.
*[[కారుమూరి వెంకట నాగేశ్వరరావు|కారుమూరి నాగేశ్వరరావు]] - పశ్చిమగోదావరి జిల్లా పరిషత్ మాజీ చైర్మన్, తణుకు శాసనసభ్యుడు.
* [[కన్నెగంటి బ్రహ్మానందం|బ్రహ్మానందం]] - సుప్రసిద్ధ హాస్యనటుడు. ఆయన సినీరంగ ప్రవేశానికి ముందు అత్తిలి ఎస్.వి.ఎస్.డిగ్రీ కళాశాలలో తెలుగు అధ్యాపకునిగా పనిచేశారు.
* అన్నెం శేషారావు ఎం.ఎల్.సి 1968
* [[ఆవేటి పూర్ణిమ]]
== విద్యా సౌకర్యాలు ==
అత్తిలిలో 20వ శతాబ్ది తొలినాళ్ళలోనే ఒక ఆంగ్లో వర్నాక్యులర్ ఉన్నత పాఠశాల ఉండేది. 1975లో [[పెనుగొండ మండలం (పశ్చిమ గోదావరి)|పెనుగొండ]] శాసనసభ్యుడు వంక సత్యనారాయణ చొరవతో పెనుగొండతో పాటు, అత్తిలికి డిగ్రీ కళాశాల శాంక్షన్ అయింది. ఆనాటి ముఖ్యమంత్రి [[జలగం వెంగళరావు]] డిగ్రీ కళాశాల శాంక్షన్ చేయడానికి 2 లక్షల రూపాయలు స్థానికులు ముందుకు వచ్చి డిపాజిట్ చేయాలంటే జొన్నల నరసింహారావు, మద్దాల నాగేశ్వరరావు స్వంత డబ్బును డిపాజిట్ చేశారు. అలా శ్రీ వల్లీ సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి ఆర్ట్స్ &amp; సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల ఏర్పడింది.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=179}}

ప్రస్తుతం గ్రామంలో రెండుప్రైవేటు బాలబడులు ఉన్నాయి. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు 11, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు 9, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు మూడు, ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు ఏడు, ప్రభుత్వ ఉన్నత పాఠశాలలు రెండు, ప్రైవేటు ఉన్నత పాఠశాలలు నాలుగు ఉన్నాయి. ఒక ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాల, 2 ప్రైవేటు జూనియర్ కళాశాలలు, ఒక ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల ఉన్నాయి. ఒక ప్రభుత్వ వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, 2 ప్రైవేటు వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాలలు ఉన్నాయి. ఒక ప్రభుత్వ అనియత విద్యా కేంద్రం ఉంది. సమీప ఇంజనీరింగ్, మేనేజిమెంటు, పాలీటెక్నిక్ కళాశాలలు [[తణుకు]]లోను, సమీప వైద్య కళాశాల, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[ఏలూరు]]లోను ఉన్నాయి.

== వైద్య సౌకర్యం ==
=== ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం ===
అత్తిలిలో ఉన్న ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఇద్దరు డాక్టర్లు, ఐదుగురు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. నాలుగు ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రాల్లో డాక్టర్లు లేరు. 8 మంది పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. నలుగురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
=== ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ===
గ్రామంలో 5 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ఎమ్బీబీయెస్ డాక్టర్లు నలుగురు, ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీలు చదివిన డాక్టర్లు ఐదుగురు, డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు 10 మంది, ముగ్గురు నాటు వైద్యులు ఉన్నారు. 12 మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి.
== తాగు నీరు ==
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. చెరువు ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది.
== పారిశుధ్యం ==
గ్రామంలో భూగర్భ మురుగునీటి వ్యవస్థ ఉంది. మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
== సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు ==
అత్తిలిలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు ఉన్నాయి. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. 
లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. 
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. గ్రామానికి అరకిలో మీటర్ దూరంలో అత్తిలి '''రైల్వే స్టేషన్''' ఉంది. [[భీమవరం]] నుండి [[నిడదవోలు]] రైలు మార్గం మధ్యలో ఈ స్టేషన్ ఉంది. నిత్యం అనేక రైల్లు ఈ స్టేషన్ గుండా ప్రయాణిస్తాయి. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.
==చిత్రమాలిక==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
File:Attili Railway station f2.jpg|thumb|అత్తిలి రైల్వే స్టేషన్ 
File:Sivalayam temple outer view.jpg| మంచిలి శివాలయం 
&lt;/gallery&gt;

== మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు ==
గ్రామంలో ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ ఉన్నాయి.
== ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో ఆటల మైదానం, సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి.
== విద్యుత్తు ==
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 18 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. 
== సంస్కృతి ==

=== ఆలయాలు ===
[[దస్త్రం:Siddheswara_swamy_temple_at_attili,_west_godavari_dist.,_andhra_pradesh.JPG|thumb|ఉమా సహిత సిద్ధేశ్వరస్వామి ఆలయం]]
పౌరాణికంగా అత్తిలి గ్రామం అత్రి మహర్షి తపోభూమి అని ప్రసిద్ధి పొందింది. వాయుపురాణంలో పానార సీమలో ఉన్నట్టుగా ప్రస్తావించిన 23 పుణ్యక్షేత్రాల్లో అత్తిలిలోని సిద్ధేశ్వరస్వామి ఆలయం ఒకటి.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=8}} ఈ లింగాన్ని అత్రి మహర్షి ప్రతిష్ఠించినట్టుగా తద్వారా అత్రీశ్వర స్వామిగానూ ఈ శివునికి పేరు వచ్చినట్టుగా వాయుపురాణంలోని గోస్తనీ నదీ ప్రాదుర్భావ కథనంలో కనిపిస్తుంది.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=7}} అత్తిలి గ్రామంలో పలు తావుల్లో శివలింగాలు ఉండేవని, శివాలయం సమీపంలోని లింగాల దొడ్డిలో అయితే అంతా శివలింగాల మయంగా ఉండేదని స్థానికులు చెప్తూంటారు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=10}} ఈ ప్రాంతంలో అత్రి మహర్షి జీవించేవాడనీ, ఇది ఆయన తపో యజ్ఞభూమి అని చెప్తారు. అత్రి మహర్షి పేరు మీదుగానే అత్తిలి పేరు ఏర్పడింది అని ప్రసిద్ధి.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://aptcrtm.in/databank/admin/uploads/pdf/t-26.pdf|title=మండల గణాంక దర్శిని - అత్తిలి మండలం|last=|first=|publisher=అర్థగణాంక శాఖ|year=1985|isbn=|location=|pages=|access-date=2020-11-09|archive-date=2020-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109134805/http://aptcrtm.in/databank/admin/uploads/pdf/t-26.pdf|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; మొదట్లో అత్రి అన్న పదమే తరువాతి కాలంలో అత్తిలిగా రూపాంతరం చెందిందని స్థానిక రచయితలు భావిస్తారు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=10}} ఉమా సిద్ధేశ్వరస్వామి ఆలయానికి 1200 సంవత్సరాల చరిత్ర ఉన్నట్టు ఆధారాలు లభిస్తున్నాయి. ఈ ఆలయానికి నూజివీడు జమీందారులు 33 ఎకరాల భూమిని ఇచ్చారు. వారిలో [[మేకా వెంకటాద్రి అప్పారావు]] ప్రత్యేకంగా ఆలయానికి ఎంతో వితరణ చేశారు. ఆలయం సమీపంలోని సిద్ధన్న బావి లేక గంగ బావి అన్న బావి విషయంలోనూ ఐతిహ్యం ఉంది. అనసూయా దేవి తనకు ప్రత్యక్షమైన గంగాదేవిని ఇక్కడ గంగ నీరు వచ్చేట్టు చేయమని కోరగా ఈ నీటి ఆకరం ఏర్పడిందని చెప్తారు. కార్తీకమాసంలో ఈ బావి నుంచి నేరుగా గంగా జలం వస్తుందని భక్తుల విశ్వాసం.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=16}} ఉమా సిద్ధేశ్వరస్వామి ఆలయంలో తపస్వి సాగిలపడి నమస్కరిస్తున్నట్టు గర్భాలయంలో ఒక విగ్రహం ఉంటుంది. ఇది అత్రిదేనని, స్వామివారిపై చేసిన అభిషేక జలాలు తన శరీరంపై నుంచే వెళ్ళాలనే కోర్కెను వ్యక్తపరచినట్టు ఆ వరం అనుగ్రహించినట్టు చెప్తారు.
[[దస్త్రం:Valli_devasena_sametha_subrahmanya_swamy_temple,_attili..JPG|thumb|వల్లీదేవసేన సమేత సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి దేవాలయం]]
గ్రామంలోని శ్రీవల్లీ దేవసేన సమేత సుబ్రహ్మణ్యేశ్వరస్వామి ఆలయానికి ఈ ప్రాంతంలో మంచి ప్రసిద్ధి ఉంది.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 1928 నుండి ఏటా ఇక్కడ షష్ఠి తిరునాళ్ళను వైభవోపేతంగా చేస్తున్నారు. స్వామివారి కల్యాణం 9 రోజుల పాటు, మొత్తంగా తిరునాళ్ళు 15 రోజులపాటు సాగుతాయి. ఉత్సవంలో సంత, వివిధ వస్తువుల ప్రదర్శన, అమ్మకాలు, మ్యాజిక్ ప్రదర్శనలు, సర్కస్ డేరాలు వంటివి ఎన్నో భాగంగా ఉంటాయి. స్వామివారి ఊరేగింపులు, షష్ఠినాడు ఉచిత అన్నదానం, హరికథలు, బుర్రకథలు, నాటకాలు వంటి కళాప్రదర్శనలు గ్రామ కమిటీ, ఉత్సవ కమిటీలు ఏర్పాటుచేస్తాయి. ఉచిత అన్నదాన సత్రాన్ని ఇందుకోసం నిర్మించారు. చుట్టుపక్కల అనేక గ్రామాల నుంచి వేలాదిగా ప్రజలు షష్ఠికి తరలివస్తారు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=20}} ఆలయం ఎలా ఏర్పడింది అన్న విషయంపై పలు కథనాలు ఉన్నాయి. అన్నిటిలోనూ ఇప్పుడు ఆలయం ఉన్న ప్రాంతంలో, అంటే ఆనాటి మంచినీటి చెరువు కట్టపై ఒక సర్పం తరచు కనిపిస్తూ, మాయం అవుతూ ఉండేదని ఉంది. ఆ ప్రదేశంలోనే ఈనాడు ఉన్న ఆలయాన్ని గ్రామస్తులందరూ ఏకమై నిర్మించారని చెప్తారు. సుబ్రహ్మణ్య షష్ఠి కమిటీ వారి ప్రకారం ఆలయ నిర్మాణం అన్నది 1910లో జరిగింది. ఆలయంలోని ఏకశిలపై వల్లీ దేవసేన సమేత సుబ్రహ్మణ్యేశ్వరస్వామి రూపాలతో మూలవిరాట్టు ఉంటుంది.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=21}}
[[దస్త్రం:Valli_devasena_sameta_subrahmanya_swamy_kalyana_mandapam.JPG|thumb|సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి ఆలయానికి అనుబంధంగా షష్ఠి సందర్భంగా ఉపయోగించే కళ్యాణమండపం]]
గ్రామంలో మరో రెండు ప్రాచీన ఆలయాలు ఉన్నాయి. ఒకటి - వేణుగోపాలస్వామి ఆలయం, రెండవది - ఆంజనేయస్వామి ఆలయం. ఈ రెండిటికీ వెయ్యేళ్ళ పైబడి చరిత్ర ఉందని చెప్తారు. వేణుగోపాలస్వామి ఆలయం గురించి కూడా వాయుపురాణంలో ప్రస్తావన ఉంది.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=17}} కొల్లపాటి వెంకమ్మ, పోలేరమ్మ, మహంకాళమ్మ-వెంకమ్మల ఆలయాలు ఉన్నాయి. కొల్లపాటి వెంకమ్మ జాతరను సంక్రాంతి నుండి ప్రారంభించి 5 రోజుల పాటు నిర్వహిస్తారు. ఈమె కొల్లపాటి వంశస్థుల ఆడపడుచు అని, కలలో కనిపించి ఆ వంశంలో పూర్వీకునితో గాజులు వేయించుకుందని, ఆనాటి నుంచి ఈ దేవత ఉత్సవాలు జరుగుతున్నాయని చెప్తారు. కొల్లపాటి వంశస్థులు సిరిబొమ్మను ఊరేగించి సమర్పిస్తారు. దాదాపు 80 ఏళ్ళ నుంచి ఈ జాతర జరుగుతోంది. పోలేరమ్మకు ఉగాదికి 9 రోజులు ముందు నుంచి ప్రారంభించి జాతర చేస్తారు. 2015లో అత్తిలి చెరువు తవ్వుతూండగా విజయ చాముండేశ్వరి అమ్మవారి విగ్రహం బయటపడింది. ఆ విగ్రహానికి ప్రాణప్రతిష్ఠ చేసి, ఆలయాన్ని నిర్మించి పూజలు చేస్తున్నారు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|pp=18, 19}}

=== సినిమాలు, నాటక రంగం ===
సినీ హాస్య నటుడు [[కన్నెగంటి బ్రహ్మానందం|బ్రహ్మానందం]], నిర్మాత, మేకప్ మేన్ [[కాకిత జయకృష్ణ]] అత్తిలి నుంచి సినీ రంగానికి వెళ్ళి విజయవంతులైన వారు. కాకిత జయకృష్ణ పుట్టింది మండలంలోని [[కొమ్మర (అత్తిలి)|కొమ్మర]]లో కాగా అత్తిలిలో టైలర్‌గా పనిచేసేవాడు. మేకప్‌మాన్‌గా సినిమా పరిశ్రమలో కెరీర్‌ ప్రారంభించి,నిర్మాతగా పలు చిత్రాలు నిర్మించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sakshi.com/news/movies/producer-jaya-krishna-passes-away-327750|title=నిర్మాత జయకృష్ణ కన్నుమూత|last=|first=|date=2016-03-30|website=Sakshi|language=te|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116145851/https://www.sakshi.com/news/movies/producer-jaya-krishna-passes-away-327750|archive-date=2020-11-16|access-date=2020-11-16}}&lt;/ref&gt;{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=200}}&lt;ref group=&quot;నోట్స్&quot;&gt;జయకృష్ణ [[ఉప్పలపాటి వెంకట కృష్ణంరాజు|కృష్ణంరాజు]], [[జయసుధ]], [[జయప్రద]], [[విజయశాంతి]] వంటి నటులకు వ్యక్తిగత మేకప్ ఆర్టిస్టుగా పనిచేశాడు. నిర్మాతగా మారి తీసిన సినిమాల్లో మొదటి దశలో ఎక్కువ శాతం కృష్ణంరాజు హీరోగా తీసినవే. ఇతను [[చిరంజీవి|చిరంజీవిని]] తెలుగు చిత్ర పరిశ్రమకు పరిచయం చేస్తూ, అతనికి తొలి పారితోషికం ఇచ్చిన నిర్మాతగా కూడా పేరొందాడు. ఇతని వద్ద మేకప్ నేర్చుకుని మేకప్‌మేన్ అయిన శిష్యుడు [[ఎ. ఎం. రత్నం]] కూడా ఇతనిలానే నిర్మాత అయ్యాడు.&lt;/ref&gt;

అత్తిలి అన్న పేరు సినిమా రంగంలోనూ, తద్వారా తెలుగు ప్రేక్షకుల్లోనూ నలిగిన పేరు. ఈ పేరు [[విక్రమార్కుడు]] వంటి సినిమాల్లో పాత్రల పేర్లు (అత్తిలి సత్తిబాబు), &quot;అమెరిక గర్ల్ అయినా, అత్తిలి గర్ల్ అయినా&quot; వంటి పాటల్లో ప్రస్తావనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/telugu+ap+herald-epaper-tapheral/vikramaarkudu+sinimaalo+asalu+sisalaina+polis+ga+kanipinchi+dummurepina+raviteja-newsid-n194581024|title=విక్రమార్కుడు సినిమాలో అసలు సిసలైన పోలీస్ గా కనిపించి దుమ్మురేపిన రవితేజ..! - Telugu Ap Herald|last=|first=|date=|website=Dailyhunt|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109110352/https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/telugu+ap+herald-epaper-tapheral/vikramaarkudu+sinimaalo+asalu+sisalaina+polis+ga+kanipinchi+dummurepina+raviteja-newsid-n194581024|archive-date=2020-11-09|access-date=2020-11-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ins.media/geetha-govindam-movie-second-song-released/|title=అమెరికా గాళ్ అయినా . . అత్తిలి గాళ్ అయినా...అంటున్న విజయదేవరకొండ...! {{!}} INS Media|website=www.ins.media|language=te|access-date=2020-11-09|archive-date=2020-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116055952/https://www.ins.media/geetha-govindam-movie-second-song-released/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sakshi.com/news/movies/ss-rajamouli-ravi-teja-vikramarkudu-telugu-movie-completed-14-years-1296496|title=‘జింతాత జిత జిత జింతాత తా..’ గుర్తుందా!|last=|first=|date=2020-06-23|website=సాక్షి|language=te|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109114404/https://www.sakshi.com/news/movies/ss-rajamouli-ravi-teja-vikramarkudu-telugu-movie-completed-14-years-1296496|archive-date=2020-11-09|access-date=2020-11-09}}&lt;/ref&gt; [[అత్తిలి సత్తిబాబు ఎల్కేజీ]] సినిమా అంతా అత్తిలిలోనే జరిగినట్టుగా చూపించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-athilisathibabulkg.html|title=Athili Sathibabu LKG - Telugu cinema Review - Allari Naresh &amp; Kausha, Vidisha|last=|first=|date=|website=www.idlebrain.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109115853/http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-athilisathibabulkg.html|archive-date=2020-11-09|access-date=2020-11-09}}&lt;/ref&gt; [[కన్నెగంటి బ్రహ్మానందం|బ్రహ్మానందం]] సినిమాల్లో పలుమార్లు సంభాషణల్లో, పాత్రల నేపథ్యంలో వాడి అత్తిలి పేరును మారుమ్రోగించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sakshi.com/news/family/teachers-day-special-in-brahmanandam-163799|title=గురుబ్రహ్మి|last=|first=|date=2014-09-04|website=Sakshi|language=te|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109124456/https://www.sakshi.com/news/family/teachers-day-special-in-brahmanandam-163799|archive-date=2020-11-09|access-date=2020-11-09}}&lt;/ref&gt;
== నోట్స్ ==
{{Reflist|group=నోట్స్}}

==చిత్రమాలిక==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;

&lt;/gallery&gt;

== మూలాలు ==
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;

== ఆధార గ్రంథాలు ==

* {{citation|first=కానూరి|last=బదరీనాథ్|title=అత్తిలినాణ్డు విషయం|publisher=బదరీనాథ్ ప్రచురణలు|location=తణుకు|year=2019|ref={{sfnref|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019}}}}
{{అత్తిలి మండలంలోని గ్రామాలు}}{{పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా మండల కేంద్రాలు}}</text>
      <sha1>buh2b6r7r3vu253bo9cjlsc4k03tjzx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957520</id>
      <parentid>4957518</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:43:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* చిత్రమాలిక */</comment>
      <origin>4957520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74326" sha1="0ciwu7hlze2o40a90bisxzgr1n1qnqu" xml:space="preserve">{{ఇతరవాడుకలు}}
{{Infobox India AP Town}}
'''అత్తిలి''' [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[పశ్చిమ గోదావరి]] జిల్లాలో మండల కేంద్రం. ఇది సమీప పట్టణమైన [[తణుకు]] నుండి 13 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ పట్టణం 6864 ఇళ్లతో, 25004 జనాభాతో 2160 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 12509, ఆడవారి సంఖ్య 12495. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 2687 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 409. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 588553.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Town_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India - Town amenities of 2011}}&lt;/ref&gt;.

== చరిత్ర ==
ప్రాచీన, మధ్య యుగాల్లో వేంగి సీమలో భాగమై పానార విషయంలో అంతర్భాగంగా నేటి అత్తిలి గ్రామం కేంద్రంగా అత్తిలి విషయం లేదా అత్తిలి నాణ్డు (నాడు) ఉండేది.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=5}} నేటి తణుకు, భీమవరం తాలూకాల్లోని పలు గ్రామాలు సైతం ప్రాచీన కాలంలో అత్తిలి నాణ్డులో అంతర్భాగంగా ఉండేవి. [[తూర్పు విప్పర్రు|విప్పర్రు]], [[కోరుకొల్లు (పాలకోడేరు మండలం)|కోరుకొల్లు]], [[ఆరవల్లి (అత్తిలి)|ఆరవల్లి]], [[ఈడూరు]], [[కంచుమర్రు (అత్తిలి)|కంచుమర్రు]] వంటి గ్రామాలు శాసనాల్లో అత్తిలి నాణ్డు లేక అత్తిలి విషయానికి చెందిని అని పేర్కొని ఉన్నాయి.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=6}} చరిత్రకారుడు ముప్పాళ్ళ హనుమంతరావు కృష్ణాజిల్లాలోని కైకలూరు, కొల్లేరు సరస్సుల మధ్యనున్న ప్రాంతమంతటినీ అత్తిలి విషయంగా గుర్తిస్తూ రాశాడు. ఈ ప్రకారం ఉత్తరాన గోదావరి, దక్షిణాన ఈనాటి తాడేపల్లిగూడెం అత్తిలి విషయానికి సరిహద్దులు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|pp=54, 55}}

నిరవద్యపురం శాసనం ప్రకారం చారిత్రకంగా అత్తిలిలో చెప్పుకోదగ్గ కోట ఒకటి ఉండేది. అత్తిలి కోట వర్ణన ఇలా ఉంది: ఎత్తైన ప్రాకారాలు, లోతైన కందకం, వెడల్పైన వలయం, చుట్టూ చెట్లు, బీళ్ళు, కోట రక్షకులైన పాలివాళ్ళు, కోటలో సిద్ధేశ్వరస్వామి, కోటకు తూర్పుగా మాన్యాలు, మొగల్తూరు నుంచి ప్రధాన మార్గం, గోస్తనీ తీరంలో కోట పాటిభూమి. ప్రస్తుతం హైస్కూలు ఉన్నచోట చుట్టూ కోట, అగడ్త ఉండేదని చెప్పేవారంటూ ఫెయిర్స్ &amp; ఫెస్టివల్స్ అన్న గ్రంథం నమోదుచేసింది. ఐతే, ఆ కోట ఆనవాళ్ళు సైతం ఈనాడు లేవు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=118}}

మొదటి చాళుక్య భీముడి అత్తిలి తామ్రశాసనంలో (సా.శ.892-921 కాలం) వేశ్యాంగన అయిన చల్లవకు అత్తిలి గ్రామంలో వంద పోక చెట్లు గల భూమిని, వెయ్యి పుట్ల వడ్లు పండే పొలాన్ని, నివసించేందుకు నివేశన స్థలాన్ని రాసి ఇచ్చినట్టు ఉంది.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=76}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.eenadupratibha.net/appsc/stsubchaptlesson/237/529/883/803/2527/2594|title='తూర్పుచాళుక్యులు(సా.శ.624-1076) '|last=|first=|date=|website=ఈనాడు ప్రతిభ|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109120854/https://www.eenadupratibha.net/appsc/stsubchaptlesson/237/529/883/803/2527/2594|archive-date=2020-11-09|access-date=2020-11-09}}&lt;/ref&gt; పదో శతాబ్దంలో అత్తిలిలో సర్వలోకాశ్రయ జినభవనం అన్న [[జైన మతము|జైన మత]] భవనం ఉండేదనీ, ఈ జిన భవనంలో ప్రఖ్యాతుడైన జైనముని అర్హనంది జీవించేవాడనీ,&lt;ref group=&quot;నోట్స్&quot;&gt;జైనముని అయిన అర్హనందికి చామెకాంబ అన్న శిష్యురాలు ఉండేది. ఈమె రెండవ అమ్మరాజు ప్రియురాలు, గొప్ప సౌందర్యవతియైన వారకాంత, నాట్యకారిణి. ఈమెను ప్రోత్సహించే నిమిత్తం అర్హనంది నిర్వహించే సర్వలోకాశ్రయ జినభవనపు భోజనశాల నిర్వహణకు అత్తిలి సమీపంలోని కలుచుంబఱ్ఱు (నేటి కంచుమర్రు) గ్రామాన్ని అమ్మరాజు దానమిచ్చినట్టు దానశాసనం ఉంది.&lt;/ref&gt; అతడిని వేంగి చాళుక్య రాజైన రెండవ అమ్మరాజు గౌరవించి, పోషించేవాడని శాసనాధారాలు ఉన్నాయి. ఐతే, ఈ జిన భవనం అన్నది ఇప్పుడు ఆధారాలు కూడా లభించనంతగా కాలగర్భంలో కలిసిపోయింది.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|pp=88, 89|p=}} 11వ శతాబ్దికి చెందిన వేంగీ చాళుక్య రాజైన [[రాజరాజ నరేంద్రుడు|రాజరాజ నరేంద్రుని]] రెండవ భార్య మేలమ్మ తెలుగు చోళుల వంశానికి చెందినది, ఈమె అత్తిలి ఆడబడుచు. ఈమె తండ్రి ఆచంట సూరపరాజు ఆనాడు అత్తిలి విషయాన్ని మహామండలేశ్వర బిరుదు కలిగి పరిపాలించేవాడు. సా.శ.1093 ప్రాంతంలో అత్తిలినాడును విజయాంక రక్షణుడు అనే రాజు పరిపాలించినట్టు, ఇతను పలు దానాలు చేసినవాడనీ, బంధువర్గాన్ని పోషించాడనీ శాసన ఆధారం చెప్తోంది.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=98}}

రెడ్డిరాజుల అంతర్యుద్ధంలో గెలిచి, అప్పటివరకూ పరిపాలిస్తున్న కుమార గిరి రెడ్డిని సా.శ. 1402లో తరిమివేసి కొండవీటి సింహాసనాన్ని పెదకోమటి వేమారెడ్డి సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. కుమారగిరి మరణానంతరం రాజమహేంద్రవరంలో రెడ్డిరాజ్యాన్ని స్థాపించిన అతని బావమరిది కాటయ వేమారెడ్డికి, కొండవీటి పాలకుడైన పెదకోమటి వేమారెడ్డికి మధ్య ఈనాటి పశ్చిమగోదావరి ప్రాంతంలో పలు యుద్ధాలు జరిగాయి. కాటయవేమునికి సాయంగా మొదటి దేవరాయలు పంపిన విజయనగర సేనలతో పెదకోమటి వేమారెడ్డి సామంతుడైన అన్నదేవ చోడుడికి మధ్య అత్తిలి పొలిమేరల్లో జరిగిన యుద్ధం &quot;అత్తిలి యుద్ధం&quot;గా చరిత్రకెక్కింది. ఈ యుద్ధంలో అన్నదేవ చోడుడు విజృంభించి కుమారగిరికి సాయంగా వచ్చిన విజయనగర సేనలను ఓడించి పదివేలమంది సైన్యాన్ని అత్తిలి కోటలో బంధించాడనీ, వారు శరణంటే దయదలచి వదిలిపెట్టాడనీ శాసనాధారాలు చెప్తున్నాయి.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|pp=119, 120}}&lt;ref group=&quot;నోట్స్&quot;&gt;మరికొన్ని యుద్ధాలు [[గుండుగొలను]], [[కోసూరు]], [[కాకరపర్రు]] గ్రామాల వద్ద జరిగాయి. మొత్తంగా ఈ యుద్ధాల్లో కాటయవేమారెడ్డిని చంపి పెదకోమటి వేమారెడ్డి, అతనికి సహాయంగా పోరాడిన అన్నదేవ చోడుడు విజేతలుగా నిలిచారు.&lt;/ref&gt;

15-17 శతాబ్దాల మధ్యకాలంలో మొగల్తూరు సంస్థానంలో అత్తిలి సంస్థానం ఒక భాగంగా మారింది. కొచ్చెర్లకోట వెంకట్రాయ మంత్రి అత్తిలి, ఆచంటలకు సంస్థానాధిపతిగా వ్యవహరించాడు. మొగల్తూరు పాలకులు అత్తిలిలోని వివిధ కులాలు, వృత్తుల వారికి మాన్యాలు దానమిచ్చినట్లు చారిత్రకాధారాలు ఉన్నాయి.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|pp=128, 129}} బ్రిటీష్ పరిపాలనా కాలంలో అత్తిలి తణుకు తాలూకాలో భాగమైంది. 1908లో అత్తిలికి చెందిన కానుమిల్లి జగ్గారాయుడు, సూరంపూడి శ్రీమన్నారాయణమూర్తి వందేమాతరం ఉద్యమంలో పాల్గొని కళాశాల నుంచి బహిష్కృతులయ్యారు. 1930-32లో ఉప్పు సత్యాగ్రహం సమయంలో రాంపల్లి అగ్నిహోత్రుడు, తమ్మన సుబ్బారావు ఉద్యమాల్లో పాల్గొని జైలుపాలయ్యారు. 1941లో జాతీయోద్యమంలో భాగంగా కాటూరి సూరన్న, కొత్తపల్లి చంద్రరావు కార్యకలాపాలకు జైలుశిక్ష అనుభవించారు. రాంపల్లి అగ్నిహోత్రుడు ఈ ప్రాంతానికి చెందిన ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడిగా 1932లో సత్యాగ్రహోద్యమంలో, 1940లో వ్యక్తి సత్యాగ్రహంలో, 1942లో క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలో కూడా పాల్గొని జైలుశిక్ష అనుభవించాడు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=131}} క్విట్ ఇండియా ఉద్యమ సమయంలో 1942 ఆగస్టు 9న అత్తిలిలో అజ్జరపు సుబ్బారావు నేతృత్వంలో స్థానికులైన కాటూరి సూరన్న, కొత్తపల్లి చంద్రరావు, రాంపల్లి అగ్నిహోత్రుడు, దామిశెట్టి వెంకన్న, యడ్లపల్లి వీరన్న, తదితరులు సభ ఏర్పాటుచేశారు. రిజర్వు పోలీసులు సభ సమీపంలో నిలిచారు. సాయంత్రం కొందరు విద్యార్థులు అత్తిలి రైల్వేస్టేషనులో రికార్డు తగులబెట్టారు. రైలు పట్టాలు ఊడపెరికారు. టెలిగ్రాఫ్ స్తంభాల తీగలు నాశనం చేశారు. గ్రామస్థులు ఊరిలో పాఠశాల రికార్డులు తగులబెట్టారు. ఇలా క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలో అత్తిలి ప్రాంతం కూడా పాల్గొంది.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=132}}

== పరిపాలన, ==

=== పూర్వ నియోజకవర్గ హోదా ===
ప్రస్తుతం అత్తిలి [[తణుకు శాసనసభ నియోజకవర్గం]]లో భాగంగా ఉంది. అయితే, 1956 నుంచి 2009 వరకూ [[అత్తిలి శాసనసభ నియోజకవర్గం]] ఉండేది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://telugu.oneindia.com/feature/politics/andhrapradeshelections2019-all-about-nidadavole-constituency-242450.html|title=ఆంధ్రప్రదేశ్ అసెంబ్లీ ఎన్నికలు 2019: నిడుద‌వోలు నియోజ‌క‌వ‌ర్గం గురించి తెలుసుకోండి|last=Staff|first=|date=2019-04-08|website=telugu.oneindia|language=te|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109105550/https://telugu.oneindia.com/feature/politics/andhrapradeshelections2019-all-about-nidadavole-constituency-242450.html|archive-date=2020-11-09|access-date=2020-11-09}}&lt;/ref&gt; అత్తిలి నియోజకవర్గం తొలి నుంచి తుది వరకూ స్థానికేతరులకు ఆటపట్టుగానే కొనసాగింది. బయట నుంచి అత్తిలికి వచ్చి నిలబడిన అభ్యర్థులే తొలి నుంచి గెలుపొందారు, ఒక్క చోడగం అమ్మన్నరాజా (1955) మినహాయించి అందరూ క్షత్రియ కులస్తులే. అత్తిలి ఎమ్మెల్యేగా మూడుసార్లు ఎన్నికైన దండు శివరామరాజు 1999లో ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర దేవాదాయ ధర్మాదాయ శాఖ మంత్రిగా పనిచేశాడు. 2009లో నియోజకవర్గాల పునర్విభజనలో భాగంగా అత్తిలి శాసనసభ నియోజకవర్గం విభజించి అందులోని అత్తిలి, ఇరగవరం మండలాలను తణుకు శాసనసభ నియోజకవర్గంలో విలీనం చేశారు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|pp=139-154}}

=== స్థానిక పాలన ===
1891లో అత్తిలి గ్రామ పంచాయితీ ఏర్పాటయింది. ఆనాటి చట్టం ప్రకారం చుట్టుపక్కల ఉన్న రెండు గ్రామాలతో కలిపి అత్తిలి యూనియన్ బోర్డుగా ఈ పంచాయతీ ఏర్పాటైంది.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=166}} 1919లో ప్రజాస్వామికంగా ఎన్నికైన కాటూరి రామయ్య అత్తిలి పంచాయితీ తొలి అధ్యక్షునిగానూ, 17 సంవత్సరాల పాటు (1932-38, 1939-49, 1957-58) అత్తిలి పంచాయితీ అధ్యక్షుడిగా పనిచేసిన కానుమిల్లి వెంకట్రామయ్య అత్యధిక కాలం అత్తిలి పంచాయితీ అధ్యక్షునిగా వ్యవహరించిన నేతగానూ గ్రామ చరిత్రలో నిలుస్తున్నారు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=171}} 1950ల వరకూ కమ్మ కులస్తులు ఎక్కువగా, కాపు, బ్రాహ్మణ కులస్తులు కొన్నిమార్లు పంచాయితీ బోర్డు అధ్యక్షులుగా ఉండేవారు. 1959 నుంచి మాత్రం అత్తిలి పంచాయితీ అధ్యక్ష స్థానం ప్రధానంగా కాపు కులస్తుల చేతిలోనే ఉంటూ వస్తోంది.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|pp=171-181}} 1974-75 సంవత్సరానికి గాను అత్తిలి పంచాయితీ జాతీయ స్థాయిలోనూ, రాష్ట్ర స్థాయిలోనూ ఉత్తమ పంచాయితీగా పురస్కారాలు సాధించింది. మేకల వీరన్న అప్పట్లో పంచాయితీ అధ్యక్షునిగా ఉండేవాడు. ఇతను అధ్యక్షత వహించి పనిచేసిన కాలంలో ఎన్నో అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు చేసి గొప్ప పేరు సంపాదించాడని అత్తిలినాణ్డు విషయము గ్రంథకర్త కానూరి బదరీనాథ్ పేర్కొన్నాడు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|pp=177, 178}}
{|class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-uncollapsed&quot;
|-
!Colspan=14|అత్తిలి పంచాయితీ అధ్యక్షులు
|-
!పాలనా కాలం
!పంచాయితీ బోర్డు అధ్యక్షుడు
!పాలనా విశేషాలు, రాజకీయాంశాలు
|-
|1918 ఆగస్టు 29 - 1919 ఏప్రిల్ 29
|ప్రత్యేక అధికారి పాలన (కొల్లి సుదర్శనరావు)
|
|-
|1919 ఏప్రిల్ 30-1919 సెప్టెంబరు 29
|కాటూరి రామయ్య
|అత్తిలికి తొలి పంచాయితీ అధ్యక్షుడు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=173}}
|-
|1919 సెప్టెంబరు 30 - 1922 జూలై 5
|సూరంపూడి సుబ్బారావు
|
|-
|1919 జూలై 6 - 1922 జూలై 11
|నిడదవోలు సూరయ్య
|వరుసగా మూడు పర్యాయాలు ఎన్నికయ్యాడు. అత్తిలి నుంచి ఇతర ప్రాంతాలకు రవాణా సౌకర్యాలు, రహదారులు అభివృద్ధి చేయడానికి కృషిచేసాడు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=174}}
|-
|1932 జూలై 12 - 1938 డిసెంబరు 6
|కానుమిల్లి వెంకట్రామయ్య
|ఇప్పటివరకూ అత్తిలికి అత్యధిక కాలం అధ్యక్షునిగా పనిచేసిన నేత ఇతనే. 17 సంవత్సరాల పైచిలుకు ఈ పదవిలో పనిచేశాడు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=171}}

ఐదుసార్లు ఎన్నికయ్యాడు. ఇతనిపై ఆరోపణలు, వివాదాలతో పాటు అభివృద్ధి చేశాడన్న మంచి పేరు కూడా ఉంది.

సిమెంటు మురుగు కాల్వలు, మరుగుదొడ్లు, గ్రామచావడి వంటివి ఏర్పాటుచేసాడు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=175}}
|-
|1938 డిసెంబరు 7 - 1939 మార్చి 9
|ప్రత్యేక అధికారి పాలన
|
|-
|1939 మార్చి 10 - 1949 మార్చి 31
|కానుమిల్లి వెంకట్రామయ్య
|
|-
|1949 ఏప్రిల్ 1 - 1950 జూన్ 28
|ప్రత్యేక అధికారి పాలన
|
|-
|1950 జూన్ 29 - 1953 జూన్ 30
|వైట్ల పట్టాభిరామయ్య
|ఇతను పరిపాలనా కాలంలో అవకతవకలకు పాల్పడ్డాడని, పదవిలో రాణించలేదని అత్తిలి పంచాయితీపై అధ్యయనం చేసిన ఎం.ఎస్.ప్రకాశశాస్త్రి రాశాడు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=175}}
|-
|1953 జూలై 1 - 1954 ఫిబ్రవరి 22
|యడ్లపల్లి చౌదరయ్య
|ఇతను గ్రంథాలయ స్థాపన, రామాలయ నిర్మాణం, పంచాయితీకి వాటర్ ట్యాంకర్ కొనివ్వడం వంటివాటితో పాటు అనేక అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు చేశాడు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=176}}
|-
|1954 ఫిబ్రవరి 23 - 1954 డిసెంబరు 4
|యడ్లపల్లి వీర రాఘవులు
|
|-
|1954 డిసెంబరు 5 - 1956 జూలై 30
|వైట్ల బాపన్న
|జిల్లాలో కింగ్ మేకర్‌గా, పరిషత్ ఛైర్మన్ అల్లూరి బాపినీడు కార్యకలాపాలు కూడా అత్తిలిలో కూర్చుని నడిపినవాడు.

బాపన్న తన రెండేళ్ళ పాలనా కాలంలో అత్తిలి అభివృద్ధికి తోడ్పడ్డాడు. తర్వాత మేకల వీరన్న పరిపాలన కాలంలో కూడా అతనికి సలహాలతో సాయం చేశాడు.
|-
|1956 జూలై 31 - 1957 జనవరి 31
|ప్రత్యేక అధికారి పాలన
|
|-
|1957 ఫిబ్రవరి 1 - 1958 అక్టోబరు 30
|కానుమిల్లి వెంకట్రామయ్య
|
|-
|1958 నవంబరు 1 - 1959 అక్టోబరు 11
|ప్రత్యేక అధికారి పాలన
|
|-
|1959 అక్టోబరు 12 - 1961 మార్చి 9
|జొన్నల పెద గోపాలస్వామి
|అంతవరకూ ప్రధానంగా కమ్మవారి చేతిలో ఉన్న పంచాయితీ బోర్డు అధ్యక్ష పదవి ఇతనితో మొదలుకొని కాపు కులస్తుల ప్రాబల్యంలో కొనసాగింది.
|-
|1961 మార్చి 10 - 1964 మే 22
|బండి విశ్వేశ్వరరావు
|జొన్నల పెద గోపాలస్వామితో బండి విశ్వేశ్వరరావు పోటీపడి తుదకు రెండేళ్ళు ఒకరి, మిగిలిన కాలం మరొకరు పదవి చేపట్టాలని నిర్ణయించుకున్నారు. ఆ ఒప్పందాన్ని గౌరవిస్తూ జొన్నల పెద గోపాలస్వామి రాజీనామా చేయగా ఇతను పదవి చేపట్టి రెండేళ్ళు పరిపాలించాడు.
|-
|1964 మే 29 - 1981 జూన్ 11
|మేకల వీరన్న
|1964 మొదలుకొని 15 సంవత్సరాలు మేకల వీరన్న అత్తిలి పంచాయితీ అధ్యక్షునిగా కొనసాగి, ఎక్కువ కాలం ఈ పదవిలో కొనసాగిన రెండవ వ్యక్తి అయ్యాడు.
ఇతని నేతృత్వంలో పంచాయితీ పలు అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు చేసింది. తద్వారా 1974-75 సంవత్సరంలో అత్తిలి పంచాయితీకి జాతీయ అవార్డు లభించింది.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=178}}
|-
|1981 జూన్ 12 - 1984 జూలై 30
|నల్లూరి వెంకట్రావు
|హోమియో వైద్యునిగా చేసిన సేవ వల్ల, రాజకీయంగా అండదండల వల్ల పంచాయితీ అధ్యక్షునిగా రూపాయి కూడా ఖర్చు చేయకుండానే గెలవగలిగాడు.

ఇతని అధ్యక్షతన అత్తిలిలో మంచినీటి ట్యాంకులు నిర్మాణం చేసి, వాటర్ లైన్స్ వేశారు.
|-
|1984 ఆగస్టు 1 - 1988 మార్చి 30
|ప్రత్యేక అధికారి పాలన
|
|-
|1988 మార్చి 31 - 1995 అక్టోబరు 20
|జొన్నల నర్సింహారావు
|ఆనాటి జిల్లా బోర్డు అధ్యక్షుడు యర్రా నారాయణస్వామి అండదండలతో పంచాయితీ అధ్యక్షునిగా ఎన్నికై, నారాయణస్వామి సహకారంతో అభివృద్ధి చేశాడు.

శ్మశానం బాగుచేయించడం, బస్టాండ్, తితిదే కళ్యాణ మండపం నిర్మాణం వంటి కార్యక్రమాలు ఇతను చేయించాడు.

అధ్యక్షుడు కాక ముందు అత్తిలికి డిగ్రీ కళాశాల రావడానికి స్వంత సొమ్ము డిపాజిట్ గా సమకూర్చి కళాశాల కరస్పాండెంటుగా అభివృద్ధికి పాటుపడ్డాడు.
|-
|1995 అక్టోబరు 21 - 2001 జూలై 21
|కేతా సత్య పద్మావతి
|రాజకీయ కుటుంబం నుంచి వచ్చిన పద్మావతి పదవీ కాలంలో మంచినీటి ట్యాంకులు, సిసి రోడ్లు, డ్రైనేజిల నిర్మాణం జరిగింది.
|-
|2001 ఆగస్టు 17 - 2006 ఆగస్టు 22
|బుద్దరాతి భరణీ ప్రసాద్
|ఇతని పదవీ కాలంలో పలు భవనాల నిర్మాణం జరిగింది.
|-
|2006 ఆగస్టు 23 - 2011 ఆగస్టు 22
|తీర్థాల నాగమణి
|ఈమె యాదవ కులానికి చెందివుండి అత్తిలికి అధ్యక్షురాలైన తొలి వ్యక్తి.

అత్తిలికి చెందిన జిల్లా స్థాయి రాజకీయ నాయకుడు కారుమూరి నాగేశ్వరరావు ప్రోద్బలంతో, సహకారంతో ఈమె విజయం సాధించి అభివృద్ధి పనులు చేసింది.
|-
|2011 ఆగస్టు 23 - 2013 ఆగస్టు 1
|ప్రత్యేక అధికారి పాలన
|
|-
|2013 ఆగస్టు 2 - 2018 ఆగస్టు 2
|కందుల కల్పన
|ఈమె వెంకట్రామా థియేటర్ యజమాని కందుల శ్రీనివాసరావు భార్య. ఈమె పరిపాలనా కాలంలో ఎంతో అభివృద్ధి జరిగింది.

2017లో అత్తిలికి లభించిన రాష్ట్ర స్థాయి ఉత్తమ పంచాయితీ పురస్కారాన్ని కల్పన అందుకున్నది.
|-
|2018 మార్చి నుండి ప్రస్తుతం
|ప్రత్యేక అధికారి పాలన
|
|}
ప్రస్తుతం మేజర్ పంచాయితీగా ఉన్న అత్తిలిని నగర పంచాయితీ చేయాలన్న ప్రతిపాదనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.manaakividuinfo.com/2019/07/akividu-attili-chintalapudi-upgraded-to-Nagar-Panchayat.html|title=నగర పంచాయతీగా ఆకివీడు, అత్తిలి , చింతలపూడి|website=Akividu - Welcome to Mana Akividu Info.Com|access-date=2020-11-07}}&lt;/ref&gt;

== జనాభా వివరాలు ==
{{India census population|1951=11749|1961=15074|1971=17627|1981=21732|1991=|2001=24531|2011=25004|state=|title=అత్తిలి జనాభా|footnote={{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=163}}&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;}}కులపరంగా అత్తిలిలో [[కాపులు]] (తెలగ కాపులు), [[కొప్పుల వెలమ|కొప్పు వెలమలు]] ఎక్కువ సంఖ్యలో ఉన్నారు. [[బ్రాహ్మణులు]], [[కమ్మ]] కులస్తులు సంఖ్యపరంగా అత్యధికులు కాకున్నా తొలినాళ్ళలో పంచాయితీ అధ్యక్షులుగా, సర్పంచులుగా పనిచేసి ప్రముఖ స్థానం కలిగివుండేవారు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=|pp=164-166}}

== ఆర్థికం ==

=== వాణిజ్యం ===
అత్తిలి వ్యాపారస్తులు చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల్లోనే కాక పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలోని సుదూర ప్రాంతాల్లో కూడా వ్యాపార నైపుణ్యాలకు పేరు పొందారు. అత్తిలి వ్యాపారస్తుల్లో నిత్యం చిన్న చిన్న వ్యాపారాలు చేసే చిల్లర వ్యాపారస్తుల నుంచి టోకు వ్యాపారాలు చేసే పెద్ద వ్యాపారస్తుల దాకా ఉన్నారు. అత్తిలి నుంచి పలు ప్రాంతాల్లో జరిగే వారపు సంతలకు వెళ్ళి, అక్కడ కూరగాయల దుకాణాలను ఏర్పరిచి వ్యాపారం చేసుకుని తిరిగిరావడం దినచర్యగా ఉన్న చిల్లర వర్తకులు అనేకులు ఉన్నారు. అత్తిలి వ్యాపారులకు ఎంతటి పేరు వచ్చిందంటే చుట్టు పక్కల ప్రాంతాల వ్యాపారస్తులకు కూడా అత్తిలి వ్యాపారస్తులనే పిలిచేంతగా ఈ ఊరు పేరుపడింది. అత్తిలి చిల్లర వర్తకులు ఇంటి వద్ద ఉన్నప్పుడు వేరే జీవన సరళి కలిగివున్నా సంతలకు వెళ్ళేప్పుడు వేరే వేషధారణ వేస్తారు. భుజాన తువ్వాలు, మెడలో కాటా, సాదా బట్టలతో రోజూ తెల్లవారుజామునే సంతలకు వెళ్తూ ఉంటారు. వర్తక వ్యాపారాల వల్ల ఎంతగా ఆర్థికంగా స్థిరపడి ఉన్నా సంతలకు, అమ్మకాలకు వెళ్ళినప్పుడు ఇలాంటి వేషధారణనే అవలంబిస్తారు. క్రమేపీ వారాంతపు సంతల పద్ధతు మటుమాయం అవుతూ ఉండడంతో వీళ్లు ఊరూరా ఆటోలతో సంచార వ్యాపారాలు సాగిస్తున్నారు.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.sakshi.com/news/district/attili-its-a-brand-421691|title=అత్తిలి.. ఇట్స్‌ బ్రాండ్‌ నేమ్‌|last=|first=|date=2016-11-12|website=సాక్షి|language=te|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109111104/https://www.sakshi.com/news/district/attili-its-a-brand-421691|archive-date=2020-11-09|access-date=2020-11-09}}&lt;/ref&gt; తాడేపల్లిగూడెం మార్కెట్ పచ్చి బియ్యం ఎగుమతిలో ఆసియాలోనే అతిపెద్ద మార్కెట్ గా నిలుస్తోంది. ఉల్లిపాయలు, ఇతర ఆహారదినుసుల ఎగుమతులు, దిగుమతుల్లో ఈ మార్కెట్ ప్రఖ్యాతమైంది. అయితే, ఈ తాడేపల్లిగూడెం మార్కెట్లో అత్తిలికి చెందిన వ్యాపారస్తులే సింహభాగం వ్యాపారం చేస్తున్నారు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=188}} అలానే, అత్తిలి గ్రామం చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల్లో మార్కెట్ కేంద్రంగానూ నిలుస్తోంది. అత్తిలి మార్కెట్ ద్వారా [[జీలకర్ర]], [[సోంపు]], [[అల్లం]], ఇతర ఎగుమతులు జరుగుతున్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/abnarchievestorys-676599#!|title=మళ్ళీ మనమే నంబర్‌ 1|last=|first=|date=2018-12-06|website=www.andhrajyothy.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109104543/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/abnarchievestorys-676599#!|archive-date=2020-11-09|access-date=2020-11-09}}&lt;/ref&gt; 1953లో స్థాపించిన అత్తిలి ఛాంబర్ ఆఫ్ కామర్స్ కార్యకలాపాలు కొనసాగుతున్నాయి.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=167}} 1982లో అత్తిలి ప్రాంతానికి చెందిన చిల్లర వర్తకులంతా కలిసి &quot;శ్రీ వెంకటేశ్వర చిల్లర వర్తక సంఘం&quot; స్థాపించారు. దీన్ని సేవా కార్యక్రమాలు, ప్రమాదాల్లో ఉపశమనం కలిగించే సంస్థగా నిర్వహిస్తున్నారు.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== వ్యవసాయం ===
ప్రధానమైన వృత్తి కల్పిస్తున్నదీ, ఈ ప్రాంతం నుంచి ముఖ్యమైన ఉత్పత్తులు అందిస్తున్నదీ వ్యవసాయ రంగమే. 1851-52లో [[ఆర్థర్ కాటన్]] [[గోదావరి]] నదికి [[ధవళేశ్వరం ఆనకట్ట|ధవళేశ్వరం వద్ద ఆనకట్ట]] నిర్మించాకా ఏర్పడ్డ గోదావరి డెల్టాలో సాగునీటి సౌకర్యం మెరుగుపడి లబ్ధిపొందిన ప్రాంతాల్లో అత్తిలి కూడా భాగం. ఈ ఊరి మీదుగా ప్రవహించే గోదావరి కాలువను అత్తిలి కాలువ అని వ్యవహరిస్తారు. అత్తిలి కాలువ గోదావరి డెల్టాలోని 11 ప్రధానమైన కాలువల్లో ఒకటి.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/sir-arthur-cotton-birth-anniversary-24th-july-1209566|title=గోదారోళ్ల గుండెల్లో కొలువై..|last=|first=|date=2019-07-24|website=Sakshi|language=te|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109121204/https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/sir-arthur-cotton-birth-anniversary-24th-july-1209566|archive-date=2020-11-09|access-date=2020-11-09}}&lt;/ref&gt; ఈ కాలువ నీరు చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలతో సహా అత్తిలిలో కూడా ఎన్నో వ్యవసాయ భూములకు సాగునీరు అందిస్తోంది. అత్తిలిలో ప్రధానంగా పండించే పంటలు [[వరి]], [[కొబ్బరి]]. ఈ ఊరిలో వ్యవసాయ భూమిగా ఉన్న 1763 హెక్టార్లు భూమికి కాలువల ద్వారా సాగునీటి సౌకర్యం లభిస్తోంది, 33 హెక్టార్లు బంజరు భూమిగా ఉండగా, వ్యవసాయేతర వినియోగంలో 363 హెక్టార్ల భూమి ఉంది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==ప్రముఖులు==
*[[కూసంపూడి శ్రీనివాస్]] - ప్రముఖ రాజకీయ విశ్లేషకులు, జనసేన పార్టీ రాష్ర్ట అధికార ప్రతినిధి.
*[[కారుమూరి వెంకట నాగేశ్వరరావు|కారుమూరి నాగేశ్వరరావు]] - పశ్చిమగోదావరి జిల్లా పరిషత్ మాజీ చైర్మన్, తణుకు శాసనసభ్యుడు.
* [[కన్నెగంటి బ్రహ్మానందం|బ్రహ్మానందం]] - సుప్రసిద్ధ హాస్యనటుడు. ఆయన సినీరంగ ప్రవేశానికి ముందు అత్తిలి ఎస్.వి.ఎస్.డిగ్రీ కళాశాలలో తెలుగు అధ్యాపకునిగా పనిచేశారు.
* అన్నెం శేషారావు ఎం.ఎల్.సి 1968
* [[ఆవేటి పూర్ణిమ]]
== విద్యా సౌకర్యాలు ==
అత్తిలిలో 20వ శతాబ్ది తొలినాళ్ళలోనే ఒక ఆంగ్లో వర్నాక్యులర్ ఉన్నత పాఠశాల ఉండేది. 1975లో [[పెనుగొండ మండలం (పశ్చిమ గోదావరి)|పెనుగొండ]] శాసనసభ్యుడు వంక సత్యనారాయణ చొరవతో పెనుగొండతో పాటు, అత్తిలికి డిగ్రీ కళాశాల శాంక్షన్ అయింది. ఆనాటి ముఖ్యమంత్రి [[జలగం వెంగళరావు]] డిగ్రీ కళాశాల శాంక్షన్ చేయడానికి 2 లక్షల రూపాయలు స్థానికులు ముందుకు వచ్చి డిపాజిట్ చేయాలంటే జొన్నల నరసింహారావు, మద్దాల నాగేశ్వరరావు స్వంత డబ్బును డిపాజిట్ చేశారు. అలా శ్రీ వల్లీ సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి ఆర్ట్స్ &amp; సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల ఏర్పడింది.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=179}}

ప్రస్తుతం గ్రామంలో రెండుప్రైవేటు బాలబడులు ఉన్నాయి. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు 11, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు 9, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు మూడు, ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు ఏడు, ప్రభుత్వ ఉన్నత పాఠశాలలు రెండు, ప్రైవేటు ఉన్నత పాఠశాలలు నాలుగు ఉన్నాయి. ఒక ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాల, 2 ప్రైవేటు జూనియర్ కళాశాలలు, ఒక ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల ఉన్నాయి. ఒక ప్రభుత్వ వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, 2 ప్రైవేటు వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాలలు ఉన్నాయి. ఒక ప్రభుత్వ అనియత విద్యా కేంద్రం ఉంది. సమీప ఇంజనీరింగ్, మేనేజిమెంటు, పాలీటెక్నిక్ కళాశాలలు [[తణుకు]]లోను, సమీప వైద్య కళాశాల, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[ఏలూరు]]లోను ఉన్నాయి.

== వైద్య సౌకర్యం ==
=== ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం ===
అత్తిలిలో ఉన్న ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఇద్దరు డాక్టర్లు, ఐదుగురు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. నాలుగు ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రాల్లో డాక్టర్లు లేరు. 8 మంది పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. నలుగురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
=== ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ===
గ్రామంలో 5 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ఎమ్బీబీయెస్ డాక్టర్లు నలుగురు, ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీలు చదివిన డాక్టర్లు ఐదుగురు, డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు 10 మంది, ముగ్గురు నాటు వైద్యులు ఉన్నారు. 12 మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి.
== తాగు నీరు ==
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. చెరువు ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది.
== పారిశుధ్యం ==
గ్రామంలో భూగర్భ మురుగునీటి వ్యవస్థ ఉంది. మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.
== సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు ==
అత్తిలిలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు ఉన్నాయి. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. 
లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. 
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. గ్రామానికి అరకిలో మీటర్ దూరంలో అత్తిలి '''రైల్వే స్టేషన్''' ఉంది. [[భీమవరం]] నుండి [[నిడదవోలు]] రైలు మార్గం మధ్యలో ఈ స్టేషన్ ఉంది. నిత్యం అనేక రైల్లు ఈ స్టేషన్ గుండా ప్రయాణిస్తాయి. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.
==చిత్రమాలిక==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
File:Attili Railway station f2.jpg|thumb|అత్తిలి రైల్వే స్టేషన్ 
File:Circar express train.jpg| కాకినాడ-చెన్నై సర్కార్ ఎక్ష్‌ప్రెస్  
&lt;/gallery&gt;

== మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు ==
గ్రామంలో ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ ఉన్నాయి.
== ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో ఆటల మైదానం, సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి.
== విద్యుత్తు ==
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 18 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. 
== సంస్కృతి ==

=== ఆలయాలు ===
[[దస్త్రం:Siddheswara_swamy_temple_at_attili,_west_godavari_dist.,_andhra_pradesh.JPG|thumb|ఉమా సహిత సిద్ధేశ్వరస్వామి ఆలయం]]
పౌరాణికంగా అత్తిలి గ్రామం అత్రి మహర్షి తపోభూమి అని ప్రసిద్ధి పొందింది. వాయుపురాణంలో పానార సీమలో ఉన్నట్టుగా ప్రస్తావించిన 23 పుణ్యక్షేత్రాల్లో అత్తిలిలోని సిద్ధేశ్వరస్వామి ఆలయం ఒకటి.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=8}} ఈ లింగాన్ని అత్రి మహర్షి ప్రతిష్ఠించినట్టుగా తద్వారా అత్రీశ్వర స్వామిగానూ ఈ శివునికి పేరు వచ్చినట్టుగా వాయుపురాణంలోని గోస్తనీ నదీ ప్రాదుర్భావ కథనంలో కనిపిస్తుంది.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=7}} అత్తిలి గ్రామంలో పలు తావుల్లో శివలింగాలు ఉండేవని, శివాలయం సమీపంలోని లింగాల దొడ్డిలో అయితే అంతా శివలింగాల మయంగా ఉండేదని స్థానికులు చెప్తూంటారు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=10}} ఈ ప్రాంతంలో అత్రి మహర్షి జీవించేవాడనీ, ఇది ఆయన తపో యజ్ఞభూమి అని చెప్తారు. అత్రి మహర్షి పేరు మీదుగానే అత్తిలి పేరు ఏర్పడింది అని ప్రసిద్ధి.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=http://aptcrtm.in/databank/admin/uploads/pdf/t-26.pdf|title=మండల గణాంక దర్శిని - అత్తిలి మండలం|last=|first=|publisher=అర్థగణాంక శాఖ|year=1985|isbn=|location=|pages=|access-date=2020-11-09|archive-date=2020-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109134805/http://aptcrtm.in/databank/admin/uploads/pdf/t-26.pdf|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; మొదట్లో అత్రి అన్న పదమే తరువాతి కాలంలో అత్తిలిగా రూపాంతరం చెందిందని స్థానిక రచయితలు భావిస్తారు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=10}} ఉమా సిద్ధేశ్వరస్వామి ఆలయానికి 1200 సంవత్సరాల చరిత్ర ఉన్నట్టు ఆధారాలు లభిస్తున్నాయి. ఈ ఆలయానికి నూజివీడు జమీందారులు 33 ఎకరాల భూమిని ఇచ్చారు. వారిలో [[మేకా వెంకటాద్రి అప్పారావు]] ప్రత్యేకంగా ఆలయానికి ఎంతో వితరణ చేశారు. ఆలయం సమీపంలోని సిద్ధన్న బావి లేక గంగ బావి అన్న బావి విషయంలోనూ ఐతిహ్యం ఉంది. అనసూయా దేవి తనకు ప్రత్యక్షమైన గంగాదేవిని ఇక్కడ గంగ నీరు వచ్చేట్టు చేయమని కోరగా ఈ నీటి ఆకరం ఏర్పడిందని చెప్తారు. కార్తీకమాసంలో ఈ బావి నుంచి నేరుగా గంగా జలం వస్తుందని భక్తుల విశ్వాసం.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=16}} ఉమా సిద్ధేశ్వరస్వామి ఆలయంలో తపస్వి సాగిలపడి నమస్కరిస్తున్నట్టు గర్భాలయంలో ఒక విగ్రహం ఉంటుంది. ఇది అత్రిదేనని, స్వామివారిపై చేసిన అభిషేక జలాలు తన శరీరంపై నుంచే వెళ్ళాలనే కోర్కెను వ్యక్తపరచినట్టు ఆ వరం అనుగ్రహించినట్టు చెప్తారు.
[[దస్త్రం:Valli_devasena_sametha_subrahmanya_swamy_temple,_attili..JPG|thumb|వల్లీదేవసేన సమేత సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి దేవాలయం]]
గ్రామంలోని శ్రీవల్లీ దేవసేన సమేత సుబ్రహ్మణ్యేశ్వరస్వామి ఆలయానికి ఈ ప్రాంతంలో మంచి ప్రసిద్ధి ఉంది.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 1928 నుండి ఏటా ఇక్కడ షష్ఠి తిరునాళ్ళను వైభవోపేతంగా చేస్తున్నారు. స్వామివారి కల్యాణం 9 రోజుల పాటు, మొత్తంగా తిరునాళ్ళు 15 రోజులపాటు సాగుతాయి. ఉత్సవంలో సంత, వివిధ వస్తువుల ప్రదర్శన, అమ్మకాలు, మ్యాజిక్ ప్రదర్శనలు, సర్కస్ డేరాలు వంటివి ఎన్నో భాగంగా ఉంటాయి. స్వామివారి ఊరేగింపులు, షష్ఠినాడు ఉచిత అన్నదానం, హరికథలు, బుర్రకథలు, నాటకాలు వంటి కళాప్రదర్శనలు గ్రామ కమిటీ, ఉత్సవ కమిటీలు ఏర్పాటుచేస్తాయి. ఉచిత అన్నదాన సత్రాన్ని ఇందుకోసం నిర్మించారు. చుట్టుపక్కల అనేక గ్రామాల నుంచి వేలాదిగా ప్రజలు షష్ఠికి తరలివస్తారు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=20}} ఆలయం ఎలా ఏర్పడింది అన్న విషయంపై పలు కథనాలు ఉన్నాయి. అన్నిటిలోనూ ఇప్పుడు ఆలయం ఉన్న ప్రాంతంలో, అంటే ఆనాటి మంచినీటి చెరువు కట్టపై ఒక సర్పం తరచు కనిపిస్తూ, మాయం అవుతూ ఉండేదని ఉంది. ఆ ప్రదేశంలోనే ఈనాడు ఉన్న ఆలయాన్ని గ్రామస్తులందరూ ఏకమై నిర్మించారని చెప్తారు. సుబ్రహ్మణ్య షష్ఠి కమిటీ వారి ప్రకారం ఆలయ నిర్మాణం అన్నది 1910లో జరిగింది. ఆలయంలోని ఏకశిలపై వల్లీ దేవసేన సమేత సుబ్రహ్మణ్యేశ్వరస్వామి రూపాలతో మూలవిరాట్టు ఉంటుంది.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=21}}
[[దస్త్రం:Valli_devasena_sameta_subrahmanya_swamy_kalyana_mandapam.JPG|thumb|సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి ఆలయానికి అనుబంధంగా షష్ఠి సందర్భంగా ఉపయోగించే కళ్యాణమండపం]]
గ్రామంలో మరో రెండు ప్రాచీన ఆలయాలు ఉన్నాయి. ఒకటి - వేణుగోపాలస్వామి ఆలయం, రెండవది - ఆంజనేయస్వామి ఆలయం. ఈ రెండిటికీ వెయ్యేళ్ళ పైబడి చరిత్ర ఉందని చెప్తారు. వేణుగోపాలస్వామి ఆలయం గురించి కూడా వాయుపురాణంలో ప్రస్తావన ఉంది.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=17}} కొల్లపాటి వెంకమ్మ, పోలేరమ్మ, మహంకాళమ్మ-వెంకమ్మల ఆలయాలు ఉన్నాయి. కొల్లపాటి వెంకమ్మ జాతరను సంక్రాంతి నుండి ప్రారంభించి 5 రోజుల పాటు నిర్వహిస్తారు. ఈమె కొల్లపాటి వంశస్థుల ఆడపడుచు అని, కలలో కనిపించి ఆ వంశంలో పూర్వీకునితో గాజులు వేయించుకుందని, ఆనాటి నుంచి ఈ దేవత ఉత్సవాలు జరుగుతున్నాయని చెప్తారు. కొల్లపాటి వంశస్థులు సిరిబొమ్మను ఊరేగించి సమర్పిస్తారు. దాదాపు 80 ఏళ్ళ నుంచి ఈ జాతర జరుగుతోంది. పోలేరమ్మకు ఉగాదికి 9 రోజులు ముందు నుంచి ప్రారంభించి జాతర చేస్తారు. 2015లో అత్తిలి చెరువు తవ్వుతూండగా విజయ చాముండేశ్వరి అమ్మవారి విగ్రహం బయటపడింది. ఆ విగ్రహానికి ప్రాణప్రతిష్ఠ చేసి, ఆలయాన్ని నిర్మించి పూజలు చేస్తున్నారు.{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|pp=18, 19}}

=== సినిమాలు, నాటక రంగం ===
సినీ హాస్య నటుడు [[కన్నెగంటి బ్రహ్మానందం|బ్రహ్మానందం]], నిర్మాత, మేకప్ మేన్ [[కాకిత జయకృష్ణ]] అత్తిలి నుంచి సినీ రంగానికి వెళ్ళి విజయవంతులైన వారు. కాకిత జయకృష్ణ పుట్టింది మండలంలోని [[కొమ్మర (అత్తిలి)|కొమ్మర]]లో కాగా అత్తిలిలో టైలర్‌గా పనిచేసేవాడు. మేకప్‌మాన్‌గా సినిమా పరిశ్రమలో కెరీర్‌ ప్రారంభించి,నిర్మాతగా పలు చిత్రాలు నిర్మించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sakshi.com/news/movies/producer-jaya-krishna-passes-away-327750|title=నిర్మాత జయకృష్ణ కన్నుమూత|last=|first=|date=2016-03-30|website=Sakshi|language=te|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116145851/https://www.sakshi.com/news/movies/producer-jaya-krishna-passes-away-327750|archive-date=2020-11-16|access-date=2020-11-16}}&lt;/ref&gt;{{sfn|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019|p=200}}&lt;ref group=&quot;నోట్స్&quot;&gt;జయకృష్ణ [[ఉప్పలపాటి వెంకట కృష్ణంరాజు|కృష్ణంరాజు]], [[జయసుధ]], [[జయప్రద]], [[విజయశాంతి]] వంటి నటులకు వ్యక్తిగత మేకప్ ఆర్టిస్టుగా పనిచేశాడు. నిర్మాతగా మారి తీసిన సినిమాల్లో మొదటి దశలో ఎక్కువ శాతం కృష్ణంరాజు హీరోగా తీసినవే. ఇతను [[చిరంజీవి|చిరంజీవిని]] తెలుగు చిత్ర పరిశ్రమకు పరిచయం చేస్తూ, అతనికి తొలి పారితోషికం ఇచ్చిన నిర్మాతగా కూడా పేరొందాడు. ఇతని వద్ద మేకప్ నేర్చుకుని మేకప్‌మేన్ అయిన శిష్యుడు [[ఎ. ఎం. రత్నం]] కూడా ఇతనిలానే నిర్మాత అయ్యాడు.&lt;/ref&gt;

అత్తిలి అన్న పేరు సినిమా రంగంలోనూ, తద్వారా తెలుగు ప్రేక్షకుల్లోనూ నలిగిన పేరు. ఈ పేరు [[విక్రమార్కుడు]] వంటి సినిమాల్లో పాత్రల పేర్లు (అత్తిలి సత్తిబాబు), &quot;అమెరిక గర్ల్ అయినా, అత్తిలి గర్ల్ అయినా&quot; వంటి పాటల్లో ప్రస్తావనలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/telugu+ap+herald-epaper-tapheral/vikramaarkudu+sinimaalo+asalu+sisalaina+polis+ga+kanipinchi+dummurepina+raviteja-newsid-n194581024|title=విక్రమార్కుడు సినిమాలో అసలు సిసలైన పోలీస్ గా కనిపించి దుమ్మురేపిన రవితేజ..! - Telugu Ap Herald|last=|first=|date=|website=Dailyhunt|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109110352/https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/telugu+ap+herald-epaper-tapheral/vikramaarkudu+sinimaalo+asalu+sisalaina+polis+ga+kanipinchi+dummurepina+raviteja-newsid-n194581024|archive-date=2020-11-09|access-date=2020-11-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ins.media/geetha-govindam-movie-second-song-released/|title=అమెరికా గాళ్ అయినా . . అత్తిలి గాళ్ అయినా...అంటున్న విజయదేవరకొండ...! {{!}} INS Media|website=www.ins.media|language=te|access-date=2020-11-09|archive-date=2020-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116055952/https://www.ins.media/geetha-govindam-movie-second-song-released/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sakshi.com/news/movies/ss-rajamouli-ravi-teja-vikramarkudu-telugu-movie-completed-14-years-1296496|title=‘జింతాత జిత జిత జింతాత తా..’ గుర్తుందా!|last=|first=|date=2020-06-23|website=సాక్షి|language=te|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109114404/https://www.sakshi.com/news/movies/ss-rajamouli-ravi-teja-vikramarkudu-telugu-movie-completed-14-years-1296496|archive-date=2020-11-09|access-date=2020-11-09}}&lt;/ref&gt; [[అత్తిలి సత్తిబాబు ఎల్కేజీ]] సినిమా అంతా అత్తిలిలోనే జరిగినట్టుగా చూపించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-athilisathibabulkg.html|title=Athili Sathibabu LKG - Telugu cinema Review - Allari Naresh &amp; Kausha, Vidisha|last=|first=|date=|website=www.idlebrain.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109115853/http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-athilisathibabulkg.html|archive-date=2020-11-09|access-date=2020-11-09}}&lt;/ref&gt; [[కన్నెగంటి బ్రహ్మానందం|బ్రహ్మానందం]] సినిమాల్లో పలుమార్లు సంభాషణల్లో, పాత్రల నేపథ్యంలో వాడి అత్తిలి పేరును మారుమ్రోగించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sakshi.com/news/family/teachers-day-special-in-brahmanandam-163799|title=గురుబ్రహ్మి|last=|first=|date=2014-09-04|website=Sakshi|language=te|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109124456/https://www.sakshi.com/news/family/teachers-day-special-in-brahmanandam-163799|archive-date=2020-11-09|access-date=2020-11-09}}&lt;/ref&gt;
== నోట్స్ ==
{{Reflist|group=నోట్స్}}

==చిత్రమాలిక==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;

&lt;/gallery&gt;

== మూలాలు ==
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;

== ఆధార గ్రంథాలు ==

* {{citation|first=కానూరి|last=బదరీనాథ్|title=అత్తిలినాణ్డు విషయం|publisher=బదరీనాథ్ ప్రచురణలు|location=తణుకు|year=2019|ref={{sfnref|కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము|2019}}}}
{{అత్తిలి మండలంలోని గ్రామాలు}}{{పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా మండల కేంద్రాలు}}</text>
      <sha1>0ciwu7hlze2o40a90bisxzgr1n1qnqu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమ రావు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5314</id>
    <revision>
      <id>4957498</id>
      <parentid>4804935</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:57:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23874" sha1="2rm8x932xgnwwj9y5m6mfae2ufel2fx" xml:space="preserve">{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి
| name = గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమ రావు
| other_names =
| image = Teluguleader gadicharlahari.JPG
| birth_date = [[సెప్టెంబర్ 14]], [[1883]] 
| birth_place = [[కర్నూలు]]
| native_place =
| death_date = ఫిబ్రవరి 29, 1960 
| death_place =
| death_cause =
| known = స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడు,&lt;br /&gt; పాత్రికేయుడు,&lt;br /&gt; గ్రంథాలయోద్యమ నాయకుడు
| spouse = 
| partner =
| children = 
| father =వెంకటరావు
| mother = భాగీరధీ బాయి
| signature =Gadicarla signature.jpg
}}

ఆంధ్రులలో మొట్టమొదటి రాజకీయ ఖైదీగా పేరుపొందిన '''గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమ రావు''' (1883 సెప్టెంబరు 14 - 1960 [[ఫిబ్రవరి]] 29) స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడిగా, పత్రికా రచయితగా, సాహితీకారుడిగా, గ్రంథాలయోద్యమ నాయకుడిగా ఆయన [[తెలుగు]] జాతికి బహుముఖ సేవలు అందించాడు. ఆంగ్ల పదం ఎడిటరుకు సంపాదకుడు అనే తెలుగు పదాన్ని ప్రవేశపెట్టిన వ్యక్తి.

==జీవిత విశేషాలు==
[[1883]] [[సెప్టెంబర్ 14|సెప్టెంబరు 14]] న [[కర్నూలు]]లో భాగీరథీ బాయి, వెంకటరావు దంపతులకు గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమ రావు జన్మించాడు &lt;ref name=&quot;janamaddi&quot;&gt;{{cite book|url=https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%B8%E0%B1%81%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B8%E0%B0%BF%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%A7%E0%B1%81%E0%B0%B2_%E0%B0%9C%E0%B1%80%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%A4_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%B6%E0%B1%87%E0%B0%B7%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81|title=సుప్రసిద్ధుల జీవిత విశేషాలు|last=జానమద్ది|first=హనుమచ్ఛాస్త్రి|date=|publisher=[[విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్ హౌస్]]|others=|year=|isbn=81-7098-108-5|editor=|edition=|series=|location=|pages=|language=తెలుగు|chapter=గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమరావు|format=|doi=|oclc=|id=|quote=|authorlink=|accessdate=2013-03-11|origyear=1994}}&lt;/ref&gt;. వారి పూర్వీకులు [[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|కడప జిల్లా,]] [[సింహాద్రిపురం]] గ్రామానికి చెందినవారు. వారిది పేద కుటుంబం. [[కర్నూలు]], [[గుత్తి (గ్రామీణ)|గుత్తి,]] [[నంద్యాల]]లో ప్రాథమిక, ఉన్నత విద్య చదివాడు. ఇంకా చదువుకునే ఆర్థికస్తోమత లేకున్నప్పటికీ, ప్రతిభా పారితోషికాల సహాయంతో [[1906]]లో [[చెన్నై|మద్రాసు]] లో ఎం.ఏ డిగ్రీ పూర్తి చేసాడు. తరువాత [[రాజమండ్రి]]లో ఉపాధ్యాయ శిక్షణ పొందుతుండగా, [[1907]]లో స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో ప్రవేశించాడు. [[రాజమండ్రి]]లో [[బిపిన్ చంద్ర పాల్]] చేసిన ఉపన్యాస స్ఫూర్తితో విద్యార్థులంతా ''[[వందేమాతరం]]'' బ్యాడ్జిలు ధరించి తరగతికి వెళ్ళారు. వీరికి నాయకుడైన సర్వోత్తమరావుతో సహా 130 మందికి పైగా విద్యార్థులను [[కళాశాల]] నుండి బహిష్కరించడమే కాక, ఆయనకు ఎక్కడా ఉద్యోగమివ్వరాదని ప్రభుత్వం ఉత్తర్వులు ఇచ్చింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.392577/page/n353/mode/2up|title=భారత స్వాతంత్ర్య సంగ్రామ చరిత్ర మొదటి భాగం|last=తుమ్మల|first=వెంకటరామయ్య|date=|publisher=కృష్ణాజిల్లా స్వాతంత్ర్య సమరయోధుల సంఘం|year=1984|location=విజయవాడ|pages=18}}&lt;/ref&gt;

అప్పటికే ఆయన పత్రికా రంగంలోకి అడుగు పెట్టాడు. 1907 లో పింగళి లక్ష్మీనారాయణ, బోడే నారాయణరావు, తాను, కలిసి ప్రారంభించిన '''స్వరాజ్య''' అనే [[తెలుగు]] పత్రికలో సంపాదకుడిగా ఉన్నాడు. ఆ పత్రికలో [[బ్రిటిషు]] పాలనపై విమర్శలు ప్రచురించేవాడు. 1908లో [[తమిళనాడు]]&lt;nowiki/&gt;లోని తిరునల్వేలి జిల్లా మేజిస్ట్రేట్‌ను కాల్చి చంపిన కేసులో చిదంబరం పిళ్ళెకు యావజ్జీవ కారాగారనాస శిక్ష విధించారు. అతని అరెస్టుకు వ్యతిరేకంగా మద్రాసులో జరిగిన నిరసన ప్రదర్శనలో ఒక తెల్లవాడు ఇద్దరు భారతీయులను కాల్చి చంపాడు. ఆ సంఘటనపై గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమరావు పత్రిక సంపాదకీయంలో &quot;క్రూరాతి క్రూరమైన ఆంగ్లేయ పులి ఇద్దరు భారతీయుల ప్రాణాలు బలిగొన్నది&quot; అని పీర్కోన్నాడు. దీనిపై ప్రభుత్వం కోపించి, 1908 జూలై 18 న ఆయనను, నారాయణరావునూ అరెస్టు చేసి, మూడేళ్ళ ఖైదు విధించింది. ఆ విధంగా ఆయన ఆంధ్రులలో ప్రప్రథమ రాజకీయ ఖైదీ అయ్యాడు.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ap online histroy&quot;&gt;{{cite web|title=Modern Period|url=http://www.aponline.gov.in/quick%20links/hist-cult/history_modern.html|website=AP Online|accessdate=1 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20110926211417/http://www.aponline.gov.in/quick%20links/hist-cult/history_modern.html|archive-date=26 సెప్టెంబరు 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఈ కేసులో మునగాల రాజా హరిసర్వోత్తమరావు తరపున సాక్ష్యం చెప్పగా,&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.392577/page/n353/mode/2up|title=భారత స్వాతంత్ర్య సంగ్రామ చరిత్ర మొదటి భాగం|last=తుమ్మల|first=వెంకటరామయ్య|date=|publisher=కృష్ణాజిల్లా స్వాతంత్ర్య సమరయోధుల సంఘం|year=1984|location=విజయవాడ|pages=18}}&lt;/ref&gt;[[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు]], గాడిచర్లకు వ్యతిరేకంగా, ప్రభుత్వానికి అనుకూలంగా సాక్ష్యం చెప్పాడు.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/1986_20250203/page/25/mode/2up|title=వీరేశలింగం వెలుగు నీడలు|last=దిగవల్లి|first=వేంకట శివరావు|date=|publisher=వేమన వికాస కేంద్రం|year=1986|location=విజయవాడ|pages=25}}&lt;/ref&gt; వెల్లూరు జైలులో, బందిపోట్లు, గజదొంగలూ ఉండే గదిలో ఆయనను బంధించి, అమానుషంగా వ్యవహరించింది, బ్రిటిషు ప్రభుత్వం. జైలు నుండి విడుదల అయ్యాక కూడా ఆయనపై ప్రభుత్వ నిఘా ఉండేది. ప్రజలు ఆయనతో మాట్లాడటానికి కూడా భయపడేవారు.

[[1914]]లో [[బాల గంగాధర తిలక్]] యొక్క హోం రూల్ లీగ్కు ఆంధ్ర రాష్ట్ర కార్యదర్శిగా విస్తృతంగా ప్రచారం చేసాడు. [[1924]]లో [[కాకినాడ]]లో జరిగిన కాంగ్రెసు సభల సమయంలో '''హిందూస్థానీ సేవా దళ్''' ఏర్పాటులో ఆయన ప్రముఖపాత్ర వహించాడు. [[1927]]లో కాంగ్రెసు అభ్యర్థిగా [[నంద్యాల]] నియోజక వర్గం నుండి [[మద్రాసు]] కౌన్సిల్ కు ఎన్నికయ్యాడు. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయ సెనేట్ సభ్యునిగా కూడా పనిచేసాడు.

1930 నుండి రాజకీయ కార్యక్రమాలు తగ్గించుకుంటూ, తనకెంతో ప్రీతిపాత్రమైన [[గ్రంథాలయోద్యమం]] వైపు దృష్టి మరల్చాడు. ఆంధ్ర గ్రంథాలయ సంస్థకు [[1934]] నుండి జీవితాంతం అధ్యక్షుడిగా ఉన్నాడు. గ్రంథాలయ కార్యకర్తలకు, వయోజన విద్యా ఉపాధ్యాయులకు ఉపయోగపడే పుస్తకాలు రచించాడు. వారికి శిక్షణా శిబిరాలు నిర్వహించాడు.

ఆంధ్ర రాష్ట్ర ఉద్యమంలో చురుకైన పాత్ర పోషించాడు. [[1952]]లో జరిగిన అఖిలపక్ష సదస్సుకు ఆయన అధ్యక్షత వహించాడు. దాని తరపున రాష్ట్రమంతా విస్తృతంగా పర్యటించి ఉద్యమాన్ని తీవ్రతరం చేసాడు. ప్రత్యేక ఆంధ్ర రాష్ట్రమే కాక, సమైక్య [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం ఏర్పాటు కూడా చూసి, [[1960]] [[ఫిబ్రవరి 29]] న గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమ రావు మరణించాడు. ఆయన స్మారకార్ధం [[విజయవాడ]]లో సర్వోత్తమ భవనం వెలసింది.

==రచనా వ్యాసంగం== 
[[దస్త్రం:Gadicharla Hari Sarvottama Rao.jpg|thumbnail|గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమ రావు చిత్రపటం]]
పత్రికా [[రచయిత]]గా, సంపాదకుడిగా, పుస్తక రచయితగా ఆయన చేసిన కృషి బృహత్తరమైనది. తెలుగుతో పాటు [[ఇంగ్లీషు]], [[తమిళం]], మరాఠీ మొదలైన భాషలు కూడా ఆయబకు వచ్చేవి. ఎం.ఏ చదివే రోజుల్లోనే మొదలైన ఆయన సాహితీ వ్యాసంగం, జీవితాంతం కొనసాగింది. ఎన్నో కొత్త పదాలు సృష్టించాడు. ఆయన సాహిత్య కృషిలో కొన్ని విశేషాలు:
* ప్రముఖ దినపత్రిక [[ఆంధ్ర పత్రిక]]కు ఆయన తొలి సంపాదకుడు. 1914 నుండి 1916 వరకు ఆయన సంపాదకుడుగా ఉన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|date=2020-02-29|title=సంపాదక సర్వోత్తముడు|url=https://www.andhrajyothy.com/2020/editorial/most-respectable-editor-19065.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20251017095819/https://www.andhrajyothy.com/2020/editorial/most-respectable-editor-19065.html|archive-date=2025-10-17|access-date=2025-10-17|website=ఆంధ్రజ్యోతి|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/SamagrandhraSahityam/%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%20%E0%B0%86%E0%B0%82%E0%B0%A7%E0%B1%8D%E0%B0%B0%20%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B9%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%82%20-%204%20-%20%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0/page/260/mode/2up|title=సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం|last=ఆరుద్ర|publisher=తెలుగు అకాడమీ|year=2007|series=4|location=హైదరాబాదు|pages=259,260|language=te}}&lt;/ref&gt;
* ది నేషనలిస్ట్, మాతృసేవ, ఎడల్ట్ ఎడ్యుకేషన్ రివ్యూ, కౌముది, ఆంధ్రవార్త అనే పత్రికలకు కూడా సంపాదకత్వం నిర్వహించాడు.
* మహిళల సమస్యలు పరిష్కరం కోసం &quot; సౌందర్యవల్లి &quot; అనే పత్రిక నడిపాడు. 
* మద్రాసు గ్రామ పంచాయితీ అనే పత్రిక యొక్క తెలుగు, తమిళ, ఇంగ్లిషు ప్రతులకు సంపాదకుడిగా ఉన్నాడు. 
* జి.హెచ్.ఎస్ పేరుతో [[హిందూ]] పత్రికకు వ్యాసాలు రాసాడు. 
* ''స్పిరిట్యువల్ స్వదేశీ నేషనలిజం'' అనే పుస్తకం రాసాడు. 
* ఆయన రాసిన ''శ్రీరామ చరిత్ర'' అనే పుస్తకాన్ని 11 వ తరగతికి ఉపవాచకంగా ప్రభుత్వం తీసుకున్నది. 
* ఆయన రచించిన ''పౌరవిద్య'' అనే పుస్తకాన్ని మద్రాసు ప్రభుత్వం 1 నుండి 6 తరగతుల వరకు పాఠ్యపుస్తకంగా నిర్ణయించింది.
* ఆయన వ్రాసిన ''[[ఆబ్రహాము లింకను చరిత్ర]]'' (1907) అనే పుస్తకాన్ని కొమఱ్ఱాజు వెంకటలక్ష్మణరావు సంకలించి విజ్ఞాన చంద్రికా గ్రంథమాలలో భాగంగా ప్రచురించారు.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=హరిసర్వోత్తమరావు|first1=గాడిచర్ల|title=అబ్రహాం లింకన్|date=1907|publisher=విజ్ఞాన చంద్రికా గ్రంథమాల|location=చెన్నై|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.392926|accessdate=2 January 2015}}&lt;/ref&gt;
*'''[[వయోజన విద్య (పుస్తకం)|వయోజన విద్య]] అనే''' తెలుగు పుస్తకాన్ని రచించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.370909|title=వయోజన విద్య (మొదటి పుస్తకం)|last=గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమ రావు|date=1941}}&lt;/ref&gt;  దీని మొదటి, రెండవ పుస్తకాల్ని ఆంధ్రదేశ గ్రంథాలయ సంఘము, బెజవాడ వారు 1941, 1953లలో ముద్రించారు.

==విశిష్టతలు== 
తన సాహిత్య కృషిలో భాగంగా హరి సర్వోత్తమరావు కొత్త పదాలను సృష్టించాడు. మచ్చుకు కొన్ని'''[[రాయలసీమ]] '''కు ఆ పేరు పెట్టింది అతను &lt;ref name=&quot;janamaddi&quot; /&gt; [[1928]]లో [[కర్నూలు]] జిల్లా [[నంద్యాల]]లో జరిగిన ఆంధ్ర మహాసభలో ఆయన ఈ పేరు పెట్టాడు. అప్పటి వరకు దీనిని '''[[దత్తమండలం]]''' అని పిలిచేవారు. 
* '''రాయలసీమకు ''' పేరును మొదట సూచించింది [[చిలుకూరి నారాయణరావు]].{{fact}}. నాడు జరిగిన సభలో గాడిచర్ల, చిలుకూరు నారాయణ రావు చేసిన సూచనను ప్రతిపాదించారు. అప్పటికే '''రాయలసీమ ''' పదం పరివ్యాప్తి చెంది ఉండడంతో సభ అందుకు ఏకగ్రీవ ఆమోదం తెలిపింది.ఆంధ్రదేశాని కాకతీయ, ముసునూరి సార్వబౌముల పరిపాలన తరువాత విజయనగర వంశాలు పాలించాయి. రాయల కాలంలో సీడెడ్ ప్రాంతముని పెమ్మసాని, రావెళ్ళ, సాయపనేని వంశాలు పాలించాయి. ఏనాటి నుండో తెలుగు ప్రాంతం అంతా ఆంధ్రదేశముగా పిలువబడింది. రాయలకు ఆంధ్రభోజా బిరుదులు ఉండటం సీడెడ్ ప్రాంతములో రాయల ప్రభావం ఎక్కువగా ఉండటం ఆంధ్రదేశములోని [[అనంతపురం]], [[కర్నూలు]], [[చిత్తూరు]], కడప జిల్లాలకు రాయలసీమ పేరు ప్రస్తావించడం జరిగింది. రాయలసీమగా ప్రకటించమని కొందరు, అలాగే విజయనగరానికి గుండెకాయలాంటి గండికొట నుండి ఏలి, రక్షణ వలయములా పోరాడిన పెమ్మసాని యోధుల పేరు పెట్టాలని కూడా కొందరు ప్రస్తావించారు.
* ''సంపాదకుడు'', ''భావకవిత్వం'' అనే పదాలను పరిచయం చేసింది కూడా ఆయనే. 
* ఎం.ఏ డిగ్రీ పొందిన ఆంధ్రులలో ఆయన రెండవవాడు.

==పెద్దల పలుకులు== 
* గాడిచర్ల గురించి ప్రముఖ కవి [[కాళోజీ నారాయణరావు]] చెప్పిన చిరు కవిత:

:వందేమాతరమనగనే వచ్చి తీరు ఎవని పేరు? 
:వయోజన విద్య అనగనే వచ్చి తీరు ఎవని పేరు? 
:గ్రామగ్రామమున వెలసెడి గ్రంథాలయమెవనికి గుడి? 
:అరగని తరగని వొడవని అక్షర దానంబెవనిది? 
:అరువదేండ్లు ప్రజల కొరకు అరిగిన కాయం బెవనిది? 
:తన బరువును మోయలేని తనువును చాలించెనెవడు? 
:తరతరాలు ఎవని మేలు తలచుచు పొరలుచు నుండును? 
:అందరికెవనితొ పొత్తు - అఖిలాంధ్రంబెవని సొత్తు? 
:ఏస్థాన కవిని నేనో, ఆ స్థానాధీశుడెవడు? 
:వయోవృద్ధుడగు యువకుడు, వాస్తవ జీవితమతనిది 
:హరిసర్వోత్తముడాతడు, ఆంధ్రులపాలిటి దేవుడు

* తనను విమర్శించిన హరిసర్వోత్తమ రావును గురించి [[మహాత్మా గాంధీ]] అన్న మాట: ''ది బ్రేవ్ సర్వోత్తమ రావ్''

==మూలాలు, వనరులు== 
{{వికీసోర్స్|రచయిత:గాడిచెర్ల హరిసర్వోత్తమరావు}}
{{మూలాలజాబితా}}
* అమరావతి పబ్లికేషన్సు వారి ''తెలుగు వెలుగులు''

{{Authority control}}

[[వర్గం:తెలుగువారిలో స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు]]
[[వర్గం:1883 జననాలు]]
[[వర్గం:1960 మరణాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]]
[[వర్గం:సాహితీకారులు]]
[[వర్గం:సంపాదకులు]]
[[వర్గం:కర్నూలు జిల్లా స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు]]
[[వర్గం:కర్నూలు జిల్లా రచయితలు]]
[[వర్గం:ఆంధ్ర రాష్ట్ర ఉద్యమంలో పాల్గొన్నవారు]]
[[వర్గం:కర్నూలు జిల్లా గ్రంథాలయోద్యమ నేతలు]]
[[వర్గం:కర్నూలు జిల్లా పాత్రికేయులు]]
[[వర్గం:మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో శాసన సభ్యులుగా పనిచేసిన ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:శ్రీబాగ్ ఒడంబడికలో పాలుపంచుకున్న వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు గ్రంధాలయ ప్రముఖులు]]</text>
      <sha1>2rm8x932xgnwwj9y5m6mfae2ufel2fx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>అనకాపల్లి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6663</id>
    <revision>
      <id>4957509</id>
      <parentid>4918278</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:22:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* చిత్ర మాలిక */</comment>
      <origin>4957509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37322" sha1="ifjener6unxv1ghaxhdbit3ii768igx" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name               = అనకాపల్లి
| other_name         = 
| image_skyline      = 
| image_alt          = 
| image_caption      = మున్సిఫ్ బుద్ధ మహాలక్ష్మి నాయుడు విగ్రహం, అగ్గిమర్రి చెట్టు, గవరపాలెం గౌరీపరమేశ్వరుల విగ్రహం, అనకాపల్లిలోని జార్జ్ క్లబ్
| pushpin_map        = India Andhra Pradesh
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt    = 
| pushpin_map_caption = Location in Andhra Pradesh
| coordinates        = {{coord|17.6913|N|83.0039|E|display=inline,title}}
| subdivision_type   = దేశం
| subdivision_name   = {{IND}}
| subdivision_type1  = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]]
| subdivision_name1  = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| subdivision_type2  = [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు|జిల్లా]]
| subdivision_name2  = [[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి]]
| established_title  = 
| established_date   = 
| founder            = 
| named_for          = 
| government_type    = మహానగరపాలక సంస్థ
| governing_body     = [[మహా విశాఖ నగరపాలక సంస్థ]]
| Mayor              = 
| unit_pref          = Metric
| area_footnotes     = &lt;ref name=census&gt;{{cite web|title=District Census Handbook – Visakhapatnam|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2813_PART_B_DCHB_VISAKHAPATNAM.pdf|website=Census of India|access-date=13 February 2016|pages=26, 52|format=PDF}}&lt;/ref&gt;
| area_rank          = 
| area_total_km2     = 23.28
| elevation_footnotes = &lt;ref name=geo&gt;{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Anakapalle.html|title=Maps, Weather, and Airports for Anakapalle, India|work=fallingrain.com}}&lt;/ref&gt;
| elevation_m        = 29
| population_total   = 121000
| population_as_of   = 2024 est
| population_rank    = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = 
| population_footnotes = &lt;ref name=population&gt;{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=623929|publisher=The Registrar General &amp; Census Commissioner, India|access-date=26 July 2014}}&lt;/ref&gt;
| demographics_type1 = భాషలు
| demographics1_title1 = అధికారిక
| demographics1_info1 = [[తెలుగు]]
| timezone1          = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
| utc_offset1        = +5:30
| postal_code_type   = [[పోస్టల్ ఇండెక్స్ నంబర్|PIN]]
| postal_code        = 531001/02
| area_code_type     = [[ప్రాంతీయ ఫోన్ కోడ్]]
| area_code          = 08924
| registration_plate_type = వాహనాల నమోదు
| registration_plate = AP31 (పాత)&lt;br /&gt; AP39 (30 జనవరి 2019 నుండి)&lt;ref&gt;{{cite news |title=New ‘AP 39’ code to register vehicles in Andhra Pradesh launched |url=http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |access-date=9 June 2019 |work=The New Indian Express |date=31 January 2019 |location=Vijayawada |archive-date=28 జూలై 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190728113337/http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| blank1_name_sec1   = శాసనసభ నియోజకవర్గం
| blank1_info_sec1   = [[అనకాపల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అనకాపల్లి]]
| blank2_name_sec1   = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం
| blank2_info_sec1   = [[అనకాపల్లి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అనకాపల్లి]]
| website            = 
| footnotes          = 
| leader_title       = శాసనసభ సభ్యుడు(రాలు)
| leader_name        = [[ కొణతాల రామకృష్ణ ]]
| leader_title1      = లోక్‌సభ సభ్యుడు(రాలు)
| leader_name1       = [[సి.ఎం. రమేష్]]
}}
'''అనకాపల్లి''' [[మహా విశాఖ నగరపాలక సంస్థ]] పరిధిలోని పట్టణం. 2013కు ముందు అనకాపల్లి  పురపాలక సంఘ నిర్వహణలో గల పట్టణంగా వుండేది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://archives.deccanchronicle.com/130731/news-politics/article/two-municipalities-merged-gvmc|archive-url=https://web.archive.org/web/20150218121411/http://archives.deccanchronicle.com/130731/news-politics/article/two-municipalities-merged-gvmc|title=Two municipalities merged in GVMC {{!}} Deccan Chronicle|archive-date=2015-02-18|date=2013-07-31 |website=Deccan Chronicle|access-date=2019-12-07}}&lt;/ref&gt; ఇది [[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి జిల్లాకు]] ముఖ్యపట్టణం. [[విశాఖపట్నం]] నగరానికి 30 కి.మీ. దూరంలోగల ఈ ప్రాంతం [[కొబ్బరి]], [[బెల్లం]] వ్యాపారాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇక్కడి [[బొజ్జన్నకొండ]] ప్రముఖ బౌద్ధక్షేత్రం.

== చరిత్ర ==
ఈ ప్రాంతం ఒకప్పుడు [[కళింగ సామ్రాజ్యం]] లో భాగంగా ఉండేది. తరువాత [[గజపతి వంశం|గజపతులు]], [[కాకతీయులు]], [[కుతుబ్ షాహీ వంశం|కుతుబ్ షాహి రాజులు]] పాలించారు. సుమారు 1450 ప్రాంతంలో ఆర్కాటు నవాబు అధీనంలో కాకర్లపూడి అప్పలరాజు, దీనికి స్థానిక పాలకులైనారు.అనకాపల్లిని మత్స్యకార రాజులు, [[గవర]]&lt;nowiki/&gt;లు, గోడే కుటుంబం రాజులు పాలించారు. గోల్కొండ రాజుల పాలనలో, శ్రీకాకుళం ప్రధాన సైనిక కార్యాలయం అనకాపల్లిలో ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.385099/page/215/mode/2up?view=theater&amp;q=%E0%B0%97%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%B2%E0%B1%81|title=ఆంధ్రదేశచరిత్ర భూగోళ సర్వస్వము మొదటి సంపుటము (అం-అల్లా)|last=ఖండవల్లి|first=లక్ష్మీరంజనము|page=216}}&lt;/ref&gt;

అనకాపల్లి, విశాఖపట్నం జిల్లాలోని ఎస్టేట్, మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ.వాస్తవానికి, విజయనగరం రాజాస్‌కు సంబంధించింది.ఇది 1802లో వేలం కొనుగోలు చేయడం ద్వారా పూర్తిగా కుటుంబం చేతుల్లోకి వెళ్లింది, ఇది ప్రభుత్వానికి పెష్‌కాష్‌కి లోబడి 2999 ప్రభుత్వానికి గోడే జగ్గప్పకు రాజా ద్వారా పొందారు. ఇందులో 16 గ్రామాలు, 17 కుగ్రామాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో అత్యంత సంపన్నమైన భూమి ఉంది. వార్షిక అద్దె విలువ, ఇతర 5 అనుబంధ ఎస్టేట్‌లతో, 17,609 పెష్‌కాష్.ఈ తాలూకాలో 45 పట్టణాలు, గ్రామాలు, 154 కుగ్రామాలు ఉన్నాయి, అన్ని జమీందారీలు (ప్రైవేట్ ఎస్టేట్ హోల్డర్లకు చెందినవి) 27,929 ఆక్రమిత గృహాలు, 131,637 నివాసులు. మతం ప్రకారం వర్గీకరించబడ్డాయి, 1881లో 1,30,667 హిందువులు ఉన్నారు.1367 ముస్లింలు,3 క్రైస్తవులు.జమీందారీ కాకుండా ప్రభుత్వ భూమి ఆదాయం 127 పేష్‌కాష్ .ఒక క్రిమినల్ కోర్టు .సివిల్ వ్యవహారాలలో, ఇది రాయవరంలోని మున్సిఫ్ కోర్టు పరిధిలో ఉంది.అనకపల్లి తాలూకాలోని అనకాపల్లి పట్టణం, విశాఖపట్నం జిల్లా, మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ. విశాఖపట్నానికి నైరుతి దిశలో 20 మైళ్ల దూరంలో శారదా నది, గ్రాండ్ ట్రంక్ రోడ్డుపై ఉంది.మొలాసిస్, కొద్దిగా పత్తి ఎగుమతి వ్యాపారంతో ఇటీవలి వృద్ధి పెరుగుదల,, వ్యవసాయ కేంద్రం. 1881లో జనాభా 13341, గృహాల సంఖ్య 3810. 1880-81లో మున్సిపల్ ఆదాయం దాదాపు 915 పేష్‌కాష్‌లకు చేరుకుంది. చుట్టుపక్కల ఉన్న చాలా వరకు ఈ ప్రాంతం విజయనగరం రాజుకు చెందినది.

పట్టణంలో సాధారణ సబార్డినేట్ కోర్టులు, జైలు, డిస్పెన్సరీలు ఉన్నాయి. జనాభాలో ఇది జిల్లాలోని పట్టణాలలో నాల్గవ స్థానంలో ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/imperialgazettee01hunt|title=The imperial gazetteer of India|last=Hunter|first=William Wilson|date=1885|publisher=London, Trübner &amp; co.|others=Boston University of Massachusetts}}&lt;/ref&gt;

అనకాపల్లి తాలూకాలోని పొలంలో ఈ శాసనం కనుగొనబడింది. ఇది ఛిన్నాభిన్నం. ఇది కాలిక్య-భీమ Iని సూచిస్తుంది, మంజూరు భాగం ఎలమైచి-కళింగదేశాన్ని, దేవరాస్త్రాన్ని సూచిస్తుంది.కళింగలో ఉన్న ఎలమంచి ఆధునిక ఎలమంచిలితో సమానంగా ఉంటుంది. సన్నుల్‌రాగిప్టాలోని [[అలహాబాద్ స్తంభం]] imicTiptioiiలో దేవయాస్త్రం కూడా ప్రస్తావించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.33101|title=Indian Historical Quarterly  Vol.10|last=Law|first=Narendra Nath|date=1934}}&lt;/ref&gt;

అనకాపల్లి తాలూకా [[గవర|గవర నాయుడు]] కులానికి బలమైన పట్టుగా పరిగణించబడుతుంది&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Son Of The Soil|url=https://archive.org/details/sonofthesoil033044mbp|last=W|first=Burns|publisher=Manager Of Publication|year=1941|location=https://archive.org/details/sonofthesoil033044mbp|pages=[https://archive.org/details/sonofthesoil033044mbp/page/n16 1]-3}}&lt;/ref&gt;.విశాఖపట్నం, అనకాపల్లి గవర నాయుడు తన బెల్లంను అహ్మదాబాద్‌కు చెందిన మహారత్త వ్యాపారికి లేదా పశ్చిమ బెంగాల్‌కు చెందిన సాహుకార్‌కి విక్రయిస్తాడు.&lt;ref&gt;{{Cite journal |first=The Madras Agricultural Students Union |date=1923 |title=The Journal Of The Madras Agricultural Students Union |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.229961 |journal=The Journal Of The Madras Agricultural Students Union Vol-xi (1923) |volume=11 |pages=36}}&lt;/ref&gt;

== స్వాతంత్ర యోధులు ==
మొదట, అనకాపల్లిలో స్వాతంత్ర్య గర్జన ప్రారంభమైంది.సిపాయి తిరుగుబాటుకు ముందు, అనకాపల్లిలో 1753లో ఫ్రెంచ్‌పై దాడి చేశారు.కాసింకోటలో బస్సీ దొర అరెస్టయ్యాడు. మహాత్మా గాంధీ లాగా అనేక స్వాతంత్ర్య నాయకులు అనకాపల్లిని సందర్శించారు, అతను అనకాపల్లిలో విదేశీ వస్తువులను బహిష్కరించే ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించాడు.అనకాపల్లిలోని బెల్లం మార్కెట్‌లో జాతిపిత గాంధీజీ తన ప్రసంగాన్ని ప్రారంభించారు. బెల్లం మార్కెట్‌కి గాంధీ మార్కెట్ అని పేరు పెట్టాలని రైతులు గాంధీని కోరారు.అతను అభ్యర్థనను అంగీకరించాడు, మీరు ఏదైనా చెడు పనులు చేయకుంటే, నా పేరును ఉంచడంలో నాకు ఎలాంటి అభ్యంతరం లేదు.గాంధీ N.G రంగ, CPI యొక్క జయ ప్రకాష్ నారాయణ్ వంటి నాయకులుసందర్శించిన తర్వాత, 1 సంవత్సరం తర్వాత [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ]], [[సుభాష్ చంద్రబోస్]] కూడా అనకాపల్లిలో ప్రసంగాలు చేశారు.

1944-45 కాలంలో, శ్రీ కొరిబిల్లి జోగారావు (ఉపాధ్యాయుడు), జక్కనహళ్లి శ్రీరామమూర్తి (కాంపౌండర్) స్వాతంత్య్ర పోరాటంలో పాల్గొని, ఉద్యమానికి వ్యతిరేకంగా మాట్లాడారు,వారిని [[వెల్లూర్ కోట|రాయవెల్లూర్]] జైలుకు పంపారు.

సూరిసెట్టిజగ్గయ్య వంటి వారు కూడా ఆయన స్వాతంత్య్ర పోరాటం కోసం జైలు జీవితం గడిపారు. [[విల్లూరి వెంకట రమణ]] వంటి నాయకులు స్వాతంత్య్ర పోరాటంలో, ప్రముఖ రాజకీయ రంగాలలో పాల్గొన్నారు&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.392784|title=అనకాపల్లి గ్రామదేవతలు-ఒక పరిశీలనము|last=కడలి అన్నపూర్ణ|date=2000}}&lt;/ref&gt;.

== పురపాలక సంఘం ==
అనకాపల్లి మున్సిపాలిటీకి 120 సంవత్సరాల చరిత్ర ఉంది. 1877లో మునిసిపాలిటీ ప్రారంభించబడింది. మద్రాస్ సిటీ డెవలప్‌మెంట్ యాక్ట్‌ను ఉపయోగించి అనకాపల్లి మునిసిపాలిటీగా మారింది. 1884 మద్రాస్ జిల్లా మున్సిపాలిటీ చట్టం ప్రకారం, అందులో 13 మంది సభ్యులు ఉండాలని నిర్ణయించారు. ఈ మున్సిపాలిటీకి 1885, 1897లో నేరుగా మునిసిపల్ చైర్మన్‌ని ఎన్నుకునే స్థితి వచ్చింది.ఇది 1956లో మొదటి గ్రేడ్ మున్సిపాలిటీగా మారింది. ఇది 32 వార్డులు ఉండే మున్సిపాలిటీ. ఈ మున్సిపాలిటీ సంవత్సరానికి దాదాపు 1 కోటి ఆదాయాన్ని సంపాదిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== అనకాపల్లి టౌన్ డివిజన్లు ==

* [[గవరపాలెం (అనకాపల్లి)|గవరపాలెం]]
* లక్ష్మీనారాయణ నగర్
* లక్ష్మీ దేవి పేట&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/woman-duped-of-over-12-lakh-in-cyber-fraud/articleshow/104299578.cms?from=mdr|title=Woman duped of over 12 lakh in cyber fraud|date=2023-10-17|work=The Times of India|access-date=2023-10-17|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;
* విజయరామరాజు పేట&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Lokal Telugu - తెలుగు వార్తలు {{!}} Telugu News {{!}} Online Telugu News Today {{!}} Latest Telugu News {{!}} News in Telugu|url=https://telugu.getlokalapp.com/andhra-news/vizag/anakapalle/anganwadi-distribution-of-nutritious-food-in-vijayaraju-peta-11063852|access-date=2023-10-17|website=telugu.getlokalapp.com}}&lt;/ref&gt;
* గాంధీ నగర్&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Rani|first=Yarlagadda|date=2023-06-22|title=విశాఖలో రౌడీ షీటర్ హత్య|url=https://www.telugupost.com/crime/rowdy-sheeter-kannababu-brutally-killed-in-anakapalli-district-1481811|access-date=2023-10-17|website=www.telugupost.com|language=te}}&lt;/ref&gt;
* నరసింగరావు పేట

==భౌగోళికం==
అనకాపల్లి పట్టణం [[శారదా నది]] తీరాన ఉంది. అక్షాంశ రేఖాంశాలు{{Coord|17.68|N|83.02|E|}}.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/2/Anakapalle.html |title=Falling Rain Genomics.Anakapalle |website= |access-date=2008-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080212225230/http://www.fallingrain.com/world/IN/2/Anakapalle.html |archive-date=2008-02-12 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ఇది సముద్ర మట్టానికి 26 మీటర్లు ఎత్తులో ఉంది. ఈ ప్రాంతం [[తూర్పు కనుమలు]] విస్తరించిన భాగంలో ఉంది.ఈ శారదా నది మాడుగుల కొండలలో జన్మించింది, ఇది చోడవరం, అనకాపల్లి, యలమంచిలిలో ప్రవహిస్తుంది.ఈ నది నూకాలమ్మ ఆలయానికి ఎదురుగా ప్రవహించేది, తరువాత గవరపాలెం ప్రజలు నదిని పొలాలకు మళ్లించారు. ఈ రోజు వరకు, నూకాలమ్మ ఆలయానికి కొన్ని మీటర్ల దిగువన నది బేసిన్ ఇసుక కనుగొనబడింది&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== విద్యా సంస్థలు ==
అనకాపల్లిలో ఎ.ఎమ్.ఎ.ఎల్ కళాశాల, శ్రీ ఆదినారాయణ మహిళా కళాశాల, డాక్టర్ సర్వేపల్లి రెసిడెన్షియల్ జూనియర్ కళాశాల, కొణతాల కళాశాల వంటి అనేక ప్రసిద్ధ విద్యాసంస్థలు ఉన్నాయి.దాడి ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ అండ్ టెక్నాలజీ (డైట్), డాడి వీరునాయుడు డిగ్రీ కళాశాల, ప్రతిభ ఉమెన్స్ కళాశాల, శ్రీ కన్యా జూనియర్ కళాశాల,సంయుక్త కళాశాల.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ఆచార్య ఎన్జీ రంగా వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం.

=== పాఠశాలలు: ===
గుడ్ షెపర్డ్ స్కూల్, ఎ.ఎమ్.ఎ స్కూల్, డైమండ్ కాన్వెంట్, డాక్టర్ హిమ శేఖర్ స్కూల్, ప్రశాంతి నికేతన్( ఎం.వి.వి.ఎస్ మూర్తి ),ఆది నారాయణ పాఠశాల (A.D పాఠశాల),భవిత ప్లే స్కూల్, వాసవి బాల విహార్, సిటీ పబ్లిక్ స్కూల్&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== సామాజిక సంస్థలు, క్లబ్బులు ==
అనకాపల్లి సంక్షేమం గురించి మాట్లాడటం ప్రారంభించినప్పుడు,అనకాపల్లి మర్చంట్ అసోసియేషన్ గురించి మాట్లాడాలి శ్రీ గౌరీ గ్రంథాలయం, శారదా గ్రంథాలయం.అనకాపల్లిలో రోటరీ క్లబ్ (1953), లయన్స్ క్లబ్ (1966), ప్రేమసమాజం (1943), గౌరీ యువజన సేవా గంగం (1966), గౌరీ సేవా సంఘం (1970) వంటి క్లబ్‌లు ఉన్నాయి.ఎన్.టి.ఆర్. స్టేడియం, రావు గోపాల్ రావు కళా క్షేత్రం, ఒక ఇండోర్ స్టేడియం&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.ఈ పట్టణంలోని థియేటర్‌లుశ్రీ సత్య థియేటర్, సత్యనారాయణ థియేటర్, వేంకటేశ్వర థియేటర్, గోపాల కృష్ణ థియేటర్, రాజా థియేటర్, రామచంద్ర థియేటర్, పర్తి సాయి థియేటర్ ఉన్నాయి.

== వైద్య సదుపాయాలు ==
* ఆంధ్రప్రదేశ్ వైద్య విధాన పరిషత్తు వారి 'ఏరియా హాస్పిటల్' వంద పడకలు కలిగిన పబ్లిక్ హాస్పిటల్.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://health.ap.nic.in/apvvp/apvvp_hospitals.html |title=APVVP.Hospitals |website= |access-date=2008-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080108163216/http://health.ap.nic.in/apvvp/apvvp_hospitals.html |archive-date=2008-01-08 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* అనకాపల్లి మర్చంట్ అసోసియేషన్ వెంకటస్వామి నాయుడు మెటర్నిటీ హాస్పిటల్
== వ్యవసాయం ==
ఈ ప్రాంతంలో [[వరి]], [[చెరకు]], [[కొబ్బరి]] ముఖ్యమైన పంటలు.

== పరిశ్రమలు ==

* ఆనకాపల్లి [[బెల్లం]] పరిశ్రమకు ప్రసిద్ధి చెందింది. [[దక్షిణ భారతదేశం]]లో ఇది అతి పెద్ద బెల్లం ఉత్పత్తి, వ్యాపార కేంద్రం. మొత్తం దేశంలో రెండవ స్థానంలో ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Staff|first=T. N. M.|date=2016-11-19|title=Country's second largest jaggery market in Vizag shuts down after demonetisation|url=https://www.thenewsminute.com/andhra-pradesh/countrys-second-largest-jaggery-market-vizag-shuts-down-after-demonetisation-53105|access-date=2023-10-17|website=The News Minute|language=en}}&lt;/ref&gt;
* అనకా పల్లి సమీపంలో 'వెలగపూడి స్టీల్ మిల్స్' అనే ఉక్కు పరిశ్రమ ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.blonnet.com/2005/08/20/stories/2005082002351900.htm |title=The Hindu Business Line : Re-rolling steel mill inaugurated&lt;!-- Bot generated title --&gt; |website= |access-date=2008-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929111242/http://www.blonnet.com/2005/08/20/stories/2005082002351900.htm |archive-date=2007-09-29 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* అనకాపల్లి నుండి రెండు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న తుమ్మపాలలో '[[అనకాపల్లి సహకార చక్కెర కర్మాగారం]]' ఉంది.
* చుట్టుప్రక్కల గ్రామాలకు అనకాపల్లి ప్రధాన వ్యాపార కేంద్రం.
* విశాఖపట్నం ఉక్కు పరిశ్రమ, సింహాద్రి పవర్ ప్లాంట్‌లు అనకాపల్లికి దగ్గరలోనే ఉన్నాయి. (సుమారు 15 కి.మీ.)

== పర్యాటక ఆకర్షణలు ==
* అప్పలరాజు కులదేవత కాకతాంబిక ఆలయం. తరువాతి కాలంలో ఈ దేవతను నూకాలమ్మ లేదా నూకాంబిక అన్నారు. ఈ ఆలయం రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఎండోమెంట్స్ శాఖ అధ్వర్యంలో నిర్వహింపబడుతున్నది. [[ఉగాది]]కి ముందుగా వచ్ఛు దినమైన క్రొత్త అమావాస్య' నాడు పెద్ద సంఖ్యలో భక్తులు ఇక్కడికి తరలి వస్తారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/lf/2004/03/19/stories/2004031903150200.htm |title=The Hindu |access-date=2008-03-18 |website= |archive-date=2004-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040917210201/http://www.hindu.com/lf/2004/03/19/stories/2004031903150200.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[నూకాంబిక దేవాలయం|నూకాంబిక]] అమ్మవారి జాతర వైభవంగా జరుగుతుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-03-29|title=నూకాంబిక జాతర ఏర్పాట్లు పక్కాగా ఉండాలి|url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/mla-review-meeting-on-nukambica-jathara-ngts-andhrapradesh-1922032912373612|access-date=2022-03-28|website=andhrajyothy|language=te|archive-date=2022-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220328191613/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/mla-review-meeting-on-nukambica-jathara-ngts-andhrapradesh-1922032912373612|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[గవరపాలెం (అనకాపల్లి)|గవరపాలెం]], ప్రసిద్ధ గౌరీ పరమేశ్వర పండుగ జరుగును.'[[శ్రీ గౌరీ పరమేశ్వర ఆలయం]]' మరొక ప్రసిధ్ద ఆలయం. జనవరి మాసాంతంలో ఇక్కడ 10 రోజుల సంబరం జరుగుతుంది.
* అనకాపల్లి పట్టణానికి సమీపంలో [[బొజ్జన్నకొండ]]లో బౌద్ధారామ అవశేషాలున్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/mp/2003/01/20/stories/2003012001550100.htm |title=The Hindu |website= |access-date=2008-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070311000039/http://www.hinduonnet.com/mp/2003/01/20/stories/2003012001550100.htm |archive-date=2007-03-11 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* అనకాపల్లికి రెండు కిలోమీటర్ల దూరంలో 'సత్యనారాయణపురం' వద్ద సత్యనారాయణ స్వామి ఆలయం ఉంది.
* పట్టణానికి 12 కి.మీ. దూరంలోని [[దేవిపురం|దేవీపురంలో]] [[శ్రీచక్రం|శ్రీచక్రాకృతిలో]] నిర్మించబడిన రాజరాజేశ్వరీదేవి ఆలయం ప్రసిద్ధి చెందింది.&lt;ref&gt;[http://www.devipuram.com Devipuram]&lt;/ref&gt;
* సమీపంలో ఉన్న [[పూడిమడక]], [[ముత్యాలమ్మపాలెం]],[[తంటడి|తంతడి]] బీచ్ అందమైనవి.
* [[ఏటికొప్పాక]] లక్క బొమ్మలకు ప్రసిద్ధి చెందింది.

== దేవాలయాలు ==
అనకాపల్లిలో [[నూకాంబిక దేవాలయం|నూకాంబికా ఆలయం]], [[శ్రీ గౌరీ పరమేశ్వర ఆలయం]], [[శ్రీ కన్యకా పరమేశ్వరి ఆలయం]], సంతోషి మఠం, జగన్నాధ స్వామి దేవాలయం వంటి అనేక ఆలయాలు ఉన్నాయి. ఆంజనేయ స్వామి ఆలయం, నాగేంద్ర స్వామి ఆలయం, భోగ లింగేశ్వర స్వామి ఆలయం, వెంకటేశ్వర స్వామి దేవాలయం, శ్రీ రామ దేవాలయం ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==ప్రముఖులు==
*[[బుద్ధ మహాలక్ష్మి నాయుడు]],అనకాపల్లి మున్సిపల్ చైర్మన్, మున్సిబ్, విశాఖపట్నం జిల్లా తాలూకా బోర్డు సభ్యుడు
*[[బొడ్డేడ అచ్చన్నాయుడు]],కాంగ్రెస్ నాయకుడు, సామాజిక కార్యకర్త
*[[భీశెట్టి అప్పారావు]],అనకాపల్లి ఎమ్మెల్యే,కృషికార్ లోక్ పార్టీ
*[[కొణతాల సుబ్రహ్మణ్యం]],వ్యాపారి, విద్యావేత్త
*[[కనిశెట్టి వెంకట రమణ(కె.వి. రమణ)]],ఆంధ్రా యూనివర్సిటీ మాజీ వైస్ ఛాన్సలర్,ప్రొఫెసర్, 1998-91
*[[వైవీవీజే రాజశేఖర్]], ఐఏఎస్ అధికారి, కేంద్ర ప్రభుత్వ విజిలెన్స్‌ ప్రత్యేక కార్యదర్శి
*కోరుకొండ లింగ మూర్తి, అనకాపల్లి మర్చంట్ అసోసియేషన్ వ్యవస్థాపకుడు
*కొణతాల జగ్గప్పల స్వామి నాయుడు, అనకాపల్లి మర్చంట్ అసోసియేషన్ వ్యవస్థాపక సభ్యుడు
*[[దాడి వీరభద్రరావు]], అనకాపల్లి ఎమ్మెల్యే(4 సార్లు)
*[[విల్లూరి వెంకట రమణ]],రాజ్య సభ ఎం.పి(2 సార్లు), కృషికార్ లోక్ పార్టీ, స్వతంత్ర పార్టీ, కాంగ్రెస్ పార్టీ
*[[దాడి భోగలింగం నాయుడు]],అనకాపల్లి మున్సిపల్ చైర్మన్
*[[ఎస్.ఆర్.ఎ.ఎస్. అప్పలనాయుడు|ఎస్.ఆర్.ఎ.ఎస్. అప్పల నాయుడు]],అనకాపల్లి ఎం.పి(3 సార్లు)
*[[నిర్మలానంద]] (1935-2018),కవి
*[[కొణతాల రామకృష్ణ]], అనకాపల్లి ఎం.పి(2 సార్లు), అనకాపల్లి ఎమ్మెల్యే
*[[పెతకంశెట్టి అప్పలనరసింహం]], అనకాపల్లి ఎం.పి,పెందుర్తి ఎమ్మెల్యే
*[[బుద్ధ నాగ జగదీశ్వరరావు]], ఎం.ఎల్.సి,అనకాపల్లి టీడీపీ పార్లమెంటరీ ఇంచార్జి
*[[పీలా కాశీ మల్లికార్జునరావు]], హాస్యనటుడు
*[[సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి|సిరివెన్నెల సీతారామ శాస్త్రి]], సినీ రచయిత
*[[త్రినాధరావు నక్కిన]],సినీ దర్శకుడు
*[[గంటి జోగి సోమయాజి]], రచయిత, కవి
*[[మాదేటి రాజాజి]], చిత్రకారుడు.

==ఇవీ చూడండి==
* [[అనకాపల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం]]
* [[అనకాపల్లి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]]
* [[విశాఖపట్నం జమిందారి ఎస్టేట్స్]]
* [[కృషికార్ లోక్ పార్టీ]]

==చిత్ర మాలిక==
&lt;gallery&gt;
దస్త్రం:Bungalowjunction.jpg|'''బంగ్లా జంక్షన్'''
దస్త్రం:రావు సాహెబ్ బుద్ధ మహాలక్ష్మి నాయుడు.jpg|'''''రావు సాహెబ్ బుద్ధ మహాలక్ష్మి నాయుడు స్మారక చిహ్నం'''''
దస్త్రం:Buddhabungalow.jpg|అనకాపల్లి మున్సిఫ్ బంగ్లా
దస్త్రం:శ్రీ గౌరీ పరమేశ్వరుని విగ్రహం.jpg|'''శ్రీ గౌరీ పరమేశ్వరుని విగ్రహం'''
దస్త్రం:Anakapalle Kanyakaparameswari Temple.jpg|పట్టణంలోని కన్యకాపరమేశ్వరి ఆలయం
దస్త్రం:సుంకర మెట్ట జంక్షన్.jpg|'''సుంకర మెట్ట జంక్షన్'''
దస్త్రం:Scenic view at Anakapalle.jpg|'''అనకాపల్లి సత్యనారాయణ స్వామి కొండ వద్ద సుందర దృశ్యం'''
దస్త్రం:Anakapalle Rao Gopal Rao Kalakshetram.jpg|'''పట్టణంలో రావు గోపాలరావు కళాక్షేత్రం'''
దస్త్రం:Anakapalle Sarada River Bridge.jpg|'''అనకాపల్లిలోని శారదా నదిపై రైల్వే బ్రిడ్జి'''
దస్త్రం:Anakapalli Railway station, AP.JPG|'''అనకాపల్లి రైల్వేస్టేషను'''
దస్త్రం:Anakapalli Railway station.jpg|'''అనకాపల్లి రైల్వేస్టేషను'''
&lt;/gallery&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

== వెలుపలి లంకెలు ==
{{commons category|Anakapalle}}
{{ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల ముఖ్యపట్టణాలు}}
{{ఆంధ్రప్రదేశ్}}
{{అనకాపల్లి జిల్లా మండల కేంద్రాలు}}

[[వర్గం:విశాఖపట్నంలోని ప్రాంతాలు]]</text>
      <sha1>ifjener6unxv1ghaxhdbit3ii768igx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957514</id>
      <parentid>4957509</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:35:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* చిత్ర మాలిక */</comment>
      <origin>4957514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37488" sha1="hw42ul2m2qqvshbu7jzvenxoi4amvqa" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name               = అనకాపల్లి
| other_name         = 
| image_skyline      = 
| image_alt          = 
| image_caption      = మున్సిఫ్ బుద్ధ మహాలక్ష్మి నాయుడు విగ్రహం, అగ్గిమర్రి చెట్టు, గవరపాలెం గౌరీపరమేశ్వరుల విగ్రహం, అనకాపల్లిలోని జార్జ్ క్లబ్
| pushpin_map        = India Andhra Pradesh
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt    = 
| pushpin_map_caption = Location in Andhra Pradesh
| coordinates        = {{coord|17.6913|N|83.0039|E|display=inline,title}}
| subdivision_type   = దేశం
| subdivision_name   = {{IND}}
| subdivision_type1  = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]]
| subdivision_name1  = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| subdivision_type2  = [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు|జిల్లా]]
| subdivision_name2  = [[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి]]
| established_title  = 
| established_date   = 
| founder            = 
| named_for          = 
| government_type    = మహానగరపాలక సంస్థ
| governing_body     = [[మహా విశాఖ నగరపాలక సంస్థ]]
| Mayor              = 
| unit_pref          = Metric
| area_footnotes     = &lt;ref name=census&gt;{{cite web|title=District Census Handbook – Visakhapatnam|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2813_PART_B_DCHB_VISAKHAPATNAM.pdf|website=Census of India|access-date=13 February 2016|pages=26, 52|format=PDF}}&lt;/ref&gt;
| area_rank          = 
| area_total_km2     = 23.28
| elevation_footnotes = &lt;ref name=geo&gt;{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Anakapalle.html|title=Maps, Weather, and Airports for Anakapalle, India|work=fallingrain.com}}&lt;/ref&gt;
| elevation_m        = 29
| population_total   = 121000
| population_as_of   = 2024 est
| population_rank    = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = 
| population_footnotes = &lt;ref name=population&gt;{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=623929|publisher=The Registrar General &amp; Census Commissioner, India|access-date=26 July 2014}}&lt;/ref&gt;
| demographics_type1 = భాషలు
| demographics1_title1 = అధికారిక
| demographics1_info1 = [[తెలుగు]]
| timezone1          = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
| utc_offset1        = +5:30
| postal_code_type   = [[పోస్టల్ ఇండెక్స్ నంబర్|PIN]]
| postal_code        = 531001/02
| area_code_type     = [[ప్రాంతీయ ఫోన్ కోడ్]]
| area_code          = 08924
| registration_plate_type = వాహనాల నమోదు
| registration_plate = AP31 (పాత)&lt;br /&gt; AP39 (30 జనవరి 2019 నుండి)&lt;ref&gt;{{cite news |title=New ‘AP 39’ code to register vehicles in Andhra Pradesh launched |url=http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |access-date=9 June 2019 |work=The New Indian Express |date=31 January 2019 |location=Vijayawada |archive-date=28 జూలై 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190728113337/http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| blank1_name_sec1   = శాసనసభ నియోజకవర్గం
| blank1_info_sec1   = [[అనకాపల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అనకాపల్లి]]
| blank2_name_sec1   = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం
| blank2_info_sec1   = [[అనకాపల్లి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అనకాపల్లి]]
| website            = 
| footnotes          = 
| leader_title       = శాసనసభ సభ్యుడు(రాలు)
| leader_name        = [[ కొణతాల రామకృష్ణ ]]
| leader_title1      = లోక్‌సభ సభ్యుడు(రాలు)
| leader_name1       = [[సి.ఎం. రమేష్]]
}}
'''అనకాపల్లి''' [[మహా విశాఖ నగరపాలక సంస్థ]] పరిధిలోని పట్టణం. 2013కు ముందు అనకాపల్లి  పురపాలక సంఘ నిర్వహణలో గల పట్టణంగా వుండేది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://archives.deccanchronicle.com/130731/news-politics/article/two-municipalities-merged-gvmc|archive-url=https://web.archive.org/web/20150218121411/http://archives.deccanchronicle.com/130731/news-politics/article/two-municipalities-merged-gvmc|title=Two municipalities merged in GVMC {{!}} Deccan Chronicle|archive-date=2015-02-18|date=2013-07-31 |website=Deccan Chronicle|access-date=2019-12-07}}&lt;/ref&gt; ఇది [[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి జిల్లాకు]] ముఖ్యపట్టణం. [[విశాఖపట్నం]] నగరానికి 30 కి.మీ. దూరంలోగల ఈ ప్రాంతం [[కొబ్బరి]], [[బెల్లం]] వ్యాపారాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇక్కడి [[బొజ్జన్నకొండ]] ప్రముఖ బౌద్ధక్షేత్రం.

== చరిత్ర ==
ఈ ప్రాంతం ఒకప్పుడు [[కళింగ సామ్రాజ్యం]] లో భాగంగా ఉండేది. తరువాత [[గజపతి వంశం|గజపతులు]], [[కాకతీయులు]], [[కుతుబ్ షాహీ వంశం|కుతుబ్ షాహి రాజులు]] పాలించారు. సుమారు 1450 ప్రాంతంలో ఆర్కాటు నవాబు అధీనంలో కాకర్లపూడి అప్పలరాజు, దీనికి స్థానిక పాలకులైనారు.అనకాపల్లిని మత్స్యకార రాజులు, [[గవర]]&lt;nowiki/&gt;లు, గోడే కుటుంబం రాజులు పాలించారు. గోల్కొండ రాజుల పాలనలో, శ్రీకాకుళం ప్రధాన సైనిక కార్యాలయం అనకాపల్లిలో ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.385099/page/215/mode/2up?view=theater&amp;q=%E0%B0%97%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%B2%E0%B1%81|title=ఆంధ్రదేశచరిత్ర భూగోళ సర్వస్వము మొదటి సంపుటము (అం-అల్లా)|last=ఖండవల్లి|first=లక్ష్మీరంజనము|page=216}}&lt;/ref&gt;

అనకాపల్లి, విశాఖపట్నం జిల్లాలోని ఎస్టేట్, మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ.వాస్తవానికి, విజయనగరం రాజాస్‌కు సంబంధించింది.ఇది 1802లో వేలం కొనుగోలు చేయడం ద్వారా పూర్తిగా కుటుంబం చేతుల్లోకి వెళ్లింది, ఇది ప్రభుత్వానికి పెష్‌కాష్‌కి లోబడి 2999 ప్రభుత్వానికి గోడే జగ్గప్పకు రాజా ద్వారా పొందారు. ఇందులో 16 గ్రామాలు, 17 కుగ్రామాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో అత్యంత సంపన్నమైన భూమి ఉంది. వార్షిక అద్దె విలువ, ఇతర 5 అనుబంధ ఎస్టేట్‌లతో, 17,609 పెష్‌కాష్.ఈ తాలూకాలో 45 పట్టణాలు, గ్రామాలు, 154 కుగ్రామాలు ఉన్నాయి, అన్ని జమీందారీలు (ప్రైవేట్ ఎస్టేట్ హోల్డర్లకు చెందినవి) 27,929 ఆక్రమిత గృహాలు, 131,637 నివాసులు. మతం ప్రకారం వర్గీకరించబడ్డాయి, 1881లో 1,30,667 హిందువులు ఉన్నారు.1367 ముస్లింలు,3 క్రైస్తవులు.జమీందారీ కాకుండా ప్రభుత్వ భూమి ఆదాయం 127 పేష్‌కాష్ .ఒక క్రిమినల్ కోర్టు .సివిల్ వ్యవహారాలలో, ఇది రాయవరంలోని మున్సిఫ్ కోర్టు పరిధిలో ఉంది.అనకపల్లి తాలూకాలోని అనకాపల్లి పట్టణం, విశాఖపట్నం జిల్లా, మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ. విశాఖపట్నానికి నైరుతి దిశలో 20 మైళ్ల దూరంలో శారదా నది, గ్రాండ్ ట్రంక్ రోడ్డుపై ఉంది.మొలాసిస్, కొద్దిగా పత్తి ఎగుమతి వ్యాపారంతో ఇటీవలి వృద్ధి పెరుగుదల,, వ్యవసాయ కేంద్రం. 1881లో జనాభా 13341, గృహాల సంఖ్య 3810. 1880-81లో మున్సిపల్ ఆదాయం దాదాపు 915 పేష్‌కాష్‌లకు చేరుకుంది. చుట్టుపక్కల ఉన్న చాలా వరకు ఈ ప్రాంతం విజయనగరం రాజుకు చెందినది.

పట్టణంలో సాధారణ సబార్డినేట్ కోర్టులు, జైలు, డిస్పెన్సరీలు ఉన్నాయి. జనాభాలో ఇది జిల్లాలోని పట్టణాలలో నాల్గవ స్థానంలో ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/imperialgazettee01hunt|title=The imperial gazetteer of India|last=Hunter|first=William Wilson|date=1885|publisher=London, Trübner &amp; co.|others=Boston University of Massachusetts}}&lt;/ref&gt;

అనకాపల్లి తాలూకాలోని పొలంలో ఈ శాసనం కనుగొనబడింది. ఇది ఛిన్నాభిన్నం. ఇది కాలిక్య-భీమ Iని సూచిస్తుంది, మంజూరు భాగం ఎలమైచి-కళింగదేశాన్ని, దేవరాస్త్రాన్ని సూచిస్తుంది.కళింగలో ఉన్న ఎలమంచి ఆధునిక ఎలమంచిలితో సమానంగా ఉంటుంది. సన్నుల్‌రాగిప్టాలోని [[అలహాబాద్ స్తంభం]] imicTiptioiiలో దేవయాస్త్రం కూడా ప్రస్తావించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.33101|title=Indian Historical Quarterly  Vol.10|last=Law|first=Narendra Nath|date=1934}}&lt;/ref&gt;

అనకాపల్లి తాలూకా [[గవర|గవర నాయుడు]] కులానికి బలమైన పట్టుగా పరిగణించబడుతుంది&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Son Of The Soil|url=https://archive.org/details/sonofthesoil033044mbp|last=W|first=Burns|publisher=Manager Of Publication|year=1941|location=https://archive.org/details/sonofthesoil033044mbp|pages=[https://archive.org/details/sonofthesoil033044mbp/page/n16 1]-3}}&lt;/ref&gt;.విశాఖపట్నం, అనకాపల్లి గవర నాయుడు తన బెల్లంను అహ్మదాబాద్‌కు చెందిన మహారత్త వ్యాపారికి లేదా పశ్చిమ బెంగాల్‌కు చెందిన సాహుకార్‌కి విక్రయిస్తాడు.&lt;ref&gt;{{Cite journal |first=The Madras Agricultural Students Union |date=1923 |title=The Journal Of The Madras Agricultural Students Union |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.229961 |journal=The Journal Of The Madras Agricultural Students Union Vol-xi (1923) |volume=11 |pages=36}}&lt;/ref&gt;

== స్వాతంత్ర యోధులు ==
మొదట, అనకాపల్లిలో స్వాతంత్ర్య గర్జన ప్రారంభమైంది.సిపాయి తిరుగుబాటుకు ముందు, అనకాపల్లిలో 1753లో ఫ్రెంచ్‌పై దాడి చేశారు.కాసింకోటలో బస్సీ దొర అరెస్టయ్యాడు. మహాత్మా గాంధీ లాగా అనేక స్వాతంత్ర్య నాయకులు అనకాపల్లిని సందర్శించారు, అతను అనకాపల్లిలో విదేశీ వస్తువులను బహిష్కరించే ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించాడు.అనకాపల్లిలోని బెల్లం మార్కెట్‌లో జాతిపిత గాంధీజీ తన ప్రసంగాన్ని ప్రారంభించారు. బెల్లం మార్కెట్‌కి గాంధీ మార్కెట్ అని పేరు పెట్టాలని రైతులు గాంధీని కోరారు.అతను అభ్యర్థనను అంగీకరించాడు, మీరు ఏదైనా చెడు పనులు చేయకుంటే, నా పేరును ఉంచడంలో నాకు ఎలాంటి అభ్యంతరం లేదు.గాంధీ N.G రంగ, CPI యొక్క జయ ప్రకాష్ నారాయణ్ వంటి నాయకులుసందర్శించిన తర్వాత, 1 సంవత్సరం తర్వాత [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ]], [[సుభాష్ చంద్రబోస్]] కూడా అనకాపల్లిలో ప్రసంగాలు చేశారు.

1944-45 కాలంలో, శ్రీ కొరిబిల్లి జోగారావు (ఉపాధ్యాయుడు), జక్కనహళ్లి శ్రీరామమూర్తి (కాంపౌండర్) స్వాతంత్య్ర పోరాటంలో పాల్గొని, ఉద్యమానికి వ్యతిరేకంగా మాట్లాడారు,వారిని [[వెల్లూర్ కోట|రాయవెల్లూర్]] జైలుకు పంపారు.

సూరిసెట్టిజగ్గయ్య వంటి వారు కూడా ఆయన స్వాతంత్య్ర పోరాటం కోసం జైలు జీవితం గడిపారు. [[విల్లూరి వెంకట రమణ]] వంటి నాయకులు స్వాతంత్య్ర పోరాటంలో, ప్రముఖ రాజకీయ రంగాలలో పాల్గొన్నారు&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.392784|title=అనకాపల్లి గ్రామదేవతలు-ఒక పరిశీలనము|last=కడలి అన్నపూర్ణ|date=2000}}&lt;/ref&gt;.

== పురపాలక సంఘం ==
అనకాపల్లి మున్సిపాలిటీకి 120 సంవత్సరాల చరిత్ర ఉంది. 1877లో మునిసిపాలిటీ ప్రారంభించబడింది. మద్రాస్ సిటీ డెవలప్‌మెంట్ యాక్ట్‌ను ఉపయోగించి అనకాపల్లి మునిసిపాలిటీగా మారింది. 1884 మద్రాస్ జిల్లా మున్సిపాలిటీ చట్టం ప్రకారం, అందులో 13 మంది సభ్యులు ఉండాలని నిర్ణయించారు. ఈ మున్సిపాలిటీకి 1885, 1897లో నేరుగా మునిసిపల్ చైర్మన్‌ని ఎన్నుకునే స్థితి వచ్చింది.ఇది 1956లో మొదటి గ్రేడ్ మున్సిపాలిటీగా మారింది. ఇది 32 వార్డులు ఉండే మున్సిపాలిటీ. ఈ మున్సిపాలిటీ సంవత్సరానికి దాదాపు 1 కోటి ఆదాయాన్ని సంపాదిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== అనకాపల్లి టౌన్ డివిజన్లు ==

* [[గవరపాలెం (అనకాపల్లి)|గవరపాలెం]]
* లక్ష్మీనారాయణ నగర్
* లక్ష్మీ దేవి పేట&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/woman-duped-of-over-12-lakh-in-cyber-fraud/articleshow/104299578.cms?from=mdr|title=Woman duped of over 12 lakh in cyber fraud|date=2023-10-17|work=The Times of India|access-date=2023-10-17|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;
* విజయరామరాజు పేట&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Lokal Telugu - తెలుగు వార్తలు {{!}} Telugu News {{!}} Online Telugu News Today {{!}} Latest Telugu News {{!}} News in Telugu|url=https://telugu.getlokalapp.com/andhra-news/vizag/anakapalle/anganwadi-distribution-of-nutritious-food-in-vijayaraju-peta-11063852|access-date=2023-10-17|website=telugu.getlokalapp.com}}&lt;/ref&gt;
* గాంధీ నగర్&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Rani|first=Yarlagadda|date=2023-06-22|title=విశాఖలో రౌడీ షీటర్ హత్య|url=https://www.telugupost.com/crime/rowdy-sheeter-kannababu-brutally-killed-in-anakapalli-district-1481811|access-date=2023-10-17|website=www.telugupost.com|language=te}}&lt;/ref&gt;
* నరసింగరావు పేట

==భౌగోళికం==
అనకాపల్లి పట్టణం [[శారదా నది]] తీరాన ఉంది. అక్షాంశ రేఖాంశాలు{{Coord|17.68|N|83.02|E|}}.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/2/Anakapalle.html |title=Falling Rain Genomics.Anakapalle |website= |access-date=2008-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080212225230/http://www.fallingrain.com/world/IN/2/Anakapalle.html |archive-date=2008-02-12 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ఇది సముద్ర మట్టానికి 26 మీటర్లు ఎత్తులో ఉంది. ఈ ప్రాంతం [[తూర్పు కనుమలు]] విస్తరించిన భాగంలో ఉంది.ఈ శారదా నది మాడుగుల కొండలలో జన్మించింది, ఇది చోడవరం, అనకాపల్లి, యలమంచిలిలో ప్రవహిస్తుంది.ఈ నది నూకాలమ్మ ఆలయానికి ఎదురుగా ప్రవహించేది, తరువాత గవరపాలెం ప్రజలు నదిని పొలాలకు మళ్లించారు. ఈ రోజు వరకు, నూకాలమ్మ ఆలయానికి కొన్ని మీటర్ల దిగువన నది బేసిన్ ఇసుక కనుగొనబడింది&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== విద్యా సంస్థలు ==
అనకాపల్లిలో ఎ.ఎమ్.ఎ.ఎల్ కళాశాల, శ్రీ ఆదినారాయణ మహిళా కళాశాల, డాక్టర్ సర్వేపల్లి రెసిడెన్షియల్ జూనియర్ కళాశాల, కొణతాల కళాశాల వంటి అనేక ప్రసిద్ధ విద్యాసంస్థలు ఉన్నాయి.దాడి ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ అండ్ టెక్నాలజీ (డైట్), డాడి వీరునాయుడు డిగ్రీ కళాశాల, ప్రతిభ ఉమెన్స్ కళాశాల, శ్రీ కన్యా జూనియర్ కళాశాల,సంయుక్త కళాశాల.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ఆచార్య ఎన్జీ రంగా వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం.

=== పాఠశాలలు: ===
గుడ్ షెపర్డ్ స్కూల్, ఎ.ఎమ్.ఎ స్కూల్, డైమండ్ కాన్వెంట్, డాక్టర్ హిమ శేఖర్ స్కూల్, ప్రశాంతి నికేతన్( ఎం.వి.వి.ఎస్ మూర్తి ),ఆది నారాయణ పాఠశాల (A.D పాఠశాల),భవిత ప్లే స్కూల్, వాసవి బాల విహార్, సిటీ పబ్లిక్ స్కూల్&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== సామాజిక సంస్థలు, క్లబ్బులు ==
అనకాపల్లి సంక్షేమం గురించి మాట్లాడటం ప్రారంభించినప్పుడు,అనకాపల్లి మర్చంట్ అసోసియేషన్ గురించి మాట్లాడాలి శ్రీ గౌరీ గ్రంథాలయం, శారదా గ్రంథాలయం.అనకాపల్లిలో రోటరీ క్లబ్ (1953), లయన్స్ క్లబ్ (1966), ప్రేమసమాజం (1943), గౌరీ యువజన సేవా గంగం (1966), గౌరీ సేవా సంఘం (1970) వంటి క్లబ్‌లు ఉన్నాయి.ఎన్.టి.ఆర్. స్టేడియం, రావు గోపాల్ రావు కళా క్షేత్రం, ఒక ఇండోర్ స్టేడియం&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.ఈ పట్టణంలోని థియేటర్‌లుశ్రీ సత్య థియేటర్, సత్యనారాయణ థియేటర్, వేంకటేశ్వర థియేటర్, గోపాల కృష్ణ థియేటర్, రాజా థియేటర్, రామచంద్ర థియేటర్, పర్తి సాయి థియేటర్ ఉన్నాయి.

== వైద్య సదుపాయాలు ==
* ఆంధ్రప్రదేశ్ వైద్య విధాన పరిషత్తు వారి 'ఏరియా హాస్పిటల్' వంద పడకలు కలిగిన పబ్లిక్ హాస్పిటల్.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://health.ap.nic.in/apvvp/apvvp_hospitals.html |title=APVVP.Hospitals |website= |access-date=2008-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080108163216/http://health.ap.nic.in/apvvp/apvvp_hospitals.html |archive-date=2008-01-08 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* అనకాపల్లి మర్చంట్ అసోసియేషన్ వెంకటస్వామి నాయుడు మెటర్నిటీ హాస్పిటల్
== వ్యవసాయం ==
ఈ ప్రాంతంలో [[వరి]], [[చెరకు]], [[కొబ్బరి]] ముఖ్యమైన పంటలు.

== పరిశ్రమలు ==

* ఆనకాపల్లి [[బెల్లం]] పరిశ్రమకు ప్రసిద్ధి చెందింది. [[దక్షిణ భారతదేశం]]లో ఇది అతి పెద్ద బెల్లం ఉత్పత్తి, వ్యాపార కేంద్రం. మొత్తం దేశంలో రెండవ స్థానంలో ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Staff|first=T. N. M.|date=2016-11-19|title=Country's second largest jaggery market in Vizag shuts down after demonetisation|url=https://www.thenewsminute.com/andhra-pradesh/countrys-second-largest-jaggery-market-vizag-shuts-down-after-demonetisation-53105|access-date=2023-10-17|website=The News Minute|language=en}}&lt;/ref&gt;
* అనకా పల్లి సమీపంలో 'వెలగపూడి స్టీల్ మిల్స్' అనే ఉక్కు పరిశ్రమ ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.blonnet.com/2005/08/20/stories/2005082002351900.htm |title=The Hindu Business Line : Re-rolling steel mill inaugurated&lt;!-- Bot generated title --&gt; |website= |access-date=2008-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929111242/http://www.blonnet.com/2005/08/20/stories/2005082002351900.htm |archive-date=2007-09-29 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* అనకాపల్లి నుండి రెండు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న తుమ్మపాలలో '[[అనకాపల్లి సహకార చక్కెర కర్మాగారం]]' ఉంది.
* చుట్టుప్రక్కల గ్రామాలకు అనకాపల్లి ప్రధాన వ్యాపార కేంద్రం.
* విశాఖపట్నం ఉక్కు పరిశ్రమ, సింహాద్రి పవర్ ప్లాంట్‌లు అనకాపల్లికి దగ్గరలోనే ఉన్నాయి. (సుమారు 15 కి.మీ.)

== పర్యాటక ఆకర్షణలు ==
* అప్పలరాజు కులదేవత కాకతాంబిక ఆలయం. తరువాతి కాలంలో ఈ దేవతను నూకాలమ్మ లేదా నూకాంబిక అన్నారు. ఈ ఆలయం రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఎండోమెంట్స్ శాఖ అధ్వర్యంలో నిర్వహింపబడుతున్నది. [[ఉగాది]]కి ముందుగా వచ్ఛు దినమైన క్రొత్త అమావాస్య' నాడు పెద్ద సంఖ్యలో భక్తులు ఇక్కడికి తరలి వస్తారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/lf/2004/03/19/stories/2004031903150200.htm |title=The Hindu |access-date=2008-03-18 |website= |archive-date=2004-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040917210201/http://www.hindu.com/lf/2004/03/19/stories/2004031903150200.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[నూకాంబిక దేవాలయం|నూకాంబిక]] అమ్మవారి జాతర వైభవంగా జరుగుతుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-03-29|title=నూకాంబిక జాతర ఏర్పాట్లు పక్కాగా ఉండాలి|url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/mla-review-meeting-on-nukambica-jathara-ngts-andhrapradesh-1922032912373612|access-date=2022-03-28|website=andhrajyothy|language=te|archive-date=2022-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220328191613/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/mla-review-meeting-on-nukambica-jathara-ngts-andhrapradesh-1922032912373612|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[గవరపాలెం (అనకాపల్లి)|గవరపాలెం]], ప్రసిద్ధ గౌరీ పరమేశ్వర పండుగ జరుగును.'[[శ్రీ గౌరీ పరమేశ్వర ఆలయం]]' మరొక ప్రసిధ్ద ఆలయం. జనవరి మాసాంతంలో ఇక్కడ 10 రోజుల సంబరం జరుగుతుంది.
* అనకాపల్లి పట్టణానికి సమీపంలో [[బొజ్జన్నకొండ]]లో బౌద్ధారామ అవశేషాలున్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/mp/2003/01/20/stories/2003012001550100.htm |title=The Hindu |website= |access-date=2008-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070311000039/http://www.hinduonnet.com/mp/2003/01/20/stories/2003012001550100.htm |archive-date=2007-03-11 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* అనకాపల్లికి రెండు కిలోమీటర్ల దూరంలో 'సత్యనారాయణపురం' వద్ద సత్యనారాయణ స్వామి ఆలయం ఉంది.
* పట్టణానికి 12 కి.మీ. దూరంలోని [[దేవిపురం|దేవీపురంలో]] [[శ్రీచక్రం|శ్రీచక్రాకృతిలో]] నిర్మించబడిన రాజరాజేశ్వరీదేవి ఆలయం ప్రసిద్ధి చెందింది.&lt;ref&gt;[http://www.devipuram.com Devipuram]&lt;/ref&gt;
* సమీపంలో ఉన్న [[పూడిమడక]], [[ముత్యాలమ్మపాలెం]],[[తంటడి|తంతడి]] బీచ్ అందమైనవి.
* [[ఏటికొప్పాక]] లక్క బొమ్మలకు ప్రసిద్ధి చెందింది.

== దేవాలయాలు ==
అనకాపల్లిలో [[నూకాంబిక దేవాలయం|నూకాంబికా ఆలయం]], [[శ్రీ గౌరీ పరమేశ్వర ఆలయం]], [[శ్రీ కన్యకా పరమేశ్వరి ఆలయం]], సంతోషి మఠం, జగన్నాధ స్వామి దేవాలయం వంటి అనేక ఆలయాలు ఉన్నాయి. ఆంజనేయ స్వామి ఆలయం, నాగేంద్ర స్వామి ఆలయం, భోగ లింగేశ్వర స్వామి ఆలయం, వెంకటేశ్వర స్వామి దేవాలయం, శ్రీ రామ దేవాలయం ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==ప్రముఖులు==
*[[బుద్ధ మహాలక్ష్మి నాయుడు]],అనకాపల్లి మున్సిపల్ చైర్మన్, మున్సిబ్, విశాఖపట్నం జిల్లా తాలూకా బోర్డు సభ్యుడు
*[[బొడ్డేడ అచ్చన్నాయుడు]],కాంగ్రెస్ నాయకుడు, సామాజిక కార్యకర్త
*[[భీశెట్టి అప్పారావు]],అనకాపల్లి ఎమ్మెల్యే,కృషికార్ లోక్ పార్టీ
*[[కొణతాల సుబ్రహ్మణ్యం]],వ్యాపారి, విద్యావేత్త
*[[కనిశెట్టి వెంకట రమణ(కె.వి. రమణ)]],ఆంధ్రా యూనివర్సిటీ మాజీ వైస్ ఛాన్సలర్,ప్రొఫెసర్, 1998-91
*[[వైవీవీజే రాజశేఖర్]], ఐఏఎస్ అధికారి, కేంద్ర ప్రభుత్వ విజిలెన్స్‌ ప్రత్యేక కార్యదర్శి
*కోరుకొండ లింగ మూర్తి, అనకాపల్లి మర్చంట్ అసోసియేషన్ వ్యవస్థాపకుడు
*కొణతాల జగ్గప్పల స్వామి నాయుడు, అనకాపల్లి మర్చంట్ అసోసియేషన్ వ్యవస్థాపక సభ్యుడు
*[[దాడి వీరభద్రరావు]], అనకాపల్లి ఎమ్మెల్యే(4 సార్లు)
*[[విల్లూరి వెంకట రమణ]],రాజ్య సభ ఎం.పి(2 సార్లు), కృషికార్ లోక్ పార్టీ, స్వతంత్ర పార్టీ, కాంగ్రెస్ పార్టీ
*[[దాడి భోగలింగం నాయుడు]],అనకాపల్లి మున్సిపల్ చైర్మన్
*[[ఎస్.ఆర్.ఎ.ఎస్. అప్పలనాయుడు|ఎస్.ఆర్.ఎ.ఎస్. అప్పల నాయుడు]],అనకాపల్లి ఎం.పి(3 సార్లు)
*[[నిర్మలానంద]] (1935-2018),కవి
*[[కొణతాల రామకృష్ణ]], అనకాపల్లి ఎం.పి(2 సార్లు), అనకాపల్లి ఎమ్మెల్యే
*[[పెతకంశెట్టి అప్పలనరసింహం]], అనకాపల్లి ఎం.పి,పెందుర్తి ఎమ్మెల్యే
*[[బుద్ధ నాగ జగదీశ్వరరావు]], ఎం.ఎల్.సి,అనకాపల్లి టీడీపీ పార్లమెంటరీ ఇంచార్జి
*[[పీలా కాశీ మల్లికార్జునరావు]], హాస్యనటుడు
*[[సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి|సిరివెన్నెల సీతారామ శాస్త్రి]], సినీ రచయిత
*[[త్రినాధరావు నక్కిన]],సినీ దర్శకుడు
*[[గంటి జోగి సోమయాజి]], రచయిత, కవి
*[[మాదేటి రాజాజి]], చిత్రకారుడు.

==ఇవీ చూడండి==
* [[అనకాపల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం]]
* [[అనకాపల్లి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]]
* [[విశాఖపట్నం జమిందారి ఎస్టేట్స్]]
* [[కృషికార్ లోక్ పార్టీ]]

==చిత్ర మాలిక==
&lt;gallery&gt;
దస్త్రం:Bungalowjunction.jpg|'''బంగ్లా జంక్షన్'''
దస్త్రం:రావు సాహెబ్ బుద్ధ మహాలక్ష్మి నాయుడు.jpg|'''''రావు సాహెబ్ బుద్ధ మహాలక్ష్మి నాయుడు స్మారక చిహ్నం'''''
దస్త్రం:Buddhabungalow.jpg|అనకాపల్లి మున్సిఫ్ బంగ్లా
దస్త్రం:శ్రీ గౌరీ పరమేశ్వరుని విగ్రహం.jpg|'''శ్రీ గౌరీ పరమేశ్వరుని విగ్రహం'''
దస్త్రం:Anakapalle Kanyakaparameswari Temple.jpg|పట్టణంలోని కన్యకాపరమేశ్వరి ఆలయం
దస్త్రం:సుంకర మెట్ట జంక్షన్.jpg|'''సుంకర మెట్ట జంక్షన్'''
దస్త్రం:Scenic view at Anakapalle.jpg|'''అనకాపల్లి సత్యనారాయణ స్వామి కొండ వద్ద సుందర దృశ్యం'''
దస్త్రం:Anakapalle Rao Gopal Rao Kalakshetram.jpg|'''పట్టణంలో రావు గోపాలరావు కళాక్షేత్రం'''
దస్త్రం:Anakapalle Sarada River Bridge.jpg|'''అనకాపల్లిలోని శారదా నదిపై రైల్వే బ్రిడ్జి'''
దస్త్రం:Anakapalli Railway station, AP.JPG|'''అనకాపల్లి రైల్వేస్టేషను'''
దస్త్రం:Anakapalli railway station.jpg|'''అనకాపల్లి రైల్వేస్టేషను ప్రదాన ద్వారం '''
దస్త్రం:Anakapalli Railway station.jpg|'''అనకాపల్లి రైల్వేస్టేషను'''
&lt;/gallery&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

== వెలుపలి లంకెలు ==
{{commons category|Anakapalle}}
{{ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల ముఖ్యపట్టణాలు}}
{{ఆంధ్రప్రదేశ్}}
{{అనకాపల్లి జిల్లా మండల కేంద్రాలు}}

[[వర్గం:విశాఖపట్నంలోని ప్రాంతాలు]]</text>
      <sha1>hw42ul2m2qqvshbu7jzvenxoi4amvqa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కొడవటిగంటి రోహిణీప్రసాద్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10275</id>
    <revision>
      <id>4957462</id>
      <parentid>4933990</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:53:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11711" sha1="f0vkm9aq2p9omq16wmb829epni8nt6o" xml:space="preserve">{{విస్తరణ}}
{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి
| name =  కొడవటిగంటి రోహిణీప్రసాద్
| residence =
| other_names =కొడవటిగంటి రోహిణీప్రసాద్
| image = K.rohini prasad.jpg
| imagesize = 200px
| caption = కొడవటిగంటి రోహిణీప్రసాద్
| birth_name = కొడవటిగంటి రోహిణీప్రసాద్
| birth_date = [[సెప్టెంబర్ 14]], [[1949]]
| birth_place = [[తెనాలి]]
| native_place = 
| death_date = [[సెప్టెంబరు 8]], [[2012]]
| death_place = [[ముంబై]]
| death_cause = 
| known = 
| occupation =
| title = 
| salary = 
| term =
| predecessor = 
| successor = 
| party = 
| boards =
| religion =
| wife = 
| spouse= 
| partner = 
| children =
| father = [[కొడవటిగంటి కుటుంబరావు]]
| mother = వరూధిని
| website =
| footnotes = 
| employer =
| height = 
| weight =
}}

'''కొడవటిగంటి రోహిణీప్రసాద్''' ([[సెప్టెంబర్ 14]], [[1949]] - [[సెప్టెంబరు 8]], [[2012]]) బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి. ఆయన సంగీతజ్ఞుడు, ప్రముఖ [[శాస్త్రవేత్త]], సమర్థుడైన రచయిత,హేతువాది &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eemaata.com/em/issues/201209/1996.html|title=కొడవటిగంటి రోహిణీప్రసాద్ (1949-2012) – ఈమాట|language=en-US|access-date=2021-08-23|archive-date=2021-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210823001507/https://eemaata.com/em/issues/201209/1996.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. [[1949]] [[సెప్టెంబర్ 14]]న [[తెనాలి]]లో ఆయన ప్రసిద్ధ రచయిత [[కొడవటిగంటి కుటుంబరావు]], వరూధిని లకు జన్మించారు. రోహిణీప్రసాద్ [[బాబా అటామిక్ రీసెర్చ్ సెంటర్]]లో శాస్త్రవేత్తగా పనిచేసారు. [[సంగీతము|సంగీతం]], [[సాహిత్యం]], [[సైన్స్]] మొదలైన అంశాలపై సరళమైన [[తెలుగు]]లో ఆయన రాసిన వ్యాసాలు, పుస్తకాలు ఎంతో ప్రాచుర్యం పొందాయి.

[[సంగీతం]] తన నాలుగో ఏట వినికిడి మీద తనంతట తానుగా నేర్చుకోవటం మొదలుపెట్టి, హిందుస్తానీ, [[కర్ణాటక]] సంగీతంలో క్రమంగా మంచి ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు.సర్వశ్రీ పండిట్ ఎల్.ఆర్.కేల్కర్ (గ్వాలియర్ ఘరానా), ఉస్తాద్ ఇమ్రత్ ఖాన్ (సితార్) వద్ద శిష్యరికం చేసి సితార్ వాయిద్య నైపుణ్యం సంపాదించి తన పదహారో ఏట &quot;అరంగ్రేటం&quot; చేసారు.

[[1978]]లో ఆయన నేపథ్య సంగీతం సమకూర్చి, [[బాంబే]]లో ప్రదర్శించిన &quot;కుమార సంభవం&quot; అనే నృత్య నాటిక పెద్దలందరిచేత మన్ననలు పొందింది.అలాగే ఆయన [[2003]]లో [[కూచిపూడి (మొవ్వ మండలం)|కూచిపూడి]] కళా కేంద్రం వారి [[నృత్యరూపకం]] &quot;కృష్ణ పారిజాతం&quot; లోని &quot;తులాభారం&quot; అంకానికి స్వరపరిచిన సంగీతం అందరినీ అలరించింది. [[సెప్టెంబరు 8]], [[2012]] న [[ముంబై]]లో మరణించారు.

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
రోహిణి ప్రసాద్ [[కొడవటిగంటి కుటుంబరావు|కొడవటిగంటి కుటుంబ రావు]], వరూధినిలకు జన్మించారు. ఇతని మేనమామ [[కొమ్మూరి సాంబశివ రావు]] తెలుగు రచయిత. రోహిణి ప్రసాద్ రేడియో యాక్టివిటీ పరికరాలపై పరిశోధన మీద [[బొంబాయి]] విశ్వవిద్యాలయం నుండి పిహెచ్‌డి పొందాడు. తరువాత అక్కడే 30 సంవత్సరాలు పనిచేసి పదవీ విరమణ పొందాడు. తర్వాత అమెరికాలోని అట్లాంటాలో కన్సల్టెంట్‌గా పనిచేశారు . అతను ECIL లో కన్సల్టెంట్‌గా కూడా పనిచేశాడు . రోహిణీప్రసాద్‌ ఎన్నో పద్యాలు పాటలు రాశారు. వాటికి రాగాలు కట్టారు. నృత్యరూపకాల్ని రూపొందించారు., మధుమేహానికి సంబంధించిన సమస్యల కారణంగా ముంబైలో 2012 సెప్టెంబర్ 8 న మరణించాడు, డాక్టర్ కొడవటిగంటి రోహిణి ప్రసాద్ శరీరాన్ని ఆయన కోరిక మేరకు వైద్య అధ్యయనం ఇంకా పరిశోధన కోసం మెడికల్ కాలేజ్ కి కుటుంబ సభ్యులు దానం చేస్తారు&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.telugupeople.com/News/news.asp?newsID=77159|title=Dr. Rohiniprasad's Body for Medical Research - TeluguPeople.com News|website=www.telugupeople.com|access-date=2021-08-23|archive-date=2021-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210823075525/http://www.telugupeople.com/News/news.asp?newsID=77159|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== రచనలు ==

కొడవటిగంటి ఇంగ్లీష్, తెలుగు భాషల పత్రికల్లో, ఇంటర్నెట్ సైట్లలో శాస్త్ర విజ్ఞాన రచనలు, పాప్యులర్ సైన్సు వ్యాసాలు., ఇతర విషయాలపై పుస్తకాలు రాశారు. అతను అనేక ఆన్‌లైన్ మ్యాగజైన్‌లలో కూడా వ్రాసాడు. కొన్ని రచనలు

మనుషులు చేసిన దేవుళ్ళు, సంగీతం రీతులు - లోతులు, అణువుల శక్తి, జీవశాస్త్ర విజ్ఞానం వంటి రచనలు ఉన్నాయి, పరమాణు [[భౌతిక శాస్త్రం|భౌతికశాస్త్రం]]&lt;nowiki/&gt;లో 70 పరిశోధనా పత్రాలు, జీవశాస్త్రం భౌతిక శాస్త్రం భౌతికవాదంలో మరో 300 వ్యాసాలు రాశాడు &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://eemaata.com/rohiniprasadk/|title=ఈమాట|website=eemaata.com|access-date=2021-08-23}}&lt;/ref&gt;

== సంగీతం ==
రోహిణి ప్రసాద్ ముఖ్య వ్యాపకాలలో సంగీతం కూడా ఒకటి ఆయన ముంబాయిలో ఉన్నప్పుడు ఉస్తాద్‌ ఇమ్రత్‌ఖాన్‌ శిష్యరికం చేసి సితార్‌ వాదనంలో ప్రావీణ్యం గడించారు. [[ముంబాయి]]&lt;nowiki/&gt;లో అక్కడి తెలుగువారితో కలిసి కూచిపూడి, భరతనాట్యం, [[కథక్|కథక్‌]], [[ఒడిస్సీ]], నృత్యాలు కలగలిపి &lt;nowiki&gt;''కృష్ణా పారిజాతం''&lt;/nowiki&gt; బ్యాలేకు రూపకల్పన చేశారు&lt;ref&gt;http://www.navatelangana.com/article/net-vyaasam/633745&lt;/ref&gt;., ఇతను హిందూస్తానీ శాస్త్రీయ సంగీతం, సితార్ వాదన, ఆర్కెస్ట్రాతో లలిత సంగీత కార్యక్రమాల నిర్వహణ మాత్రమే కాకుండా, సులభశైలిలో సంగీతం గురించిన సోదాహరణ ప్రసంగాలు, సంగీతం మీద మల్టీమీడియా వ్యాసాలు రచించే వాడు, భారతదేశంలో, [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]]&lt;nowiki/&gt;లో సితార్ సోలో, సరోద్, వేణువులతో జుగల్‌బందీలు, కర్నాటక వీణతో జుగల్‌బందీ కచేరీలు. చేసేవాడు, కీబోర్డ్ సహాయంతో డజన్ల కొద్దీ లలిత సంగీతం ఆర్కెస్ట్రా ప్రోగ్రాముల నిర్వహణ, 1993 తానా [[ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలు|ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల]]&lt;nowiki/&gt;కు (న్యూయార్క్), 1994 ఆటా, 2001 సిలికానాంధ్ర సభలకు ప్రారంభ సంగీత ప్రదర్శన, ఆధునిక తెలుగు కవుల గేయాల స్వరరచనతో ఆర్కెస్ట్రా ప్రదర్శనలు, [[కూచిపూడి నృత్యం|కూచిపూడి]] శైలిలో కుమార సంభవం నృత్యనాటకానికి సంగీత నిర్వహణ, కృష్ణపారిజాతం నృత్యనాటికకు అదనపు అంకానికి సంగీతరచన వంటి కొన్ని కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు.

==బయటి లింకులు==
*[https://web.archive.org/web/20060822102228/http://rohiniprasadk.s5.com/ కొడవటిగంటి రోహిణీప్రసాద్ వెబ్‌సైటు]
*బ్లాగులు: http://rohiniprasadk.blogspot.in/ http://rohiniprasadkscience.blogspot.in/

{{Authority control}}
{{Authority control}}

==మూలాలు==
&lt;references /&gt;

[[వర్గం:సంగీతకారులు]]
[[వర్గం:తెలుగువారిలో శాస్త్రవేత్తలు]]
[[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా రచయితలు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా శాస్త్రవేత్తలు]]</text>
      <sha1>f0vkm9aq2p9omq16wmb829epni8nt6o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మంచిలి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21363</id>
    <revision>
      <id>4957515</id>
      <parentid>4781412</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:37:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* చిత్రమాలిక */</comment>
      <origin>4957515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15609" sha1="3yf5evgtvd10hvmyv1rqiassmjfwr7e" xml:space="preserve">{{Infobox India AP Village}}
'''మంచిలి''', [[పశ్చిమ గోదావరి]] జిల్లా, [[అత్తిలి మండలం|అత్తిలి మండలానికి]] చెందిన గ్రామం.&lt;ref name=&quot;censusindia.gov.in&quot;&gt;{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&amp;district_code=15 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2013-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714121729/http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&amp;district_code=15 |archive-date=2014-07-14 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. ఇది మండల కేంద్రమైన అత్తిలి నుండి 3 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[తణుకు]] నుండి 13 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 1589 ఇళ్లతో, 5422 జనాభాతో 788 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 2732, ఆడవారి సంఖ్య 2690. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 917 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 35. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 588555.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}&lt;/ref&gt;.

== రవాణా సౌకర్యాలు ==
* మంచిలి గ్రామంలో కొన్ని రైళ్ళు ఆగే రైల్వేస్టేషను ఉంది. [[నిడదవోలు|నిడదవోలు జంక్షన్]] నుంచి [[భీమవరం|భీమవరం జంక్షన్]] వెళ్ళే రైల్వే లైనులో ఈ స్టేషను నెలకొనివుంది. 2023 లో ఈ రైల్వే లైను డబుల్ లైన్ గా మార్చబడింది. మంచిలి చుట్టుపక్కల సుమారు పది గ్రామాల నుండి ప్రయాణికులు నిత్యం మంచిలి రైల్వేస్టేష కు వస్తుంటారు. 
* [[అత్తిలి]] నుంచి భీమవరం వెళ్ళే ప్రధాన రహదారి, [[అత్తిలి]] నుంచి, [[కోడేరు (ఆచంట మండలం)|కోడేరు]] వెళ్ళే రహదారి మంచిలి గ్రామం నుంచే వెళ్లడంతో ఆర్టీసీ బస్సులు, ఇతర వాహనాలు దొరుకుతాయి. అత్తిలి నుంచి మంచిలి నడచి కూడా వెళ్ళవచ్చు.

== విద్యా సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో రెండుప్రైవేటు బాలబడులు ఉన్నాయి. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఆరు, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం, [[అత్తిలి]]లోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు [[తణుకు]], [[భీమవరం]] లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల, సమీప వైద్య కళాశాల [[ఏలూరు]] లోనూ ఉన్నాయి.

== వైద్య సౌకర్యం ==
=== ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం ===
మంచిలిలో ఉన్న ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ముగ్గురు డాక్టర్లు, ఆరుగురు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. నలుగురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. 
పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
=== ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ===
గ్రామంలో 2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ముగ్గురు ఉన్నారు. మూడు మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి.
== తాగు నీరు ==
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. కాలువ/వాగు/నది ద్వారా, చెరువు ద్వారా కూడా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది.
== పారిశుధ్యం ==
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ అందుబాటులో వుంది. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు.
== సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు ==
మంచిలిలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 3 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. 
లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 3 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ ఉంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, సిమెంట్ రోడ్లు, కంకర రోడ్లూ ఉన్నాయి.

== మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు ==
గ్రామంలో వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉంది. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 3 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది.
== ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 3 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి.
== విద్యుత్తు ==
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 18 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
== దేవాలయాలు ==
గ్రామంలో శివాలయం, శ్రీ సత్యనారాయణ స్వామి దేవాలయం, ఆరు రామాలయాలు, కనకదుర్గ అమ్మవారి దేవాలయం, సాయిబాబా మందిరం, రెండు ఆంజనేయ స్వామి దేవాలయాలు, గ్రామ దేవత పల్లాలమ్మ దేవాలయం, ధనలక్ష్మి ఆలయం, రెండు క్రైస్తవ మందిరాలు వున్నాయి.

== భూమి వినియోగం ==
మంచిలిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
* వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 128 హెక్టార్లు
* బంజరు భూమి: 19 హెక్టార్లు
* నికరంగా విత్తిన భూమి: 640 హెక్టార్లు
* నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 19 హెక్టార్లు
* వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 640 హెక్టార్లు
==నీటిపారుదల సౌకర్యాలు==
మంచిలిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
* కాలువలు: 640 హెక్టార్ల
== ఉత్పత్తి==
మంచిలిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.

'''పూతరేకులు''' వందకు పైగా కుటుంబాలు పూతరేకుల తయారీలో వున్నారు. ఇక్కడ నుండి అనేక ప్రాతాలకు ఎగుమతి చేస్తారు. ఇక్కడ నుండి తయారయిన '''భగవాన్ పూతరేకులు''' రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలలోనే కాకుండా దేశవిదేశాల్లో కూడా పసిద్ది చెందిన బ్రాండ్.&lt;ref&gt;{{Citation|last=harshasriram77|title=ll Manchili Village ll A village famous for putha rekulu ll #village #manchili #@harshasriram77|date=2022-10-14|url=https://www.youtube.com/watch?v=bcnMSQHUzdo|access-date=2026-01-15}}&lt;/ref&gt;

===ప్రధాన పంటలు===
[[వరి]], [[కొబ్బరి]]

==చిత్రమాలిక==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
File:Manchili railwaystation.jpg| మంచిలి రైలేస్టేషన్  
File:Sivalayam temple outer view.jpg| మంచిలి శివాలయం 
File:Manchili Railway station 2.jpg| మంచిలి రైలేస్టేషన్ ఫ్లాట్ ఫాం 1-2  
File:Sri Venkateswara Shirdi Sai temple.jpg| శ్రీవెంకటేశ్వర షిర్డీసాయి దేవాలయం   

&lt;/gallery&gt;

==మూలాలు==
* https://www.youtube.com/watch?v=bcnMSQHUzdo
&lt;references/&gt;
{{అత్తిలి మండలంలోని గ్రామాలు}}</text>
      <sha1>3yf5evgtvd10hvmyv1rqiassmjfwr7e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957517</id>
      <parentid>4957515</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:38:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* చిత్రమాలిక */</comment>
      <origin>4957517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15629" sha1="at6rxwz8ws3tvqbmepqwqyjkzgonxkc" xml:space="preserve">{{Infobox India AP Village}}
'''మంచిలి''', [[పశ్చిమ గోదావరి]] జిల్లా, [[అత్తిలి మండలం|అత్తిలి మండలానికి]] చెందిన గ్రామం.&lt;ref name=&quot;censusindia.gov.in&quot;&gt;{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&amp;district_code=15 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2013-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714121729/http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&amp;district_code=15 |archive-date=2014-07-14 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. ఇది మండల కేంద్రమైన అత్తిలి నుండి 3 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[తణుకు]] నుండి 13 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 1589 ఇళ్లతో, 5422 జనాభాతో 788 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 2732, ఆడవారి సంఖ్య 2690. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 917 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 35. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 588555.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}&lt;/ref&gt;.

== రవాణా సౌకర్యాలు ==
* మంచిలి గ్రామంలో కొన్ని రైళ్ళు ఆగే రైల్వేస్టేషను ఉంది. [[నిడదవోలు|నిడదవోలు జంక్షన్]] నుంచి [[భీమవరం|భీమవరం జంక్షన్]] వెళ్ళే రైల్వే లైనులో ఈ స్టేషను నెలకొనివుంది. 2023 లో ఈ రైల్వే లైను డబుల్ లైన్ గా మార్చబడింది. మంచిలి చుట్టుపక్కల సుమారు పది గ్రామాల నుండి ప్రయాణికులు నిత్యం మంచిలి రైల్వేస్టేష కు వస్తుంటారు. 
* [[అత్తిలి]] నుంచి భీమవరం వెళ్ళే ప్రధాన రహదారి, [[అత్తిలి]] నుంచి, [[కోడేరు (ఆచంట మండలం)|కోడేరు]] వెళ్ళే రహదారి మంచిలి గ్రామం నుంచే వెళ్లడంతో ఆర్టీసీ బస్సులు, ఇతర వాహనాలు దొరుకుతాయి. అత్తిలి నుంచి మంచిలి నడచి కూడా వెళ్ళవచ్చు.

== విద్యా సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో రెండుప్రైవేటు బాలబడులు ఉన్నాయి. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఆరు, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం, [[అత్తిలి]]లోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు [[తణుకు]], [[భీమవరం]] లోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల, సమీప వైద్య కళాశాల [[ఏలూరు]] లోనూ ఉన్నాయి.

== వైద్య సౌకర్యం ==
=== ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం ===
మంచిలిలో ఉన్న ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ముగ్గురు డాక్టర్లు, ఆరుగురు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. నలుగురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. 
పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
=== ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ===
గ్రామంలో 2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ముగ్గురు ఉన్నారు. మూడు మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి.
== తాగు నీరు ==
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. కాలువ/వాగు/నది ద్వారా, చెరువు ద్వారా కూడా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది.
== పారిశుధ్యం ==
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ అందుబాటులో వుంది. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు.
== సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు ==
మంచిలిలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామానికి 3 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. 
లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 3 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ ఉంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, సిమెంట్ రోడ్లు, కంకర రోడ్లూ ఉన్నాయి.

== మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు ==
గ్రామంలో వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉంది. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 3 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది.
== ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 3 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి.
== విద్యుత్తు ==
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 18 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.
== దేవాలయాలు ==
గ్రామంలో శివాలయం, శ్రీ సత్యనారాయణ స్వామి దేవాలయం, ఆరు రామాలయాలు, కనకదుర్గ అమ్మవారి దేవాలయం, సాయిబాబా మందిరం, రెండు ఆంజనేయ స్వామి దేవాలయాలు, గ్రామ దేవత పల్లాలమ్మ దేవాలయం, ధనలక్ష్మి ఆలయం, రెండు క్రైస్తవ మందిరాలు వున్నాయి.

== భూమి వినియోగం ==
మంచిలిలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
* వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 128 హెక్టార్లు
* బంజరు భూమి: 19 హెక్టార్లు
* నికరంగా విత్తిన భూమి: 640 హెక్టార్లు
* నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 19 హెక్టార్లు
* వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 640 హెక్టార్లు
==నీటిపారుదల సౌకర్యాలు==
మంచిలిలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
* కాలువలు: 640 హెక్టార్ల
== ఉత్పత్తి==
మంచిలిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.

'''పూతరేకులు''' వందకు పైగా కుటుంబాలు పూతరేకుల తయారీలో వున్నారు. ఇక్కడ నుండి అనేక ప్రాతాలకు ఎగుమతి చేస్తారు. ఇక్కడ నుండి తయారయిన '''భగవాన్ పూతరేకులు''' రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలలోనే కాకుండా దేశవిదేశాల్లో కూడా పసిద్ది చెందిన బ్రాండ్.&lt;ref&gt;{{Citation|last=harshasriram77|title=ll Manchili Village ll A village famous for putha rekulu ll #village #manchili #@harshasriram77|date=2022-10-14|url=https://www.youtube.com/watch?v=bcnMSQHUzdo|access-date=2026-01-15}}&lt;/ref&gt;

===ప్రధాన పంటలు===
[[వరి]], [[కొబ్బరి]]

==చిత్రమాలిక==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
File:Manchili railwaystation.jpg| మంచిలి రైలేస్టేషన్  
File:Sivalayam temple outer view.jpg| మంచిలి శివాలయం 
File:Manchili Railway station 2.jpg| మంచిలి రైలేస్టేషన్ ఫ్లాట్ ఫాం 1-2  
File:Sri Venkateswara Shirdi Sai temple.jpg| శ్రీవెంకటేశ్వర షిర్డీసాయి దేవాలయం,మంచిలి    

&lt;/gallery&gt;

==మూలాలు==
* https://www.youtube.com/watch?v=bcnMSQHUzdo
&lt;references/&gt;
{{అత్తిలి మండలంలోని గ్రామాలు}}</text>
      <sha1>at6rxwz8ws3tvqbmepqwqyjkzgonxkc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>జల్లివానిపుల్లలచెరువు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27085</id>
    <revision>
      <id>4957512</id>
      <parentid>4761332</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:29:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49706-89</username>
        <id>154179</id>
      </contributor>
      <comment>/* గ్రామ ప్రముఖులు */</comment>
      <origin>4957512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19466" sha1="cudlushsclcxqodk5ehjcimgw3elg2z" xml:space="preserve">{{Update}}
{{Infobox India AP Village}}

'''జల్లివారి పుల్లలచెరువు''' లేదా '''జె.పి.చెరువు''', [[మార్కాపురం జిల్లా]], [[రాచర్ల]] మండలంలోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన రాచర్ల నుండి 10 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[మార్కాపురం]] నుండి 51 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 679 ఇళ్లతో, 2392 జనాభాతో 1365 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1217, ఆడవారి సంఖ్య 1175. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 454 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 28. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 591171&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India - Village amenities of 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx}}&lt;/ref&gt;.

==గ్రామ పంచాయతీ==
2020లోఈ గ్రామ పంచాయతీకి జరిగిన ఎన్నికలలో షేక్ కాశింబి ఎన్నికైనారు.

==దర్శనీయ ప్రదేశాలు/దేవాలయాలు== 
ఈ గ్రామ సమీపంలోని [[నల్లమల అడవులు|నల్లమల అటవి]] ప్రాంతంలో [[నెమలిగుండ్ల రంగనాయకస్వామి ఆలయం]] ఉంది. ఈ ఆలయం గ్రామానికి 8 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. 
===అంకాలమ్మ ఆలయo===
ఈ గ్రామ సమీపంలోని అంకాలమ్మ ఆలయ ప్రతిష్ఠా మహోత్సవాలు, 2014, జూన్-6, [[శుక్రవారం]] ఉదయం మొదలైనవి. ఉదయం విష్వక్సేనపూజ, పుణ్యాహవచనం, గణపతి పూజ, సాయంత్రం [[హోమం]], జలాధివాసం, కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. ఆదివారం నాడు, అంకాలమ్మ అమ్మవారి విగ్రహ ప్రతిష్ఠాకార్యక్రమం వైభవంగా నిర్వహించారు. ఉదయం కుంకుమబండ్లు కట్టినారు. తరువాత హోమం, యంత్రప్రతిష్ఠ, బింబప్రతిష్ఠ నిర్వహించారు. శుక్ర, [[శని]], [[ఆదివారం]], ఈ మూడురోజులూ భక్తులకు అన్నదానం నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమాలకు భక్తులు పెద్దసంఖ్యలో తరలివచ్చి అమ్మవారిని దర్శించుకొని పూజలు చేసారు.

ఈ ఆలయంలో 2015, మే-28వ తేదీ [[గురువారం]]నాడు, అమ్మవారికి వార్షిక పూజలు నిర్వహించెదరు. ఈ సందర్భంగా ఆలయంలో పంచామృతాభిషేకాలతోపాటు, పలు కార్యక్రమాలు నిర్వహించెదరు.

===శ్రీ ఈశ్వరీదేవి ఆలయం=== 
గ్రామంలో నూతనంగా నిర్మించిన ఈ [[ఆలయం]]లో 2017, ఫిబ్రవరి-9వతేదీ గురువారం ఉదయం శ్రీ మహాగణపతి, ఈశ్వరీదేవి, నాగేంద్రస్వామి వారల విగ్రహ ప్రతిష్ఠా కార్యక్రమం, వేదపండితుల ఆధ్వర్యంలో, వైభవంగా నిర్వహించారు. ఉదయం యంత్ర ప్రతిష్ఠ, విగ్రహ ప్రతిష్ఠ, శిఖర, కలశ ప్రతిష్ఠ, హోమం నిర్వహించారు. పూర్ణాహుతి అనంతరం భక్తులకు తీర్ధ ప్రసాదాలు అందజేసినారు. అనంతరం అన్నప్రసాద వితరణ నిర్వహించారు. [[రాత్రి]]కి గ్రామోత్సవం కన్నులపండువగా నిర్వహించారు. ఈ సందర్భంగా గ్రామంలో ఎడ్ల బల ప్రదర్శనను నిర్వహించి, గెలుపొందిన ఎడ్ల యజమానులకు బహుమతులు అందజేసినారు.

==గ్రామ ప్రముఖులు==
ప్రముఖ స్వాతంత్రయోధుడు శ్రీ పోశం (పార్శ) నాయడు ఈ గ్రామంలో పుట్టిపెరిగి కర్నూలు కేంద్రంగా ఆకవీడు గ్రామవాసి శ్రీ సూర రామిరెడ్డితో కలిసి స్వరాజ్యపోరాటం చేసి రాయవేలూరు జైలులో శిక్షఅనుభవించాడు.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

శ్రీ పత్తి ఓబులయ్య  లలితకళాసమితి  TGV కళాక్షేత్రం అధ్యక్షులుగా పనిచేయుచూ నాలుగు దశాబ్దాలుగా నాటకరంగానికి విశేష కృషిచేశారు. వీరు చేసిన సేవలకు గుర్తింపుగా, 2016, ఏప్రిల్-8 దుర్ముఖినామ [[ఉగాది]] పర్వదినాన, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం వీరిని ఉగాది పురస్కారానికి ఎంపికచేసింది. వీరు ఈ పురస్కారాన్ని, ఉగాదిరోజున [[ముఖ్యమంత్రి]] చేతులమీదుగా విజయవాడలో అందుకుంటారు.

శ్రీ సిద్దం విజయమోహన్ రావు గారు శ్రీ వివేకానంద డిగ్రీకళాశాలలో అసిసెంట్ ప్రొఫెసర్ గా పనిచేస్తూ గ్రామంమీద తననకు ఉన్న మమకారంతో శ్రీ నెమలిగుండ్ల రంగనాయకస్వామి దేవస్థాన ఛైర్మెన్ భాధ్యతలు చేపట్టి తన హయాములో దేవస్థానాన్ని,గ్రామాన్ని అభివృధ్ధిలో నడిపించి అజరామరుడైనాడు.

== గణాంకాలు ==
2001 వ .సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 2,333. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 1,162, మహిళల సంఖ్య 1,171, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 558 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 1,365 హెక్టారులు

== విద్యా సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో ప్రభుత్వ 2 ప్రాథమిక పాఠశాలలు,జిల్లా పరిషత్ హైస్కూల్ ,3 అంగన్ వాడి కేంద్రాలు.సమీప తురిమెల్లలో జూనియర్ కళాశాల, గిద్దలూరులో ప్రభుత్వ,ప్రవేటు/ సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నంద్యాలలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు గిద్దలూరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల గిద్దలూరులోను, అనియత విద్యా కేంద్రం మార్కాపురంలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[ఒంగోలు]] లోనూ ఉన్నాయి.                

=== ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం ===
ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.

=== ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ===
గ్రామంలోఒక ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ఉంది. డిగ్రీ లేని డాక్టరు ఒకరు ఉన్నారు.

== తాగు నీరు ==
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది.

== పారిశుధ్యం ==
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.

== సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు ==
జల్లివాని పుల్లలచెరువులో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.

గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.

జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.

== మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు ==
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.

== ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.

== శాఖా గ్రంథాలయం ==
ఈ గ్రంథాల ప్రథమ [[వార్షికోత్సవం]], 2016, మే-20న నిర్వహించారు.

==విద్యుత్తు==
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 18 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.

== భూమి వినియోగం ==
జల్లివాని పుల్లలచెరువులో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:

* వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 106 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 70 హెక్టార్లు
* శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 323 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 6 హెక్టార్లు
* సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 40 హెక్టార్లు
* బంజరు భూమి: 19 హెక్టార్లు
* నికరంగా విత్తిన భూమి: 799 హెక్టార్లు
* నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 562 హెక్టార్లు
* వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 296 హెక్టార్లు

== నీటిపారుదల సౌకర్యాలు ==
జల్లివాని పుల్లలచెరువులో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.

* బావులు/బోరు బావులు: 296 హెక్టార్లు
* అంబ [[చెరువు]].

== ఉత్పత్తి ==
జల్లివాని పుల్లలచెరువులో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.

=== ప్రధాన పంటలు ===
[[ప్రత్తి]], [[ఆముదం]], [[సజ్జలు]]

==మూలాలు==
&lt;references/&gt;
== వెలుపలి లింకులు ==
{{రాచర్ల మండలంలోని గ్రామాలు}}</text>
      <sha1>cudlushsclcxqodk5ehjcimgw3elg2z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957516</id>
      <parentid>4957512</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:38:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49706-89</username>
        <id>154179</id>
      </contributor>
      <comment>/* గ్రామ ప్రముఖులు */ శ్రీ బొల్లవరం గాలెయ్య గారు 2 పర్యాయములు సర్పంచ్ గా ఒక పర్యాయం రాచర్ల మండల పరిషత్ అధ్యక్షునిగా గ్రామానికి విశేష సేవలందించారు.</comment>
      <origin>4957516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19507" sha1="4m7oanqf20sqzsh003v4ijmn8jyfyak" xml:space="preserve">{{Update}}
{{Infobox India AP Village}}

'''జల్లివారి పుల్లలచెరువు''' లేదా '''జె.పి.చెరువు''', [[మార్కాపురం జిల్లా]], [[రాచర్ల]] మండలంలోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన రాచర్ల నుండి 10 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[మార్కాపురం]] నుండి 51 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 679 ఇళ్లతో, 2392 జనాభాతో 1365 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1217, ఆడవారి సంఖ్య 1175. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 454 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 28. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 591171&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India - Village amenities of 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx}}&lt;/ref&gt;.

==గ్రామ పంచాయతీ==
2020లోఈ గ్రామ పంచాయతీకి జరిగిన ఎన్నికలలో షేక్ కాశింబి ఎన్నికైనారు.

==దర్శనీయ ప్రదేశాలు/దేవాలయాలు== 
ఈ గ్రామ సమీపంలోని [[నల్లమల అడవులు|నల్లమల అటవి]] ప్రాంతంలో [[నెమలిగుండ్ల రంగనాయకస్వామి ఆలయం]] ఉంది. ఈ ఆలయం గ్రామానికి 8 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. 
===అంకాలమ్మ ఆలయo===
ఈ గ్రామ సమీపంలోని అంకాలమ్మ ఆలయ ప్రతిష్ఠా మహోత్సవాలు, 2014, జూన్-6, [[శుక్రవారం]] ఉదయం మొదలైనవి. ఉదయం విష్వక్సేనపూజ, పుణ్యాహవచనం, గణపతి పూజ, సాయంత్రం [[హోమం]], జలాధివాసం, కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. ఆదివారం నాడు, అంకాలమ్మ అమ్మవారి విగ్రహ ప్రతిష్ఠాకార్యక్రమం వైభవంగా నిర్వహించారు. ఉదయం కుంకుమబండ్లు కట్టినారు. తరువాత హోమం, యంత్రప్రతిష్ఠ, బింబప్రతిష్ఠ నిర్వహించారు. శుక్ర, [[శని]], [[ఆదివారం]], ఈ మూడురోజులూ భక్తులకు అన్నదానం నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమాలకు భక్తులు పెద్దసంఖ్యలో తరలివచ్చి అమ్మవారిని దర్శించుకొని పూజలు చేసారు.

ఈ ఆలయంలో 2015, మే-28వ తేదీ [[గురువారం]]నాడు, అమ్మవారికి వార్షిక పూజలు నిర్వహించెదరు. ఈ సందర్భంగా ఆలయంలో పంచామృతాభిషేకాలతోపాటు, పలు కార్యక్రమాలు నిర్వహించెదరు.

===శ్రీ ఈశ్వరీదేవి ఆలయం=== 
గ్రామంలో నూతనంగా నిర్మించిన ఈ [[ఆలయం]]లో 2017, ఫిబ్రవరి-9వతేదీ గురువారం ఉదయం శ్రీ మహాగణపతి, ఈశ్వరీదేవి, నాగేంద్రస్వామి వారల విగ్రహ ప్రతిష్ఠా కార్యక్రమం, వేదపండితుల ఆధ్వర్యంలో, వైభవంగా నిర్వహించారు. ఉదయం యంత్ర ప్రతిష్ఠ, విగ్రహ ప్రతిష్ఠ, శిఖర, కలశ ప్రతిష్ఠ, హోమం నిర్వహించారు. పూర్ణాహుతి అనంతరం భక్తులకు తీర్ధ ప్రసాదాలు అందజేసినారు. అనంతరం అన్నప్రసాద వితరణ నిర్వహించారు. [[రాత్రి]]కి గ్రామోత్సవం కన్నులపండువగా నిర్వహించారు. ఈ సందర్భంగా గ్రామంలో ఎడ్ల బల ప్రదర్శనను నిర్వహించి, గెలుపొందిన ఎడ్ల యజమానులకు బహుమతులు అందజేసినారు.

==గ్రామ ప్రముఖులు==
ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడు శ్రీ పోశం (పార్శ) కోటయ్య నాయుడు ఈ గ్రామంలో పుట్టిపెరిగి కర్నూలు కేంద్రంగా ఆకవీడు గ్రామవాసి శ్రీ సూర రామిరెడ్డితో కలిసి స్వరాజ్యపోరాటం చేసి రాయవేలూరు జైలులో శిక్షఅనుభవించాడు.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

శ్రీ పత్తి ఓబులయ్య  లలితకళాసమితి  (TGV కళాక్షేత్రం) అధ్యక్షులుగా పనిచేయుచూ నాలుగు దశాబ్దాలుగా నాటకరంగానికి విశేష కృషిచేశారు. వీరు చేసిన సేవలకు గుర్తింపుగా, 2016, ఏప్రిల్-8 దుర్ముఖినామ [[ఉగాది]] పర్వదినాన, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం వీరిని ఉగాది పురస్కారానికి ఎంపికచేసింది. వీరు ఈ పురస్కారాన్ని, ఉగాదిరోజున [[ముఖ్యమంత్రి]] చేతులమీదుగా విజయవాడలో అందుకుంటారు.

శ్రీ సిద్దం విజయమోహన్ రావు గారు శ్రీ వివేకానంద డిగ్రీకళాశాలలో అసిసెంట్ ప్రొఫెసర్ గా పనిచేస్తూ గ్రామంమీద తననకు ఉన్న మమకారంతో శ్రీ నెమలిగుండ్ల రంగనాయకస్వామి దేవస్థాన ఛైర్మెన్ భాధ్యతలు చేపట్టి తన హయాములో దేవస్థానాన్ని,గ్రామాన్ని అభివృధ్ధిలో నడిపించి అజరామరుడైనాడు.

== గణాంకాలు ==
2001 వ .సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 2,333. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 1,162, మహిళల సంఖ్య 1,171, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 558 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 1,365 హెక్టారులు

== విద్యా సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో ప్రభుత్వ 2 ప్రాథమిక పాఠశాలలు,జిల్లా పరిషత్ హైస్కూల్ ,3 అంగన్ వాడి కేంద్రాలు.సమీప తురిమెల్లలో జూనియర్ కళాశాల, గిద్దలూరులో ప్రభుత్వ,ప్రవేటు/ సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నంద్యాలలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు గిద్దలూరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల గిద్దలూరులోను, అనియత విద్యా కేంద్రం మార్కాపురంలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[ఒంగోలు]] లోనూ ఉన్నాయి.                

=== ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం ===
ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.

=== ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ===
గ్రామంలోఒక ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ఉంది. డిగ్రీ లేని డాక్టరు ఒకరు ఉన్నారు.

== తాగు నీరు ==
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది.

== పారిశుధ్యం ==
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.

== సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు ==
జల్లివాని పుల్లలచెరువులో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.

గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.

జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.

== మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు ==
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.

== ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.

== శాఖా గ్రంథాలయం ==
ఈ గ్రంథాల ప్రథమ [[వార్షికోత్సవం]], 2016, మే-20న నిర్వహించారు.

==విద్యుత్తు==
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 18 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.

== భూమి వినియోగం ==
జల్లివాని పుల్లలచెరువులో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:

* వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 106 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 70 హెక్టార్లు
* శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 323 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 6 హెక్టార్లు
* సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 40 హెక్టార్లు
* బంజరు భూమి: 19 హెక్టార్లు
* నికరంగా విత్తిన భూమి: 799 హెక్టార్లు
* నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 562 హెక్టార్లు
* వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 296 హెక్టార్లు

== నీటిపారుదల సౌకర్యాలు ==
జల్లివాని పుల్లలచెరువులో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.

* బావులు/బోరు బావులు: 296 హెక్టార్లు
* అంబ [[చెరువు]].

== ఉత్పత్తి ==
జల్లివాని పుల్లలచెరువులో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.

=== ప్రధాన పంటలు ===
[[ప్రత్తి]], [[ఆముదం]], [[సజ్జలు]]

==మూలాలు==
&lt;references/&gt;
== వెలుపలి లింకులు ==
{{రాచర్ల మండలంలోని గ్రామాలు}}</text>
      <sha1>4m7oanqf20sqzsh003v4ijmn8jyfyak</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957519</id>
      <parentid>4957516</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:42:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49706-89</username>
        <id>154179</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ జల్లివారి పుల్లలచెరువు</comment>
      <origin>4957519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18165" sha1="1u0k60lwy7qvai5vnwcw1kiyk4vbkbx" xml:space="preserve">==గ్రామ పంచాయతీ==
2020లోఈ గ్రామ పంచాయతీకి జరిగిన ఎన్నికలలో షేక్ కాశింబి ఎన్నికైనారు.

==దర్శనీయ ప్రదేశాలు/దేవాలయాలు== 
ఈ గ్రామ సమీపంలోని [[నల్లమల అడవులు|నల్లమల అటవి]] ప్రాంతంలో [[నెమలిగుండ్ల రంగనాయకస్వామి ఆలయం]] ఉంది. ఈ ఆలయం గ్రామానికి 8 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. 
===అంకాలమ్మ ఆలయo===
ఈ గ్రామ సమీపంలోని అంకాలమ్మ ఆలయ ప్రతిష్ఠా మహోత్సవాలు, 2014, జూన్-6, [[శుక్రవారం]] ఉదయం మొదలైనవి. ఉదయం విష్వక్సేనపూజ, పుణ్యాహవచనం, గణపతి పూజ, సాయంత్రం [[హోమం]], జలాధివాసం, కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. ఆదివారం నాడు, అంకాలమ్మ అమ్మవారి విగ్రహ ప్రతిష్ఠాకార్యక్రమం వైభవంగా నిర్వహించారు. ఉదయం కుంకుమబండ్లు కట్టినారు. తరువాత హోమం, యంత్రప్రతిష్ఠ, బింబప్రతిష్ఠ నిర్వహించారు. శుక్ర, [[శని]], [[ఆదివారం]], ఈ మూడురోజులూ భక్తులకు అన్నదానం నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమాలకు భక్తులు పెద్దసంఖ్యలో తరలివచ్చి అమ్మవారిని దర్శించుకొని పూజలు చేసారు.

ఈ ఆలయంలో 2015, మే-28వ తేదీ [[గురువారం]]నాడు, అమ్మవారికి వార్షిక పూజలు నిర్వహించెదరు. ఈ సందర్భంగా ఆలయంలో పంచామృతాభిషేకాలతోపాటు, పలు కార్యక్రమాలు నిర్వహించెదరు.

===శ్రీ ఈశ్వరీదేవి ఆలయం=== 
గ్రామంలో నూతనంగా నిర్మించిన ఈ [[ఆలయం]]లో 2017, ఫిబ్రవరి-9వతేదీ గురువారం ఉదయం శ్రీ మహాగణపతి, ఈశ్వరీదేవి, నాగేంద్రస్వామి వారల విగ్రహ ప్రతిష్ఠా కార్యక్రమం, వేదపండితుల ఆధ్వర్యంలో, వైభవంగా నిర్వహించారు. ఉదయం యంత్ర ప్రతిష్ఠ, విగ్రహ ప్రతిష్ఠ, శిఖర, కలశ ప్రతిష్ఠ, హోమం నిర్వహించారు. పూర్ణాహుతి అనంతరం భక్తులకు తీర్ధ ప్రసాదాలు అందజేసినారు. అనంతరం అన్నప్రసాద వితరణ నిర్వహించారు. [[రాత్రి]]కి గ్రామోత్సవం కన్నులపండువగా నిర్వహించారు. ఈ సందర్భంగా గ్రామంలో ఎడ్ల బల ప్రదర్శనను నిర్వహించి, గెలుపొందిన ఎడ్ల యజమానులకు బహుమతులు అందజేసినారు.

==గ్రామ ప్రముఖులు==
ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడు శ్రీ పోశం (పార్శ) కోటయ్య నాయుడు ఈ గ్రామంలో పుట్టిపెరిగి కర్నూలు కేంద్రంగా ఆకవీడు గ్రామవాసి శ్రీ సూర రామిరెడ్డితో కలిసి స్వరాజ్యపోరాటం చేసి రాయవేలూరు జైలులో శిక్షఅనుభవించాడు.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

శ్రీ పత్తి ఓబులయ్య  లలితకళాసమితి  (TGV కళాక్షేత్రం) అధ్యక్షులుగా పనిచేయుచూ నాలుగు దశాబ్దాలుగా నాటకరంగానికి విశేష కృషిచేశారు. వీరు చేసిన సేవలకు గుర్తింపుగా, 2016, ఏప్రిల్-8 దుర్ముఖినామ [[ఉగాది]] పర్వదినాన, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం వీరిని ఉగాది పురస్కారానికి ఎంపికచేసింది. వీరు ఈ పురస్కారాన్ని, ఉగాదిరోజున [[ముఖ్యమంత్రి]] చేతులమీదుగా విజయవాడలో అందుకుంటారు.

శ్రీ సిద్దం విజయమోహన్ రావు గారు శ్రీ వివేకానంద డిగ్రీకళాశాలలో అసిసెంట్ ప్రొఫెసర్ గా పనిచేస్తూ గ్రామంమీద తననకు ఉన్న మమకారంతో శ్రీ నెమలిగుండ్ల రంగనాయకస్వామి దేవస్థాన ఛైర్మెన్ భాధ్యతలు చేపట్టి తన హయాములో దేవస్థానాన్ని,గ్రామాన్ని అభివృధ్ధిలో నడిపించి అజరామరుడైనాడు.

== గణాంకాలు ==
2001 వ .సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 2,333. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 1,162, మహిళల సంఖ్య 1,171, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 558 ఉన్నాయి. గ్రామ విస్తీర్ణం 1,365 హెక్టారులు

== విద్యా సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో ప్రభుత్వ 2 ప్రాథమిక పాఠశాలలు,జిల్లా పరిషత్ హైస్కూల్ ,3 అంగన్ వాడి కేంద్రాలు.సమీప తురిమెల్లలో జూనియర్ కళాశాల, గిద్దలూరులో ప్రభుత్వ,ప్రవేటు/ సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నంద్యాలలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు గిద్దలూరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల గిద్దలూరులోను, అనియత విద్యా కేంద్రం మార్కాపురంలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[ఒంగోలు]] లోనూ ఉన్నాయి.                

=== ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం ===
ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.

=== ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ===
గ్రామంలోఒక ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ఉంది. డిగ్రీ లేని డాక్టరు ఒకరు ఉన్నారు.

== తాగు నీరు ==
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది.

== పారిశుధ్యం ==
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.

== సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు ==
జల్లివాని పుల్లలచెరువులో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. మొబైల్ ఫోన్ ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.

గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, ట్రాక్టరు సౌకర్యం మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.

జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.

== మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు ==
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.

== ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.

== శాఖా గ్రంథాలయం ==
ఈ గ్రంథాల ప్రథమ [[వార్షికోత్సవం]], 2016, మే-20న నిర్వహించారు.

==విద్యుత్తు==
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 18 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.

== భూమి వినియోగం ==
జల్లివాని పుల్లలచెరువులో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:

* వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 106 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 70 హెక్టార్లు
* శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 323 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 6 హెక్టార్లు
* సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 40 హెక్టార్లు
* బంజరు భూమి: 19 హెక్టార్లు
* నికరంగా విత్తిన భూమి: 799 హెక్టార్లు
* నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 562 హెక్టార్లు
* వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 296 హెక్టార్లు

== నీటిపారుదల సౌకర్యాలు ==
జల్లివాని పుల్లలచెరువులో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.

* బావులు/బోరు బావులు: 296 హెక్టార్లు
* అంబ [[చెరువు]].

== ఉత్పత్తి ==
జల్లివాని పుల్లలచెరువులో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.

=== ప్రధాన పంటలు ===
[[ప్రత్తి]], [[ఆముదం]], [[సజ్జలు]]

==మూలాలు==
&lt;references/&gt;
== వెలుపలి లింకులు ==
{{రాచర్ల మండలంలోని గ్రామాలు}}</text>
      <sha1>1u0k60lwy7qvai5vnwcw1kiyk4vbkbx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నలందా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40967</id>
    <revision>
      <id>4957277</id>
      <parentid>4950142</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T13:28:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Synced 1 category from enwiki ([[:m:User:Saroj/CatSync|CatSync]])</comment>
      <origin>4957277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="234676" sha1="3kjg9twhlfnnphqkwzprlnkbmci9vmi" xml:space="preserve">{{Infobox historic site
| name = నలందా
| native_names = 
| other_name = నల, నలక, నలకాగ్రామ, నలేంద్ర&lt;ref name=&quot;Scharfe2018&quot;&gt;{{cite book|author=Hartmut Scharfe|title=Education in Ancient India|url=https://books.google.com/books?id=GMyiDwAAQBAJ&amp;pg=PA149|date=12 November 2018|publisher=BRILL|isbn=978-90-474-0147-6|pages=148–150}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CabezonCabezón2013&quot;&gt;{{cite book|author1=Jose Ignacio Cabezon|author2=José Ignacio Cabezón|title=The Buddha's Doctrine and the Nine Vehicles: Rog Bande Sherab's Lamp of the Teachings|url=https://books.google.com/books?id=Ty3O7BZYO5QC&amp;pg=PA87|date=31 January 2013|publisher=OUP USA|isbn=978-0-19-995862-7|page=87}}&lt;/ref&gt;
| image = Temple No.- 3, Nalanda Archaeological Site.jpg
| image_size = 250px
| alt = 
| caption = నలంద మహావిహార శిథిలాలు
| pushpin_map = 
| pushpin_alt = 
| pushpin_relief = yes
| coordinates = {{coord|25.13662|85.4426079}}
| location = [[నలంద]], [[బీహార్]], [[భారతదేశం]]
| region = మగధ
| type = [[మహావిహార]], మఠం
| part_of = 
| length = {{cvt|800|ft|order=flip}}
| width = {{cvt|1600|ft|order=flip}}
| area = {{cvt|12|ha}}
| height = 
| builder = రాజు [[కుమారగుప్త I]]
| material = 
| built = క్రీ.శ. 427
| abandoned = క్రీ.శ. 1400 ప్రాంతంలో&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Buswell Jr. |first1=Robert |title=Nālanda |journal=Princeton Dictionary of Buddhism |date=2013 |page=565 |isbn=978-0-691-15786-3 |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780190681159.001.0001/acref-9780190681159-e-2844?rskey=UW22xF&amp;result=3}}&lt;/ref&gt;
| epochs = 
| cultures = 
| dependency_of = 
| occupants = 
| events = బహుశా [[ముహమ్మద్ బఖ్తియార్ ఖల్జీ]] చేత దాడి చేయబడి, దోచుకోబడింది {{Circa|1200 CE}}.&lt;ref name=&quot;Truschke 406–435&quot;&gt;{{Cite journal |last=Truschke |first=Audrey |date=May 2018 |title=The Power of the Islamic Sword in Narrating the Death of Indian Buddhism |url=http://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/696567 |journal=History of Religions |language=en |volume=57 |issue=4 |pages=406–435 |doi=10.1086/696567 |issn=0018-2710 |s2cid=165825418|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Sen |first=Amartya |date=17 November 2021 |title=Nalanda and the pursuit of science |url=https://www.thehindu.com/opinion/op-ed/Nalanda-and-the-pursuit-of-science/article15519635.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217091040/https://www.thehindu.com/opinion/op-ed/Nalanda-and-the-pursuit-of-science/article15519635.ece |archive-date=17 February 2024 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
| excavations = 1915–1937, 1974–1982&lt;ref name=&quot;asi1&quot;&gt;{{cite web | url=http://asi.nic.in/asi_monu_tktd_bihar_nalanda.asp | title=Nalanda | publisher=Archaeological Survey of India | access-date=18 September 2014 | url-status=dead | archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20140918045920/http://asi.nic.in/asi_monu_tktd_bihar_nalanda.asp | archive-date=18 September 2014 }}&lt;/ref&gt;
| archaeologists = డేవిడ్ B. స్పూనర్, [[హీరానంద్ శాస్త్రి]], పాలక్ షా, J. A. పేజ్, M. కురైషి, G. C. చంద్ర, N. నజీమ్, [[అమలానంద ఘోష్]]{{sfn|Le|2010|p=59}}
| condition = శిథిలావస్థ
| owner = [[భారత ప్రభుత్వం]]
| management = [[భారత పురాతత్వ సర్వేక్షణ]]
| public_access = Yes
| website = {{URL|http://asi.nic.in/asi_monu_tktd_bihar_nalanda.asp|ASI}}
| notes = [[భారత పురాతత్వ సర్వేక్షణ|ఎఎస్ఐ]] No. N-BR-43&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://asi.nic.in/asi_monu_alphalist_bihar.asp | title=Alphabetical List of Monuments – Bihar | publisher=Archaeological Survey of India | access-date=17 September 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20111103035254/http://asi.nic.in/asi_monu_alphalist_bihar.asp | archive-date=3 November 2011 | df=dmy-all }}&lt;/ref&gt; {{Infobox UNESCO World Heritage Site
  |child = yes
  |official_name = బీహార్‌లోని నలందలో ఉన్న నలంద 'మహావిహార' పురావస్తు ప్రదేశం
  |ID = 1502
  |year = 2016
  |criteria = సాంస్కృతిక: iv, vi
  |area = {{cvt|23|ha}}
  |buffer_zone = {{cvt|57.88|ha}}
}}
}}

{{బౌద్ధ పర్యాటక ప్రాంతాలు}}
'''నలంద''' (Nālānda) [[భారతదేశం|భారత దేశ]]మందు ప్రస్తుత [[బీహరు]] రాష్ట్రంలో గల ప్రాచీన [[విశ్వవిద్యాలయం]].{{sfn|Asher|2015|pp=1–5}}{{sfnp|Kumar|2018}}&lt;ref name=&quot;nalandagoi&quot;&gt;{{cite web |date=15 June 2023 |title=History {{!}} District Nalanda, Government of Bihar {{!}} India |url=https://nalanda.nic.in/en/history/ |access-date=2 June 2023 |website=nalanda.nic.in}}&lt;/ref&gt; నలందా అంటే [[సంస్కృతం]]లో జ్ఞానాన్ని ఇచ్చేది అని అర్ధం. నలందా అనే సంస్కృత పదం నలం (అనగా కమలం అని అర్థం, కమలం జ్ఞానికి చిహ్నం), ద (అంటే ఇవ్వడం) అనే రెందు పదాల కలయుక ద్వారా పుట్టింది.&lt;ref&gt;{{cite web | last=Tharoor | first=Shashi | title=Reconstructing Nalanda | publisher=The Hindu | accessdate=February 5, 2007 | url=http://www.hinduonnet.com/mag/2006/12/24/stories/2006122400060300.htm | website= | archive-url=https://web.archive.org/web/20071128010449/http://www.hinduonnet.com/mag/2006/12/24/stories/2006122400060300.htm | archive-date=2007-11-28 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[చైనా]] తీర్థయాత్రీకుడైన హ్యూయన్ త్సాంగ్&lt;ref&gt;Beal: op. cit., ii.167f&lt;/ref&gt; నలందా పదానికి వివిధ వివరణలు ఇచ్చాడు. ఒక వివరణ ప్రకారం నలందకు ఆ పేరు మామిడి తోపు మధ్యన ఉన్న [[చెరువు]]లో నివసించే [[నాగ|నాగు]]ని వలన వచ్చింది. హ్యూయన్ త్సాంగ్ సమ్మతించిన రెండవ వివరణ ప్రకారం ఒకప్పుడు బోధిసత్వుని రాజధాని ఇక్కడ ఉండేదని, ఆయన నిరంతర దానాలు చేసేవాడని అందుకే నలందా అన్న పేరు వచ్చిందని వివరించాడు.

ఇది [[పాట్నా]]కు ఆగ్నేయంగా 55 మైళ్ళ దూరంలో ఉంది. ఈ విశ్వవిద్యాలయం సా.శ. 427 నుంచి సా.శ. 1197 వరకూ బౌద్ధ విజ్ఞాన కేంద్రంగా ఉండేది. పాక్షికముగా పాల వంశము పాలనలో ఉంది.&lt;ref name=&quot;Altekar1965&quot;&gt;Altekar, Anant Sadashiv (1965). ''Education in Ancient India'', Sixth, Varanasi: Nand Kishore &amp; Bros.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;New York Times&quot;&gt;&quot;Really Old School,&quot; Garten, Jeffrey E. New York Times, [[December 9]], [[2006]].&lt;/ref&gt; ఇది లిఖిత చరిత్రలో ప్రపంచంలోని తొలి విశ్వవిద్యాలయాలలో ఒకటి.&quot;&lt;ref name=&quot;New York Times&quot;/&gt; నలంద {{coor at d|25.135766|N|85.444923|E|}} అక్షాంశరేఖాంశాల వద్ద ఉంది. అలెగ్జాండర్ కన్నింగ్‌హాం నలందను బారాగావ్ గ్రామంగా గుర్తించాడు&lt;ref&gt;CAGI. 537&lt;/ref&gt;.

తారానాథుడను చరిత్రకారుడీ స్థలమున శారిపుత్తుడను భిక్షువు జన్మించెననియూ, నాతని చైతన్యమును జేరి అశోకుడు చక్రవర్తి యొక దేవాలయమును నిర్మించెనని వ్రాసి యున్నాడు. హ్యూన్ ష్వాంగ్ అనునాతడు శక్రాదిత్యుడను రాజు నాలందాసంఘారామమును నిర్మించెననియు, ఆతనికి పిమ్మట రాజ్యమేలిన బుధగుప్త, తధాగతగుప్త, బాలాదిత్య, వజ్ర అనువారులిచట అనేక భవనములను నిర్మించెనారని వ్రాసియున్నాడు. అటుపైనింకొకరాజీయారామములచుట్టు నొక గోడను గట్టించి అందొక ద్వారమును వేయించెను. ఇచ్చటి ఆచార్యులలో నాగార్జున, అశ్వఘోష, వసుబంధ, దిజ్ఞాగ, కమలశీల, సంఘభద్ర, శాంతరక్షిత, వీరదేవ, మంజుశ్రీదేవ మున్నగువారల పేరులు వినవచ్చుచున్నవి.

నలందను గుప్త సామ్రాజ్యానికి చెందిన చక్రవర్తి కుమారగుప్తుడు (మొదటి కుమారగుప్తుడు) క్రీ.శ. 427 ప్రాంతంలో స్థాపించారు;{{sfn|Smith|2013|pp=111–112}} దీనికి బౌద్ధులు, బౌద్ధేతరులైన అనేకమంది భారతీయ, జావా దేశపు పోషకుల మద్దతు లభించింది.{{sfn|Krishnan|2016|p=17}}{{sfn|Scharfe|2002|pp=148–150 with footnotes}} పుష్యభూతి వంశం (పాలన: క్రీ.శ. 500–647), పాల సామ్రాజ్యం (పాలన: క్రీ.శ. 750–1161) పాలకుల మద్దతుతో నలంద తన వైభవాన్ని కొనసాగించింది. పాల సామ్రాజ్యం పతనమైన తర్వాత, నలందలోని బౌద్ధ భిక్షువులకు మగధకు చెందిన 'పిఠిపతుల' ఆదరణ లభించింది.&lt;ref name=&quot;Auer2019&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Gz_EDwAAQBAJ&amp;q=buddhasena|title=Encountering Buddhism and Islam in Premodern Central and South Asia|last1=Auer|first1=Blain|date=2019|publisher=De Gruyter|isbn=978-3-11-063168-5|page=68}}&lt;/ref&gt; 5వ శతాబ్దంలో మిహిరకులుని నాయకత్వంలోని హూణులు నలందపై దాడి చేశారు; ఆ తర్వాత 8వ శతాబ్దంలో బెంగాల్‌కు చెందిన గౌడ రాజు చేసిన దాడి వల్ల కూడా ఇది తీవ్రంగా దెబ్బతింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=23 February 2023|title=Nalanda: The university that changed the world|url=https://www.bbc.com/travel/article/20230222-nalanda-the-university-that-changed-the-world|access-date=13 April 2025|website=www.bbc.com|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; చివరి దాడి సమయంలో (సుమారు క్రీ.శ. 1200లో) ముహమ్మద్ బఖ్తియార్ ఖిల్జీ దీనిని తగులబెట్టాడు, అయినప్పటికీ అతని దాడుల తర్వాత కూడా ఇది కొన్ని దశాబ్దాల పాటు (బహుశా శతాబ్దాల పాటు కూడా) తన కార్యకలాపాలను కొనసాగించగలిగింది.&lt;ref name=&quot;Truschke 406–435&quot;&gt;{{Cite journal |last=Truschke |first=Audrey |date=May 2018 |title=The Power of the Islamic Sword in Narrating the Death of Indian Buddhism |url=http://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/696567 |journal=History of Religions |language=en |volume=57 |issue=4 |pages=406–435 |doi=10.1086/696567 |issn=0018-2710 |url-access=subscription |s2cid=165825418}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/opinion/op-ed/Nalanda-and-the-pursuit-of-science/article15519635.ece|title=Nalanda and the pursuit of science|last=Sen|first=Amartya|date=17 November 2021|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240217091040/https://www.thehindu.com/opinion/op-ed/Nalanda-and-the-pursuit-of-science/article15519635.ece|archive-date=17 February 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=ANCIENT NALANDA UNIVERSIty's RUINS &amp;#124; District Nalanda, Government of Bihar &amp;#124; India|url=https://nalanda.nic.in/en/tourist-place/ancient-nalanda-universitys-ruins/}}&lt;/ref&gt;

సుమారు 750 సంవత్సరాల కాలంలో, నలంద అధ్యాపక బృందంలో [[మహాయాన]] బౌద్ధమతానికి చెందిన అత్యంత గౌరవనీయులైన పండితులు కొందరు ఉన్నారు. నలంద గురించి చరిత్రకారుడు విలియం డాల్‌రింపుల్ ఇలా అన్నారు: &quot;తన ఉచ్ఛస్థితిలో ఉన్నప్పుడు, ఇది మహాయాన బౌద్ధ ప్రపంచంలో తిరుగులేని విద్వత్ కేంద్రంగా ఉండేది&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=lGIfEQAAQBAJ&amp;q=nalanda&amp;pg=PA28|title=The Golden Road: How Ancient India Transformed the World|last1=Dalrymple|first1=William|date=2024|publisher=Bloomsbury|isbn=9781408864418|page=116}}&lt;/ref&gt; ఈ మఠంతో అనుబంధం ఉన్న అధ్యాపకులు, విద్యార్థులలో ధర్మపాలుడు, నాగార్జునుడు, ధర్మకీర్తి, అసంగ, వసుబంధు, చంద్రకీర్తి, జువాన్‌జాంగ్, శీలభద్రుడు, వజ్రబోధి, ధర్మస్వామిన్ వంటి వారు ఉన్నారు.{{sfn|Wayman|1984|p=43}}&lt;ref name=&quot;KumarDriem2020&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=IhEHEAAAQBAJ&amp;pg=PA253|title=Himalayan Bridge|author1=Niraj Kumar|author2=George van Driem|author3=Phunchok Stobdan|date=18 November 2020|publisher=KW|isbn=978-1-000-21549-6|pages=253–255}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hodge2005&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=SY4GUaAUNEYC&amp;pg=PA17|title=The Maha-Vairocana-Abhisambodhi Tantra: With Buddhaguhya's Commentary|author=Stephen Hodge|date=9 December 2005|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-79654-9|page=17}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Collins|2000|p=240}}{{sfn|Joshi|1977|p=177}} నలంద విద్యాప్రణాళికలో మాధ్యమిక, యోగాచార, సర్వాస్తివాద వంటి ప్రధాన బౌద్ధ తాత్విక సిద్ధాంతాలతో పాటు వేదాలు, వ్యాకరణం, ఆయుర్వేదం (వైద్యశాస్త్రం), తర్కశాస్త్రం, గణితం, ఖగోళ శాస్త్రం, రసవాదం (ఆల్కెమీ) వంటి అంశాలు కూడా భాగంగా ఉండేవి.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kumar |first=Pintu |date=2011 |title=The Ancient Nālandā Mahāvihāra: The Beginning of Institutional Education |url=https://cgscholar.com/bookstore/works/the-ancient-nalanda-mahavihara |journal=The Journal of the World Universities Forum |volume=4 |issue=1 |pages=65–80 |doi=10.18848/1835-2030/CGP/v04i01/56731 |issn=1835-2030 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sumersingh |first1=DhirajsinghRajput |last2=Gokarn |first2=Rohit |last3=Jagtap |first3=ChandrashekharY |last4=Galib |first4=R |last5=Patgiri |first5=Bj |last6=Prajapati |first6=Pk |date=2016 |title=Critical Review of Rasaratna Samuccaya: A Comprehensive Treatise of Indian Alchemy |journal=Ancient Science of Life |language=en |volume=36 |issue=1 |pages=12–18 |doi=10.4103/0257-7941.195412 |issn=0257-7941 |pmc=5255965 |pmid=28182027 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

ఈ మహావిహారంలో ఒక ప్రసిద్ధ గ్రంథాలయం ఉండేది; క్సువాన్‌జాంగ్, యిజింగ్ వంటి యాత్రికుల ద్వారా తూర్పు ఆసియాకు చేరవేయబడిన సంస్కృత గ్రంథాలకు ఇది ఒక ముఖ్యమైన వనరుగా నిలిచింది. నలందలో రచించబడిన అనేక గ్రంథాలు మహాయాన, వజ్రయాన శాఖల వికాసంలో కీలక పాత్ర పోషించాయి. వీటిలో ధర్మకీర్తి రచనలు, శాంతిదేవుని సంస్కృత గ్రంథం 'బోధిసత్త్వచర్యావతార', 'మహావైరోచన తంత్ర' (వైరోచనాభిసంబోధి సూత్ర) ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;Śāntideva19982&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=m-ifbE8kyGIC|title=Translator's Note: The Bodhicaryāvatāra|author=Śāntideva|publisher=Oxford University Press|year=1998|isbn=978-0-19-283720-2|page=xxviii}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=SY4GUaAUNEYC|title=The Maha-Vairocana-Abhisambodhi Tantra: With Buddhaguhya's Commentary|last1=Hodge|first1=Stephen|date=9 December 2005|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-79654-9|page=17|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lmjoshi1462&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=-epU7NHNCOQC|title=Studies in the Buddhistic Culture of India During the 7th and 8th Centuries A.D.|author=Lal Mani Joshi|publisher=Motilal Banarsidass|year=1977|isbn=978-81-208-0281-0|pages=146–147}}&lt;/ref&gt;

నలంద ప్రాచీన ప్రదేశం ఒక [[యునెస్కో]] [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం]].&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://whc.unesco.org/en/news/1524|title=Four sites inscribed on UNESCO's World Heritage List|date=15 July 2016|work=whc.unesco.org|access-date=15 July 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160716131638/https://whc.unesco.org/en/news/1524|archive-date=16 July 2016|agency=UNESCO World Heritage Centre|language=en}}&lt;/ref&gt; పురాతన విశ్వవిద్యాలయాన్ని పునరుద్ధరించడానికి ఒక తీర్మానాన్ని ఆమోదించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://nalandauniv.edu.in/about-nalanda/history-and-revival/|title=History and Revival|newspaper=Nalanda University}}&lt;/ref&gt; రాజ్‌గిర్‌లో 'నలంద విశ్వవిద్యాలయం' అనే ఆధునిక విద్యాసంస్థ స్థాపించబడింది. దీనిని భారత ప్రభుత్వం 'జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన సంస్థ'గా గుర్తించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Vision|url=https://nalandauniv.edu.in/about-nalanda/vision/|access-date=8 March 2022|website=Nalandauniv.edu.in}}&lt;/ref&gt;

== స్థానం ==
నలంద నగరం రాజ్‌గిర్‌కు ఉత్తరాన సుమారు 16 కిలోమీటర్ల దూరంలోనూ, పాట్నాకు ఆగ్నేయంగా సుమారు 90 కిలోమీటర్ల దూరంలోనూ ఉంది; ఇది NH 31, 20, 120 రహదారుల ద్వారా భారతదేశపు జాతీయ రహదారి వ్యవస్థతో అనుసంధానించబడి ఉంది. బీహార్‌లోని మరొక ముఖ్యమైన బౌద్ధ క్షేత్రమైన బోధ్ గయకు ఇది ఈశాన్యంగా సుమారు 80 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. నలంద పురావస్తు ప్రదేశం బర్‌గావ్ (నలంద) గ్రామానికి వాయువ్య దిశలో విస్తృత ప్రాంతంలో విస్తరించి ఉంది, ఇది గిధి, పనశోకర్, ఇంద్రపుష్కరిణి అనే చారిత్రక కృత్రిమ సరస్సుల మధ్య ఉంది. ఇంద్రపుష్కరిణి సరస్సు దక్షిణ తీరంలో 'నవ నలంద మహావిహార' ఉంది - ఇది నలంద జ్ఞాపకార్థం స్థాపించబడిన విశ్వవిద్యాలయం. అలాగే, ఇంద్రపుష్కరిణి సరస్సు నైరుతి తీరంలో 'నలంద ఓపెన్ యూనివర్సిటీ' ఉంది; ఇది ప్రాచీన నలంద విశ్వవిద్యాలయం పేరుతో ఏర్పాటు చేయబడిన రాష్ట్ర విశ్వవిద్యాలయం.

== చరిత్ర ==

=== నలంద నగరం ప్రారంభ చరిత్ర (క్రీ.పూ. 1200 – క్రీ.శ. 300) ===
[[దస్త్రం:Map_of_Nalanda_by_Alexander_Cunningham,_1861-62.jpg|కుడి|thumb|అలెగ్జాండర్ కన్నింగ్‌హామ్ 1861–62 నాటి ASI నివేదికలోని నలంద, దాని పరిసర ప్రాంతాల పటం; ఇది మహావిహారం చుట్టూ ఉన్న అనేక చెరువులను (పోఖార్) చూపిస్తుంది.]]
నలంద సమీపంలోని ప్రదేశాలలో (ఉదాహరణకు, సుమారు మూడు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న జువాఫర్‌దిహ్ వద్ద) జరిపిన పురావస్తు తవ్వకాలలో నల్లని మట్టి పాత్రలు, ఇతర వస్తువులు లభించాయి. కార్బన్ డేటింగ్ పరీక్షల ద్వారా వీటి కాలం సుమారు క్రీ.పూ. 1200 నాటిదని నిర్ధారించారు. మగధలోని నలంద పరిసర ప్రాంతంలో మహావీరుడు, బుద్ధుని జననానికి శతాబ్దాల ముందే మానవ నివాసం ఉండేదని ఇది సూచిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=EXCAVATION AT JUAFARDIH, DISTRICT NALANDA|last=Tewari|first=Rakesh|publisher=ARCHAEOLOGICAL SURVEY OF INDIA|year=2016|pages=6–8 Layers 13, the uppermost deposit of Period I, has provided a C14 date of 1354BCE it may thus be seen that the C14 dates of Period I and II are consistent and justifiably indicate that the conventional date bracket for NBPW requires a fresh review at least for the sites in Magadha region}}&lt;/ref&gt;

తొలినాటి బౌద్ధ గ్రంథాల ప్రకారం, బుద్ధుడు తన యాత్రలలో భాగంగా రాజగృహ (ప్రస్తుత రాజ్‌గిర్ – మగధ రాజధాని) సమీపంలోని నలంద అనే పట్టణాన్ని సందర్శించాడు.{{sfn|Buswell|Lopez|2013|loc=Entry for ''Nālandā''}}{{sfn|KA Nilakanta Sastri|1988|p=268}} ఆయన సమీపంలోని 'పావారిక' అనే మామిడి తోటలో ఉపన్యాసాలు ఇచ్చేవారు; అలాగే ఆయన ప్రధాన శిష్యులలో ఒకరైన శారిపుత్రుడు ఈ ప్రాంతంలోనే జన్మించి, తదనంతరం ఇక్కడే నిర్వాణం పొందారు.{{sfn|Scharfe|2002|p=148}}{{sfn|Dutt|1962|p=328}} అయితే, బుద్ధుని మరణం తర్వాత శతాబ్దాల కాలంలో లిఖించబడిన ఈ బౌద్ధ గ్రంథాలలో పేర్లు లేదా భౌగోళిక స్థానాల విషయంలో ఏకరూపత కనిపించదు. ఉదాహరణకు, 'మహాసుదస్సన జాతక' వంటి గ్రంథాలు నాలక లేదా నాలకగ్రామం రాజగృహానికి ఒక యోజన (సుమారు 10 మైళ్లు) దూరంలో ఉందని పేర్కొనగా, 'మహావస్తు' వంటి గ్రంథాలు ఆ ప్రదేశాన్ని నాలంద-గ్రామక అని పిలుస్తూ, అది అర యోజన దూరంలో ఉందని చెబుతున్నాయి.{{sfn|Ghosh|1965|pp=2–3}} అశోక చక్రవర్తి నాలందలో ఒక విహారాన్ని (మఠాన్ని) నిర్మించాడని బౌద్ధ గ్రంథమైన 'నికాయసంగ్రహ' పేర్కొంది. అయితే, ఇప్పటివరకు జరిగిన పురావస్తు తవ్వకాలలో అశోకుని కాలానికి చెందిన లేదా అతని మరణం తర్వాత మరో 600 సంవత్సరాల కాలానికి చెందిన ఎటువంటి కట్టడాలు లభించలేదు.{{sfn|Pinkney|2014|pp=116–117 with footnotes}}{{sfn|Ghosh|1965|pp=4–5}}

జైన గ్రంథమైన 'సూత్రకృతాంగ' లోని 2.7వ అధ్యాయం ప్రకారం, నలంద అనేది రాజధాని నగరమైన రాజగృహకు ఒక &quot;ఉపనగరం&quot;, అక్కడ అనేక భవనాలు ఉన్నాయి. అలాగే, మహావీరుడు (క్రీ.పూ. 6వ/5వ శతాబ్దం) ఇక్కడ పద్నాలుగు 'వర్షాలు' గడిపారు; 'వర్షం' అనేది భారతీయ మతాలలోని సన్యాసులు వర్షాకాలంలో పాటించే సాంప్రదాయ ఏకాంతవాస కాలాన్ని సూచించే పదం. జైనమతంలో అత్యంత గౌరవనీయమైన మరొక గ్రంథం 'కల్పసూత్ర' కూడా దీనిని ధృవీకరిస్తుంది. అయితే, నలంద ప్రస్తావన తప్ప, జైన గ్రంథాలు దీని గురించి మరిన్ని వివరాలను అందించవు; అంతేకాకుండా, మహావీరుని మరణం తర్వాత దాదాపు వెయ్యి సంవత్సరాల వరకు అవి లిఖిత రూపంలోకి రాలేదు. బౌద్ధ గ్రంథాల మాదిరిగానే, ఇది కూడా ఆ సమాచారం విశ్వసనీయతపై, ప్రస్తుతం ఉన్న నలంద, జైన గ్రంథాలలో పేర్కొన్న నలంద ఒక్కటేనా అనే అంశంపై ప్రశ్నలను లేవనెత్తింది.{{sfn|Pinkney|2014|pp=116–117 with footnotes}} షార్ఫే అభిప్రాయం ప్రకారం, బౌద్ధ, జైన గ్రంథాలు ఆ ప్రదేశాన్ని గుర్తించడంలో కొన్ని సమస్యలను కలిగి ఉన్నప్పటికీ, ఆధునిక నలంద ఆ గ్రంథాలు ప్రస్తావించే ప్రదేశం దగ్గరలో లేదా అదే ప్రదేశం అని చెప్పడం &quot;దాదాపు ఖచ్చితం&quot;.{{sfn|Scharfe|2002|pp=148–149 with footnotes}}

బుద్ధుని ప్రముఖ శిష్యుడైన శారిపుత్రుడు నలందలోనే జన్మించి, అక్కడే మరణించారు. ఆయన గౌరవార్థం అశోక చక్రవర్తి నలందలో శారిపుత్ర స్తూపాన్ని నిర్మించారని చెబుతారు; అలాగే శారిపుత్రుని అవశేషాలను సాంచి, మధురలోని స్తూపాలలో కూడా భద్రపరిచారు.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/oapen-20.500.12657-77182|title=The Return of the Buddha - Ancient Symbols for a New Nation|date=2014|pages=239|language=English|quote=The claims for the historicity of Nalanda are based on literary and epigraphical sources, which identify it as the birth-place of Buddha's disciple Säriputta. Ashoka is said to have built a temple in the third century BCE and the site owes its popularity as a university to the archaeologist Hasmukh D. Sankalia.}}&lt;/ref&gt;

==== ఫాక్సియన్ సందర్శన (క్రీ.శ. 399–412) ====
చైనీస్ బౌద్ధ యాత్రికుడు, సన్యాసి అయిన ఫాక్సియన్ నలంద నగరాన్ని సందర్శించినప్పుడు, అక్కడ అప్పటికి ఇంకా విశ్వవిద్యాలయం ఉండి ఉండకపోవచ్చు. బౌద్ధ గ్రంథాలను సేకరించడానికి భారతదేశానికి వచ్చిన ఫాక్సియన్, క్రీ.శ. ఐదవ శతాబ్దం ప్రారంభంలో పదేళ్లపాటు ఇక్కడ గడిపారు; ఈ సమయంలో ఆయన నలంద ప్రాంతంతో సహా అనేక ముఖ్యమైన బౌద్ధ పుణ్యక్షేత్రాలను సందర్శించారు. ఆయన ఒక యాత్రా వృత్తాంతాన్ని కూడా రాశారు, ఇది తర్వాతి శతాబ్దాలలో ఇతర చైనీస్, కొరియన్ బౌద్ధులు భారతదేశాన్ని సందర్శించడానికి ప్రేరణనిచ్చింది; అందులో ఆయన భారతదేశం అంతటా ఉన్న అనేక బౌద్ధ మఠాలు, స్మారక చిహ్నాల గురించి ప్రస్తావించారు. అయితే, ఆయన సంస్కృత గ్రంథాల కోసం అన్వేషిస్తూ, భారతదేశంలోని ఇతర ప్రాంతాల నుండి పెద్ద సంఖ్యలో వాటిని చైనాకు తీసుకువెళ్ళినప్పటికీ, నలందలో ఏ మఠం లేదా విశ్వవిద్యాలయం గురించి ఎక్కడా ప్రస్తావించలేదు. నలందలో క్రీ.శ. 400కు పూర్వపు స్మారక చిహ్నాలు ఏవీ పురావస్తు పరిశోధనలలో బయటపడకపోవడం, ఫాక్సియన్ రచనలలో దీని గురించి ఎటువంటి ప్రస్తావన లేకపోవడం వంటి అంశాలను బట్టి చూస్తే, క్రీ.శ. 400 ప్రాంతంలో నలంద మఠం-విశ్వవిద్యాలయం ఉనికిలో లేదని తెలుస్తోంది.{{sfn|Scharfe|2002|pp=148–149 with footnotes}}&lt;ref name=&quot;Deeg&quot;&gt;{{citation|last=Deeg|first=Max|title=Oxford Research Encyclopedia of Asian History|year=2019|chapter=Chinese Buddhist Travelers: Faxian, Xuanzang, and Yijing|publisher=Oxford University Press|doi=10.1093/acrefore/9780190277727.013.217|isbn=978-0-19-027772-7}}&lt;/ref&gt;

=== స్థాపన (5వ శతాబ్దం) ===
{{See also|గుప్త సామ్రాజ్యం}}
[[దస్త్రం:Nalanda,_Buddhist_university_04.jpg|ఎడమ|thumb|5వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో గుప్త చక్రవర్తులచే నలంద స్థాపించబడింది, తదుపరి 7 శతాబ్దాలలో విస్తరించబడింది.]]
నలంద చారిత్రక ఆధారాలతో కూడిన చరిత్ర 5వ శతాబ్దంలో ప్రారంభమవుతుంది. ఈ ప్రదేశంలో లభించిన ఒక ముద్ర, 'శక్రాదిత్య' (కుమారగుప్తుడు I - పాలన సుమారు క్రీ.శ. 415–455) అనే రాజును దీని స్థాపకుడిగా గుర్తిస్తుంది, ఇక్కడ ఒక 'సంఘారామం' (బౌద్ధ మఠం) స్థాపన ఘనతను ఆయనకే ఆపాదిస్తుంది.{{sfn|Monroe|2000|p=166}}{{sfn|Dutt|1962|p=329}} చైనా యాత్రికుడు 'జువాన్‌జాంగ్' రాసిన యాత్రా వృత్తాంతం కూడా దీనిని ధృవీకరిస్తుంది.{{sfn|Dutt|1962|p=329}} వ్యవస్థీకృత వైదిక విద్యా సంప్రదాయం, నలంద, తక్షశిల, విక్రమశిల వంటి &quot;గొప్ప విద్యా కేంద్రాల ఏర్పాటుకు స్ఫూర్తినిచ్చింది.&quot;&lt;ref name=&quot;Frazier2011&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Nv_a5cMEwngC|title=The Continuum Companion to Hindu Studies|last1=Frazier|first1=Jessica|last2=Flood|first2=Gavin|date=30 June 2011|publisher=A&amp;C Black|isbn=978-0-8264-9966-0|pages=34|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GTmoEAAAQBAJ|title=Fit For Purpose? The Futures Of Universities|last1=Vasbinder|first1=Jan Wouter|last2=Sim|first2=Jonathan Y. H.|date=22 November 2022|publisher=World Scientific|isbn=978-981-12-6895-3|pages=62|language=en}}&lt;/ref&gt;
[[దస్త్రం:Nalanda_clay_seal_of_Kumaragupta_III.jpg|thumb|కుమారగుప్తుడు III నలంద మట్టి ముద్ర. ఈ శాసనం సంస్కృత భాషలో, ఉత్తర గుప్త కాలపు లిపిలో ఉంది; ఇందులో కనిపించే వ్యక్తి నుదుటిపై వైష్ణవ చిహ్నం ఉంది, ఆ ముద్ర పైభాగంలో గరుడ వాహన చిత్రం ఉంది.&lt;ref&gt;జాన్ ఎఫ్. ఫ్లీట్, [[iarchive:in.ernet.dli.2015.108395/page/n461/mode/2up|కుమారగుప్తుడు III యొక్క నలంద మట్టి ముద్రలు]], ''కార్పస్ ఇన్‌స్క్రిప్షోనమ్ ఇండికారం'' సంపుటి 3&lt;/ref&gt;]]
'''&lt;big&gt;స్థాపకుడు&lt;/big&gt;'''

భారతీయ సంప్రదాయం, గ్రంథాలలో, రాజులను అనేక బిరుదులు, పేర్లతో పిలిచేవారు. ఆండ్రియా పింక్‌నీ, హార్ట్‌ముట్ షార్ఫే వంటి పండితులు &quot;శక్రాదిత్య&quot; అనే పేరుతో పిలువబడే వ్యక్తి కుమారగుప్తుడు I అని నిర్ధారించారు. ఆయన గుప్త సామ్రాజ్యానికి చెందిన హిందూ రాజవంశానికి చెందిన చక్రవర్తి.{{sfn|Scharfe|2002|pp=148–149 with footnotes}} అంతేకాకుండా, నలందలో లభించిన నాణేల ఆధారాలు కుమారగుప్తుడు I నలంద మఠం-విశ్వవిద్యాలయ స్థాపకుడు, పోషకుడు అని ధృవీకరిస్తున్నాయి.{{sfn|Monroe|2000|p=166}}{{sfn|Dutt|1962|p=329}}

ఆయన వారసులైన బుధగుప్తుడు, తథాగతగుప్తుడు, నరసింహగుప్తుడు (బాలాదిత్యుడు), వజ్ర తదనంతర కాలంలో అదనపు మఠాలు, దేవాలయాలను నిర్మించడం ద్వారా ఈ సంస్థను విస్తరించారు. తద్వారా, గుప్తుల పాలనలో 5, 6వ శతాబ్దాలలో నలంద గొప్పగా విరాజిల్లింది.{{sfn|Krishnan|2016|pp=162–163}} నలందలో లభించిన అనేక బౌద్ధ, హిందూ ముద్రలు, కళాఖండాలు, విగ్రహాలు, శాసనాలు (ఇవన్నీ గుప్త శైలి, గుప్త కాలపు లిపిలో ఉన్నాయి) నలందకు గుప్త రాజులు అందించిన ఈ సహకారాన్ని ధృవీకరిస్తున్నాయి.{{sfn|Dutt|1962|p=330}}{{sfn|Pal|2019|pp=95–99}} ఈ కాలంలో, నలందకు గుప్త రాజులు మాత్రమే పోషకులుగా ఉండేవారు కాదు; దీనికి మద్దతు తెలిపే వారిలో విస్తృతమైన, విభిన్న మతపరమైన నేపథ్యాలు కలిగిన వర్గాలు కూడా ఉండేవి. &quot;అనేకమంది దాతలు బౌద్ధులు కాకపోవడం గమనార్హం; వారి ముద్రికలపై లక్ష్మి, గణేశుడు, శివలింగం, దుర్గాదేవి చిహ్నాలు కనిపిస్తాయి&quot; అని షార్ఫే పేర్కొన్నారు.{{sfn|Scharfe|2002|pp=149–150 with footnotes}}

ఈశాన్య భారతదేశంలోని పాలకులు నలంద నిర్వహణకు నిధులు సమకూర్చేందుకు గ్రామాలను దానంగా ఇచ్చారు; సుమత్రా రాజు కూడా ఆ మఠం నిర్వహణ నిధి కోసం గ్రామాలను సమర్పించారు. చైనా నుండి వచ్చే పండితులకు మద్దతు ఇవ్వడానికి ఒక ప్రత్యేక నిధిని కూడా ఏర్పాటు చేశారు.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite book|title=Buddhism and Islam on the Silk Road|url=https://archive.org/details/buddhismislamons0000elve|last=Elverskog|first=Johan|publisher=University of Pennsylvania Press|year=2010|location=Philadelphia|pages=[https://archive.org/details/buddhismislamons0000elve/page/1 1]}}&lt;/ref&gt;

=== గుప్తుల అనంతర కాలం (క్రీ.శ. 550–750) ===
[[దస్త్రం:Seal_of_Harshavardhana_found_in_Nalanda.jpg|ఎడమ|thumb|నలందలో లభించిన హర్షవర్ధనుని ముద్ర&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.56981/page/n104/mode/1up|title=Epigraphia Indica Vol.21|last1=Sastri|first1=Hirananda|date=1931|pages=74–80}}&lt;/ref&gt;]]
గుప్త సామ్రాజ్య పతనం తర్వాత, నలంద మహావిహారానికి అత్యంత ప్రముఖ పోషకుడిగా హర్షుడు (కొన్ని బౌద్ధ రికార్డులలో 'శీలాదిత్య' అని పిలువబడ్డాడు) నిలిచాడు. ఇతను క్రీ.శ. 7వ శతాబ్దానికి చెందిన చక్రవర్తి; కన్నౌజ్ (కన్యాకుబ్జ) ఇతని రాజధానిగా ఉండేది. జువాన్‌జాంగ్ప్ర కారం, హర్షుడు వైశ్య కులానికి చెందిన మూడవ తరం హిందూ రాజు; ఆయన అద్భుతమైన బౌద్ధ విహారాలతో పాటు బుద్ధుడు, సూర్యుడు, శివుని కోసం సమాన పరిమాణం కలిగిన మూడు దేవాలయాలను నిర్మించాడు..&lt;ref&gt;Li Rongxi (1996), ''The Great Tang Dynasty Record of the Western Regions'', Bukkyo Dendo Kyokai and Numata Center for Buddhist Translation and Research, Berkeley, pp. 123–132, Quote: &quot;Harṣavardhana (known as Xizeng, &quot;Increment of Happiness&quot;), is a descendant of the Vaiśya caste. His family had three kings that ruled over the country for (...)&quot;&lt;/ref&gt; సుమారు క్రీ.శ. 637 నాటికి, &quot;రాజుల సుదీర్ఘ పరంపర&quot; నలందను అభివృద్ధి చేసి, &quot;మొత్తం ప్రాంగణం చూసేందుకు నిజంగా అద్భుతంగా&quot; ఉండేలా తీర్చిదిద్దిందని ఆయన పేర్కొన్నాడు. తర్వాతి గుప్త రాజవంశం పాలనలో కూడా నలంద అభివృద్ధి చెందుతూనే ఉన్నప్పటికీ, వారు దీనికి ప్రత్యక్ష మద్దతు ఇచ్చినట్లు కనిపించదు; బదులుగా వారు హిందూ కట్టడాల నిర్మాణానికే ప్రాధాన్యతనిచ్చారు.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=d-gGxzx6wxIC|title=The Art of Eastern India: 300 - 800|last1=Asher|first1=Frederick|date=1980|publisher=University of Minnesota Press|isbn=978-1-4529-1225-7|page=55}}&lt;/ref&gt;

దేవాలయాలు, మఠాలకు మద్దతునిచ్చే ప్రాచీన భారతీయ సంప్రదాయాలకు అనుగుణంగా, నలందలో లభించిన శాసనాల ద్వారా అక్కడి కార్యకలాపాల నిర్వహణ కోసం రాజులు గ్రామాలతో సహా అనేక బహుమతులు, దానాలను సమర్పించినట్లు తెలుస్తోంది. స్వయంగా హర్షుడు 100 గ్రామాలను దానంగా ఇచ్చాడు; అంతేకాకుండా, ఆయా గ్రామాల నుండి ఒక్కో గ్రామానికి చెందిన 200 కుటుంబాలు ఆ సంస్థలోని భిక్షువులకు బియ్యం, నెయ్యి, పాలు వంటి నిత్య అవసర వస్తువులను సరఫరా చేయాలని ఆదేశించాడు. ఇది నలందలోని 1,500 మందికి పైగా అధ్యాపకులకు, 10,000 మంది విద్యార్థి భిక్షువులకు (సన్యాసులకు) ఆసరాగా నిలిచింది.{{sfn|Ghosh|1965|p=5}}{{sfn|Scharfe|2002|p=151}} అయితే, ఈ సంఖ్యలు అతిశయోక్తిగా ఉండవచ్చు. కొన్ని దశాబ్దాల తర్వాత నలందను సందర్శించిన మరొక చైనీస్ యాత్రికుడు యిజింగ్ పేర్కొన్న చాలా తక్కువ సంఖ్యలతో (3,000 కంటే ఎక్కువ) ఇవి సరిపోలడం లేదు. ఆషర్ అభిప్రాయం ప్రకారం, తవ్వకాలలో బయటపడిన నలంద ప్రాంతం విశాలంగా ఉన్నప్పటికీ, ఇప్పటివరకు కనుగొన్న విహారాల సంఖ్య ఆకట్టుకునేలా ఉన్నప్పటికీ, అవి 10,000 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మంది విద్యార్థి భిక్షువులకు సరిపోవు. అక్కడ ఉన్న గదుల మొత్తం సంఖ్య, వాటి చిన్న పరిమాణాన్ని బట్టి చూస్తే, రెండు విషయాలలో ఏదో ఒకటి జరిగి ఉండాలి: ఒకటి, భిక్షువుల సంఖ్య జువాన్‌జాంగ్ పేర్కొన్న దానికంటే చాలా తక్కువగా ఉండాలి; లేదా నలంద ప్రాంతం ఇప్పటివరకు జరిగిన తవ్వకాలలో బయటపడిన దానికంటే, జువాన్‌జాంగ్ వివరించిన దానికంటే అనేక రెట్లు పెద్దదిగా ఉండాలి.{{sfn|Asher|2015|pp=5–21}}{{sfn|Scharfe|2002|pp=151–152}}

==== జువాన్‌జాంగ్ సందర్శన (క్రీ.శ. 630–643) ====
జువాన్‌జాంగ్ క్రీ.శ. 630, 643 మధ్య భారతదేశంలో పర్యటించారు.{{sfn|Kulke|Rothermund|2004|p=110}} ఆయన 637, 642లో నలందను సందర్శించి, ఆ మఠంలో మొత్తం రెండేళ్లపాటు గడిపారు.{{sfn|Wriggins|1996|p=237}} నలందలో ఆయనకు ఘనస్వాగతం లభించింది; అక్కడ ఆయనకు 'మోక్షదేవ' అనే భారతీయ పేరు పెట్టారు, ఆ సమయంలో ఆ సంస్థకు గౌరవనీయ అధిపతిగా ఉన్న శీలభద్రుని మార్గదర్శకత్వంలో ఆయన విద్యనభ్యసించారు. భారతదేశానికి తాను చేసిన కఠినమైన భూమార్గ ప్రయాణం, లక్ష్యం నెరవేరిందని ఆయన భావించారు; ఎందుకంటే, అప్పటికి చైనాకు పాక్షికంగా మాత్రమే పరిచయమైన 'యోగచార' అనే తాత్విక సంప్రదాయాన్ని తనకు బోధించడానికి 'శీలభద్రుడు' అనే సాటిలేని గురువు ఆయనకు లభించారు. బౌద్ధ అధ్యయనాలతో పాటు, ఆ భిక్షువు వ్యాకరణం, తర్కశాస్త్రం, సంస్కృత భాషా తరగతులకు కూడా హాజరయ్యారు, అలాగే తర్వాతి కాలంలో 'మహావిహార'లో ఉపన్యాసాలు కూడా ఇచ్చారు.{{sfn|Wriggins|1996|p=124}}
[[దస్త్రం:大唐西域記（四庫）.jpg|కుడి|thumb|''జువాన్‌జాంగ్ రాసిన 'గ్రేట్ టాంగ్ రికార్డ్స్ ఆన్ ది వెస్ట్రన్ రీజియన్స్' (లేదా 'దా టాంగ్ జియు యు జి') లోని ఒక పేజీ.'']]
నలందలో తన బసకు సంబంధించిన వివరమైన వర్ణనలో, ఆ యాత్రికుడు తన గది కిటికీ నుండి కనిపించే దృశ్యాన్ని ఇలా వివరించారు:{{sfn|Beal|2000|p=111}}
{{blockquote|అంతేకాకుండా, ఈ మొత్తం ప్రాంగణం బయటి వైపు నుండి ఒక ఇటుక గోడతో చుట్టబడి ఉంటుంది. ఒక ద్వారం పెద్ద కళాశాల (విహారం) లోపలికి తెరుచుకుంటుంది; దీనికి వేరుగా, 'సంఘారామ' మధ్యభాగంలో మరో ఎనిమిది భవనాలు (హాలులు) ఉంటాయి. అద్భుతంగా అలంకరించబడిన గోపురాలు, పదునైన కొండ శిఖరాల వలె కనిపించే సుందరమైన చిన్న గోపురాలు అక్కడ గుంపుగా కనిపిస్తాయి. ఖగోళ పరిశీలన కేంద్రాలు ఉదయపు పొగమంచులో కలిసిపోయినట్లు అనిపిస్తాయి, పై అంతస్తుల గదులు మేఘాల కంటే ఎత్తుగా కనిపిస్తాయి.}}
జువాన్‌జాంగ్ 20 గుర్రాలపై 520 పెట్టెలలో 657 సంస్కృత గ్రంథాలను, 150 పవిత్ర అవశేషాలను తీసుకుని చైనాకు తిరిగి వెళ్లారు. ఆయన స్వయంగా 74 గ్రంథాలను అనువదించారు.{{sfn|Kulke|Rothermund|2004|p=110}}{{sfn|Wriggins|1996|pp=177}}

==== యిజింగ్ సందర్శన (క్రీ.శ. 673–700) ====
జువాన్‌జాంగ్ తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ముప్పై ఏళ్ల కాలంలో, కనీసం పదకొండు మంది చైనా, కొరియా దేశాల నుండి యాత్రికులు నలందను సందర్శించినట్లు తెలుస్తోంది; వీరిలో యిజింగ్ అనే బౌద్ధ భిక్షువు కూడా ఉన్నారు. ఫాక్సియాన్, జువాన్‌జాంగ్ లాగా కాకుండా, యిజింగ్ ఆగ్నేయాసియా, శ్రీలంక మీదుగా సముద్ర మార్గంలో ప్రయాణించారు. ఆయన క్రీ.శ. 673లో భారతదేశానికి చేరుకుని పద్నాలుగు సంవత్సరాలు ఇక్కడే గడిపారు; అందులో పదేళ్లు నలంద మహావిహారంలోనే ఉన్నారు.{{sfn|Scharfe|2002|p=144}} 695లో చైనాకు తిరిగి వెళ్ళేటప్పుడు, ఆయన తనతో పాటు 400 సంస్కృత గ్రంథాలను, 300 బుద్ధుని అవశేషాలను తీసుకువెళ్లారు; వీటిని తదనంతరం చైనాలో అనువదించారు.{{sfn|Buswell|Lopez|2013|loc=Entry for ''Nālandā'' and ''Yijing''}}

ఏడవ శతాబ్దపు భారతదేశ భౌగోళిక, సాంస్కృతిక పరిస్థితులను వివరించిన జువాన్‌జాంగ్ మాదిరిగా కాకుండా, యిజింగ్ రచనలు ప్రధానంగా భారతదేశంలో బౌద్ధమత ఆచరణపై, ఆ మఠంలోని భిక్షువుల ఆచారాలు, నియమ నిబంధనల వివరణపై దృష్టి సారించాయి. నలంద నిర్వహణ కోసం 200 గ్రామాల నుండి వచ్చే ఆదాయాన్ని కేటాయించినట్లు యిజింగ్ తన రచనలో పేర్కొన్నారు (జువాన్‌జాంగ్ కాలంలో ఇది 100 గ్రామాలుగా ఉండేది).{{sfn|Scharfe|2002|p=151}} అక్కడ మొత్తం 300 గదులు కలిగిన ఎనిమిది విహారాలు ఉన్నాయని ఆయన వివరించారు.{{sfn|Monroe|2000|p=167}} ఆయన ప్రకారం, నలంద మఠంలో భిక్షువుల కోసం అనేక దైనందిన 'నికాయ' విధానాలు, నియమాలు ఉండేవి; దీనికి సంబంధించి ఆయన అనేక ఉదాహరణలను ఇచ్చారు. ఒక ఉప-విభాగంలో, మఠంలో పది పెద్ద కొలనులు ఉన్నాయని ఆయన వివరించారు. ఉదయం పూట 'ఘంట' (గంట) మోగించడంతో రోజు ప్రారంభమవుతుంది. భిక్షువులు తమ స్నానపు వస్త్రాలను తీసుకుని ఈ కొలనులలో ఒకదానికి వెళ్లేవారు. వారు లోదుస్తులతోనే స్నానం చేసి, ఇతరులకు ఎలాంటి అంతరాయం కలగకుండా నెమ్మదిగా బయటకు వచ్చేవారు. ఆ తర్వాత శరీరాన్ని తుడుచుకుని, 5 అడుగుల పొడవు, 1.5 అడుగుల వెడల్పు ఉన్న ఆ వస్త్రాన్ని నడుము చుట్టూ చుట్టుకుని, ఆ వస్త్రం కప్పి ఉంచిన స్థితిలోనే తమ దుస్తులను మార్చుకునేవారు. ఆ తర్వాత ఆ వస్త్రాన్ని ఉతికి, పిండి, ఆరబెట్టేవారు. ఈ మొత్తం ప్రక్రియ బౌద్ధ నికాయ విధానాలలో వివరించబడిందని యిజింగ్ చెప్పారు. రోజు స్నానంతో ప్రారంభం కావాలి, కానీ భోజనం తర్వాత స్నానం చేయడం నిషిద్ధం. నలంద నికాయలో సన్యాసులు పాటించడానికి ఇలాంటి అనేక రోజువారీ విధానాలు, ఆచారాలు నిర్దేశించబడ్డాయి.&lt;ref&gt;J. Takakusu, ''A Record of The Buddhist Religion by I-Tsing'', Oxford University Press, pp. 108–110&lt;/ref&gt;

==== కొరియన్, టిబెటన్ యాత్రికులు ====
[[దస్త్రం:Nalanda_University_Seal.jpg|thumb|నలందలోని [[ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా]] మ్యూజియంలో ప్రదర్శనలో ఉన్న [[టెర్రకోట|టెర్రకోటలో]] పొదిగిన నలంద ముద్ర, ప్రతిరూపం]]
చైనా యాత్రికులతో పాటు, కొరియా నుండి బౌద్ధ యాత్రికులు కూడా దాదాపు అదే సమయంలో జువాన్‌జాంగ్, యింగ్‌జీ భారతదేశాన్ని సందర్శించారు. భారతదేశం గురించిన చైనీస్ యాత్రా గ్రంథాలు 19వ శతాబ్దంలో ప్రాచుర్యం పొందాయి, బాగా ప్రచురించబడ్డాయి. 20వ శతాబ్దం మధ్యకాలం తర్వాత, కొరియన్ తీర్థయాత్రలు వెలుగులోకి వచ్చాయి. ఉదాహరణకు, క్యోమ్-ఇక్ వంటి సన్యాసులు 6వ శతాబ్దం మధ్యకాలం నాటికే భారతీయ మఠాలను సందర్శించడం ప్రారంభించారు. వారు కూడా భారతీయ గ్రంథాలను తీసుకువెళ్లి, వాటిని అనువదించి, 72 'చువాన్'ల అనువాద గ్రంథాలను రూపొందించారు. 7వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో, సిల్లా సన్యాసి హ్యోన్-జో నలందలో మూడు సంవత్సరాలతో సహా అనేక భారతీయ మఠాలను సందర్శించి, అక్కడ బస చేశారు; అతని సందర్శనను యింగ్జీ ధృవీకరించారు. అతను తన విద్యార్థులైన హ్యే-ర్యూన్, హ్యోన్-గాక్‌లను అధ్యయనం కోసం నలందకు పంపాడు, వారిలో హ్యోన్-గాక్ నలందలోనే మరణించాడు. తోటి విద్యార్థులతో కలిసిమెలిసి ఉండటానికి వారు భారతీయ పేర్లను స్వీకరించారు; ఉదాహరణకు, హ్యే-ర్యూన్‌ను ప్రజ్ఞావర్మన్ అని పిలిచేవారు, ఈ పేరే రికార్డులలో కనిపిస్తుంది. కొరియన్ రికార్డుల ప్రకారం, తొమ్మిదవ శతాబ్దం వరకు కొరియన్ బౌద్ధ సన్యాసులు అనేక ఆశ్రమాలలో (మఠాలలో) విద్యనభ్యసించడానికి భారత్‌ను సందర్శించేవారు; ప్రయాణంలో ఎన్నో కష్టాలు ఎదురైనప్పటికీ వారు ఈ యాత్రలు చేసేవారు. వీరిలో నలంద అత్యంత గౌరవనీయమైన కేంద్రంగా ఉండేది.&lt;ref&gt;James Grayson (1980), ''The role of early Korean Buddhism in the history of East Asia'', Asiatische Studien : Zeitschrift der Schweizerischen Asiengesellschaft, ETH Zürich and Kyemyong University Taegu, pp. 57–60&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Lee |first1=Kwangsu |year=1993 |title=Trade and Religious Contacts Between India and Korea in Ancient Times |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=54 |pages=701–706 |jstor=44143060}}&lt;/ref&gt;

7వ శతాబ్దం, ఆ తర్వాతి కాలంలో, థోన్మి సంభోట వంటి టిబెటన్ సన్యాసులు నలంద, ఇతర భారతీయ ఆశ్రమాలకు వచ్చి బౌద్ధమతంతో పాటు సంస్కృత భాష, వ్యాకరణం, ఇతర అంశాలను అధ్యయనం చేశారు. సంస్కృత భాషా సూత్రాలు, వ్యాకరణాన్ని ఉపయోగించి టిబెటన్ భాషను, దాని లిపిని తీర్చిదిద్దిన ఘనత సంభోటకే దక్కుతుంది. నలంద నుండి సంభోట మొదటిసారి తిరిగి వచ్చిన తర్వాతే, టిబెట్ రాజు బౌద్ధమతాన్ని స్వీకరించి, దానిని తన ప్రజల మతంగా మార్చడానికి పూనుకున్నారు.{{sfn|Dutt|1962|pp=342–343 with footnotes}} టిబెటన్ సన్యాసులు నేపాల్, సిక్కిం, తూర్పు భారతదేశానికి దగ్గరగా నివసించేవారు కాబట్టి, కొరియన్లు, ఇతర ప్రాంతాల వారి కంటే వారికి ప్రయాణ మార్గాలు సులభంగా ఉండేవి. పాల వంశ కాలంలోనూ, ఆ తర్వాత 14వ శతాబ్దం వరకు టిబెటన్లు మగధను సందర్శించడం కొనసాగించారు; తద్వారా నలంద, బీహార్, బెంగాల్‌లోని ఇతర మఠాలలో జరిగిన విజ్ఞాన, తాత్విక ఆలోచనల ఆదానప్రదాన ప్రక్రియలో వారు పాలుపంచుకున్నారు.{{sfn|Dutt|1962|pp=350–351}} అయితే, 8వ శతాబ్దం తర్వాత, గూఢమైన 'మండల' (రేఖాగణిత ప్రతీకలు), దేవతాారాధన ప్రధానాంశాలుగా కలిగిన 'వజ్రయాన బౌద్ధం' ఈ సాంస్కృతిక మార్పిడిలో అధిక ప్రాధాన్యతను సంతరించుకుంది.{{sfn|Dutt|1962|pp=342–343 with footnotes}}

=== పాల వంశం (క్రీ.శ. 750–1200) ===
[[దస్త్రం:Khasarpana_Lokesvara.jpg|thumb|9వ శతాబ్దానికి చెందిన నలంద నుండి ఖసర్పణ లోకేశ్వర రూపంలో అవలోకిస్తేశ్వరుడు.]]
8వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో పాల సామ్రాజ్యం భారతదేశంలోని తూర్పు ప్రాంతాలలో తమ పాలనను స్థాపించి, 12వ శతాబ్దం చివరి పాదం వరకు కొనసాగింది; వీరు బౌద్ధమతానికి చెందిన రాజవంశం. అయితే, పాల రాజుల హయాంలో, జువాన్‌జాంగ్ వంటి తూర్పు ఆసియా యాత్రికులను ప్రభావితం చేసిన నలంద నాటి సాంప్రదాయ మహాయాన బౌద్ధమతం స్థానంలో, అప్పట్లో కొత్తగా ఉద్భవించిన 'వజ్రయాన' సంప్రదాయం ప్రాచుర్యం పొందింది. ఈ వజ్రయాన సంప్రదాయం తంత్రం, శృంగారం, దేవతాారాధనలతో కూడిన బౌద్ధమతపు ఒక గూఢమైన రూపం.&lt;ref&gt;Jacob Kinnard (1996), ''Reevaluating the Eighth-Ninth Century Pala Milieu: Icono-Conservatism and the Presence of Sakyamuni'', Journal of the International Association of Buddhist Studies, Vol 19, Number 2, pp. 281–283, for context and critical historiography see pp. 281–297&lt;/ref&gt; నలందకు పాల రాజుల నుండి మద్దతు లభించడం కొనసాగినప్పటికీ, వారు వజ్రయాన బౌద్ధమతాన్ని అనుసరించేవారు; అంతేకాక, జగద్దాల, ఒదంతపుర, సోమపుర, విక్రమశిల వంటి ప్రదేశాలలో వజ్రయాన 'మండల' భావనల ఆధారంగా అనేక కొత్త మఠాలను నిర్మించడంలో వారు విశేష కృషి చేశారు. నలందకు కేవలం 6 మైళ్ల (సుమారు 9.6 కి.మీ) దూరంలో, పాల రాజవంశ స్థాపకుడైన గోపాలుడు 'ఓదంతపుర'ను నిర్మించాడు.{{sfn|Dutt|1962|pp=349–352}} నలందకు అతి సమీపంలో ఉన్న ఇటువంటి ఇతర మఠాలు, నలందలోని అనేకమంది విద్వాంసులైన భిక్షువులను తమ వైపు ఆకర్షించి ఉండవచ్చు.{{sfn|Dutt|1962|pp=344–346}}{{sfn|Ghosh|1965|p=10}}

నలందలో లభించిన శాసనాలు, సాహిత్య ఆధారాలు, ముద్రలు, కళాఖండాల అవశేషాలు, పాల రాజుల పాలనలో కూడా నలంద క్రియాశీలకంగా ఉంటూ వర్ధిల్లిందని సూచిస్తున్నాయి.{{sfn|Ghosh|1965|pp=10, 54–55}} ధర్మపాలుడు, దేవపాలుడు వంటి రాజులు దీనికి గొప్ప పోషకులుగా వ్యవహరించారు. నలంద శిథిలాలలో దేవపాలుని ప్రస్తావన కలిగిన అనేక లోహ విగ్రహాలు, రెండు ముఖ్యమైన శాసనాలు లభించాయి. వీటిలో మొదటిది నలందలో బయటపడిన ఒక రాగి శాసనం; ఇది 'సువర్ణద్వీపం' (నేటి ఇండోనేషియాలోని సుమత్రా)కు చెందిన శైలేంద్ర వంశపు రాజు 'బాలపుత్రదేవుడు' చేసిన ఒక దానాన్ని వివరిస్తుంది. &quot;నలంద, అనేక విశిష్టతలకు ఆకర్షితుడైన&quot; ఈ శ్రీవిజయ రాజ్యపు రాజు, అక్కడ ఒక మఠాన్ని నిర్మించి, దాని నిర్వహణ కోసం ఐదు గ్రామాల ఆదాయాన్ని కేటాయించవలసిందిగా దేవపాలుడిని కోరగా, ఆ అభ్యర్థన మంజూరు చేయబడింది. దేవపాలుని కాలానికి చెందిన మరొక శాసనం 'ఘోస్రావాన్' శాసనం. ఇది వీరదేవుడు అనే భిక్షువును దేవపాలుడు ఆదరించినట్లు పేర్కొంటుంది; వీరదేవుడు తన యవ్వనంలో సమస్త వేదాలను అధ్యయనం చేసి, తదనంతరం నలందకు అధిపతిగా ఎన్నికయ్యాడు.{{sfn|Scharfe|2002|p=152}}{{sfn|Wink|2002|p=268}}

9 నుండి 12వ శతాబ్దాల మధ్య జారీ చేయబడిన శాసనాలు నలందకు అందిన విరాళాలు, మద్దతును ధృవీకరిస్తాయి. ఈ సహాయం మఠం నిర్వహణకు, భిక్షువుల పోషణకు, తాళపత్ర గ్రంథాల ప్రతిరూపణకు (భారతదేశ ఉష్ణమండల వాతావరణంలో వాటిని భద్రపరచడానికి ఇది అవసరం) ఉపయోగపడేది.{{sfn|Ghosh|1965|pp=12–13}} ఒక శాసనం నలందలోని గ్రంథాలయానికి అగ్నిప్రమాదం వల్ల జరిగిన నష్టాన్ని, దాని పునరుద్ధరణకు అందిన మద్దతును కూడా ప్రస్తావిస్తుంది.{{sfn|Ghosh|1965|pp=12–13}} 10వ శతాబ్దానికి చెందిన మరొక శాసనం 'సౌత్రాంతిక' సంప్రదాయానికి చెందిన 'భద్రాచారి' గురించి ప్రస్తావిస్తూ, నలందలో బౌద్ధమతానికి చెందిన వివిధ శాఖలు క్రియాశీలకంగా ఉండేవని తెలియజేస్తుంది.&lt;ref&gt;Gregory Schopen (1989), A Verse from the Bhadracarlpranidhdna in a 10th Century Inscription found at Nalanda, The Journal of the International Association of Buddhist Studies, Vol 12, Number 1, pp. 149–150&lt;/ref&gt; 11వ శతాబ్దానికి చెందిన మరొక నలంద శాసనం &quot;తిరిగే పుస్తకాల అర&quot; బహుమతి గురించి పేర్కొంటుంది. పాల రాజులు నలందను ఉదారంగా పోషించడమే కాకుండా, నలంద, కీర్తి, ప్రభావం కూడా పాల రాజులకు ఎంతో దోహదపడ్డాయి.&lt;ref&gt;Gregory Schopen (1989), A Verse from the Bhadracarlpranidhdna in a 10th Century Inscription found at Nalanda, The Journal of the International Association of Buddhist Studies, Vol 12, Number 1, pp. 149–150&lt;/ref&gt;

ఆగ్నేయాసియాలోని శ్రీవిజయ రాజ్యం నలంద, పాల రాజులతో ప్రత్యక్ష సంబంధాలను కలిగి ఉండేది; దీనివల్ల సుమత్రా, జావా, దక్షిణ థాయ్‌లాండ్, శ్రీవిజయ రాజ్యంతో చురుకైన వాణిజ్య సంబంధాలు కలిగిన ప్రాంతాలలో 9 నుండి 12వ శతాబ్దాల నాటి కళారూపాలపై ప్రభావం పడింది. ఈ ప్రభావం ఇండోనేషియాలోని శైలేంద్ర రాజవంశం వరకు విస్తరించింది. ఆ కాలానికి చెందిన ఇండోనేషియా కాంస్య విగ్రహాలు, పూజా సంబంధిత ఫలకాలు అక్కడి ప్రజల సృజనాత్మకతను ప్రతిబింబిస్తాయి, అయినప్పటికీ వాటిలోని విగ్రహ రూపకల్పన అంశాలు నలంద, పరిసర ప్రాంతాలలో కనిపించే అంశాలతో పోలికను కలిగి ఉంటాయి. పాల పాలన కాలంలో ఇండోనేషియా, మయన్మార్, ఆగ్నేయాసియాలోని ఇతర ప్రాంతాల నుండి బౌద్ధ భిక్షువులు నలందకు వచ్చేవారు.{{sfn|Krishnan|2016|pp=173–189}}&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=wgGhCgAAQBAJ|title=Buddhist Dynamics in Premodern and Early Modern Southeast Asia|last=Lammerts|first=D.C.|publisher=ISEAS Publishing, Institute of Southeast Asian Studies|year=2015|isbn=978-981-4519-06-9|series=Nalanda-Sriwijaya series|pages=298–299}}&lt;/ref&gt;

=== ఆఫ్ఘన్ దండయాత్ర సమయంలో విధ్వంసం (సుమారు క్రీ.శ. 1200) ===
1920-1921 మధ్యకాలంలో ఆ ప్రదేశంలో జరిపిన పురావస్తు తవ్వకాలలో బూడిదతో కూడిన ఒక మందపాటి పొర బయటపడింది. అత్యంత పై పొరలలో, కొంత దూరంతో వేరు చేయబడిన అనేక భవనాలలో దీనికి సంబంధించిన ఆధారాలు కనిపిస్తాయి; ఇది నలంద ఒక భారీ అగ్నిప్రమాదానికి గురైందని సూచిస్తుంది. ఇది ఉద్దేశపూర్వకంగా నిప్పు పెట్టడం (దుండగుల చర్య) వల్ల జరిగిందని భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite journal |last1=Singh |first1=Anand |year=2013 |title='Destruction' and 'Decline' of Nālandā Mahāvihāra: Prejudices and Praxis |journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Sri Lanka |volume=58 |issue=1 |pages=23–49 |jstor=43854933}}&lt;/ref&gt; క్రీ.శ. 1200 ప్రాంతంలో ఈ ప్రాంతాన్ని దోచుకున్న ముహమ్మద్ బఖ్తియార్ ఖిల్జీ సైన్యంపై దీనికి బాధ్యతను ఆపాదిస్తారు, నలంద పతనానికి ఇదే ప్రధాన కారణమని పేర్కొంటారు. నలందకు కొన్ని మైళ్ల దూరంలో ఉన్న ఒదంతపుర విహారం (దీనినే బీహార్ షరీఫ్&lt;ref name=&quot;anupam&quot;&gt;{{cite journal |last1=Anupam |first1=Hitendra |year=2002 |title=Significance of Tibetan Sources in the Study of Odantapuri and Vikramsila Mahavihars |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=61 |pages=424–428 |jstor=44148119}}&lt;/ref&gt; అని కూడా అంటారు) ధ్వంసం గురించి వివరించే మిన్హాజ్-ఇ-సిరాజ్ రాసిన 'తబకాత్-ఇ-నసిరి'లోని ఒక అంశాన్ని దీనికి మద్దతుగా చూపిస్తారు. ఈ వివరణను నలందకు అన్వయించడం సరికాదు అయినప్పటికీ, ఖిల్జీ నలందపై దాడి చేశాడన్నది వాస్తవం. 

12వ శతాబ్దం చివరిలో, 13వ శతాబ్దంలో ఎక్కువ భాగం నలందలో జరిగిన సంఘటనల గురించి సమాచారాన్ని అందించే మరో వనరు టిబెటన్ రికార్డులు. ఈ ప్రాంతంలో మఠాలను విస్తృతంగా, పద్ధతి ప్రకారం ధ్వంసం చేసిన దశాబ్దాలు అవి. నలంద, విక్రమశిల వంటి సమీప మఠాల నుండి ప్రాణాలతో బయటపడిన బౌద్ధ భిక్షువులు టిబెట్‌కు పారిపోయారని టిబెటన్ చారిత్రక రికార్డులు ధృవీకరిస్తున్నాయి.{{sfn|Scharfe|2002|pp=154–155, 157}} టిబెటన్ రికార్డులలో, 1936లో కనుగొనబడిన టిబెటన్ భిక్షువు, యాత్రికుడైన 'ధర్మస్వామిన్' జీవిత చరిత్ర అత్యంత ఉపయోగకరమైనది. తన ప్రయాణాలలో పారిపోతున్న భిక్షువులను, పండితులను కలిసినట్లు ధర్మస్వామిన్ పేర్కొనడం దీనికి కారణం. ఆయన సుమారు 1234లో బీహార్‌ను సందర్శించి, నలందలో ఒక వర్షాకాలం గడిపారు. భారతదేశంలోని మగధ ప్రాంతంలో నలంద, ఇతర బౌద్ధ మఠాలు ధ్వంసం చేయబడిన తర్వాతి దశాబ్దాలలో అక్కడ నెలకొన్న పరిస్థితులను ఆయన వివరించారు. నలంద విధ్వంసం అనేది ప్రమాదవశాత్తు లేదా అపార్థం వల్ల జరిగినది కాదని, అది బోధ్ గయతో సహా బౌద్ధ మఠాలు, స్మారక కట్టడాల విస్తృత విధ్వంసంలో ఒక భాగమని ఆయన పేర్కొన్నారు. మగధలోని విస్తారమైన తాళపత్ర గ్రంథాలయాలు చాలా వరకు కనుమరుగయ్యాయి. గ్రంథాలను అధ్యయనం చేయడానికి, వాటి ప్రతులను తయారు చేయడానికి, టిబెట్‌కు తరలించడానికి అనువైన ప్రదేశంగా భావించి, ఆయన, ఇతర టిబెటన్ భిక్షువులు నేపాల్‌కు వెళ్లారు. ఆయన కథనం ప్రకారం, తురుష్క-ఖార్లుక్ (టర్క్) దండయాత్ర సుమారు 1193 నుండి 1205 వరకు సాగింది; ఈ విధ్వంసం పద్ధతి ప్రకారం జరిగింది, ఇందులో &quot;తురుష్క సైనికులు మఠాలను నేలమట్టం చేసి, వాటి రాళ్లను గంగా నదిలో పారవేసేవారు&quot;. 1230లలో హింసకు గురవుతామనే భయం బలంగా ఉండేది, అందుకే ఆయన సహచరులు ఆయనను మగధకు వెళ్లవద్దని వారించారు. జార్జ్ రోరిచ్ ప్రకారం, &quot;ఆయన [చాగ్ లో-త్సా-బా చోస్-ర్జే-పాల్ / ధర్మస్వామిన్] కథనం ఆనాటి [బౌద్ధ సమాజం,] ఆందోళనను తెలియజేస్తుంది.&quot;&lt;ref name=&quot;Roerich12&quot;&gt;{{cite book|title=Biography of Dharmasvamin|author=Chag lo tsa-ba Chos-rje-dpal|publisher=KPJ Research Institute|year=1959|pages=ii–vi, xxxix–lxv, 90–97|translator=George Roerich}}&lt;/ref&gt;

ధర్మస్వామిన్ జీవిత చరిత్రలోని 10వ అధ్యాయం సుమారు క్రీ.శ. 1235 నాటి నలంద పరిస్థితిని వివరిస్తుంది. నలంద &quot;చాలా వరకు దెబ్బతిని, నిర్మానుష్యంగా&quot; మారిందని ధర్మస్వామిన్ గమనించారు. ప్రమాదాలు ఉన్నప్పటికీ, కొందరు వ్యక్తులు తిరిగి అక్కడ చేరి విద్యా కార్యకలాపాలను కొనసాగించారు; అయితే ఇది చాలా పరిమిత స్థాయిలో, జయదేవ అనే సంపన్న బ్రాహ్మణ గృహస్థుడి విరాళాలతో జరిగింది.{{sfn|Scharfe|2002|p=150}} బౌద్ధ భిక్షువులకు 'బోధగయకు చెందిన పిఠిపతులు' అనే స్థానిక రాజవంశం నుండి ఆదరణ లభించేది; బుద్ధసేన రాజు ఈ వంశానికి చెందినవాడు. ఆయన వృత్తాంతం ఇలా పేర్కొంది:

{{Blockquote|అక్కడ తొంభై ఏళ్లకు పైబడిన వయసున్న, గౌరవనీయులైన మరియు విద్వాంసులైన భిక్షువు—గురువు, మహా పండితుడు అయిన రాహుల్ శ్రీభద్ర—నివసించేవారు. మగధకు చెందిన రాజా బుద్ధసేన ఈ గురువును, నలుగురు ఇతర పండితులను, సుమారు డెబ్బై మంది గౌరవనీయులైన భిక్షువులను సత్కరించేవారు.|ధర్మస్వామిన్ (అనువాదకుడు: జార్జ్ రోరిచ్)&lt;ref&gt;{{cite book |translator=George Roerich |author=Chag lo tsa-ba Chos-rje-dpal | year= 1959| title= Biography of Dharmasvamin| publisher = KPJ Research Institute|pages= xlii, 90–93}}&lt;/ref&gt;}}
రాహుల్ శ్రీభద్ర పర్యవేక్షణలో అక్కడ ఆరు నెలల పాటు గడిపినప్పటికీ, నలంద, ప్రసిద్ధ గ్రంథాలయం గురించి ధర్మస్వామిన్ ఎక్కడా ప్రస్తావించలేదు; బహుశా టర్కో-ఆఫ్ఘన్ దాడుల తొలి దశలోనే అది ధ్వంసమై ఉండవచ్చు. కొన్ని కట్టడాలు మాత్రం మిగిలి ఉన్నాయని ఆయన పేర్కొన్నారు—&quot;ఇటుకలతో నిర్మించిన ఎనభై చిన్న విహారాలు, వాటిలో చాలా వరకు దెబ్బతినకుండా ఉన్నాయి&quot;—కానీ &quot;వాటిని చూసుకునేవారు ఎవరూ లేరు&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Biography of Dharmasvamin|author=Chag lo tsa-ba Chos-rje-dpal|publisher=KPJ Research Institute|year=1959|pages=93–94|translator=George Roerich}}&lt;/ref&gt;

నలంద భిక్షువులకు మద్దతు ఇచ్చినందుకు గాను, తమ పోషకుడైన జయదేవను ముస్లిం సైనికులు బంధించి, చంపుతామని బెదిరించిన సంఘటనను కూడా ఆయన వివరించారు. గురు రాహుల్‌శ్రీభద్రను, ఆయన శిష్యులను చంపాలని తురుష్క సైనికులు భావిస్తున్నారని, కాబట్టి వారు అక్కడి నుండి పారిపోవాలని జయదేవుడు ఆ భిక్షువులకు వర్తమానం పంపాడు.

సమీపంలోని ఒదంతపుర (ప్రస్తుతం బీహార్ షరీఫ్) వద్ద మోహరించిన ముస్లిం సైనికులు ఒక నిర్మానుష్యమైన మహావిహారంపై జరిపిన దాడికి సంబంధించిన ప్రత్యక్ష సాక్ష్య వివరాలను కూడా ధర్మస్వామిన్ అందించారు; ఆ ఒదంతపుర ప్రాంతం అప్పటికే సైనిక ప్రధాన కేంద్రంగా మార్చబడి ఉంది. మిగిలిన భిక్షువులందరూ పారిపోగా, ధర్మస్వామిన్, తొంభై ఏళ్లు పైబడిన ఆయన గురువు మాత్రమే అక్కడ ఉండిపోయి, దాక్కున్నారు.

1289లో జన్మించిన బౌద్ధ భిక్షువు ధ్యానభద్ర, తన ఎనిమిదవ ఏట నుండే నలందలో విద్యాభ్యాసం చేశారని నమోదైంది; దీనిని బట్టి పదమూడవ శతాబ్దం చివరి నాటికి కూడా ఆ విశ్వవిద్యాలయం కొనసాగుతూనే ఉందని తెలుస్తోంది.&lt;ref name=&quot;prasad&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Lbk6EAAAQBAJ&amp;dq=Dhy%C4%81nabhadra&amp;pg=PT135|title=A 'Nālandā Monk' in the Late Thirteenth–Early Fourteenth Century India, Tibet, China and Korea: A Note on the 'Poetic Inscription' on a Korean Stūpa Erected in the Memory of Dhyānabhadra|last1=Nath Prasad|first1=Birendra|date=2021|publisher=Routledge|isbn=9781032117225|pages=140–149}}&lt;/ref&gt;

మరొక టిబెటన్ ఆధార గ్రంథం లామా తారనాథుడికి చెందినది, అయితే ఇది 16వ శతాబ్దం చివర నాటిది, దీనికి మూలాధారాలు ఏమిటనేది అస్పష్టంగా ఉంది. భారతదేశంలో బౌద్ధమతం గురించి తారనాథుడు అందించిన వివరాలు, జువాన్‌జాంగ్, ఇతర వనరులలో కనిపించే బుద్ధుడు, అశోకుడి కాలం నాటి నలంద గురించిన ప్రసిద్ధ గాథలను పునరుద్ఘాటిస్తాయి, ఆ తర్వాత అవి రెండవ సహస్రాబ్ది శతాబ్దాల నాటి విషయాలకు మళ్లుతాయి. ఇది 12వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో జరిగిన ఇస్లామిక్ దాడులను వివరిస్తుంది, మగధ ప్రాంతం మొత్తం 'తురుష్కుల' (చారిత్రక భారతీయ, టిబెటన్ గ్రంథాలలో ముస్లింలను సూచించడానికి వాడే పదం) వశమైందని పేర్కొంటుంది.{{sfn|Scharfe|2002|p=151}} తారనాథుని కథనం ప్రకారం, వారి సైన్యాలు ఒదంతపురి, విక్రమశిలలను ధ్వంసం చేశాయి. అయితే, ఈ సంఘటనలు జరిగిన శతాబ్దాల తర్వాత తారనాథుడు ఈ వివరాలను నమోదు చేయడం, టిబెటన్ రికార్డుల సంప్రదాయంలో స్పష్టమైన ఆధారాల క్రమం లేకపోవడం వల్ల, దీని విశ్వసనీయత సందేహాస్పదంగా ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Encountering Buddhism and Islam in Premodern Central and South Asia|author=A Truschke|publisher=De Gruyter|year=2019|editor1=Blain Auer|pages=418, 420|chapter=The Power of the Islamic Sword in Narrating the Death of Indian Buddhism|editor2=Ingo Strauch}}&lt;/ref&gt;

=== జానపద గాథలు ===
18వ శతాబ్దపు 'పాగ్ సామ్ జోన్ జాంగ్' వంటి టిబెటన్ గ్రంథాలు, 16/17వ శతాబ్దాలకు చెందిన తారనాథుని రచనలు కొన్ని కల్పిత టిబెటన్ గాథలను కలిగి ఉన్నాయి. వీటిలో 'సింగలరాజ' అనే రాజు &quot;హిందువులు, తురుష్కుల (ముస్లింల)నందరినీ&quot; ఢిల్లీ వరకు తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకోవడం, తన రాణి ప్రభావంతో హిందూ మతం నుండి బౌద్ధమతానికి మారడం, మఠాలను పునరుద్ధరించడం వంటి కథలు ఉన్నాయి..&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Singh |first1=Anand |year=2013 |title='Destruction' and 'Decline' of Nālandā Mahāvihāra: Prejudices and Praxis |journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Sri Lanka |volume=58 |issue=1 |pages=23–49 |jstor=43854933}}&lt;/ref&gt;

దక్షిణాదికి చెందిన ఒక రాజు వేలాది మఠాలను, దేవాలయాలను తిరిగి నిర్మించాడని, ముస్లిం దొంగలు ఆ రాజును హత్య చేశారని, ఆ తర్వాత ముదిత భద్ర నలందను మరమ్మతు చేశారని, కుకుటసిద్ధ అనే మంత్రి అక్కడ ఒక దేవాలయాన్ని నిర్మించారని ఇతరులు పేర్కొంటారు.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Tamrakar |first1=Dr Amit Kumar |last2=Jadon |first2=Jyoti |date=2022 |title=Library and education system in ancient Nalanda University |url=https://www.allstudyjournal.com/archives/2022.v4.i3.B.839 |journal=International Journal of Advanced Academic Studies |language=en |volume=4 |issue=3 |pages=130–134 |doi=10.33545/27068919.2022.v4.i3b.839 |issn=2706-8927 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Dokras |first=Dr Uday |date=1 January 2022 |title=Past and Present of the Ancient University of Nalanda |url=https://www.academia.edu/77326073 |journal=INAC}}&lt;/ref&gt;

అయితే, అటువంటి రాజు (లేదా సుల్తాన్), మంత్రి, ముస్లిం దొంగలు, 13, 19వ శతాబ్దాల మధ్య భారతదేశంలో నిర్మించిన వేలాది బౌద్ధ కట్టడాలు లేదా 13వ శతాబ్దంలో లేదా ఆ తర్వాత నలందలో జరిగిన చెప్పుకోదగ్గ మరమ్మతుల గురించి ఎటువంటి ఆధారాలూ లేవు.{{sfn|Dutt|1962|p=343}}{{sfn|Ghosh|1965|p=15}} 4వ శతాబ్దానికి పూర్వం నలంద గురించి ఇలాంటి కల్పిత కథనాల వివిధ రూపాలు అనేక టిబెటన్ రచనలలో, చైనీస్ యాత్రికుల వృత్తాంతాలలో కనిపిస్తాయి. 12వ శతాబ్దం తర్వాత కాలానికి సంబంధించిన టిబెటన్ గ్రంథాలలో కూడా కల్పిత కథనాలు ఉన్నాయి; వీటిలో చారిత్రక ఆధారాలు లేని లేదా ధృవీకరించలేని &quot;రాజులు&quot;, &quot;ఋషులు&quot;, &quot;నిప్పుపెట్టే దుండగులు&quot;, &quot;వేలాది కొత్త బౌద్ధ మఠాలు, దేవాలయాలు&quot; అలాగే &quot;ఒక రాజును హత్య చేసిన ముస్లిం దొంగల&quot; ప్రస్తావనలు కనిపిస్తాయి. ఉదాహరణకు, తారనాథుడు (సుమారు క్రీ.శ. 1600) రాసిన గ్రంథంలోని 19, 20 అధ్యాయాలు ముదితభభద్ర, మాలికాబుద్ధి, కాకుత్సద్ధల కథను వివరిస్తాయి. కాశ్మీర్‌కు చెందిన ఒక పర్షియన్ రాజు, అతని ముస్లిం సైన్యం మగధను ధ్వంసం చేసి, &quot;శ్రీ నలేంద్ర (నలంద)కు తీవ్ర నష్టం కలిగించిన&quot; తర్వాత, కృష్ణరాజు అనే రాజు 'మధ్య-దేశం' (మధ్య భారతదేశం)లో బౌద్ధ సిద్ధాంతానికి సంబంధించిన ఇరవై ఒక్క కేంద్రాలను నిర్మించాడని ఆ కథనం చెబుతుంది; వీటిలో బౌద్ధ దేవతల విగ్రహాలు కలిగిన వెయ్యి 'చైత్యాలు' ఉండేవి. అయితే ముస్లిం దొంగలు అతన్ని హత్య చేయగా, &quot;అతని రక్తం పాల రూపంలో ప్రవహించింది, ఆకాశం పూలతో నిండిపోయింది&quot;; ఆ తర్వాత ముదితభభద్ర ఆ దెబ్బతిన్న చైత్యాలను పునర్నిర్మించాడు. 

బుద్ధుడిని గౌరవించమని &quot;గృహస్థులకు, బ్రాహ్మణులకు&quot; సూచించబడింది; ఆ తర్వాత కాకుత్సిద్ధ నలందలో ఒక దేవాలయాన్ని నిర్మించి, గొప్ప విందుతో దానిని ప్రతిష్ఠించాడు. అప్పుడు &quot;అల్లరి స్వభావం గల యువ&quot; భిక్షువులు ఇద్దరు యాచకులను వేధించారు, దాంతో వారికి తీవ్ర కోపం వచ్చింది; వారిలో ఒకరు ఒక లోతైన గుంటను తవ్వి, పన్నెండు సంవత్సరాల పాటు సాధన చేసి అతీంద్రియ శక్తులను పొందాడు. అతను ఒక యజ్ఞం చేసి, మహిమగల బూడిదను సృష్టించాడు. ఆ బూడిదను సేకరించి నలందలోని ధర్మగంజ గ్రంథాలయం దగ్గర చల్లగా, అది మంటలను రేపి గ్రంథాలయంలోని సేకరణను నాశనం చేయడం ప్రారంభించింది. అయితే, తొమ్మిదవ అంతస్తు నుండి అద్భుతమైన నీరు ధారగా కురిసింది, ఆ నీరు తాకిన గ్రంథాలన్నీ కాలిపోకుండా మిగిలిపోయాయి. నిప్పు పెట్టిన ఆ ఇద్దరు తీర్థకులు (అన్యమతస్థులు) హా-సా-మా (అస్సాం) ప్రాంతానికి పారిపోయారు; బుద్ధపక్ష అనే వ్యక్తి ఆ కట్టడాలను తిరిగి బాగు చేయించాడు, &quot;గొప్ప విద్వాంసులైన భిక్షువులు&quot; సమావేశమై, తమకు కంఠస్థం ఉన్న సాహిత్యం ఆధారంగా గ్రంథాలయంలో కాలిపోయిన రచనలను తిరిగి రాశారు.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=4yXn-lVdqGgC|title=Tāranātha's History of Buddhism in India|author=Tāranātha (Jo-nang-pa)|publisher=Motilal Banarsidass|year=1990|isbn=978-81-208-0696-2|pages=137–143|translator-last=Chattopadhyaya|translator-first=Lama Chimpa alaka|translator-last2=Rinpochi|translator-first2=Lama S}}&lt;/ref&gt; తాళపత్ర గ్రంథాలు కలిగిన నలంద గ్రంథాలయం చరిత్రలో అగ్ని ప్రమాదాల వల్ల నష్టం వాటిల్లిన సందర్భాలు ఉన్నాయి. 10వ శతాబ్దానికి చెందిన ఒక శిలాశాసనం, మహిపాలుని (పాలన: 988–1038){{sfn|Ghosh|1965|p=13}} పాలనా కాలంలో మహావిహారంలో అగ్నిప్రమాదం వల్ల జరిగిన విధ్వంసాన్ని, తదనంతర పునరుద్ధరణను పేర్కొంటుంది.

=== కొనసాగిన ప్రభావం ===
మత అధ్యయనాలు, చరిత్రలో పండితుడైన జోహన్ ఎల్వర్‌స్కోగ్ అభిప్రాయం ప్రకారం, 1202 నాటికి నలంద పతనం అకస్మాత్తుగా, పూర్తిగా జరిగిందని చెప్పడం సరికాదు; ఎందుకంటే 13వ శతాబ్దం వరకు కూడా అక్కడ కొంతమంది విద్యార్థులు విద్యాభ్యాసం చేస్తూనే ఉన్నారు. ఆర్థర్ వాలీ రాసిన 1932 నాటి పరిశోధనా పత్రాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని, 13వ శతాబ్దపు నలందలో దీక్ష పొందిన ఒక బౌద్ధ భిక్షువు కుబ్లాయ్ ఖాన్ (Kublai Khan) ఆస్థానానికి వెళ్లారన్న వాస్తవం దీనిని ధృవీకరిస్తుందని ఎల్వర్‌స్కోగ్ పేర్కొన్నారు. భారతదేశంలో బౌద్ధమతం 13వ లేదా 14వ శతాబ్దంలో లేదా అంతకంటే ముందే అంతరించిపోయిందని చెప్పడం కూడా తప్పని ఆయన అంటారు, ఎందుకంటే &quot;భారతదేశంలో [బుద్ధ] ధర్మం కనీసం 17వ శతాబ్దం వరకు నిలిచి ఉంది&quot;.&lt;ref&gt;Johan Elverskog, ''Buddhism and Islam on the Silk Road'', University of Pennsylvania Press (2011), pp. 1–3&lt;/ref&gt;

==== విధ్వంసం తదనంతర పరిణామాలు, టిబెటన్ బౌద్ధ సంప్రదాయంపై ప్రభావం ====
ఇస్లామిక్ దండయాత్ర, నలంద విధ్వంసం, పతనం, అలాగే బీహార్, బెంగాల్ మైదాన ప్రాంతాల నుండి ఇతర మఠాలు, బౌద్ధ సంస్కృతి కనుమరుగైనప్పటికీ, &quot;నలంద&quot; అనే పేరుకు ఉన్న విశేషమైన గుర్తింపు, గౌరవం టిబెట్‌లో అలాగే నిలిచిపోయింది.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xaRQAgAAQBAJ&amp;dq=Shakya+Shri+Bhadra&amp;pg=PT228|title=Opening the Treasure of the Profound: Teachings on the Songs of Jigten Sumgon and Milarepa|date=8 October 2013|publisher=Shambhala Publications|isbn=978-0-8348-2896-4|access-date=8 March 2022|via=Google Books}}&lt;/ref&gt; నలంద చివరి పీఠాధిపతి అయిన కాశ్మీర్‌కు చెందిన శాక్యశ్రీ భద్ర, టిబెటన్ అనువాదకుడు 'ట్రోపు లోత్సవ' ఆహ్వానం మేరకు 1204లో టిబెట్‌కు పారిపోయారు.&lt;ref&gt;{{harvnb|Kim|2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Buddhism and the Trade Routes|url=https://www.asiasocietymuseum.org/buddhist_trade/himalaya_tibet.html|url-status=dead|archive-date=20 March 2012|access-date=8 March 2022|website=Asiasocietymuseum.org|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120320030350/http://www.asiasocietymuseum.org/buddhist_trade/himalaya_tibet.html}}&lt;/ref&gt; నలందకు చెందిన మిగిలి ఉన్న కొన్ని గ్రంథాలను అక్కడి నుండి వెళ్ళిపోతున్న బౌద్ధ భిక్షువులు టిబెట్‌కు తీసుకువెళ్లారు. ఆయన తనతో పాటు పలువురు భారతీయ పండితులను కూడా తీసుకువెళ్లారు: సుగతశ్రీ (మాధ్యమిక, ప్రజ్ఞాపారమితలో నిపుణుడు), జయదత్త (వినయ), విభూతిచంద్ర (వ్యాకరణం, అభిధర్మ), దానశీల (తర్కశాస్త్రం), సంఘశ్రీ (చంద్రవ్యాకరణ), జీవగుప్త (మైత్రేయ గ్రంథాలు), మహాబోధి (బోధిచర్యావతార)., కాలచంద్ర (కాలచక్ర).&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sakyasribhadra|url=http://treasuryoflives.org/biographies/view/sakyasribhadra/2810|url-status=dead|archive-date=23 April 2016|access-date=8 March 2022|website=The Treasury of Lives|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160423135132/http://treasuryoflives.org/biographies/view/%C5%9A%C4%81kya%C5%9Br%C4%ABbhadra/TBRC_P1518}}&lt;/ref&gt;

''బ్లూ అనల్స్'' ప్రకారం, 1351లో టిబెటన్లు టిబెట్ నడిబొడ్డున ఒక మఠాన్ని పునఃసృష్టించాలని, వివిధ బౌద్ధ సంప్రదాయాలకు చెందిన పండిత భిక్షువులతో దానిని నిర్వహించాలని, ప్రాచీన నలంద గౌరవార్థం దానికి &quot;నలంద మఠం&quot; అని పేరు పెట్టాలని నిర్ణయించుకున్నారు.{{sfn|Dutt|1962|pp=342–343 with footnotes}} ఈ సంస్థ 1436లో రోంగ్టన్ మావే సెంగే కృషి ఫలితంగా లాసాకు ఉత్తరాన ఆవిర్భవించింది, 15వ శతాబ్దంలో విస్తరించింది. అసలు నలంద స్థలం నుండి దీనిని వేరుగా గుర్తించడానికి దీనిని ఇప్పుడు 'టిబెటన్ నలంద' అని పిలుస్తారు.&lt;ref&gt;Matthew Kapstein (1990), Mahamudra: The Quintessence of Mind and Meditation Review, The Journal of the International Association of Buddhist Studies, Vol 13, Number 1, pp. 105–106&lt;/ref&gt;

టిబెటన్ బౌద్ధ సంప్రదాయం అనేది నలంద సంప్రదాయం, కొనసాగింపుగా పరిగణించబడుతుంది. దలైలామా ఇలా పేర్కొన్నారు:

: &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eBAVJV8zn3oC&amp;q=The+master+Nagarjuna+hailed+from+this+institution,+as+did+many+other+important&amp;pg=PA15|title=Meditation on the Nature of Mind|last1=Lama|first1=Dalai|last2=Bstan-ʼdzin-rgya-mtsho|first2=Dalai Lama XIV|last3=Lhundrub|first3=Khonton Peljor|last4=Cabezón|first4=José Ignacio|last5=Cabezon|first5=Jose Ignacio|date=17 May 2011|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-0-86171-628-9|access-date=8 March 2022|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;
: {{blockquote|టిబెటన్ బౌద్ధమతం అనేది టిబెటన్లు సృష్టించినది కాదు. ఇది నలందా విహార సంప్రదాయం, స్వచ్ఛమైన పరంపర నుండి ఉద్భవించిందని స్పష్టంగా తెలుస్తోంది. ఆచార్య నాగార్జునుడు ఈ సంస్థ నుండే వచ్చారు, అలాగే అనేకమంది ఇతర ప్రముఖ తత్వవేత్తలు, తర్కశాస్త్రవేత్తలు కూడా ఇక్కడివారే..}}


దలైలామా తనను తాను నలందకు చెందిన పదిహేడుగురు ఆచార్యుల (పండితుల) పరంపరలో ఒక అనుచరుడిగా భావిస్తారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Seventeen Pandits of Nalanda Monastery|url=https://fpmt.org/mandala/archives/mandala-for-2012/july/the-seventeen-pandits-of-nalanda-monastery/|url-status=dead|archive-date=20 November 2017|access-date=8 March 2022|website=FPMT|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171120153048/https://fpmt.org/mandala/archives/mandala-for-2012/july/the-seventeen-pandits-of-nalanda-monastery/}}&lt;/ref&gt;

త్సెతాంగ్ మఠంలో భద్రపరచబడిన 'అష్టసాహస్రికా ప్రజ్ఞాపారమిత' సూత్రం, తాళపత్ర గ్రంథం (లేదా హస్తప్రతి), అద్భుతంగా చిత్రించబడి చక్కగా సంరక్షించబడిన చెక్క అట్టలను, 139 పత్రాలను కలిగి ఉంది. దీని చివరి భాగంలో ఉన్న వివరాల ప్రకారం, 11వ శతాబ్దం చివరలో, రాజు సురపాల పాలనలో రెండవ సంవత్సరంలో గొప్ప పండితుడైన శ్రీ అశోకుని తల్లి దీనిని బహుమతిగా ఇచ్చారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Michael Henss: TIBET – Monasteries Open Their Treasure Rooms|url=https://www.asianart.com/articles/henss/index.html|url-status=dead|archive-date=9 April 2009|access-date=8 March 2022|website=Asianart.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090409073041/http://www.asianart.com/articles/henss/index.html}}&lt;/ref&gt; భారతీయ సన్యాసి అయిన ధ్యానభద్ర తూర్పు ఆసియాలో పర్యటించడానికి ముందు నలందలో సన్యాసిగా ఉండేవారని చెప్పబడటం వల్ల, 14వ శతాబ్దం వరకు నలంద తన కార్యకలాపాలను కొనసాగించిందని తెలుస్తోంది.&lt;ref name=&quot;prasad2021&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Lbk6EAAAQBAJ&amp;dq=Dhy%C4%81nabhadra&amp;pg=PT135|title=A 'Nālandā Monk' in the Late Thirteenth–Early Fourteenth Century India, Tibet, China and Korea: A Note on the 'Poetic Inscription' on a Korean Stūpa Erected in the Memory of Dhyānabhadra|last1=Nath Prasad|first1=Birendra|date=2021|publisher=Routledge|isbn=978-1-032-11722-5|pages=140–149}}&lt;/ref&gt;

=== ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ, బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం ఆధ్వర్యంలో (1800–1947) ===
[[దస్త్రం:Buddha_Statue,_Nalanda,_Alexander_E_Caddy,_1895.jpg|thumb|1895లో నలందలో గౌతమ బుద్ధుని విగ్రహం.]]
పతనం తర్వాత, నలంద చాలా వరకు విస్మరించబడింది. ఆ ప్రాంతంలోని స్థానికులు కొన్ని బౌద్ధ, హిందూ విగ్రహాలు, శిథిలాల గురించి ఆయన దృష్టికి తీసుకువచ్చిన తర్వాత, 1811–1812లో ఫ్రాన్సిస్ బుకానన్-హామిల్టన్ ఆ స్థలాన్ని సర్వే చేశారు. అయితే, అక్కడ ఉన్న మట్టి దిబ్బలు, శిథిలాలను ప్రసిద్ధ నలందాతో ఆయన అనుసంధానించలేదు;{{sfn|Ghosh|1965|p=15}} ఆ సంబంధాన్ని 1847లో మేజర్ మార్క్‌హామ్ కిట్టో గుర్తించారు. ఆ తర్వాత, 1861–1862లో అలెగ్జాండర్ కన్నింగ్‌హామ్, అప్పుడే ఏర్పాటైన 'ఆర్కియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా' (ASI) అధికారిక సర్వేను నిర్వహించాయి. ASI ద్వారా ఆ శిథిలాల క్రమబద్ధమైన తవ్వకాలు 1915లో ప్రారంభమై 1937లో ముగిశాయి. 1915, 1919 మధ్య జరిగిన మొదటి నాలుగు విడతల తవ్వకాలకు స్పూనర్ నాయకత్వం వహించారు. తదుపరి రెండు విడతలకు 1920, 1921లో శాస్త్రి నాయకత్వం వహించారు. 1928 వరకు జరిగిన తదుపరి ఏడు విడతల పురావస్తు తవ్వకాలకు పేజ్ నాయకత్వం వహించారు. ఈ కృషి కేవలం తవ్వకాలు జరపడం, పరిశీలించడం, కనుగొన్న వాటిని నమోదు చేయడానికే పరిమితం కాలేదు; ఇందులో బయటపడిన నేలలకు నష్టం వాటిల్లకుండా డ్రైనేజీ వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయడం వంటి సంరక్షణ, పునరుద్ధరణ, ఇతర మార్పులు కూడా ఉన్నాయి. 1928 తర్వాత, కురైషి రెండు విడతల తవ్వకాలకు, చంద్ర తదుపరి నాలుగు విడతలకు నాయకత్వం వహించారు. చివరి విడతకు ఘోష్ నాయకత్వం వహించారు, కానీ ఆర్థిక కారణాలు, బడ్జెట్ కోతల కారణంగా 1937లో ఈ తవ్వకాలను కుదించారు. చంద్రా, చివరి ASI బృంద నాయకులు, &quot;సుదీర్ఘమైన మఠాల వరుస ఆధునిక బర్గావ్ గ్రామం వరకు విస్తరించి ఉంది&quot; అని, అలాగే &quot;ఈ మొత్తం మఠ సముదాయం, విస్తృతిని భవిష్యత్తులో జరిపే తవ్వకాల ద్వారా మాత్రమే నిర్ధారించగలము&quot; అని పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;mary3&quot;&gt;Mary Stewart (1988), ''Nalanda Mahavihara: An Historiographic Study of Its Art and Archaeology, 1812–1938'', SOAS, University of London, pp. 120–177&lt;/ref&gt;

=== స్వాతంత్ర్యం తర్వాత (1947 తదుపరి) ===
[[దస్త్రం:Rear_View_(2)_of_Baladitya_Temple,_Nalanda,_by_Joseph_Beglar,_1872.jpg|thumb|1872లో బాలాదిత్య దేవాలయ శిథిలాల వెనుక దృశ్యం.]]
స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత, 1974, 1982 మధ్య కాలంలో రెండవ విడత తవ్వకాలు, పునరుద్ధరణ పనులు జరిగాయి.&lt;ref name=&quot;asi1&quot; /&gt; 1951లో, ప్రాచీన సంస్థ స్ఫూర్తితో పాళీ భాష, బౌద్ధమత అధ్యయనాల కోసం ఒక ఆధునిక కేంద్రమైన [[నవ నలంద మహావిహార]] ను, నలంద శిథిలాల సమీపంలో బీహార్ ప్రభుత్వం స్థాపించింది. భారతదేశపు మొదటి రాష్ట్రపతి అయిన రాజేంద్ర ప్రసాద్‌తో దీనికి సంబంధం ఉంది.&lt;ref name=&quot;nnm2&quot;&gt;{{cite web|title=Getting to Nava Nalanda Mahavihara (NNM), Nalanda|url=http://www.nnm.ac.in/contact_us.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141005083753/http://www.nnm.ac.in/contact_us.html|archive-date=5 October 2014|access-date=25 September 2014|publisher=Nava Nalanda Mahavihara}}&lt;/ref&gt; ఇది 2006లో 'డీమ్డ్ యూనివర్సిటీ' (విశ్వవిద్యాలయ హోదా కలిగిన సంస్థ)గా గుర్తించబడింది.&lt;ref name=&quot;nnm1&quot;&gt;{{cite web|title=Welcome to Nava Nalanda Mahavihara (NNM)|url=http://www.nnm.ac.in/index.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140915173011/http://www.nnm.ac.in/index.html|archive-date=15 September 2014|access-date=25 September 2014|publisher=Nava Nalanda Mahavihara}}&lt;/ref&gt;

సమీపంలోని రాజ్‌గిర్‌లో, 15 మంది విద్యార్థులతో ఆధునిక 'నలంద విశ్వవిద్యాలయం', మొదటి విద్యా సంవత్సరం 2014 సెప్టెంబర్ 1న ప్రారంభమైంది.&lt;ref name=&quot;NUOpen&quot;&gt;{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/nalanda-univ-starts-today-from-a-convention-centre-with-15-students-lodged-in-a-hotel/99/|title=Nalanda University starts today with 15 students, 11 faculty members|author=Singh, Santosh|date=1 September 2014|access-date=3 September 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140904021352/http://indianexpress.com/article/india/india-others/nalanda-univ-starts-today-from-a-convention-centre-with-15-students-lodged-in-a-hotel/99/|archive-date=4 September 2014|agency=The Indian Express}}&lt;/ref&gt; నలంద విశ్వవిద్యాలయం (దీనిని నలంద అంతర్జాతీయ విశ్వవిద్యాలయం అని కూడా పిలుస్తారు) భారతదేశంలోని బీహార్ రాష్ట్రంలో ఉన్న చారిత్రక నగరమైన రాజ్‌గిర్‌లో నెలకొల్పబడిన ఒక అంతర్జాతీయ, పరిశోధన-ఆధారిత విశ్వవిద్యాలయం. 5వ, 13వ శతాబ్దాల మధ్య విలసిల్లిన ప్రసిద్ధ ప్రాచీన నలంద విశ్వవిద్యాలయం తరహాలోనే దీనిని తీర్చిదిద్దేందుకు, భారత పార్లమెంటు చట్టం ద్వారా ఈ విశ్వవిద్యాలయం స్థాపించబడింది. నలంద విశ్వవిద్యాలయాన్ని పునరుద్ధరించాలనే ఆలోచనకు 2007లో జరిగిన 'తూర్పు ఆసియా శిఖరాగ్ర సమావేశం' ఆమోదం తెలిపింది; ఈ సమావేశంలో చైనా, సింగపూర్, జపాన్, మలేషియా, వియత్నాం వంటి ఆసియా దేశాలతో పాటు ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్ వంటి దేశాలు కూడా పాల్గొన్నాయి. తద్వారా, ఈ విశ్వవిద్యాలయం భారత ప్రభుత్వపు అత్యంత ముఖ్యమైన ప్రాజెక్టులలో (ఫ్లాగ్‌షిప్ ప్రాజెక్టులలో) ఒకటిగా పరిగణించబడుతోంది. దీనిని పార్లమెంటు &quot;జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన సంస్థ&quot;గా గుర్తించింది, ఇది 2014 సెప్టెంబర్ 1న తన మొదటి విద్యా సంవత్సరాన్ని ప్రారంభించింది.{{convert|160|ha|acre|abbr=off}} ప్రారంభంలో రాజ్‌గిర్‌లో తాత్కాలిక వసతులతో ఏర్పాటు చేయబడినప్పటికీ, 160 హెక్టార్ల విస్తీర్ణంలో అత్యాధునిక ప్రాంగణం నిర్మాణం 2020 నాటికి పూర్తవుతుందని అంచనా. నిర్మాణం పూర్తయ్యాక, ఈ ప్రాంగణం భారతదేశంలోనే ఇటువంటి వాటిలో అతిపెద్దదిగా, ఆసియాలోనే అతిపెద్ద వాటిలో ఒకటిగా నిలుస్తుంది.&lt;ref name=&quot;toireopen&quot;&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Nalanda-University-reopens/articleshow/41410855.cms|title=Nalanda University reopens|date=1 September 2014|access-date=10 September 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140910105312/http://timesofindia.indiatimes.com/india/Nalanda-University-reopens/articleshow/41410855.cms|archive-date=10 September 2014|publisher=Times of India}}&lt;/ref&gt;

== మహావిహారం ==
నేడు తవ్వకాలలో బయటపడిన దీని శిథిలాలు సుమారు 1600 x 800 అడుగుల (లేదా దాదాపు 12 హెక్టార్ల) విస్తీర్ణంలో మాత్రమే ఉన్నప్పటికీ, మధ్యయుగ కాలంలో నలంద మహావిహారం చాలా విస్తారమైన ప్రాంతంలో విస్తరించి ఉండేది. నలందలో బోధించే అంశాలు సమస్త విజ్ఞాన రంగాలను కవర్ చేసేవి; ఇది కొరియా, జపాన్, చైనా, టిబెట్, ఇండోనేషియా, పర్షియా, టర్కీల నుండి విద్యార్థులను, పండితులను ఆకర్షించింది.&lt;ref name=&quot;NYT2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2006/12/09/opinion/09garten.html|title=Really Old School|author=Garten, Jeffrey E.|date=9 December 2006|work=The New York Times|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111105112058/http://www.nytimes.com/2006/12/09/opinion/09garten.html|archive-date=5 November 2011|quote=Nalanda was also the most global university of its time, attracting pupils and scholars from Korea, Japan, China, Tibet, Indonesia, Persia and Turkey.|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ancient Universities in India|url=https://www.aicte-india.org/downloads/ancient.pdf|publisher=[[All India Council for Technical Education]]|page=1}}&lt;/ref&gt;

నలందను తరచుగా బౌద్ధ విశ్వవిద్యాలయంగా పేర్కొన్నప్పటికీ, ఇందులో ఖచ్చితంగా లేదా పూర్తిగా బౌద్ధమతానికి మాత్రమే పరిమితం కాని అనేక అంశాలు కూడా ఉండేవి. ఉదాహరణకు, దీనికి పోషకులుగా ఉన్న గుప్త రాజులు బౌద్ధమతాన్ని కాకుండా హిందూమతాన్ని అనుసరించేవారు.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DYFZDwAAQBAJ|title=The Golden Age of Indian Buddhist Philosophy|last=Westerhoff|first=Jan|date=2018|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-873266-2|pages=273|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== విశ్వవిద్యాలయం ===
తన ఉచ్ఛస్థితిలో ఉన్నప్పుడు, ఈ విద్యాసంస్థ దేశవిదేశాల నుండి పండితులను, విద్యార్థులను ఆకర్షించింది; వీరిలో కొందరు టిబెట్, చైనా, కొరియా, మధ్య ఆసియా వంటి ప్రాంతాల నుండి వచ్చేవారు.{{sfn|Monroe|2000|pp=169}} అత్యంత క్రమబద్ధమైన 'శ్రమణ' విద్యా విధానాలు తక్షశిల, నలంద, విక్రమశిల వంటి భారీ విద్యా సంస్థల స్థాపనకు దోహదపడ్డాయి;{{sfn|Frazier|2011|p=34}} వీటిని తరచుగా భారతదేశపు తొలి విశ్వవిద్యాలయాలుగా పరిగణిస్తారు.{{sfn|Scharfe|2002|p=148}}{{sfn|Monroe|2000|p=174}}{{sfn|Wayman|1984|p=43}}{{sfn|Kulke|Rothermund|2004|p=119}} ఇండోనేషియాకు చెందిన శైలేంద్ర రాజవంశంతో సంబంధాలు ఉన్నట్లు పురావస్తు ఆధారాలు కూడా సూచిస్తున్నాయి; ఆ వంశానికి చెందిన ఒక రాజు ఈ ప్రాంగణంలో ఒక మఠాన్ని నిర్మించారు. 5, 6వ శతాబ్దాలలో గుప్త సామ్రాజ్య పోషణలోనూ, ఆ తర్వాత కన్నౌజ్ చక్రవర్తి అయిన హర్షుని పాలనలోనూ నలంద గొప్పగా విరాజిల్లింది.{{sfn|Dutt|1962|p=329}} గుప్త యుగం నుండి సంక్రమించిన ఉదారవాద సాంస్కృతిక సంప్రదాయాల ఫలితంగా, క్రీ.శ. తొమ్మిదవ శతాబ్దం వరకు అభివృద్ధి, శ్రేయస్సుతో కూడిన కాలం కొనసాగింది. తరువాతి శతాబ్దాలు క్రమంగా క్షీణతకు దారితీసిన కాలం; ఇదే సమయంలో, తూర్పు భారతదేశంలో పాల సామ్రాజ్య పాలనలో బౌద్ధమతానికి సంబంధించిన వజ్రయాన (తాంత్రిక) శాఖలు అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందాయి.

నలంద గురించి మనకు తెలిసిన సమాచారంలో ఎక్కువ భాగం, క్రీ.శ. 7వ శతాబ్దంలో అక్కడి మహావిహారాన్ని సందర్శించిన ఆసియాకు చెందిన యాత్రికులైన సన్యాసులు—ముఖ్యంగా జువాన్‌జాంగ్, యిజింగ్ —రాసిన రచనల నుండే లభిస్తుంది. &quot;నలంద సమగ్ర చరిత్ర అనేది మహాయాన బౌద్ధమత చరిత్రే అవుతుంది&quot; అని విన్సెంట్ ఆర్థర్ స్మిత్ పేర్కొన్నారు. జువాన్‌జాంగ్ తన యాత్రా వృత్తాంతంలో నలంద పూర్వ విద్యార్థులుగా పేర్కొన్న వారిలో చాలామంది, మహాయాన తత్వశాస్త్రాన్ని అభివృద్ధి చేసిన ప్రముఖులే. నలందలోని విద్యార్థులందరూ మహాయానంతో పాటు, బౌద్ధమతంలోని పద్దెనిమిది (హీనయాన) శాఖలకు సంబంధించిన గ్రంథాలను కూడా అధ్యయనం చేసేవారు. వారి పాఠ్యప్రణాళికలో వేదాలు, తర్కశాస్త్రం, సంస్కృత వ్యాకరణం, వైద్యశాస్త్రం, సాంఖ్య దర్శనం వంటి ఇతర అంశాలు కూడా ఉండేవి.{{sfn|Buswell|Lopez|2013|loc=Entry for ''Nālandā''}}{{sfn|Frazier|2011|p=34}}{{sfn|Dutt|1962|pp=332–333}}{{sfn|Walton|2015|p=122}}

నలంద మూడుసార్లు ధ్వంసం చేయబడింది, కానీ రెండుసార్లు మాత్రమే పునర్నిర్మించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nālandā University in Rajgir, near Nalanda, Bihar, India Becomes the First Residential University: History of Information|url=https://www.historyofinformation.com/detail.php?id=3935|access-date=|website=www.historyofinformation.com}}&lt;/ref&gt; క్రీ.శ. 1202 ప్రాంతంలో, ఢిల్లీ సుల్తానత్‌లోని మామ్లూక్ వంశానికి చెందిన బఖ్తియార్ ఖిల్జీ సైన్యం దీనిని దోచుకుని ధ్వంసం చేసింది.{{sfn|Chandra|2004|p=41}} ఈ దాడి తర్వాత కూడా మహావిహారం కొంతకాలం పాటు తాత్కాలిక పద్ధతిలో కొనసాగిందని కొన్ని ఆధారాలు పేర్కొంటున్నప్పటికీ, చివరికి అది పూర్తిగా వదిలివేయబడింది, 19వ శతాబ్దం వరకు విస్మరించబడింది; ఆ సమయంలో 'ఆర్కియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా' (భారత పురావస్తు శాఖ) ఆ ప్రాంతాన్ని సర్వే చేసి ప్రాథమిక తవ్వకాలను చేపట్టింది. 1915లో క్రమబద్ధమైన తవ్వకాలు ప్రారంభమయ్యాయి, వీటిలో 12 హెక్టార్ల విస్తీర్ణంలో చక్కగా అమర్చబడిన పదకొండు మఠాలు, ఆరు ఇటుక దేవాలయాలు బయటపడ్డాయి. శిథిలాల నుండి శిల్పాలు, నాణేలు, ముద్రలు, శాసనాల నిధి కూడా వెలికితీయబడింది; వీటిలో చాలా వరకు సమీపంలోని నలంద పురావస్తు మ్యూజియంలో ప్రదర్శనలో ఉన్నాయి. నలంద ఇప్పుడు ఒక ప్రముఖ పర్యాటక కేంద్రంగా, బౌద్ధ పర్యాటక సర్క్యూట్‌లో భాగంగా ఉంది.

25 నవంబర్ 2010న, భారత ప్రభుత్వం పార్లమెంటు చట్టం ద్వారా నలంద విశ్వవిద్యాలయ బిల్లు ద్వారా, వారు ఆ పురాతన విశ్వవిద్యాలయానికి సాపేక్షంగా దగ్గరలోనే ఒక కొత్త 'నలంద విశ్వవిద్యాలయాన్ని' ఏర్పాటు చేశారు. దీనికి &quot;జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన అంతర్జాతీయ విశ్వవిద్యాలయం&quot;గా హోదా కల్పించారు; తదనుగుణంగా ఇది ప్రభుత్వ పర్యవేక్షణలో ఉంది. గతంలో పనిచేసిన ఇద్దరు ఛాన్సలర్లు తమ పదవుల నుండి వైదొలగడానికి ప్రభుత్వ చర్యలే కారణమని స్పష్టంగా పేర్కొన్నారు, అలాగే అధికార పార్టీ సభ్యుల అసమ్మతి కారణంగా కొన్ని కోర్సులు కూడా నిలిపివేయబడ్డాయి.

=== గ్రంథాలయం ===
[[దస్త్రం:Prajnaparamita_and_Scenes_from_the_Buddha's_Life_(top),_Maitreya_and_Scenes_from_the_Buddha's_Life_(bottom),_Folios_from_a_Dharanisamgraha_(Compilation_of_Protective_or_Empowering_Spells)_LACMA_M.72.1.20a-b.jpg|thumb|ప్రజ్ఞాపారమిత, బుద్ధుని జీవిత ఘట్టాలు (పైన), మైత్రేయుడు, బుద్ధుని జీవిత ఘట్టాలు (కింద), ధరణిసంగ్రహ (రక్షా లేదా శక్తివంతమైన మంత్రాల సంకలనం) పత్రాలు - నలంద నుండి లభించిన తాళపత్ర గ్రంథం, సుమారు క్రీ.శ. 1075 నాటిది]]
[[దస్త్రం:Astasahasrika_Prajnaparamita_Avalokitesvara_Bodhisattva_Nalanda.jpeg|thumb|[[అవలోకితేశ్వర]] [[బోధిసత్వుడు]]. నలందలోని [[పాల సామ్రాజ్యం|పాల కాలం]] నాటి ''అష్టసాహస్రిక [[ప్రజ్ఞాపారమిత]] సూత్రం'' తాళపత్ర గ్రంథం.]]
నలందలో 10 సంవత్సరాల పాటు నివసించిన తర్వాత యీజింగ్ తనతో పాటు తీసుకువెళ్ళిన అనేక గ్రంథాలను బట్టి చూస్తే, ఆ మహావిహారంలో చక్కని వసతులు కలిగిన గ్రంథాలయం ఉండేదని స్పష్టమవుతుంది. నలందలో 'ధర్మగంజ' (అంటే 'ధర్మ నిధి' లేదా 'పుణ్య కేంద్రం') అనే పేరుతో ఒక గొప్ప గ్రంథాలయం ఉండేదని సాంప్రదాయ టిబెటన్ ఆధారాలు పేర్కొంటున్నాయి. ఇది మూడు పెద్ద బహుళ అంతస్తుల భవనాలను కలిగి ఉండేది: అవి 'రత్నసాగర' (రత్నాల సముద్రం), 'రత్నోదధి' (రత్నాల జలధి), 'రత్నరంజక' (రత్నాలతో అలంకరించబడినది). రత్నోదధి తొమ్మిది అంతస్తుల ఎత్తు కలిగి ఉండేది, ఇందులో 'ప్రజ్ఞాపారమిత సూత్రం', 'గుహ్యసమాజం' వంటి అత్యంత పవిత్రమైన తాళపత్ర గ్రంథాలు భద్రపరచబడి ఉండేవి.{{sfn|Monroe|2000|p=174}}{{sfn|Scharfe|2002|p=159}}

నలంద గ్రంథాలయంలోని గ్రంథాల ఖచ్చితమైన సంఖ్య తెలియదు, కానీ అవి లక్షల సంఖ్యలో ఉండేవని అంచనా.{{sfn|Khurshid|1972|pp=21–65}} నలందకు చెందిన బౌద్ధ పండితుడు ఎవరైనా మరణించినప్పుడు, వారి వద్ద ఉన్న తాళపత్ర గ్రంథాలను గ్రంథాలయ సేకరణలో చేర్చేవారు.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kumar |first=Pintu |date=2011 |title=The Ancient Nālandā Mahāvihāra: The Beginning of Institutional Education |journal=Journal of the World Universities Forum |volume=4 |issue=1 |pages=65–79 |doi=10.18848/1835-2030/CGP/v04i01/56731 |via=Education Source}}&lt;/ref&gt; ఈ గ్రంథాలయం కేవలం మతపరమైన గ్రంథాలనే కాకుండా వ్యాకరణం, తర్కశాస్త్రం, సాహిత్యం, జ్యోతిషశాస్త్రం, ఖగోళ శాస్త్రం, వైద్యశాస్త్రం వంటి అంశాలపై ఉన్న గ్రంథాలను కూడా కలిగి ఉండేది.{{sfn|Bhatt|1995}} నలంద గ్రంథాలయంలో ఒక వర్గీకరణ విధానం ఉండేది; ఇది బహుశా సంస్కృత భాషావేత్త అయిన పాణిని రూపొందించిన గ్రంథ వర్గీకరణ విధానంపై ఆధారపడి ఉండవచ్చు.{{sfn|Patel|Kumar|2001|p=4}} బౌద్ధ గ్రంథాలు చాలా వరకు 'త్రిపీటక'లోని మూడు ప్రధాన విభాగాలైన వినయ పీటక (వినయ), సుత్త పీటక (సూత్ర), అభిధమ్మ పీటక (అభిధమ్మ) ఆధారంగా మూడు తరగతులుగా విభజించబడి ఉండవచ్చు.{{sfn|Taher|Davis|1994|p=37}}

=== పాఠ్యప్రణాళిక ===
హుయ్-లి తన 'జువాన్‌జాంగ్' జీవిత చరిత్రలో, నలంద విద్యార్థులందరూ 'మహా...' అని పేర్కొంటూ ఒక ముఖ్యమైన విషయాన్ని తెలిపారు. వీటితో పాటు, బౌద్ధమతంలోని పద్దెనిమిది 'నికాయ' సంప్రదాయాలకు చెందిన గ్రంథాలను కూడా వారు అధ్యయనం చేశారు. వీటితో పాటు, వేదాలు, హేతువిద్య (తర్కశాస్త్రం), శబ్దవిద్య (వ్యాకరణం, భాషాశాస్త్రం), చికిత్సావిద్య (వైద్యశాస్త్రం), మాంత్రిక విద్యకు సంబంధించిన గ్రంథాలు (అథర్వవేదం), సాంఖ్య దర్శనం వంటి ఇతర అంశాలను కూడా వారు అభ్యసించారు.{{sfn|Dutt|1962|pp=332–333}} ఫ్రేజియర్ ప్రకారం, వేద అధ్యయనాలలో కేవలం వేద గ్రంథాలు, కర్మకాండలే కాకుండా, వేదాంగాలకు (వేద అనుబంధ శాస్త్రాలకు) సంబంధించిన వివిధ సిద్ధాంతపరమైన విజ్ఞాన విభాగాలు కూడా ఉండేవి; వీటిలో భాషాశాస్త్రం, న్యాయశాస్త్రం, ఖగోళశాస్త్రం, తర్కశాస్త్రం వంటివి భాగంగా ఉండేవి.

జువాన్‌జాంగ్ స్వయంగా నలందలో శీలభద్రుడు, ఇతర గురువుల వద్ద ఈ అంశాలలో అనేకంటిని అధ్యయనం చేశారు. మతధర్మం, తత్వశాస్త్రంతో పాటు, తరచుగా జరిగే వాదోపవాదాలు, చర్చల కారణంగా తర్కశాస్త్రంలో ప్రావీణ్యం అవసరమయ్యేది. మహావిహారంలోని విద్యార్థి ఆ కాలంలోని వివిధ తాత్విక సంప్రదాయాలకు సంబంధించిన తర్కశాస్త్ర విధానాలపై మంచి పట్టు కలిగి ఉండాల్సి వచ్చేది, ఎందుకంటే ఇతర సంప్రదాయాల వాదనల నుండి బౌద్ధ సిద్ధాంతాలను సమర్థించాల్సిన బాధ్యత వారిపై ఉండేది. నలందలో బోధించబడిన ఇతర అంశాలలో న్యాయశాస్త్రం, ఖగోళశాస్త్రం, నగర ప్రణాళిక వంటివి కూడా ఉన్నాయని భావిస్తారు.{{sfn|Frazier|2011|p=34}}

నలందలో &quot;నాలుగు సిద్ధాంత విధానాలు&quot; (టిబెటన్ భాషలో 'గ్రూబ్ మ్తా') బోధించబడేవని టిబెటన్ సంప్రదాయం పేర్కొంటుంది.&lt;ref name=&quot;berzin1&quot;&gt;{{cite web|author=Berzin, Alexander|author-link=Alexander Berzin (scholar)|date=2002|title=The Four Indian Buddhist Tenet Systems Regarding Illusion|url=http://studybuddhism.com/en/advanced-studies/abhidharma-tenet-systems/the-indian-tenet-systems/the-four-buddhist-tenet-systems-regarding-illusion|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160815193010/http://studybuddhism.com/en/advanced-studies/abhidharma-tenet-systems/the-indian-tenet-systems/the-four-buddhist-tenet-systems-regarding-illusion|archive-date=15 August 2016|access-date=11 July 2016|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

# సర్వాస్తివాద వైభాషిక
# సర్వాస్తివాద సౌత్రాంతిక
# మాధ్యమిక - నాగార్జునుడి మహాయాన తత్వశాస్త్రం
# చిత్తమాత్ర - [[అసంగ]], వసుబంధుల మహాయాన తత్వశాస్త్రం

7వ శతాబ్దంలో, నలందలో సుమారు 1510 మంది ఉపాధ్యాయులు ఉన్నారని [[షువాన్‌జాంగ్]] నమోదు చేశారు. వీరిలో సుమారు 1000 మంది 20 సూత్ర, శాస్త్ర గ్రంథాల సమూహాలను వివరించగలిగేవారు, 500 మంది 30 సమూహాలను వివరించగలిగేవారు, కేవలం 10 మంది ఉపాధ్యాయులు మాత్రమే 50 సమూహాలను వివరించగలిగేవారు. 50 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ సమూహాలను వివరించగలిగిన కొద్దిమందిలో షువాన్‌జాంగ్ కూడా ఒకరు. ఆ సమయంలో, నలందలో ప్రధాన సూత్ర, శాస్త్ర గ్రంథాల సమూహాలన్నింటినీ అధ్యయనం చేసిన వ్యక్తి కేవలం మఠాధిపతి [[శీలభద్ర]] మాత్రమే.{{sfn|Mookerji|1998|p=565}}

=== పరిపాలన ===
నలందలో చర్చలు, పరిపాలనాపరమైన విషయాలకు సమావేశం అవసరమని, నిర్ణయాల విషయంలో సమావేశంలో ఉన్నవారందరితో పాటు అక్కడ నివసించే భిక్షువుల ఏకాభిప్రాయం కూడా అవసరమని చైనీస్ భిక్షువు [[యిజింగ్]] రాశారు:{{sfn|Walser|2005|p=102}}
{{blockquote|భిక్షువులకు ఏదైనా పని ఉంటే, వారు ఆ విషయంపై చర్చించడానికి సమావేశమయ్యేవారు. ఆ తర్వాత వారు 'విహారపాల' అనే అధికారిని ఆదేశించి, ఆ విషయాన్ని అక్కడ నివసించే భిక్షువులకు ఒక్కొక్కరిగా చేతులు జోడించి (వినయపూర్వకంగా) తెలియజేసేవారు. ఒక్క భిక్షువు అభ్యంతరం వ్యక్తం చేసినా, ఆ నిర్ణయం ఆమోదం పొందేది కాదు. తమ విషయాన్ని ప్రకటించడానికి శబ్దం చేయడం లేదా కొట్టడం వంటి పద్ధతులు ఉండేవి కావు. ఒకవేళ ఎవరైనా భిక్షువు అందరి సమ్మతి లేకుండా ఏదైనా పని చేస్తే, అతను ఆ మఠాన్ని విడిచిపెట్టాల్సి వచ్చేది. ఏదైనా అంశంపై భిన్నాభిప్రాయం ఉంటే, వారు (అవతలి వర్గాన్ని) ఒప్పించడానికి తగిన కారణాలను వివరించేవారు. వారిని ఒప్పించడానికి ఎటువంటి బలవంతం లేదా ఒత్తిడి ఉపయోగించలేదు.}}
జువాన్‌జాంగ్ ఇలా కూడా పేర్కొన్నారు:{{sfn|Grousset|1971|p=159}}
{{blockquote|ఈ సద్గుణ సంపన్నులందరి జీవనశైలి సహజంగానే అత్యంత పవిత్రమైన, కఠినమైన నియమావళికి అనుగుణంగా ఉండేది. అందుకే, ఈ మఠం ఉనికిలో ఉన్న ఏడు వందల ఏళ్ల కాలంలో ఎవరూ క్రమశిక్షణ నియమాలను ఉల్లంఘించలేదు. రాజు దీని పట్ల తన గౌరవాభిమానాలను ప్రదర్శిస్తూ, అక్కడి మతపరమైన వారి నిర్వహణ ఖర్చుల కోసం వంద నగరాల నుండి వచ్చే ఆదాయాన్ని కేటాయించారు.}}

=== బౌద్ధమతంపై ప్రభావం ===
టిబెటన్ బౌద్ధమతంగా రూపుదిద్దుకున్న అంశాలలో—అందులోని మహాయాన, వజ్రయాన సంప్రదాయాలు రెండింటిలోనూ—చాలా వరకు నలందలోని గురువులు, సంప్రదాయాల నుండే ఉద్భవించాయి. 8వ శతాబ్దంలో టిబెట్‌లో బౌద్ధమత వ్యాప్తికి మార్గదర్శకత్వం వహించిన శాంతరక్షిత, నలందకు చెందిన పండితుడు. టిబెట్ రాజు త్రిసోంగ్ డెట్సెన్ ఆహ్వానం మేరకు అక్కడికి వెళ్ళిన ఆయన, సామే వద్ద మఠాన్ని స్థాపించి, దానికి మొదటి మఠాధిపతిగా సేవలందించారు. ఆయన, ఆయన శిష్యుడు కమలశీల (ఈయన కూడా నలందకు చెందినవారే) టిబెటన్లకు తత్వశాస్త్ర అధ్యయనం, చర్చలను ఎలా నిర్వహించాలో ప్రధానంగా నేర్పించారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Śāntarakṣita|url=http://plato.stanford.edu/entries/saantarak-sita/|access-date=4 October 2015|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy}}&lt;/ref&gt; క్రీ.శ. 747లో రాజు ఆహ్వానం మేరకు నలంద మహావిహారం నుండి వచ్చిన పద్మసంభవుడు, టిబెటన్ బౌద్ధమత స్థాపకులలో ఒకరిగా గుర్తింపు పొందారు.{{sfn|Ghosh|1965|p=11}}

భారతీయ తాత్విక తర్కశాస్త్రానికి పునాది వేసిన బౌద్ధ పండితులలో ఒకరైన, అలాగే బౌద్ధ పరమాణు సిద్ధాంతానికి సంబంధించిన ముఖ్య సిద్ధాంతకర్తలలో ఒకరైన ధర్మకీర్తి (సుమారు 7వ శతాబ్దం) నలందలో బోధన చేశారు.{{sfn|Collins|2000|p=240}}

వియత్నాం, చైనా, కొరియా, జపాన్ దేశాలలో అనుసరించబడే మహాయాన బౌద్ధమతం వంటి ఇతర బౌద్ధమత శాఖలు కూడా ఈ ప్రాచీన విద్యాపీఠం ప్రాంగణంలోనే వికసించాయి. తూర్పు ఆసియా బౌద్ధమతంలో కీలకమైన 'శురంగమ సూత్ర' వంటి కొన్ని మహాయాన గ్రంథాలను, నలంద బౌద్ధ సంప్రదాయంతో అనేకమంది పండితులు అనుసంధానించారు.{{sfn|Dutt|1962|p=264}}{{sfn|Humphreys|1987|p=111}} ఈ సూత్రం అనువదించబడిన కాలం (గుప్త సామ్రాజ్య పతనావస్థ దశ) నాటి నలంద బౌద్ధ బోధనల గురించి తెలిసిన విషయాలతో, ఈ సూత్రంలోని ప్రధాన సిద్ధాంతపరమైన అంశాలు సరిగ్గా సరిపోలుతాయని రాన్ ఎప్‌స్టైన్ కూడా పేర్కొన్నారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Shurangama Sutra (T. 945): A Reappraisal of its Authenticity|url=http://online.sfsu.edu/~rone/Buddhism/authenticity.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101127031858/http://online.sfsu.edu/~rone/Buddhism/authenticity.htm|archive-date=27 November 2010|access-date=8 April 2011}}&lt;/ref&gt;

నలంద ప్రభావానికి గుర్తింపుగా, విదేశాల్లోని అనేక బౌద్ధ సంస్థలు తమకు తాము 'నలంద' అని పేరు పెట్టుకున్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nalanda Buddhist Society – Nalanda Buddhist Society|url=https://www.nalanda.org.my/society/|url-status=dead|archive-date=14 November 2017|access-date=8 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171114042341/https://www.nalanda.org.my/society/}}&lt;/ref&gt; వీటిలో మలేషియాలోని నలంద బౌద్ధ సంఘం, శ్రీలంకలోని కొలంబో నలంద కళాశాల, ఇండోనేషియాలోని నలంద బౌద్ధ విద్యా ఫౌండేషన్, భూటాన్‌లోని నలంద బౌద్ధ సంస్థ వంటివి ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About Nalanda College|url=http://www.nalandacollege.lk/index.php/about|url-status=dead|archive-date=22 July 2017|access-date=8 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170722221825/http://www.nalandacollege.lk/index.php/about}}&lt;/ref&gt;

=== ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా గుర్తింపు ===
నలంద మహావిహార్‌ను 2016లో [[యునెస్కో]] [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం]]&lt;nowiki/&gt;గా గుర్తించింది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/unesco-declares-nalanda-mahavihara-world-heritage-site/articleshow/53229398.cms|title=UNESCO declares Nalanda Mahavihara World Heritage Site|last1=Chaudhary|first1=Pranava Kumar|date=15 July 2016|work=The Times of India|access-date=9 August 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Archaeological Site of Nalanda Mahavihara at Nalanda, Bihar|url=https://whc.unesco.org/en/list/1502|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180927054041/https://whc.unesco.org/en/list/1502|archive-date=27 September 2018|access-date=8 January 2019|website=whc.unesco.org}}&lt;/ref&gt;

== ప్రముఖ పండితులు ==
{{Multiple image
| perrow            = 2
| total_width       = 300
| caption_align     = center
| image1            = Tibet, c. 15th-16th century - Portrait of Dharmakirti - 2010.474 - Cleveland Museum of Art.tif
| caption1          = 15వ/16వ శతాబ్దపు ధర్మకీర్తి శిల్పం
| image2            = Kamalashila .jpg
| caption2          = కమలశీల టిబెటన్ చిత్రణ
| image3            = Shantirakshita - Google Art Project.jpg
| caption3          = 8వ శతాబ్దపు నలంద బౌద్ధ మఠాధిపతి శాంతరక్షితుడు
| image4            = Vajrabodhi, 14th century, Kamakura, National Museum,Tokyo.jpg
| caption4          = వజ్రబోధి చిత్రం, జపాన్, 14వ శతాబ్దం
}}
సాంప్రదాయ ఆధారాల ప్రకారం, క్రీ.పూ. 6, 5వ శతాబ్దాలలో [[మహావీరుడు]], [[బుద్ధుడు]] ఇద్దరూ నలందను సందర్శించారు. బుద్ధుని ప్రముఖ శిష్యులలో ఒకరైన [[శారిపుత్రుడు]] జన్మించిన, నిర్వాణం పొందిన ప్రదేశం కూడా ఇదే.{{sfn|Scharfe|2002|p=148}}

నలందతో సంబంధం ఉన్న ఇతర చారిత్రక వ్యక్తులు:

* [[అభయాకరగుప్త]] - [[విక్రమశిల|విక్రమశిలకు]] చెందిన వజ్రయాన, మహాయాన బౌద్ధ భిక్షువు, ఈయన నలందలో కూడా కొంతకాలం గడిపారు&lt;ref name=&quot;Bühnemann1992&quot;&gt;{{cite journal |last1=Bühnemann |first1=Gudrun |date=1992 |title=Some Remarks on the Date of Abhayākaragupta and the Chronology of His Works |url=https://www.jstor.org/stable/43379879 |journal=Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft |volume=142 |issue=1 |pages=120–127 |jstor=43379879}}&lt;/ref&gt;
* [[అరియబల్మ]] - 7వ శతాబ్దపు [[కొరియా|కొరియన్]] బౌద్ధ భిక్షువు&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Su-Il |first1=Jeong |date=2016 |title=Ariyabalma |url=https://books.google.com/books?id=UgOwDAAAQBAJ&amp;q=The+Silk+Road+Encyclopedia+Jeong+Su-il |journal=The Silk Road Encyclopaedia |page=61 |isbn=978-1-62412-076-3}}&lt;/ref&gt;
* [[ఆర్యదేవుడు]] - నాగార్జునుని శిష్యుడు, మహాయాన బౌద్ధమత ప్రచారకుడు{{sfn|Wayman|1984|p=43}}
* [[అసంగ]] - యోగాచార సంప్రదాయానికి చెందిన మహాయాన బౌద్ధ భిక్షువు, ఆ సిద్ధాంత ప్రచారకుడు
* [[అతీశ]] - వజ్రయాన బౌద్ధ పండితుడు
* [[బుద్ధగుహ్య]] - వజ్రయాన బౌద్ధ భిక్షువు, పండితుడు
* [[చంద్రకీర్తి]] - మహాయాన బౌద్ధ భిక్షువు, నాగార్జునుని శిష్యుడు
* [[చంద్రగోమి]] - మహాయాన బౌద్ధ గృహస్థ పండితుడు
* [[ధర్మకీర్తి]] - మహాయాన బౌద్ధ భిక్షువు, తర్కశాస్త్రవేత్త{{sfn|Collins|2000|p=240}}
* [[ధర్మపాల]] (నలందకు చెందినవారు) - యోగాచార సంప్రదాయానికి చెందిన మహాయాన బౌద్ధ భిక్షువు
* [[ధర్మస్వామి]] - 13వ శతాబ్దపు టిబెటన్ భిక్షువు; బహుశా నలందలో విద్యనభ్యసించిన చివరి విదేశీ భిక్షువు{{sfn|Kumar|2025|p=59}}
* [[ధ్యానభద్ర]] - మహాయాన బౌద్ధ భిక్షువు, అనువాదకుడు
* [[దిజ్ఞాగ]] - బౌద్ధ తర్కశాస్త్ర వ్యవస్థాపకుడు
* [[కమలశీల]] - మహాయాన బౌద్ధ భిక్షువు, నలంద మాజీ మఠాధిపతి
* [[మైత్రిపాద]] - భారతీయ బౌద్ధ మహాసిద్ధుడు
* [[నాగార్జున]] - శూన్యత భావనను వ్యవస్థీకరించినవారు{{sfn|Wayman|1984|p=43}}
* [[నరోప]] - బౌద్ధ మహాసిద్ధుడు
* [[ప్రభాకరమిత్ర]] - టాంగ్ రాజవంశ కాలం నాటి చైనాలో క్రియాశీలకంగా పనిచేసిన మహాయాన బౌద్ధ గ్రంథాల అనువాదకుడు&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Donald |first1=Lopez |date=20 July 2017 |title=Prabhākaramitra |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780190681159.001.0001/acref-9780190681159-e-3283?rskey=brDoUT&amp;result=1 |journal=The Princeton Dictionary of Buddhism |isbn=978-0-691-15786-3}}&lt;/ref&gt;
* [[ప్రజ్ఞ (బౌద్ధ సన్యాసి)|ప్రజ్ఞ]], ప్రస్తుత [[ఆఫ్ఘనిస్తాన్]]‌లోని [[కపిస రాజ్యం|కపిస]] ప్రాంతానికి చెందిన 9వ శతాబ్దపు సన్యాసి&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zTCoXPEXWNwC&amp;dq=Praj%C3%B1%C4%81+kapisa+nalanda&amp;pg=PA648|title=Inventing Hui-neng, the Sixth Patriarch: Hagiography And Biography in Early Ch'an|last1=Jørgensen|first1=John J|date=2005|publisher=BRILL|isbn=9789004145085|page=648}}&lt;/ref&gt;
* [[శాక్యశ్రీభద్ర]], 12వ శతాబ్దం చివరలో నలంద మఠాధిపతి&lt;ref&gt;{{cite journal |date=2014 |title=Śākyaśrībhadra |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780190681159.001.0001/acref-9780190681159-e-3722 |journal=The Princeton Dictionary of Buddhism}}&lt;/ref&gt;
* [[శాంతరక్షిత]], మహాయాన బౌద్ధ సన్యాసి, నలంద మాజీ మఠాధిపతి
* [[సరహ]], క్రీ.శ. 8వ శతాబ్దంలో క్రియాశీలకంగా ఉన్న 84 మంది [[మహాసిద్ధులు|మహాసిద్ధులలో]] ఒకరు&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=okPNx4B1eoEC&amp;q=masters+of+mahamudra|title=Masters of Mahamudra: Songs and Histories of the Eighty-Four Buddhist Siddhas|last1=Dowman|first1=Keith|date=1985|publisher=SUNY Press|isbn=978-0-88706-158-5|pages=66–70}}&lt;/ref&gt;
* [[శాంతిదేవుడు]], 'బోధిసత్త్వచర్య' గ్రంథకర్త
* [[శీలభద్రుడు]], మహాయాన బౌద్ధ భిక్షువు, హువాన్-త్సాంగ్ గురువు{{sfn|Joshi|1977|p=177}}
* [[శుభకరసింహుడు]], నలందకు చెందిన బౌద్ధ భిక్షువు; ఇతను తర్వాత చైనాకు వెళ్లి భారతీయ బౌద్ధ గ్రంథాలను అనువదించాడు&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Buswell |first1=Robert |date=2014 |title=Śubhakarasimha |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780190681159.001.0001/acref-9780190681159-e-4275 |journal=Princeton Dictionary of Buddhism |page=861 |isbn=978-0-691-15786-3}}&lt;/ref&gt;
* [[సుభూతిచంద్రుడు]], 11, 12వ శతాబ్దాలలో క్రియాశీలకంగా ఉన్న భారతీయ బౌద్ధ పండితుడు&lt;ref name=&quot;Deokar2012&quot;&gt;{{cite journal |last1=Deokar |first1=Lata |date=2012 |title=Subhūticandra: A Forgotten Scholar of Magadha |url=https://www.academia.edu/7228101 |journal=Journal of the Centre for Buddhist Studies, Sri Lanka |volume=10 |pages=137–154}}&lt;/ref&gt;

* [[థోన్మి సంభోట]], 7వ శతాబ్దపు టిబెటన్ పండితుడు; టిబెటన్ లిపిని రూపొందించిన ఘనత సాంప్రదాయకంగా ఇతనికే దక్కుతుంది.
* [[వైరోచనవజ్ర]], నలందలో విద్యనభ్యసించిన 12వ శతాబ్దపు బౌద్ధ అనువాదకుడు, రసవాది.&lt;ref name=&quot;Schaeffer2000&quot;&gt;{{cite journal |last1=SCHAEFFER |first1=KURTIS |date=2000 |title=THE RELIGIOUS CAREER OF VAIROCANAVAJRA — A TWELFTH-CENTURY INDIAN BUDDHIST MASTER FROM DAKṢIṆA KOŚALA |url=https://www.jstor.org/stable/23496816 |journal=Journal of Indian Philosophy |volume=28 |issue=4 |pages=361–384 |doi=10.1023/A:1004844115222 |jstor=23496816 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;
* [[వజ్రబోధి]], 7-8వ శతాబ్దాలకు చెందిన భారతీయ గూఢ బౌద్ధ సన్యాసి; చైనీస్ గూఢ బౌద్ధమతం, షింగోన్ బౌద్ధమతాల ఆచార్యులలో (పితామహులలో) ఒకరు.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9DolDwAAQBAJ&amp;q=vajrabodhi+nalanda&amp;pg=PA70|title=The Origins of Higher Learning: Knowledge networks and the early development of universities|last1=Lowe|first1=Roy|date=2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-54327-5|page=70}}&lt;/ref&gt;
* [[వసుబంధు]], సోదరుడు. అసంగ
* [[వుకాంగ్ (భిక్షువు)|వుకాంగ్]], 8వ శతాబ్దపు చైనీస్ బౌద్ధ భిక్షువు&lt;ref&gt;&quot;L’itinéraire d’Ou-K’ong (751-790).&quot; M. M. Sylvain Lévi and Édouard Chavannes. ''JA'', (1895) Sept.-Oct., pp. 350-359.&lt;/ref&gt;
* [[షువాన్‌జాంగ్]], 7వ శతాబ్దపు చైనీస్ బౌద్ధ భిక్షువు, పండితుడు, యాత్రికుడు
* [[యిజింగ్ (భిక్షువు)|యిజింగ్]], 7వ శతాబ్దపు చైనీస్ బౌద్ధ యాత్రికుడు

== తవ్వకాలలో బయటపడిన అవశేషాలు ==
[[దస్త్రం:Nalanda,_excavated_remains.jpg|thumb|నలంద తవ్వకాలలో బయటపడిన అవశేషాల పటం.]]
[[దస్త్రం:Nalanda_Buddhist_University_Ruins,_which_flourished_from_427_to_1197_CE,_Nalanda,_Bihar.jpg|thumb|నలందలోని మఠాల తవ్వకాలలో బయటపడిన శిథిలాలు.]]
నలంద పతనం తర్వాత, ఆ ప్రాంతంలోని విస్తారమైన శిథిలాల గురించి స్థానికులు ఫ్రాన్సిస్ బుకానన్-హామిల్టన్ దృష్టికి తీసుకువచ్చే వరకు అది చాలా వరకు విస్మరించబడింది; ఆయన 1811–1812లో ఆ స్థలాన్ని సర్వే చేశారు. అయితే, అక్కడ ఉన్న మట్టి , శిథిలాల కుప్పలకు ప్రసిద్ధ నలందతో సంబంధం ఉందని ఆయన గుర్తించలేదు. ఆ సంబంధాన్ని 1847లో మేజర్ మార్క్‌హామ్ కిట్టో నిర్ధారించారు. అలెగ్జాండర్ కన్నింగ్‌హామ్ , కొత్తగా ఏర్పడిన 'ఆర్కియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా' (ASI) 1861–1862లో అధికారిక సర్వేను నిర్వహించాయి.{{sfn|Le|2010|p=59}} ASI ద్వారా శిథిలాల క్రమబద్ధమైన తవ్వకాలు 1915లో ప్రారంభమై 1937లో ముగిశాయి. తవ్వకాలు , పునరుద్ధరణ పనుల రెండవ దశ 1974 , 1982 మధ్య జరిగింది.

నేడు నలంద అవశేషాలు ఉత్తరం నుండి దక్షిణానికి సుమారు 1600 అడుగులు (సుమారు 488 మీటర్లు) , తూర్పు నుండి పడమరకు సుమారు 800 అడుగుల (సుమారు 244 మీటర్లు) మేర విస్తరించి ఉన్నాయి. తవ్వకాలలో ఒక క్రమ పద్ధతిలో అమర్చబడిన పదకొండు మఠాలు (వీటిని 'విహారాలు' అని కూడా అంటారు) , ఆరు ప్రధాన ఇటుక దేవాలయాలు బయటపడ్డాయి. ఉత్తరం నుండి దక్షిణానికి 100 అడుగుల వెడల్పు గల మార్గం ఒకటి ఉంది; దీనికి పడమర వైపున దేవాలయాలు , తూర్పు వైపున మఠాలు ఉన్నాయి. చాలా నిర్మాణాలు వివిధ కాలాల్లో జరిగిన నిర్మాణ కార్యకలాపాలకు సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి, ఎందుకంటే పాత భవనాల శిథిలాలపై కొత్త భవనాలు నిర్మించబడ్డాయి. అనేక భవనాలు కనీసం ఒకసారైనా అగ్ని ప్రమాదానికి గురైనట్లు సూచించే ఆనవాళ్లను కలిగి ఉన్నాయి.{{sfn|Ghosh|1965|p=27}}

ఈ పటం తవ్వకాలలో బయటపడిన నిర్మాణాల అమరికను తెలియజేస్తుంది. దక్షిణాన ఉన్న 3వ దేవాలయం అత్యంత భారీ , ఆకర్షణీయమైన నిర్మాణం. 12, 13 , 14వ దేవాలయాలు తూర్పు ముఖంగా ఉండి, మఠాల వైపు చూస్తున్నట్లుగా ఉంటాయి. 1A , 1Bగా గుర్తించబడినవి తప్ప, మిగిలిన మఠాలన్నీ పడమర ముఖంగా ఉంటాయి; వీటిలో నీటిని బయటకు పంపే కాలువలు తూర్పు వైపున తెరుచుకుంటాయి , మెట్లు భవనాల నైరుతి మూలలో ఉంటాయి.{{sfn|Ghosh|1965|p=28}} 2వ దేవాలయం తూర్పు వైపున ఉంది.

నలందలోని మఠాలన్నీ నిర్మాణం , సాధారణ రూపం పరంగా దాదాపు ఒకేలా ఉంటాయి. వీటి నమూనా దీర్ఘచతురస్రాకారంలో ఉండి, మధ్యలో చతురస్రాకారపు ప్రాంగణం ఉంటుంది. ఈ ప్రాంగణం చుట్టూ వరండా ఉండి, దాని బయటి వైపున భిక్షువుల గదుల వరుస ఉంటుంది – ఇది 'విహార' నిర్మాణ శైలికి ఒక సాధారణ లక్షణం. ప్రాంగణంలోకి ప్రవేశించే ద్వారానికి ఎదురుగా ఉండే మధ్య గది ఒక మందిరం (శ్రైన్). దీని ప్రత్యేకమైన స్థానం కారణంగా, భవనంలోకి ప్రవేశించగానే ఇది అందరి దృష్టిని ఆకర్షించేది. 1A , 1Bగా గుర్తించబడినవి తప్ప, మిగిలిన మఠాలన్నీ పడమర ముఖంగా ఉంటాయి; వీటిలో నీటిని బయటకు పంపే కాలువలు తూర్పు వైపున తెరుచుకుంటాయి , మెట్లు భవనాల నైరుతి మూలలో ఉంటాయి.{{sfn|Ghosh|1965|p=28}}
[[దస్త్రం:Nalanda,_Buddhist_university_05.jpg|thumb|దేవాలయ నం. 3 (సారిపుట్ట స్థూపం)]]
[[దస్త్రం:Nalanda_University;_Conjectural_Reconstruction_from_Excavated_Remains_of_the_5th_Stupa,_c._6th_century_CE.jpg|thumb|నలంద విశ్వవిద్యాలయంలోని 3వ దేవాలయం ఊహాత్మక పునర్నిర్మాణం]]
'''మఠం 1''' ఈ మఠాల సమూహంలో అత్యంత పురాతనమైనది , ముఖ్యమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది; ఇందులో తొమ్మిది నిర్మాణ దశలు కనిపిస్తాయి. దీనిలోని కింది స్థాయి మఠాన్ని, 9వ శతాబ్దంలో దేవపాలుని పాలన కాలంలో శ్రీవిజయ రాజు అయిన బాలపుత్రదేవుడు నిర్మించినట్లు భావిస్తారు (దేవపాలుని నలంద రాగి శాసనం చూడండి). ఈ భవనం మొదట్లో కనీసం రెండు అంతస్తుల ఎత్తులో ఉండి, కూర్చున్న భంగిమలో ఉన్న బుద్ధుని భారీ విగ్రహాన్ని కలిగి ఉండేది.{{sfn|Ghosh|1965|p=19}}

'''&lt;nowiki/&gt;'3వ దేవాలయం'''' (దీనిని 'శారిపుత్ర స్తూపం' అని కూడా పిలుస్తారు) నలందలోని నిర్మాణాలలో అత్యంత విశిష్టమైనది; దీనికి పైభాగం వరకు దారితీసే అనేక మెట్ల వరుసలు ఉంటాయి. ఈ దేవాలయం మొదట ఒక చిన్న నిర్మాణంగా ఉండేది, కానీ తదుపరి కాలంలో జరిగిన నిర్మాణాల ద్వారా ఇది విస్తరించబడింది. కనీసం ఏడు దశలలో జరిగిన వరుస నిర్మాణాల ఫలితంగా ఈ తుది నిర్మాణం ఏర్పడిందని పురావస్తు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. ఈ పొరల నిర్మాణంలో ఐదవ దశకు చెందిన దేవాలయం అత్యంత ఆసక్తికరమైనది , బాగా సంరక్షించబడినది; దీనికి నాలుగు మూలల్లో గోపురాలు (టవర్లు) ఉండేవి, వాటిలో మూడు బయటపడ్డాయి. ఈ గోపురాలు , మెట్ల పక్కభాగాలను గుప్త-కాలపు అద్భుతమైన శిల్పకళా పలకలతో అలంకరించారు. వీటిలో బుద్ధుడు, బోధిసత్వులు , జాతక కథల ఘట్టాలతో సహా వివిధ రకాల సున్నపు శిల్పాలు ఉన్నాయి. ఈ దేవాలయం చుట్టూ అనేక చిన్న స్తూపాలుఉన్నాయి; వీటిలో కొన్ని పవిత్ర బౌద్ధ గ్రంథాలలోని వాక్యాలు చెక్కబడిన ఇటుకలతో నిర్మించబడ్డాయి. 3వ దేవాలయం పైభాగంలో ఒక గర్భాలయం వంటి గది ఉంది; ప్రస్తుతం అందులో ఒక పీఠం మాత్రమే మిగిలి ఉంది, దీనిపై ఒకప్పుడు బుద్ధుని భారీ విగ్రహం ఉండేదని భావిస్తున్నారు.{{sfn|Ghosh|1965|p=17}} విన్ మాంగ్ ప్రకారం, ఈ స్తూపం గుప్త వాస్తుశైలి ప్రభావంతో నిర్మించబడింది, , ఆ గుప్త శైలిపై కుషాన కాలపు ప్రభావం కూడా ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=THE ANCESTRAL STUPAS OF SHWEDAGON, International Buddhist Conference, May 2007|url=http://www.buddhistelibrary.org/en/albums/central/Dhamma_books/The_Anscestral_Stupas_of_Shwedagon.pdf|url-status=dead|archive-date=29 November 2016|access-date=8 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161129145843/http://www.buddhistelibrary.org/en/albums/central/Dhamma_books/The_Anscestral_Stupas_of_Shwedagon.pdf}}&lt;/ref&gt; మెట్ల వరుసకు దిగువన ఉన్న ఒక చిన్న దేవాలయంలో అవలోకితేశ్వరుని పెద్ద విగ్రహం లభించింది, దీనిని తదనంతరం మ్యూజియానికి తరలించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nalanda archival-4|url=http://www.nalandamuseumasi.com/images/archival4-big.jpg|url-status=dead|archive-date=1 December 2017|access-date=8 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171201044658/http://www.nalandamuseumasi.com/images/archival4-big.jpg}}&lt;/ref&gt;
[[దస్త్రం:Buddha_Shakyamuni_or_the_Bodhisattva_Maitreya_LACMA_M.75.4.3_(1_of_2).jpg|thumb|బుద్ధ శాక్యముని లేదా బోధిసత్త్వ మైత్రేయుడు, బంగారు పూత పూసిన రాగి మిశ్రమ లోహం, 8వ శతాబ్దం ప్రారంభం, నలంద]]
'''2వ దేవాలయం'''లో ముఖ్యంగా మతపరమైన , లౌకిక ఇతివృత్తాలతో కూడిన 211 శిల్ప ఫలకాలు ఉన్నాయి. వీటిలో శివుడు, పార్వతి, కార్తికేయుడు, గజలక్ష్మి, సంగీత వాయిద్యాలు వాయిస్తున్న కిన్నరులు, మకరాల (హిందూ పురాణాలలోని జలచర జీవి) వివిధ రూపాలు, అలాగే శృంగార భంగిమల్లో ఉన్న మానవ జంటలు , కళాత్మక, దైనందిన జీవన దృశ్యాలు ఉన్నాయి. భారతీయ వాస్తుశిల్పం , కళల పండితులైన సుసాన్ హంటింగ్టన్ , భాస్కర మిశ్రా దీనిని హిందూ దేవాలయంగా పేర్కొన్నారు. అయితే, బౌద్ధ వాస్తుశిల్ప పండితుడైన హు ఫుయోక్ లే దీనిని కేవలం &quot;హిందూ సంబంధిత&quot; దేవాలయంగా పరిగణించడాన్ని ప్రశ్నించారు; ఇది మండల సూత్రాలపై ఆధారపడిన దేవాలయం కావచ్చునని, అలాగే 8 నుండి 12వ శతాబ్దాల మధ్య శైవ , శక్తి దేవతలు వజ్రయాన బౌద్ధంలో విలీనం చేయబడిన కాలానికి చెందిన &quot;హిందూ-బౌద్ధ సమ్మేళనాన్ని&quot; ఇది ప్రతిబింబిస్తుందని ఆయన పేర్కొన్నారు. 2వ దేవాలయం ఉన్న ప్రదేశం... 13వ సంఖ్య గల నిర్మాణంలో ఇటుకలతో నిర్మించిన, నాలుగు గదులు కలిగిన ఒక లోహపు ద్రవీకరణ కొలిమి ఉంది. కాలిపోయిన లోహం , లోహపు వ్యర్థాల ఆనవాళ్లు లభించడం వల్ల, దీనిని లోహపు వస్తువులను తయారు చేయడానికి ఉపయోగించేవారని తెలుస్తోంది. హిందూ దేవతామూర్తులు ఉన్న ప్యానెల్స్ (ఫలకాలు) ఇనుప బిగింపులతో ఈ నిర్మాణానికి అమర్చబడి ఉన్నాయని, అంటే అవి బహుశా తర్వాతి కాలంలో చేర్చబడి ఉండవచ్చని బీరేంద్ర నాథ్ మిశ్రా గమనించారు. అంతేకాకుండా, కేవలం పది శాతం ప్యానెల్స్‌లో మాత్రమే హిందూ దేవతామూర్తులు ఉన్నాయి. 2వ సంఖ్య గల దేవాలయం కూడా మఠం ఆవరణకు దగ్గరగా ఉన్నప్పటికీ, ఆవరణ వెలుపలే ఉంది; కాబట్టి, ఈ ప్రదేశంలో హిందూ దేవతామూర్తులను చేర్చడం అనేది &quot;సంఘర్షణకు దారితీసే చిత్రణలేవీ లేకుండా, బ్రాహ్మణ మతాన్ని బౌద్ధమతానికి అనుబంధంగా లేదా గౌరవప్రదమైన ద్వితీయ స్థానంలో విలీనం చేయడానికి బౌద్ధులు చేసిన ప్రయత్నం&quot; అని భావించవచ్చు.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=TB4gEAAAQBAJ&amp;q=prathamasivapura|title=Archaeology of Religion in South Asia: Buddhist, Brahmanical and Jaina Religious Centres in Bihar and Bengal, c. AD 600–1200|last1=Nath Prasad|first1=Birendra|date=2022|publisher=Routledge|isbn=9781000416756|pages=551–553}}&lt;/ref&gt;

13వ సంఖ్య గల దేవాలయానికి ఉత్తరాన &lt;nowiki&gt;'''14వ సంఖ్య గల దేవాలయ'''&lt;/nowiki&gt; అవశేషాలు ఉన్నాయి. ఇక్కడ బుద్ధుని భారీ విగ్రహం ఒకటి బయటపడింది. నలందలో లభించిన ఏకైక కుడ్యచిత్ర  అవశేషాలు ఈ విగ్రహం పీఠంపై కనిపిస్తాయి.{{sfn|Ghosh|1965|p=31–33}}

2వ సంఖ్య గల దేవాలయానికి తూర్పున, ఇటీవల తవ్వకాలు జరిపిన &lt;nowiki&gt;'సరాయ్ మౌండ్'  వద్ద '''సరాయ్ దేవాలయ'''&lt;/nowiki&gt; అవశేషాలు ఉన్నాయి. అనేక స్తూపాలు , చిన్న దేవాలయాలతో కూడిన ఈ బహుళ అంతస్తుల బౌద్ధ దేవాలయం, ఒక భారీ ప్రహరీ గోడతో చుట్టబడి ఉండేది. గర్భాలయంలోని అవశేషాలను బట్టి చూస్తే, ఇక్కడి బుద్ధ విగ్రహం సుమారు 80 అడుగుల ఎత్తులో ఉండేదని తెలుస్తోంది.

నలంద శిథిలాల మధ్య అనేక శిల్పాలు, కుడ్యచిత్రాలు, రాగి శాసన పలకలు, కళాఖండాలు, శిలాశాసనాలు, ముద్రికలు, నాణేలు, ఫలకాలు, మట్టి పాత్రలు , రాయి, కాంస్యం, సున్నపు పూత  ఇంకా టెర్రకోటతో చేసిన అనేక కళాకృతులు వెలికితీయబడ్డాయి. ఇక్కడ బయటపడిన బౌద్ధ శిల్పాలలో ముఖ్యంగా వివిధ భంగిమలలో ఉన్న బుద్ధుడు, అవలోకితేశ్వరుడు, జంభలుడు, మంజుశ్రీ, మరీచి , తారల విగ్రహాలు ఉన్నాయి. ఈ శిథిలాలలో విష్ణువు, శివ-పార్వతులు, గణేశుడు, మహిషాసురమర్దిని , సూర్యుని వంటి హిందూ దేవతా శిల్పాలు కూడా లభించాయి.

'టెంపుల్ 14' (దేవాలయం 14) సమీపంలో ఒక &lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;నల్లని బుద్ధుని దేవాలయం&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt; (దీనిని స్థానికులు 'తెలియా భైరవ్' అని పిలుస్తారు; 'తెల్' అంటే నూనె అని అర్థం) ఉంది. ఇందులో 'భూమిస్పర్శ ముద్ర'లో ఉన్న ఒక పురాతనమైన, పెద్ద నల్లని బుద్ధుని విగ్రహం ఉంది. కన్నింగ్‌హామ్ 1861–62 నాటి ASI నివేదికలో 'బైఠక్ భైరబ్' అని పేర్కొన్న దేవాలయం ఇదే.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Expanse of Archaeological Remains at Nalanda: A Study Using remote sensing, MB Rajani, Archive of Asian Art, V 66, No. 1, pp. 1–23, 2016|url=http://eprints.nias.res.in/1135/1/2016-MBRajani-ArchivesofAsianArt.pdf|url-status=dead|archive-date=14 November 2017|access-date=8 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171114145251/http://eprints.nias.res.in/1135/1/2016-MBRajani-ArchivesofAsianArt.pdf}}&lt;/ref&gt;

== భద్రంగా మిగిలి ఉన్న నలంద తాళపత్ర గ్రంథాలు ==
నలంద నుండి పారిపోతున్న బౌద్ధ భిక్షువులు అక్కడి కొన్ని తాళపత్ర గ్రంథాలను తమతో పాటు తీసుకువెళ్లారు. వాటిలో కొన్ని నేటికీ భద్రంగా ఉన్నాయి, ఈ క్రింది సేకరణలలో సంరక్షించబడుతున్నాయి:

* లాస్ ఏంజిల్స్ కౌంటీ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్{{sfn|Kim|2013|p=52}} - సుమారు క్రీ.శ. 1075 నాటి 'ధరణిసంగ్రహ'గ్రంథంలోని పత్రాలు.
* ఆసియా సొసైటీ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Five of the Leaves from an Ashtasahasrika Prajnaparamita Manuscript|url=http://asiasocietymuseum.org/region_object.asp?RegionID=1&amp;CountryID=1&amp;ChapterID=10&amp;ObjectID=479|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714182939/http://asiasocietymuseum.org/region_object.asp?RegionID=1&amp;CountryID=1&amp;ChapterID=10&amp;ObjectID=479|archive-date=14 July 2014|access-date=25 September 2014|publisher=Asia Society|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; - 'అష్టసాహస్రికా ప్రజ్ఞాపారమిత' గ్రంథానికి చెందిన ఐదు పత్రాలు. ఈ తాళపత్ర గ్రంథం, భారతదేశంలోని ప్రసిద్ధ నలంద మఠంలో దీని రచన మొదలుకొని, టిబెటన్ బౌద్ధ ధర్మ గ్రంథాల మొదటి సంకలనకర్త అయిన 'బుటన్' దీనిని టిబెట్‌లో ఉపయోగించడం వరకు గల చరిత్రను సంస్కృతం, టిబెటన్ భాషలలో నమోదు చేస్తుంది.
* యార్లుంగ్ మ్యూజియం, త్సెటాంగ్ ('ఓన్ కె రు లహా ఖాంగ్' మఠం నుండి సేకరించబడినవి).&lt;ref name=&quot;henss&quot;&gt;{{cite web|title=Astasahahasrika Prajnaparamita Sanskrit palm-leaf manuscript|url=http://www.asianart.com/articles/henss/13.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140402025050/http://asianart.com/articles/henss/13.html|archive-date=2 April 2014|access-date=25 September 2014|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; అష్టసాహస్రికా ప్రజ్ఞాపారమిత సంస్కృత తాళపత్ర గ్రంథం; ఇది 139 ఆకులను, చిత్రించిన చెక్క అట్టలను కలిగి ఉంది. దీనిలోని అంత్య వాక్యం  ప్రకారం, 11వ శతాబ్దం చివరలో రాజు సూరపాలుని పాలనలో రెండవ సంవత్సరంలో గొప్ప పండితుడైన శ్రీ అశోకుని తల్లి దీనిని బహూకరించారు.

== నలంద శాసనాలు ==
తవ్వకాలలో అనేక శాసనాలు లభించాయి, ప్రస్తుతం అవి నలంద మ్యూజియంలో భద్రపరచబడ్డాయి. వీటిలో ఇవి ఉన్నాయి:

* యశోవర్మనుని మంత్రి కుమారుడు, రాజు బాలాదిత్యుడు నిర్మించిన దేవాలయానికి దీనిని బహూకరించారు. క్రీ.శ. 8వ శతాబ్దానికి చెందినది, ఇది మఠం-1లో లభించిన బసాల్ట్ (నల్లరాతి) ఫలకం.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nalanda Museum item-30|url=http://www.nalandamuseumasi.com/images/gallery-item-30-big.jpg|url-status=dead|archive-date=1 December 2017|access-date=8 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171201044526/http://www.nalandamuseumasi.com/images/gallery-item-30-big.jpg}}&lt;/ref&gt;
* ముర్ణవర్మన్ 80 అడుగుల ఎత్తుగల ఇత్తడి బుద్ధ విగ్రహాన్ని నిర్మించారు. క్రీ.శ. 7వ శతాబ్దానికి చెందిన బసాల్ట్ శిలాఫలకం, 'సరాయ్' దిబ్బ వద్ద లభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nalanda Museum item-28|url=http://www.nalandamuseumasi.com/images/gallery-item-28-big.jpg|url-status=dead|archive-date=1 December 2017|access-date=8 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171201044810/http://www.nalandamuseumasi.com/images/gallery-item-28-big.jpg}}&lt;/ref&gt;
* విపులశ్రీమిత్ర అనే భిక్షువు ఒక మఠాన్ని నిర్మించారు. ఇది క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం ఉత్తరార్థానికి చెందిన బసాల్ట్ శిలాఫలకం; ఇది 7వ మఠం అత్యున్నత స్థాయిలో లభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nalanda Museum item-31|url=http://www.nalandamuseumasi.com/images/gallery-item-31-big.jpg|url-status=dead|archive-date=1 December 2017|access-date=8 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171201044816/http://www.nalandamuseumasi.com/images/gallery-item-31-big.jpg}}&lt;/ref&gt;
* శైలేంద్ర వంశానికి చెందిన సువర్ణద్వీప రాజు బాలపుత్రదేవుని దాన శాసనం. క్రీ.శ. 860 నాటి ఈ రాగి శాసనం, 1921లో హిరనంద శాస్త్రిచే నలందలోని 1వ మఠం ముఖద్వార గదిలో కనుగొనబడింది.

== పర్యాటకం ==
[[దస్త్రం:Xuanzang_Memorial_Hall.JPG|కుడి|thumb|నలందలోని జువాన్‌జాంగ్ స్మారక భవనం]]
నలంద రాష్ట్రంలో ఒక ప్రసిద్ధ పర్యాటక కేంద్రం, ఇది అనేక మంది భారతీయ, విదేశీ పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1140901/jsp/bihar/story_18782156.jsp|title=Nalanda route to prosperity&amp;nbsp;— Varsity will boost trade, feel residents|last1=Chatterjee|first1=Chandan|date=1 September 2014|access-date=10 September 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140910122350/http://www.telegraphindia.com/1140901/jsp/bihar/story_18782156.jsp|archive-date=10 September 2014|publisher=The Telegraph}}&lt;/ref&gt; ఇది బౌద్ధ పర్యాటక సర్క్యూట్‌లో కూడా ఒక ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉంది.

=== నలంద పురావస్తు మ్యూజియం ===
[[దస్త్రం:Nalanda_Archaeologicall_Museum_India_-_panoramio.jpg|thumb|నలంద పురావస్తు మ్యూజియం]]
పర్యాటకుల సౌకర్యార్థం, భారత పురావస్తు శాఖ ఈ శిథిలాల సమీపంలో ఒక మ్యూజియంను నిర్వహిస్తోంది. 1917లో ప్రారంభించబడిన ఈ మ్యూజియం, నలంద, సమీపంలోని రాజ్‌గిర్ ప్రాంతాలలో తవ్వకాలలో లభించిన పురాతన వస్తువులను ప్రదర్శిస్తుంది. మొత్తం 13,463 వస్తువులలో, కేవలం 349 వస్తువులు మాత్రమే నాలుగు గ్యాలరీలలో ప్రదర్శనలో ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Archaeological Museum, Nalanda|url=http://asi.nic.in/asi_museums_nalanda.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140627073309/http://asi.nic.in/asi_museums_nalanda.asp|archive-date=27 June 2014|access-date=10 September 2014|publisher=Archaeological Survey of India, Government of India}}&lt;/ref&gt;

=== షువాన్‌జాంగ్ స్మారక భవనం ===
[[దస్త్రం:Xuanzang_Memorial_Hall_Nalanda.jpg|thumb|షువాన్‌జాంగ్ స్మారక భవనం]]
ప్రఖ్యాత బౌద్ధ సన్యాసి, యాత్రికుడైన షువాన్‌జాంగ్ గౌరవార్థం నిర్మించిన ఈ స్మారక భవనం, భారతదేశం, చైనాల ఉమ్మడి కృషి ఫలితం. ఆ స్మారక భవనంలో ఒక చైనీస్ సన్యాసికి చెందిన పుర్రె ఎముకతో కూడిన పవిత్ర అవశేషం ప్రదర్శనలో ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Nalanda-gets-set-for-relic/articleshow/940043.cms|title=Nalanda gets set for relic|last1=Chaudhary|first1=Pranava K|date=27 December 2006|access-date=10 September 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106011503/http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Nalanda-gets-set-for-relic/articleshow/940043.cms|archive-date=6 November 2015|publisher=Times of India}}&lt;/ref&gt;

=== నలంద మల్టీమీడియా మ్యూజియం ===
తవ్వకాలు జరిపిన ప్రదేశానికి ఆనుకుని ఉన్న మరొక మ్యూజియం, ప్రైవేటుగా నిర్వహించబడుతున్న 'నలంద మల్టీమీడియా మ్యూజియం'.&lt;ref name=&quot;multimediamuseum&quot;&gt;{{cite web|title=Nalanda Multimedia Museum|url=http://www.prachinbharat.com/page_id_2.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304073647/http://www.prachinbharat.com/page_id_2.html|archive-date=4 March 2016|access-date=10 September 2014|publisher=Prachin Bharat}}&lt;/ref&gt; ఇది 3-D యానిమేషన్, ఇతర మల్టీమీడియా ప్రదర్శనల ద్వారా నలంద చరిత్రను కళ్లకు కడుతుంది.&lt;ref name=&quot;multimediamuseum&quot; /&gt;

== ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో చిత్రణ ==

* 1970: హిందీ చిత్రం 'జానీ మేరా నామ్' లోని &quot;ఓ మేరే రాజా&quot; అనే పాటను అక్కడే చిత్రీకరించారు; ఇందులో తవ్వకాలలో బయటపడిన శిథిలాలలోని అనేక భాగాలు కనిపిస్తాయి.
* 2016: చైనా-భారతదేశాల ఉమ్మడి నిర్మాణంలో రూపొందిన 'షువాన్‌జాంగ్' చిత్రం, నలంద మహావిహారంలోకి షువాన్‌జాంగ్ ప్రవేశాన్ని, భారతీయ బౌద్ధ భిక్షువు శీలభద్రతో ఆయన సమావేశాన్ని చిత్రీకరించడానికి, శిథిలాల దృశ్యాలపై CGI (కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్) చిత్రాలను జోడించి రూపొందించిన దృశ్యాలను ఉపయోగించింది.

== బుద్ధుని కాలంలో నలందా (సా.శ.పూ.500) ==
[[దస్త్రం:Nalanda.jpg|250x250px|thumb|నలంద దగ్గరి సారిపుత్త [[స్తూపం]] ]] 
బుద్ధుడు చాలా సార్లు నలందా చుట్టు పక్కల ప్రాంతంలో తిరిగాడని, అక్కడ కొన్ని రోజులు ఉన్నాడని అంటారు. బుద్ధుడు అనేక పర్యాయములు నలందలో ఉన్నాడని చెప్పబడింది. ఆయన నలందను సందర్శించినప్పుడు సాధారణంగా పావారిక మామిడితోపులో బస చేసేవాడు, అక్కడ ఉండగా ఉపాళీ-గహపతి, దీఘాతపస్సీలతో చర్చలు జరిపేవాడు&lt;ref&gt;S.ii.110; M.i.376ff.&lt;/ref&gt;, కేవత్తతో&lt;ref&gt;D.i.211ff.&lt;/ref&gt;, అసిబంధకపుత్తతో కూడా అనేక చర్చలు జరిపినట్టు తెలుస్తున్నది.&lt;ref&gt;S. ii. 311 23&lt;/ref&gt;

బుద్ధుడు మగధ గుండా తన చివరి యాత్రలో నలందను సందర్శించాడు. సారిపుత్త, తను చనిపోయే కొద్దికాలము ముందు ఇక్కడే బుద్ధుని యెడల తన విశ్వాసమును పునరుద్ఘాటిస్తూ ''సింహ ఘర్జన'' చేశాడు.&lt;ref&gt;D.ii.81f.; iii.99ff.; S.v.159ff.&lt;/ref&gt; రాజ్‌గిర్ (రాజగృహ) నుండి నలందకు వెళ్ళే మార్గము అంబలత్తికా గుండా వెల్తుంది.&lt;ref&gt;D.ii.81; Vin.ii.287&lt;/ref&gt; అక్కడి నుండి ఆ మార్గము పాట్నా (పాతాలీగామా) వరకు వెళ్ళేది.&lt;ref&gt;D.ii.84&lt;/ref&gt;. రాజగృహకు, నలందకు మధ్యన బహుపుత్త చేతియ ఉంది.&lt;ref&gt;S.ii.220&lt;/ref&gt;.

కేవత్త సుత్త ప్రకారం&lt;ref&gt;[[Digha Nikaya]].i.211&lt;/ref&gt;, బుద్ధుని కాలానికే నలంద ప్రాముఖ్యత కలిగి నిండు జనాభాతో వృద్ధి చెందుతున్న నగరం. అయితే ఆ తరువాత చాలా కాలానికి గానీ విద్యాకేంద్రముగా అభివృద్ధి చెందలేదు. సమ్యుత్త నికాయ లోని&lt;ref&gt;S.iv.322&lt;/ref&gt;, ఒక రికార్డులో నలంద బుద్ధునికాలములో తీవ్ర క్షామానికి గురైనదని నమోదు చేయబడింది. బుద్ధుని కుడిభుజము వంటి ఆయన శిష్యుడైన సారిపుత్త నలందలోనే పుట్టి, ఇక్కడే మరణించాడు.&lt;ref name=&quot;Altekar1965&quot;/&gt;

నలందా, సొన్నదిన్న నివాస స్థలము&lt;ref&gt;VvA.144&lt;/ref&gt;. ఒకప్పుడు జైనమత కార్యకలాపాలకు కేంద్రమైన నలందలో మహావీరుడు అనేక పర్యాయములు బసచేసినాడని పేర్కొనబడింది. మహావీరుడు నలందలో ఉన్నపవపురిలో మోక్షాన్ని పొందినట్టుగా భావిస్తారు. (అదేకాక జైనమతంలోని ఒక తెగ ప్రకారం, మహావీరుడు నలంద సమీపాన ఉన్న కుందల్‌పూర్ లో జన్మించాడు).{{Fact|date=February 2007}}

[[అశోకుడు]] (క్రీ.పూ.250) ఇక్కడ ఒక దేవాలయాన్ని నిర్మించాడని చెబుతారు&lt;ref name=&quot;Altekar1965&quot;/&gt;. టిబెట్ మూలాల ప్రకారం, [[నాగార్జునుడు]] [[నలందా విశ్వవిద్యాలయము]]లో బోధించాడు.&lt;ref name=&quot;Hopkins&quot;&gt;Hopkins, Jeffrey (1996). ''Meditation on Emptiness'', Wisdom Publications.&lt;/ref&gt;

== పుట్టుక, నిర్మాణం ==
చారిత్రక ఆధారాల ప్రకారం నలందా విశ్వ విద్యాలయము [[గుప్త సామ్రాజ్యం|గుప్త]]రాజుల, ముఖ్యంగా కుమార గుప్త, సహాయంతో సా.శ. 450 లో నిర్మించబడింది.&lt;ref name=&quot;Altekar1965&quot;/&gt;

== నలందా వర్ణన ==
[[File:Nalanda seal.jpg|thumb|277x277px|నలందలోని ఆర్కియలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా మ్యూజియంలో ప్రదర్శనలో ఉన్న '''[[నలందా విశ్వవిద్యాలయము]]''' ముద్ర]]

నలందా ప్రపంచంలోనే మొట్ట మొదటి ఆవాస విశ్వవిద్యాలయము, అంటే ఈ విద్యాలయంలో విద్యార్థుల కొరకు వసతి గృహాలు ఉండేవి. ఇందులో సుమారుగా 10,000 మంది విద్యర్థులూ 2,000 మంది బోధకులూ ఉండేవారు. పెను గోడ మరియూ ద్వారములతో ఈ విశ్వ విద్యాలయము 'అతి ఘనమైన కట్టడము' గా గుర్తించబడింది. నలందాలో ఎనిమిది ప్రత్యేక ఆవరణలు, పది గుళ్ళూ, మరియూ ఎన్నొ ధ్యాన మందిరాలు, తరగతి గదులు ఉండేవి. ఆవరణలో కొలనులు, ఉద్యాన వనాలు ఉండేవి. గ్రంథాలయం ఒక తొమ్మిది అంతస్తుల భవనము. ఇందులో ఎన్నొ గ్రంథాల ములాలు ఉన్నాయి. నలందా విశ్వ విద్యాలయంలో బోధింపబడే విషయాలు ప్రతి విజ్ఞాన శాఖనూ స్పర్శించాయు. నలందా విద్యార్థులనూ, బొధకులనూ [[కొరియా]], [[జపాన్]], చైనా, [[టిబెట్]], [[ఇండోనేషియా]], [[పర్షియా]], [[టర్కీ]] వంటి దేశాల నుండి ఆకర్షించింది.&lt;ref name=&quot;New York Times&quot;/&gt; తాంగ్ వంశానికి చెందిన [[చైనా]] తీర్థ యత్రీకుడు హ్యుయాన్ త్సాంగ్ 7 వ శతాబ్ధపు నలందా విశ్వ విద్యాలయం గురించి వివరాలు సంగ్రహ పరిచాడు. ఈ విద్యాలయమున విశ్వవిఖ్యాతమగు నొక భాండాగారముండెడిది. ఇక్కడ రత్నసాగర, రత్నోదధి, రత్న రంజక అను మూడు భవనములలో నుండెడిదట. రత్నోదధియను తొమ్మిది అంతస్తుల భవనమందు ప్రజ్ఞాపారమితా సుత్రము మున్నగు బౌద్ధ గ్రంథములుండెడివి.&lt;ref&gt;name=&quot;bharati&quot; [[1933]] samvatsarapu samchita&quot;&lt;/ref&gt;

=== బౌద్ధం మీద ప్రభావం ===
సా.శ. 9 - 12 వ శతాబ్దంలో ప్రజ్వరిల్లిన టిబెటన్ బౌద్ధత్వం (వజ్రాయన) నలందా బోధకులనుండి, సంప్రదాయాల నుండి ఉద్భవించింది. [[వియత్నాం]], [[చైనా]], [[కొరియా]], [[జపాన్]] లలో అనుసరించే మహాయాన బౌద్ధం పుట్టుక కూడా ఈ విశ్వ విద్యలయ ప్రాంగణంలోనే జరిగింది. థెరవాడ బౌద్ధం కూడా నలందాలో బోధించబడింది. కానీ థెరవాడ బౌద్ధానికి నలందా గట్టి కెంద్రం కాకపొవడం వల్ల, తరువాతి అభివృద్ధి ఇక్కడ జరగలేదు.

== పతనం ==
సా.శ. 1193 సం.లో నలందా విశ్వవిద్యాలయ సముదాయాన్ని, భక్తియార్ ఖిల్జీ నాయకత్వములో తురుష్క సేనలు దండెత్తి కొల్లగొట్టాయి. ఈ సంఘటన భారతదేశములో బౌద్ధం క్షీణతకు మైలురాయిగా భావిస్తారు. నలందను కొల్లగొట్టే ముందు ఖిల్జీ అక్కడ ఖురాన్ ప్రతి ఉందా అని వాకబు చేశాడని చెబుతారు. 1235లో [[టిబెట్]] అనువాదకుడు ఛాగ్ లోట్స్‌వా నలందను సందర్శించినపుడు కొల్లగొట్టబడి జీర్ణవస్థలో ఉన్నప్పటికీ కొద్దిమంది బౌద్ధ భిక్షువులతో పనిచేస్తూ ఉంది. గణితము, ఖగోళశాస్త్రము, రసాయన శాస్త్రం స్వరూపశాస్త్రం మొదలగు శాస్త్రాలలో ప్రాచీన భారతీయ విజ్ఞానము అకస్మాత్తుగా అంతరించిపోవడానికి నలంద విశ్వవిద్యాలయ నాశనము, ఉత్తర భారతదేశమంతటా ఇతర దేవాలయాలు, ఆశ్రమాల నాశనమే కారణమని అనేకమంది చరిత్రకారులు భావిస్తారు.&lt;ref name=&quot;Ahir&quot;&gt;D. C. Ahir, ''Buddhism Declined in India: How and Why?'', Delhi: B. R. Publishing, 2005.&lt;/ref&gt; దండయాత్రల ప్రధాన మార్గమున ఉన్న దృఢమైన సేన వంశము (సేన) సన్యాసాశ్రమాలన్నీ కూలగొట్టబడినవి. ప్రధాన మార్గమున లేని కారణమున నలందా, బుద్ధగయ మిగిలినవి. ప్రధాన మార్గమున లేని, ఉత్తర బెంగాల్ లోని జగద్దలా ఆశ్రమం వంటి అనేక ఆశ్రమాలు ఏ మాత్రము హానిలేకుండా ఉండి వృద్ధి చెందినవి.ఈ నలంద విద్యాలయంలో ఉపాధ్యాయుల నిర్లక్ష్యంగా ఉండటం

== అవశేషాలు ==
అనేక జీర్ణావస్థలో ఉన్న కట్టడాలు ఇంకా మిగిలే ఉన్నాయి. దగ్గరలో ఒక హిందూ దేవాలయమైన సూర్య మందిరం ఉంది. తెలిసిన, త్రవ్వకాలు జరిపిన అవశేషాలు 150,000 చదరపు మీటర్ల మేరకు విస్తరించి ఉన్నాయి. హువాన్ త్సాంగ్ వర్ణన ప్రకారం నలందా విస్తృతిని, ఇప్పటి వరకు త్రవ్వకాలు జరిపిన ప్రాంతాన్ని పోల్చి అంచనా వేస్తే, ఇంకా 90% శాతం దాకా అవశేషాలు భయల్పడ లేదు. నలంద ఇప్పుడు నిర్వాసితము. ప్రస్తుతం ఇక్కడికి అతి చేరువలోని జనవాస ప్రదేశం బార్‌గాఁవ్ అనే గ్రామం.

[[1951]]లో నవ నలందా మహావిహార అను ఒక ఆధునిక [[పాళీ]], (థేరవాద బౌద్ధం) థేరవాద బౌద్ధ అధ్యయన కేంద్రాన్ని ఇక్కడికి దగ్గరలో స్థాపించబడింది. ప్రస్తుతం, ఆ కేంద్రం ఈ పరిసర ప్రాంతాన్ని మొత్తం ఉపగ్రహం ద్వారా శాటిలైట్ ఇమేజింగ్ పద్ధతిలో అధ్యయనం చెయ్యడానికి ప్రయత్నిస్తున్నది. నలందా మ్యూజియంలో అనేక వ్రాతపత్రులు, అనేక త్రవ్వకాలలో దొరికిన వస్థువులను ప్రదర్శించుచున్నది.

== పునరుద్ధరణకు ప్రణాళిక ==
[[2006]], [[డిసెంబర్ 9]]న న్యూయార్క్ టైంస్ పత్రిక 1 బిలయన్ డాలర్లు ఖర్చుచేసి ప్రాచీన విశ్వవిద్యాలయమున్నచోటునే పునరుద్ధరించటానికి రూపకల్పన జరుగుతున్న ప్రణాళికను వివరించింది. [[సింగపూర్]] నేతృత్వములో [[భారత్]], [[జపాన్]], ఇతర దేశాలతో కలసి ఒక కన్షార్షియంగా ఏర్పడి 500 మిలియన్ డాలర్లతో కొత్త విశ్వవిద్యాలయం నిర్మించటానికి, మరో 500 మిలియన్ డాలర్లు దానికి అవసరమయ్యే ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ ను అభివృద్ధి చేయటానికి నిధులు సేకరించడానికి ప్రయత్నిస్తున్నది.&lt;ref name=&quot;New York Times&quot;/&gt;

[[దస్త్రం:nalanda-sariputta.jpg|thumb|center|655px|'''సారిపుత్త స్తూపం అవతలి పార్శ్వం''']]

==పునః ప్రారంభం==
భారతదేశంలోని అతి ప్రాచీనమైన విశ్వవిద్యాలయాల్లో ఒకటైన నలందా విశ్వవిద్యాలయం 2014 సెప్టెంబరు 1, సోమవారము నాడు తిరిగి ప్రారంభమైంది. దాదాపు 800 ఏళ్ల అనంతరం ఈ విశ్వవిద్యాలయంలో తరగుతులు ప్రారంభం కావడం విశేషం. బీహార్ రాజధాని పాట్నాకు 100 కి.మీ. దూరంలో రాజ్‌గిర్ వద్ద ఈ విశ్వవిద్యాలయాన్ని ఏర్పాటుచేశారు. ప్రాచీన విశ్వవిద్యాలయం కూడా రాజ్‌గిర్‌కు సమీపంలోనే వుండేదని చారిత్రక ఆధారాలు వెల్లడిస్తున్నాయి.భారత ప్రాచీన విజ్ఞానానికి కేంద్రబిందువైన ఈ విశ్వవిద్యాలయం 12వ శతాబ్దంలో విదేశీయుల దాడులతో పూర్తిగా ధ్వంసమైంది. 2006లో అప్పటి రాష్ట్రపతి అబ్దుల్ కలాం సూచనల మేరకు విశ్వవిద్యాలయాన్ని తిరిగి నిర్మించాలని కేంద్రం నిర్ణయం తీసుకుంది. ప్రస్తుతం రెండు కోర్సులను మాత్రమే ఏర్పాటుచేసినట్టు విశ్వవిద్యాలయ వర్గాలు తెలిపాయి. త్వరలో విస్తరణ వుంటుందని వారు వెల్లడించారు.

== చిత్రమాలిక ==
&lt;gallery&gt;
Image:Nalanda prior to excavation.jpg|విశ్వవిద్యాలయాన్ని త్రవ్వితీయక మునుపు నలందా మట్టిదిబ్బలు.
Image:Nalanda1.jpg|సారిపుత్త స్తూపం ముందువైపు
Image:Nalanda_University_India_ruins.jpg|సారిపుత్త స్తూపం వెనుకవైపు
File:NALANDA UNIVERSITY FRONT VIEW.jpg|తవ్విన అవశేషాల ప్రవేశ ద్వారం
File:Plaque - Stupas and Inscription - Terracotta - Gupta Period Circa 5th-6th Century AD - Nalanda - Archaeological Museum - Nalanda - Bihar - Indian Buddhist Art - Exhibition - Indian Museum - Kolkata 2012-12-21 2312.JPG|గుప్త కాలం నాటి ఒక ముద్ర (సుమారు క్రీ.శ. 5వ–6వ శతాబ్దం)
File:Nalanda 08 Sariputta stupa (32140418232).jpg|శారిపుత్రుని స్తూపం (ఆలయం 3)
File:Nalanda Temple 3 ei7-17.jpg|సరిపుట్ట స్థూపం, ద్వితీయ పుణ్యక్షేత్రాలు
File:Nalanda - 017 Images on Tower (9253715372).jpg|గోపురంపై చెక్కిన సున్నపు పూత (స్టకో) పలకలు, శారిపుత్రుని స్తూపం
File:Nalanda - 013 Stucco Buddha Image (9253751402).jpg|నలందలోని స్టకో బుద్ధ ప్రతిమ, శారిపుత్రుని స్థూపం
File:Nalanda - 037 People on Monastic Ruins (9250761121).jpg|తవ్వకాలలో బయటపడిన ఒక మఠం యొక్క రెండవ అంతస్తులో ఉన్న ప్రజలు
File:Nalanda Monastery 4 ei7-02.jpg|బావి, మెట్ల వేదికతో కూడిన 4వ మఠం
File:Buddha - Bronze - Circa 8th-12th Century AD - Nalanda - Bihar - Bronze Gallery - Indian Museum - Kolkata 2012-12-21 2416.JPG|నలందకు చెందిన, 8వ శతాబ్దం తర్వాతి కాలం నాటి బుద్ధుని కాంస్య విగ్రహం
File:Nalanda - 023 Broken Section of Votive Stupa (9250881377).jpg|ఆ ప్రదేశంలోని అనేక వోటివ్ స్తూపాలలో (మొక్కుబడి స్తూపాలలో) ఒకదాని వివరాలు
File:Vajrapani - Basalt - Pala Period Circa 8th Century AD - Nalanda - Archaeological Museum - Nalanda - Bihar - Indian Buddhist Art - Exhibition - Indian Museum - Kolkata 2012-12-21 2278.JPG|వజ్రపాణి - బసాల్ట్ సిర్కా 8వ శతాబ్దం CE
File:Nalanda - 108 Skanda (9250196607).jpg|స్కంద, దేవాలయం 2
File:Kubera 3, Bronze, from Nalanda, Bihar, dating from 10th century A.D.jpg|[[కుబేరుడు]]
File:Jain Tirthankara, Bronze, from Nalanda, Bihar, dating from 10th century A.D.jpg|[[జైన]] [[తీర్థంకరుడు]], కాంస్యం, నలంద నుండి, 10వ శతాబ్దం
File:Ganesha, Bronze, from Nalanda, Bihar, dating from 10th century A.D.jpg|[[గణేశుడు]], కాంస్యం, నలంద నుండి, 10వ శతాబ్దం
File:Astasahasrika Prajnaparamita Manjusri Bodhisattva.jpeg|రంజన లిపిలో వ్రాసిన అష్టసహస్రిక ప్రజ్ఞాపరమిత సూత్ర మాన్యుస్క్రిప్ట్ నుండి మంజుశ్రీ బోధిసత్వ పెయింటింగ్. నలంద, బీహార్, భారతదేశం, c. 700-1100 CE
File:Astasahasrika Prajnaparamita Queen Maya Birth.jpeg|పాల కాలానికి చెందిన 'అష్టసాహస్రికా ప్రజ్ఞాపారమిత సూత్ర' తాళపత్ర గ్రంథంలోని, రాణి మహామాయ పార్శ్వభాగం నుండి గౌతమ బుద్ధుడు అద్భుత రీతిలో జన్మించడాన్ని చిత్రీకరించిన చిత్రం. నలంద, బీహార్, భారతదేశం.
File:Astasahasrika Prajnaparamita Descending Trayastrimsa Heaven.jpg|భారతదేశంలోని బీహార్, నలందకు చెందిన 'అష్టసాహస్రిక ప్రజ్ఞాపారమిత సూత్ర' తాళపత్ర గ్రంథంలోని, గౌతమ బుద్ధుడు త్రయస్త్రింశ స్వర్గం నుండి భూమికి దిగివస్తున్న దృశ్యాన్ని తెలిపే చిత్రం. కాలం: సుమారు క్రీ.శ. 700–1100.
File:Astasahasrika Prajnaparamita Sravasti Miracle.jpeg|శ్రావస్తిలో జరిగిన అద్భుతంగా భావించబడే, బుద్ధుడు తన శరీరాన్ని అనేక రూపాలుగా విస్తరించుకునే దృశ్యాన్ని చూపించే చిత్రం. ఇది 'అష్టసాహస్రికా ప్రజ్ఞాపారమిత సూత్ర' తాళపత్ర గ్రంథంలోనిది. నలంద, బీహార్, భారతదేశం. కాలం: సుమారు క్రీ.శ. 700–1100.
&lt;/gallery&gt;

==ఇవి కూడా చూడండి==
* [[పండిత విహారం]]
సంబంధిత ప్రదేశాలు:
* [[తెల్హారా, నలంద జిల్లా|తెల్హారా]] – ప్రాచీన భారతదేశంలోని ఒక బౌద్ధ మఠం ఉన్న ప్రదేశం
ప్రాచీన భారతీయ విద్యా కేంద్రాలు:

{{div col|colwidth=20em}}
* [[జగద్దల]], బెంగాల్
* [[ఓదంతపురి]], నలందకు ఆనుకుని ఉంది
* [[పుష్పగిరి విహారం]], ఒడిశా
* [[శారదా పీఠం]], కాశ్మీర్
* [[సోమపుర]], బెంగాల్
* [[తక్షశిల]], పంజాబ్
* [[తెలాఢక]], నలంద సమీపంలో
* [[వల్లభి]], గుజరాత్
* [[విక్రమశిల]], బీహార్
{{div col end}}

ఇతరత్రా:

{{div col|colwidth=20em}}
* [[అత్యంత పురాతన ఉన్నత విద్యా సంస్థల జాబితా]]
* [[బీహార్‌లోని జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన స్మారక కట్టడాల జాబితా]]
* [[కుర్కిహార్ నిధి]]
{{div col end}}

== మూలాలు ==
&lt;references/&gt;

==సూచనలు==
{{refbegin}}
&lt;!-- A --&gt;
* {{cite book|last1=Asher|first1=Frederick M.|title=Nalanda: Situating the Great Monastery|url=https://books.google.com/books?id=oRCVrgEACAAJ|publisher=Marga|year=2015|isbn=978-93-83243-07-5}}
&lt;!-- B --&gt;
&lt;!-- C --&gt;
* {{cite book | last=Chandra | first=Satish | author-link=Satish Chandra (historian) | year=2004 | url=https://books.google.com/books?id=L5eFzeyjBTQC | title=Volume 1 of Medieval India: From Sultanat to the Mughals | publisher=Har-Anand Publications | isbn=978-81-241-1064-5 }}
* {{cite book|last1=Chos-dar|first1=Upasaka|translator=[[George Roerich]]|title=Biography of Dharmasvamin (Chag Lo Tsa-ba Chos-rje-dpal), a Tibetan Monk Pilgrim|url=https://books.google.com/books?id=jWGAOwAACAAJ|year=1959}} The account was narrated by Dharmasvamin to his student, Chos-dar.
&lt;!-- D --&gt;
* {{cite book |last=Dutt |first=Sukumar |title=Buddhist Monks And Monasteries of India: Their History And Contribution To Indian Culture |year=1962 |publisher=George Allen and Unwin Ltd (Reprinted 1988) |location=London |url=https://books.google.com/books?id=lxRHYFd0fB4C |isbn=978-81-208-0498-2 }}
&lt;!-- G --&gt;
* {{cite book|last1=Ghosh|first1=Amalananda|author-link=Amalananda Ghosh|title=A Guide to Nalanda|date=1965|publisher=The Archaeological Survey of India|location=New Delhi|edition=5}}
* {{cite book | last=Grousset | first=Rene | author-link=René Grousset | url=https://books.google.com/books?id=KR-iuwAACAAJ | title=In the Footsteps of the Buddha | year=1971 | orig-date=First published in French in 1929 | publisher=Orion Press | others=Translated from French by JA Underwood | isbn=978-0-7661-9347-5 }}
&lt;!-- J --&gt;
* {{cite book | url=https://books.google.com/books?id=-epU7NHNCOQC | title=Studies in the Buddhistic Culture of India During the Seventh and Eighth Centuries A.D. | publisher=Motilal Banarsidass Publications | last=Joshi | first=Lal Mani | author-link=Lal Mani Joshi | year=1977 | isbn=978-81-208-0281-0 }}
&lt;!-- K --&gt;
* {{cite book | last=Krishnan | first=G.P. | title=Nalanda, Srivijaya and Beyond: Re-exploring Buddhist Art in Asia | publisher=Asian Civilisations Museum, Singapore | year=2016 | isbn=978-981-09-9912-4 | url=https://books.google.com/books?id=Db4JkAEACAAJ }}
* {{cite book | last =Kumar | first =Pintu | year =2018 | title =Buddhist Learning in South Asia: Education, Religion, and Culture at the Ancient Sri Nalanda Mahavihara | publisher =Lexington Books}}
&lt;!-- M --&gt;
* {{cite book|last1=Minhaj-ud-Din|first1=Maulana|author-link1=Minhaj-i-Siraj|others=Translated by Major H. G. Raverty|title=Tabakat-i-Nasiri – A General History of the Muhammadan Dynasties of Asia Including Hindustan|page=552|date=1881|url=https://archive.org/stream/Tabakat-i-nasiri-AGeneralHistoryOfTheMuhammadanDynastiesOfAsia/}}
&lt;!-- P --&gt;
* {{cite journal| last= Pal| first= Sayantani| year=2019| journal=Pratna Samiksha| volume=10|title= Village Seals of Nalanda| pages=95–97}}
&lt;!-- R --&gt;
&lt;!-- S --&gt;
* {{cite book|last=Scharfe|first=Hartmut|title=Education in Ancient India|year=2002|publisher=Brill|series=Handbook of Oriental Studies|volume=16|isbn=978-90-04-12556-8|url=https://books.google.com/books?id=7s19sZFRxCUC}}
&lt;!-- W --&gt;
* {{cite book|last1=Wriggins|first1=Sally Hovey|title=Xuanzang : a Buddhist pilgrim on the Silk Road|date=1996|publisher=Westview Press|location=Boulder, Colo.|isbn=978-0-8133-2801-0|url=https://archive.org/details/xuanzangbuddhist0000wrig}}
* {{cite book|last1=Wink|first1=André|title=Al-Hind: the making of the Indo-Islamic world |volume=1 |date=2002|publisher=Brill|location=Boston, MA|isbn=978-0-391-04173-8|edition=3rd}}
&lt;!-- Below: to be alphabetically ordered! --&gt;
* {{cite journal|last1=Khurshid|first1=Anis|title=Growth of libraries in India|journal=International Library Review|date=January 1972|volume=4|issue=1|pages=21–65|doi=10.1016/0020-7837(72)90048-9}}
* {{cite book | url=https://books.google.com/books?id=RyduAAAAMAAJ | title=Nalanda and its Epigraphic Material | publisher=Sri Satguru Publications | author-link=Hiranand Sastri | first1=Hiranand | last1=Sastri | year=1986 | location=New Delhi | isbn=978-81-7030-013-7 | orig-date=1942 | ref={{harvid|Hiranand Sastri|1986}} }}
* {{cite book | url=https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC | title=Age of the Nandas and Mauryas | publisher=Motilal Banarsidass Publishers | last=Sastri | first=Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta | author-link=K. A. Nilakanta Sastri | year=1988 | orig-date=1967 | edition=2nd | isbn=978-81-208-0466-1 | ref={{harvid | KA Nilakanta Sastri | 1988}} }}
* {{cite book|url=http://catalogue.nla.gov.au/Record/628534|last1=Taher|first1=Mohamed|last2=Davis|first2=Donald Gordon|title=Librarianship and library science in India : an outline of historical perspectives|date=1994|publisher=Concept Pub. Co.|location=New Delhi|isbn=978-81-7022-524-9}}
* {{cite book | url=https://books.google.com/books?id=Jbmdowzuv0QC | title=History and Development of Libraries in India | publisher=Mittal Publications | last=Bhatt | first=Rakesh Kumar | year=1995 | isbn=978-81-7099-582-1 }}
* {{cite book | url=https://books.google.com/books?id=mjFfqpq7HhkC | title=Ancient Indian Education: Brahmanical and Buddhist | publisher=Motilal Banarsidass Publications | last=Mookerji | first=Radha Kumud | author-link=Radha Kumud Mukherjee | year=1998 | isbn=978-81-208-0423-4 | orig-date=1951 | edition=2 }}
*{{cite journal|first1=Chandra Shekhar|last1=Prasad|title=Nalanda vis-à-vis the Birthplace of Śāriputra| jstor= 29756860|journal=East and West|year= 1988 |pages=175–188|volume=38|issue=1/4}}
* {{cite book|last1=Patel|first1=Jashu|last2=Kumar|first2=Krishan|title=Libraries and Librarianship in India|date=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-29423-5|url=https://books.google.com/books?id=KXVrsPSzeNAC|language=en}}
* {{cite book | url=https://books.google.com/books?id=2HS1DOZ35EgC&amp;q=plunder&amp;pg=PA177 | title=The sociology of philosophies: a global theory of intellectual change. Volume 30, Issue 2 of Philosophy of the social sciences | publisher=Harvard University Press | last=Collins | first=Randall | author-link=Randall Collins | year=2000 | isbn=978-0-674-00187-9 }}
* {{cite book|last1=Beal|first1=Samuel|author-link1=Samuel Beal|title=The life of Hiuen-Tsiang|date=2000|publisher=Routledge|location=London|isbn=978-1-136-37629-0|edition=New|orig-date=1911|series=Trubner's Oriental Series|volume=1|url=https://archive.org/details/lifeofhiuentsian030569mbp}}
* {{cite book | url=https://books.google.com/books?id=mcDEaAVpOD4C | title=The Wisdom of Buddhism | publisher=Psychology Press | last=Humphreys | first=Christmas | author-link=Christmas Humphreys | year=1987 | isbn=978-0-7007-0197-1 }}
* {{cite book | url=https://books.google.com/books?id=BNIdOsp3KIgC | title=Buddhist Insight: Essays | publisher=Motilal Banarsidass | last=Wayman | first=Alex | author-link=Alex Wayman | year=1984 | isbn=978-81-208-0675-7 }}
* {{cite book|last1=Kulke|first1=Hermann|last2=Rothermund|first2=Dietmar|author-link1=Hermann Kulke|author-link2=Dietmar Rothermund|title=A History of India|url=http://www.routledge.com/books/details/9780415485432/|edition=Fourth|publisher=Routledge|year=2004|access-date=1 October 2014|archive-date=4 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141004064147/http://www.routledge.com/books/details/9780415485432/|url-status=dead}}
* {{cite book | author-link=Paul Monroe | first1=Paul | last1=Monroe | url=https://books.google.com/books?id=PVokBXLGdx0C | title=Paul Monroe's encyclopaedia of history of education, Volume 1 | publisher=Genesis Publishing | year=2000 | isbn=978-81-7755-091-7 }}
* {{cite book | url=https://books.google.com/books?id=FF6Wj2NXdxgC | title=Nāgārjuna in Context: Mahāyāna Buddhism and Early Indian Culture | publisher=Columbia University Press | last=Walser | first=Joseph | year=2005 | isbn=978-0-231-13164-3 }}
* {{cite journal | last=Pinkney | first=Andrea M | title=Looking West to India: Asian education, intra-Asian renaissance, and the Nalanda revival | journal=Modern Asian Studies | publisher=Cambridge University Press | volume=49 | issue=1 | year=2014 | doi=10.1017/s0026749x13000310 | pages=111–149| s2cid=144865654 }}
* {{cite book|title = Buddhist Architecture|last = Le|first = Huu Phuoc|publisher = Grafikol|year = 2010|isbn = 978-0-9844043-0-8|pages = 58–66|url = https://books.google.com/books?id=9jb364g4BvoC}}
* {{cite book|editor1-last=Frazier|editor1-first=Jessica|title=The Continuum companion to Hindu studies|date=2011|publisher=Continuum|location=London|isbn=978-0-8264-9966-0|url=https://books.google.com/books?id=Nv_a5cMEwngC&amp;pg=PA34}}
* {{cite book | url=https://books.google.com/books?id=dEBY37og6PYC | title=A Global History of Architecture | publisher=John Wiley &amp; Sons | last1=Jarzombek | first1=Mark M. | last2=Prakash | first2=Vikramaditya | author-link=Mark Jarzombek | year=2011 | isbn=978-0-470-90245-5 | last3=Ching | first3=Francis D.K. | author-link3=Frank Ching }}
* {{cite book|last1=Buswell|first1=Robert E. Jr.|last2=Lopez|first2=Donald S. Jr.|title=The Princeton dictionary of Buddhism|date=2013|publisher=Princeton University Press|location=Princeton|isbn=978-1-4008-4805-8|url=https://books.google.com/books?id=DXN2AAAAQBAJ}}
* {{cite book | url=https://books.google.com/books?id=k6lgKmQ82WoC | title=Receptacle of the Sacred: Illustrated Manuscripts and the Buddhist Book Cult in South Asia | publisher=University of California Press | last=Kim | first=Jinah | year=2013 | isbn=978-0-520-27386-3 }}
* {{cite book | last=Smith | first=F Harold | title=The Buddhist Way of Life | publisher=Routledge | year=2013 | isbn=978-1-135-02930-2 }}
* {{cite book|last1=Walton|first1=Linda|title=&quot;Educational institutions&quot; in The Cambridge World History Vol. 5|date=2015|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-19074-9}}
* {{cite book |last1=Kumar |first1=Abhay |title=Nalanda: How It Changed the World |date=2025 |publisher=Penguin Random House |isbn=9780670099627 |url=https://books.google.com/books?id=OOcc0QEACAAJ&amp;q=nalanda+how+it+changed+the+world}}
{{refend}}

== బయటి లంకెలు ==
{{commonscat|Nalanda}}
* [http://www.asiasocietymuseum.com/buddhist_trade/himalaya_tibet.html నలందాకు చెందిన వ్రాతపత్రులు]
* [https://web.archive.org/web/20050526170614/http://indiaculture.nic.in/en/Org/nalanda.htm నవ నలందా మహావిహార, బీహార్ రాష్ట్రము]
&lt;!--*{{wikitravel}}--&gt;
* [http://www.nytimes.com/2006/12/09/opinion/09garten.html న్యూయార్క్ టైంస్ పత్రికలో నలందా పునరుద్ధరణ ప్రణాళికలు]
* [http://www.palikanon.com/english/pali_names/n/naalandaa.htm బౌద్ధ నిఘంటువులో నలందా]
*[https://archive.org/details/ajf4729.0001.001.umich.edu The life of Hiuen-Tsiang (1914)] by Xuanzang's biographer, Hwui Li (translated by Samuel Beal), p.&amp;nbsp;105–113
*[https://archive.org/details/recordofbuddhist00ichi A record of the Buddhist religion as practised in India and the Malay archipelago (1896)] by Yijing (translated by J. Takakasu), searchable for Nalanda
*[https://archive.org/details/pagsamjonzang00jorgoog Pag Sam Jon Zang (Dpag bsam ljon bzaṅ), Part I: History of the Rise, Progress, and Downfall of Buddhism in India (1908)] by Sumpa Khan-po Yeçe Pal Jor (in Tibetan with an index in English, edited by Sarat Chandra Das)
*[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.281968 Tabakat-i-Nasiri – A General History of the Muhammadan Dynasties of Asia Including Hindustan] by Minhaj-i-Siraj (translated by Major H. G. Raverty), p.&amp;nbsp;552.
*[https://rajgir.co.in/ Rajgir {{!}} District Nalanda, Government of Bihar {{!}} India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230128055130/https://rajgir.co.in/ |date=28 January 2023 }}
;Misc
*[https://www.britishmuseum.org/research/collection_online/search.aspx?searchText=+Nalanda Seals and figurines from Nalanda] at the British Museum
* [https://www.google.com/maps/@25.1364553,85.4439231,886m/data=!3m1!1e3 Interactive walking tour] from Google

[[వర్గం:5వ శతాబ్ద స్థాపితాలు]]
[[వర్గం:భారతదేశ పురావస్తు ప్రదేశాలు]]
[[వర్గం:పూర్వపు బౌద్ధ ఆలయాలు]]
[[వర్గం:శిధిలాలు]]
[[వర్గం:బీహార్]]
[[వర్గం:జైనంతో సంబంధమున్న స్థలాలు]]
[[వర్గం:భారతదేశ ప్రాచీన విశ్వవిద్యాలయాలు]]
[[వర్గం:బౌద్ధ తీర్ధయాత్రలు]]
[[వర్గం:బీహార్ రాష్ట్ర నగరాలు, పట్టణాలు]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]
[[వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]</text>
      <sha1>3kjg9twhlfnnphqkwzprlnkbmci9vmi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>గొల్లపూడి మారుతీరావు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45240</id>
    <revision>
      <id>4957577</id>
      <parentid>4891996</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:39:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raghurama Raju 1957</username>
        <id>146551</id>
      </contributor>
      <comment>/* కుటుంబం */ అక్షర దోషం స్థిరం</comment>
      <origin>4957577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35694" sha1="aa4w62u96hyeo3aipype8r14j0imgmv" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = గొల్లపూడి మారుతీరావు
| residence          = [[విశాఖపట్టణం]]
| other_names        = 
| image              = Gollapudi Maruthirao in 2nd World Telugu Writers' conference.jpg
| imagesize          = 200px
| caption            = రెండవ ప్రపంచ తెలుగు రచయితల మహాసభలో గొల్లపూడి మారుతీరావు
| birth_name         = 
| birth_date         = {{Birth date|1939|04|14}}
| birth_place        = [[విజయనగరం]]
| native_place       = [[విజయనగరం]]
| death_date         = {{Death date and age|2019|12|12|1939|04|14}}
| death_place        = [[చెన్నై]]
| death_cause        = 
| known              = రచయిత,&lt;br /&gt;నటుడు, &lt;br /&gt;సంపాదకుడు, &lt;br /&gt;వ్యాఖ్యాత, &lt;br /&gt;విలేఖరి, &lt;br /&gt;[[నాటక రచయిత]]&lt;br /&gt;కథారచయిత&lt;br /&gt;సంభాషణల రచయిత
| occupation         = రేడియో ప్రయోక్త&lt;br /&gt;అసిస్టెంట్ స్టేషను డైరెక్టరు&lt;br /&gt;[[ఆంధ్రప్రభ]] (దినపత్రిక) ఉపసంపాదకుడు&lt;br /&gt;రేడియోలో ట్రాన్స్‌మిషన్ ఎగ్జిక్యూటివ్
| spouse             = శివకామసుందరి (మరణం: 2022 జనవరి 28)
&lt;ref name=&quot;గొల్లపూడి మారుతీరావు సతీమణి కన్నుమూత.. ప్రముఖుల సంతాపం&quot;&gt;{{cite news |last1=Sakshi |title=గొల్లపూడి మారుతీరావు సతీమణి కన్నుమూత.. ప్రముఖుల సంతాపం |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/gollapudi-maruthi-rao-wife-passed-away-chennai-1430726 |accessdate=29 January 2022 |work=Sakshi |date=29 January 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220129163517/https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/gollapudi-maruthi-rao-wife-passed-away-chennai-1430726 |archivedate=29 January 2022 |language=te |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| partner            = 
| children           = సుబ్బారావు, రామకృష్ణ, శ్రీనివాస్
| father             = సుబ్బారావు
| mother             = అన్నపూర్ణ
| website            = 
| footnotes          = 
| employer           = 
| height             = 
| weight             = 
}}

'''గొల్లపూడి మారుతీరావు''' ([[ఏప్రిల్ 14]], [[1939]] - [[డిసెంబరు 12]], [[2019]]) [[రచయిత]], [[నటుడు]], సంపాదకుడు, [[వ్యాఖ్యాత]], [[విలేఖరి]]. [[తెలుగు]] సాహిత్యాభివృద్ధికి కృషి చేశాడు. [[తెలుగు సినిమా]] రంగంలో మాటల రచయితగాను నటుడిగానూ సుపరిచితుడు. సినిమాల్లోకి రాకముందు [[నాటకాలు]], [[కథలు]], [[నవలా సాహిత్యము|నవలలు]] రాశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=సాహిత్య మారుతి... గొల్లపూడి|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/great-personalities-gollapudi-maruthirao/0214/121008098|access-date=2025-09-24|website=EENADU|language=te}}&lt;/ref&gt; [[రేడియో]] ప్రయోక్తగానూ, అసిస్టెంట్ స్టేషను డైరెక్టరుగానూ, [[ఆంధ్రప్రభ]] (దినపత్రిక) ఉపసంపాదకుడిగానూ పనిచేశాడు. సినిమా రంగంలో ఆయన మొట్టమొదటి రచన [[డాక్టర్ చక్రవర్తి]]కి ఉత్తమ రచయితగా నంది అవార్డుతో బాటు మరో మూడు నందులు అందుకున్నాడు. తెలుగు సాహిత్యంపై ఆయన వ్రాసిన పరిశోధనాత్మక రచనలు, నాటకాలు [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని విశ్వవిద్యాలయాల్లో పాఠ్యాంశాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి.&lt;ref name='గొల్లపూడి మారుతీరావు (1939-2019): &quot;ఒక్క జీవితంలోనే పది జీవితాలు చూసిన మనిషి&quot;'&gt;{{cite news |last1=BBC News తెలుగు |title=గొల్లపూడి మారుతీరావు (1939-2019): &quot;ఒక్క జీవితంలోనే పది జీవితాలు చూసిన మనిషి&quot; |url=https://www.bbc.com/telugu/india-50775780 |accessdate=31 May 2021 |work=BBC News తెలుగు |date=13 December 2019 |language=te}}&lt;/ref&gt;

==బాల్యం, విద్యాభ్యాసం==
గొల్లపూడి మారుతీ రావు [[1939]] [[ఏప్రిల్ 14]] న [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం (పూర్వపు [[మద్రాసు]] ప్రావిన్సు ), [[విజయనగరం]]లో ఒక మధ్యతరగతి కుటుంబంలో జన్మించాడు. ఆయన [[తల్లిదండ్రులు]] అన్నపూర్ణ, సుబ్బారావు. వారు జీవితాంతం [[విశాఖపట్టణం]] లోనే నివాసమున్నారు. సి.బి.ఎం. ఉన్నత పాఠశాల, ఎ.వి.ఎన్ కళాశాల, [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయము]] లలో మారుతీరావు విద్యాభ్యాసం సాగింది. ఆయన మ్యాథమేటికల్ [[భౌతిక శాస్త్రం|భౌతిక శాస్త్రంలో]] బి.యస్‌సీ (ఆనర్స్) చేశాడు. ఈయన తన తల్లిదండ్రులకు అయిదో కొడుకు.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=పరిణతవాణి 6వ సంపుటి|title=గొల్లపూడి మారుతీరావు|publisher=ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్తు|page=249|edition=సాయి లిఖిత ప్రింటర్స్}}&lt;/ref&gt;

==ఉద్యోగం==
మారుతీరావు 1959లో [[ఆంధ్రప్రభ]] దినపత్రిక ఉపసంచాలకునిగా ఉద్యోగ జీవితాన్ని ప్రారంభించాడు. 1960 జనవరి 13వ తేదీ [[చిత్తూరు]]లో పత్రిక యొక్క మరో ఎడిషన్ ప్రారంభించినపుడు, అక్కడ సంపాదక వర్గంలో పనిచేశాడు. తరువాత రేడియోలో ట్రాన్స్‌మిషన్ ఎగ్జిక్యూటివ్ గా ఎంపికై, [[హైదరాబాదు]]కు మారాడు. [[ఆకాశవాణి]] [[విజయవాడ]]లో కూడా పనిచేశాడు. కార్యక్రమ నిర్వాహకునిగా పదోన్నతి పొంది, [[సంబల్‌పుర్|సంబల్‌పూర్]] వెళ్లాడు. ఆ తరువాత చెన్నై, [[కడప]] కేంద్రాలలో కార్యక్రమ నిర్వాహకునిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించాడు. 1981లో [[ఆకాశవాణి]] కడప కేంద్రం ఉప డైరెక్టరుగా పదోన్నతి పొందాడు. మొత్తం ఇరవై సంవత్సరాలు పనిచేసి, అసిస్టెంట్ స్టేషను డైరెక్టర్ హోదాలో పదవీ విరమణ చేశాడు. తరువాత [[ఇంట్లో రామయ్య వీధిలో కృష్ణయ్య]] సినిమాతో నటుడిగా సినిమారంగ ప్రవేశం చేశాడు.

==రచనా ప్రస్థానం==
మారుతీరావు రాసిన తొలి కథ '''ఆశాజీవి'''. [[ప్రొద్దుటూరు]] నుండి వెలువడే స్థానిక పత్రిక '''రేనాడు''' లో 1954, డిసెంబరు 9న వెలువడింది. చిన్న వయసులోనే రాఘవ కళా నికేతన్ పేరున ఆయనొక నాటక బృందాన్ని నడిపేవాడు. ఆడది (పినిశెట్టి), కుక్కపిల్ల దొరికింది, స్వయంవరం (రావి కొండల రావు), రిహార్సల్స్ ([[సోమంచి యజ్ఞన్న శాస్త్రి]]), వాపస్ (డి.వి.నరసరాజు), మహానుభావులు (గోగోల్ రాసిన An Inspector Calls ఆధారంగా సోమంచి యజ్ఞన్న శాస్త్రి చేసిన రచన) నాటకాలకు నిర్మాణం, దర్శకత్వం వహించడంతోపాటు, ప్రధానపాత్రధారిగా నటించాడు. [[కళ్ళు (నాటిక)|కళ్ళు]] నాటిక రాశాడు.&lt;ref name=&quot;అటకెక్కుతున్న నాటక రచన&quot;&gt;{{cite news |last1=ఆంధ్రభూమి |first1=సాహితి |title=అటకెక్కుతున్న నాటక రచన |url=http://andhrabhoomi.net/content/sahiti-232 |accessdate=27 March 2020 |work=andhrabhoomi.net |publisher=బి.నర్సన్ |date=3 October 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200327170044/http://andhrabhoomi.net/content/sahiti-232 |archivedate=27 March 2020 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

విద్యార్థి దశలో ఉండగానే శ్రీవాత్సవ రచించగా, ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం రిజిస్ట్రార్ కె.వి.గోపాలస్వామి దర్శకత్వం వహించిన '''స్నానాలగది''' నాటకంలోనూ, [[భమిడిపాటి రాధాకృష్ణ]] రచించిన '''మనస్తత్వాలు''' నాటకంలోనూ నటించాడు. మనస్తత్వాలు నాటకాన్ని ఐదవ అంతర విశ్వవిద్యాలయ యువజనోత్సవాలలో భాగంగా [[కొత్తఢిల్లీ]]లోని తల్కతోరా ఉద్యానవనంలో ప్రదర్శించాడు. ఆయన రచన '''[[అనంతం]]''', ఉత్తమ రేడియో నాటకంగా అవార్డును తెచ్చిపెట్టింది. అప్పటి సమాచార, ప్రసార శాఖామాత్యుడు డాక్టర్ బి.వి.కేశ్‌కర్ చేతులమీదుగా ఈ అవార్డును అందుకొన్నాడు. '''మనస్తత్వాలు''' నాటకాన్ని ఆంధ్ర అసోసియేషన్, కొత్తఢిల్లీ వారికోసం ప్రదర్శించాడు. ఆ అసోసియేషనుకు [[వి.వి.గిరి]] అధ్యక్షుడు. [[చైనా]] ఆక్రమణ పై తెలుగులో మొట్టమొదటి నాటకం రచించి, [[చిత్తూరు]], [[మదనపల్లె]], [[నగరి]] లలో ప్రదర్శించగా వచ్చిన సుమారు యాభై వేల రూపాయల నిధులను ప్రధానమంత్రి రక్షణ నిధికి ఇచ్చాడు.

చైనా విప్లవం పై తెలుగులో వచ్చిన మొట్టమొదటి నాటకం ''[[వందే మాతరం]]''ను ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర సమాచార శాఖ ప్రచురించింది. అప్పటి విదేశీ వ్యవహారాల శాఖా మంత్రి [[పి.వి. నరసింహారావు]] దానికి ఉపోద్ఘాతం రాశాడు. 1959, డిసెంబరు 16న రాగరాగిణి అనే నాటకం అప్పటి [[ఉపరాష్ట్రపతి]] [[సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్]] ఎదుట ప్రదర్శించబడింది. ''పథర్ కే అన్సూ'' అనే పేరుతో హిందీలోకి కూడా అనువదించబడింది.

===రచనలపై పరిశోధన===
ఆయన రచనలను [[భారతదేశం]]లోని కొన్ని విశ్వవిద్యాలయాల్లో పాఠ్యాంశాలుగా వాడుతున్నారు. తెలుగు నాటక రంగం మీద ఆయన వ్రాసిన వ్యాసాల పరంపరను ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం లోని థియేటర్ ఆర్ట్స్ విభాగంలో [[పాఠ్యపుస్తకం]]గా నిర్ణయించారు. ఆయన రాసిన ''కళ్ళు'' నాటకం ఉస్మానియా [[విశ్వవిద్యాలయం]] మాస్టర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ విద్యార్థులకు పాఠ్యపుస్తకం. ఆయన రచనల మీద పరిశోధన చేసి, ఎం.ఫిల్, డాక్టరేట్లు సాధించిన వారు కూడా ఉన్నారు. చాలా సెమినార్లలో మారుతీరావు కీలకోపన్యాసకునిగా వ్యవహరించాడు. తెలుగు సాహిత్యం మీద ఆయన వ్రాసిన రెండు పరిశోధన పత్రాలు ఆంధ్రవిజ్ఞాన సర్వస్వం 11వ సంపుటిలో ప్రచురితమయ్యాయి.

==కుటుంబం==
మారుతీరావు వివాహం 1961 నవంబరు 11న, విద్యావంతులు సంగీతజ్ఞుల కుటుంబంలో పుట్టిన శివకామసుందరితో [[హనుమకొండ]]లో జరిగింది. [[సి.నారాయణ రెడ్డి]], [[కాళోజి నారాయణ రావు]] వంటి ప్రముఖులకు ఆమె తండ్రి ఉపాధ్యాయుడు. ప్రముఖ రచయిత, విమర్శకుడు డా. శ్రీపాద గోపాలకృష్ణ మూర్తి, మనోధర్మ సంగీతం బాణీ ప్రముఖుడు పద్మభూషణ్ శ్రీపాద పినాకపాణి ఆమెకు సమీప బంధువులు. మారుతీరావుకు ముగ్గురు మగసంతానం సుబ్బారావు, రామకృష్ణ, శ్రీనివాస్. ఆయన కుటుంబంతో మద్రాసులో స్థిరపడ్డాడు.

===గొల్లపూడి శ్రీనివాస్ స్మారక పురస్కారం===
1992 ఆగస్టు 12న మారుతీరావు చిన్న కుమారుడు [[గొల్లపూడి శ్రీనివాస్]], తన తొలి ప్రయత్నంగా [[ప్రేమపుస్తకం|ప్రేమ పుస్తకం]] అనే చిత్రానికి దర్శకత్వం వహిస్తూ చిత్రీకరణ సమయంలో జల ప్రమాదంలో ప్రమాదవశాత్తు మరణించాడు. మారుతీరావు, తన కుమారుని జ్ఞాపకంగా, '''గొల్లపూడి శ్రీనివాస్ జాతీయ అవార్డు''' నెలకొల్పి, ప్రతి యేటా ఉత్తమ నూతన [[సినిమా]] దర్శకునికి రూ. 1.5 లక్షలు నగదుబహుమతి, ప్రముఖ [[చిత్రకారుడు]] దర్శకుడు [[బాపు]] రూపొందించిన బంగారపు జ్ఞాపికనూ ప్రదానం చేస్తున్నాడు. సినిమాకు సంబంధించిన ఏదేని అంశంపై విశేష [[ఉపన్యాసం]] చేసిన ప్రముఖునికి గౌరవసూచకంగా రూ.15, 000 '''గొల్లపూడి శ్రీనివాస్ మెమోరియల్ లెక్చర్''' పేరిట బహూకరిస్తారు. సునీల్ దత్, నసీరుద్దీన్ షా, మృణాల్ సేన్, శ్యాం బెనగల్, జావెద్ అక్తర్, అనుపమ్ ఖేర్ మొదలైన వారు ఇందులో ప్రసంగించిన వారిలో ప్రముఖులు. మిగిలిన ఇద్దరు కుమారులు సుబ్బారావు, రామకృష్ణలు మారుతీ ఎయిర్‌లింక్స్ అనే ట్రావెల్ ఏజన్సీని నడుపుతున్నారు.

==సినిమా ప్రస్థానం==
1963లో [[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] చిత్రానికి స్క్రీన్ ప్లే రాశాడు. మారుతీరావుకు అది మొదటి సినిమా. తొలి ప్రయత్నంలోనే ఉత్తమ కథారచనకుగాను [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నెలకొల్పిన [[నంది అవార్డు]] లభించింది. మారుతీరావు నటునిగా ప్రధానపాత్ర పోషించిన తొలి చిత్రం [[ఇంట్లో రామయ్య వీధిలో కృష్ణయ్య]] ఘనవిజయం సాధించిన తరువాత వెనుదిరిగి చూడవలసిన అవసరం కలుగలేదు. 250 చిత్రాలకు పైనే, సహాయక నటుడిగా, హాస్య నటుడిగా వివిధ పాత్రలలో నటించాడు. [[సంసారం ఒక చదరంగం]], [[తరంగిణి]], [[త్రిశూలం]], [[అసెంబ్లీ రౌడీ]], [[చిరునవ్వుల వరమిస్తావా]], [[ముద్దుల ప్రియుడు]], [[ఆలయశిఖరం]] (1983) [[ఇన్స్‌పెక్టర్ ప్రతాప్]] (1988) [[ఆదిత్య 369]], [[అల్లుడు దిద్దిన కాపురం]] (1991), [[గోల్‌మాల్ గోవిందం]] (1992), [[రెయిన్‌బో (సినిమా)|రెయిన్‌బో]] (2008) ఆయన నటించిన కొన్ని సినిమాలు.

== మాటల రచయితగా ==
* [[ఆలయశిఖరం]] (1983)
* ఆరాధన (1976)

==అవార్డులు==
మారుతీరావును ఒక్క [[భారతదేశం]]లోనే కాకుండా వివిధ దేశాల్లో అనేక బిరుదులు, సన్మానాలు వరించాయి. ఉత్తమ కథా రచయితగా, స్క్రీన్ ప్లే రచయితగా, సంభాషణల రచయితగా, నటుడిగా ఐదు సందర్భాల్లో [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] ప్రభుత్వం నుంచి నంది అవార్డును అందుకున్నాడు. అంతే కాకుండా నాటకాల్లో ఆయనకు పలు పురస్కారాలు లభించాయి.

===నంది అవార్డులు===
#1963 లో [[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] సినిమాకి ఉత్తమ స్క్రీన్ ప్లే రచయితగా
#1965 లో [[ఆత్మగౌరవం]] అనే సినిమాకి ఉత్తమ రచయితగా
#1989 లో [[కళ్ళు]] అనే రచన సినిమాగా వచ్చింది. దానికి ఉత్తమ రచయితగా
#1991 లో మాస్టారి కాపురం సినిమాకి గాను ఉత్తమ సంభాషణల రచయితగా

===ఇతర పురస్కారాలు===
#2002లో [[రాజాలక్ష్మీ ఫౌండేషన్]] విశిష్ట పురస్కారం దక్కించుకున్నాడు.
#1975లో ''కళ్ళు'' అనే నాటకానికి ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడెమీ [[పురస్కారం]]. ఈ నాటకాన్ని నేషనల్ బుక్ ట్రస్ట్ వారు ఆదాన్ ప్రదాన్ కార్యక్రమం కింద అన్ని భారతీయ భాషల్లోకి అనువదించారు. ఇదే నాటకం [[ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం]]లో ఎం.ఏ. తెలుగు సాహిత్యం వారికి పాఠ్యపుస్తకంగా ప్రతిపాదించారు. 
#ఉత్తమ హాస్యరచనకు గాను ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడెమీ వారి ''సర్వరాయ మెమోరియల్ బంగారు పతకం''
#2002 లో తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం నుంచి ''పైడి లక్ష్మయ్య ధర్మనిధి పురస్కారం''
#1985లో వంశీ ఆర్ట్ థియేటర్స్ నుంచి ఉత్తమ నాటక రచనకు గాను గురజాడ అప్పారావు మెమోరియల్ బంగారు పతకం 
# 1959 లో ఆకాశవాణి నిర్వహించిన, ఢిల్లీలో జరిగిన అంతర్ విశ్వవిద్యాలయ రేడియో నాటక రచన పోటీల్లో ఉత్తమ రచనకు గాను బహుమతి
#ప్రశ్న అనే నాటకానికి అఖిల భారత స్థాయిలో ''మహాత్మా గాంధీ సృజనాత్మక సాహిత్య పురస్కారం''
#1984లో ఉత్తమ నాటక రచనకు గాను వంశీ బర్కిలీ పురస్కారం
#1983 లో ''తరంగిణి'' సినిమాలో ఉత్తమ హాస్యనటుడి పురస్కారం
#1985లో ''రామాయణంలో భాగవతం'' సినిమాకు అప్పటి ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్, డాక్టర్ [[శంకర్ దయాళ్ శర్మ]] చేతుల మీదుగా ఉత్తమ సహాయనటుడి పురస్కారం
#1987లో ''సంసారం ఒక చదరంగం'' సినిమాలో ఉత్తమ క్యారక్టర్ ఆర్టిస్టుగా ఎంపిక.
#2015లో లోకనాయక్ ఫౌండేషన్ పురస్కారం&lt;ref&gt;{{cite news|last1=ఎడిటర్|title=ప్రాంతాలువేరుపడినా భాష వేరుపడదు|url=http://epaper.sakshi.com/apnews/Hyderabad-Main_Edition/18012015/Details.aspx?id=2618711&amp;boxid=25586056|accessdate=18 January 2015|work=సాక్షి దినపత్రిక|date=18 January 2015|archive-date=28 జూలై 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210728143454/https://epaper.sakshi.com/apnews/Hyderabad-Main_Edition/18012015/Details.aspx?id=2618711&amp;boxid=25586056|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
#ఇవే కాక 2009 లో [[గుంటూరు]]కు చెందిన సాహితీ సమాఖ్య, అలనాటి ప్రముఖ రచయిత [[కొండముది శ్రీరామచంద్రమూర్తి]] పేరు మీదుగా నెలకొల్పిన అవార్డును, మారుతీరావుకు ప్రదానం చేశారు. అదే సంవత్సరంలో పొలమూరుకు చెందిన బుద్ధవరపు చారిటబుల్ ట్రస్ట్ వారి నుంచి [[శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి]] పురస్కారాన్ని అందుకున్నాడు.
#2017లో [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] నుండి ఉగాది సందర్భంగా [[కళారత్న పురస్కారాలు - 2017|కళారత్న పురస్కారం]]&lt;ref&gt;[http://m.andhrajyothy.com/artical?SID=390656 39 మందికి ‘కళారత్న’ 29-03-2017 ఆంధ్రజ్యోతి]{{Dead link|date=నవంబర్ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2017-03-28|title=ఉగాది సందర్భంగా అవార్డులను ప్రకటించిన ఏపీ ప్రభుత్వం|url=https://andhrapradesh.suryaa.com/andhra-pradesh-updates-2406-.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216183744/https://andhrapradesh.suryaa.com/andhra-pradesh-updates-2406-.html|archive-date=2022-02-16|access-date=2022-02-16|website=andhrapradesh.suryaa.com}}&lt;/ref&gt;

==బుల్లితెరపై==
ఈటీవీ నిర్వహిస్తున్న ప్రతిధ్వని కార్యక్రమానికి మొదట్లో వ్యాఖ్యాతగా వ్యవహరించాడు. ఈ కార్యక్రమంలో ఆయన అన్ని రంగాలకు చెందిన ప్రముఖులను ఇంటర్వ్యూ చేశాడు. [[ఈటీవీ]] నిర్వహించిన [[మనసున మనసై]] అనే కార్యక్రమాన్ని కూడా నిర్వహించాడు. ఇది భార్యాభర్తల కోసం ఉద్దేశించింది. [[జెమిని]] టీవీ నిర్వహించిన [[ప్రజావేదిక]], మాటీవీ నిర్వహించిన [[వేదిక]], దూరదర్శన్, హైదరాబాద్ ప్రసారం చేసిన [[సినీ సౌరభాలు]] మొదలైనవి ఆయన నిర్వహించిన ప్రజాదరణ పొందిన కార్యక్రమాలు. ఇంకా ఇంటింటి రామాయణం, గణపతి, ఎవరి గోల వారిదే, ప్రేమలు-పెళ్ళిళ్ళు, భార్యారూపవతీ శత్రుః, ఏది నిజం? అనే ధారావాహికల్లో నటించాడు.

==సన్మానాలు==
# 1994 లో బెంగుళూరుకు చెందిన ''మేలు కలయిక'' 
#1996లో విజయనగరానికి చెందిన ''విజయ భావన''
#2004 లో ప్రవాసాంధ్ర నవ్యకళా పరిషత్, ఖరగ్‌పూర్ వారి నుంచి సన్మానం
#2005లో విపంచి తెలుగు అసోసియేషన్, షార్జా వారి సన్మానం
#2005లో రసమయి, దుబాయ్ వారిచే సన్మానం

==పదవులు==
ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడెమీ నిర్వహించిన అనేక పోటీల్లో జ్యూరీ సభ్యుల్లో ఒకరిగా వ్యవహరించాడు. జాతీయ చలనచిత్ర అభివృద్ధి మండలి స్క్రిప్ట్ పరిశీలన విభాగంలో పనిచేశాడు. 1958లో [[జవహర్ లాల్ నెహ్రూ]] ప్రారంభించిన అంతర్ విశ్వవిద్యాలయ యువజనోత్సవాలలో [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం]] తరపున ''మనస్తత్వాలు'' అనే నాటకాన్ని ప్రదర్శించాడు. 1978లో మద్రాసులో జరిగిన అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో ఆకాశవాణి తరపున సమీక్షకుడిగా వ్యవహరించాడు. 1996 లో జరిగిన ఇండియన్ పనోరమాలో జ్యూరీ సభ్యుడిగా వ్యవహరించాడు. 2000, డిసెంబరు 8 న జరిగిన ప్రపంచ తెలుగు సమావేశంలో కళలు, సంస్కృతి మీద సెమినార్ కు అధ్యక్షత వహించాడు. 2007, జూన్ 2, 3 తేదీల్లో [[చెన్నై]]లో జరిగిన అఖిల భారత తెలుగు సమావేశంలో కవి సమ్మేళనానికి అధ్యక్షత వహించాడు. 2007, సెప్టెంబరు 23 న [[కృష్ణా జిల్లా]]లో జరిగిన తెలుగు రచయితల సమావేశంలో కీలకోపన్యాసకుడుగా వ్యవహరించాడు.

==మరణం ==
ఈయన కొంతకాలంగా అనారోగ్యంతో బాధపడుతు చెన్నైలోని అపోలో ఆస్పత్రిలో చికిత్స పొందుతూ 2019, డిసెంబరు 12న మరణించాడు. చిత్రరంగంలోని పలువురు సంతాపం ప్రకటించారు. వారి బహుముఖ ప్రజ్ఞత్వం గురించి ప్రత్యేకంగా పత్రికలు ప్రచురించాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.eenadu.net/cinema/latestnews/Gollapudi-marutirao-passed-away/0200/119056750|title=గొల్లపూడి మారుతీరావు కన్నుమూత - EENADU|last=Eenadu|website=www.eenadu.net|language=en|access-date=2019-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212091532/https://www.eenadu.net/cinema/latestnews/Gollapudi-marutirao-passed-away/0200/119056750|archive-date=2019-12-12|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;గ‌త ప‌దేళ్ల‌లో దూరమైన సినీ ప్రముఖులు&quot;&gt;{{cite news |last1=Namasthe Telangana |title=గ‌త ప‌దేళ్ల‌లో దూరమైన సినీ ప్రముఖులు |url=https://www.ntnews.com/cinema/tollywood-celebrities-and-actores-who-died-in-last-10-in-years-in-telugu-industry-25881 |accessdate=30 November 2021 |date=27 March 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210327153101/https://www.ntnews.com/cinema/tollywood-celebrities-and-actores-who-died-in-last-10-in-years-in-telugu-industry-25881/ |archivedate=2021-03-27}}&lt;/ref&gt;

==మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

== వనరులు ==
*[http://www.gollapudimaruthirao.com/index.htm గొల్లపూడి మారుతీరావు ఆధికారిక వెబ్‌సైటు] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929152252/http://www.gollapudimaruthirao.com/index.htm |date=2007-09-29 }}
*[http://gollapudimaruthirao.blogspot.com గొల్లపూడి మారుతీరావు బ్లాగు]

==బయటి లింకులు==
*[http://www.imdb.com/name/nm0326553/ ఇంటర్‌నెట్ మూవీ డేటాబేస్]
{{Authority control}}

[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు]]
[[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]]
[[వర్గం:1939 జననాలు]]
[[వర్గం:నంది ఉత్తమ రచయితలు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:కళారత్న పురస్కార గ్రహీతలు]]
[[వర్గం:ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]]
[[వర్గం:విజయనగరం జిల్లా రంగస్థల నటులు]]
[[వర్గం:విజయనగరం జిల్లా సినిమా నటులు]]
[[వర్గం:విజయనగరం జిల్లా రచయితలు]]
[[వర్గం:విజయనగరం జిల్లా సినిమా రచయితలు]]
[[వర్గం:విజయనగరం జిల్లా నాటక రచయితలు]]
[[వర్గం:విజయనగరం జిల్లా పాత్రికేయులు]]
[[వర్గం:విజయనగరం జిల్లా ఆకాశవాణి ఉద్యోగులు]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీ పురస్కార గ్రహీతలు]]
[[వర్గం:లోక్‌నాయక్‌ ఫౌండేషన్‌ పురస్కార గ్రహీతలు]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>aa4w62u96hyeo3aipype8r14j0imgmv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రాచపాలెం (ఓజిలి)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52013</id>
    <revision>
      <id>4957445</id>
      <parentid>4262201</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:24:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>సుంకర గోపాలయ్య</username>
        <id>115892</id>
      </contributor>
      <origin>4957445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13846" sha1="0lxj87bksy8nmzx0g79jvgdjrqzeqks" xml:space="preserve">{{Infobox India AP Village}}
'''రాచపాలెం''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[తిరుపతి జిల్లా]], [[ఓజిలి మండలం]] లోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన ఓజిలి నుండి 5 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[గూడూరు,నెల్లూరు|గూడూరు]] నుండి 29 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 305 ఇళ్లతో, 1084 జనాభాతో 404 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 512, ఆడవారి సంఖ్య 572. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 257 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 255. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 592461&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}&lt;/ref&gt;.
== విద్యా సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది. బాలబడి [[నాయుడుపేట]]లోను, మాధ్యమిక పాఠశాల [[ఓజిలి]]లోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల నాయుడుపేటలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల గూడూరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లూరులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు గూడూరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం గూడూరులోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[నెల్లూరు]] లోనూ ఉన్నాయి.
== వైద్య సౌకర్యం ==
=== ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం ===
సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. 
== తాగు నీరు ==
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. 
== పారిశుధ్యం ==
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. 
== సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు ==
రాచపాలెంలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
== మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు ==
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. 
== ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. 
== విద్యుత్తు ==
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. 
== భూమి వినియోగం ==
రాచపాలెంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
* వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 129 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 18 హెక్టార్లు
* శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 6 హెక్టార్లు
* తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 10 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 32 హెక్టార్లు
* సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 18 హెక్టార్లు
* బంజరు భూమి: 47 హెక్టార్లు
* నికరంగా విత్తిన భూమి: 139 హెక్టార్లు
* నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 184 హెక్టార్లు
* వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 21 హెక్టార్లు
==నీటిపారుదల సౌకర్యాలు==
రాచపాలెంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
* చెరువులు: 21 హెక్టార్లు
== ఉత్పత్తి==
రాచపాలెంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
===ప్రధాన పంటలు===
[[వరి]]
డాక్టర్ సుంకరగోపాలయ్య డిగ్రీ సిలబస్ కమిటీ చైర్మన్గా ఎంపికయ్యారు. అలాగే ఆయన ఒకటి నుండి ఎనిమిదవ తరగతి వరకు తెలుగు పుస్తకాల ఎన్నిపి 2020 కనుగొనంగా జరిగిన మార్పులలో సంపాదక బాధ్యతల్లో కీలకపాత్ర పోషించారు. 9వ తరగతి పాఠ్యపుస్త రచయితగా, అలాగే పదో తరగతి పాఠ్య పుస్తకానికి సంపాదకుడిగా వ్యవహరించారు. తాడేపల్లిగూడెం డిగ్రీ కళాశాలలో తెలుగు శాఖ అధిపతిగా ఉన్న ఆయన, ఆ కళాశాల పూర్వ విద్యార్థుల సహాయంతో కళాశాల అభివృద్ధికి దాదాపు 
20 లక్షల వరకు సేకరించి అనేక కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. వారు గుంటూరు సంస్కృతి సంస్థ ఇచ్చే యశస్వి సాహిత్య ఆధ్యాపక అవార్డును 2026 లో అందుకున్నారు. అలాగే పెంటపాడు మానవతా సంస్థ ఇచ్చే మొత్తం అధ్యాపక అవార్డును స్వీకరించారు.

== మూలాలులో ==
{{మూలాలజాబితా}}
==వెలుపలి లింకులు==
{{ఓజిలి మండలంలోని గ్రామాలు}}</text>
      <sha1>0lxj87bksy8nmzx0g79jvgdjrqzeqks</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957448</id>
      <parentid>4957445</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:25:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>సుంకర గోపాలయ్య</username>
        <id>115892</id>
      </contributor>
      <comment>/* వెలుపలి లింకులు */</comment>
      <origin>4957448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14039" sha1="ooqvfyhtf3x4zr4jwj4svz0ti7p52af" xml:space="preserve">{{Infobox India AP Village}}
'''రాచపాలెం''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[తిరుపతి జిల్లా]], [[ఓజిలి మండలం]] లోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన ఓజిలి నుండి 5 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[గూడూరు,నెల్లూరు|గూడూరు]] నుండి 29 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 305 ఇళ్లతో, 1084 జనాభాతో 404 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 512, ఆడవారి సంఖ్య 572. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 257 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 255. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 592461&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}&lt;/ref&gt;.
== విద్యా సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది. బాలబడి [[నాయుడుపేట]]లోను, మాధ్యమిక పాఠశాల [[ఓజిలి]]లోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల నాయుడుపేటలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల గూడూరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లూరులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు గూడూరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం గూడూరులోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[నెల్లూరు]] లోనూ ఉన్నాయి.
== వైద్య సౌకర్యం ==
=== ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం ===
సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. 
== తాగు నీరు ==
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. 
== పారిశుధ్యం ==
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. 
== సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు ==
రాచపాలెంలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
== మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు ==
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. 
== ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. 
== విద్యుత్తు ==
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. 
== భూమి వినియోగం ==
రాచపాలెంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
* వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 129 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 18 హెక్టార్లు
* శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 6 హెక్టార్లు
* తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 10 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 32 హెక్టార్లు
* సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 18 హెక్టార్లు
* బంజరు భూమి: 47 హెక్టార్లు
* నికరంగా విత్తిన భూమి: 139 హెక్టార్లు
* నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 184 హెక్టార్లు
* వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 21 హెక్టార్లు
==నీటిపారుదల సౌకర్యాలు==
రాచపాలెంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
* చెరువులు: 21 హెక్టార్లు
== ఉత్పత్తి==
రాచపాలెంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
===ప్రధాన పంటలు===
[[వరి]]
డాక్టర్ సుంకరగోపాలయ్య డిగ్రీ సిలబస్ కమిటీ చైర్మన్గా ఎంపికయ్యారు. అలాగే ఆయన ఒకటి నుండి ఎనిమిదవ తరగతి వరకు తెలుగు పుస్తకాల ఎన్నిపి 2020 కనుగొనంగా జరిగిన మార్పులలో సంపాదక బాధ్యతల్లో కీలకపాత్ర పోషించారు. 9వ తరగతి పాఠ్యపుస్త రచయితగా, అలాగే పదో తరగతి పాఠ్య పుస్తకానికి సంపాదకుడిగా వ్యవహరించారు. తాడేపల్లిగూడెం డిగ్రీ కళాశాలలో తెలుగు శాఖ అధిపతిగా ఉన్న ఆయన, ఆ కళాశాల పూర్వ విద్యార్థుల సహాయంతో కళాశాల అభివృద్ధికి దాదాపు 
20 లక్షల వరకు సేకరించి అనేక కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. వారు గుంటూరు సంస్కృతి సంస్థ ఇచ్చే యశస్వి సాహిత్య ఆధ్యాపక అవార్డును 2026 లో అందుకున్నారు. అలాగే పెంటపాడు మానవతా సంస్థ ఇచ్చే మొత్తం అధ్యాపక అవార్డును స్వీకరించారు.

== మూలాలులో ==
{{మూలాలజాబితా}}

== సాహిత్యం నగరాలకు  పరిమితం కాకూడదు! &lt;nowiki&gt;https://www.andhrajyothy.com/2026/editorial/literature-should-not-be-confined-to-cities-1552222.html&lt;/nowiki&gt; లింకులు ==
{{ఓజిలి మండలంలోని గ్రామాలు}}</text>
      <sha1>ooqvfyhtf3x4zr4jwj4svz0ti7p52af</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957452</id>
      <parentid>4957448</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:34:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>సుంకర గోపాలయ్య</username>
        <id>115892</id>
      </contributor>
      <origin>4957452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12524" sha1="9ozphp8l78piqan5x1i6ek347q4yxiv" xml:space="preserve">{{Infobox India AP Village}}
'''రాచపాలెం''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[తిరుపతి జిల్లా]], [[ఓజిలి మండలం]] లోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన ఓజిలి నుండి 5 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[గూడూరు,నెల్లూరు|గూడూరు]] నుండి 29 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 305 ఇళ్లతో, 1084 జనాభాతో 404 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 512, ఆడవారి సంఖ్య 572. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 257 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 255. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 592461&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}&lt;/ref&gt;.
== విద్యా సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది. బాలబడి [[నాయుడుపేట]]లోను, మాధ్యమిక పాఠశాల [[ఓజిలి]]లోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల నాయుడుపేటలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల గూడూరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లూరులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు గూడూరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం గూడూరులోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[నెల్లూరు]] లోనూ ఉన్నాయి.
== వైద్య సౌకర్యం ==
=== ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం ===
సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. 
== తాగు నీరు ==
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. 
== పారిశుధ్యం ==
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. 
== సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు ==
రాచపాలెంలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
== మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు ==
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. 
== ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. 
== విద్యుత్తు ==
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. 
== భూమి వినియోగం ==
రాచపాలెంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
* వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 129 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 18 హెక్టార్లు
* శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 6 హెక్టార్లు
* తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 10 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 32 హెక్టార్లు
* సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 18 హెక్టార్లు
* బంజరు భూమి: 47 హెక్టార్లు
* నికరంగా విత్తిన భూమి: 139 హెక్టార్లు
* నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 184 హెక్టార్లు
* వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 21 హెక్టార్లు
==నీటిపారుదల సౌకర్యాలు==
రాచపాలెంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
* చెరువులు: 21 హెక్టార్లు
ఈ గ్రామానికి చెందిన సుంకరగోపాలయ్య ఆంధ్రప్రదేశ్కు చెందిన ప్రముఖ కవుల్లో ఒకరు. ఆయన మా నాయన పాట, నీటి కుండలాంటిమనిషి అనే కవితాసంపుటాలు వెలువరించారు.

== మూలాలులో ==
{{మూలాలజాబితా}}

== సాహిత్యం నగరాలకు  పరిమితం కాకూడదు! &lt;nowiki&gt;https://www.andhrajyothy.com/2026/editorial/literature-should-not-be-confined-to-cities-1552222.html&lt;/nowiki&gt; లింకులు ==
{{ఓజిలి మండలంలోని గ్రామాలు}}</text>
      <sha1>9ozphp8l78piqan5x1i6ek347q4yxiv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957455</id>
      <parentid>4957452</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:42:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>సుంకర గోపాలయ్య</username>
        <id>115892</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4957455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15262" sha1="ha8fgc3wolqkx061wbthle5o5al94f9" xml:space="preserve">{{Infobox India AP Village}}
'''రాచపాలెం''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[తిరుపతి జిల్లా]], [[ఓజిలి మండలం]] లోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన ఓజిలి నుండి 5 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[గూడూరు,నెల్లూరు|గూడూరు]] నుండి 29 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 305 ఇళ్లతో, 1084 జనాభాతో 404 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 512, ఆడవారి సంఖ్య 572. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 257 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 255. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 592461&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}&lt;/ref&gt;.
== విద్యా సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది. బాలబడి [[నాయుడుపేట]]లోను, మాధ్యమిక పాఠశాల [[ఓజిలి]]లోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల నాయుడుపేటలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల గూడూరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లూరులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు గూడూరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం గూడూరులోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[నెల్లూరు]] లోనూ ఉన్నాయి.
== వైద్య సౌకర్యం ==
=== ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం ===
సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. 
== తాగు నీరు ==
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. 
== పారిశుధ్యం ==
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. 
== సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు ==
రాచపాలెంలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
== మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు ==
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. 
== ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. 
== విద్యుత్తు ==
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. 
== భూమి వినియోగం ==
రాచపాలెంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
* వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 129 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 18 హెక్టార్లు
* శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 6 హెక్టార్లు
* తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 10 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 32 హెక్టార్లు
* సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 18 హెక్టార్లు
* బంజరు భూమి: 47 హెక్టార్లు
* నికరంగా విత్తిన భూమి: 139 హెక్టార్లు
* నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 184 హెక్టార్లు
* వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 21 హెక్టార్లు
==నీటిపారుదల సౌకర్యాలు==
రాచపాలెంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
* చెరువులు: 21 హెక్టార్లు
ఈ గ్రామానికి చెందిన సుంకరగోపాలయ్య ఆంధ్రప్రదేశ్కు చెందిన ప్రముఖ కవుల్లో ఒకరు. ఆయన మా నాయన పాట, నీటి కుండలాంటిమనిషి అనే కవితాసంపుటాలు వెలువరించారు.


గ్రామ విశేషాలు

ఈ గ్రామానికి చెందిన డాక్టర్ సుంకర గోపాలయ్య తెలుగులో ప్రముఖ కవి. ఆయన మా నాయన పాట నీటి కుండ లాంటి మనిషి అనే కవితా సంపుటాలు వెలువరించారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ డిగ్రీ సిలబస్ కమిటీ చైర్మన్గా ఉన్నారు. అలాగే ఎన్ఈపి 2020 అనుగుణంగా ఒకటి నుండి 8వ తరగతి తెలుగు పుస్తకాల్లో జరిగిన కీలక మార్పలకు సంపాదక బాధ్యత వహించారు. అలాగే తొమ్మిదవ తరగతి పాఠ్య పుస్తకానికి రచయితగా, పదవ తరగతి తెలుగు పాఠ్య పుస్తకానికి సంపాదకుడుగా వ్యవహరించారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ డిగ్రీ మూడు సెమిస్టర్ల పాఠ్య పుస్తకానికి ఆయనే సంపాదకులు.. వారు వచ్చిన కవితా రంగంలో ఎన్నో అవార్డులు అందుకున్నారు. అలాగే గుంటూరు సంస్కృతి సంస్థ యశస్వి ఉత్తమ అధ్యాపక పురస్కారామేలో ఆయనకి 2026 మేనెల లో అందించింది. అలాగే పెంటపాడు మానవతా సంస్థ ఉత్తమ అధ్యాపక పురస్కారాన్ని సెప్టెంబర్ ఐదు 2026న ప్రధానం చేసింది. ఆయన అమెరికాకు చెందిన తానా, తెల్సా, అలాగే ఎక్స్రే ప్రధాన అవార్డు రంజని కుందుర్తి , ప్రముఖ కవి శతామని అందించే కవి సంధ్య యువ పురస్కారం 2024, అలాగే 2020 మూడులో ప్రముఖ కవి యాకు బంధించే రొట్టెఅందుకున్నారుర్డు అందుకున్నారు. వీరి తల్లిదండ్రులు ఇదే గ్రామానికి చెందిన సుంకర కృష్ణయ్య ,నారాయణమ్మలు.

== ారములాలులో ==
{{మూలాలజాబితా}}

== సాహిత్యం నగరాలకు  పరిమితం కాకూడదు! &lt;nowiki&gt;https://www.andhrajyothy.com/2026/editorial/literature-should-not-be-confined-to-cities-1552222.html&lt;/nowiki&gt; లింకులు ==
{{ఓజిలి మండలంలోని గ్రామాలు}}</text>
      <sha1>ha8fgc3wolqkx061wbthle5o5al94f9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957457</id>
      <parentid>4957455</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:45:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>సుంకర గోపాలయ్య</username>
        <id>115892</id>
      </contributor>
      <origin>4957457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18876" sha1="f4mhb436x6pf2m8va61wopo2eqp0mdh" xml:space="preserve">{{Infobox India AP Village}}
'''రాచపాలెం''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[తిరుపతి జిల్లా]], [[ఓజిలి మండలం]] లోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన ఓజిలి నుండి 5 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[గూడూరు,నెల్లూరు|గూడూరు]] నుండి 29 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 305 ఇళ్లతో, 1084 జనాభాతో 404 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 512, ఆడవారి సంఖ్య 572. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 257 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 255. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 592461&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}&lt;/ref&gt;.
== విద్యా సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది. బాలబడి [[నాయుడుపేట]]లోను, మాధ్యమిక పాఠశాల [[ఓజిలి]]లోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల నాయుడుపేటలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల గూడూరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లూరులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు గూడూరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం గూడూరులోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[నెల్లూరు]] లోనూ ఉన్నాయి.
== వైద్య సౌకర్యం ==
=== ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం ===
సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. 
== తాగు నీరు ==
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. 
== పారిశుధ్యం ==
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. 
== సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు ==
రాచపాలెంలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
== మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు ==
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. 
== ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. 
== విద్యుత్తు ==
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. 
== భూమి వినియోగం ==
రాచపాలెంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
* వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 129 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 18 హెక్టార్లు
* శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 6 హెక్టార్లు
* తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 10 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 32 హెక్టార్లు
* సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 18 హెక్టార్లు
* బంజరు భూమి: 47 హెక్టార్లు
* నికరంగా విత్తిన భూమి: 139 హెక్టార్లు
* నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 184 హెక్టార్లు
* వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 21 హెక్టార్లు
==నీటిపారుదల సౌకర్యాలు==
రాచపాలెంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
* చెరువులు: 21 హెక్టార్లు
ఈ గ్రామానికి చెందిన సుంకరగోపాలయ్య ఆంధ్రప్రదేశ్కు చెందిన ప్రముఖ కవుల్లో ఒకరు. ఆయన మా నాయన పాట, నీటి కుండలాంటిమనిషి అనే కవితాసంపుటాలు వెలువరించారు.


గ్రామ విశేషాలు

ఈ గ్రామానికి చెందిన డాక్టర్ సుంకర గోపాలయ్య తెలుగులో ప్రముఖ కవి. ఆయన మా నాయన పాట నీటి కుండ లాంటి మనిషి అనే కవితా సంపుటాలు వెలువరించారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ డిగ్రీ సిలబస్ కమిటీ చైర్మన్గా ఉన్నారు. అలాగే ఎన్ఈపి 2020 అనుగుణంగా ఒకటి నుండి 8వ తరగతి తెలుగు పుస్తకాల్లో జరిగిన కీలక మార్పలకు సంపాదక బాధ్యత వహించారు. అలాగే తొమ్మిదవ తరగతి పాఠ్య పుస్తకానికి రచయితగా, పదవ తరగతి తెలుగు పాఠ్య పుస్తకానికి సంపాదకుడుగా వ్యవహరించారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ డిగ్రీ మూడు సెమిస్టర్ల పాఠ్య పుస్తకానికి ఆయనే సంపాదకులు.. వారు వచ్చిన కవితా రంగంలో ఎన్నో అవార్డులు అందుకున్నారు. అలాగే గుంటూరు సంస్కృతి సంస్థ యశస్వి ఉత్తమ అధ్యాపక పురస్కారామేలో ఆయనకి 2026 మేనెల లో అందించింది. అలాగే పెంటపాడు మానవతా సంస్థ ఉత్తమ అధ్యాపక పురస్కారాన్ని సెప్టెంబర్ ఐదు 2026న ప్రధానం చేసింది. ఆయన అమెరికాకు చెందిన తానా, తెల్సా, అలాగే ఎక్స్రే ప్రధాన అవార్డు రంజని కుందుర్తి , ప్రముఖ కవి శతామని అందించే కవి సంధ్య యువ పురస్కారం 2024, అలాగే 2020 మూడులో ప్రముఖ కవి యాకు బంధించే రొట్టెఅందుకున్నారుర్డు అందుకున్నారు. వీరి తల్లిదండ్రులు ఇదే గ్రామానికి చెందిన సుంకర కృష్ణయ్య ,నారాయణమ్మలు.

డాక్టర్ సుంకర గోపాలయ్య
​డాక్టర్ సుంకర గోపాలయ్య (డాక్టర్ సుంకర గోపాల్) ప్రముఖ తెలుగు కవి, విమర్శకుడు మరియు అధ్యాపకుడు. ఆయన పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా, తాడేపల్లిగూడెంలోని డి.ఆర్.జి. ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాలలో తెలుగు శాఖాధిపతిగా బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. ఆధునిక తెలుగు వచన కవిత్వంలోను, సాహిత్య విమర్శ రంగంలోను విశేష కృషి చేశారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ డిగ్రీ తెలుగు పాఠ్యప్రణాళిక కమిటీ (Syllabus Committee) చైర్మన్‌గా కూడా వ్యవహరించారు.
​సాహిత్య ప్రస్థానం
ఆధునిక సామాజిక అంశాలు, మానవ సంబంధాలు, గ్రామీణ జీవనం, ఆధునిక సాంకేతికత బాల్యంపై చూపుతున్న ప్రభావాలను ప్రధాన ఇతివృత్తాలుగా చేసుకుని ఆయన కవిత్వం రాశారు.
​ప్రచురణలు
​మా నాయిన పాట (వచన కవితా సంపుటి) – మొదటి ముద్రణ: 2021; రెండవ ముద్రణ: 2022.
​వచన కవిత్వంలో స్మృతి (పరిశోధనా గ్రంథం) – 2023.
​నీటికుండలాంటి మనిషి (వచన కవితా సంపుటి) – 2026.
​పాఠ్యపుస్తక సంపాదకత్వం &amp; విద్యా రంగ సేవలు
​ఆంధ్రప్రదేశ్ డిగ్రీ స్థాయి తెలుగు పాఠ్యప్రణాళిక కమిటీ చైర్మన్‌గా సేవలందించారు.
​పాఠశాల స్థాయి (4వ తరగతి నుంచి 10వ తరగతి వరకు) తెలుగు పాఠ్యపుస్తకాల సంస్కరణల్లో సంపాదక బృంద సభ్యుడిగా పనిచేశారు.
​విశ్వవిద్యాలయ మరియు కళాశాల స్థాయిల్లో పలు జాతీయ సదస్సులు, కవితా శిబిరాలు, సాహిత్య విమర్శ ఉపన్యాసాల నిర్వహణలో భాగస్వామ్యం వహించారు.
​మూలాలు (References)
​మా నాయిన పాట మరియు నీటికుండలాంటి మనిషి కవితా సంపుటుల సమీక్షలు (వివిధ పత్రికల్లో వచ్చిన సమీక్షా వివరాలు/లింకులు).
​ఆంధ్రప్రదేశ్ పాఠ్యపుస్తక మండలి ప్రచురణల్లో సంపాదక బృంద వివరాలు.
​వివిధ సాహిత్య పత్రికలలో ప్రచురితమైన వ్యాసాలు మరియు వార్తా కథనాలు.

== సాహిత్యం నగరాలకు  పరిమితం కాకూడదు! &lt;nowiki&gt;https://www.andhrajyothy.com/2026/editorial/literature-should-not-be-confined-to-cities-1552222.html&lt;/nowiki&gt; లింకులు ==
{{ఓజిలి మండలంలోని గ్రామాలు}}</text>
      <sha1>f4mhb436x6pf2m8va61wopo2eqp0mdh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957458</id>
      <parentid>4957457</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:46:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>సుంకర గోపాలయ్య</username>
        <id>115892</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* నీటిపారుదల సౌకర్యాలు */</comment>
      <origin>4957458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18859" sha1="rj125ke41nkyhkaumref7u7xe7ytdvj" xml:space="preserve">{{Infobox India AP Village}}
'''రాచపాలెం''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[తిరుపతి జిల్లా]], [[ఓజిలి మండలం]] లోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన ఓజిలి నుండి 5 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[గూడూరు,నెల్లూరు|గూడూరు]] నుండి 29 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 305 ఇళ్లతో, 1084 జనాభాతో 404 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 512, ఆడవారి సంఖ్య 572. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 257 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 255. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 592461&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}&lt;/ref&gt;.
== విద్యా సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది. బాలబడి [[నాయుడుపేట]]లోను, మాధ్యమిక పాఠశాల [[ఓజిలి]]లోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల నాయుడుపేటలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల గూడూరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లూరులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు గూడూరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం గూడూరులోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[నెల్లూరు]] లోనూ ఉన్నాయి.
== వైద్య సౌకర్యం ==
=== ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం ===
సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. 
== తాగు నీరు ==
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. 
== పారిశుధ్యం ==
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. 
== సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు ==
రాచపాలెంలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
== మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు ==
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. 
== ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. 
== విద్యుత్తు ==
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. 
== భూమి వినియోగం ==
రాచపాలెంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
* వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 129 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 18 హెక్టార్లు
* శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 6 హెక్టార్లు
* తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 10 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 32 హెక్టార్లు
* సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 18 హెక్టార్లు
* బంజరు భూమి: 47 హెక్టార్లు
* నికరంగా విత్తిన భూమి: 139 హెక్టార్లు
* నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 184 హెక్టార్లు
* వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 21 హెక్టార్లు
==గ్రామ విశేషాలు ==
రాచపాలెంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
* చెరువులు: 21 హెక్టార్లు
ఈ గ్రామానికి చెందిన సుంకరగోపాలయ్య ఆంధ్రప్రదేశ్కు చెందిన ప్రముఖ కవుల్లో ఒకరు. ఆయన మా నాయన పాట, నీటి కుండలాంటిమనిషి అనే కవితాసంపుటాలు వెలువరించారు.


గ్రామ విశేషాలు

ఈ గ్రామానికి చెందిన డాక్టర్ సుంకర గోపాలయ్య తెలుగులో ప్రముఖ కవి. ఆయన మా నాయన పాట నీటి కుండ లాంటి మనిషి అనే కవితా సంపుటాలు వెలువరించారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ డిగ్రీ సిలబస్ కమిటీ చైర్మన్గా ఉన్నారు. అలాగే ఎన్ఈపి 2020 అనుగుణంగా ఒకటి నుండి 8వ తరగతి తెలుగు పుస్తకాల్లో జరిగిన కీలక మార్పలకు సంపాదక బాధ్యత వహించారు. అలాగే తొమ్మిదవ తరగతి పాఠ్య పుస్తకానికి రచయితగా, పదవ తరగతి తెలుగు పాఠ్య పుస్తకానికి సంపాదకుడుగా వ్యవహరించారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ డిగ్రీ మూడు సెమిస్టర్ల పాఠ్య పుస్తకానికి ఆయనే సంపాదకులు.. వారు వచ్చిన కవితా రంగంలో ఎన్నో అవార్డులు అందుకున్నారు. అలాగే గుంటూరు సంస్కృతి సంస్థ యశస్వి ఉత్తమ అధ్యాపక పురస్కారామేలో ఆయనకి 2026 మేనెల లో అందించింది. అలాగే పెంటపాడు మానవతా సంస్థ ఉత్తమ అధ్యాపక పురస్కారాన్ని సెప్టెంబర్ ఐదు 2026న ప్రధానం చేసింది. ఆయన అమెరికాకు చెందిన తానా, తెల్సా, అలాగే ఎక్స్రే ప్రధాన అవార్డు రంజని కుందుర్తి , ప్రముఖ కవి శతామని అందించే కవి సంధ్య యువ పురస్కారం 2024, అలాగే 2020 మూడులో ప్రముఖ కవి యాకు బంధించే రొట్టెఅందుకున్నారుర్డు అందుకున్నారు. వీరి తల్లిదండ్రులు ఇదే గ్రామానికి చెందిన సుంకర కృష్ణయ్య ,నారాయణమ్మలు.

డాక్టర్ సుంకర గోపాలయ్య
​డాక్టర్ సుంకర గోపాలయ్య (డాక్టర్ సుంకర గోపాల్) ప్రముఖ తెలుగు కవి, విమర్శకుడు మరియు అధ్యాపకుడు. ఆయన పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా, తాడేపల్లిగూడెంలోని డి.ఆర్.జి. ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాలలో తెలుగు శాఖాధిపతిగా బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. ఆధునిక తెలుగు వచన కవిత్వంలోను, సాహిత్య విమర్శ రంగంలోను విశేష కృషి చేశారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ డిగ్రీ తెలుగు పాఠ్యప్రణాళిక కమిటీ (Syllabus Committee) చైర్మన్‌గా కూడా వ్యవహరించారు.
​సాహిత్య ప్రస్థానం
ఆధునిక సామాజిక అంశాలు, మానవ సంబంధాలు, గ్రామీణ జీవనం, ఆధునిక సాంకేతికత బాల్యంపై చూపుతున్న ప్రభావాలను ప్రధాన ఇతివృత్తాలుగా చేసుకుని ఆయన కవిత్వం రాశారు.
​ప్రచురణలు
​మా నాయిన పాట (వచన కవితా సంపుటి) – మొదటి ముద్రణ: 2021; రెండవ ముద్రణ: 2022.
​వచన కవిత్వంలో స్మృతి (పరిశోధనా గ్రంథం) – 2023.
​నీటికుండలాంటి మనిషి (వచన కవితా సంపుటి) – 2026.
​పాఠ్యపుస్తక సంపాదకత్వం &amp; విద్యా రంగ సేవలు
​ఆంధ్రప్రదేశ్ డిగ్రీ స్థాయి తెలుగు పాఠ్యప్రణాళిక కమిటీ చైర్మన్‌గా సేవలందించారు.
​పాఠశాల స్థాయి (4వ తరగతి నుంచి 10వ తరగతి వరకు) తెలుగు పాఠ్యపుస్తకాల సంస్కరణల్లో సంపాదక బృంద సభ్యుడిగా పనిచేశారు.
​విశ్వవిద్యాలయ మరియు కళాశాల స్థాయిల్లో పలు జాతీయ సదస్సులు, కవితా శిబిరాలు, సాహిత్య విమర్శ ఉపన్యాసాల నిర్వహణలో భాగస్వామ్యం వహించారు.
​మూలాలు (References)
​మా నాయిన పాట మరియు నీటికుండలాంటి మనిషి కవితా సంపుటుల సమీక్షలు (వివిధ పత్రికల్లో వచ్చిన సమీక్షా వివరాలు/లింకులు).
​ఆంధ్రప్రదేశ్ పాఠ్యపుస్తక మండలి ప్రచురణల్లో సంపాదక బృంద వివరాలు.
​వివిధ సాహిత్య పత్రికలలో ప్రచురితమైన వ్యాసాలు మరియు వార్తా కథనాలు.

== సాహిత్యం నగరాలకు  పరిమితం కాకూడదు! &lt;nowiki&gt;https://www.andhrajyothy.com/2026/editorial/literature-should-not-be-confined-to-cities-1552222.html&lt;/nowiki&gt; లింకులు ==
{{ఓజిలి మండలంలోని గ్రామాలు}}</text>
      <sha1>rj125ke41nkyhkaumref7u7xe7ytdvj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957459</id>
      <parentid>4957458</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:47:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>సుంకర గోపాలయ్య</username>
        <id>115892</id>
      </contributor>
      <origin>4957459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15442" sha1="ffd1a5y76z070giwprhflgxfhpxfuk2" xml:space="preserve">{{Infobox India AP Village}}
'''రాచపాలెం''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[తిరుపతి జిల్లా]], [[ఓజిలి మండలం]] లోని గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన ఓజిలి నుండి 5 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[గూడూరు,నెల్లూరు|గూడూరు]] నుండి 29 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 305 ఇళ్లతో, 1084 జనాభాతో 404 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 512, ఆడవారి సంఖ్య 572. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 257 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 255. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 592461&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}&lt;/ref&gt;.
== విద్యా సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది. బాలబడి [[నాయుడుపేట]]లోను, మాధ్యమిక పాఠశాల [[ఓజిలి]]లోనూ ఉన్నాయి. సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల నాయుడుపేటలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల గూడూరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నెల్లూరులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు గూడూరులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం గూడూరులోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[నెల్లూరు]] లోనూ ఉన్నాయి.
== వైద్య సౌకర్యం ==
=== ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం ===
సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. 
== తాగు నీరు ==
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. 
== పారిశుధ్యం ==
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. 
== సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు ==
రాచపాలెంలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.
== మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు ==
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. 
== ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. 
== విద్యుత్తు ==
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. 
== భూమి వినియోగం ==
రాచపాలెంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
* వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 129 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 18 హెక్టార్లు
* శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 6 హెక్టార్లు
* తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 10 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 32 హెక్టార్లు
* సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 18 హెక్టార్లు
* బంజరు భూమి: 47 హెక్టార్లు
* నికరంగా విత్తిన భూమి: 139 హెక్టార్లు
* నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 184 హెక్టార్లు
* వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 21 హెక్టార్లు
డాక్టర్ సుంకర గోపాలయ్య
​డాక్టర్ సుంకర గోపాలయ్య (డాక్టర్ సుంకర గోపాల్) ప్రముఖ తెలుగు కవి, విమర్శకుడు మరియు అధ్యాపకుడు. ఆయన పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా, తాడేపల్లిగూడెంలోని డి.ఆర్.జి. ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాలలో తెలుగు శాఖాధిపతిగా బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. ఆధునిక తెలుగు వచన కవిత్వంలోను, సాహిత్య విమర్శ రంగంలోను విశేష కృషి చేశారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ డిగ్రీ తెలుగు పాఠ్యప్రణాళిక కమిటీ (Syllabus Committee) చైర్మన్‌గా కూడా వ్యవహరించారు.
​సాహిత్య ప్రస్థానం
ఆధునిక సామాజిక అంశాలు, మానవ సంబంధాలు, గ్రామీణ జీవనం, ఆధునిక సాంకేతికత బాల్యంపై చూపుతున్న ప్రభావాలను ప్రధాన ఇతివృత్తాలుగా చేసుకుని ఆయన కవిత్వం రాశారు.
​ప్రచురణలు
​మా నాయిన పాట (వచన కవితా సంపుటి) – మొదటి ముద్రణ: 2021; రెండవ ముద్రణ: 2022.
​వచన కవిత్వంలో స్మృతి (పరిశోధనా గ్రంథం) – 2023.
​నీటికుండలాంటి మనిషి (వచన కవితా సంపుటి) – 2026.
​పాఠ్యపుస్తక సంపాదకత్వం &amp; విద్యా రంగ సేవలు
​ఆంధ్రప్రదేశ్ డిగ్రీ స్థాయి తెలుగు పాఠ్యప్రణాళిక కమిటీ చైర్మన్‌గా సేవలందించారు.
​పాఠశాల స్థాయి (4వ తరగతి నుంచి 10వ తరగతి వరకు) తెలుగు పాఠ్యపుస్తకాల సంస్కరణల్లో సంపాదక బృంద సభ్యుడిగా పనిచేశారు.
​విశ్వవిద్యాలయ మరియు కళాశాల స్థాయిల్లో పలు జాతీయ సదస్సులు, కవితా శిబిరాలు, సాహిత్య విమర్శ ఉపన్యాసాల నిర్వహణలో భాగస్వామ్యం వహించారు.
​మూలాలు (References)
​మా నాయిన పాట మరియు నీటికుండలాంటి మనిషి కవితా సంపుటుల సమీక్షలు (వివిధ పత్రికల్లో వచ్చిన సమీక్షా వివరాలు/లింకులు).
​ఆంధ్రప్రదేశ్ పాఠ్యపుస్తక మండలి ప్రచురణల్లో సంపాదక బృంద వివరాలు.
​వివిధ సాహిత్య పత్రికలలో ప్రచురితమైన వ్యాసాలు మరియు వార్తా కథనాలు.

== సాహిత్యం నగరాలకు  పరిమితం కాకూడదు! &lt;nowiki&gt;https://www.andhrajyothy.com/2026/editorial/literature-should-not-be-confined-to-cities-1552222.html&lt;/nowiki&gt; లింకులు ==
{{ఓజిలి మండలంలోని గ్రామాలు}}</text>
      <sha1>ffd1a5y76z070giwprhflgxfhpxfuk2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957461</id>
      <parentid>4957459</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:52:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>సుంకర గోపాలయ్య</username>
        <id>115892</id>
      </contributor>
      <origin>4957461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3732" sha1="jrzbvp6532a948ns2d250kr9bba6o3x" xml:space="preserve">
గ్రామ విశేషాలు


డాక్టర్ సుంకర గోపాలయ్య
​డాక్టర్ సుంకర గోపాలయ్య (డాక్టర్ సుంకర గోపాల్) ప్రముఖ తెలుగు కవి, విమర్శకుడు మరియు అధ్యాపకుడు. ఆయన పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా, తాడేపల్లిగూడెంలోని డి.ఆర్.జి. ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాలలో తెలుగు శాఖాధిపతిగా బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. ఆధునిక తెలుగు వచన కవిత్వంలోను, సాహిత్య విమర్శ రంగంలోను విశేష కృషి చేశారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ డిగ్రీ తెలుగు పాఠ్యప్రణాళిక కమిటీ (Syllabus Committee) చైర్మన్‌గా కూడా వ్యవహరించారు.
​సాహిత్య ప్రస్థానం
ఆధునిక సామాజిక అంశాలు, మానవ సంబంధాలు, గ్రామీణ జీవనం, ఆధునిక సాంకేతికత బాల్యంపై చూపుతున్న ప్రభావాలను ప్రధాన ఇతివృత్తాలుగా చేసుకుని ఆయన కవిత్వం రాశారు.
​ప్రచురణలు
​మా నాయిన పాట (వచన కవితా సంపుటి) – మొదటి ముద్రణ: 2021; రెండవ ముద్రణ: 2022.
​వచన కవిత్వంలో స్మృతి (పరిశోధనా గ్రంథం) – 2023.
​నీటికుండలాంటి మనిషి (వచన కవితా సంపుటి) – 2026.
​పాఠ్యపుస్తక సంపాదకత్వం &amp; విద్యా రంగ సేవలు
​ఆంధ్రప్రదేశ్ డిగ్రీ స్థాయి తెలుగు పాఠ్యప్రణాళిక కమిటీ చైర్మన్‌గా సేవలందించారు.
​పాఠశాల స్థాయి (4వ తరగతి నుంచి 10వ తరగతి వరకు) తెలుగు పాఠ్యపుస్తకాల సంస్కరణల్లో సంపాదక బృంద సభ్యుడిగా పనిచేశారు.
​విశ్వవిద్యాలయ మరియు కళాశాల స్థాయిల్లో పలు జాతీయ సదస్సులు, కవితా శిబిరాలు, సాహిత్య విమర్శ ఉపన్యాసాల నిర్వహణలో భాగస్వామ్యం వహించారు.
​మూలాలు (References)
​మా నాయిన పాట మరియు నీటికుండలాంటి మనిషి కవితా సంపుటుల సమీక్షలు (వివిధ పత్రికల్లో వచ్చిన సమీక్షా వివరాలు/లింకులు).
​ఆంధ్రప్రదేశ్ పాఠ్యపుస్తక మండలి ప్రచురణల్లో సంపాదక బృంద వివరాలు.
​వివిధ సాహిత్య పత్రికలలో ప్రచురితమైన వ్యాసాలు మరియు వార్తా కథనాలు.</text>
      <sha1>jrzbvp6532a948ns2d250kr9bba6o3x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957467</id>
      <parentid>4957461</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:58:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>సుంకర గోపాలయ్య</username>
        <id>115892</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4957467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6211" sha1="cxbfs4m9t9p9fq195e1t9vsdf8krnqt" xml:space="preserve">

రాచపాలెం (రాచపాళెం) అనేది ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం, తిరుపతి జిల్లా (గతంలో నెల్లూరు జిల్లా), ఓజిలి మండలం లోని ఒక ప్రముఖ గ్రామం. [1] (&lt;nowiki&gt;https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%93%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B0%BF_%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%82&lt;/nowiki&gt;), [2] (&lt;nowiki&gt;https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9A%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82_(%E0%B0%93%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B0%BF))2011&lt;/nowiki&gt; భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన వికీపీడియా సమాచారం క్రింది విధంగా ఉంది:భౌగోళిక సమాచారం &amp; రవాణాదూరం: ఇది మండల కేంద్రమైన ఓజిలి నుండి సుమారు 5 కిలోమీటర్ల దూరంలోనూ, సమీప పట్టణమైన గూడూరు నుండి 29 కిలోమీటర్ల దూరంలోనూ ఉంది.విస్తీర్ణం: ఈ గ్రామం 404 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది.గ్రామ లొకేషన్ కోడ్: 592461. [1] (&lt;nowiki&gt;https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9A%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82_(%E0%B0%93%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B0%BF))జనాభా&lt;/nowiki&gt; వివరాలు (2011 సెన్సస్ ప్రకారం)మొత్తం ఇళ్లు: 305మొత్తం జనాభా: 1,084పురుషుల సంఖ్య: 512స్త్రీల సంఖ్య: 572షెడ్యూల్డ్ కులాలు (SC): 257షెడ్యూల్డ్ తెగలు (ST): 255 [1] (&lt;nowiki&gt;https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9A%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%86%E0%B0%82_(%E0%B0%93%E0%B0%9C%E0%B0%BF%E0%B0%B2%E0%B0%BF))మరింత&lt;/nowiki&gt; వివరణాత్మకమైన వికీపీడియా వ్యాసం కోసం మీరు రాచపాలెం (ఓజిలి) - వికీపీడియా పేజీని చూడవచ్చు. [1]


గ్రామ విశేషాలు


డాక్టర్ సుంకర గోపాలయ్య
​డాక్టర్ సుంకర గోపాలయ్య (డాక్టర్ సుంకర గోపాల్) ప్రముఖ తెలుగు కవి, విమర్శకుడు మరియు అధ్యాపకుడు. ఆయన పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా, తాడేపల్లిగూడెంలోని డి.ఆర్.జి. ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాలలో తెలుగు శాఖాధిపతిగా బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. ఆధునిక తెలుగు వచన కవిత్వంలోను, సాహిత్య విమర్శ రంగంలోను విశేష కృషి చేశారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ డిగ్రీ తెలుగు పాఠ్యప్రణాళిక కమిటీ (Syllabus Committee) చైర్మన్‌గా కూడా వ్యవహరించారు.
​సాహిత్య ప్రస్థానం
ఆధునిక సామాజిక అంశాలు, మానవ సంబంధాలు, గ్రామీణ జీవనం, ఆధునిక సాంకేతికత బాల్యంపై చూపుతున్న ప్రభావాలను ప్రధాన ఇతివృత్తాలుగా చేసుకుని ఆయన కవిత్వం రాశారు.
​ప్రచురణలు
​మా నాయిన పాట (వచన కవితా సంపుటి) – మొదటి ముద్రణ: 2021; రెండవ ముద్రణ: 2022.
​వచన కవిత్వంలో స్మృతి (పరిశోధనా గ్రంథం) – 2023.
​నీటికుండలాంటి మనిషి (వచన కవితా సంపుటి) – 2026.
​పాఠ్యపుస్తక సంపాదకత్వం &amp; విద్యా రంగ సేవలు
​ఆంధ్రప్రదేశ్ డిగ్రీ స్థాయి తెలుగు పాఠ్యప్రణాళిక కమిటీ చైర్మన్‌గా సేవలందించారు.
​పాఠశాల స్థాయి (4వ తరగతి నుంచి 10వ తరగతి వరకు) తెలుగు పాఠ్యపుస్తకాల సంస్కరణల్లో సంపాదక బృంద సభ్యుడిగా పనిచేశారు.
​విశ్వవిద్యాలయ మరియు కళాశాల స్థాయిల్లో పలు జాతీయ సదస్సులు, కవితా శిబిరాలు, సాహిత్య విమర్శ ఉపన్యాసాల నిర్వహణలో భాగస్వామ్యం వహించారు.
​మూలాలు (References)
​మా నాయిన పాట మరియు నీటికుండలాంటి మనిషి కవితా సంపుటుల సమీక్షలు (వివిధ పత్రికల్లో వచ్చిన సమీక్షా వివరాలు/లింకులు).
​ఆంధ్రప్రదేశ్ పాఠ్యపుస్తక మండలి ప్రచురణల్లో సంపాదక బృంద వివరాలు.
​వివిధ సాహిత్య పత్రికలలో ప్రచురితమైన వ్యాసాలు మరియు వార్తా కథనాలు.</text>
      <sha1>cxbfs4m9t9p9fq195e1t9vsdf8krnqt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957470</id>
      <parentid>4957467</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:00:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>సుంకర గోపాలయ్య</username>
        <id>115892</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4957470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="521" sha1="bfp6jged0zz41w24u783rn0hwtkzi6m" xml:space="preserve">విద్యాసౌకర్యాలు 
ఈ గ్రామంలో ప్రాథమిక పాఠశాల ఉంది. 
ఒక అంగన్వాడీ కేంద్రం ఉంది. 
ఉన్నత పాఠశాలలో చదవాలనుకుంటే సమీపంలోని మండల కేంద్రమైన ఒజిలి లేదా చెల్లమానుచేను గ్రామానికి వెళ్లవలసి ఉంటుంది. 

Pincode 524402</text>
      <sha1>bfp6jged0zz41w24u783rn0hwtkzi6m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957477</id>
      <parentid>4957470</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:04:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>సుంకర గోపాలయ్య</username>
        <id>115892</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4957477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4262" sha1="i1ch5jolqvobzxcu0znooywpbu3hg4n" xml:space="preserve">విద్యాసౌకర్యాలు 
ఈ గ్రామంలో ప్రాథమిక పాఠశాల ఉంది. 
ఒక అంగన్వాడీ కేంద్రం ఉంది. 
ఉన్నత పాఠశాలలో చదవాలనుకుంటే సమీపంలోని మండల కేంద్రమైన ఒజిలి లేదా చెల్లమానుచేను గ్రామానికి వెళ్లవలసి ఉంటుంది. 

Pincode 524402


'''డాక్టర్ సుంకర గోపాలయ్య'''

'''డాక్టర్ సుంకర గోపాలయ్య''' (డాక్టర్ సుంకర గోపాల్) ప్రముఖ తెలుగు కవి, విమర్శకుడు మరియు అధ్యాపకుడు. ఆయన పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా, తాడేపల్లిగూడెంలోని డి.ఆర్.జి. ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాలలో తెలుగు శాఖాధిపతిగా బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. ఆధునిక తెలుగు వచన కవిత్వంలోను, సాహిత్య విమర్శ రంగంలోను విశేష కృషి చేశారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ డిగ్రీ తెలుగు పాఠ్యప్రణాళిక కమిటీ (Syllabus Committee) చైర్మన్‌గా కూడా వ్యవహరించారు.

'''సాహిత్య ప్రస్థానం'''

ఆధునిక సామాజిక అంశాలు, మానవ సంబంధాలు, గ్రామీణ జీవనం, ఆధునిక సాంకేతికత బాల్యంపై చూపుతున్న ప్రభావాలను ప్రధాన ఇతివృత్తాలుగా చేసుకుని ఆయన కవిత్వం రాశారు.

'''ప్రచురణలు'''

* '''మా నాయిన పాట''' (వచన కవితా సంపుటి) – మొదటి ముద్రణ: 2021; రెండవ ముద్రణ: 2022.
* '''వచన కవిత్వంలో స్మృతి''' (పరిశోధనా గ్రంథం) – 2023.
* '''నీటికుండలాంటి మనిషి''' (వచన కవితా సంపుటి) – 2026.

'''పాఠ్యపుస్తక సంపాదకత్వం &amp; విద్యా రంగ సేవలు'''

* ఆంధ్రప్రదేశ్ డిగ్రీ స్థాయి తెలుగు పాఠ్యప్రణాళిక కమిటీ చైర్మన్‌గా సేవలందించారు.
* పాఠశాల స్థాయి (4వ తరగతి నుంచి 10వ తరగతి వరకు) తెలుగు పాఠ్యపుస్తకాల సంస్కరణల్లో సంపాదక బృంద సభ్యుడిగా పనిచేశారు.
* విశ్వవిద్యాలయ మరియు కళాశాల స్థాయిల్లో పలు జాతీయ సదస్సులు, కవితా శిబిరాలు, సాహిత్య విమర్శ ఉపన్యాసాల నిర్వహణలో భాగస్వామ్యం వహించారు.

'''మూలాలు (References)'''

# ''మా నాయిన పాట'' మరియు ''నీటికుండలాంటి మనిషి'' కవితా సంపుటుల సమీక్షలు (వివిధ పత్రికల్లో వచ్చిన సమీక్షా వివరాలు/లింకులు).
# ఆంధ్రప్రదేశ్ పాఠ్యపుస్తక మండలి ప్రచురణల్లో సంపాదక బృంద వివరాలు.
# వివిధ సాహిత్య పత్రికలలో ప్రచురితమైన వ్యాసాలు మరియు వార్తా కథనాలు.</text>
      <sha1>i1ch5jolqvobzxcu0znooywpbu3hg4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పౌరుష గ్రంథి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60774</id>
    <revision>
      <id>4957480</id>
      <parentid>4810763</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:16:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* స్త్రీల పౌరుష గ్రంధి */</comment>
      <origin>4957480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12768" sha1="i3mc75z6bbbf6soq34w7kvlaert8lk7" xml:space="preserve">{{విస్తరణ}}
{{Infobox Anatomy |
 Name     = పౌరుష గ్రంథి |
 Latin    = prostata |
 Image    = Prostatelead.jpg |
 GraySubject = 263 |
 GrayPage   = 1251 |
 Caption   = Male Anatomy |
 Image2    = Gray1160.png |
 Caption2   = Prostate with [[seminal vesicles]] and [[seminal ducts]], viewed from in front and above. |
 Width    = 250 |
 System    = |
 Artery    = [[internal pudendal artery]], [[inferior vesical artery]], and [[middle rectal artery]] |
 Vein     = [[internal iliac vein]] |
 Nerve    = [[inferior hypogastric plexus]] |
 Lymph    = [[external iliac lymph nodes]], [[internal iliac lymph nodes]] |
 Precursor  = [[Endodermic evaginations of the urethra]] |
 MeshName   = Prostate |
 MeshNumber  = A05.360.444.575 |
 DorlandsPre = p_36 |
 DorlandsSuf = 12671161 |
}}

'''పౌరుష గ్రంథి''' (Prostate gland) శుక్రకోశ పీఠభాగంలో ఉంటుంది. ఇది [[ప్రసేకం]]లోకి అనేక నాళాల ద్వారా తెరచుకొంటుంది. ఇది స్రవించే క్షార పదార్థం శుక్రకణాలను ఉత్తేజితం చేస్తుంది. ఇది [[శుక్రద్రవం]]లో అధిక భాగాన్ని ఏర్పరుస్తుంది.

==విధులు==
పౌరుష గ్రంధి ఒక విధమైన తెల్లని పాలవంటి ఆమ్లపు ద్రవాన్ని ఉత్పత్తిచేస్తుంది.&lt;ref name=&quot;http://ajplegacy.physiology.org&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://ajplegacy.physiology.org/cgi/pdf_extract/136/3/467
 |title=CHEMICAL COMPOSITION OF HUMAN SEMEN AND OF THE SECRETIONS OF THE PROSTATE AND SEMINAL VESICLES 
 |publisher=ajplegacy.physiology.org
 |accessdate=2010-08-10
 
}}&lt;/ref&gt; ఇది స్కలించబడే [[వీర్యం]]లో సుమారు 20–30% భాగం ఉండి [[శుక్రకణాలు]], శుక్ర కోశాల నుండి స్రవించబడే ఇతర ద్రవాలతో కలిసియుంటుంది.&lt;ref name=&quot;http://ajplegacy.physiology.org&quot;/&gt; వీర్యంలోని శుక్రకోశాల ద్రవాల మూలంగా ఆమ్లత్వం క్షారంగా మారుతుంది. ఇది [[యోని]]లోని ఆమ్లత్వాన్ని సమంగా చేసి శుక్రకణాల జీవితకాలాన్ని పొడిగిస్తాయి.&lt;ref&gt;
{{cite web
|url=http://www.umc.sunysb.edu/urology/male_infertility/SEMEN_ANALYSIS.html
|title=SEMEN ANALYSIS
|publisher=www.umc.sunysb.edu
|accessdate=2009-04-28
|last=
|first=
}}
&lt;/ref&gt; పౌరుష గ్రంధి రావాలు స్కలితంలో మొదటగా శుక్రకణాలతో కలిసి బయటికి వస్తాయి; ఈ శుక్రకణాలు ఎక్కువకాలం జీవిస్తాయి. ఈ గ్రంధి చుట్టూ వుండే కండరాలు వీర్యాన్ని బయటికి పంపించడానికి తోడ్పడతాయి.

==స్రావాలు==
పౌరుష గ్రంధి స్రావాలు వివిధ జాతుల్లో వేర్వేరుగా ఉంటాయి. ఇవి సాధారణంగా [[చక్కెర]]లను కలిగివుండి స్వల్పంగా ఆమ్లత్వాన్ని కలిగివుంటుంది. మానవులలో వీనిలో మాంసకృత్తులు 1% కన్నా తక్కువగా ఉంటాయి. వీనిలో ప్రోటియోలైటిక్ ఎంజైములు, ప్రోస్టేటిక్ ఆసిడ్ ఫాస్ఫటేజ్, ప్రోస్టేట్ స్పెసిఫిక్ ఆంటీజెన్లు ముఖ్యమైనవి. ఇవి కాకుండా [[జింకు]] రక్తంలో కన్నా 500–1,000 రెట్లు అధికంగా ఉంటుంది.

==నియంత్రణ==
పురుష లక్షణాలను కలిగించే పురుష సెక్స్ హార్మోన్ టెస్టోస్టెరోన్ (testosterones) పౌరుష గ్రంధి సరిగా పనిచేయడానికి కీలకమైనది. ఈ హార్మోను ముఖ్యంగా వృషణాలలో తయారౌతుంది. కొంచెం అడ్రినల్ గ్రంధుల నుండి కూడా వస్తుంది.

==స్త్రీల పౌరుష గ్రంధి==
ప్రసేకానికి ఆనుకొని వుండే [[స్కీన్ గ్రంధి]] (Skene's gland) [[స్త్రీ]]లలో పౌరుష గ్రంధికి సమజాతం (homologous) గా పేర్కొనేవారు. 2002 సంవత్సరంలో దీనిని అధికారికంగా ప్రకటించి [[స్త్రీల పౌరుష గ్రంధి]] (Female Prostate gland) గా గుర్తించారు.&lt;ref&gt;
{{cite news
|url=http://seattletimes.nwsource.com/html/health/2002865111_carnalknowledge15.html
|title=The Seattle Times: Health: Gee, women have ... a prostate?
|publisher=seattletimes.nwsource.com
|accessdate=2009-04-28
|last=Flam
|first=Faye
| date=2006-03-15
}}
&lt;/ref&gt;

పురుషులలో వలెనే స్త్రీల పౌరుష గ్రంధి సంభోగ సమయంలో [[భావప్రాప్తి]] కలిగినప్పుడు స్కలించి స్రావాలు ఎక్కువగా బయటికి వస్తాయి. ఇది [[ప్రోస్టేట్ స్పెసిఫిక్ యాంటిజెన్]] (Prostate specific antigen/PSA) ను స్రవిస్తుంది. ఈ గ్రంధి యొక్క క్యాంసర్ లో దీని సాంద్రత పెరుగుతుంది.&lt;ref name=&quot;pmid8004685&quot;&gt;{{cite journal |author=Kratochvíl S |title=[Orgasmic expulsions in women] |language=hr |journal=Česk Psychiatr |volume=90 |issue=2 |pages=71–7 |year=1994 |pmid=8004685 |doi= |url=}}&lt;/ref&gt;

==వ్యాధులు==
===పౌరుష గ్రంధి ఇంఫెక్షన్===
[[Image:Inflammation of prostate.jpg|thumb|right| [[Micrograph]] showing an [[inflammation|inflamed]] prostate gland, the [[histology|histologic]] correlate of '''prostatitis'''. A normal non-inflamed prostatic gland is seen on the left of the image. [[H&amp;E stain]].]]
ప్రొస్టేటైటిస్ (Prostatitis) అనగా పౌరుష గ్రంధి వాపు లేదా ఇంఫెక్షన్. ఇందులో నాలుగు వివిధ రూపాలు ఉన్నాయి. స్వల్పకాలిక ప్రోస్టెటైటిక్, బాక్టీరియల్ ప్రోస్టెటైటిస్ (category I and II) రెండు సూక్ష్మజీవనాశకాల వైద్యం ద్వారా నయం చేయవచ్చును. దీర్ఘకాలిక ప్రోస్టేటైటిస్ (category III) వలన కటిప్రాంతంలో నిప్పి చాలాకాలంగా బాధిస్తుంది. ఇది సుమారు 95% కేసులలో కనిపిస్తుంది,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ProstatitisSurgery.com|title=Video post-op interviews with prostatitis surgery patients|accessdate=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212071934/http://prostatitissurgery.com/|archive-date=2019-12-12|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  &lt;ref name=&quot;cpcom&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.chronicprostatitis.com/meds.html|title=Pharmacological treatment options for prostatitis/chronic pelvic pain syndrome|accessdate=2006-12-11|year=2006|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20061018145501/http://www.chronicprostatitis.com/meds.html|archive-date=2006-10-18|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===పౌరుష గ్రంధి పెరగడం===
పౌరుష గ్రంధి పెరగడం (Benign prostatic hyperplasia or BPH) ఎక్కువగా వృద్ధులలో కనిపిస్తుంది;&lt;ref name=&quot;pmid&quot;&gt;{{cite journal |author=Verhamme KM|author2=Dieleman JP|author3=Bleumink GS |title=Incidence and prevalence of lower urinary tract symptoms suggestive of benign prostatic hyperplasia in primary care--the Triumph project |journal=Eur. Urol. |volume=42 |issue=4 |pages=323–8 |year=2002| doi = 10.1016/S0302-2838(02)00354-8 |pmid=12361895}}&lt;/ref&gt; దీని మూలంగా [[మూత్రవిసర్జన]] కష్టం అవుతుంది. తద్వారా ఎక్కువసార్లు మూత్రం పోయడం కూడా జరుగుతుంది. బాగా పెరిగినప్పుడు ఇది ప్రసేకాన్ని పూర్తిగా మూసివేసి మూత్రం వెళ్లడం చాలా కష్టం లేదా అసాధ్యం అవుతుంది.

పెరిగిన పౌరుష గ్రంధిని మందుల వైద్యం ప్రయత్నించవచ్చును. కానీ ఎక్కువమందికి [[శస్త్రచికిత్స]] అవసరం అవుతుంది. ఇందులో సూది ద్వారా మైక్రోవేవ్ లను ఉపయోగించి చిన్న వేడిమితో కాల్చవచ్చును.&lt;ref&gt;{{Cite journal | last = Christensen| first = TL| last2 = Andriole| first2 = GL| title = Benign Prostatic Hyperplasia: Current Treatment Strategies| journal = Consultant| volume = 49| issue = 2| date = February 2009| year = 2009| url = http://www.consultantlive.com/display/article/10162/1376744}}&lt;/ref&gt;

శస్త్రచికిత్సలో ఈ గ్రంధిని తొలగించడం ప్రసేకం ద్వారా ఎండోస్కోప్ ద్వారా సుళువుగా చేయవచ్చును. దీనిని transurethral resection of the prostate TURP అంటారు. ఇందులో ప్రసేకం ద్వారా చిన్న పరికరాన్ని పంపి మూత్రానికి అడ్డం కలిగిస్తున్న భాగాన్ని తొలగిస్తారు. అయితే ఇందులో మధ్యభాగాన్ని మాత్రమే తొలగిస్తారు.

===పౌరుష గ్రంధి క్యాంసర్===
{{main|పౌరుష గ్రంధి క్యాన్సర్}}
[[Image:Prostate adenocarcinoma 2 high mag hps.jpg|thumb|right|[[Micrograph]] showing normal prostatic glands and glands of [[prostate cancer]] (prostate adenocarcinoma) - right upper aspect of image. [[HPS stain]]. [[Prostate biopsy]].]]
అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో పౌరుష గ్రంధి క్యాంసర్ (Prostate cancer) వృద్ధులలో అత్యధికంగా వచ్చే క్యాంసర్. దీని మూలంగా సుమారు 3% మంది మరణిస్తున్నట్లుగా అంచనా. దీనికి తొందరా గుర్తించడానికి మలద్వారం ద్వారా వేలితో పరీక్ష, రక్తంలో ప్రోస్టేట్ స్పెసిఫిక్ ఆంటీజెన్ కొలవడం, అల్ట్రాసౌండ్ స్కానింగ్ చాలా ఉపకరిస్తాయి.

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}

== బయటి లింకులు ==
* [https://web.archive.org/web/20060208173539/http://kidney.niddk.nih.gov/kudiseases/pubs/prostate_ez/index.htm &quot;What I need to know about prostate problems&quot; by the US National Institutes of Health.]

{{మానవశరీరభాగాలు}}

[[వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము]]</text>
      <sha1>i3mc75z6bbbf6soq34w7kvlaert8lk7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957481</id>
      <parentid>4957480</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:16:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* స్త్రీల పౌరుష గ్రంధి */</comment>
      <origin>4957481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12768" sha1="rbjnz2nx7kekad0dlnzq4kj3r5az3ei" xml:space="preserve">{{విస్తరణ}}
{{Infobox Anatomy |
 Name     = పౌరుష గ్రంథి |
 Latin    = prostata |
 Image    = Prostatelead.jpg |
 GraySubject = 263 |
 GrayPage   = 1251 |
 Caption   = Male Anatomy |
 Image2    = Gray1160.png |
 Caption2   = Prostate with [[seminal vesicles]] and [[seminal ducts]], viewed from in front and above. |
 Width    = 250 |
 System    = |
 Artery    = [[internal pudendal artery]], [[inferior vesical artery]], and [[middle rectal artery]] |
 Vein     = [[internal iliac vein]] |
 Nerve    = [[inferior hypogastric plexus]] |
 Lymph    = [[external iliac lymph nodes]], [[internal iliac lymph nodes]] |
 Precursor  = [[Endodermic evaginations of the urethra]] |
 MeshName   = Prostate |
 MeshNumber  = A05.360.444.575 |
 DorlandsPre = p_36 |
 DorlandsSuf = 12671161 |
}}

'''పౌరుష గ్రంథి''' (Prostate gland) శుక్రకోశ పీఠభాగంలో ఉంటుంది. ఇది [[ప్రసేకం]]లోకి అనేక నాళాల ద్వారా తెరచుకొంటుంది. ఇది స్రవించే క్షార పదార్థం శుక్రకణాలను ఉత్తేజితం చేస్తుంది. ఇది [[శుక్రద్రవం]]లో అధిక భాగాన్ని ఏర్పరుస్తుంది.

==విధులు==
పౌరుష గ్రంధి ఒక విధమైన తెల్లని పాలవంటి ఆమ్లపు ద్రవాన్ని ఉత్పత్తిచేస్తుంది.&lt;ref name=&quot;http://ajplegacy.physiology.org&quot;&gt;{{cite web
 |url=http://ajplegacy.physiology.org/cgi/pdf_extract/136/3/467
 |title=CHEMICAL COMPOSITION OF HUMAN SEMEN AND OF THE SECRETIONS OF THE PROSTATE AND SEMINAL VESICLES 
 |publisher=ajplegacy.physiology.org
 |accessdate=2010-08-10
 
}}&lt;/ref&gt; ఇది స్కలించబడే [[వీర్యం]]లో సుమారు 20–30% భాగం ఉండి [[శుక్రకణాలు]], శుక్ర కోశాల నుండి స్రవించబడే ఇతర ద్రవాలతో కలిసియుంటుంది.&lt;ref name=&quot;http://ajplegacy.physiology.org&quot;/&gt; వీర్యంలోని శుక్రకోశాల ద్రవాల మూలంగా ఆమ్లత్వం క్షారంగా మారుతుంది. ఇది [[యోని]]లోని ఆమ్లత్వాన్ని సమంగా చేసి శుక్రకణాల జీవితకాలాన్ని పొడిగిస్తాయి.&lt;ref&gt;
{{cite web
|url=http://www.umc.sunysb.edu/urology/male_infertility/SEMEN_ANALYSIS.html
|title=SEMEN ANALYSIS
|publisher=www.umc.sunysb.edu
|accessdate=2009-04-28
|last=
|first=
}}
&lt;/ref&gt; పౌరుష గ్రంధి రావాలు స్కలితంలో మొదటగా శుక్రకణాలతో కలిసి బయటికి వస్తాయి; ఈ శుక్రకణాలు ఎక్కువకాలం జీవిస్తాయి. ఈ గ్రంధి చుట్టూ వుండే కండరాలు వీర్యాన్ని బయటికి పంపించడానికి తోడ్పడతాయి.

==స్రావాలు==
పౌరుష గ్రంధి స్రావాలు వివిధ జాతుల్లో వేర్వేరుగా ఉంటాయి. ఇవి సాధారణంగా [[చక్కెర]]లను కలిగివుండి స్వల్పంగా ఆమ్లత్వాన్ని కలిగివుంటుంది. మానవులలో వీనిలో మాంసకృత్తులు 1% కన్నా తక్కువగా ఉంటాయి. వీనిలో ప్రోటియోలైటిక్ ఎంజైములు, ప్రోస్టేటిక్ ఆసిడ్ ఫాస్ఫటేజ్, ప్రోస్టేట్ స్పెసిఫిక్ ఆంటీజెన్లు ముఖ్యమైనవి. ఇవి కాకుండా [[జింకు]] రక్తంలో కన్నా 500–1,000 రెట్లు అధికంగా ఉంటుంది.

==నియంత్రణ==
పురుష లక్షణాలను కలిగించే పురుష సెక్స్ హార్మోన్ టెస్టోస్టెరోన్ (testosterones) పౌరుష గ్రంధి సరిగా పనిచేయడానికి కీలకమైనది. ఈ హార్మోను ముఖ్యంగా వృషణాలలో తయారౌతుంది. కొంచెం అడ్రినల్ గ్రంధుల నుండి కూడా వస్తుంది.

==స్త్రీల పౌరుష గ్రంధి==
ప్రసేకానికి ఆనుకొని వుండే [[స్కీన్ గ్రంధి]] (Skene's gland) [[స్త్రీ]]లలో పౌరుష గ్రంధికి సమజాతం (homologous) గా పేర్కొనేవారు. 2002 సంవత్సరంలో దీనిని అధికారికంగా ప్రకటించి [[స్త్రీల పౌరుష గ్రంధి]] (Female Prostate gland) గా గుర్తించారు.&lt;ref&gt;
{{cite news
|url=http://seattletimes.nwsource.com/html/health/2002865111_carnalknowledge15.html
|title=The Seattle Times: Health: Gee, women have ... a prostate?
|publisher=seattletimes.nwsource.com
|accessdate=2009-04-28
|last=Flam
|first=Faye
| date=2006-03-15
}}
&lt;/ref&gt;

పురుషులలో వలెనే స్త్రీల పౌరుష గ్రంధి సంభోగ సమయంలో [[భావప్రాప్తి]] కలిగినప్పుడు స్కలించి స్రావాలు ఎక్కువగా బయటికి వస్తాయి. ఇది [[ప్రోస్టేట్-స్పెసిఫిక్ యాంటిజెన్]] (Prostate specific antigen/PSA) ను స్రవిస్తుంది. ఈ గ్రంధి యొక్క క్యాంసర్ లో దీని సాంద్రత పెరుగుతుంది.&lt;ref name=&quot;pmid8004685&quot;&gt;{{cite journal |author=Kratochvíl S |title=[Orgasmic expulsions in women] |language=hr |journal=Česk Psychiatr |volume=90 |issue=2 |pages=71–7 |year=1994 |pmid=8004685 |doi= |url=}}&lt;/ref&gt;

==వ్యాధులు==
===పౌరుష గ్రంధి ఇంఫెక్షన్===
[[Image:Inflammation of prostate.jpg|thumb|right| [[Micrograph]] showing an [[inflammation|inflamed]] prostate gland, the [[histology|histologic]] correlate of '''prostatitis'''. A normal non-inflamed prostatic gland is seen on the left of the image. [[H&amp;E stain]].]]
ప్రొస్టేటైటిస్ (Prostatitis) అనగా పౌరుష గ్రంధి వాపు లేదా ఇంఫెక్షన్. ఇందులో నాలుగు వివిధ రూపాలు ఉన్నాయి. స్వల్పకాలిక ప్రోస్టెటైటిక్, బాక్టీరియల్ ప్రోస్టెటైటిస్ (category I and II) రెండు సూక్ష్మజీవనాశకాల వైద్యం ద్వారా నయం చేయవచ్చును. దీర్ఘకాలిక ప్రోస్టేటైటిస్ (category III) వలన కటిప్రాంతంలో నిప్పి చాలాకాలంగా బాధిస్తుంది. ఇది సుమారు 95% కేసులలో కనిపిస్తుంది,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ProstatitisSurgery.com|title=Video post-op interviews with prostatitis surgery patients|accessdate=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212071934/http://prostatitissurgery.com/|archive-date=2019-12-12|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  &lt;ref name=&quot;cpcom&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.chronicprostatitis.com/meds.html|title=Pharmacological treatment options for prostatitis/chronic pelvic pain syndrome|accessdate=2006-12-11|year=2006|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20061018145501/http://www.chronicprostatitis.com/meds.html|archive-date=2006-10-18|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===పౌరుష గ్రంధి పెరగడం===
పౌరుష గ్రంధి పెరగడం (Benign prostatic hyperplasia or BPH) ఎక్కువగా వృద్ధులలో కనిపిస్తుంది;&lt;ref name=&quot;pmid&quot;&gt;{{cite journal |author=Verhamme KM|author2=Dieleman JP|author3=Bleumink GS |title=Incidence and prevalence of lower urinary tract symptoms suggestive of benign prostatic hyperplasia in primary care--the Triumph project |journal=Eur. Urol. |volume=42 |issue=4 |pages=323–8 |year=2002| doi = 10.1016/S0302-2838(02)00354-8 |pmid=12361895}}&lt;/ref&gt; దీని మూలంగా [[మూత్రవిసర్జన]] కష్టం అవుతుంది. తద్వారా ఎక్కువసార్లు మూత్రం పోయడం కూడా జరుగుతుంది. బాగా పెరిగినప్పుడు ఇది ప్రసేకాన్ని పూర్తిగా మూసివేసి మూత్రం వెళ్లడం చాలా కష్టం లేదా అసాధ్యం అవుతుంది.

పెరిగిన పౌరుష గ్రంధిని మందుల వైద్యం ప్రయత్నించవచ్చును. కానీ ఎక్కువమందికి [[శస్త్రచికిత్స]] అవసరం అవుతుంది. ఇందులో సూది ద్వారా మైక్రోవేవ్ లను ఉపయోగించి చిన్న వేడిమితో కాల్చవచ్చును.&lt;ref&gt;{{Cite journal | last = Christensen| first = TL| last2 = Andriole| first2 = GL| title = Benign Prostatic Hyperplasia: Current Treatment Strategies| journal = Consultant| volume = 49| issue = 2| date = February 2009| year = 2009| url = http://www.consultantlive.com/display/article/10162/1376744}}&lt;/ref&gt;

శస్త్రచికిత్సలో ఈ గ్రంధిని తొలగించడం ప్రసేకం ద్వారా ఎండోస్కోప్ ద్వారా సుళువుగా చేయవచ్చును. దీనిని transurethral resection of the prostate TURP అంటారు. ఇందులో ప్రసేకం ద్వారా చిన్న పరికరాన్ని పంపి మూత్రానికి అడ్డం కలిగిస్తున్న భాగాన్ని తొలగిస్తారు. అయితే ఇందులో మధ్యభాగాన్ని మాత్రమే తొలగిస్తారు.

===పౌరుష గ్రంధి క్యాంసర్===
{{main|పౌరుష గ్రంధి క్యాన్సర్}}
[[Image:Prostate adenocarcinoma 2 high mag hps.jpg|thumb|right|[[Micrograph]] showing normal prostatic glands and glands of [[prostate cancer]] (prostate adenocarcinoma) - right upper aspect of image. [[HPS stain]]. [[Prostate biopsy]].]]
అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో పౌరుష గ్రంధి క్యాంసర్ (Prostate cancer) వృద్ధులలో అత్యధికంగా వచ్చే క్యాంసర్. దీని మూలంగా సుమారు 3% మంది మరణిస్తున్నట్లుగా అంచనా. దీనికి తొందరా గుర్తించడానికి మలద్వారం ద్వారా వేలితో పరీక్ష, రక్తంలో ప్రోస్టేట్ స్పెసిఫిక్ ఆంటీజెన్ కొలవడం, అల్ట్రాసౌండ్ స్కానింగ్ చాలా ఉపకరిస్తాయి.

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}

== బయటి లింకులు ==
* [https://web.archive.org/web/20060208173539/http://kidney.niddk.nih.gov/kudiseases/pubs/prostate_ez/index.htm &quot;What I need to know about prostate problems&quot; by the US National Institutes of Health.]

{{మానవశరీరభాగాలు}}

[[వర్గం:శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము]]</text>
      <sha1>rbjnz2nx7kekad0dlnzq4kj3r5az3ei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>అబ్బినేనిగుంటపాలెం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60847</id>
    <revision>
      <id>4957598</id>
      <parentid>4130599</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T09:10:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:పెదనందిపాడు మండలం లోని రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] ను తీసివేసారు;  [[వర్గం:పెదపెదనందిపాడు మండలం లోని రెవిన్యూయేతర గ్రామాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4957598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15090" sha1="a1w0qb0y5zxtojqerhp4qge453dzw8h" xml:space="preserve">{{Update}}
{{Infobox Settlement|
‎|name = అబ్బినేనిగుంటపాలెం
|native_name = 
|nickname = 
|settlement_type = రెవెన్యూయేతర గ్రామం
&lt;!-- images and maps -----------&gt;
|image_skyline = 
|imagesize = 
|image_caption = 
|image_map = 
|mapsize = 200px
|map_caption = 
|image_map1 =
|mapsize1 =
|map_caption1 =
|image_dot_map = 
|dot_mapsize =
|dot_map_caption =
|dot_x = |dot_y = 
|pushpin_map = ఆంధ్ర ప్రదేశ్
|pushpin_label_position = right
|pushpin_map_caption = 
|pushpin_mapsize = 200
&lt;!-- Location ------------------&gt;
|subdivision_type = [[రాష్ట్రం]]
|subdivision_name = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
|subdivision_type1 = [[జిల్లా]]
|subdivision_name1 = [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]]
|subdivision_type2 = [[మండలం]]
|subdivision_name2 = [[పెదనందిపాడు మండలం|పెదనందిపాడు]]
&lt;!-- Politics -----------------&gt;
|government_foonotes =
|government_type =
|leader_title = [[సర్పంచి]]
|leader_name = 
|leader_title1 = &lt;!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --&gt;
|leader_name1 =
|leader_title2 =
|leader_name2 =
|established_title = 
|established_date = 
&lt;!-- Area ---------------------&gt;
|area_magnitude = చ.కి.మీ
|unit_pref = 
|area_footnotes =
|area_total_km2 = 
&lt;!-- Population -----------------------&gt;
|population_as_of = 2011
|population_footnotes =
|population_note =
|population_total = 
|population_density_km2 = 
|population_blank1_title = పురుషులు
|population_blank1 = 
|population_blank2_title = స్త్రీలు
|population_blank2 = 
|population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య
|population_blank3 = 
&lt;!-- literacy -----------------------&gt;
|literacy_as_of = 2011
|literacy_footnotes =
|literacy_total = 
|literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య
|literacy_blank1 = 
|literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య
|literacy_blank2 = 
&lt;!-- General information ---------------&gt;
|timezone = 
|utc_offset = 
|timezone_DST = 
|utc_offset_DST = 
| latd   = 16.139950
| latm   = 
| lats   = 
| latNS   = N
| longd   = 80.327686
| longm   = 
| longs   = 
| longEW   = E
|elevation_footnotes = &lt;!-- for references: use&lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags --&gt;
|elevation_m = 
|elevation_ft = 
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --------&gt;
|postal_code_type = పిన్ కోడ్
|postal_code = 522015 
|area_code = 
|blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్
|blank_info = 0863
|blank1_name =
|website = 
|footnotes =
}}
'''అబ్బీనేనిగుంటపాలెం''' [[గుంటూరు జిల్లా]] [[పెదనందిపాడు మండలం|పెదనందిపాడు మండలానికి]] చెందిన రెవెన్యూయేతర గ్రామం. ఈ గ్రామం [[గుంటూరు]] నుండి [[పెదనందిపాడు]] వెళ్ళేదారిలో, గుంటూరు నుండి 20 కీమీల దూరంలో ఉంది. స్థానికంగా ఈ గ్రామాన్ని ఏబిపాలెం లేదా ఏజీపాలెం అని కూడా పిలుస్తారు.

==గ్రామంలో విద్యా సౌకర్యాలు==
===ఎం.ఆర్.జిల్లా పరిషత్తు ఉన్నత పాఠశాల=== 
#మాకినెని రామయ్య [[పాఠశాల]] నిర్మాణం చేశారు. 
#ఈ పాఠశాలలో 8వ తరగతి చదువుచున్న కె.రఘవేంద్ర అను విద్యార్థి, జాతీయ స్థాయి అథ్లెటిక్స్ పోటీలలో పాల్గొనటానికి ఎంపికైనాడు. ఈ విద్యార్థి, 2014, ఏప్రిల్-23 నుండి 25 వరకూ, [[హరిద్వార్]]లో నిర్వహించే పోటీలలో 1000 మీటర్ల [[పరుగు (రన్)|పరుగు]] పందెంలో పాల్గొంటాడు.
#ఈ పాఠశాల [[విద్యార్థులు]], ముగ్గురు స్కౌట్స్ &amp; గైడ్స్ ఎస్.కె.అబ్దుల్ రజాక్, కె.సాయి రాకేష్, కె.సారథి, 2014, ఆగస్టు-15న [[హైదరాబాదు]]లో జరిగే స్వాతంత్ర్య దినోత్సవ వేడుకలలో జరిగే పెరేడులో పాల్గొనేందుకు ఎంపికైనారు.
#ఈ పాఠశాలలో చదువుచున్న శ్రావణి, మానస, లక్ష్మీతిరుపతమ్మ, గోపీచంద్ అను విద్యార్థులు, ఇటీవల గుంటూరులో నిర్వహించిన జిల్లాస్థాయి అథ్లెటిక్స్ పోటీలలో, తమ తొలి ప్రయత్నంలోనే, రాష్ట్రస్థాయి పోటీలకు ఎంపికైనారు. వీరు 2014, సెప్టెంబరు-13,14 తేదీలలో కడప జిల్లా [[ప్రొద్దుటూరు]]లో జరుగనున్న రాష్ట్రస్థాయి అథ్లెటిక్స్ పోటీలలో పాల్గొంటారు. 
#ఈ పాఠశాలలో 10వ తరగతి చదువుచున్న పాపిశెట్టి నాగబాబు, 2014, సెప్టెంబరు-14న, [[పశ్చిమగోదావరి జిల్లా]], [[చాగల్లు]]లో నిర్వహించిన రాష్ట్రస్థాయి సబ్ జూనియర బాల్ [[బాడ్మింటన్]] ఛాంపియన్ షిప్ పోటీలలో, తృతీయస్థానం సంపాదించాడు.
#ఈ పాఠశాలలో 10వ తరగతి చదువుచున్న శ్రవణం మేరీసుప్రియ అను విద్యార్థిని, ఇటీవల రాష్ట్రస్థాయిలో నిర్వహించిన సాఫ్ట్ బాల్ పోటీలలో, బాలికల అండర్-17 విభాగంలో పాల్గొని, ద్వితీయస్థానం సంపాదించింది.
#ఈ పాఠశాలలో చదువుచున్న జమ్ముల రాజశేఖర్, అండర్-17 విభాగంలో జాతీయస్థాయి బాల్ బ్యాడ్ మింటన్ పోటీలలో పాల్గొనడానికి అర్హత సాధించాడు. 2016, జనవరి-5 నుండి తెలంగాణా రాష్ట్రంలోని నల్లగొండలో నిర్వహించు జాతీయస్థాయి పోటీలలో రాజశేఖర్, జట్టు కెప్టెనుగా వ్యవహరించెదడు.
#ఈ పాఠశాలలో చదువుచున్న ఎస్.హేమంత్ వెంకటచౌదరి, జాతీయస్థాయి కత్తిసాము పోటీలకు ఎంపికైనాడు. 2016, జనవరి-17న మహారాష్ట్ర లోని నాందేడ్ లో నిర్వహించు జాతీయస్థాయి పోటీలలో ఇతడు పాల్గొంటాడు. 
#ఇటీవల కడప జిల్లాలోని ప్రొద్దుటూరు పట్టణంలో నిర్వహించిన రాష్ట్రస్థాయి ఫెన్సింగ్ (కత్తి యుద్ధం) పోటీలలో ఈ పాఠశాలకు చెందిన విద్యార్థులు ఐదు రజత పతకాలనూ, ఐదు కాంస్య పతకాలనూ సాధించారు.

===సెయింట్ ఇగ్నీషియస్ ఉన్నత పాఠశాల===
==గ్రామానికి వ్యవసాయం, సాగునీటి సౌకర్యం==
ఊరికి ఆనుకునే పెద్దచెరువు అని పిలిచే ఒక [[చెరువు]] ఉంది.

==గ్రామములో రాజకీయాలు==
ఒరెయ్ అవ్వ యోగిని గారిని కూడా మర్చి పోయారా? మ 
==దర్శనీయ ప్రదేశాలు/దేవాలయాలు==
===శ్రీ అన్నపూర్ణాసమేత శ్రీ కాశీవిశ్వేశరస్వామివారి ఆలయo=== 
ఈ గ్రామంలో ఒక కోటి రూపాయల అంచనా వ్యయంతో నూతనంగా నిర్మించనున్న ఈ ఆలయనిర్మాణానికి, 2014, మార్చి-17, సోమవారం నాడు, [[శంకుస్థాపన]] చేశారు. ఈ సందర్భంగా, వేదపండితులు, గణపతి, వాస్తుహోమం నిర్వహించారు. అనంతరం భక్తులకు అన్నదానం నిర్వహించారు. ఈ దేవాలయ నిర్మాణానికి మాకినేని పెదరత్తయ్య గారు, 25 సెంట్ల స్థలాన్ని వితరణ చేశారు. ఈ [[ఆలయం]]లో ప్రతిష్ఠించడానికి కావలసిన విగ్రహాలను [[మహాబలిపురం]]లో తయారుచేయించుచున్నారు.

ఈ గ్రామములో దాతలు, గ్రామస్థుల ఆర్థిక సహకారంతో రెండున్నర కోట్ల రూపాయల వ్యయంతో నూతనంగా నిర్మించిన ఈ ఆలయంలో, విగ్రహప్రతిష్ఠా మహోత్సవాలు, 2017,జూన్-4వతేదీ ఆదివారంనుండి ప్రారంభించారు. 5వతేదీ సోమవారంనాడు మహాన్యాసపూర్వక రుద్రాభిషేకం, రుద్ర, చండీ హోమాలు, 6వతేదీ మంగళవారంనాడు, 7వతేదీ బుధవారంనాడు ప్రత్యేకపూజలు నిర్వహించారు. 8వతేదీ గురువారం ఉదయం శ్రీ విద్యారణ్యభారతీస్వామి పర్యవేక్షణలో శివలింగం, శ్రీ గణపతి, శ్రీ అన్నపూర్ణాకాశీవిశ్వేశ్వరస్వామి, ఆదిత్యాది నవగ్రహాల ప్రతిష్ఠ, ధ్వజస్తంభ, కలశ ప్రతిష్ఠలువైభవంగా నిర్వహించారు. అనంతరం ఆలయంలో, స్వామివారి శాంతికళ్యాణం కన్నులపండువగా నిర్వహించారు. ఈ సందర్భంగా గ్రామం, అసంఖ్యాకంగా విచ్చేసిన భక్తులతో కిటకిటలాడినది. మద్యాహ్నం 12 గంటలనుండి, ఈ కార్యక్రమాలకు విచ్చేసిన వేలాదిమంది భక్తులకు అన్నప్రసాద వితరణ జరిగింది. [11]

ఈ ఆలయంలో విగ్రహ ప్రతిష్ఠ నిర్వహించి 16 రోజులైన సందర్భంగా, 2017,జూన్-23వతేదీ శుక్రవారంనాడు, స్వామివారికి మహాన్యాసపూర్వక రుద్రాభిషేకం, విశేషపూజలు నిర్వహించారు. భక్తులకు అన్నప్రసాద వితరణ నిర్వహించారు.

===శ్రీ షిర్డీ సాయిబాబా ఆలయం=== 
స్థానిక '''అవ్వగారి మఠం''' ఆవరణలో 60 లక్షల రూపాయల దాతల వితరణతో నూతనంగా నిర్మించిన ఈ ఆలయంలో విగ్రహ ప్రతిష్ఠా మహోత్సవం, నాగమ్మ మాతాజీ ఆలయ కమిటీ ఆధ్వర్యంలో, 2016, ఏప్రిల్-9వతేదీ శనివారం నుండి 11వ తెదీ సోమవారం వరకు [[వైభవం]]గా నిర్వహించెదరు.

స్థానిక అవ్వగారి మఠం 73వ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా, 2017,జూన్-23వతేదీ శుక్రవారంనాడు, మఠావరణలో, భక్తులు, స్వామివారికి భక్తిశ్రద్ధలతో, మఠాధిపతి కారుమూరి నాగమ్మ ఆధ్వర్యంలో, భజనలు, పూజలు చేసారు. పలు ప్రాంతాలనుండి వచ్చిన 15 మంది గురువులతోపాటు, చిదానందగిరిస్వామి ప్రవచనం చేసారు. భక్తులకు అన్నసమారాధన నిర్వహించారు.

==గ్రామంలో ప్రధాన పంటలు==
ఈ ఊరిలో నల్లరేగడి [[భూమి]] ఉంటుంది. ఇక్కడ [[పత్తి]], [[మిరప]] ప్రధాన పంటలు, ఇవేకాక సొయాచిక్కుడు, [[మినుములు|మినుము]], [[శనగలు|శెనగ]] జొన్న, [[మొక్కజొన్న]], కంది మొదలగు పంటలను కూడా వేస్తారు.
==గ్రామంలో ప్రధాన వృత్తులు==
వ్యవసాయం, వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు

[[వర్గం:పెదపెదనందిపాడు మండలం లోని రెవిన్యూయేతర గ్రామాలు]]</text>
      <sha1>a1w0qb0y5zxtojqerhp4qge453dzw8h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957599</id>
      <parentid>4957598</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T09:10:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:పెదపెదనందిపాడు మండలం లోని రెవిన్యూయేతర గ్రామాలు]] ను తీసివేసారు;  [[వర్గం:పెదనందిపాడు మండలం లోని రెవిన్యూయేతర గ్రామాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4957599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15081" sha1="q7io7ptbov6ga5z6xo4w5hbipv7rf12" xml:space="preserve">{{Update}}
{{Infobox Settlement|
‎|name = అబ్బినేనిగుంటపాలెం
|native_name = 
|nickname = 
|settlement_type = రెవెన్యూయేతర గ్రామం
&lt;!-- images and maps -----------&gt;
|image_skyline = 
|imagesize = 
|image_caption = 
|image_map = 
|mapsize = 200px
|map_caption = 
|image_map1 =
|mapsize1 =
|map_caption1 =
|image_dot_map = 
|dot_mapsize =
|dot_map_caption =
|dot_x = |dot_y = 
|pushpin_map = ఆంధ్ర ప్రదేశ్
|pushpin_label_position = right
|pushpin_map_caption = 
|pushpin_mapsize = 200
&lt;!-- Location ------------------&gt;
|subdivision_type = [[రాష్ట్రం]]
|subdivision_name = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
|subdivision_type1 = [[జిల్లా]]
|subdivision_name1 = [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]]
|subdivision_type2 = [[మండలం]]
|subdivision_name2 = [[పెదనందిపాడు మండలం|పెదనందిపాడు]]
&lt;!-- Politics -----------------&gt;
|government_foonotes =
|government_type =
|leader_title = [[సర్పంచి]]
|leader_name = 
|leader_title1 = &lt;!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --&gt;
|leader_name1 =
|leader_title2 =
|leader_name2 =
|established_title = 
|established_date = 
&lt;!-- Area ---------------------&gt;
|area_magnitude = చ.కి.మీ
|unit_pref = 
|area_footnotes =
|area_total_km2 = 
&lt;!-- Population -----------------------&gt;
|population_as_of = 2011
|population_footnotes =
|population_note =
|population_total = 
|population_density_km2 = 
|population_blank1_title = పురుషులు
|population_blank1 = 
|population_blank2_title = స్త్రీలు
|population_blank2 = 
|population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య
|population_blank3 = 
&lt;!-- literacy -----------------------&gt;
|literacy_as_of = 2011
|literacy_footnotes =
|literacy_total = 
|literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య
|literacy_blank1 = 
|literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య
|literacy_blank2 = 
&lt;!-- General information ---------------&gt;
|timezone = 
|utc_offset = 
|timezone_DST = 
|utc_offset_DST = 
| latd   = 16.139950
| latm   = 
| lats   = 
| latNS   = N
| longd   = 80.327686
| longm   = 
| longs   = 
| longEW   = E
|elevation_footnotes = &lt;!-- for references: use&lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags --&gt;
|elevation_m = 
|elevation_ft = 
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --------&gt;
|postal_code_type = పిన్ కోడ్
|postal_code = 522015 
|area_code = 
|blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్
|blank_info = 0863
|blank1_name =
|website = 
|footnotes =
}}
'''అబ్బీనేనిగుంటపాలెం''' [[గుంటూరు జిల్లా]] [[పెదనందిపాడు మండలం|పెదనందిపాడు మండలానికి]] చెందిన రెవెన్యూయేతర గ్రామం. ఈ గ్రామం [[గుంటూరు]] నుండి [[పెదనందిపాడు]] వెళ్ళేదారిలో, గుంటూరు నుండి 20 కీమీల దూరంలో ఉంది. స్థానికంగా ఈ గ్రామాన్ని ఏబిపాలెం లేదా ఏజీపాలెం అని కూడా పిలుస్తారు.

==గ్రామంలో విద్యా సౌకర్యాలు==
===ఎం.ఆర్.జిల్లా పరిషత్తు ఉన్నత పాఠశాల=== 
#మాకినెని రామయ్య [[పాఠశాల]] నిర్మాణం చేశారు. 
#ఈ పాఠశాలలో 8వ తరగతి చదువుచున్న కె.రఘవేంద్ర అను విద్యార్థి, జాతీయ స్థాయి అథ్లెటిక్స్ పోటీలలో పాల్గొనటానికి ఎంపికైనాడు. ఈ విద్యార్థి, 2014, ఏప్రిల్-23 నుండి 25 వరకూ, [[హరిద్వార్]]లో నిర్వహించే పోటీలలో 1000 మీటర్ల [[పరుగు (రన్)|పరుగు]] పందెంలో పాల్గొంటాడు.
#ఈ పాఠశాల [[విద్యార్థులు]], ముగ్గురు స్కౌట్స్ &amp; గైడ్స్ ఎస్.కె.అబ్దుల్ రజాక్, కె.సాయి రాకేష్, కె.సారథి, 2014, ఆగస్టు-15న [[హైదరాబాదు]]లో జరిగే స్వాతంత్ర్య దినోత్సవ వేడుకలలో జరిగే పెరేడులో పాల్గొనేందుకు ఎంపికైనారు.
#ఈ పాఠశాలలో చదువుచున్న శ్రావణి, మానస, లక్ష్మీతిరుపతమ్మ, గోపీచంద్ అను విద్యార్థులు, ఇటీవల గుంటూరులో నిర్వహించిన జిల్లాస్థాయి అథ్లెటిక్స్ పోటీలలో, తమ తొలి ప్రయత్నంలోనే, రాష్ట్రస్థాయి పోటీలకు ఎంపికైనారు. వీరు 2014, సెప్టెంబరు-13,14 తేదీలలో కడప జిల్లా [[ప్రొద్దుటూరు]]లో జరుగనున్న రాష్ట్రస్థాయి అథ్లెటిక్స్ పోటీలలో పాల్గొంటారు. 
#ఈ పాఠశాలలో 10వ తరగతి చదువుచున్న పాపిశెట్టి నాగబాబు, 2014, సెప్టెంబరు-14న, [[పశ్చిమగోదావరి జిల్లా]], [[చాగల్లు]]లో నిర్వహించిన రాష్ట్రస్థాయి సబ్ జూనియర బాల్ [[బాడ్మింటన్]] ఛాంపియన్ షిప్ పోటీలలో, తృతీయస్థానం సంపాదించాడు.
#ఈ పాఠశాలలో 10వ తరగతి చదువుచున్న శ్రవణం మేరీసుప్రియ అను విద్యార్థిని, ఇటీవల రాష్ట్రస్థాయిలో నిర్వహించిన సాఫ్ట్ బాల్ పోటీలలో, బాలికల అండర్-17 విభాగంలో పాల్గొని, ద్వితీయస్థానం సంపాదించింది.
#ఈ పాఠశాలలో చదువుచున్న జమ్ముల రాజశేఖర్, అండర్-17 విభాగంలో జాతీయస్థాయి బాల్ బ్యాడ్ మింటన్ పోటీలలో పాల్గొనడానికి అర్హత సాధించాడు. 2016, జనవరి-5 నుండి తెలంగాణా రాష్ట్రంలోని నల్లగొండలో నిర్వహించు జాతీయస్థాయి పోటీలలో రాజశేఖర్, జట్టు కెప్టెనుగా వ్యవహరించెదడు.
#ఈ పాఠశాలలో చదువుచున్న ఎస్.హేమంత్ వెంకటచౌదరి, జాతీయస్థాయి కత్తిసాము పోటీలకు ఎంపికైనాడు. 2016, జనవరి-17న మహారాష్ట్ర లోని నాందేడ్ లో నిర్వహించు జాతీయస్థాయి పోటీలలో ఇతడు పాల్గొంటాడు. 
#ఇటీవల కడప జిల్లాలోని ప్రొద్దుటూరు పట్టణంలో నిర్వహించిన రాష్ట్రస్థాయి ఫెన్సింగ్ (కత్తి యుద్ధం) పోటీలలో ఈ పాఠశాలకు చెందిన విద్యార్థులు ఐదు రజత పతకాలనూ, ఐదు కాంస్య పతకాలనూ సాధించారు.

===సెయింట్ ఇగ్నీషియస్ ఉన్నత పాఠశాల===
==గ్రామానికి వ్యవసాయం, సాగునీటి సౌకర్యం==
ఊరికి ఆనుకునే పెద్దచెరువు అని పిలిచే ఒక [[చెరువు]] ఉంది.

==గ్రామములో రాజకీయాలు==
ఒరెయ్ అవ్వ యోగిని గారిని కూడా మర్చి పోయారా? మ 
==దర్శనీయ ప్రదేశాలు/దేవాలయాలు==
===శ్రీ అన్నపూర్ణాసమేత శ్రీ కాశీవిశ్వేశరస్వామివారి ఆలయo=== 
ఈ గ్రామంలో ఒక కోటి రూపాయల అంచనా వ్యయంతో నూతనంగా నిర్మించనున్న ఈ ఆలయనిర్మాణానికి, 2014, మార్చి-17, సోమవారం నాడు, [[శంకుస్థాపన]] చేశారు. ఈ సందర్భంగా, వేదపండితులు, గణపతి, వాస్తుహోమం నిర్వహించారు. అనంతరం భక్తులకు అన్నదానం నిర్వహించారు. ఈ దేవాలయ నిర్మాణానికి మాకినేని పెదరత్తయ్య గారు, 25 సెంట్ల స్థలాన్ని వితరణ చేశారు. ఈ [[ఆలయం]]లో ప్రతిష్ఠించడానికి కావలసిన విగ్రహాలను [[మహాబలిపురం]]లో తయారుచేయించుచున్నారు.

ఈ గ్రామములో దాతలు, గ్రామస్థుల ఆర్థిక సహకారంతో రెండున్నర కోట్ల రూపాయల వ్యయంతో నూతనంగా నిర్మించిన ఈ ఆలయంలో, విగ్రహప్రతిష్ఠా మహోత్సవాలు, 2017,జూన్-4వతేదీ ఆదివారంనుండి ప్రారంభించారు. 5వతేదీ సోమవారంనాడు మహాన్యాసపూర్వక రుద్రాభిషేకం, రుద్ర, చండీ హోమాలు, 6వతేదీ మంగళవారంనాడు, 7వతేదీ బుధవారంనాడు ప్రత్యేకపూజలు నిర్వహించారు. 8వతేదీ గురువారం ఉదయం శ్రీ విద్యారణ్యభారతీస్వామి పర్యవేక్షణలో శివలింగం, శ్రీ గణపతి, శ్రీ అన్నపూర్ణాకాశీవిశ్వేశ్వరస్వామి, ఆదిత్యాది నవగ్రహాల ప్రతిష్ఠ, ధ్వజస్తంభ, కలశ ప్రతిష్ఠలువైభవంగా నిర్వహించారు. అనంతరం ఆలయంలో, స్వామివారి శాంతికళ్యాణం కన్నులపండువగా నిర్వహించారు. ఈ సందర్భంగా గ్రామం, అసంఖ్యాకంగా విచ్చేసిన భక్తులతో కిటకిటలాడినది. మద్యాహ్నం 12 గంటలనుండి, ఈ కార్యక్రమాలకు విచ్చేసిన వేలాదిమంది భక్తులకు అన్నప్రసాద వితరణ జరిగింది. [11]

ఈ ఆలయంలో విగ్రహ ప్రతిష్ఠ నిర్వహించి 16 రోజులైన సందర్భంగా, 2017,జూన్-23వతేదీ శుక్రవారంనాడు, స్వామివారికి మహాన్యాసపూర్వక రుద్రాభిషేకం, విశేషపూజలు నిర్వహించారు. భక్తులకు అన్నప్రసాద వితరణ నిర్వహించారు.

===శ్రీ షిర్డీ సాయిబాబా ఆలయం=== 
స్థానిక '''అవ్వగారి మఠం''' ఆవరణలో 60 లక్షల రూపాయల దాతల వితరణతో నూతనంగా నిర్మించిన ఈ ఆలయంలో విగ్రహ ప్రతిష్ఠా మహోత్సవం, నాగమ్మ మాతాజీ ఆలయ కమిటీ ఆధ్వర్యంలో, 2016, ఏప్రిల్-9వతేదీ శనివారం నుండి 11వ తెదీ సోమవారం వరకు [[వైభవం]]గా నిర్వహించెదరు.

స్థానిక అవ్వగారి మఠం 73వ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా, 2017,జూన్-23వతేదీ శుక్రవారంనాడు, మఠావరణలో, భక్తులు, స్వామివారికి భక్తిశ్రద్ధలతో, మఠాధిపతి కారుమూరి నాగమ్మ ఆధ్వర్యంలో, భజనలు, పూజలు చేసారు. పలు ప్రాంతాలనుండి వచ్చిన 15 మంది గురువులతోపాటు, చిదానందగిరిస్వామి ప్రవచనం చేసారు. భక్తులకు అన్నసమారాధన నిర్వహించారు.

==గ్రామంలో ప్రధాన పంటలు==
ఈ ఊరిలో నల్లరేగడి [[భూమి]] ఉంటుంది. ఇక్కడ [[పత్తి]], [[మిరప]] ప్రధాన పంటలు, ఇవేకాక సొయాచిక్కుడు, [[మినుములు|మినుము]], [[శనగలు|శెనగ]] జొన్న, [[మొక్కజొన్న]], కంది మొదలగు పంటలను కూడా వేస్తారు.
==గ్రామంలో ప్రధాన వృత్తులు==
వ్యవసాయం, వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు

[[వర్గం:పెదనందిపాడు మండలం లోని రెవిన్యూయేతర గ్రామాలు]]</text>
      <sha1>q7io7ptbov6ga5z6xo4w5hbipv7rf12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>గోగులమూడి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60848</id>
    <revision>
      <id>4957600</id>
      <parentid>4130225</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T09:11:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:పెదనందిపాడు మండలం లోని రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] ను తీసివేసారు;  [[వర్గం:పెదనందిపాడు మండలం లోని రెవిన్యూయేతర గ్రామాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4957600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8514" sha1="ekkwfotphy2n3zyh7aq1dfxssoc6her" xml:space="preserve">{{Infobox Settlement|
‎|name = గోగులమూడి
|native_name = 
|nickname = 
|settlement_type = రెవెన్యూయేతర గ్రామం
&lt;!-- images and maps -----------&gt;
|image_skyline = 
|imagesize = 
|image_caption = 
|image_map = 
|mapsize = 200px
|map_caption = 
|image_map1 =
|mapsize1 =
|map_caption1 =
|image_dot_map = 
|dot_mapsize =
|dot_map_caption =
|dot_x = |dot_y = 
|pushpin_map = ఆంధ్ర ప్రదేశ్
|pushpin_label_position = right
|pushpin_map_caption = ఆంధ్రప్రదేశ్ పటంలో గ్రామ స్థానం
|pushpin_mapsize = 200
&lt;!-- Location ------------------&gt;
|subdivision_type = [[రాష్ట్రం]]
|subdivision_name = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
|subdivision_type1 = [[జిల్లా]]
|subdivision_name1 = [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]]
|subdivision_type2 = [[మండలం]]
|subdivision_name2 = [[పెదనందిపాడు మండలం|పెదనందిపాడు]]
&lt;!-- Politics -----------------&gt;
|government_foonotes =
|government_type =
|leader_title = [[సర్పంచి]]
|leader_name = కట్టా సునీత
|leader_title1 = &lt;!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --&gt;
|leader_name1 =
|leader_title2 =
|leader_name2 =
|established_title = 
|established_date = 
&lt;!-- Area ---------------------&gt;
|area_magnitude = చ.కి.మీ
|unit_pref = 
|area_footnotes =
|area_total_km2 = 
&lt;!-- Population -----------------------&gt;
|population_as_of = 2011
|population_footnotes =
|population_note =
|population_total = 
|population_density_km2 = 
|population_blank1_title =  పురుషుల సంఖ్య
|population_blank1 = 
|population_blank2_title =  స్త్రీల సంఖ్య
|population_blank2 = 
|population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య
|population_blank3 = 
&lt;!-- literacy -----------------------&gt;
|literacy_as_of = 2011
|literacy_footnotes =
|literacy_total = 
|literacy_blank1_title =  పురుషుల సంఖ్య
|literacy_blank1 = 
|literacy_blank2_title =  స్త్రీల సంఖ్య
|literacy_blank2 = 
&lt;!-- General information ---------------&gt;
|timezone = 
|utc_offset = 
|timezone_DST = 
|utc_offset_DST = 
| latd          = 16.106757
| latm          = 
| lats          = 
| latNS          = N
| longd          = 80.362378
| longm          = 
| longs          = 
| longEW         = E
|elevation_footnotes = &lt;!-- for references: use&lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags --&gt;
|elevation_m = 
|elevation_ft = 
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --------&gt;
|postal_code_type = పిన్ కోడ్
|postal_code = 522015 
|area_code = 
|blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్
|blank_info = 0863
|blank1_name =
|website = 
|footnotes =
}}
'''గోగులమూడి''' [[గుంటూరు జిల్లా]] [[పెదనందిపాడు మండలం|పెదనందిపాడు మండలానికి]] చెందిన రెవెన్యూయేతర గ్రామం.

==గ్రామములోని విద్యాసౌకర్యాలు==
జిల్లా పరిషత్తు ఉన్నత [[పాఠశాల]].
==గ్రామ పంచాయతీ==

#గోగులమూడి సర్పంచి పదవికి, ఏకగ్రీవం ఆనవాయితీగా ఉంది. గతంలో చిగురుపాటి వీరయ్య చౌదరి సర్పంచిగా ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికైనారు. ఇతను 1962 నుండి 1988 వరకూ సర్పంచిగా పనిచేసారు. ఇందులో రెండు సార్లు ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికైనారు. మధ్యలో ఒక విడత పోటీ చేశారు. ఆయన హయాంలో గోగులమూడి-[[రావిపాడు]] రహదారి, రక్షిత మంచినీటి పథకం ఏర్పాటు చేశారు. మౌలిక వసతులకల్పన, వాటర్ ట్యాంక్ నిర్మాణం, పాఠశాలల ఏర్పాటుకు కృషిచేసారు. గ్రామానికి బస్సు సౌకర్యం కలుగజేసినారు. వీరు 1956లో రష్యా సందర్శించారు. వీరు 2014, అక్టోబరు-11న కాలధర్మం చెందినారు. ఆ తరువాత శ్రీ వెలినేని కృష్ణారావు పోటీలో గెలుపొంది, గ్రామాభివృద్ధికి తనవంతు కృషి చేశారు. కృష్ణారావు తరువాత లావు సోమయ్య, లావు సుబ్బమ్మ ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికై గ్రామంలోని పాఠశాల అభివృద్ధికి కృషి చేశారు. 2006 నుండి ఇప్పటివరకూ, శ్రీ జక్కం నాగేశ్వరరావు సర్పంచిగా పనిచేసి గ్రామాభివృద్ధికి పాటుబడ్డారు. 
#2013 [[జూలై]]లో ఈ గ్రామ పంచాయతీకి జరిగిన ఎన్నికలలో కట్టా సునీత, [[సర్పంచి]]గా ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికైంది.. 
==దర్శనీయ ప్రదేశాలు/దేవాలయాలు== 
#శ్రీ సిద్ధి వినాయక స్వామివారి దేవాలయం:- ఈ ఆలయంలో స్వామివారి 19వ వార్షికోత్సవం, 2014, మే-11, ఆదివారం నాడు ఘనంగా నిర్వహించారు. ఈ సందర్భంగా ఆలయంలో మహాన్యాస పూర్వక [[ఏకాదశి|ఏకాదశ]] రుద్రాభిషేకం, ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహించారు. ఈ సందర్భంగా పలువురు భక్తులు తరలి వచ్చి, స్వామివారికి పూజలు చేసారు. పలువురు దంపతులు గణపతి శాంతికళ్యాణంలో పాల్గొన్నారు. అనంతరం భక్తులకు అన్నదానం నిర్వహించారు.
#శ్రీ వీర్లంకమ్మ దేవాలయం:- ఈ ఆలయ వార్షికోత్సవాన్ని పురస్కరించుకొని, 2015.మే-31వ తేదీ ఆదివారంనాడు, ఆలయంలో ప్రత్యేకపూజలు నిర్వహించారు. ఈ సందర్భంగా అమ్మవారిని ప్రత్యేకంగా అలంకరించారు. [[మద్యాహ్న భోజన పథకము|మద్యాహ్]]నం భక్తులకు అన్నదాన కార్యక్రమం నిర్వహించారు.
#గోగులమూడిలో రామమందిర నిర్వాహకులకు, 2014, మార్చి-31న (ఉగాదిరోజున) లావు నాగేశ్వరరావు తరఫున, పార్వతి, సీతాసమేత రామ, లక్ష్మణ హనుమంత ఉత్సవ విగ్రహాలను, అందజేశారు.
#శ్రీ పోలేరమ్మ తల్లి ఆలయం:- ఈ ఆలయంలో వార్షిక [[తిరునాళ్ళు]], 2015, జూన్-2వ తేదీ మంగళవారం ఘనంగా నిర్వహించారు. సమీప గ్రామాలనుండి భక్తులు ఆలయానికి తరలివచ్చి, అమ్మవారిని దర్శించుకొని, మొక్కులు తీర్చుకున్నారు.

==మూలాలు==
&lt;br /&gt;

[[వర్గం:పెదనందిపాడు మండలం లోని రెవిన్యూయేతర గ్రామాలు]]</text>
      <sha1>ekkwfotphy2n3zyh7aq1dfxssoc6her</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నాగులపాడు (పెదనందిపాడు)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60850</id>
    <revision>
      <id>4957601</id>
      <parentid>4130574</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T09:11:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:పెదనందిపాడు మండలం లోని రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] ను తీసివేసారు;  [[వర్గం:పెదనందిపాడు మండలం లోని రెవిన్యూయేతర గ్రామాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4957601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10604" sha1="bc7cmnmauhcko1rkh4d7q4sr4nzqyu8" xml:space="preserve">{{Infobox Settlement|
‎|name = నాగులపాడు
|native_name = 
|nickname = 
|settlement_type = రెవెన్యూయేతర గ్రామం
&lt;!-- images and maps -----------&gt;
|image_skyline = 
|imagesize = 
|image_caption = 
|image_map = 
|mapsize = 200px
|map_caption = 
|image_map1 =
|mapsize1 =
|map_caption1 =
|image_dot_map = 
|dot_mapsize =
|dot_map_caption =
|dot_x = |dot_y = 
|pushpin_map = ఆంధ్ర ప్రదేశ్
|pushpin_label_position = right
|pushpin_map_caption = ఆంధ్రప్రదేశ్ పటంలో గ్రామ స్థానం
|pushpin_mapsize = 200
&lt;!-- Location ------------------&gt;
|subdivision_type = [[రాష్ట్రం]]
|subdivision_name = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
|subdivision_type1 = [[జిల్లా]]
|subdivision_name1 = [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]]
|subdivision_type2 = [[మండలం]]
|subdivision_name2 = [[పెదనందిపాడు మండలం|పెదనందిపాడు]]
&lt;!-- Politics -----------------&gt;
|government_foonotes =
|government_type =
|leader_title = [[సర్పంచి]]
|leader_name = శ్రీ తాడేపల్లి వెంకట సుబ్బారావు
|leader_title1 = &lt;!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --&gt;
|leader_name1 =
|leader_title2 =
|leader_name2 =
|established_title = 
|established_date = 
&lt;!-- Area ---------------------&gt;
|area_magnitude = చ.కి.మీ
|unit_pref = 
|area_footnotes =
|area_total_km2 = 
&lt;!-- Population -----------------------&gt;
|population_as_of = 2011
|population_footnotes =
|population_note =
|population_total = 
|population_density_km2 = 
|population_blank1_title =  పురుషుల సంఖ్య
|population_blank1 = 
|population_blank2_title =  స్త్రీల సంఖ్య
|population_blank2 = 
|population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య
|population_blank3 = 
&lt;!-- literacy -----------------------&gt;
|literacy_as_of = 2011
|literacy_footnotes =
|literacy_total = 
|literacy_blank1_title =  పురుషుల సంఖ్య
|literacy_blank1 = 
|literacy_blank2_title =  స్త్రీల సంఖ్య
|literacy_blank2 = 
&lt;!-- General information ---------------&gt;
|timezone = 
|utc_offset = 
|timezone_DST = 
|utc_offset_DST = 
| latd          = 15.792202
| latm          = 
| lats          = 
| latNS          = N
| longd          = 80.001084
| longm          = 
| longs          = 
| longEW         = E
|elevation_footnotes = &lt;!-- for references: use&lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags --&gt;
|elevation_m = 
|elevation_ft = 
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --------&gt;
|postal_code_type = పిన్ కోడ్
|postal_code = 522 235
|area_code = 
|blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్
|blank_info = 0863
|blank1_name =
|website = 
|footnotes =
}}
'''నాగులపాడు''' [[గుంటూరు జిల్లా]] [[పెదనందిపాడు మండలం]] లోని రెవెన్యూయేతర, గ్రామం.

==గ్రామంలోని విద్యా సౌకర్యాలు==
===శ్రీనివాస ఉన్నత పాఠశాల=== 
#ఆర్.రేవంత్ అను విద్యార్థి, ఈ పాఠశాలలో 9వ తరగతి చదువుచున్నాడు. ఇతడు పోలీసు అమరవీరుల సంస్మరణ దినోత్సవం సందర్భంగా జిల్లా వ్యాప్తంగా నిర్వహించిన చిత్రలేఖనం పోటీలలో ద్వితీయస్థానం సంపాదించాడు. 
#ఈ పాఠశాలలో చదువుచున్న ఏ.ఎన్.ముఖేష్ అను విద్యార్థి రూపొందించిన హైడ్రాలిక్ బ్రిద్జ్ ప్రయోగ నమూనా, జిల్లా స్థాయి సైన్స్ ఫెయిర్ ప్రదర్శనలో, ర్రాష్ట్రస్థాయికి ఎంపికైనది. 
===ఎస్.టి.కాలనీలోని ప్రాథమిక పాఠశాల===
==గ్రామ పంచాయతీ==

#ఈ గ్రామసర్పంచిగా శ్రీ ఆళ్ళ రాఘవయ్యగారు 3 దశాబ్దాలపాటు సేవలు, మౌలిక వసతుల కల్పనకు, విశేషకృషి చేశారు. వీరు 1953 నుండి 1959 వరకూ మరియా 1964 నుండి 1990 వరకూ ఈ గ్రామ సర్పంచిగా పనిచేశారు. వీరి హయాంలో నాగులపాడు నుండి పెదనందిపాడు వెళ్ళేటందుకు రహదారి వసతి కల్పించారు. దీనికొరకు, రైతులనుండి 5 గజాల వంతున స్థలాలు కొనుగోలు చేసి, తానుగూడా కొంత ఖర్చు భరించారు. పొలాలు వెళ్ళేటందుకు డొంకదారులు కల్పించారు. రక్షిత మంచినీటి పథకం, పంచాయతీ కార్యాలయం, గ్రంథాలయం, పాఠశాల భవనాలు నిర్మించారు. లయన్స్ క్లబ్ సహాయంతో బాపట్ల రోడ్డు వద్ద బస్ షెల్టర్ నిర్మించారు. శ్మశానాన్ని బాగుచేయించారు. వీరు 91 సంవత్సరాల వయస్సులో, 2014,డిసెంబరు-15వ తేదీనాడు కన్నుమూసినారు. 
#2013 [[జూలై]]లో ఈ గ్రామ పంచాయతీకి జరిగిన ఎన్నికలలో తాడేపల్లి వెంకట సుబ్బారావు, [[సర్పంచి]]గా ఎన్నికైనాడు ఉప సర్పంచిగా వెంకటరావు ఎన్నికైనాడు.

==దర్శనీయ ప్రదేశాలు/దేవాలయాలు==
===శ్రీ వల్లీ దేవసేనా సమేత సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి దేవాలయం===
వందల సంవత్సరాల క్రితం వెలసిన ఈ ఆలయం, భక్తుల కొంగుబంగారంగా విలసిల్లుచున్నది. ఇక్కడ నాగేంద్రస్వామి వెలసినందున ఈ గ్రామానికి &quot;[[నాగులపాడు]]&quot; అని పేరు వచ్చినదని చరిత్రకారుల అభిప్రాయం. [[నాగులచవితి]]కి, జిల్లా నలుమూలల నుండి భక్తులు ఈ ఆలయానికి చేరుకుంటారు. 49 శిరస్సులుగల నాగేంద్రుడు, పైన బాలసుబ్రహ్మణ్యస్వామి పాలరాతి విగ్రహం, దీనిపైన నిర్మించిన ఆలయం విశిష్టతను సంతరించుకున్నవి. ఈ ఆలయం చారిత్రాత్మకంగా, అధ్యాత్మికంగా ఎంతో ప్రసిద్ధిచెందినది. ఈ స్వామివారు, వరాలిచ్చే ఆపద్బాంధవుడని ఈ ప్రాంత ప్రజల నమ్మకం. ఈ దేవాలయంలో ప్రతి [[గురువారం]], [[ఆదివారం]] పిల్లల చెవులకు, ముక్కులకు పోగులు కుట్టించి, పొంగళ్ళు పెట్టి, నైవేద్యాలు సమర్పించటం ఆనవాయితీ. ఈ ప్రాంతప్రజలు ఎక్కువగా తమ పిల్లలకు నాగరాజు, నాగేశ్వరరావు, నాగవల్లి అను పేర్లు పెట్టుకుంటుంటారు. ఇక్కడ స్వామివారి బ్రహ్మోత్సవాలు ప్రతి సంవత్సరం, [[వైశాఖ మాసం]] (మే నేల) లో, ఎనిమిది రోజులపాటు, కన్నులపండువగా నిర్వహించెదరు. ఈ సప్తాహంలో ఆఖరిరోజున స్వామివారి కళ్యాణం అంగరంగ వైభవంగా నిర్వహించెదరు. ఈ వేడుకలలో పలు భజన సమాజాలవారు భజన కార్యక్రమాలు వీనుల విందుగా నిర్వహించెదరు. ఇక్కడ యాత్రికుల సౌకర్యార్ధం, ప్రత్యేక గదులు, కళ్యాణమండపాలు నిర్మించారు.

==గ్రామంలో ప్రధాన పంటలు==
[[వరి]], అపరాలు, కాయగూరలు

==గ్రామంలో ప్రధాన వృత్తులు==
[[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాధారిత వృత్తులు

==గ్రామ ప్రముఖులు==
ఈ గ్రామానికి చెందిన సూరే పల్లవీరాం, ఆచార్య నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం నుండి డాక్టరేటు పట్టా పొందినారు. ఈమె ఇ.సి.ఇ. విభాగంలో 4జి సాంకేతిక పరిఙానానికి సంబంధించిన అంశంపై సమర్పించిన పరిశోధన పత్రానికి ఈమెకు ఈ డాక్టరేటు ప్రదానం చేసారు.

== మూలాలు ==
{{మూలాలు}}

[[వర్గం:పెదనందిపాడు మండలం లోని రెవిన్యూయేతర గ్రామాలు]]</text>
      <sha1>bc7cmnmauhcko1rkh4d7q4sr4nzqyu8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65507</id>
    <revision>
      <id>4957527</id>
      <parentid>4631919</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:50:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>4957527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11965" sha1="2q7sz9pxog9efgpot7uszi2obefyzfm" xml:space="preserve">{{Infobox person
| honorific_prefix          = 
| name                      = మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి
| honorific_suffix          = 
| native_name               = 
| native_name_lang          = 
| image                     = Mokkapati krishna murthy.jpg
| image_size                = 
| alt                       = 
| caption                   = 
| birth_name                = 
| birth_date                = 1910
| birth_place               = [[వసంతవాడ -1 (పెదపాడు)|వసంతవాడ (పెదపాడు)|వసంతవాడ]], [[పెదపాడు మండలం|పెదపాడు]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]]
| disappeared_date          = &lt;!-- {{Disappeared date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (disappeared date then birth date) --&gt;
| disappeared_place         = 
| disappeared_status        = 
| death_date                = {{Death date and age|1962|05|06|1910|01|01}} 
| death_place               = 
| death_cause               = 
| body_discovered           = 
| resting_place             = 
| resting_place_coordinates = &lt;!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --&gt;
| monuments                 = 
| residence                 = 
| nationality               = భారతీయుడు
| other_names               = 
| ethnicity                 = &lt;!-- Ethnicity should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
| citizenship               = 
| education                 = 
| alma_mater                = స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్, మద్రాసు
| occupation                = చిత్రకారుడు, శిల్పి, రచయిత
| years_active              = 
| employer                  = 
| organization              = 
| agent                     = 
| known_for                 = 
| notable_works             = రతీమన్మధ, &lt;br&gt;భిక్షాటనమూర్తి, &lt;br&gt;వరూధిని
| style                     = 
| influences                = 
| influenced                = 
| home_town                 = 
| salary                    = 
| net_worth                 = &lt;!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
| height                    = &lt;!-- {{height|m=}} --&gt;
| weight                    = &lt;!-- {{convert|weight in kg|kg|lb}} --&gt;
| television                = 
| title                     = 
| term                      = 
| predecessor               = 
| successor                 = 
| party                     = 
| movement                  = 
| opponents                 = 
| boards                    = 
| religion                  = &lt;!-- Religion should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
| denomination              = &lt;!-- Denomination should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
| criminal_charge           = &lt;!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources --&gt;
| criminal_penalty          = 
| criminal_status           = 
| spouse                    = 
| partner                   = &lt;!-- unmarried life partner; use ''Name (1950–present)'' --&gt;
| children                  = 
| parents                   = 
| relatives                 = 
| callsign                  = 
| awards                    = 
| signature                 = 
| signature_alt             = 
| signature_size            = 
| module                    = 
| module2                   = 
| module3                   = 
| module4                   = 
| module5                   = 
| module6                   = 
| website                   = &lt;!-- {{URL|Example.com}} --&gt;
| footnotes                 = 
| box_width                 = 
}}
'''మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి''' [[చిత్రకారుడు]], [[రచయిత]]. ఈయన ప్రజ్ఞ బహుముఖం. కేవలం చిత్రకళలోనే కాక రచనా రంగంలోనూ కూడా మంచి ప్రజ్ఞ కనబరచాడు. 
==జీవిత విశేషాలు==
ఈయన [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]],[[పెదపాడు మండలం|పెదపాడు మండలానికి]] చెందిన [[వసంతవాడ -1 (పెదపాడు)|వసంతవాడ]] గ్రామంలో [[1910]]లో జన్మించాడు. ఇతని కుటుంబం కవులు, కళాకారులకు పుట్టినిల్లు. [[మద్రాసు]]లోని స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్‌లో చేరి [[దేవీప్రసాద్ రాయ్ చౌదరి]] వద్ద [[చిత్రలేఖనం]]లో శిక్షణ పొందాడు. ఇతని చిత్రాలను ప్రధానంగా లినోకట్స్, ప్రకృతి దృశ్యాలు, పల్లెటూరి జీవన దృశ్యాలు, ప్రాచీన గాధలకు రూపకల్పన చేసిన చిత్రాలుగా నాలుగు విభాగాలుగా విభజించవచ్చు. ఇవికాక ఎన్నో రేఖాచిత్రాలు గీశాడు. ఇతని [[చిత్రకళ]] దాదాపు సాంప్రదాయక పద్దతిలోనే సాగినా ఇతడు ఆధునిక కళా సాంప్రదాయాలన్నింటినీ ఆకళింపు చేసుకున్నాడు. భాగవతం పై అనేక రేఖాచిత్రాలు గీశాడు. పాశ్చాత్య చిత్రకళా రీతులపై, సిద్ధాంతాలపై లోతైన అధ్యయనం చేసి వాటిలోని మార్పులను, ధోరణులను వివరిస్తూ అనేక విలువైన వ్యాసాలను రచించి ప్రచురించాడు.&lt;ref name=&quot;చలసాని&quot;&gt;{{cite book |last1=చలసాని ప్రసాదరావు |title=ఆధునిక చిత్రకళ |pages=80-83 |url=http://sobhanaachala.blogspot.com/2016/01/blog-post_16.html |accessdate=24 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190104072232/http://sobhanaachala.blogspot.com/2016/01/blog-post_16.html |archive-date=4 జనవరి 2019 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ఇతని చెల్లెళ్లు సీతాదేవి, పిలకా విజయలక్ష్మి, కె.స్వరాజ్యలక్ష్మి కూడా చిత్రకారిణులే&lt;ref name=&quot;తెలుగు వెలుగు&quot;&gt;{{cite journal |last1=హారిక |title=అస్పష్ట ప్రతిబింబాలు |journal=తెలుగు వెలుగు |url=http://www.teluguvelugu.in/vyasalu.php?news_id=ODE5&amp;subid=MTA=&amp;menid=Mw==&amp;authr_id=NTc1&amp;etitle= |accessdate=24 June 2020 |archive-date=26 జూన్ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626225231/http://www.teluguvelugu.in/vyasalu.php?news_id=ODE5&amp;subid=MTA=&amp;menid=Mw==&amp;authr_id=NTc1&amp;etitle= |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

ఇతడు తన 52వ యేట [[1962]], [[మే 6]]వ తేదీన మరణించాడు&lt;ref name=&quot;చలసాని&quot; /&gt;.

==ముఖ్యమైన చిత్రాలు==
[[File:Matrumurthi.jpg|thumb|right|125px|మాతృమూర్తి]]
[[దస్త్రం:Misimi 1992 07.jpeg|thumb|right|125px|సత్యభామ]]
ఈయన చిత్రాలలో గుర్తింపు పొందినవి కొన్ని:
* '''వరూధిని''' 
* '''పురిటాలు'''
* '''మడినీళ్లు'''
* '''ఊరిబయట'''
* '''స్నానసుందరి'''
* '''సంధ్యార్చన'''
* '''మాతృమూర్తి'''
* '''రతీమన్మధ'''
* '''భిక్షాటనమూర్తి'''
* '''పడవవాళ్ళ పాట'''
* '''రైతు పడచు'''
* '''సత్యభామ'''

==రచనలు==
ఇతడు చిత్రకళకు సంబంధించిన వ్యాసాలు, ఇతర రచనలు [[ఆంధ్రపత్రిక]], భారతి వంటి పత్రికలలో ప్రచురించాడు. 

ఇతని రచనలు కొన్ని:
* ఆంధ్రులు వారి చిత్రకళ - వ్యాసం - [[ఆంధ్రపత్రిక]] సర్వజిత్తు సంవత్సరాది సంచిక - [[1948]]
* అవనీంద్ర స్మృతి&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి |title=అవనీంద్ర స్మృతి |journal=భారతి |date=ఫిబ్రవరి 1952 |volume=29 |issue=2 |page=1 |url=http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/magazineframe.aspx?bookid=8171 |accessdate=24 June 2020 |archive-date=26 జూన్ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626072104/http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/magazineframe.aspx?bookid=8171 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; - పద్యం - భారతి - [[ఫిబ్రవరి]] 1952
* తొలి [[ఇటలీ]] చిత్రకారులు&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి |title=ఇటలీ తొలి చిత్రకారులు |journal=భారతి |date=మే [[1953]] |volume=30 |issue=5 |pages=467-476 |url=http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/magazineframe.aspx?bookid=8187 |accessdate=24 June 2020 |archive-date=25 జూన్ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625070250/http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/magazineframe.aspx?bookid=8187 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; - వ్యాసం - భారతి - మే 1953
* చిత్రకళలో విప్లవం తెచ్చిన వాన్‌గో&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి |title=చిత్రకళలో విప్లవం తెచ్చిన వాన్‌గో |journal=భారతి |date=జనవరి 1960 |volume=37 |issue=1 |pages=66-69 |url=http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/magazineframe.aspx?bookid=19818 |accessdate=24 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305011656/http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/magazineframe.aspx?bookid=19818 |archive-date=5 మార్చి 2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; - వ్యాసం - భారతి - [[జనవరి]] 1960
* పాశ్చాత్య చిత్రలేఖనంలో పరిణామాలు - వ్యాసం - పరిశోధన 

ఇవి కాక ఇతడు చిత్రించిన భాగవత చిత్రాలను వజ్ఝ శ్రీనివాస శర్మ సేకరించి [[1969]]లో లలితకళా అకాడమీ తరఫున భాగవత ఇలస్ట్రేషన్ అనే ఆంగ్ల గ్రంథాన్ని ప్రచురించాడు.

==చిత్రమాలిక==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
File:Manchili railwaystation.jpg| మంచిలి రైలేస్టేషన్  
File:Sivalayam temple outer view.jpg| మంచిలి శివాలయం 
  

&lt;/gallery&gt;

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
{{Authority control}}

[[వర్గం:తెలుగువారు]]
[[వర్గం:1910 జననాలు]]
[[వర్గం:1962 మరణాలు]]
[[వర్గం:చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:రచయితలు]]</text>
      <sha1>2q7sz9pxog9efgpot7uszi2obefyzfm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957529</id>
      <parentid>4957527</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:52:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11932" sha1="f992sl1967akwcxp06z9oh7ef3j6z3r" xml:space="preserve">{{Infobox person
| honorific_prefix          = 
| name                      = మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి
| honorific_suffix          = 
| native_name               = 
| native_name_lang          = 
| image                     = Mokkapati krishna murthy.jpg
| image_size                = 
| alt                       = 
| caption                   = 
| birth_name                = 
| birth_date                = 1910
| birth_place               = [[వసంతవాడ -1 (పెదపాడు)|వసంతవాడ (పెదపాడు)|వసంతవాడ]], [[పెదపాడు మండలం|పెదపాడు]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]]
| disappeared_date          = &lt;!-- {{Disappeared date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (disappeared date then birth date) --&gt;
| disappeared_place         = 
| disappeared_status        = 
| death_date                = {{Death date and age|1962|05|06|1910|01|01}} 
| death_place               = 
| death_cause               = 
| body_discovered           = 
| resting_place             = 
| resting_place_coordinates = &lt;!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --&gt;
| monuments                 = 
| residence                 = 
| nationality               = భారతీయుడు
| other_names               = 
| ethnicity                 = &lt;!-- Ethnicity should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
| citizenship               = 
| education                 = 
| alma_mater                = స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్, మద్రాసు
| occupation                = చిత్రకారుడు, శిల్పి, రచయిత
| years_active              = 
| employer                  = 
| organization              = 
| agent                     = 
| known_for                 = 
| notable_works             = రతీమన్మధ, &lt;br&gt;భిక్షాటనమూర్తి, &lt;br&gt;వరూధిని
| style                     = 
| influences                = 
| influenced                = 
| home_town                 = 
| salary                    = 
| net_worth                 = &lt;!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
| height                    = &lt;!-- {{height|m=}} --&gt;
| weight                    = &lt;!-- {{convert|weight in kg|kg|lb}} --&gt;
| television                = 
| title                     = 
| term                      = 
| predecessor               = 
| successor                 = 
| party                     = 
| movement                  = 
| opponents                 = 
| boards                    = 
| religion                  = &lt;!-- Religion should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
| denomination              = &lt;!-- Denomination should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
| criminal_charge           = &lt;!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources --&gt;
| criminal_penalty          = 
| criminal_status           = 
| spouse                    = 
| partner                   = &lt;!-- unmarried life partner; use ''Name (1950–present)'' --&gt;
| children                  = 
| parents                   = 
| relatives                 = 
| callsign                  = 
| awards                    = 
| signature                 = 
| signature_alt             = 
| signature_size            = 
| module                    = 
| module2                   = 
| module3                   = 
| module4                   = 
| module5                   = 
| module6                   = 
| website                   = &lt;!-- {{URL|Example.com}} --&gt;
| footnotes                 = 
| box_width                 = 
}}
'''మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి''' [[చిత్రకారుడు]], [[రచయిత]]. ఈయన ప్రజ్ఞ బహుముఖం. కేవలం చిత్రకళలోనే కాక రచనా రంగంలోనూ కూడా మంచి ప్రజ్ఞ కనబరచాడు. 
==జీవిత విశేషాలు==
ఈయన [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]],[[పెదపాడు మండలం|పెదపాడు మండలానికి]] చెందిన [[వసంతవాడ -1 (పెదపాడు)|వసంతవాడ]] గ్రామంలో [[1910]]లో జన్మించాడు. ఇతని కుటుంబం కవులు, కళాకారులకు పుట్టినిల్లు. [[మద్రాసు]]లోని స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్‌లో చేరి [[దేవీప్రసాద్ రాయ్ చౌదరి]] వద్ద [[చిత్రలేఖనం]]లో శిక్షణ పొందాడు. ఇతని చిత్రాలను ప్రధానంగా లినోకట్స్, ప్రకృతి దృశ్యాలు, పల్లెటూరి జీవన దృశ్యాలు, ప్రాచీన గాధలకు రూపకల్పన చేసిన చిత్రాలుగా నాలుగు విభాగాలుగా విభజించవచ్చు. ఇవికాక ఎన్నో రేఖాచిత్రాలు గీశాడు. ఇతని [[చిత్రకళ]] దాదాపు సాంప్రదాయక పద్దతిలోనే సాగినా ఇతడు ఆధునిక కళా సాంప్రదాయాలన్నింటినీ ఆకళింపు చేసుకున్నాడు. భాగవతం పై అనేక రేఖాచిత్రాలు గీశాడు. పాశ్చాత్య చిత్రకళా రీతులపై, సిద్ధాంతాలపై లోతైన అధ్యయనం చేసి వాటిలోని మార్పులను, ధోరణులను వివరిస్తూ అనేక విలువైన వ్యాసాలను రచించి ప్రచురించాడు.&lt;ref name=&quot;చలసాని&quot;&gt;{{cite book |last1=చలసాని ప్రసాదరావు |title=ఆధునిక చిత్రకళ |pages=80-83 |url=http://sobhanaachala.blogspot.com/2016/01/blog-post_16.html |accessdate=24 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190104072232/http://sobhanaachala.blogspot.com/2016/01/blog-post_16.html |archive-date=4 జనవరి 2019 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ఇతని చెల్లెళ్లు సీతాదేవి, పిలకా విజయలక్ష్మి, కె.స్వరాజ్యలక్ష్మి కూడా చిత్రకారిణులే&lt;ref name=&quot;తెలుగు వెలుగు&quot;&gt;{{cite journal |last1=హారిక |title=అస్పష్ట ప్రతిబింబాలు |journal=తెలుగు వెలుగు |url=http://www.teluguvelugu.in/vyasalu.php?news_id=ODE5&amp;subid=MTA=&amp;menid=Mw==&amp;authr_id=NTc1&amp;etitle= |accessdate=24 June 2020 |archive-date=26 జూన్ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626225231/http://www.teluguvelugu.in/vyasalu.php?news_id=ODE5&amp;subid=MTA=&amp;menid=Mw==&amp;authr_id=NTc1&amp;etitle= |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

ఇతడు తన 52వ యేట [[1962]], [[మే 6]]వ తేదీన మరణించాడు&lt;ref name=&quot;చలసాని&quot; /&gt;.

==ముఖ్యమైన చిత్రాలు==
[[File:Matrumurthi.jpg|thumb|right|125px|మాతృమూర్తి]]
[[దస్త్రం:Misimi 1992 07.jpeg|thumb|right|125px|సత్యభామ]]
ఈయన చిత్రాలలో గుర్తింపు పొందినవి కొన్ని:
* '''వరూధిని''' 
* '''పురిటాలు'''
* '''మడినీళ్లు'''
* '''ఊరిబయట'''
* '''స్నానసుందరి'''
* '''సంధ్యార్చన'''
* '''మాతృమూర్తి'''
* '''రతీమన్మధ'''
* '''భిక్షాటనమూర్తి'''
* '''పడవవాళ్ళ పాట'''
* '''రైతు పడచు'''
* '''సత్యభామ'''

==రచనలు==
ఇతడు చిత్రకళకు సంబంధించిన వ్యాసాలు, ఇతర రచనలు [[ఆంధ్రపత్రిక]], భారతి వంటి పత్రికలలో ప్రచురించాడు. 

ఇతని రచనలు కొన్ని:
* ఆంధ్రులు వారి చిత్రకళ - వ్యాసం - [[ఆంధ్రపత్రిక]] సర్వజిత్తు సంవత్సరాది సంచిక - [[1948]]
* అవనీంద్ర స్మృతి&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి |title=అవనీంద్ర స్మృతి |journal=భారతి |date=ఫిబ్రవరి 1952 |volume=29 |issue=2 |page=1 |url=http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/magazineframe.aspx?bookid=8171 |accessdate=24 June 2020 |archive-date=26 జూన్ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626072104/http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/magazineframe.aspx?bookid=8171 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; - పద్యం - భారతి - [[ఫిబ్రవరి]] 1952
* తొలి [[ఇటలీ]] చిత్రకారులు&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి |title=ఇటలీ తొలి చిత్రకారులు |journal=భారతి |date=మే [[1953]] |volume=30 |issue=5 |pages=467-476 |url=http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/magazineframe.aspx?bookid=8187 |accessdate=24 June 2020 |archive-date=25 జూన్ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625070250/http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/magazineframe.aspx?bookid=8187 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; - వ్యాసం - భారతి - మే 1953
* చిత్రకళలో విప్లవం తెచ్చిన వాన్‌గో&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి |title=చిత్రకళలో విప్లవం తెచ్చిన వాన్‌గో |journal=భారతి |date=జనవరి 1960 |volume=37 |issue=1 |pages=66-69 |url=http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/magazineframe.aspx?bookid=19818 |accessdate=24 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305011656/http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/magazineframe.aspx?bookid=19818 |archive-date=5 మార్చి 2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; - వ్యాసం - భారతి - [[జనవరి]] 1960
* పాశ్చాత్య చిత్రలేఖనంలో పరిణామాలు - వ్యాసం - పరిశోధన 

ఇవి కాక ఇతడు చిత్రించిన భాగవత చిత్రాలను వజ్ఝ శ్రీనివాస శర్మ సేకరించి [[1969]]లో లలితకళా అకాడమీ తరఫున భాగవత ఇలస్ట్రేషన్ అనే ఆంగ్ల గ్రంథాన్ని ప్రచురించాడు.

==చిత్రమాలిక==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
File:Matrumurthi.jpg|thumb|right|125px|మాతృమూర్తి  
File:Misimi 1992 07.jpeg|thumb|right|125px|సత్యభామ
  
&lt;/gallery&gt;

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
{{Authority control}}

[[వర్గం:తెలుగువారు]]
[[వర్గం:1910 జననాలు]]
[[వర్గం:1962 మరణాలు]]
[[వర్గం:చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:రచయితలు]]</text>
      <sha1>f992sl1967akwcxp06z9oh7ef3j6z3r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957530</id>
      <parentid>4957529</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:54:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11814" sha1="1f703r3j181s1vq3xd95f0a7llh6f5l" xml:space="preserve">{{Infobox person
| honorific_prefix          = 
| name                      = మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి
| honorific_suffix          = 
| native_name               = 
| native_name_lang          = 
| image                     = Mokkapati krishna murthy.jpg
| image_size                = 
| alt                       = 
| caption                   = 
| birth_name                = 
| birth_date                = 1910
| birth_place               = [[వసంతవాడ -1 (పెదపాడు)|వసంతవాడ (పెదపాడు)|వసంతవాడ]], [[పెదపాడు మండలం|పెదపాడు]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]]
| disappeared_date          = &lt;!-- {{Disappeared date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (disappeared date then birth date) --&gt;
| disappeared_place         = 
| disappeared_status        = 
| death_date                = {{Death date and age|1962|05|06|1910|01|01}} 
| death_place               = 
| death_cause               = 
| body_discovered           = 
| resting_place             = 
| resting_place_coordinates = &lt;!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --&gt;
| monuments                 = 
| residence                 = 
| nationality               = భారతీయుడు
| other_names               = 
| ethnicity                 = &lt;!-- Ethnicity should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
| citizenship               = 
| education                 = 
| alma_mater                = స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్, మద్రాసు
| occupation                = చిత్రకారుడు, శిల్పి, రచయిత
| years_active              = 
| employer                  = 
| organization              = 
| agent                     = 
| known_for                 = 
| notable_works             = రతీమన్మధ, &lt;br&gt;భిక్షాటనమూర్తి, &lt;br&gt;వరూధిని
| style                     = 
| influences                = 
| influenced                = 
| home_town                 = 
| salary                    = 
| net_worth                 = &lt;!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
| height                    = &lt;!-- {{height|m=}} --&gt;
| weight                    = &lt;!-- {{convert|weight in kg|kg|lb}} --&gt;
| television                = 
| title                     = 
| term                      = 
| predecessor               = 
| successor                 = 
| party                     = 
| movement                  = 
| opponents                 = 
| boards                    = 
| religion                  = &lt;!-- Religion should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
| denomination              = &lt;!-- Denomination should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
| criminal_charge           = &lt;!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources --&gt;
| criminal_penalty          = 
| criminal_status           = 
| spouse                    = 
| partner                   = &lt;!-- unmarried life partner; use ''Name (1950–present)'' --&gt;
| children                  = 
| parents                   = 
| relatives                 = 
| callsign                  = 
| awards                    = 
| signature                 = 
| signature_alt             = 
| signature_size            = 
| module                    = 
| module2                   = 
| module3                   = 
| module4                   = 
| module5                   = 
| module6                   = 
| website                   = &lt;!-- {{URL|Example.com}} --&gt;
| footnotes                 = 
| box_width                 = 
}}
'''మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి''' [[చిత్రకారుడు]], [[రచయిత]]. ఈయన ప్రజ్ఞ బహుముఖం. కేవలం చిత్రకళలోనే కాక రచనా రంగంలోనూ కూడా మంచి ప్రజ్ఞ కనబరచాడు. 
==జీవిత విశేషాలు==
ఈయన [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]],[[పెదపాడు మండలం|పెదపాడు మండలానికి]] చెందిన [[వసంతవాడ -1 (పెదపాడు)|వసంతవాడ]] గ్రామంలో [[1910]]లో జన్మించాడు. ఇతని కుటుంబం కవులు, కళాకారులకు పుట్టినిల్లు. [[మద్రాసు]]లోని స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్‌లో చేరి [[దేవీప్రసాద్ రాయ్ చౌదరి]] వద్ద [[చిత్రలేఖనం]]లో శిక్షణ పొందాడు. ఇతని చిత్రాలను ప్రధానంగా లినోకట్స్, ప్రకృతి దృశ్యాలు, పల్లెటూరి జీవన దృశ్యాలు, ప్రాచీన గాధలకు రూపకల్పన చేసిన చిత్రాలుగా నాలుగు విభాగాలుగా విభజించవచ్చు. ఇవికాక ఎన్నో రేఖాచిత్రాలు గీశాడు. ఇతని [[చిత్రకళ]] దాదాపు సాంప్రదాయక పద్దతిలోనే సాగినా ఇతడు ఆధునిక కళా సాంప్రదాయాలన్నింటినీ ఆకళింపు చేసుకున్నాడు. భాగవతం పై అనేక రేఖాచిత్రాలు గీశాడు. పాశ్చాత్య చిత్రకళా రీతులపై, సిద్ధాంతాలపై లోతైన అధ్యయనం చేసి వాటిలోని మార్పులను, ధోరణులను వివరిస్తూ అనేక విలువైన వ్యాసాలను రచించి ప్రచురించాడు.&lt;ref name=&quot;చలసాని&quot;&gt;{{cite book |last1=చలసాని ప్రసాదరావు |title=ఆధునిక చిత్రకళ |pages=80-83 |url=http://sobhanaachala.blogspot.com/2016/01/blog-post_16.html |accessdate=24 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190104072232/http://sobhanaachala.blogspot.com/2016/01/blog-post_16.html |archive-date=4 జనవరి 2019 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ఇతని చెల్లెళ్లు సీతాదేవి, పిలకా విజయలక్ష్మి, కె.స్వరాజ్యలక్ష్మి కూడా చిత్రకారిణులే&lt;ref name=&quot;తెలుగు వెలుగు&quot;&gt;{{cite journal |last1=హారిక |title=అస్పష్ట ప్రతిబింబాలు |journal=తెలుగు వెలుగు |url=http://www.teluguvelugu.in/vyasalu.php?news_id=ODE5&amp;subid=MTA=&amp;menid=Mw==&amp;authr_id=NTc1&amp;etitle= |accessdate=24 June 2020 |archive-date=26 జూన్ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626225231/http://www.teluguvelugu.in/vyasalu.php?news_id=ODE5&amp;subid=MTA=&amp;menid=Mw==&amp;authr_id=NTc1&amp;etitle= |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

ఇతడు తన 52వ యేట [[1962]], [[మే 6]]వ తేదీన మరణించాడు&lt;ref name=&quot;చలసాని&quot; /&gt;.

==ముఖ్యమైన చిత్రాలు==
ఈయన చిత్రాలలో గుర్తింపు పొందినవి కొన్ని:
* '''వరూధిని''' 
* '''పురిటాలు'''
* '''మడినీళ్లు'''
* '''ఊరిబయట'''
* '''స్నానసుందరి'''
* '''సంధ్యార్చన'''
* '''మాతృమూర్తి'''
* '''రతీమన్మధ'''
* '''భిక్షాటనమూర్తి'''
* '''పడవవాళ్ళ పాట'''
* '''రైతు పడచు'''
* '''సత్యభామ'''

==రచనలు==
ఇతడు చిత్రకళకు సంబంధించిన వ్యాసాలు, ఇతర రచనలు [[ఆంధ్రపత్రిక]], భారతి వంటి పత్రికలలో ప్రచురించాడు. 

ఇతని రచనలు కొన్ని:
* ఆంధ్రులు వారి చిత్రకళ - వ్యాసం - [[ఆంధ్రపత్రిక]] సర్వజిత్తు సంవత్సరాది సంచిక - [[1948]]
* అవనీంద్ర స్మృతి&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి |title=అవనీంద్ర స్మృతి |journal=భారతి |date=ఫిబ్రవరి 1952 |volume=29 |issue=2 |page=1 |url=http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/magazineframe.aspx?bookid=8171 |accessdate=24 June 2020 |archive-date=26 జూన్ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626072104/http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/magazineframe.aspx?bookid=8171 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; - పద్యం - భారతి - [[ఫిబ్రవరి]] 1952
* తొలి [[ఇటలీ]] చిత్రకారులు&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి |title=ఇటలీ తొలి చిత్రకారులు |journal=భారతి |date=మే [[1953]] |volume=30 |issue=5 |pages=467-476 |url=http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/magazineframe.aspx?bookid=8187 |accessdate=24 June 2020 |archive-date=25 జూన్ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625070250/http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/magazineframe.aspx?bookid=8187 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; - వ్యాసం - భారతి - మే 1953
* చిత్రకళలో విప్లవం తెచ్చిన వాన్‌గో&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి |title=చిత్రకళలో విప్లవం తెచ్చిన వాన్‌గో |journal=భారతి |date=జనవరి 1960 |volume=37 |issue=1 |pages=66-69 |url=http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/magazineframe.aspx?bookid=19818 |accessdate=24 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305011656/http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/magazineframe.aspx?bookid=19818 |archive-date=5 మార్చి 2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; - వ్యాసం - భారతి - [[జనవరి]] 1960
* పాశ్చాత్య చిత్రలేఖనంలో పరిణామాలు - వ్యాసం - పరిశోధన 

ఇవి కాక ఇతడు చిత్రించిన భాగవత చిత్రాలను వజ్ఝ శ్రీనివాస శర్మ సేకరించి [[1969]]లో లలితకళా అకాడమీ తరఫున భాగవత ఇలస్ట్రేషన్ అనే ఆంగ్ల గ్రంథాన్ని ప్రచురించాడు.

==చిత్రమాలిక==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
File:Matrumurthi.jpg|thumb|right|125px|మాతృమూర్తి  
File:Misimi 1992 07.jpeg|125px|సత్యభామ
File:MokkapatiKrishnamurthy.jpg|సత్యభామ
  
&lt;/gallery&gt;

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
{{Authority control}}

[[వర్గం:తెలుగువారు]]
[[వర్గం:1910 జననాలు]]
[[వర్గం:1962 మరణాలు]]
[[వర్గం:చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:రచయితలు]]</text>
      <sha1>1f703r3j181s1vq3xd95f0a7llh6f5l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957531</id>
      <parentid>4957530</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:55:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* చిత్రమాలిక */</comment>
      <origin>4957531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11899" sha1="k4yacsz201sew5jyssxytmkjfogppy3" xml:space="preserve">{{Infobox person
| honorific_prefix          = 
| name                      = మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి
| honorific_suffix          = 
| native_name               = 
| native_name_lang          = 
| image                     = Mokkapati krishna murthy.jpg
| image_size                = 
| alt                       = 
| caption                   = 
| birth_name                = 
| birth_date                = 1910
| birth_place               = [[వసంతవాడ -1 (పెదపాడు)|వసంతవాడ (పెదపాడు)|వసంతవాడ]], [[పెదపాడు మండలం|పెదపాడు]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]]
| disappeared_date          = &lt;!-- {{Disappeared date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (disappeared date then birth date) --&gt;
| disappeared_place         = 
| disappeared_status        = 
| death_date                = {{Death date and age|1962|05|06|1910|01|01}} 
| death_place               = 
| death_cause               = 
| body_discovered           = 
| resting_place             = 
| resting_place_coordinates = &lt;!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --&gt;
| monuments                 = 
| residence                 = 
| nationality               = భారతీయుడు
| other_names               = 
| ethnicity                 = &lt;!-- Ethnicity should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
| citizenship               = 
| education                 = 
| alma_mater                = స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్, మద్రాసు
| occupation                = చిత్రకారుడు, శిల్పి, రచయిత
| years_active              = 
| employer                  = 
| organization              = 
| agent                     = 
| known_for                 = 
| notable_works             = రతీమన్మధ, &lt;br&gt;భిక్షాటనమూర్తి, &lt;br&gt;వరూధిని
| style                     = 
| influences                = 
| influenced                = 
| home_town                 = 
| salary                    = 
| net_worth                 = &lt;!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
| height                    = &lt;!-- {{height|m=}} --&gt;
| weight                    = &lt;!-- {{convert|weight in kg|kg|lb}} --&gt;
| television                = 
| title                     = 
| term                      = 
| predecessor               = 
| successor                 = 
| party                     = 
| movement                  = 
| opponents                 = 
| boards                    = 
| religion                  = &lt;!-- Religion should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
| denomination              = &lt;!-- Denomination should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
| criminal_charge           = &lt;!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources --&gt;
| criminal_penalty          = 
| criminal_status           = 
| spouse                    = 
| partner                   = &lt;!-- unmarried life partner; use ''Name (1950–present)'' --&gt;
| children                  = 
| parents                   = 
| relatives                 = 
| callsign                  = 
| awards                    = 
| signature                 = 
| signature_alt             = 
| signature_size            = 
| module                    = 
| module2                   = 
| module3                   = 
| module4                   = 
| module5                   = 
| module6                   = 
| website                   = &lt;!-- {{URL|Example.com}} --&gt;
| footnotes                 = 
| box_width                 = 
}}
'''మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి''' [[చిత్రకారుడు]], [[రచయిత]]. ఈయన ప్రజ్ఞ బహుముఖం. కేవలం చిత్రకళలోనే కాక రచనా రంగంలోనూ కూడా మంచి ప్రజ్ఞ కనబరచాడు. 
==జీవిత విశేషాలు==
ఈయన [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]],[[పెదపాడు మండలం|పెదపాడు మండలానికి]] చెందిన [[వసంతవాడ -1 (పెదపాడు)|వసంతవాడ]] గ్రామంలో [[1910]]లో జన్మించాడు. ఇతని కుటుంబం కవులు, కళాకారులకు పుట్టినిల్లు. [[మద్రాసు]]లోని స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్‌లో చేరి [[దేవీప్రసాద్ రాయ్ చౌదరి]] వద్ద [[చిత్రలేఖనం]]లో శిక్షణ పొందాడు. ఇతని చిత్రాలను ప్రధానంగా లినోకట్స్, ప్రకృతి దృశ్యాలు, పల్లెటూరి జీవన దృశ్యాలు, ప్రాచీన గాధలకు రూపకల్పన చేసిన చిత్రాలుగా నాలుగు విభాగాలుగా విభజించవచ్చు. ఇవికాక ఎన్నో రేఖాచిత్రాలు గీశాడు. ఇతని [[చిత్రకళ]] దాదాపు సాంప్రదాయక పద్దతిలోనే సాగినా ఇతడు ఆధునిక కళా సాంప్రదాయాలన్నింటినీ ఆకళింపు చేసుకున్నాడు. భాగవతం పై అనేక రేఖాచిత్రాలు గీశాడు. పాశ్చాత్య చిత్రకళా రీతులపై, సిద్ధాంతాలపై లోతైన అధ్యయనం చేసి వాటిలోని మార్పులను, ధోరణులను వివరిస్తూ అనేక విలువైన వ్యాసాలను రచించి ప్రచురించాడు.&lt;ref name=&quot;చలసాని&quot;&gt;{{cite book |last1=చలసాని ప్రసాదరావు |title=ఆధునిక చిత్రకళ |pages=80-83 |url=http://sobhanaachala.blogspot.com/2016/01/blog-post_16.html |accessdate=24 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190104072232/http://sobhanaachala.blogspot.com/2016/01/blog-post_16.html |archive-date=4 జనవరి 2019 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ఇతని చెల్లెళ్లు సీతాదేవి, పిలకా విజయలక్ష్మి, కె.స్వరాజ్యలక్ష్మి కూడా చిత్రకారిణులే&lt;ref name=&quot;తెలుగు వెలుగు&quot;&gt;{{cite journal |last1=హారిక |title=అస్పష్ట ప్రతిబింబాలు |journal=తెలుగు వెలుగు |url=http://www.teluguvelugu.in/vyasalu.php?news_id=ODE5&amp;subid=MTA=&amp;menid=Mw==&amp;authr_id=NTc1&amp;etitle= |accessdate=24 June 2020 |archive-date=26 జూన్ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626225231/http://www.teluguvelugu.in/vyasalu.php?news_id=ODE5&amp;subid=MTA=&amp;menid=Mw==&amp;authr_id=NTc1&amp;etitle= |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

ఇతడు తన 52వ యేట [[1962]], [[మే 6]]వ తేదీన మరణించాడు&lt;ref name=&quot;చలసాని&quot; /&gt;.

==ముఖ్యమైన చిత్రాలు==
ఈయన చిత్రాలలో గుర్తింపు పొందినవి కొన్ని:
* '''వరూధిని''' 
* '''పురిటాలు'''
* '''మడినీళ్లు'''
* '''ఊరిబయట'''
* '''స్నానసుందరి'''
* '''సంధ్యార్చన'''
* '''మాతృమూర్తి'''
* '''రతీమన్మధ'''
* '''భిక్షాటనమూర్తి'''
* '''పడవవాళ్ళ పాట'''
* '''రైతు పడచు'''
* '''సత్యభామ'''

==రచనలు==
ఇతడు చిత్రకళకు సంబంధించిన వ్యాసాలు, ఇతర రచనలు [[ఆంధ్రపత్రిక]], భారతి వంటి పత్రికలలో ప్రచురించాడు. 

ఇతని రచనలు కొన్ని:
* ఆంధ్రులు వారి చిత్రకళ - వ్యాసం - [[ఆంధ్రపత్రిక]] సర్వజిత్తు సంవత్సరాది సంచిక - [[1948]]
* అవనీంద్ర స్మృతి&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి |title=అవనీంద్ర స్మృతి |journal=భారతి |date=ఫిబ్రవరి 1952 |volume=29 |issue=2 |page=1 |url=http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/magazineframe.aspx?bookid=8171 |accessdate=24 June 2020 |archive-date=26 జూన్ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626072104/http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/magazineframe.aspx?bookid=8171 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; - పద్యం - భారతి - [[ఫిబ్రవరి]] 1952
* తొలి [[ఇటలీ]] చిత్రకారులు&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి |title=ఇటలీ తొలి చిత్రకారులు |journal=భారతి |date=మే [[1953]] |volume=30 |issue=5 |pages=467-476 |url=http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/magazineframe.aspx?bookid=8187 |accessdate=24 June 2020 |archive-date=25 జూన్ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625070250/http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/magazineframe.aspx?bookid=8187 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; - వ్యాసం - భారతి - మే 1953
* చిత్రకళలో విప్లవం తెచ్చిన వాన్‌గో&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి |title=చిత్రకళలో విప్లవం తెచ్చిన వాన్‌గో |journal=భారతి |date=జనవరి 1960 |volume=37 |issue=1 |pages=66-69 |url=http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/magazineframe.aspx?bookid=19818 |accessdate=24 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305011656/http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/magazineframe.aspx?bookid=19818 |archive-date=5 మార్చి 2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; - వ్యాసం - భారతి - [[జనవరి]] 1960
* పాశ్చాత్య చిత్రలేఖనంలో పరిణామాలు - వ్యాసం - పరిశోధన 

ఇవి కాక ఇతడు చిత్రించిన భాగవత చిత్రాలను వజ్ఝ శ్రీనివాస శర్మ సేకరించి [[1969]]లో లలితకళా అకాడమీ తరఫున భాగవత ఇలస్ట్రేషన్ అనే ఆంగ్ల గ్రంథాన్ని ప్రచురించాడు.

==చిత్రమాలిక==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;300&quot;&gt;
File:Matrumurthi.jpg|thumb|right|125px|మాతృమూర్తి  
File:Misimi 1992 07.jpeg|125px|సత్యభామ
File:MokkapatiKrishnamurthy.jpg|మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి స్వీయ రూపచిత్రం 
  
&lt;/gallery&gt;

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
{{Authority control}}

[[వర్గం:తెలుగువారు]]
[[వర్గం:1910 జననాలు]]
[[వర్గం:1962 మరణాలు]]
[[వర్గం:చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:రచయితలు]]</text>
      <sha1>k4yacsz201sew5jyssxytmkjfogppy3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957532</id>
      <parentid>4957531</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:55:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* చిత్రమాలిక */</comment>
      <origin>4957532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11899" sha1="3gxig6q4zfbv3x6blcfhsr7ilcn4mq7" xml:space="preserve">{{Infobox person
| honorific_prefix          = 
| name                      = మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి
| honorific_suffix          = 
| native_name               = 
| native_name_lang          = 
| image                     = Mokkapati krishna murthy.jpg
| image_size                = 
| alt                       = 
| caption                   = 
| birth_name                = 
| birth_date                = 1910
| birth_place               = [[వసంతవాడ -1 (పెదపాడు)|వసంతవాడ (పెదపాడు)|వసంతవాడ]], [[పెదపాడు మండలం|పెదపాడు]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]]
| disappeared_date          = &lt;!-- {{Disappeared date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (disappeared date then birth date) --&gt;
| disappeared_place         = 
| disappeared_status        = 
| death_date                = {{Death date and age|1962|05|06|1910|01|01}} 
| death_place               = 
| death_cause               = 
| body_discovered           = 
| resting_place             = 
| resting_place_coordinates = &lt;!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --&gt;
| monuments                 = 
| residence                 = 
| nationality               = భారతీయుడు
| other_names               = 
| ethnicity                 = &lt;!-- Ethnicity should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
| citizenship               = 
| education                 = 
| alma_mater                = స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్, మద్రాసు
| occupation                = చిత్రకారుడు, శిల్పి, రచయిత
| years_active              = 
| employer                  = 
| organization              = 
| agent                     = 
| known_for                 = 
| notable_works             = రతీమన్మధ, &lt;br&gt;భిక్షాటనమూర్తి, &lt;br&gt;వరూధిని
| style                     = 
| influences                = 
| influenced                = 
| home_town                 = 
| salary                    = 
| net_worth                 = &lt;!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
| height                    = &lt;!-- {{height|m=}} --&gt;
| weight                    = &lt;!-- {{convert|weight in kg|kg|lb}} --&gt;
| television                = 
| title                     = 
| term                      = 
| predecessor               = 
| successor                 = 
| party                     = 
| movement                  = 
| opponents                 = 
| boards                    = 
| religion                  = &lt;!-- Religion should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
| denomination              = &lt;!-- Denomination should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
| criminal_charge           = &lt;!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources --&gt;
| criminal_penalty          = 
| criminal_status           = 
| spouse                    = 
| partner                   = &lt;!-- unmarried life partner; use ''Name (1950–present)'' --&gt;
| children                  = 
| parents                   = 
| relatives                 = 
| callsign                  = 
| awards                    = 
| signature                 = 
| signature_alt             = 
| signature_size            = 
| module                    = 
| module2                   = 
| module3                   = 
| module4                   = 
| module5                   = 
| module6                   = 
| website                   = &lt;!-- {{URL|Example.com}} --&gt;
| footnotes                 = 
| box_width                 = 
}}
'''మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి''' [[చిత్రకారుడు]], [[రచయిత]]. ఈయన ప్రజ్ఞ బహుముఖం. కేవలం చిత్రకళలోనే కాక రచనా రంగంలోనూ కూడా మంచి ప్రజ్ఞ కనబరచాడు. 
==జీవిత విశేషాలు==
ఈయన [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]],[[పెదపాడు మండలం|పెదపాడు మండలానికి]] చెందిన [[వసంతవాడ -1 (పెదపాడు)|వసంతవాడ]] గ్రామంలో [[1910]]లో జన్మించాడు. ఇతని కుటుంబం కవులు, కళాకారులకు పుట్టినిల్లు. [[మద్రాసు]]లోని స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్‌లో చేరి [[దేవీప్రసాద్ రాయ్ చౌదరి]] వద్ద [[చిత్రలేఖనం]]లో శిక్షణ పొందాడు. ఇతని చిత్రాలను ప్రధానంగా లినోకట్స్, ప్రకృతి దృశ్యాలు, పల్లెటూరి జీవన దృశ్యాలు, ప్రాచీన గాధలకు రూపకల్పన చేసిన చిత్రాలుగా నాలుగు విభాగాలుగా విభజించవచ్చు. ఇవికాక ఎన్నో రేఖాచిత్రాలు గీశాడు. ఇతని [[చిత్రకళ]] దాదాపు సాంప్రదాయక పద్దతిలోనే సాగినా ఇతడు ఆధునిక కళా సాంప్రదాయాలన్నింటినీ ఆకళింపు చేసుకున్నాడు. భాగవతం పై అనేక రేఖాచిత్రాలు గీశాడు. పాశ్చాత్య చిత్రకళా రీతులపై, సిద్ధాంతాలపై లోతైన అధ్యయనం చేసి వాటిలోని మార్పులను, ధోరణులను వివరిస్తూ అనేక విలువైన వ్యాసాలను రచించి ప్రచురించాడు.&lt;ref name=&quot;చలసాని&quot;&gt;{{cite book |last1=చలసాని ప్రసాదరావు |title=ఆధునిక చిత్రకళ |pages=80-83 |url=http://sobhanaachala.blogspot.com/2016/01/blog-post_16.html |accessdate=24 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190104072232/http://sobhanaachala.blogspot.com/2016/01/blog-post_16.html |archive-date=4 జనవరి 2019 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ఇతని చెల్లెళ్లు సీతాదేవి, పిలకా విజయలక్ష్మి, కె.స్వరాజ్యలక్ష్మి కూడా చిత్రకారిణులే&lt;ref name=&quot;తెలుగు వెలుగు&quot;&gt;{{cite journal |last1=హారిక |title=అస్పష్ట ప్రతిబింబాలు |journal=తెలుగు వెలుగు |url=http://www.teluguvelugu.in/vyasalu.php?news_id=ODE5&amp;subid=MTA=&amp;menid=Mw==&amp;authr_id=NTc1&amp;etitle= |accessdate=24 June 2020 |archive-date=26 జూన్ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626225231/http://www.teluguvelugu.in/vyasalu.php?news_id=ODE5&amp;subid=MTA=&amp;menid=Mw==&amp;authr_id=NTc1&amp;etitle= |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

ఇతడు తన 52వ యేట [[1962]], [[మే 6]]వ తేదీన మరణించాడు&lt;ref name=&quot;చలసాని&quot; /&gt;.

==ముఖ్యమైన చిత్రాలు==
ఈయన చిత్రాలలో గుర్తింపు పొందినవి కొన్ని:
* '''వరూధిని''' 
* '''పురిటాలు'''
* '''మడినీళ్లు'''
* '''ఊరిబయట'''
* '''స్నానసుందరి'''
* '''సంధ్యార్చన'''
* '''మాతృమూర్తి'''
* '''రతీమన్మధ'''
* '''భిక్షాటనమూర్తి'''
* '''పడవవాళ్ళ పాట'''
* '''రైతు పడచు'''
* '''సత్యభామ'''

==రచనలు==
ఇతడు చిత్రకళకు సంబంధించిన వ్యాసాలు, ఇతర రచనలు [[ఆంధ్రపత్రిక]], భారతి వంటి పత్రికలలో ప్రచురించాడు. 

ఇతని రచనలు కొన్ని:
* ఆంధ్రులు వారి చిత్రకళ - వ్యాసం - [[ఆంధ్రపత్రిక]] సర్వజిత్తు సంవత్సరాది సంచిక - [[1948]]
* అవనీంద్ర స్మృతి&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి |title=అవనీంద్ర స్మృతి |journal=భారతి |date=ఫిబ్రవరి 1952 |volume=29 |issue=2 |page=1 |url=http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/magazineframe.aspx?bookid=8171 |accessdate=24 June 2020 |archive-date=26 జూన్ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626072104/http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/magazineframe.aspx?bookid=8171 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; - పద్యం - భారతి - [[ఫిబ్రవరి]] 1952
* తొలి [[ఇటలీ]] చిత్రకారులు&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి |title=ఇటలీ తొలి చిత్రకారులు |journal=భారతి |date=మే [[1953]] |volume=30 |issue=5 |pages=467-476 |url=http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/magazineframe.aspx?bookid=8187 |accessdate=24 June 2020 |archive-date=25 జూన్ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625070250/http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/magazineframe.aspx?bookid=8187 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; - వ్యాసం - భారతి - మే 1953
* చిత్రకళలో విప్లవం తెచ్చిన వాన్‌గో&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి |title=చిత్రకళలో విప్లవం తెచ్చిన వాన్‌గో |journal=భారతి |date=జనవరి 1960 |volume=37 |issue=1 |pages=66-69 |url=http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/magazineframe.aspx?bookid=19818 |accessdate=24 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305011656/http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/magazineframe.aspx?bookid=19818 |archive-date=5 మార్చి 2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; - వ్యాసం - భారతి - [[జనవరి]] 1960
* పాశ్చాత్య చిత్రలేఖనంలో పరిణామాలు - వ్యాసం - పరిశోధన 

ఇవి కాక ఇతడు చిత్రించిన భాగవత చిత్రాలను వజ్ఝ శ్రీనివాస శర్మ సేకరించి [[1969]]లో లలితకళా అకాడమీ తరఫున భాగవత ఇలస్ట్రేషన్ అనే ఆంగ్ల గ్రంథాన్ని ప్రచురించాడు.

==చిత్రమాలిక==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;280&quot;&gt;
File:Matrumurthi.jpg|thumb|right|125px|మాతృమూర్తి  
File:Misimi 1992 07.jpeg|125px|సత్యభామ
File:MokkapatiKrishnamurthy.jpg|మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి స్వీయ రూపచిత్రం 
  
&lt;/gallery&gt;

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
{{Authority control}}

[[వర్గం:తెలుగువారు]]
[[వర్గం:1910 జననాలు]]
[[వర్గం:1962 మరణాలు]]
[[వర్గం:చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:రచయితలు]]</text>
      <sha1>3gxig6q4zfbv3x6blcfhsr7ilcn4mq7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వైరస్ వ్యాధులు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71474</id>
    <revision>
      <id>4957416</id>
      <parentid>4871622</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:30:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* కాలేయపు (హెపాటిక్) వైరల్ వ్యాధులు */</comment>
      <origin>4957416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32983" sha1="guv5ystzphz5xzktcwwmtwua9cxjdg1" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
| name          = Viral disease
| image         = Viral infections and involved species.svg
| caption       = Types of viral diseases
| pronounce     = 
| field         = [[Infectious disease (medical specialty)|Infectious disease]]
| synonyms      = Viral infection
| symptoms      = 
| complications = 
| onset         = 
| duration      = 
| types         = 
| causes        = [[Virus]]
| risks         = 
| diagnosis     = 
| differential  = 
| prevention    = 
| treatment     = 
| medication    = [[Antiviral drug]]s
| prognosis     = 
| frequency     = 
| deaths        = 
}}
వైరస్ వ్యాధి అంటే వైరస్ వల్ల కలిగే ఏదైనా అనారోగ్యం లేదా ఆరోగ్య పరిస్థితి.

== వైరస్ లు ==
'''''వైరస్లు (విషజీవాంశాలు)''''' జీవకణాలలో వృద్ధిచెందే జీవం లేని అంశాలు. ఇవి జీవులకు విషం వలె అనారోగ్యము కలిగించగలవు. వీటిలో జీవరాశులలో వలె జీవనక్రియలు జరుగవు. ఇవి వీటంతట ఇవి మనజాలవు. వీటంతట ఇవి ప్రత్యుత్పత్తి చెందలేవు. ఇవి జీవులు కాకపోయినా జీవంతో ముడిపడిన భాగాలు.  వైరస్ పదం లాటిన్ నుండి పుట్టినపదం, సంస్కృతపదం &quot;విషం&quot;  తోను, అవేష్టి భాషలో ‘విషం’ తోను సంబంధం కలిగి విషం అనే అర్థం స్ఫురిస్తుంది&lt;ref&gt;{{Cite web|title=virus {{!}} Search Online Etymology Dictionary|url=https://www.etymonline.com/search?q=virus|access-date=2024-03-26|website=www.etymonline.com}}&lt;/ref&gt;. ఇవి ప్రోటీన్ పూత లోపల రైబోజ్ న్యూక్లియక్ ఆమ్లము (ఆర్.ఎన్.ఏ) లేక డీఆక్సీ రైబోజ్ న్యూక్లియక్ ఆమ్లము (డి.ఎన్.ఏ) అను జన్యుపదార్ధాలతో తయారు చేయబడతాయి. ఇవి ప్రోటీన్ తో కప్పబడి వుంటాయి. ఈ వైరస్లు [[శరీరం|శరీరంలోని]] కణాలపై దాడి చేసి, ఆ కణాల భాగాల ఆధారంగా విస్తర్తిస్తాయి. ఈ ప్రక్రియ తరచుగా సోకిన కణాలను దెబ్బతీస్తుంది లేదా నాశనం చేస్తుంది.    సాధారణ జలుబు, ఫ్లూ, మొటిమలు వంటి అంటు వ్యాధులకు వైరస్లు కారణమవుతాయి. హె .చ్ .వి / ఏయిడ్స్ , ఎబోలా, కోవిడ్ -19 వంటివి ప్రాణాంతక వైరస్ వ్యాధులు . వైరస్ లు మనుషుల కణాలపై ప్రభావం పడి , వారిని అనారోగ్యానికి  గురి చేస్తాయి. వీటిలో కొన్ని మనుషుల కాలేయం , శ్వాశకోశ వ్యవస్థను దెబ్బ తీస్తాయి .  '''జీవులలో ఉన్న [[శరీర రక్షణ వ్యవస్థ|రక్షణవ్యవస్థ]]'''[[శరీర రక్షణ వ్యవస్థ|కు]] కొంత వరకు ఈ విషజీవాంశాలను తట్టుకొనే శక్తి ఉంటుంది . వైరస్ వ్యాధులకు యాంటిబయోటిక్స్ పనిచేయవు. కొన్ని వైరస్ వ్యాధులకు యాంటీవైరల్ మందులు ఉన్నాయి. టీకాలు వైరల్ వ్యాధులు  రాకుండ చేయగలవు &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/viralinfections.html|title=Viral Infections|website=medlineplus.gov|access-date=2020-11-22}}&lt;/ref&gt;.

== చరిత్ర ==
[[దస్త్రం:Novel Coronavirus SARS-CoV-2.jpg|thumb|కరోనా వైరస్ స్వరూపం |256x256px]]వైరస్లు భూమిపై దాదాపు ప్రతిచోటా ఉండే సూక్ష్మ జీవాంశాలు. ఇవి జంతువులు, మొక్కలు, శిలీంధ్రాలు,బ్యాక్టీరియాకు కూడా సోకుతాయి.కొన్నిసార్లు ఒక వైరస్ ఒక వ్యాధిని ప్రాణాంతకానికి గురి చేస్తుంది.ఒక వైరస్ ఒక రకమైన జీవిపై కూడా ఒక ప్రభావాన్ని కలిగి ఉంటుంది, కానీ మరొకదానిపై వేరే ప్రభావాన్ని చూపుతుంది. వైరస్లు సంక్లిష్టతతో మారుతూ ఉంటాయి. అవి జన్యు పదార్ధం, ఆర్‌ఎన్‌ఏ లేదా డిఎన్‌ఎను కలిగి ఉంటాయి, వీటి చుట్టూ ప్రోటీన్, లిపిడ్ (కొవ్వు) లేదా గ్లైకోప్రొటీన్ ఉన్నాయి.   వైరస్  వ్యాధులకు  చికిత్స లేదు, '''కానీ టీకాలు వేయడం''' వలన వాటిని వ్యాప్తి చెందకుండా నిరోధించవచ్చు.  వైరస్ వ్యాప్తి  గర్భధారణ సమయంలో, ప్రసవ సమయంలో వైరస్లు వ్యక్తి నుండి వ్యక్తికి ,తల్లి నుండి బిడ్డకు వ్యాప్తి చెందుతాయి. దగ్గుల ద్వారా , తుమ్ముల ద్వారా, మనుషులను తాకడం వల్ల ,  కలుషితమైన ఆహారం, నీరు ద్వారా , క్రిమికీటకముల ద్వారా , వైరస్ వ్యాధులు వ్యాప్తి చెందే  అవకాశం ఉన్నది . కొన్ని వైరస్ లు కొంత కాలం ఒక వస్తువు ఫై  జీవించ గలవు .  వైరస్ పునరుత్పత్తి చేయడానికి మాత్రమే ఉంది. ఇది పునరుత్పత్తి చేసినప్పుడు, దాని సంతానం కొత్త కణాలు   వ్యాపిస్తుంది  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/158179|title=Viruses: What are they and what do they do?|date=2017-05-30|website=www.medicalnewstoday.com|language=en|access-date=2020-11-22}}&lt;/ref&gt;  
 
ఇటీవలి దశాబ్దాలలో, అనేక వైరస్లు జంతువుల నుండి మానవులకు గణనీయమైన వ్యాప్తికి కారణమయ్యాయి, దీనితో ప్రపంచములో  వేలాది మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు. పశ్చిమ ఆఫ్రికాలో 2014-2016 ఎబోలా వ్యాప్తికి కారణమైన వైరల్ జాతి అది సోకిన 90% మంది మరణించారు . ఇది ఎబోలా కుటుంబంలో అత్యంత ప్రాణాంతక గా మారుతుంది.  అతి ప్రమాదకరమైన '''12  వైరస్ వ్యాధులను''' గుర్తించి , వారిలో అవి  ఒకరికి సోకినట్లయితే వారి నుంచి మరో  వ్యక్తి చనిపోయే అవకాశం  ముప్పు అనే దాని ఆధారంగా  పేర్కొన్న వ్యాధులు  '''మార్బబ ర్గ్ వైరస్, [[ఎబోలా వైరస్]], రేబిస్, హెచ్ఐవి, మశూచి, హంటావైరస్, ఇన్ఫ్లుఎంజా, డెంగ్యూ,రోటవైరస్,సార్స్ -కోవ్ 1,2 లు , మెర్స్ -కోవ్''' లాంటివి &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.livescience.com/56598-deadliest-viruses-on-earth.html|title=The 9 Deadliest Viruses on Earth|last=Writer|first=Anne Harding-Contributing|last2=March 2020|first2=Nicoletta Lanese-Staff Writer 04|website=livescience.com|language=en|access-date=2020-11-22}}&lt;/ref&gt;

== వైరస్ వ్యాధులలో రకాలు ==

=== శ్వాసమార్గపు వైరల్ వ్యాధులు ===
'''శ్వాసమార్గపు వైరల్ వ్యాధులు''' : [[దగ్గు]] లేదా [[తుమ్ము]] ద్వారా ఉత్పన్నమయ్యే బిందువుల ద్వారా శ్వాసమార్గపు వైరస్లు ఇతరులకు వ్యాపిస్తాయి. వైరల్ అనారోగ్యంతో ఉన్న ఎవరైనా దగ్గు లేదా తుమ్ములు ఉంటే ఆ తుంపరల లేదా వారు వదిలే శ్వాస ద్వారా, వారితో కరచాలనాలు చేయడం&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-04-27|title=Is shaking hands a thing of the past?|url=https://wexnermedical.osu.edu/blog/is-shaking-hands-a-thing-of-the-past|access-date=2025-01-17|website=wexnermedical.osu.edu|language=en}}&lt;/ref&gt; వలన [[వ్యాధి]] వ్యాప్తి జరుగుతుంది. ఈ వైరస్లు తలుపుగొళ్ళాలు, గణనయంత్రాల మీటలు, దీపాల మీటలు, మెట్లపక్కన గోడలకుండే ఊతకమ్మీలు, పెన్నులు వంటి దైనందిన జీవితంలో అందఱూ తాకే వస్తువులపైన , వ్యక్తిగత వస్తువులు పైన చేరి చాలా గంటలు మనగలవు. ఈ కలుషితమైన వస్తువులను తాకిన చేతులతో ముక్కు, కళ్ళు, నోరుల పరిసర భాగాలను తాగినప్పుడు, తుడుచుకొన్నప్పుడు ఆ వైరస్లు ఆ వ్యక్తుల [[శ్వాస మార్గం|శ్వాసమార్గం లోనికి]] ప్రవేశించి వృద్ధిచెంది వ్యాధులు కలిగించగలవు. శ్వాసమార్గ వైరల్ వ్యాధులు అంటువ్యాధులు.  ఇవి సాధారణంగా మన శ్వాసమార్గం ఎగువ లేదా దిగువ భాగాలను ప్రభావితం చేస్తాయి.

'''శ్వాసమార్గపు వైరల్ వ్యాధుల సాధారణ లక్షణాలు:''' ముక్కు కారడం లేదా ముక్కుదిబ్బడ, దగ్గు, తుమ్ములు, జ్వరం, ఆయాసం, శరీరపు నొప్పులు.

శ్వాసమార్గపు వైరల్ వ్యాధులకు ఉదాహరణలు: ఫ్లూ, సాధారణ జలుబు, (శ్వాసపథ) రెస్పిరేటరీ సిన్ సిషియల్ వైరస్ (RSV) ఇన్ఫెక్షన్, అడినోవైరస్ ఇన్ఫెక్షన్, పారాఇన్ఫ్లుఎంజా వైరస్ సంక్రమణ, తీవ్రమైన తీవ్రమైన శ్వాసకోశ సిండ్రోమ్ (SARS), కొవిడ్ 19.

=== జీర్ణాశయాంత్రపు వైరల్ వ్యాధులు ===
'''జీర్ణాశయాంత్రపు వైరల్ వ్యాధులు''': ఈ వైరల్ వ్యాధులు జీర్ణాశయాన్ని, ప్రేగులను (ఆంత్రమును) ప్రభావితం చేస్తాయి. వాటికి కారణమయ్యే  వైరస్లు అంటువ్యాధిగా ఉండి సాధారణంగా కడుపులోను, ప్రేగులలోను తాపము కలిగించి గ్యాస్ట్రో ఎంటరైటిస్ అనే పరిస్థితికి దారితీస్తాయి, దీన్నే కడుపులో ఫ్లూ అని కూడా అంటారు. ప్రేగు కదలికల సమయంలో జీర్ణాశయాంత్రపు వైరస్లు మలంలో బయటపడతాయి. మలం ద్వారా కలుషితమైన ఆహారం లేదా నీటి ద్వారా వైరస్లు ఇతరులకు వ్యాపిస్తుంది. వైరస్ గల వారితో పాత్రలు లేదా వ్యక్తిగత వస్తువులను పంచుకోవడం ద్వారా కూడా వైరస్ వ్యాపిస్తుంది.

జీర్ణాశయాంత్రపు వైరల్ వ్యాధుల సాధారణ లక్షణాలు: కడుపులో వికారం, వాంతులు, విరేచనాలు.

జీర్ణాశయాంత్రపు వైరల్ వ్యాధులకు ఉదాహరణలు: నోరోవైరస్ సంక్రమణ, రోటావైరస్ సంక్రమణ, కొన్ని అడెనోవైరస్ అంటువ్యాధులు, ఆస్ట్రోవైరస్ ఇన్ఫెక్షన్,

=== విస్ఫోటనపు వైరల్ వ్యాధులు ===
'''విస్ఫోటనపు (ఎక్సాంథెమెటస్) వైరల్ వ్యాధులు''' : ఎక్సాంథెమెటస్ వైరస్ లు చర్మంపై ఎఱుపుదనము కాని, దద్దుర్లు కాని, పొక్కులు కాని, నీటిపొక్కులు గాని, చీమిపొక్కులు గాని గల విస్ఫోటనాన్ని (రాష్) కలిగిస్తాయి. వాటిలో చాలా వరకు అదనపు లక్షణాలను కూడా కలిగిస్తాయి. తట్లమ్మవారు (వేపపువ్వు) వ్యాధి కలిగించే మీజిల్స్ వైరస్ వంటి ఈ వర్గంలో ఉన్న చాలా వైరస్లు వివిధరకాలైన అంటువ్యాధులను వ్యాపింపజేస్తాయి. వైరస్ ఉన్నవారి దగ్గు లేదా తుమ్ము నుండి వెలువడే తుంపర్ల ద్వారా చాలా వైరస్లు వ్యాప్తి చెందుతాయి. ఆటలమ్మ (చికెన్ పాక్స్), మశూచి (స్మాల్ పాక్స్) వంటి ఇతర విపరీతమైన వైరల్ వ్యాధులు, చర్మ గాయాలలో లేదా వైరస్ ద్వారా ఏర్పడిన పొక్కుల ద్రవం ద్వారా వ్యాపిస్తాయి. నిద్రాణంగా పడి ఉన్న వేరిసెల్లా-జోస్టర్ వైరస్ చైతన్యవంతం కావడం వలన అంతకుముందు చికెన్ పాక్స్ కలిగి ఉన్న వ్యక్తులలో అగ్నిసర్పి (హెర్పీస్ జోస్టర్) కలగవచ్చు. చికున్‌గున్యా వైరస్ దోమ కాటు ద్వారా వ్యాపిస్తుంది, వ్యక్తి నుండి వ్యక్తికి వ్యాప్తి చెందదు. ఈ వ్యాధి కలిగిన వారిలో జ్వరం, కీళ్లనొప్పులు, చర్మంపై విస్ఫోటం, నీరసం, కండరాల బలహీనత వంటి లక్షణాలు కలుగుతాయి. వీరి జీవనశైలిలో చాలా మార్పు కలుగుతుంది&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About Chikungunya Virus|url=https://chik-a-what.com/?utm_source=Colour+Google&amp;utm_medium=CPC&amp;utm_campaign=VNV-106-1006_FY_2025_Valneva_Chik-a-what+SEM_EN_V1&amp;gad_source=1&amp;gbraid=0AAAAAp-Bf6IW8gNJDvap7UVnu3usHDKpB&amp;gclid=CjwKCAiAnKi8BhB0EiwA58DA4ffAuWMNLVTNv40jvffZAutoFdq9-pC3j4Tlzo1IWwcBm1dCdqSESRoCbIkQAvD_BwE|access-date=2025-01-18|website=chik-a-what.com|language=en|archive-date=2025-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121203933/https://chik-a-what.com/?utm_source=Colour+Google&amp;utm_medium=CPC&amp;utm_campaign=VNV-106-1006_FY_2025_Valneva_Chik-a-what+SEM_EN_V1&amp;gad_source=1&amp;gbraid=0AAAAAp-Bf6IW8gNJDvap7UVnu3usHDKpB&amp;gclid=CjwKCAiAnKi8BhB0EiwA58DA4ffAuWMNLVTNv40jvffZAutoFdq9-pC3j4Tlzo1IWwcBm1dCdqSESRoCbIkQAvD_BwE|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

ఎక్సాంథెమెటస్ వైరస్ వ్యాధులకు ఉదాహరణలు: తట్టు (వేపపువ్వు, మీజిల్స్), రోజియోలా, రుబెల్లా, చికెన్ పాక్స్/ఆటలమ్మ, మశూచి, చేయి పాదం నోటి పొక్కుల వ్యాధి (హేండ్- ఫుట్ -అండ్ మౌత్ డిసీజ్), మశూచి, పార్వో వైరస్ బి-19 డిసీజ్ / ఫిఫ్త్ డిసీజ్, కోవిడ్-19.

=== కాలేయపు (హెపాటిక్) వైరల్ వ్యాధులు ===
'''హెపాటిక్ వైరల్ వ్యాధులు''' : హెపాటిక్ వైరల్ వ్యాధులు కాలేయపు తాపానికి, వాపుకు కారణమవుతాయి.  దీనిని వైరల్ హెపటైటిస్ అంటారు. వైరల్ హెపటైటిస్ యొక్క అత్యంత సాధారణ విశ్వసనీయ మూల రకాలు హెపటైటిస్ [[హెపటైటిస్ ఎ|ఎ]],[[హెపటైటిస్‌-బి|బి]], [[హెపటైటిస్ C|సి]], డి, [[హెపటైటిస్ ఈ|ఇ]]. సైటోమెగలోవైరస్, ఎల్లో ఫీవర్ వైరస్ వంటి ఇతర వైరస్ ల వల్ల వచ్చే వ్యాధులు కూడా కాలేయంపై ప్రభావం చూపుతాయని అంచనా.

=== '''నాడీమండలపు (న్యూరలాజిక్) వైరల్ వ్యాధులు''' ===
మెదడు వాపు కలిగించే అనేక న్యూరోలాజిక్ వైరస్ లు దోమ లేదా టిక్ వంటి కీటకాల కాటు ద్వారా వ్యాధిసోకిన జంతువులు లేక పక్షుల నుండి మనుషులకు వ్యాప్తి చెందుతాయి. రభస వ్యాధి (రేబీస్), వ్యాధి సోకిన జంతువుల కాట్లు వలన మనుషులకు కలుగుతుంది. వీరిలో  జ్వరం, గందరగోళం, మగత, మూర్ఛలు, వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి.

పోలియోవైరస్, ఇతర ఎంటరోవైరస్ లు, వ్యాధిగ్రస్తుల నుండి ఇతరులకు మలం ద్వారా కలుషితమైన ఆహారం లేక కలుషితమైన నీటి ద్వారా వ్యాప్తి చెందుతాయి. పోలియో కలిగిన వారిలో కొన్ని కండరాలు వాతంకు గురి అయి బలహీనపడతాయి.

=== చర్మసంబంధమైన (క్యూటానియస్) వైరల్ వ్యాధులు ===
'''చర్మసంబంధమైన (క్యుటానియస్) వైరల్ వ్యాధులు'''  : చర్మం మీద మచ్చలు లేదా గుల్లలు ఏర్పడతాయి. అనేక సందర్భాలలో, ఈ మచ్చలులలో వైరస్లు ఎక్కువ కాలం ఉండవచ్చు, లేదా ఎక్కువకాలం కనుమరుగయ్యాక తిరిగి రావచ్చు.

క్యుటానియస్ వైరల్ వ్యాధుల ఉదాహరణలు: మొటిమలు- జననేంద్రియ మొటిమలతో సహా, నోటి హెర్పెస్, జననేంద్రియ హెర్పెస్ (సర్పి), మొలస్కం కంటాజియోసం.

=== రక్తస్రావపు (హెమరేజిక్) వైరల్ వ్యాధులు ===
రక్తస్రావపు (హెమరేజిక్) వైరల్వ్యాధులు రక్తస్రావం కలిగించి రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థకు తీవ్రనష్టం కలిగించే వ్యాధులు. డెంగ్యూ జ్వరం, పసుపు జ్వరం ( ఎల్లో ఫీవర్) వంటి కొన్ని హెమరేజిక్ వైరల్ వ్యాధులు ఒక వ్యాధి సోకిన కీటకం కాటు ద్వారా వ్యాప్తి చెందుతాయి.ఎబోలా వంటి ఇతరులు రక్తం లేదా వైరస్ ఉన్నవారి యొక్క ఇతర శారీరక ద్రవంతో సంపర్కం ద్వారా ఇతర వ్యక్తులకు వ్యాపిచెందుతుంది . లస్సా వైరస్ బారినపడిన ఎలుకలు మలంలోను మూత్రంలోను ఆ వైరస్లను విసర్జిస్తాయి. వాటితో కలుషితమైన గాలిని పీల్చినా, ఆహారాన్ని తీసుకున్నా మనుషులకు  లాస్సా జ్వరం వ్యాపిస్తుంది&lt;ref&gt;{{Cite web|title=లస్సా జ్వరం: కారణాలు, లక్షణాలు, రోగ నిర్ధారణ - 2020|url=https://te.allways-healthy.com/58061-306886-php|access-date=2020-04-11|website=Allways Healthy|language=te}}{{Dead link|date=జూన్ 2020|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=CDC|date=2024-10-28|title=About Lassa Fever|url=https://www.cdc.gov/lassa-fever/about/index.html|access-date=2025-01-18|website=Lassa Fever|language=en-us}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Lassa fever|url=https://www.who.int/health-topics/lassa-fever#tab=tab_1|access-date=2025-01-18|website=www.who.int|language=en}}&lt;/ref&gt;.

ఈ వైరల్ వ్యాధి యొక్క లక్షణాలు: తీవ్ర జ్వరం వొళ్ళు నొప్పులు బలహీనత చర్మం కింద రక్తస్రావం నోరు లేదా చెవుల నుండి రక్తస్రావం అంతర్గత అవయవాలలో రక్తస్రావం వైరల్ హెమరేజిక్ వ్యాధుల ఉదాహరణలు:

ఎబోలా, లాస్సా జ్వరం, డెంగ్యూ జ్వరం, పసుపు జ్వరం, మార్బర్గ్ రక్తస్రావం జ్వరం, క్రిమియన్-కాంగో రక్తస్రావం జ్వరం

== చికిత్స ==
వైరస్ వ్యాధుల చికిత్స ఉపయోగించే అనేక యాంటీవైరల్ మందులు గత రెండు దశాబ్దాలుగా అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి.చాలా వరకు హెచ్‌ఐవికి వ్యతిరేకంగా కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి. ఇవి హెచ్‌ఐవి సంక్రమణను నయం చేయవు కాని వైరస్  వ్యాప్తి కి నిరోధకముగా పనిచేస్తున్నావి .హెపటైటిస్ సి కి  రిబావారిన్ లాంటివి వచ్చివున్నవి,  శాస్త్రవేత్తలు  ప్రయత్నిస్తున్నా చాలా వైరస్ వ్యాధులు నియంత్రణలో లేవు &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news-medical.net/health/Human-Diseases-Caused-by-Viruses.aspx|title=Human Diseases Caused by Viruses|date=2010-01-09|website=News-Medical.net|language=en|access-date=2020-11-22}}&lt;/ref&gt;

== నివారణ ==
మశూచి వ్యాధి మనుషులకు విరివిగా టీకాలు వేయడం వలన పూర్తిగా నిర్మూలించబడింది. తట్టు (మీజిల్స్), గవదబిళ్ళలు (మంమ్ప్స్), రుబెల్లా, పోలియో, ఆటలమ్మ ( చికెన్ పాక్స్), హెపటైటిస్ ఎ, హెపటైటిస్ బి వంటి వ్యాధుల నివారణకు పిల్లలకు తప్పకుండా టీకాలు వేయించాలి. పిల్లలలో విరేచనాలు కలిగించే రోటావైరస్ వ్యాధిని నివారించడానికి టీకాలు లభ్యం. పిచ్చికుక్క లేక గబ్బిలాల కాట్లకు గురైన వారికి రేబీస్ టీకాలు వేయించి రేబిస్ వ్యాధిని నివారించగలుగుతున్నాము. [[మానవ పాపిల్లోమా వైరస్|హ్యూమన్]] పేపిల్లోమేటస్ వైరస్ (హెచ్ పి వి) టీకాలు వేయడం వలన గర్భాశయ గ్రీవంలో కర్కటవ్రణాలను (యూటిరైన్ సెర్వైకల్ కాన్సర్స్) చాలావఱకు నివారించవచ్చు. ఇన్ఫ్లుయెంజా, కోవిడ్ వ్యాధులకు కూడా టీకాలు లభ్యం. కొన్ని దేశాలలో ప్రాబల్యంగా ఉన్న పచ్చజ్వరంను (ఎల్లో ఫీవర్) నివారించుటకు టీకాలున్నాయి. జపాను మెదడువాపు (జపనీస్ ఎన్సెఫలైటిస్) నివారణకు కూడా టీకాలున్నాయి.

==== కరోనావైరస్ ====
కరోనావైరస్ వ్యాధి (COVID-19) అనేది కొత్తగా కనుగొన్న కరోనావైరస్ వల్ల కలిగే అంటు వ్యాధి. COVID-19 వైరస్ సోకిన చాలా మంది ప్రజలు తేలికపాటి నుండి మితమైన శ్వాసకోశ అనారోగ్యం ప్రత్యేక చికిత్స అవసరం లేకుండా కోలుకుంటారు. వృద్ధులు, హృదయ సంబంధ వ్యాధులు, మధుమేహం, దీర్ఘకాలిక శ్వాసకోశ వ్యాధి, క్యాన్సర్ వంటి వైద్య సమస్యలు ఉన్నవారికి తీవ్రమైన అనారోగ్యం వచ్చే అవకాశం , ప్రాణములు పోయే అవకాశం  ఎక్కువ. COVID-19 వైరస్,  ఎలా వ్యాపిస్తుంది అనే దాని గురించి బాగా తెలుసుకోవాలి. [[చేతులు కడుక్కోవడం]], శానిటైజెర్లు ( ఆల్కహాల్ ఆధారిత )ను తరచుగా వాడటం , ముఖాన్ని తాకకుండా  ఉండడం,  లాంటి రక్షణ చర్యలు ప్రపంచము మొత్తం తీసుకుంటున్నా ,  ఈ వ్యాధి తో ప్రజలు చని పోతున్నారు &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.who.int/westernpacific/health-topics/coronavirus|title=Coronavirus|website=www.who.int|language=en|access-date=2020-11-22}}&lt;/ref&gt;  
* సాధారణ వ్యాధులలో [[జలుబు]] , [[ఫ్లూ]], [[సైనసైటిస్‌|సైనసైటిస్]], [[మశూచి]] , [[ఆటలమ్మ]] (చికెన్ పాక్స్), [[చికెన్ గున్యా]], [[డెంగూ జ్యరం]] ముఖ్యమైనవి. 
* ప్రాణాంతకమైన [[ఎబోలా]] , [[ఎయిడ్స్]] , [[ఏవియన్ ఫ్లూ]] , [[రేబిస్]] , [[హెపటైటిస్|వైరల్ హెపటైటిస్]], [[మెదడువాపు]] ([[జపనీస్ ఎన్సెఫలైటిస్|జపనీస్ ఎన్సెఫలైటిస్)]], [[సార్స్]] కూడా వీటి ద్వారానే కలుగుతాయి. వైరస్లకుండే వ్యాధి కలిగించగలిగే లక్షణపు తీవ్రతను పోల్చుకోవటానికి విరులెన్స్ అనే పదాన్ని వాడతారు. 
* నాడీసంబంధ వ్యాధులకు ఏమయినా వైరస్లు కారకాలా అనేది ప్రస్తుతానికి పరిశోధనలో ఉంది. [[మల్టిపుల్ స్క్లీరోసిస్]] వంటివి.
*కాన్సర్ వ్యాధిని కలుగజేసే వైరస్ లూ ఉన్నాయి ఉదా: [[మానవ పాపిల్లోమా వైరస్]].
* [[గబ్బిలాలు]], [[పందులు]], [[మనుషులు|మనుషులలో]] ఎవరి నుంచి ఎవరికైనా సోకే తీవ్రమైన ప్రాణాంతకమైన వైరస్ [[నిపా వైరస్‌]]
==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:వ్యాధులు]]
[[వర్గం:జీవ శాస్త్రము]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>guv5ystzphz5xzktcwwmtwua9cxjdg1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కేదార్‌నాథ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75240</id>
    <revision>
      <id>4957606</id>
      <parentid>4591002</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T09:44:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kumarsahil98</username>
        <id>154192</id>
      </contributor>
      <comment>కేదార్‌నాథ్ వీఐపీ దర్శన సమాచారం</comment>
      <origin>4957606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30148" sha1="6wpzwr7mf77g9gs53yssu7p03gyvg37" xml:space="preserve">&lt;center&gt;ఇది కేదార్‌నాథ్ పట్టణ వ్యాసం. కేదార్‌నాథ్ దేవాలయ వ్యాసం కై [[కేదార్‌నాథ్‌ ఆలయం|ఇక్కడ]] చూడండి.&lt;/center&gt;

{{Infobox settlement
| name          = కేదార్‌నాథ్ 
| native_name       = 
| native_name_lang    = 
| other_name       = 
| settlement_type     = పట్టణం
| image_skyline      = Kedarnath View1.jpg
| image_alt        = 
| image_caption      = కేదార్‌నాధ్ విహంగవీక్షణం
| nickname        = 
| image_map        = 
| map_alt         = 
| map_caption       = 
| pushpin_map       = India Uttarakhand
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt     = 
| pushpin_map_caption   = 
| latd          = 30.73
| latm          = 
| lats          = 
| latNS          = N
| longd          = 79.07
| longm          = 
| longs          = 
| longEW         = E
| coordinates_display   = inline,title
| coordinates_format   = dms
| subdivision_type    = [[దేశం]]
| subdivision_name    = [[భారతదేశం]]
| subdivision_type1    = [[రాష్ట్రం]]
| subdivision_name1    = [[ఉత్తరాఖండ్]]
| subdivision_type2    = [[జిల్లా]]
| subdivision_name2    = [[రుద్రప్రయాగ్]]
| established_title    = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date    = 
| founder         = 
| named_for        = 
| government_type     = 
| governing_body     = 
| unit_pref        = Metric
| area_footnotes     = 
| area_rank        = 
| area_total_km2     = 
| elevation_footnotes   = 
| elevation_m       = 3553
| population_total    = 479
| population_as_of    = 2001
| population_rank     = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym   = 
| population_footnotes  = 
| demographics_type1   = [[భాషలు]]
| demographics1_title1  = [[అధికార భాష|అధికారక]]
| demographics1_info1   = [[హిందీ]]
| timezone1        = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] 
| utc_offset1       = +5:30
| postal_code_type    = &lt;!-- [[పిన్‌కోడ్]] --&gt;
| postal_code       = 
| registration_plate   = 
| website         = 
| footnotes        = 
}}

'''కేదార్‌నాథ్''' హిందువుల ముఖ్య పుణ్యక్షేత్రాలలో ఒకటి. ఇది భారతదేశంలోని [[ఉత్తరా ఖండ్]] లోని [[రుద్రప్రయాగ]] జిల్లా లోని ఒక నగర పంచాయితీ. కేదార్‌నాథ్ సముద్రమట్టానికి 3584 మీటర్ల ఎత్తులో ఉంది. మందాకినీ నది పైభాగంలో మంచు కప్పిన కొండల మధ్య ఉంది. హిందువుల పవిత్ర ఆలయమైన కేదార్‌నాథ్ శివాలయం ఉన్న పుణ్య క్షేత్రం. శివభక్తుల ముఖ్య పుణ్యక్షేత్రం కేదార్‌నాథ్.

కేదార్‌నాథ్‌లో 2013 జూన్ 16,17 తేదీలలో అకస్మాత్తుగా వచ్చిన వరదల కారణంగా చాల మార్పులు సంభవించాయి. ఈ క్రింది సమాచారం వరదలకు ముందు సమకూర్చబడింది, గమనించగలరు.&quot;

==జనాభా గణాంకాలు==
[[బొమ్మ:Kedarnathji-mandir.JPG |thumb|కేదార్‌నాథ్ ఆలయం|280x280px]]
2001 జనాభా లెక్కలను అనుసరించి కేదార్‌నాథ్ జనసంఖ్య 429.పురుషులు 98% స్త్రీలు 2%.అక్షరాస్యత 63%. పురుషుల అక్షరాస్యత 63%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 36%. 6 సంవత్సరాలలోపు పిల్లల సంఖ్య 0%
==కేదార్‌నాథ్ ఆలయం==
[[బొమ్మ:Uttarakhand locator map.svg|thumb|కేదార్‌నాథ్|280x280px]]
[[కేదార్‌నాథ్‌ ఆలయం|కేదార్‌నాథ్ ఆలయం]] పవిత్రమైన శైవక్షేత్రం.గర్వాల్ కొండల పైభాగంలో ఉంది. ప్రతికూల వాతావరణం కారణంగా అక్షయతృతీయ నుండి దీపావళి వరకు భక్తుల సందర్శనార్ధం ఈ గుడిని తెరచి ఉంచుతారు. ఇక్కడ పూజలు నిర్వహించడానికి అధికారమున్న కుటుంబం అంటూ ఏదీ లేదు. గుడిలో ప్రతిష్ఠితమయిన లింగం యొక్క కాలం ఇదమిద్దంగా ఇంతవరకు నిర్ణయించబడలేదు. గుడి చేరటానికి రోడ్డు మార్గం లేదు. [[గౌరీకుండం|గౌరికుండ్]] నుండి [[గుర్రాలు]], డోలీలు, కాలినడకన మాత్రం గుడిని చేరవచ్చు. ఈ గుడిని ఆదిశంకరులు నిర్మించినట్లు విశ్వసిస్తున్నారు. కేదార్‌నాథ్గుడి వెనుక భాగంలో ఆదిశంకరుల సమాధి ఉంది. 12 జ్యోతిర్లింగాలలో ఇది ఒకటి. [[ఉత్తరాఖండ్]] లోని [[చార్‌ ధామ్‌|చార్‌ధామ్‌]]లలో ఇది ఒకటి. [[గంగోత్రి]], [[యమునోత్రి]], [[బద్రీనాథ్]], కేదార్‌నాధ్ లను ఛోట చార్ [[ఉత్తరాఖండ్]] ధామ్‌లుగా వ్యవహరిస్తారు.&lt;br /&gt;
ఆలయం ముందరి భాగంలో [[కుంతీదేవి]], [[పంచ పాండవులు]], [[శ్రీ కృష్ణుడు|శ్రీకృష్ణు]]ని మూర్తులు వరుసగా కుడ్య శిలలుగా దర్శనమిస్తాయి. గర్భగుడిలో కేదారీశ్వరుడు స్వయంభువుడుగా దర్శనం ఇస్తాడు. ఇక్కడ కురుక్షేత్ర యుద్ధానంతరం సగోత్రీకుల హత్యాపాతకం నుండి బయట పడటానికి పాండవులు శివుని కోసం గాలిస్తూ ఇక్కడికి చేరిన పాండవులను చూసి [[శివుడు]] భూగర్భంలోకి వెళ్ళగా పాండవులు విడవకుండా వెన్నంటి శివుని వెనుకభాగాన్ని స్పర్శించి పాపవిముక్తులైనట్లు పురాణ కథనం. తలభాగం [[నేపాల్]] లోని పసుపతినాధుని [[ఆలయం]]లో ఉన్నట్లు స్వయంగా శివుడు పార్వతీతో చెప్పినట్లు స్థల పరాణం చెప్తుంది. పాండవులు కుంతీ దేవితో ఇక్కడ ఈశ్వరుని పూజించినట్లుగా ఆ కారణంగా వారి విగ్రహాలు ఆలయంలో ఉన్నట్లు కొందరు విశ్వసిస్తారు. ఆలయ ప్రాంగణంలో యాత్రీకులకు కావలసిన పూజా సామగ్రి దుకాణాలలో లభిస్తుంది. ఆలయ మార్గంలో ప్రయాణించే సమయంలో వృక్షాలతో కూడిన పచ్చని పర్వతాలు జలపాతాలు యాత్రీకులను అలరిస్తాయి. హిమపాతం వర్షం ఏ సమయంలోనైనా సంభవం. ఆలయం పర్వత శిఖరాగ్రంలో ఉంటుంది కనుక భక్తులు శిఖరాగ్రాన్ని చేరి దర్శించి కిందకు రావడం ఒక వింత అనుభూతి.

==ప్రత్యేకత==
కేదార్‌నాథ్ ఆదిశంకరులచే స్థాపించబడిన [[శివాలయం]]. జ్యోతిర్లింగాలలో ఇది ఒకటి. హిమాలయాల్లోని చార్‌ధామ్ పుణ్యక్షేత్రాలలో ఇది ఒకటి. ఆదిశంకరులు ఈక్కడ ఈశ్వర సాన్నిధ్యం చెందటం ఇక్కడి ప్రత్యేకత. అతి పురాతన శివలింగాలలో ఇది ఒకటి.

==ప్రయాణ సౌకర్యాలు==
రిషికేశ్ నుంచి పూర్తి కొండచరియల మార్గంలో ఈ [[ప్రయాణం]] సాగుతుంది. రోడ్డు మార్గంలో దాదాపు 16గంటల ప్రయాణం సాగుతుంది. ఈ మార్గంలో గంటకు 20 కిలోమీటర్లకు మించి ప్రయాణం సాగదు. ఒకవైపు కొండ, మరోవైపు వెయ్యి మీటర్ల లోయతో ఒళ్లు గగుర్పొడిచే విధంగా ప్రయాణం సాగుతుంది. కేదార్ నాథ్ కు రావాలంటే [[హరిద్వార్]] నుంచే ట్రావెల్స్ మాట్లాడుకుంటే మంచిది. రెండు పుణ్యక్షేత్రాలు కేదార్ నాథ్, బద్రీనాథ్ లకు రూ.1500 నుంచి 2000 మధ్య ఛార్జ్ చేస్తారు. సొంతంగా ప్రయాణించాలంటే మాత్రం రిషికేశ్ కు రావాల్సిందే. ఉదయం 8గంటలకు రిషికేశ్ లోని ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి చెందిన సర్వీస్ స్టాండ్ నుంచి గౌరీకుండ్ వరకు బస్సు దొరుకుతుంది. ఆలస్యమయితే మళ్లీ మరుసటి రోజు తెల్లవారుజామునే బయల్దేరాలి. రిషికేశ్ నుంచి శ్రీనగర్, రుద్రప్రయాగ మీదుగా అగస్తముని, గుప్త్ కాశీ, ఫాటా ద్వారా గౌరీ కుండ్ చేరుకుంటారు. మార్గమధ్యంలో ఎక్కడైనా ట్రాఫిక్ జామ్ ఏర్పడి గంటల కొద్దీ వేచిచూడాల్సి రావొచ్చు. అన్నింటికీ సిద్ధమై ముందుకు కదలాలి. సాయంత్రం 7తర్వాత ఈ రూటులో ప్రయాణం చేయడం అతి కష్టం. ఈ రూటులో ఉండే ఏటీఎంలను ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ నమ్ముకోకూడదు. కొండ ప్రాంతాలు కాబట్టి ఇంటర్నెట్ సరిగ్గా పనిచేయదు. ముందుగానే నగదు చేతిలో ఉంచుకుంటే మంచిది. ఇక్కడి ప్రజలు చాలా నిజాయితీపరులు. దొంగతనం అన్న విషయమే ప్రస్తావనకు రాదు. డబ్బైనా, వస్తువులైనా ఇబ్బంది లేదు.
గౌరీకుండ్ నుండి కాలిబాటలో 14 కిలోమీటర్ల దూరంలో కేదార్‌నాధుని గుడి ప్రతిష్ఠితమై ఉంది. గౌరీకుండ్ ఒక చిన్న ప్రాంతం. 20 నుంచి 30 ఇళ్లున్న ఈ ప్రాంతం కేదరీనాథ్ వెళ్లేందుకు బేస్ పాయింట్. 100కు మించి వాహనాలు కూడా నిలపలేని ప్రాంతమిది. ఉదయాన్నే ఇక్కడున్న వాహనాలను తిప్పిపంపిస్తారు. అంత సమయం వరకు బయటనుంచి వాహనాలను అనుమతించరు. గౌరీకుండ్ లో ఉత్తరాఖండ్ ప్రభుత్వం కౌంటర్ ఉంటుంది. ఇక్కడే గుర్రాలను అద్దెకు తీసుకోవచ్చు. ఒక్కొక్కరికి రూ.1100 తీసుకుంటారు. ముందుగానే డబ్బు చెల్లించి రసీదు తీసుకోవాలి. గుర్రం ద్వారా ప్రయాణం నాలుగు గంటలు సాగుతుంది. మామూలు వ్యక్తులెవ్వరికీ గుర్రం ప్రయాణం అలవాటు ఉండదు కాబట్టి చాలా కష్టపడాల్సి వస్తుంది. కాళ్లు, వెన్నెముక విపరీతమైన నొప్పికి గురవుతాయి. ప్రయాణ సమయంలోనూ జాగ్రత్త వహించాలి. ఇక డోలీ ద్వారా వెళ్లాలంటే దాదాపు రూ.5500 ఖర్చవుతుంది. నలుగురు మనుష్యులు కలిసి మోసుకెళ్తారు. వీళ్లంతా నేపాలీలు. బహుమర్యాదగా ఉంటారు. దాదాపు ఆరు గంటల పాటు ప్రయాణం సాగుతుంది. కాలిబాటన వెళ్లే వారు కూడా చాలా మంది ఉంటారు. అయితే 40 సంవత్సరాలు వయస్సు దాటిన వారు ఏ మాత్రం ప్రయత్నించకపోవడం మంచిది. కాలినడకన వెళ్తే దాదాపు పది గంటలు పడుతుంది. అయితే బాగా అలిసిపోతారు. ఓ వైపు లోయ, మరోవైపు జారే మెట్లతో అత్యంత ప్రమాదకరంగా సాగుతుంది. ఏడు కిలో మీటర్ల తర్వాత రాంబాడా అనే ప్రాంతంలో టీ, కాఫీ, ఫలహారాలు దొరుకుతాయి. చీకటి పడితే పడుకోడానికి వసతి సౌకర్యాలు కూడా ఉంటాయి. ఈ ప్రయాణంలో ప్రధాన అవరోదం వాతావరణం. గౌరీకుండ్ లో మాములుగా ఉండే వాతావరణం నాలుగు కిలోమీటర్ల తర్వాత మారుతుంది, చలి పెరుగుతుంది. పది డిగ్రీల కంటే తక్కువ ఉష్ణోగ్రత ఉంటుంది. కేదారినాథ్ కొండపైన 5డిగ్రీల కంటే తక్కువగా ఉంటుంది. ఇక్కడ హిమపాతం, చలి లాంటి ప్రతికూల [[వాతావరణం]] అధికం కనుక ఈ గుడిని అక్షయతృతీయ నుండి [[దీపావళి]] వరకు మాత్రమే దర్శించడానికి తెరచి ఉంచుతారు.

==ఆలయ మార్గం==
కేదార్‌నాథ్ ఆలయానికి యాత్రికులు గౌరీకుండ్ నుండి కాలిబాటలో వెళ్ళాలి. 14 కిలోమీటర్ల పొడవున్న ఈ మార్గంలో కొందరు శ్రమకు ఓర్చి కాలిబాటన ప్రయాణం చేస్తారు. ఈ ఆలయానికి యాత్రికులను గుర్రాలలోను, డోలీలలోను, బుట్టలలోనూ చేరుస్తుంటారు. బుట్టలలో యాత్రికులను ఒక మనిషిని ఒక మనిషి మాత్రమే మోస్తూ చేరవేయడం విశేషం. డోలీలో ఒక మనిషిని నలుగురు పనివాళ్ళు మోస్తూ ఆలయానికి చేరుస్తుంటారు. గుర్రాలలో యాత్రీకులతో ఒకరు గుర్రాన్ని నడిపిస్తూ తోడు ఉంటారు. వీరు యాత్రికులను ఆలయానికి కొంతదూరం వరకు తీసుకు వెళతారు. తరువాత ఆలయదర్శనం చేయడానికి వీరిలో ఒకరు యాత్రికులకు తోడు వస్తారు దర్శనానికి సహకరిస్తారు. తిరిగి వారిని భద్రంగా గౌరికుండ్ లోని వారి బస వరకు తీసుకు వస్తారు. పనివాళ్ళ కోరికపై అనేకమంది యాత్రీకులు మార్గంలో అదనంగా వారి ఆహార పానీయాల ఖర్చును భరిస్తారు. రానూ పోనూ 28 కిలోమీటర్ల ఈ ప్రయాణానికి చేర్చి వారికి రుసుము చెల్లించాలి. కొందరు ఒక మార్గానికి మాత్రం కూడా వీరిని కుదుర్చుకుంటారు అన్నీ యాత్రీకుల నిర్ణయం మాత్రమే. మార్గంలో హిమపాతం, [[వర్షం]] లాంటి అవాంతరాలు ఎదురైనప్పుడు వారు యాత్రికులకు వేడినీటిని అందించడం, ప్రాణ వాయువు కొరత ఏర్పడినప్పుడు చికిత్సాలయానికి తీసుకొని పోవడం లాంటి అనేక సేవలు వీరందిస్తారు. ఈ ప్రయాణానికి వెళ్ళే సమయం 5 నుండి ఆరు గంటలు వచ్చే సమయం 3 నుండి నాలుగు గంటలు ఇదికాక దర్శన సమయం అదనం. వాతావరణం కారణంగా ప్రయాణం కష్టమైనప్పుడు యాత్రికులు అక్కడి తాత్కాలిక గుడారాలలో రాత్రి సమయంలో బస చేసి మరుసటి రోజు ఆలయానికి వెళ్ళడం సహజం కానీ ఇది చాలా అరుదు. వీరిలో అనేకమంది నేపాలీయులే వీరు విశ్వాసపాత్రులు రుసుము మాత్రం యాత్రికులు ముందుగానే నిర్ణయించుకుంటారు. ఆలయమునకు అనేక శ్రమలను ఓర్చి చేరే భక్తులకు అక్కడి అత్యంత శీతల వాతావరణం మరికొంత ఇబ్బందిని కలిగించడం సహజం. యాత్రికులకు గౌరీ కుండ్‌లో ఆక్సిజన్ సిలిండర్లు వారి బస యజమానులు సరఫరా చేస్తుంటారు. వీటికి అదనపు రుసుము చెల్లించి యాత్రికులు తమ వెంట తీసుకు వెళుతుంటారు. వీటిని వాడని పక్షంలో బస యజమానులు తీసుకొని రుసుములో కోంత తగ్గించి ఇస్తారు. ఆలయ ప్రాంగణం కొంత మంచుతో కప్పబడి ఉంటుంది. పేరుకు పోయిన మంచు అక్కడక్కడా యాత్రికులకు వింత అనుభూతిని ఇస్తుంది. ఆలయ సమీపంలో ప్రవహించే నదిని మందాకినీ నామంతో వ్యవహరిస్తారు. ఆలయ దర్శనం పగలు మూడుగంటల వరకు కొనసాగుతుంది. ఉత్తరకాశి నుండి
హెలికాఫ్టర్ ద్వారా యాత్రికులను ఆలయానికి చేరుస్తుంటారు కానీ ఇది ఖరీదైనది, పరిమితమైనది. ఇవి అనేకంగా ముందుగానే యాత్రికులచే ఒప్పందము జరిగి ఉంటుంది కనుక జాగ్రత్త వహించవలసి ఉంటుంది. ఉత్తరకాశి నుండి ఉదయం 6 నుండి 7 గంటల సమయం నుండి యాత్రికులను ఆలయానికి చేర్చుతుంటారు. హెలికాఫ్టర్లు యాత్రికులను కొన్ని కిలోమీటర్ల దూరంలోనే వదిలివేస్తాయి కనుక కొంతదూరం ప్రయాణించి ఆలయ దర్శనం చేసుకోవడం తప్పనిసరి.

== గర్భగుడి ==
కేదార్ నాథ్ ఆలయం గర్భగుడిలో అందరూ ఊహించినట్టు శివలింగం ఉండదు. కేవలం ఒక ఎద్దు వెనుకభాగంలా మాత్రమే కనిపిస్తుంది. దాన్నే భక్తులందరూ ఎంతో నిష్ఠతో పూజిస్తారు. దీని వెనక ఓ కథ ఉంది. కురుక్షేత్ర యుద్ధం ముగిసిన తర్వాత పాండవులు ఎంతో పశ్చతాపంలో ఉంటారట. యుద్ధంలో ఎందరినో హత్య చేశాం కాబట్టి ఆ పాతకం తమకు అంటుకుంటుందని, దాన్నుంచి పాపవిమోచనం కోసం శివుడిని దర్శించుకోవాలనుకుంటారు. ద్రౌపదితో కలిసి అయిదుగురు హిమాలయాలకు బయల్దేరతారు. ఎన్నో రోజులు కష్టించి గాలించినా శివదర్శనం కాదు. చివరికి కేదార్ నాథ్ ఉండే చోటుకు వస్తారు. అయితే పాండవులకు దర్శనం ఇవ్వడానికి శివుడికి మనసొప్పదు. దీంతో శివుడు ఓ ఎద్దులా మారిపోతాడు. తనను గుర్తు పట్టకుండా మరిన్ని ఎద్దులను సృష్టిస్తాడు. శివుడిని వెతుక్కుంటూ వచ్చిన పాండవులకు ఆవులు, ఎద్దులు కనిపిస్తాయి. ఇంత మంచులో ఆవులు, ఎద్దులు ఎందుకు ఉన్నాయన్న అనుమానం ధర్మరాజుకు వచ్చి భీముడితో కాలు పైకెత్తమని చెబుతాడు. మరో వైపు నుంచి పాండవులంతా ఆవులను ముందుకు ఉరికిస్తారు. ఒక్కో ఆవు/ఎద్దు భీముడి కాలు కింది నుంచి బయటకు వెళ్తాయి. చివరి వంతు ఎద్దు రూపంలో ఉన్న శివుడిది. అయితే పాండవులు పాపం చేశారు కాబట్టి వారికి దర్శనం ఇవ్వడానికి శివుడికి మనసొప్పదు. తప్పనిసరి పరిస్థితుల్లో పాండవులకు కనిపించొద్దన్న ఉద్దేశంతో, భీముడి కాళ్ల కింది నుంచి వెళ్లలేడు కాబట్టి .. హఠాత్తుగా మంచులోకి దూసుకుపోతాడు. పాండవులు గమనించి పట్టుకునేందుకు ప్రయత్నించగా.. ఎద్దు వెనక భాగం మాత్రం అందుతుంది. అలా ధర్మరాజు చేతికి అంటిన మిగిలిన భాగమే ఇప్పుడు కేదార్ నాథ్ లో కనిపిస్తుంది. మంచులో కూరుకుపోయిన తల భాగం హిమాలయాల అవతలి వైపు అంటే ఖాట్మాండులో ప్రత్యక్షమవుతుంది. అందుకే కేదార్ నాథ్ లో దర్శనం తర్వాత నేపాల్ వెళ్లి ఖాట్మాండు పశుపతినాథ్ ఆలయాన్ని దర్శించుకుంటే అద్భుతమని మనకే తెలుస్తుంది.

== సౌకర్యం ==
కేదార్‌నాథ్‌లో యాత్రికుల కోసం 'కేదార్‌నాథ్ వీఐపీ దర్శనం' వంటి అనేక సదుపాయాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. దీనిని అధికారిక వెబ్‌సైట్ ద్వారా ఆన్‌లైన్‌లో లేదా నిర్దేశిత బుకింగ్ కౌంటర్ల వద్ద ఆఫ్‌లైన్‌లో బుక్ చేసుకోవచ్చు.

వీఐపీ పాస్‌ల ద్వారా యాత్రికులు గంటల తరబడి దర్శన క్యూ లైన్లలో నిలబడాల్సిన అవసరం లేకుండానే ఆలయంలోకి ప్రవేశించవచ్చు. ఇది వృద్ధులు మరియు ప్రత్యేక అవసరాలు కలిగిన పిల్లలు తక్కువ శ్రమతో, వేగంగా మరియు సులభంగా ఆలయాన్ని చేరుకోవడానికి ఎంతో సహాయపడుతుంది.&lt;ref&gt;[https://www.manchalamushafir.com/kedarnath-vip-darshan/ కేదార్‌నాథ్ వీఐపీ దర్శన పాస్‌లు]&lt;/ref&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==

* [[ధారీ దేవి ఆలయం]]

== చిత్రమాలిక==
&lt;gallery&gt;
బొమ్మ:Kedar sikharam.JPG|కేదార్‌నాథ్ మార్గం నుండి హిమాలయ శిఖరం
బొమ్మ:Kedar way.JPG|కేదార్‌నాథ్ ఆలయ మార్గం
బొమ్మ:Basket in Kedarnath.JPG‎|బుట్టలో యాత్రీకుని మోసుకెళుతున్న దృశ్యం 
&lt;/gallery&gt;
{{ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలు}}
{{శైవం}}
{{హిందూ మతం పవిత్ర నగరాలు}}

[[వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]]
[[వర్గం:ప్రసిద్ధ శైవక్షేత్రాలు]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:పంచ్ కేదార్]]</text>
      <sha1>6wpzwr7mf77g9gs53yssu7p03gyvg37</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>అనుకోకుండా ఒక రోజు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81738</id>
    <revision>
      <id>4957308</id>
      <parentid>4616742</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T15:36:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kopparthi janardhan1965</username>
        <id>124192</id>
      </contributor>
      <comment>పాత్రలు _ పాత్రధారులు</comment>
      <origin>4957308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14420" sha1="iw42f56ulz4cb2pqp7dws0nt3sklvdz" xml:space="preserve">{{సినిమా|
 name = అనుకోకుండా ఒక రోజు|
 year = 2005|
 image = TeluguFilmPoster AnukokundaOkaRoju 2005.jpg|
 starring = [[ఛార్మి]], శశాంక్, &lt;br /&gt;[[జగపతిబాబు]], [[నర్సింగ్ యాదవ్]], &lt;br /&gt;[[హర్షవర్ధన్]] |
 story = గంగరాజు గుణ్ణం|
 screenplay = [[చంద్రశేఖర్ యేలేటి]]|
 director = చంద్రశేఖర్ యేలేటి|
 dialogues = |
 lyrics = | 
 producer =గంగరాజు గుణ్ణం, వెంకట్ డేగా |
 distributor = |
 release_date =జూన్ 30, 2005 |
 runtime = 144 నిముషాలు|
 language = తెలుగు |
 music = [[ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి]]|
 playback_singer =సునిధి చౌహాన్, శ్రేయా గోషల్,&lt;br /&gt; ఎమ్.ఎమ్.కీరవాణి, [[స్మిత]] |
 choreography = |
 cinematography = సర్వేష్ మురారి| 
 editing = మోహన్|
production_company = జస్ట్ యెలో సినిమా|
 awards = |
 budget = 3 కోట్లు రూపాయలు|
 imdb_id = 0473604}}
'''అనుకోకుండా ఒక రోజు''' 2005లో విడుదలైన ఒక [[తెలుగు సినిమా]]. తక్కువ బడ్జెట్‌తో తీసిన ఈ సినిమా వినూతన కథనంతో మంచి విజయం సాధించింది. చంద్రశేఖర్ యేలేటి దర్శకత్వంలో తెరకెక్కిన ఈ చిత్రం లో జగపతి బాబు, ఛార్మి,శశాంక్ ప్రధాన పాత్రలు పోషించారు. ఈ చిత్రానికి సంగీతం ఎం. ఎం. కీరవాణి సమకూర్చారు.
==తారా గణం ==

* [[జగపతి బాబు]] _ ఇన్ స్పెక్టర్ సురేష్ రెడ్డి 
* [[ఛార్మీ కౌర్|ఛార్మి]],_ సహస్ర 
* [[హర్ష వర్ధన్]] _ శంకరరావు, ట్యూషన్ టీచర్ 
* లక్ష్మన్ 
* [[పవన్ మల్హోత్రా]] _సూర్య స్వామి 
* [[నర్సింగ్ యాదవ్]] _ మాచవరపు అబ్బులు 
* పూజా భారతి._ శ్వేత, సహస్ర స్నేహితురాలు 
* '''[[యాని|బేబీ యాని]]''' 
* శశాంక్_ రాజేష్, టాక్సీ డ్రైవర్ 
* కుషాల్ మండా_ బోజో ఫ్రెండ్ 
* రవిప్రకాష్_ మహేష్ 
* అమిత్ తివారీ_ భాస్కర్ &quot;బోజో &quot;
* వాసు ఇంటూరి_ రాజేష్ బ్రదర్ 
* సూర్య 
* శివన్నారాయణ నారిపెద్ధి_ సహస్ర తండ్రి 
* గిరిధర్ 
* విశ్వమోహన్ 
* గోపీకాశిరెడ్డి 
* శ్రావణ్ 
* శ్రీనివాస్ 
* ప్రవీణ్ 
* భగవాన్ 
* ధూళిపాళ నాగేంద్ర 
* శ్రీకాంత్ 
* శివం 
* సి వి.ఎల్.నరసింహరావు 
* జగ్గారావు 
* సాంద్ర 
* జయలక్ష్మి 
* బేబీ రూపిక 
* కమల్ కామరాజు_కమల్ సూర్య స్వామి అనుచరుడు 
* షానూర్ సనా_ డాక్టర్ 
* కృష్ణారెడ్డి 
* సతీష్ బత్తుల .

==కథా క్రమం==
సినిమా మొదటి దృశ్యంలో కొందరు వ్యక్తులు ఒక పిల్లవాడిని అనుసరిస్తూ ఒక వ్యక్తి ఇంటి దగ్గరికి వెళ్తారు. అది మాదక ద్రవ్యాలు దొంగతనంగా సరఫరా చేస్తున్న వ్యక్తి ఇల్లు అని తెలుస్తుంది. మొదటి దృశ్యంలోని వ్యక్తులు సురేష్ రెడ్ది ([[జగపతి బాబు]]) నేతృత్వంలో ఆ వ్యక్తిని తరుముతారు. తనని పట్టుకొన్న తర్వాత వాడి ఇంటిలో కొన్ని [[మాదక ద్రవ్యాలు]] కనుక్కొంటారు. తర్వాత వాడి దగ్గర నుంచి 20,000 [[రూపాయి|రూపాయలు]] లంచం తీసుకొని వదిలేస్తాడు.
సహస్ర ([[ఛార్మి]]) డిగ్రీ చదువుతున్న ఒక అమ్మాయి. [[హైదరాబాదు]]లో తండ్రి, సవతి తల్లి దగ్గర ఉంటూ చదువుకొంటూ ఉంటుంది. ఖర్చుల కోసం బృంద గాయనిగా పని చేస్తూ ఉంటుంది. ఎప్పటికైన మంచి గాయనిగా ఎదగాలని కలలు కంటూ ఉంటుంది. తన తల్లి [[కర్నూలు]]లో ఉంటుంది. ఒక రోజు సహస్ర తండ్రి, పిన్ని, పిల్లలు అందరూ దైవ దర్శనానికి [[తిరుపతి]]కి బయల్దేరి వెళ్తారు. వాళ్ళు వెళ్ళిన రోజు సాయంత్రం సహస్ర స్నేహితురాలు శ్వేత ([[పూజా భారతి]]) వచ్చి పార్టీకి బలవంతంగా పిలుచుకొని వెళ్తుంది. అక్కడ కొందరు సంపన్న యువతీ యువకులు సహస్రను నృత్యం చేయమని ఆహ్వానిస్తారు. కానీ తను తిరస్కరించి ఒక ప్రక్కగా కూర్చుంటుంది. కొంతమంది అబ్బాయిలు ఒక సాధారణ పానీయంలో మత్తు మందులు కలిపి సహస్రకి ఇస్తారు. సహస్ర కూడా అది సాధారణ పానీయమేనని నమ్మి త్రాగివేస్తుంది. ఆ తర్వాత అందరూ విందు వినోదాలలో తేలుతూ ఉండగా సహస్ర నెమ్మదిగా మత్తులోకి జారుకుంటుంది.
ప్రొద్దున్నే నిద్ర లేచిన సహస్ర సమయం 10 గంటలవడం చూసి హడావిడి గా బయలుదేరి కళాశాల కి వెళ్తుంది. కానీ అక్కడ ఎవరూ లేకపోవడం చూసి ఆశ్చర్యపోతుండగా అటెండర్ ను అడుగుతుంది. అతను, ఆ రోజు ఆదివారమనీ, అందుకే ఎవరూ రాలేదనీ చెప్తాడు. అంతే కాకుండా, సహస్ర కి హాజరు శాతం తక్కువగా ఉందనీ మరుసటి రోజు ప్రిన్సిపాల్ ని కలవాలనీ చెప్తాడు.
అదే రోజు సాయంత్రం స్నేహితురాలితో బయటకు వెళ్ళిన సహస్రకు దారిలో ఒక యువకుడు ([[శశాంక్]]) తారసపడి అంతకు ముందు సహస్ర తన టాక్సీ లో ప్రయాణించిందనీ, అందుకు గాను రూ. 350/- ఇవ్వమనీ అడుగుతాడు. నివ్వెరపోయిన సహస్ర, అతను ఎవరో తనకు తెలియదని చెప్పి ఇంటికి బయలుదేరుతుంది. సహస్ర ఇంటికి వెళ్ళే సరికి నాన్న, పిన్ని వాళ్ళు తిరుపతి నుంచి వచ్చేసి ఉంటారు. సాయంత్రం తన చెల్లెలి ని, ఇంకొంత మంది పిల్లలను తీసుకొని, పొరుగింటి మాస్టారి ([[హర్ష వర్ధన్]]) తో కలిసి [[చిరంజీవి]] నటించిన [[శంకర్ దాదా ఎం.బి.బి.ఎస్.|శంకర్ దాదా ఎం బీ బీ ఎస్]] [[సినిమా]]కి తీసుకొని వెళ్తుంది. థియేటర్ లొపలికి వెళ్ళె సమయంలో వీళ్ళకి అతి దగ్గరగా ఒక యువకుడిని మరొక యువకుడు కత్తి తో పొడిచివేస్తాడు. చుట్టుప్రక్కల ఉన్న జనం వాడిని పట్టుకొని పోలీసులకి అప్పచెప్తారు. సహస్ర వాళ్ళు కంగారు పడి, సినిమా చూడకుండానే ఇంటికి వచ్చేస్తారు.
తరువాతి రోజు పరీక్ష ఫీజు కట్టడానికి బ్యాంక్ కి వెళ్ళిన సహస్ర కి మళ్ళీ అంతకు ముందు రోజు కనిపించిన యువకుడు కనిపించి డబ్బులు తన పేరు రాజేష్ అని, ప్రైవేటుగా ఎం బీ ఎ చదువుతున్నానని, ఖాళీ సమయంలో ట్యాక్సీ నడుపుతుంటానని పరిచయం చేసుకొని, సహస్ర తన ట్యాక్సీ లో అర్ధరాత్రి [[దిల్‍సుఖ్‍నగర్|దిల్ షుఖ్ నగర్]] నుంచి [[పంజాగుట్ట]] వచ్చారనీ డబ్బులు ఇవ్వమనీ అడుగుతాడు.
అంతే కాకుండా సహస్ర తన కారులో తిరిగిందనడానికి సాక్ష్యంగా అబ్బులు ([[నర్సింగ్ యాదవ్]])ని పిలుచుకొని వస్తాడు. ఇతను ఒక ప్రభుత్వ ఉద్యోగి. ఖాళీ సమయాలలొ నాటకాలలో నటిస్తూ సినిమాలలో అవకాశాల కోసం తిరుగుతూ ఉంటాడు. అబ్బులు కూడా రాజేష్ చెప్పేది నిజమేనంటాడు. కానీ సహస్ర స్నేహితురాలు అది నమ్మక అబ్బులు ని చెంప దెబ్బ కొట్టి నాటకాలాడకండనీ, ఇంకోసారి ఇలా చేస్తె పోలీసులకు చెప్తానని అంటుంది. అబ్బులు భయపడిపోయి రాజేష్ ని తనతో తీసుకెళ్ళిపోతాడు. 

== సాంకేతిక వర్గం ==

* చిత్రానువాదo, దర్శకత్వం:చంద్రశేఖర్ యేలేటి 
* కథ: గుణ్ణం గంగరాజు 
* సంగీతం: ఎం.ఎం. కీరవాణి 
* గీత రచయితలు:సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి, ఎం. ఎం. కీరవాణి , గంగరాజ మారుల్ 
* నేపథ్య గానం: స్మిత, సునిది చౌహాన్, డొమినిక్ సేరిజో, శ్రేయా ఘోషల్ 
* ఫోటోగ్రఫీ: సర్వేష్ మురారి 
* కూర్పు: మోహన్ 
* నిర్మాతలు: గుణ్ణం గంగరాజు,డేగా వెంకట్ 
* నిర్మాణ సంస్థ: జస్ట్ యెలో సినీమా 
* విడుదల:30:06:2005 .

==పాటలు==
ఎవరైనా చూసుంటారా, రచన: సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి,గానం,స్మిత

ఐ వన్న సింగ్ , రచన: ఎం ఎం కీరవాణి, గంగరాజు, మారుత్, గానం. సునిది చౌహాన్, డొమినిక్ సెరిజో

హమ్మింగ్, ఇన్స్ట్రుమెంటల్ , కోరస్

షైన నా నా నా , రచన: ఎం ఎం కీరవాణి, గంగరాజు, గానం: సునిధి చౌహాన్,

నీడల్లే తరుముతూఉండి , రచన: ఎం ఎం కీరవాణి, గంగరాజు, గానం: శ్రేయా ఘోషల్

రైటొ లెఫ్టో , రచన: ఎం ఎం కీరవాణి, గంగరాజు, గానం శ్రేయా ఘోషల్.

==పురస్కారాలు==
ద్వితీయ ఉత్తమ చిత్రంగా రజిత నంది అవార్డు.

[[వర్గం:నంది ఉత్తమ చిత్రాలు]]
[[వర్గం:ఎమ్.ఎమ్. కీరవాణి సంగీతం అందించిన సినిమాలు]]
[[వర్గం:జగపతి బాబు నటించిన సినిమాలు]]</text>
      <sha1>iw42f56ulz4cb2pqp7dws0nt3sklvdz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పద్మ విభూషణ్ పురస్కారం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82310</id>
    <revision>
      <id>4957494</id>
      <parentid>4904612</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:37:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* పురస్కార గ్రహీతల జాబితా */</comment>
      <origin>4957494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64447" sha1="tsf2mektu7d4lsp8f0r8ewdukek65n3" xml:space="preserve">[[ఫైలు:Padma vibhushan award.jpg|కుడి|పద్మవిభూషణ పురస్కారం.]]

[[పద్మ విభూషణ్]] పురస్కారము [[జనవరి 2]], [[1954]] నెలకొల్పబడింది. [[భారతరత్న]] తర్వాత అతి పెద్ద గౌరవముగా ఈ పురస్కారమును గుర్తిస్తారు. భారత రాష్ట్రపతి వివిధ రంగాలలో విశిష్ట సేవ నందించిన భారత పౌరులకు ఈ పతకమునిచ్చి గౌరవిస్తారు.
== పురస్కార గ్రహీతల జాబితా ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; cellspacing=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; border=&quot;0&quot; width=&quot;100%&quot;
! సంవత్సరం!! పేరు!! రంగము!! రాష్ట్రం!! దేశం
|-
|-
|[[1954]]||[[సత్యేంద్రనాథ్ బోస్]]||సాహిత్యం, విద్య||[[పశ్చిమ బెంగాల్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1954]]||[[డా.జాకీర్ హుస్సేన్]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1954]]||[[బాలాసాహెబ్ గంగాధర్ ఖేర్]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1954]]|| జిగ్మే డోర్జి వాంగ్‌ఛుక్||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[బీహార్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1954]]||[[నందలాల్ బోస్]]||కళలు||[[పశ్చిమ బెంగాల్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1954]]||[[వి. కె. కృష్ణ మేనన్]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[కేరళ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1955]]||[[ధొండొ కేశవ కర్వే|ధోందొ కేశవ్ కార్వే]]||సాహిత్యం, విద్య||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1955]]||[[జె.ఆర్.డి.టాటా]]||వర్తకము, పరిశ్రమలు||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1956]]||[[చందూలాల్ మాధవ్‌లాల్ త్రివేది]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[మధ్య ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1956]]|| [[ఫజల్ అలీ]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[బీహార్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1956]]|| [[జానకీ దేవి బజాజ్]]||సామాజిక సేవ||[[మధ్య ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1957]]||[[ఘనశ్యాం దాస్ బిర్లా|జి.డి.బిర్లా]]||వర్తకము, పరిశ్రమలు||[[రాజస్తాన్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1957]]||[[ఎం. సి. సేతల్వాద్|మోతీలాల్ చిమ్నాలాల్ శెతల్వద్]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1957]]||[[శ్రీ ప్రకాశ]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1959]]|| [[జాన్ మథాయ్|జాన్ మత్తయ్]]||సాహిత్యం, విద్య||[[కేరళ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1959]]|| రాధాబినోద్ పాల్||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[పశ్చిమ బెంగాల్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1959]]||గంగావిహారి లాలుభాయ్ మెహతా||సామాజిక సేవ||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1960]]|| నారాయణ రాఘవన్ పిళ్ళై||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[తమిళ నాడు]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1962]]|| [[హెచ్.వి.ఆర్. అయ్యంగార్|వరదరాజ అయ్యంగార్]]||సివిల్ సర్వీస్||[[తమిళనాడు]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1962]]||[[పద్మజా నాయుడు]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1962]]|| [[విజయలక్ష్మీ పండిట్]]||సివిల్ సర్వీస్||[[ఉత్తర ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1963]]|| [[ఎ.లక్ష్మణస్వామి ముదలియార్]]||వైద్యశాస్త్రము||[[తమిళనాడు]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1963]]||  [[సునీతి కుమార్ ఛటర్జీ]]||సాహిత్యం, విద్య||[[పశ్చిమ బెంగాల్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1963]]|| [[హరి వినాయక్ పటాస్కర్]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1964]]|| గోపీనాథ్ కవిరాజ్||సాహిత్యం, విద్య||[[ఉత్తర ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1964]]|| [[కాకా కలేల్కర్|కాకా సాహెబ్ కలేల్కర్]]||సాహిత్యం, విద్య||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1965]]||అర్జన్ సింగ్||సివిల్ సర్వీస్||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1965]]||[[జొయంతొ నాథ్ చౌదరి]]||సివిల్ సర్వీస్||[[పశ్చిమ బెంగాల్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1965]]||[[మెహదీ నవాజ్ జంగ్]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]]||[[భారత దేశం|భారతదేశం]]
|-
|[[1966]]||వలేరియన్ కార్డినల్ గ్రాసియస్||సామాజిక సేవ||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1967]]||భోలానాథ్ ఝా||సివిల్ సర్వీస్||[[ఉత్తర ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1967]]||చంద్ర కిషన్ దఫ్తరీ||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1967]]||[[హఫీజ్ మహమ్మద్ ఇబ్రహీం]]||సివిల్ సర్వీస్||[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1967]]||పట్టడకల్ వెంకన్న రాఘవేంద్రరావు||సివిల్ సర్వీస్||[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1968]]||[[మాధవ్ శ్రీహరి ఆనే|మాధవ్ శ్రీహరి అణె]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[మధ్య ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1968]]||[[సుబ్రహ్మణ్యన్ చంద్రశేఖర్|డా.సుబ్రహ్మణ్య చంద్రశేఖర్]]||సైన్స్, ఇంజనీరింగ్||[[ఇల్లినాయిస్]]||[[అమెరికా]]
|-
|[[1968]]|| [[ప్రశాంత చంద్ర మహలనోబిస్]]||సాంఖ్యక శాస్త్రము||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1968]]|| [[కళ్యాణ సుందరం|కళ్యాణ్ వైద్యనాథన్ కె. సుందరం]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1968]]|| కృపాల్ సింగ్||సివిల్ సర్వీస్||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1969]]||[[హరగోవింద్ ఖొరానా]]||సైన్స్, ఇంజనీరింగ్||[[మాసెచూసెట్స్|మసాచ్యుసెట్స్]]||[[అమెరికా]]
|-
|[[1969]]|| మోహన్ సింహ మెహతా||సివిల్ సర్వీస్||[[రాజస్థాన్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1969]]||[[డి. ఎస్. జోషి|దత్తాత్రేయ శ్రీధర్ జోషి]]||సివిల్ సర్వీస్||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1969]]||ఘనానంద పాండే||సివిల్ సర్వీస్||[[ఉత్తర ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1969]]||[[రాజేశ్వర్ దయాళ్]]||సివిల్ సర్వీస్||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1970]]||[[బినయ్ రంజన్ సేన్]]||సివిల్ సర్వీస్||[[పశ్చిమ బెంగాల్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1970]]||తారా చంద్||సాహిత్యం, విద్య||[[ఉత్తర ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1970]]||పరమశివ ప్రభాకర్ కుమారమంగళం||సివిల్ సర్వీస్||[[తమిళనాడు]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1970]]|| [[సురంజన్ దాస్]]||సివిల్ సర్వీస్||[[పశ్చిమ బెంగాల్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1970]]|| హర్‌బక్ష్ సింగ్||సివిల్ సర్వీస్||[[పంజాబ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1970]]|| [[ఆర్కాటు రామస్వామి మొదలియారు|ఎ.రామస్వామి మొదలియార్]]||సివిల్ సర్వీస్||[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1970]]||[[ఆంథోనీ లాన్సెలాట్ డయాస్]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1971]]|| విఠల్ నగేష్ శిరోద్కర్||వైద్యశాస్త్రము||[[గోవా]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1971]]||[[బి. శివరామన్|బలరాం శివరామన్]]||సివిల్ సర్వీస్||[[తమిళనాడు]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1971]]||బిమల్ ప్రసాద్ చలిహ||సివిల్ సర్వీస్||[[అస్సాం]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1971]]||[[ఉదయ్ శంకర్]]||కళలు||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1971]]||[[సుమతి మురార్జీ|సుమతి మొరార్జీ]]||సివిల్ సర్వీస్||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1971]]|| [[అల్లావుద్దీన్ ఖాన్|ఉస్తాద్ అల్లావుద్దీన్ ఖాన్]]||కళలు||[[పశ్చిమ బెంగాల్]]||[[భారత్]]
|-
|[[1972]]|| [[ఎస్. ఎం. నందా]]||సివిల్ సర్వీస్||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1972]]|| ప్రతాప్ చంద్రలాల్||సివిల్ సర్వీస్||[[పంజాబ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1972]]||ఆదిత్య నాథ్ ఝా (&lt;small&gt;మరణానంతరం&lt;/small&gt;)||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[ఉత్తర ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1972]]|| [[జీవరాజ్ నారాయణ్ మెహతా|జె.ఎన్.మెహతా]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1972]]|| [[పి.బి. గజేంద్రగడ్కర్|పి.బాలాచార్య గజేంద్ర గడ్కర్]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1972]]|| [[విక్రం అంబాలాల్ సారాభాయి]]||సైన్స్, ఇంజనీరింగ్||[[గుజరాత్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1972]]||[[సామ్ మనేక్ షా]]||మిలిటరి సర్వీస్||[[తమిళ నాడు]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1972]]|| గులాం మహమ్మద్ సాదిక్ (&lt;small&gt;మరణానంతరం&lt;/small&gt;)||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[జమ్ము &amp; కాశ్మీర్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1972]]||హొర్మాస్జి మానెక్జి సీర్వై||సాహిత్యం, విద్య||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1973]]||[[దౌలత్ సింగ్ కొఠారి]]||సైన్స్, ఇంజనీరింగ్||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1973]]|| [[నాగేంద్ర సింగ్]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[రాజస్తాన్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1973]]||[[టి.స్వామినాథన్|తిరుమలరాయ స్వామినాథన్]]||సివిల్ సర్వీస్||[[తమిళ నాడు]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1973]]||[[యు.ఎన్.ధేబర్]]||సామాజిక సేవ||[[గుజరాత్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1973]]||[[బసంతీ దేవి]]||సివిల్ సర్వీస్||[[పశ్చిమ బెంగాల్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1973]]||[[నెల్లీ సేన్‌గుప్తా]]||సామాజిక సేవ||[[పశ్చిమ బెంగాల్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1974]]||[[వి.కె.ఆర్.వి.రావు|వి.కస్తూరి రంగ వరదరాజారావు]]||సివిల్ సర్వీస్||[[కర్ణాటక]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1974]]||	[[బినోద్ బిహారీ ముఖర్జీ |బి.బి.ముఖర్జీ]]||కళలు||[[పశ్చిమ బెంగాల్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1974]]||[[హరీష్ చంద్ర సరిన్]]||సివిల్ సర్వీస్||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1974]]||[[నిరేన్ డే]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[పశ్చిమ బెంగాల్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1975]]||బసంతి దులాల్ నాగ చౌదరి||సాహిత్యం, విద్య||[[పశ్చిమ బెంగాల్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1975]]||[[సి.డి.దేశ్‌ముఖ్]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1975]]||[[దుర్గాబాయి దేశ్‌ముఖ్]]||సామాజిక సేవ||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1975]]||[[ప్రేమలీలా విఠల్‌దాస్ థాకర్సీ]]||సాహిత్యం, విద్య||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1975]]||[[రాజా రామన్న]]||సైన్స్, ఇంజనీరింగ్||[[కర్ణాటక]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1975]]||[[హోమీ సేత్నా]]||సివిల్ సర్వీస్||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1975]]||[[ఎమ్.ఎస్.సుబ్బలక్ష్మి]]||కళలు||[[తమిళనాడు]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1975]]||[[మేరీ క్లబ్‌వాలా జాదవ్]]||సామాజిక సేవ||[[తమిళ నాడు]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1976]]|| బషీర్ హుస్సేన్ జైదీ||సాహిత్యం, విద్య||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1976]]|| [[కల్పతి రామకృష్ణ రామనాథన్|డా.కె.ఆర్.రామనాథన్]]||సైన్స్, ఇంజనీరింగ్||[[కేరళ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1976]]||[[కె. ఎల్. శ్రీమాలి|కాలు లాల్ శ్రీమాలి]]||సాహిత్యం, విద్య||[[ఉత్తర్ ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1976]]||[[జియాని గుర్ముఖ్ సింగ్ ముసాఫిర్|జ్ఞానీ గుర్ముఖ సింగ్ ముసాఫిర్]]||సాహిత్యం, విద్య||[[పంజాబ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1976]]||[[శంకర్ పిళ్ళై|కేశవ శంకర్ పిళ్ళై]]||కళలు||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]] 
|-
|[[1976]]||[[సలీం అలీ|సలీమ్ మొయిజుద్దీన్ అలీ అబ్దుల్]]||సైన్స్, ఇంజనీరింగ్||[[ఉత్తర్ ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1976]]||[[సత్యజిత్ రే]]||కళలు||[[పశ్చిమ బెంగాల్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1977]]||[[ఓం ప్రకాష్ మెహ్రా]]||సివిల్ సర్వీస్||[[పంజాబ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1977]]||[[అయోధ్య నాథ్ ఖోస్లా|అజుధియ నాథ్ ఖోస్లా]]||సివిల్ సర్వీస్||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1977]]|| అజయ్ కుమార్ ముఖర్జీ||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[పశ్చిమ బెంగాల్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1977]]|| [[అలీ యావర్ జంగ్]] (&lt;small&gt;మరణానంతరం&lt;/small&gt;)||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1977]]||చందేశ్వర్ ప్రసాద్ నారాయణ సింగ్||సాహిత్యం, విద్య||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1977]]||[[బాల సరస్వతి (నృత్యకారిణి)|టి.బాలసరస్వతి]]||కళలు||[[తమిళ నాడు]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1980]]||రాయ్ కృష్ణదాస||సివిల్ సర్వీస్||[[ఉత్తర్ ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1980]]|| [[ఉస్తాద్ బిస్మిల్లా ఖాన్]]||కళలు||[[ఉత్తర్ ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1981]]|| [[సతీష్ ధావన్]]||సైన్స్, ఇంజనీరింగ్||[[కర్ణాటక]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1981]]||[[పండిట్ రవిశంకర్|రవిశంకర్]]||కళలు||[[ఉత్తర్ ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1982]]||[[మీరాబెన్]]||సామాజిక సేవ|| ||[[యునైటెడ్ కింగ్డమ్]] 
|-
|[[1985]]|| [[సి.ఎన్.ఆర్.రావు]]||సైన్స్, ఇంజనీరింగ్||[[తమిళ నాడు]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1985]]||ఎమ్.జి.కె.మీనన్||సివిల్ సర్వీస్||[[కేరళ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1986]]|| [[అవతార్ సింగ్ పెయింటల్]]||వైద్యశాస్త్రము||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1986]]|| [[బిర్జూ మహరాజ్]]||కళలు||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1986]]|| [[బాబా ఆమ్టే]]||సామాజిక సేవ||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1987]]||బెంజమిన్ పియరి పాల్||సైన్స్, ఇంజనీరింగ్||[[పంజాబ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1987]]|| [[డా.మన్మోహన్ సింగ్]]||సివిల్ సర్వీస్||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1987]]|| అరుణ్ శ్రీధర్ వైద్య (&lt;small&gt;మరణానంతరం&lt;/small&gt;)||సివిల్ సర్వీస్||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1987]]||[[కమలాదేవి ఛటోపాధ్యాయ]]||సామాజిక సేవ||[[కర్ణాటక]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1988]]||[[కువెంపు|కుప్పల్లి వెంకటప్ప పుట్టప్ప]]||సాహిత్యం, విద్య||[[కర్ణాటక]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1988]]||[[మీర్జా హమీదుల్లా బేగ్]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1989]]||[[ఎమ్.ఎస్.స్వామినాథన్]]||సైన్స్, ఇంజనీరింగ్||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1989]]||[[ఉమా శంకర్ దీక్షిత్]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[ఉత్తర్ ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1989]]|| ఆలీ అక్బర్ ఖాన్||కళలు||[[పశ్చిమ బెంగాల్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1990]]||[[ఎ.పి.జె.అబ్దుల్ కలాం]]||సైన్స్, ఇంజనీరింగ్||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1990]]||[[సెమ్మంగుడి శ్రీనివాస అయ్యర్]]||కళలు||[[తమిళ నాడు]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1990]]||[[వి. ఎస్. ఆర్. అరుణాచలం|వి.ఎస్.ఆర్.అరుణాచలం]]||సాహిత్యం, విద్య||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1990]]||[[భబాతోష్ దత్తా]]||సాహిత్యం, విద్య||[[పశ్చిమ బెంగాల్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1990]]|| కుమార్ గంధర్వ||కళలు||[[మధ్య ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1990]]||[[టి.ఎన్.చతుర్వేది|త్రిలోకి నాథ్ చతుర్వేది]]||సివిల్ సర్వీస్||[[కర్ణాటక]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1991]]||[[ఐ.జి. పటేల్|ఇంద్రప్రసాద్ గోవర్ధనభాయి పటేల్]]||సైన్స్, ఇంజనీరింగ్||[[గుజరాత్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1991]]||[[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]||కళలు||[[తమిళ నాడు]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1991]]||[[హిరేంద్రనాథ్ ముఖోపాధ్యాయ్|హిరేంద్రనాథ్ ముఖర్జీ]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[పశ్చిమ బెంగాల్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1991]]||[[ఎన్.జి.రంగా]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1991]]|| [[రాజారాం శాస్త్రి]]||సాహిత్యం, విద్య||[[ఉత్తర్ ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1991]]||[[గుల్జారీ లాల్ నందా]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[గుజరాత్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1991]]||ఖుస్రొ ఫరాముర్జ్ రుస్తంజీ||సివిల్ సర్వీస్||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1991]]||[[ఎం.ఎఫ్. హుసేన్]]||కళలు||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1992]]|| [[మల్లికార్జున్ మన్సూర్|మల్లికార్జున భీమరాయప్ప మన్సూర్]]||కళలు||[[కర్ణాటక]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1992]]|| [[వి.శాంతారామ్]]||కళలు||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1992]]|| [[శివరామకృష్ణ అయ్యర్ పద్మావతి]]||వైద్యశాస్త్రము||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1992]]|| లక్ష్మణ శాస్త్రి జోషి||సాహిత్యం, విద్య||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1992]]|| [[అటల్ బిహారీ వాజపేయి]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1992]]|| [[గోవింద్‌భాయ్ ష్రాఫ్|గోవిందదాస్ షరాఫ్]]||సాహిత్యం, విద్య||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1992]]|| [[కాళోజీ నారాయణరావు]]||కళలు||[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1992]]|| [[రావి నారాయణరెడ్డి]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1992]]|| [[స్వరణ్ సింగ్]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[పంజాబ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1992]]|| [[అరుణా అసఫ్ ఆలీ]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1998]]||[[లక్ష్మీ సెహగల్]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[ఉత్తర్ ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1998]]||[[ఉషా మెహతా]]||సామాజిక సేవ||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1998]]|| [[నానీ పాల్కీవాలా|నాని అర్దేశిర్ పాల్కీవాలా]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1998]]||వాల్టర్ సిసులు||పబ్లిక్ అఫైర్స్|| ||[[దక్షిణ ఆఫ్రికా]] 
|-
|[[1999]]||పాండురంగ శాస్త్రి అథవాలే||సామజిక సేవ||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1999]]||[[రాజగోపాల చిదంబరం]]||సైన్స్, ఇంజనీరింగ్||[[తమిళ నాడు]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1999]]||[[సర్వేపల్లి గోపాల్]]||సాహిత్యం, విద్య||[[తమిళ నాడు]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1999]]||[[వర్గీస్ కురియన్]]||సైన్స్, ఇంజనీరింగ్||[[గుజరాత్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1999]]|| [[హన్స్ రాజ్ ఖన్నా]] ||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1999]]|| [[వి. ఆర్. కృష్ణ అయ్యర్|జస్టిస్ వి.ఆర్. కృష్ణ అయ్యర్]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[కేరళ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1999]]|| [[లతా మంగేష్కర్]]||కళలు||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1999]]|| [[భీమ్‌సేన్ జోషి]]||కళలు||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1999]]||[[బ్రజ్ కుమార్ నెహ్రూ]]||సివిల్ సర్వీస్||[[హిమాచల్ ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1999]]||[[ధర్మ వీర]]||సివిల్ సర్వీస్||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1999]]||లల్లన్ ప్రసాద్ సింగ్ (&lt;small&gt;మరణానంతరం&lt;/small&gt;)||సివిల్ సర్వీస్||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1999]]|| [[నానాజీ దేశ్‌ముఖ్]]||సామాజిక సేవ||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1999]]||[[సతీష్ గుజ్రాల్]]||కళలు||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[1999]]||[[డి.కె.పట్టమ్మాళ్|దమల్ కృష్ణస్వామి పట్టమ్మాళ్]]||కళలు||[[తమిళ నాడు]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2000]]||[[కె.బి. లాల్|కృషేన్ బిహారి లాల్]]||సివిల్ సర్వీస్||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2000]]||[[కృష్ణస్వామి కస్తూరిరంగన్]]||సైన్స్, ఇంజనీరింగ్||[[కర్ణాటక]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2000]]||[[మనోహర్ సింగ్ గిల్]]||సివిల్ సర్వీస్||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2000]]||[[కేలూచరణ్ మహాపాత్ర]]||కళలు||[[ఒడిషా]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2000]]|| [[హరిప్రసాద్ చౌరాసియా]]||కళలు||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2000]]|| [[పండిత్ జస్రాజ్]]||కళలు||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2000]]|| [[జగదీశ్ భగవతి|జగదీశ్ నట్వర్‌లాల్ భగవతి]]||సాహిత్యం, విద్య||[[గుజరాత్]] ||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2000]]||[[కె.ఎన్.రాజ్|కక్కదన్ నందనాథ్ రాజ్]]||సాహిత్యం, విద్య||[[కేరళ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2000]]||[[భైరవదత్త పాండే]]||సివిల్ సర్వీస్||[[ఉత్తరాఖండ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2000]]|| [[మైదవోలు నరసింహం]]||వర్తకము, పరిశ్రమలు||[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2000]]||[[రాశీపురం కృష్ణస్వామి నారాయణ్]]||సాహిత్యం, విద్య||[[తమిళ నాడు]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2000]]||[[సికందర్ బఖ్త్|సికందర్ భక్త్]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2000]]||తార్లోక్ సింగ్||సివిల్ సర్వీస్||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2001]]||[[కల్యంపూడి రాధాకృష్ణ రావు]]||సైన్స్, ఇంజనీరింగ్||[[ఢిల్లీ]]
|[[భారతదేశం]]
|-
|[[2001]]|| [[చక్రవర్తి వి. నరసింహన్|చక్రవర్తి విజయరాఘవ నరసింహన్]] ||సివిల్ సర్వీస్||[[తమిళ నాడు]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2001]]||[[శివకుమార్ శర్మ|పండిట్ శివకుమార్ శర్మ]]||కళలు||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2001]]|| [[మన్ మోహన్ శర్మ]]||సైన్స్, ఇంజనీరింగ్||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2001]]||[[అంజద్ అలీఖాన్]]||కళలు||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2001]]||బెంజమిన్ ఆర్ధర్ గిల్మన్||పబ్లిక్ అఫైర్స్|| ||[[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] 
|-
|[[2001]]|| [[హోసేయ్ నోరొట|హొసయి నరోట]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్|| ||[[జపాన్]]
|-
|[[2001]]||[[హృషికేష్ ముఖర్జీ]]||కళలు||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2001]]|| [[జాన్ కెన్నెత్ గాల్‌బ్రెత్]]||సాహిత్యం, విద్య|| ||[[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] 
|-
|[[2001]]|| [[కొత్త సచ్చిదానంద మూర్తి]]||సాహిత్యం, విద్య||[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2001]]|| [[జుబిన్ మెహతా]]||కళలు|| ||[[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] 
|-
|[[2002]]|| [[చక్రవర్తి రంగరాజన్]]||సాహిత్యం, విద్య||[[తమిళనాడు]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2002]]|| [[గంగూబాయ్ హంగల్]]||కళలు||[[కర్ణాటక]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2002]]|| [[కిషన్ మహారాజ్]]||కళలు||[[ఉత్తర్ ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2002]]||[[సోలీ సొరాబ్జీ|సోలీ జహంగీర్ సొరాబ్జీ]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2002]]||[[కిషోరీ అమోంకర్]]||కళలు||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2003]]||బలరామ్ నందా||సాహిత్యం, విద్య||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2003]]||[[కాజీ లెందుప్ దోర్జీ]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[పశ్చిమ బెంగాల్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2003]]|| [[సోనాల్ మాన్ సింగ్]]||కళలు||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2003]]||బృహస్పతి దేవ్ త్రిగుణ||వైద్యశాస్త్రము||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2004]]||[[ఎమ్.ఎన్. వెంకటాచలయ్య|మానేపల్లి నారాయణరావు వెంకటచలయ్య]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[కర్ణాటక]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2004]]||[[అమృతా ప్రీతం]]||సాహిత్యం, విద్య||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2004]]||[[జయంత్ విష్ణు నార్లికర్]]||సైన్స్, ఇంజనీరింగ్||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2005]]||బి.కె.గోయల్||వైద్యశాస్త్రము||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2005]]||[[కరణ్ సింగ్]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2005]]||[[మోహన్ ధరియా]]||సామాజిక సేవ||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2005]]||[[రాం నారాయణ్]]||కళలు||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2005]]|| ఎం.ఎస్.వలియతన్||వైద్యశాస్త్రము||[[కర్ణాటక]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2005]]||[[జ్యోతింధ్ర నాథ్ దీక్షిత్]] (&lt;small&gt;మరణానంతరం&lt;/small&gt;)||సివిల్ సర్వీస్||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2005]]||[[మిలాన్ కె బెనర్జీ|మిలన్ కుమార్ బెనర్జి]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2005]]|| [[రాశీపురం కృష్ణస్వామి లక్ష్మణ్]]||కళలు||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2006]]||[[నార్మన్ బోర్లాగ్]]||సైన్స్, ఇంజనీరింగ్|| [[టెక్సాస్]] ||[[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] 
|-
|[[2006]]||వి.ఎన్.ఖరే||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[ఉత్తర్ ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2006]]|| [[మహాశ్వేతా దేవి]]||సాహిత్యం, విద్య||[[పశ్చిమ బెంగాల్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2006]]|| [[నిర్మలా దేశ్‌పాండే]]||సామాజిక సేవ||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2006]]|| [[ఒబైద్ సిద్దిఖి|ఒబైద్ సిద్దిఖీ]]||సైన్స్, ఇంజనీరింగ్||[[కర్ణాటక]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2006]]|| [[ప్రకాష్ నారాయణ్ టాండన్]]||వైద్యశాస్త్రము||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2006]]||[[ఆదూర్ గోపాలకృష్ణన్]]||కళలు||[[కేరళ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2006]]||[[సి. ఆర్. కృష్ణస్వామిరావు]]||సివిల్ సర్వీస్||[[తమిళ నాడు]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2006]]|| [[చార్లెస్ కొరియా]]||సైన్స్, ఇంజనీరింగ్||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2007]]|| [[రాజా చెల్లయ్య|రాజా జేసుదాసు చెల్లయ్య]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[తమిళ నాడు]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2007]]|| [[వి.కృష్ణమూర్తి|వెంకటరామన్ కృష్ణమూర్తి]]||సివిల్ సర్వీస్||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2007]]|| [[బాలు శంకరన్]]||వైద్యశాస్త్రము||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2007]]||[[ఫాలి ఎస్ నారిమన్]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2007]]||[[పి.ఎన్.భగవతి]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2007]]|| [[కుష్వంత్ సింగ్]]||సాహిత్యం, విద్య||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2007]]||[[రాజారావు (ఆంగ్ల రచయిత)|రాజారావు]] (&lt;small&gt;మరణానంతరం&lt;/small&gt;)||సాహిత్యం, విద్య|| ||[[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] 
|-
|[[2007]]||ఎన్.ఎన్.వోరా||సివిల్ సర్వీస్||[[హర్యానా]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2007]]||నరేశ్ చంద్ర||సివిల్ సర్వీస్||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2007]]|| [[ఇ. సి. జార్జ్ సుదర్శన్]]||సైన్స్, ఇంజనీరింగ్|| ||[[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] 
|-
|[[2007]]|| [[విశ్వనాథన్ ఆనంద్]]||క్రీడలు||[[తమిళ నాడు]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2008]]||[[రాజేంద్ర కుమార్ పచౌరీ|రాజేంద్ర కె.పచౌరీ]]||సైన్స్, ఇంజనీరింగ్|| ||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2008]]|| [[ఎన్.ఆర్. నారాయణ మూర్తి]]||ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ||[[కర్ణాటక]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2008]]||[[ఇ.శ్రీధరన్]]||సైన్స్, ఇంజనీరింగ్||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2008]]|| [[లక్షీ నివాస్ మిట్టల్]]||పరిశ్రమలు||||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2008]]|| ఎ.ఎస్.ఆనంద్||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2008]]||[[పి. ఎన్. ధర్]]||సివిల్ సర్వీస్|| ||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2008]]||[[పృథ్వీ రాజ్ సింగ్|పి.ఆర్.ఎస్.ఓబరాయ్]]||వాణిజ్యం|| ||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2008]]|| [[ఆశా భోంస్లే]]||సంగీతం||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2008]]|| [[ఎడ్మండ్ హిల్లరీ]] (&lt;small&gt;మరణానంతరం&lt;/small&gt;)||పర్వతారోహణ||[[ఆక్లాండ్]]|| [[న్యూజిలాండ్]]
|-
|[[2008]]||[[రతన్ టాటా]]||వాణిజ్యం||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2008]]||[[ప్రణబ్ ముఖర్జీ]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[పశ్చిమ బెంగాల్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2008]]||[[సచిన్ టెండూల్కర్]]||క్రీడలు||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2009]]||చంద్రికా ప్రసాద్ శ్రీ వాత్సవ||సివిల్ సర్వీస్||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2009]]||[[సుందర్‌లాల్ బహుగుణ]]|| పర్యావరణ సంరక్షణ||[[ఉత్తరాఖండ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2009]]||[[డి. పి. చటోపాధ్యాయ]] ||విద్య, సాహిత్యము||[[పశ్చిమ బెంగాల్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2009]]||జస్బీర్ సింగ్ బజాజ్||వైద్యశాస్త్రము||[[పంజాబ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2009]]|| పురుషోత్తం లాల్||వైద్యశాస్త్రము||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2009]]||[[గోవింద్ నారాయణ్]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||[[ఉత్తర ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2009]]||[[అనిల్ కకోద్కర్]]||సైన్స్, ఇంజనీరింగ్||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2009]]||[[జి. మాధవన్ నాయర్]]||సైన్స్, ఇంజనీరింగ్||[[కర్ణాటక]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2009]]||[[సిస్టర్ నిర్మల]]||సామాజిక సేవ||[[పశ్చిమ బెంగాల్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2009]]||ఎ.ఎస్.గంగూలి||వర్తకము, పరిశ్రమలు||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2010]]|| [[ఇబ్రహీం అల్కాజీ]]||కళలు||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2010]]||[[ఉమయల్పురం కె.శివరామన్]]||కళలు||[[తమిళనాడు]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2010]]|| [[జొహ్రా సెహ్గల్|జోహ్రా సెహగల్]]||కళలు||[[ఉత్తర ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2010]]||[[వై.వి.రెడ్డి]]||ఆర్థిక రంగం||[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2010]]||[[ప్రతాప్ సి. రెడ్డి|ప్రతాప్ చంద్రా రెడ్డి]]||వైద్య రంగం||[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2010]]||[[వెంకటరామన్ రామకృష్ణన్|వెంకట్రామన్ రామకృష్ణన్]]||సైన్స్, ఇంజనీరింగ్||[[తమిళనాడు]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2011]]||[[మాంటేక్ సింగ్ అహ్లూవాలియా|మాంటెక్ సింగ్ అహ్లువాలియా]] || ప్రజా వ్యవహారాలు  ||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2011]]||[[లక్ష్మీ చంద్ జైన్]] (&lt;small&gt;మరణానంతరం&lt;/small&gt;)  || ప్రజా వ్యవహారాలు  ||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2011]]||[[విజయ్ కేల్కర్]] || ప్రజా వ్యవహారాలు  ||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2011]]||[[అఖ్లాక్ ఉర్ రెహ్మాన్|ఎ. రెహ్మాన్ కిద్వాయ్]]|| ప్రజా వ్యవహారాలు  ||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2011]]||[[సీతాకాంత్ మహాపాత్ర]]||విద్య, సాహిత్యం ||[[ఒడిషా]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2011]]||[[ఒ.ఎన్.వి.కురుప్]]|| విద్య, సాహిత్యం ||[[కేరళ  ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2011]]||[[బ్రజేశ్ మిశ్రా]]|| సివిల్ సర్వీసెస్ ||[[ఢిల్లీ  ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2011]]||[[అక్కినేని నాగేశ్వర రావు ]]||కళలు ||[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2011]]||[[అజీమ్ ప్రేమ్‌జీ ]]||వర్తకం, వాణిజ్యం ||[[కర్ణాటక]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2011]]||[[కపిల వాత్స్యాయన్|కపిల వాత్సాయన]]||కళలు ||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2011]]||[[పల్లె రామారావు]]||సైన్స్, ఇంజనీరింగ్||[[తెలంగాణ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2011]]||[[కె. పరాశరన్]] ||ప్రజా వ్యవహారాలూ ||ఢిల్లీ ||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2011]]||[[హొమాయ్ వ్యరవాలా]]||కళలు ||[[గుజరాత్ ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2012]]||[[భూపేన్ హజారికా]]|| కళలు ||[[అసోం ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2012]]||[[మారియో మిరాండ]]|| కళలు  ||[[గోవా ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2012]]||[[టీ. వీ. రాజేశ్వర్]]|| సివిల్ సర్వీసెస్||[[ఢిల్లీ ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2012]]||కాంతిలాల్ హస్తిమల్ సంచేతి|| వైద్య రంగం ||[[మహారాష్ట్ర ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2012]]||[[కె. జి. సుబ్రమణ్యన్]]||కళలు ||[[గుజరాత్  ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2013]]||[[ఎస్.హెచ్.రజా]]|| కళలు ||[[ఢిల్లీ  ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2013]]||[[యష్ పాల్]]|| సైన్స్, ఇంజనీరింగ్ ||[[ఉత్తర ప్రదేశ్  ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2013]]||[[రఘునాథ్ మహాపాత్ర]] ||కళలు ||[[ఒడిషా]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2013]]||[[రొద్దం నరసింహ]]|| సైన్స్, ఇంజనీరింగ్ ||[[కర్ణాటక]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2014]]|| [[రఘునాథ్ అనంత్ మషెల్కర్]] || సైన్స్, ఇంజనీరింగ్ ||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2014]]||[[బి. కె. ఎస్. అయ్యంగార్]]||యోగా  ||[[మహారాష్ట్ర ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2015]]||[[లాల్ కృష్ణ అద్వానీ]]||ప్రజా వ్యవహారాలు ||[[గుజరాత్ ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2015]]||[[అమితాబ్ బచ్చన్ ]]||కళలు ||[[మహారాష్ట్ర ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2015]]||[[ఎమ్. ఆర్. శ్రీనివాసన్|మాలూర్ రామస్వామి శ్రీనివాసన్]]||సైన్స్, ఇంజనీరింగ్||[[తమిళనాడు]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2015]]||[[కె.కె. వేణుగోపాల్|కొట్టాయన్ కె వేణుగోపాల్]] ||ప్రజా వ్యవహారాలు||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2015]]||[[రామభద్రాచార్య|జగద్గురు రామచంద్రాచార్య స్వామీ రామభాద్రాచార్య]]||ఇతరములు||[[ఉత్తర ప్రదేశ్ ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2015 ]]||[[ప్రకాష్ సింగ్ బాదల్]]|| ప్రజా వ్యవహారాలు ||[[పంజాబ్ ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2015]]||[[వీరేంద్ర హెగ్డే|వీరేంద్ర హెగ్గడే]]|| సామాజిక సేవ ||[[కర్నాటక ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2015]]||[[దిలీప్ కుమార్ ]]||కళలు ||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2015]]||కరీం అల్ హుస్సైని ఆగా ఖాన్ ||సామాజిక సేవ ||||[[ఫ్రాన్స్]]
|-
|[[2016]]||[[యామినీ కృష్ణమూర్తి]]||కళలు||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2016]]||[[రజనీకాంత్]]||కళలు||[[తమిళనాడు]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2016]]||[[గిరిజాదేవి]]||కళలు||[[పశ్చిమ బెంగాల్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2016]]||[[రామోజీరావు]]||సాహిత్యం, విద్య||[[ఆంధ్రప్రదేశ్]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2016]]||[[వి. శాంత|డా.విశ్వనాథన్ శాంత]]||వైద్య రంగం||[[తమిళనాడు]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2016]]||[[శ్రీ శ్రీ రవి శంకర్]]||ఇతరములు||[[కర్ణాటక]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2016]]||[[జగ్మోహన్|జగ్‌మోహన్]]||పబ్లిక్ ఎఫైర్స్||[[ఢిల్లీ]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2016]]||వాసుదేవ్ కల్కుంటే ఆత్రే||సైన్స్, ఇంజనీరింగ్||[[కర్ణాటక]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2016]]||అవినాశ్ దీక్షిత్||సాహిత్యం, విద్య||||[[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]]
|-
|[[2016]]||[[ధీరుభాయ్ అంబానీ|ధీరూభాయ్ అంబానీ]] (&lt;small&gt;మరణానంతరం&lt;/small&gt;) ||వర్తకము, పరిశ్రమలు||[[మహారాష్ట్ర]]||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2017]]
|[[శరద్ పవార్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|మహారాష్ట్ర
|[[భారతదేశం]]
|-
|[[2017]]
|[[మురళీ మనోహర్ జోషి]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|ఉత్తరప్రదేశ్
|[[భారతదేశం]]
|-
|[[2017]]
|[[పి.ఎ.సంగ్మా|పి.ఎ. సంగ్మా]] (&lt;small&gt;మరణానంతరం&lt;/small&gt;)
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|మేఘాలయ
|[[భారతదేశం]]
|-
|[[2017]]
|[[సుందర్‌లాల్ పట్వా]] (&lt;small&gt;మరణానంతరం&lt;/small&gt;)
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|మధ్యప్రదేశ్
|[[భారతదేశం]]
|-
|[[2017]]
|[[కే.జే. యేసుదాస్|కె.జె. యేసుదాస్]]
|కళ - సంగీతం
|కేరళ
|[[భారతదేశం]]
|-
|[[2017]]
|[[సద్గురు జగ్గీ వాసుదేవ్]]
|ఇతరత్రా - ఆధ్యాత్మికత
|తమిళనాడు
|[[భారతదేశం]]
|-
|[[2017]]
|[[ఉడుపి రామచంద్రరావు]]
|సైన్స్ &amp; ఇంజనీరింగు
|కర్ణాటక
|[[భారతదేశం]]
|-
|[[2018]]
|[[ఇళయరాజా]]
|కళ
|తమిళనాడు
|[[భారతదేశం]]
|-
|[[2018]]
|గులాం ముస్తఫా ఖాన్
|కళ
|మహారాష్ట్ర
|[[భారతదేశం]]
|-
|[[2018]]
|పి. పరమేశ్వరన్
|ఇతరత్రా
|కేరళ
|[[భారతదేశం]]
|-
|[[2019]]
|[[తీజన్ బాయి]]
|కళ
|ఛత్తీస్‌గఢ్
|[[భారతదేశం]]
|-
|[[2019]]
|[[ఎ. ఎమ్. నాయక్|అనిల్ మణిభాయి నాయక్]]
|వర్తకం, వాణిజ్యం
|మహారాష్ట్ర
|[[భారతదేశం]]
|-
|[[2019]]
|[[ఇస్మాయిల్ ఒమర్ గుయెల్లెహ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|
|డ్జిబౌటి
|-
|[[2019]]
|[[బాబాసాహెబ్ పురందరే|బల్వంత్ మోరేశ్వర్ పురందరే]]
|కళ
|మహారాష్ట్ర
|[[భారతదేశం]]
|-
|[[2020]]||[[జార్జ్ ఫెర్నాండెజ్]] (&lt;small&gt;మరణానంతరం&lt;/small&gt;) ||పబ్లిక్ అఫైర్స్||బీహార్||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2020]]||[[అరుణ్ జైట్లీ]] (&lt;small&gt;మరణానంతరం&lt;/small&gt;) ||పబ్లిక్ అఫైర్స్||ఢిల్లీ||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2020]]||[[అనిరుధ్ జగన్నాథ్]] ||పబ్లిక్ అఫైర్స్||||మారిషస్
|-
|[[2020]]||[[మేరి కోమ్]] ||క్రీడలు||మణిపూర్||భారతదేశం
|-
|[[2020]]||[[ఛన్నూలాల్ మిశ్రా]]||కళలు||ఉత్తరప్రదేశ్||భారతదేశం
|-
|[[2020]]||[[సుష్మాస్వరాజ్]] (&lt;small&gt;మరణానంతరం&lt;/small&gt;) ||పబ్లిక్ అఫైర్స్||ఢిల్లీ||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2020]]||విశ్వేశతీర్థ (&lt;small&gt;మరణానంతరం&lt;/small&gt;) ||ఇతరములు||కర్ణాటక||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2021]]||[[షింజో అబే]]||పబ్లిక్ అఫైర్స్||||జపాన్
|-
|[[2021]]||[[ఎస్. పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం]] (&lt;small&gt;మరణానంతరం&lt;/small&gt;) ||కళలు||తమిళనాడు||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2021]]||[[డా. బెల్లె మోనప్ప హెగ్డే|బెల్లె మోనప్ప హెగ్డే]] ||వైద్యము||కర్ణాటక||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2021]]||నరీందర్ సింగ్ కపాని (&lt;small&gt;మరణానంతరం&lt;/small&gt;) ||సైన్స్, ఇంజనీరింగ్||||అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు
|-
|[[2021]]||[[మౌలానా వహీదుద్దీన్ ఖాన్|వహీదుద్దీన్ ఖాన్]] ||ఇతరములు||ఢిల్లీ||భారతదేశం
|-
|[[2021]]||[[బి. బి. లాల్]] ||ఇతరములు||ఢిల్లీ||భారతదేశం
|-
|[[2021]]||[[సుదర్శన్ సాహూ]] ||కళలు||ఒడిశా||భారతదేశం
|-
|[[2022]]||[[ప్రభా ఆత్రే]] ||కళలు||మహారాష్ట్ర||భారతదేశం
|-
|[[2022]]||రాధేశ్యామ్ ఖేంకా (&lt;small&gt;మరణానంతరం&lt;/small&gt;) ||సాహిత్యము, విద్య||ఉత్తరప్రదేశ్||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2022]]||[[కల్యాణ్ సింగ్]] (&lt;small&gt;మరణానంతరం&lt;/small&gt;) ||పబ్లిక్ అఫైర్స్||ఉత్తరప్రదేశ్||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2022]]||[[బిపిన్ రావత్]] (&lt;small&gt;మరణానంతరం&lt;/small&gt;) ||సివిల్ సర్వీస్||ఉత్తరాఖండ్||[[భారతదేశం]]
|-
|[[2023]]
|[[బాలకృష్ణ దోషి]]
|ఇతరములు
|గుజరాత్
|[[భారతదేశం]]
|-
|[[2023]]
|[[జాకిర్ హుసేన్ (సంగీత విద్వాంసుడు)|జాకీర్ హుస్సేన్]]
|[[కళ]]
|మహారాష్ట్ర
|[[భారతదేశం]]
|-
|[[2023]]
|[[ఎస్.ఎమ్. కృష్ణ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|కర్ణాటక
|[[భారతదేశం]]
|-
|[[2023]]
|[[దిలీప్ మహలనాబిస్]]
|వైద్యం 
|పశ్చిమ బెంగాల్
|[[భారతదేశం]]
|-
|[[2023]]
|[[శ్రీనివాస్ వరదన్]]
|సైన్స్ &amp; ఇంజనీరింగ్
|యుఎస్ఏ
|[[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యుఎస్ఏ]]
|-
|[[2023]]
|[[ములాయం సింగ్ యాదవ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|ఉత్తర ప్రదేశ్
|[[భారతదేశం]]
|-
|[[2024]]
|[[వైజయంతిమాల]]
|కళలు
|తమిళనాడు
|[[భారతదేశం]]
|-
|[[2024]]
|[[చిరంజీవి]]
|కళలు
|ఆంధ్రప్రదేశ్
|[[భారతదేశం]]
|-
|[[2024]]
|[[ముప్పవరపు వెంకయ్య నాయుడు]]
|పబ్లిక్ అఫైర్స్
|ఆంధ్రప్రదేశ్
|[[భారతదేశం]]
|-
|[[2024]]
|[[బిందేశ్వర్ పాఠక్]] (&lt;small&gt;మరణానంతరం&lt;/small&gt;)
|సామాజిక సేవ
|బీహార్
|[[భారతదేశం]]
|-
|[[2024]]
|[[పద్మా సుబ్రహ్మణ్యం]]
|కళలు
|తమిళనాడు
|[[భారతదేశం]]
|-
|[[2025]]
|[[డి. నాగేశ్వర్ రెడ్డి|దువ్వూరు నాగేశ్వర్ రెడ్డి]]
|[[వైద్యశాస్త్రం|వైద్యం]]
|[[తెలంగాణ]]
|
|-
|[[2025]]
|జస్టిస్ (రిటైర్డ్) శ్రీ జగదీష్ సింగ్ ఖేహర్
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|[[ఛత్తీస్‌గఢ్|ఛత్తీస్‌గఢ్‌]]
|[[భారతదేశం]]
|-
|[[2025]]
|కుముదిని రజనీకాంత్ లఖియా
|[[కళలు]]
|[[గుజరాత్|గుజరాత్‌]]
|[[భారతదేశం]]
|-
|[[2025]]
|లక్ష్మీనారాయణ సుబ్రమణ్యం
|[[కళలు]]
|[[కర్ణాటక]]
|[[భారతదేశం]]
|-
|[[2025]]
|[[ఎం.టి.వాసుదేవన్ నాయర్|ఎం.టి. వాసుదేవన్ నాయర్]] (మరణానంతరం)
|[[సాహిత్యం]], [[విద్య]]
|[[కేరళ]]
|[[భారతదేశం]]
|-
|[[2025]]
|ఒసాము సుజుకి (మరణానంతరం)
|[[వాణిజ్యం]], [[పరిశ్రమ|పరిశ్రమలు]]
|[[జపాన్]]
|[[జపాన్]]
|-
|[[2025]]
|[[శారదా సిన్హా]]
|[[కళలు]]
|[[బీహార్|బిహార్‌]]
|[[భారతదేశం]]
|-
|2026
|ధర్మేంద్ర సింగ్ డియోల్ (మరణానంతరం)
|[[కళలు]]
|మహారాష్ట్ర
|[[భారతదేశం]]
|-
|2026
|కె.టి. థామస్
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|కేరళ
|[[భారతదేశం]]
|-
|2026
|ఎన్. రాజం
|[[కళలు]]
|ఉత్తర ప్రదేశ్
|[[భారతదేశం]]
|-
|2026
|పి. నారాయణన్
|సాహిత్యము, విద్య
|కేరళ
|[[భారతదేశం]]
|-
|2026
|వి.ఎస్. అచ్యుతానందన్ (మరణానంతరం)
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|కేరళ
|[[భారతదేశం]]
|}

==ఇవి కూడా చూడండి==
* [[పద్మ పురస్కారం]]
* [[పద్మభూషణ్ పురస్కారం]]
* [[పద్మశ్రీ పురస్కారం]]
* [[పద్మ పురస్కార గ్రహీతల జాబితా - 2017]]

== బయటి లింకులు ==
* [http://india.gov.in/myindia/padmavibhushan_awards_list1.php పద్మవిభూషణ్ పురస్కార గ్రహీతలు]
* [https://web.archive.org/web/20060828151219/http://faculty.winthrop.edu/haynese/india/medals/PVibhushan.html పద్మవిభూషణ్ పురస్కార చరిత్ర]

[[వర్గం:భారత జాతీయ పురస్కారాలు]]
[[వర్గం:పద్మ పురస్కారాలు]]</text>
      <sha1>tsf2mektu7d4lsp8f0r8ewdukek65n3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పురాణం సుబ్రహ్మణ్య శర్మ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85520</id>
    <revision>
      <id>4957342</id>
      <parentid>3474815</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:30:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raghurama Raju 1957</username>
        <id>146551</id>
      </contributor>
      <comment>అక్షర దోషం స్థిరం</comment>
      <origin>4957342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3905" sha1="m7fgjv67iyjqo63o0h3wzs25kfe80q5" xml:space="preserve">[[బొమ్మ:PURANAM SUBRAHMANYA SARMA.jpg|200px|right|thumb|శ్రీ పురాణం సుబ్రహ్మణ్య శర్మ]]
'''పురాణం సుబ్రహ్మణ్య శర్మ''' [[తెలుగు]] వారపత్రికలలో ఒక ఒరవడి సృష్టించిన మంచి సంపాదకులలో [[కొడవటిగంటి కుటుంబరావు]] సరసన నిలబడగల వారిలో ప్రథముడు. [[ఆంధ్రజ్యోతి]] వారపత్రికకు చాలా కాలం సంపాదకులుగా ఉండి ఆ పత్రిక ద్వారా మంచి సాహిత్యసేవ చేశారు. [[ఇల్లాలి ముచ్చట్లు]] అన్న శీర్షికను '''పురాణం సీత''' పేరుతో అనేక సంవత్సరాల పాటు నిర్వహించి అనేక విషయాల మీద (చైనా రాజకీయాల నుంచి-చీపురు కట్ట వరకు అని ఆట పట్టించేవారు అప్పుడు) రాజకీయ, సామాజిక, సాహిత్య, మానవ సంబంధ విషయాల గురించి వ్యంగ్యం, హాస్యం మేళవించి వ్రాసేవారు.

==రచనలు==

* కల కానిది-1969
* నీలి-1970 (ఇది [[ఆకాశవాణి]] [[విజయవాడ]] కేంద్రం నుండి [[రేడియో]]లో నాటికగా కూడా వచ్చింది)
* ఇల్లాలి ముచ్చట్లు
* జేబులో బొమ్మ-1972
* చంద్రునికో నూలు పోగు-1976&lt;ref&gt;{{cite book|last1=సుబ్రహ్మణ్యశర్మ|first1=పురాణం|title=చంద్రుడికో నూలిపోగు|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.331547}}&lt;/ref&gt;
* శివకాంత-1980
* రంగుల రామచిలక-1981
* మధురవాణి ఇంటర్వ్యూలు-1997

==అభిప్రాయాలు==
*'''వంశీ-సినీ దర్శకుడు'''-నా దృష్టిలో పీఠికలు రాయడంలో అందెవేసిన దిట్ట శ్రీ పురాణం సుబ్రహ్మణ్య శర్మగారు. ఏ పుస్తకానికి ఎలాంటి ముందుమాట, ఎటువంటి అంత్య వాక్యం రాయాలో-ఆ వ్యాకరణం తెలిసిన మహారచయిత, ఆయనలాగా ఎవరివల్లా రాయడం సాధ్యం కాదని నా నమ్మకం. ([[జయదేవ్]] కార్టూన్లు సంపుటికి ఆప్త వాక్యం వ్రాస్తూ) 
==బయటి లింకులు==
*[http://openlibrary.org/a/OL112604A ఈ లింక్ లో పురాణం సుబ్రహ్మణ్య శర్మ రచనల వివరాలు ఉన్నాయి.]

&lt;references /&gt;{{Authority control}}

[[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]]
[[వర్గం:తెలుగు కథా రచయితలు]]
[[వర్గం:కలం పేరుతో రచనలు చేసిన ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా పాత్రికేయులు]]
[[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా రచయితలు]]
[[వర్గం:పత్రికలలో శీర్షికలు నిర్వహించినవారు]]</text>
      <sha1>m7fgjv67iyjqo63o0h3wzs25kfe80q5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సామవేదం షణ్ముఖశర్మ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94198</id>
    <revision>
      <id>4957344</id>
      <parentid>4955708</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:38:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raghurama Raju 1957</username>
        <id>146551</id>
      </contributor>
      <comment>/* సినీ గీత రచయితగా పాటలు */ అక్షర దోషం స్థిరం</comment>
      <origin>4957344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18949" sha1="cx8zkcfv9l74os3u6sx866kg160msvr" xml:space="preserve">{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి
| name = '''సామవేదం షణ్ముఖశర్మ''' 
| residence =
| other_names = సమన్వయ సరస్వతి, వాగ్దేవీ పుత్ర, 
సంగీత శివపధ(ద) నిర్దేశక
| image =Samavedam in 1999.jpg
| imagesize = 200px
| caption = సామవేదం షణ్ముఖశర్మ
| birth_name = సామవేదం షణ్ముఖశర్మ
| birth_date = [[1967]]
| birth_place = [[ఒడిషా]] రాష్ట్రం లో అస్కా గ్రామం
| native_place = [[హైదరాబాద్]]
| death_date = 
| death_place = 
| death_cause = 
| known = ప్రముఖ ఆధ్యాత్మిక వేత్త, కవి, సినీ గేయ రచయిత
| occupation =[[ఋషిపీఠం (పత్రిక)|ఋషిపీఠం]] అనే పత్రికకు సంపాదకుడు.
| religion =
| spouse= 
| children =
| father = [[సామవేదం రామమూర్తి శర్మ]]
| mother = 
| website =http://saamavedam.org/
| footnotes = 
| employer =
| height = 
| weight =
}}

'''సామవేదం షణ్ముఖశర్మ''' ఒక ఆధ్యాత్మిక వేత్త, కవి, సినీ గేయ రచయిత. [[ఋషిపీఠం (పత్రిక)|ఋషిపీఠం]] అనే పత్రికకు సంపాదకుడు. స్వాతి వార పత్రికలో కొన్ని సంవత్సరాలపాటు పని చేశారు. 

==జీవిత విశేషాలు==
షణ్ముఖశర్మ 1967లో [[ఒడిషా]] - [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] సరిహద్దుపైన ఉన్న [[గంజాం జిల్లా|గంజాం]] జిల్లా, అస్క గ్రామంలో, పండిత కుటుంబంలో జన్మించారు.&lt;ref&gt;http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2005/04/15/stories/2005041501300200.htm{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; బెర్హంపూర్ విశ్వవిద్యాలయంలో ఆర్థిక శాస్త్రంలో హానర్స్ డిగ్రీ పొంది సాహితీ పిపాసను తీర్చుకోవటానికై ఉపాధిని వెతుక్కుంటూ [[విజయవాడ]] చేరారు. 1988లో [[స్వాతి వారపత్రిక]]లో ఉపసంపాదకుడిగా చేరి అక్కడ ఏడేళ్ల పాటు పనిచేశారు. తన గీతరచనా నైపుణ్యానికి [[విజయవాడ]]లోని [[స్వాతి వారపత్రిక|స్వాతి]] కార్యాలయంలో పునాది పడిందని శర్మ చెప్పుకున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2004/03/15/stories/2004031502460100.htm |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2009-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060427082907/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2004/03/15/stories/2004031502460100.htm |archive-date=2006-04-27 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; స్వాతి పత్రిక సంపాదకబృందంలో పనిచేసి సంపాదించిన అనుభవం ఋషిపీఠం అనే ఆధ్యాత్మిక పత్రిక యొక్క స్థాపనలో సహకరించింది. ఋషీపీఠాన్ని [[గుంటూరు]]లో ప్రసాదరాయ కులపతి (ఇప్పుడు సిద్ధేశ్వరానంద భారతిగా పేరుబడ్డారు) వంటి పండితుల సమక్షంలో ప్రారంభించారు.

శర్మ తొలుత భక్తిగీతాలు వ్రాయడంతో గీతరచనను ప్రారంభించారు. ఈయన వ్రాసిన భక్తిగీతాలను నేపథ్యగాయకుడు [[ఎస్.పీ.బాలసుబ్రమణ్యం]] సహాయంతో ఒక ఆడియో ఆల్బంను కూడా విడుదల చేశారు. ఆ ఆల్బం బాగా విజయవంతమవడంతో [[చెన్నై]]లోని సినీ రంగంలో కూడా గీతరచనా అవకాశాలు వచ్చాయి.&lt;ref&gt;http://www.imdb.com/name/nm0759715/ ఐ.ఎమ్.డి.బి.లో సామవేదం పేజీ.&lt;/ref&gt; కొంతకాలం పాటు సినీరంగంలో [[పాటలు]] వ్రాసిన తర్వాత ఆధ్యాత్మిక ఉపన్యాసాలను వ్రాయటం వాటిపై సభలలో ఉపన్యాసాలు ఇవ్వటమనే మరో ఉన్నత శిఖరంవైపు దృష్టి మరల్చారు. 

== సినీ గీత రచయితగా పాటలు ==

* తెలుగువీర లేవరా 1995.ముద్దబంతి పువ్వా ...
* ఆయనకిద్దరు 1995.అందలమ్మో అందాలు.,. 
* శుభమస్తు 1995.ఘల్ ఘల్లను...
* పెదరాయుడు 1995.డమ డమ గుండె డమరుకం...
* అక్కా బాగున్నావా 1996 .
* పెళ్లిసందడి 1996.నవ మన్మథుడా అతి సుందరుడా..
* మెరుపు 1996 . లవ్ లో పడితే భలే భలే.....

* ఇంట్లో ఇల్లాలు వంటింట్లో ప్రియురాలు 1996..అమ్మనే అయ్యనురా,.. పాపారో పాప్.., బోల్ బోల్ బోల్ రాజా.., ప్రియురాలే ప్రేమగా.., ఒలమ్మి తిక్కరేగిందే, ..చిలకతో మజా...
* అమ్మా అమ్మను చూడాలని ఉంది1996.జాబిలమ్మ కులికింది...
* అదిరింది అల్లుడు 1996.అందగత్తెరా ముందు కొచ్చెరా...., ముద్దంటే మోజుపడి...
* వీరుడు 1996 . కనులు తెలిపే.....
* శ్రీకృష్ణార్జున విజయం 1996. దిక్ చాలించరా నీదు డాoబికము.....

* శుభాకాంక్షలు 1997.ఆనందమానంద మాయే...
* ఏమండీ మనమ్మాయే 1997.ఓసి పువ్వా...
* ఆషాఢం పెళ్ళికొడుకు 1997...
* తాళి 1997.పాపా నిన్నే పట్టుకొనా...ఉల్లే ఉల్లేలే...ఓసోసి కన్నెశశి ...
* మా నాన్నకు పెళ్ళి 1997.అదిరిందిరా తాత అమ్మడి అందం........ గిచ్చాం   గిచ్చాం .......
* నాయనమ్మ1997.
* చిలక్కొట్టుడు1997. బంచిక్ బంచిక్... చామంతి పూబంతి ... ముద్దుకోరి వచ్చిందమ్మా ...
* జై భజరంగ భళి 1997. జై భజరంగ భళి జై జై భజరంగ భళి...ఘల్లు ఘల్లు గజ్జెల తిల్లానా...
* ప్రియా ఓ ప్రియా 1997.స్వీట్ డ్రీమ్స్......
* ప్రియమైన శ్రీవారు 1997.సుప్రభాతన విరిసిన సుమరాణి...,.
* సీతక్క 1997 .
* మీ ఆయన జాగ్రత్త 1998.జాబిలమ్మ.....
* రాజహంస 1998.మహారాజశ్రీ.....
* రాయుడు 1998.సయ్యంటే సయ్యంది....
* సుప్రభాతం 1998 . ఓ ప్రియా వసుంధర....
* సూర్యవంశం 1998.రోజావే చిన్ని రోజావే...
* సుస్వాగతం 1998.హ్యాపీ హ్యాపీ బర్త్ డే లు,..  సుస్వాగతం నవరాగమా, కమ్ కమ్ వెల్కమ్ పలికెను
*ఆల్ రౌండర్ 1998.ఎప్పుడెప్పుడన్నది వయ్యారి హంస.... 
*సుప్రభాతం1998. ఓ ప్రియా వసుంధర ...
*సూర్యుడు1998. ఘల్లు ఘల్లు అందెలు...
*కృష్ణబాబు 1999.ముద్దుల పాప... 
*తెలంగాణ 1999.చెప్పవే చెప్పవే చిలకమ్మా,..... కత్తులు పట్టే, .....
*అనగనగా ఒక అమ్మాయి 1999.స్వాతి చినుకా సందేకానుక.. 
*రాజా1999.పల్లవించు తొలిరాగామే సూర్యోదయం...
*నిన్నే ప్రేమిస్తా 2000.ప్రేమలేఖ రాసాను నామనసు...
*ఒక్కడు చాలు 2000... 
*గొప్పింటి అల్లుడు2000.  నాచోరే నాచోరే...
*చాలా బాగుంది 2000.దాయమ్మ దాయి...
*ఒకేమాట 2000...మా మంచి... 
*అందాల ఓ చిలకా 2001....ఆడినా పాడినా....
*అమ్మాయి కోసం 2001 .... చాందినీ......బి.ఏ.లు చదివినా....,
*ప్రేమ సందడి 2001 .
*నిన్ను చూసాక2001 
*సందడే సందడి 2002.అవునా అవునా ప్రేమలో.....
*దోస్త్ 2004 . ఆ చూపే సుప్రభాతం......
*స్వరాభిషేకం 2004 . రమ వినోది వల్లభా..,..

==ముఖా ముఖి==
* [http://acchamgatelugu.com/%E0%B0%AC%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%B9%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%80-%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%A6%E0%B0%82-%E0%B0%B7%E0%B0%A3%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B1%81|అచ్చంగా తెలుగు అంతర్జాల మాస పత్రికలో]{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

==పురస్కారాలు==
{{col-begin}}
{{col-3}}
* కౌథ పూర్ణానందం స్మారక పురస్కారం
* బ్రహ్మ తత్వార్థ నిధి (2008)
* సమైక్య భారత గౌరవ సత్కారం (2003)
* శ్రీ భారఈ పురస్కారం (2002)
* వేదిక సేవా ట్రస్ట్-ఉగాది పురస్కారం (2005)
* వేదాంత శిరోమణి (2007)
* వేద విద్యా విశారద (2012)
* కచ్చపి తంత్రి విశారద
* ధర్మ దర్శన దర్పనః (2003)
* సమన్వయ సరస్వథి (2005)
* సంగీత శివపధ(ద) నిర్దేశక (2019) న్యూజీలాండ్{{col-3}}
* బాదం సరోజినీ దేవి స్మారక పురస్కారం (2008)
* శ్రీమతి ద్వాదశి లక్ష్మి ప్రసన్న స్మారక పురస్కారం (2009)
* సాహితీ పురస్కారం (2008) '
* వ్యాఖ్యాన వాచస్పతి (2005)
* సమన్వయ సామ్రాట్ (2006)
* వెద విజ్ఞాన భాస్కరుడు (2008)
* అర్ష ధర్మోపన్యాస కేశరి (2005)
* వాగ్దేవి వరపుత్ర (2006)
* వాగ్దేవీ పుత్ర
* విద్యా వాచస్పతి (2010)
{{col-3}}
* అద్వైత భాస్కర (2010)
* అభినవ షన్మత స్థాపనాచార్య (2010)
* వేదాంత విద్యా నిధిః (2010)
* సర్వ శాస్త్ర సమన్వయ శిరోమణి (2010)
* ఆచార్య శిరోమణి (2023) కాశీ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం, వారణాసి.
{{col-3}}
{{col-end}}

==కొన్ని ప్రవచనాలు==
{{col-begin}}
{{col-3}}
:* హనుమాన్ చాలీసా ఆంతర్యం
:* విష్ణు సహస్ర నామము
:* లలితా సహస్ర నామము
:* లలితోపఖ్యానము
:* త్యాగరాజ హృదయము
:* మాఘ మాస - సూర్యోపాసన
:* వరాహ నృసింహ తత్వము
:* వామన చరిత్ర
:* హైగ్రీవ వైభవం
:* శ్రీ జ్ఞాన గుణ సాగర - సద్గురు హనుమ
:* ఉద్యోగులకు సందేశం
:* ఆచారాలు-సాంప్రదాయాలు
:* భగవద్గీత
:* లక్ష్మి వైభవం
:* జగదంబ వైభవం
:* నారాయణ వైభవం
:* దక్షిణామూర్తి తత్వము
:* నల దమయంతి
:* కాళిదాస మహాకవి
:* శివపదం-కీర్తనలు - బాలకృష్ణ ప్రసాద్&amp;nbsp;గారితో
:* గురుపరంపర
:* వివేకానంద
:* దత్తాత్రేయ వైభవం
:* దేవి భాగవతం
:* నరసింహ స్వామి తత్త్వము
:* సుందర హనుమ వైభవం
:* చిదంబర రహస్యం
:* కాశీ ఖండము
:* శివభక్త కథాసుధ
:* రుక్మిణి కళ్యాణం
:* క్షీర సాగర మధనం
:* మహాభారతంలో శివ
:* సుందరకాండ రహస్యాలు
{{col-3}}
:* సుందరకాండ
:* వేద విజ్ఞానం
:* సత్యనారాయణ వ్రతం
:* లలితా సహస్రనామ విశిష్టత
:* కనకధార స్తోత్రం
:* బ్రహ్మ సూత్రాలు
:* సౌందర్య లహరి
:* తెలుగు చరిత్ర
:* ఆంజనేయ వైభవం
:* శ్రీ శారద వైభవం
:* దుర్గా సప్తశతి
:* కృష్ణ తత్త్వం
:* గణేశ తత్త్వం
:* హనుమాన్ చాలీసా
:* చండి సప్తశతి
:* గరుడ పురాణం
:* భక్తియోగం
:* సూర్య ఉపాసన,ఆరాధన
:* భాగవత కథ
:* మహాభారతం లో మంచి కథలు
:* విష్ణు సహస్రనామ భాష్యం
:* లలితా సహస్రనామం
:* విష్ణు సహస్రనామం
:* భారతీయ కళలు వాటి పరమార్ధం
:* దృవ ఉపాఖ్యానం
:* గజేంద్ర మోక్షం
:* వామన చరిత్ర
:* సంధ్యా వందనం
:* దక్షిణామూర్తి-గురు తత్వము
:* వివేకానంద బోదించిన భక్తియోగం
:* వివేకానంద జీవిత చరిత్ర
:* దక్షిణామూర్తి తత్వము
:* శివ తత్వము
{{col-3}}
:* సద్గురు హనుమ
:* శ్రీ మాత మహిమ వైభవం
:* రామ నామ మహిమ
:* సుబ్రహ్మణ్య తత్వము
:* మహాలక్ష్మి తత్వము
:* శివ పార్వతి కళ్యాణ వైభవం
:* శివ శక్తి  వైభవం
:* శివ పార్వతి వైభవం
:* శ్రీనివాస తత్త్వము
:* శ్రీ కృష్ణ తత్త్వము
:* హయగ్రీవ వైభవం
:* శ్రీ కృష్ణ కర్ణామృతం
:* శివ-శక్తి పీఠ రహస్యాలు
:* లక్ష్మీ సహస్రనామ వైభవం
:* శ్రీరామ కర్ణామృతం
:* శ్రీశైలం-శివ మహిమ
:* శివ లీలామృతం
:* కార్తీక మాస శివ ఆరాధన-భక్తి టీవి-కోటి దీపోత్సవంలో
:* విష్ణు పురాణం
:* నారద భక్తి సూత్రాలు
:* త్యాగరాజ వైభవం
:* భగవద్గీత
:* భాగవత హృదయం
:* సంపూర్ణ మహాభారతం
:* మహాభారతం లోని కర్ణుడి చరిత్ర
:* రామాయణ రహస్యాలు
:* రామాయణం
:* రామాయణ వైభవం
:* ఉత్తర రామాయణం
:* విద్యార్ధులకు సందేశం
:* ఆదిత్య హృదయ ప్రయోజనం
:* శివ కర్ణామృతం
:* విద్య ప్రయోజనాలు
మొదలగునవి
{{col-3}}
{{col-end}}

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}

==యితర లింకులు==
* http://www.facebook.com/BramhaSriSamavedamShanmukhaSarma/info
{{Commonscat|Samavedam Shanmukha Sarma}}{{Authority control}}

[[వర్గం:1967 జననాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు కవులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా పాటల రచయితలు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:తెలుగు కళాకారులు]]
[[వర్గం:తత్వవేత్తలు]]
[[వర్గం:ఆధ్యాత్మిక గురువులు]]
[[వర్గం:అద్వైతం]]
[[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా పాత్రికేయులు]]
[[వర్గం:ఒడిషా తెలుగువారు]]
[[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా ప్రవచనకర్తలు]]</text>
      <sha1>cx8zkcfv9l74os3u6sx866kg160msvr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఆఫ్రికా లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94386</id>
    <revision>
      <id>4957487</id>
      <parentid>4865516</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:27:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* మాలి */</comment>
      <origin>4957487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8178" sha1="4h4wopzkdj43m980o231giow570e4oh" xml:space="preserve">{{మౌలిక పరిశోధన}}{{విస్తరణ}}[[దస్త్రం:World Heritage Sites Africa map-2.svg|thumb|ఆఫ్రికా లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలను చూపించే మ్యాపు]]
'''[[ఆఫ్రికా]]''' లో [[యునెస్కో]] వారి [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం|ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశా]]ల జాబితా :
{{TOCright}}

== అల్జీరియా ==
* అల్ ఖలా బెని హమ్మాద్
* జెమీలా
* అల్జీర్స్ యొక్క కస్బా
* మజాబ్ లోయ
* తస్సీలి నజ్జెర్
* [[:en:Timgad|తిమ్‌గద్]]
* తిపాస

== బెనిన్ ==
* Royal Palaces of Abomey

== బోత్సవానా ==
* Tsodilo

== కామెరూన్ ==
* Dja Faunal Reserve

== సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ రిపబ్లిక్ ==
* [[:en:Manovo-Gounda St. Floris National Park|Manovo-Gounda St. Floris National Park]]

== కోటె డివోయిర్ ==
* [[:en:Comoé National Park|Comoé National Park]]
* Mount Nimba Strict Nature Reserve (shared with గినియా)
* [[:en:Taï National Park|తాయ్ జాతీయ వనం]]

== డెమోక్రటిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ కాంగో ==
* Garamba National Park
* [[:en:Kahuzi-Biega National Park|Kahuzi-Biega National Park]]
* Okapi Wildlife Reserve
* Salonga National Park
* Virunga National Park

== ఈజిప్టు ==
* [[:en:Abu Mena]]
* Ancient Thebes with its Necropolis
* [[:en:Islamic Cairo]]
* Memphis and its Necropolis
* [[:en:Nubia]]n Monuments from [[:en:Abu Simbel]] to [[:en:Philae]]
* Saint Catherine Area
* [[:en:Wadi Al-Hitan]] (''Whale Valley'')

== ఇథియోపియా ==
* అక్సూమ్
* Fasil Ghebbi, Amhara Region near Gondar
* Harar Jugol, the Fortified Historic Town
* Lower Valley of the Awash
* Lower Valley of the Omo
* Rock-hewn Churches, Lalibela
* Simien National Park
* తియా

== గబోన్ ==
* Ecosystem and Relict Cultural Landscape of [[:en:Lope-Okanda|Lopé-Okanda]] (2007)

== గాంబియా ==
* James Island and Related Sites
* Stone Circles of Senegambia (shared with [[:en:Senegal]])

== ఘనా ==
* Asante Traditional Buildings
* [[:en:Forts and Castles, Volta, Greater Accra, Central and Western Regions]]

== గినియా ==
* [[:en:Mount Nimba Strict Nature Reserve]] (shared with [[:en:Côte d'Ivoire]])

== కెన్యా ==
* [[:en:Lake Turkana National Parks]]
* [[:en:Lamu Old Town]]
* Sacred [[:en:Mijikenda]] [[:en:Kaya Forests]]
* [[:en:Mount Kenya National Park]]/Natural Forest

== లిబియా ==
* Archaeological Site of Cyrene
* Archaeological Site of [[:en:Leptis Magna]]
* Archaeological Site of [[:en:Sabratha]]
* Old Town of [[:en:Ghadames]]
* Rock-art Sites of [[:en:Tadrart Acacus]]

== మడగాస్కర్ ==
* The Royal Hill of [[:en:Ambohimanga]]
* [[:en:Tsingy de Bemaraha Strict Nature Reserve]]
* [[:en:Rainforests of the Atsinanana]]

== మలావి ==
* [[:en:Chongoni Rock Art Area]]
* [[:en:Lake Malawi National Park]]

== మాలి ==
* Cliff of Bandiagara (Land of the Dogons)
* Old Towns of [[:en:Djenné|Djenné]]
* [[గ్రేట్ మసీదు ఆఫ్ జెన్నె]]
* [[టింబుక్టు]]
* [[అస్కియా సమాధి]]

== మారిటానియా ==
* Ancient [[:en:Ksour]] of [[:en:Ouadane]], [[:en:Chinguetti]], [[:en:Tichitt]] and [[:en:Oualata]]
* [[:en:Banc d'Arguin National Park]]

== మారిషస్ ==
* [[:en:Aapravasi Ghat]]
* [[:en:Le Morne Cultural Landscape]] (2008) [http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=42986&amp;URL_DO=DO_TOPIC&amp;URL_SECTION=201.html]

== మొరాక్కో (మరాకష్) ==
* Archaeological Site of [[:en:Volubilis]]
* Historic City of [[:en:Meknes]]
* [[:en:Ksar]] of [[:en:Ait-Ben-Haddou]]
* Medina of [[:en:Essaouira]] (formerly [[:en:Mogador]])
* Medina of Fez
* Medina of [[:en:Marrakesh]]
* Medina of [[:en:Tétouan]] (formerly known as Titawin)
* Portuguese City of [[:en:Mazagan]] ([[:en:El Jadida]])

== మొజాంబిక్ ==
* [[:en:Island of Mozambique]]

== నమీబియా ==
* [[:en:Twyfelfontein]] (2007)

== నైగర్ ==
* [[:en:Aïr Mountains|Aïr]] and [[:en:Tenere|Ténéré]] Natural Reserves
* [[:en:W National Park]]

== నైజీరియా ==
* [[:en:Sukur]] Cultural Landscape
* [[:en:Osun-Osogbo]] Sacred Grove
* Oba of Benin royal palace

== మదీరా (పోర్చుగల్) ==
* [[:en:Laurisilva]] forests of Madeira

== సెయింట్ హెలీనా (యునైటెడ్ కింగ్డం) ==
* Gough and [[:en:Inaccessible Island]]

== సెనెగల్ ==
* [[:en:Djoudj National Bird Sanctuary]]
* Island of [[:en:Goree|Gorée]]
* Island of [[:en:Saint-Louis, Senegal|Saint-Louis]]
* [[:en:Niokolo-Koba National Park]]
* [[:en:Senegambian stone circles]] (shared with [[The Gambia|Gambia]])

== సిచెల్లెస్ ==
* [[:en:Aldabra]] Atoll
* [[:en:Valle de Mai|Vallée de Mai]] Nature Reserve

== దక్షిణ ఆఫ్రికా ==
* Fossil hominid sites of [[:en:Sterkfontein]], [[:en:Swartkrans]], [[:en:Kromdraai]], [[:en:Klasies River Caves]] and environs. (The ''[[C:en:radle of Humankind]]''.)
* The [[:en:Greater St. Lucia Wetland Park]]
* [[:en:Richtersveld]] Cultural and Botanical Landscape (2007)
* [[:en:Robben Island]]
* [[:en:Drakensberg]] Park
* [[:en:Mapungubwe]] Cultural Landscape
* Cape Floral Region Protected Areas
* [[:en:Vredefort Dome]]

== కేనరీస్ (స్పెయిన్ సామ్రాజ్యం) ==
* [[:en:Garajonay National Park]]
* [[:en:San Cristóbal de la Laguna]]
* [[:en:Teide]] National Park

== సూడాన్ ==
* [[:en:Gebel Barkal]] and the Sites of the [[:en:Napatan]] Region

== టాంజానియా ==
* [[:en:Kilimanjaro National Park]]
* [[:en:Kondoa Rock Art Sites]]
* [[:en:Ngorongoro Conservation Area]]
* Ruins of [[:en:Kilwa Kisiwani]] and Ruins of [[:en:Songo Mnara]]
* [[:en:Selous Game Reserve]]
* [[:en:Serengeti National Park]]
* [[:en:Stone Town]], [[:en:Zanzibar]]

== టోగో ==
* [[:en:Koutammakou]], Land of the [[:en:Batammariba]]

== ట్యునీషియా ==
* [[:en:Amphitheatre]] of [[:en:El Jem]]
* [[:en:Dougga]]/[[:en:Thugga]]
* [[:en:Ichkeul National Park]]
* [[:en:Kairouan]]
* [[:en:Medina]] of [[:en:Sousse]]
* Medina of [[:en:Tunis]]
* Punic Town of [[:en:Kerkouane]] and its Necropolis
* Site of [[:en:Carthage]]

== ఉగాండా ==
* [[:en:Bwindi Impenetrable National Park]]
* [[:en:Ruwenzori Mountains National Park]]
* [[:en:Kasubi Tombs]]

== జాంబియా ==
* [[విక్టోరియా జలపాతం]] (Mosi-oa-Tunya) (shared with [[జింబాబ్వే]])

== జింబాబ్వే ==
* [[:en:Great Zimbabwe]] National Monument
* [[:en:Khami]] Ruins National Monument
* [[:en:Mana Pools]] [[Mana Pools National Park|National Park]], [[:en:Sapi]] and [[:en:Chewore]] Safari Areas
* [[విక్టోరియా జలపాతం]] (Mosi-oa-Tunya) (shared with [[జాంబియా]])
* [[:en:Matobo Hills]]

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* [[ఆఫ్రికా]]

== బయటి లింకులు ==
* [http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31 UNESCO World Heritage Centre] - Official site
* [http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&amp;l=en&amp;&amp;&amp;mode=table&amp;order=region List of UNESCO World Heritage Sites] - Official site
* [https://web.archive.org/web/20181106021403/http://vrheritage.org/ VRheritage.org] - documentation of World Heritage Sites
* [https://web.archive.org/web/20050324003746/http://worldheritage-forum.net/ Worldheritage-Forum] - Information and Weblog on World Heritage Issues

{{Lists of World Heritage Sites}}

[[వర్గం:ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]
[[వర్గం:ఆఫ్రికా]]</text>
      <sha1>4h4wopzkdj43m980o231giow570e4oh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నైజర్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95682</id>
    <revision>
      <id>4957615</id>
      <parentid>4941825</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T10:24:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4957615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116167" sha1="i4l2fq0kplkk7tegyho1wmbe3snw83n" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = Republic of the Niger
| native_name = {{unbulleted list |{{native name|fr|République du Niger}} }}
| common_name = Niger
| image_flag = Flag of Niger.svg
| image_coat = Coat of Arms of Niger.svg
| symbol_width = 125px
| image_map = Niger_(orthographic_projection).svg
| map_caption = {{map caption |countryprefix= |location_color=dark green}}
| image_map2 = Niger - Location Map (2011) - NER - UNOCHA.svg
| national_motto = {{unbulleted list |{{native phrase|fr|&quot;Fraternité, Travail, Progrès&quot;|italics=off}} |{{small|&quot;Fraternity, Work, Progress&quot;}}}}
| national_anthem = ''[[La Nigérienne]]''&lt;br/&gt; 
| official_languages = [[French language|French]]
| languages_type = [[National language]]s&lt;ref name=&quot;axl.cefan.ulaval.ca&quot;&gt;[http://www.axl.cefan.ulaval.ca/afrique/niger-loi-2001-037-LNG.htm République du Niger, &quot;Loi n° 2001-037 du 31 décembre 2001 fixant les modalités de promotion et de développement des langues nationales.&quot; L'aménagement linguistique dans le monde] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181019123028/http://www.axl.cefan.ulaval.ca/afrique/niger-loi-2001-037-LNG.htm |date=2018-10-19 }} (accessed 21 September 2016)&lt;/ref&gt;
| languages = {{hlist |[[Arabic language|Arabic]] |[[Buduma language|Buduma]]}} {{hlist |[[Fula language|Fulfulde]]}} {{hlist |[[Gurma language|Gourmanchéma]]}} {{hlist |[[Hausa language|Hausa]] |[[Kanuri language|Kanuri]]}} {{hlist |[[Songhay languages|Zarma &amp; Songhai]] |[[Tuareg languages|Tamasheq]] |[[Tasawaq language|Tassawaq]] |[[Tebu languages|Tebu]]}}
| religion =
| demonym = [[Demographics of Niger|Nigerien]] ({{IPAc-en|n|iː|ˈ|ʒ|ɛər|i|ən}}&amp;nbsp;{{lower|0.4em|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/nigerien|title=Nigerien – definition of Nigerien in English from the Oxford Dictionaries|publisher=|access-date=1 March 2018|archive-date=1 మార్చి 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180301230120/https://en.oxforddictionaries.com/definition/nigerien|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;!--end lower:--&gt;}} or {{IPAc-en|n|aɪ|ˌ|dʒ|ɪər|i|ˈ|ɛ|n}}&amp;nbsp;{{lower|0.4em|&lt;ref&gt;&quot;Niger.&quot; ''The American Heritage® Dictionary of the English Language, Fourth Edition''. 2003. Houghton Mifflin Company 22 February 2013 http://www.thefreedictionary.com/Niger&lt;/ref&gt;&lt;!--end lower:--&gt;}})
| capital = [[Niamey]]
| coordinates = {{Coord|13|32|N|2|05|E|type:city}}
| largest_city = Niamey
| government_type = [[Unitary state|Unitary]] [[Semi-presidential system|semi-presidential]] [[republic]]
| leader_title1 = [[List of heads of state of Niger|President]]
| leader_name1 = [[Mohamed Bazoum]]
| leader_title2 = [[List of Prime Ministers of Niger|Prime Minister]]
| leader_name2 = [[Brigi Rafini]]
| legislature = [[National Assembly of Niger|National Assembly]]
| area_rank = 21st
| area_km2 = 1,267,000
| area_sq_mi = 489,678
| percent_water = 0.02
| population_estimate = {{UN_Population|Niger}}
| population_estimate_rank = 61st
| population_estimate_year = {{UN_Population|Year}}
| population_census = 17,138,707
| population_census_year = 2012
| population_density_km2 = 12.1
| population_density_sq_mi = 31.2
| population_density_rank = 
| GDP_PPP = $23.475&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;imf&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=81&amp;pr.y=10&amp;sy=2018&amp;ey=2018&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=692&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|title=Report for Selected Country Groups and Subjects (PPP valuation of country GDP)|publisher=IMF|access-date=14 November 2018}}
&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_rank = 140th
| GDP_PPP_year = 2018
| GDP_PPP_per_capita = $1,213&lt;ref name=&quot;IMF 2017&quot;&gt;[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weorept.aspx?sy=2017&amp;ey=2017&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;pr1.x=55&amp;pr1.y=9&amp;c=512%2C946%2C914%2C137%2C612%2C546%2C614%2C962%2C311%2C674%2C213%2C676%2C911%2C548%2C193%2C556%2C122%2C678%2C912%2C181%2C313%2C867%2C419%2C682%2C513%2C684%2C316%2C273%2C913%2C868%2C124%2C921%2C339%2C948%2C638%2C943%2C514%2C686%2C218%2C688%2C963%2C518%2C616%2C728%2C223%2C836%2C516%2C558%2C918%2C138%2C748%2C196%2C618%2C278%2C624%2C692%2C522%2C694%2C622%2C142%2C156%2C449%2C626%2C564%2C628%2C565%2C228%2C283%2C924%2C853%2C233%2C288%2C632%2C293%2C636%2C566%2C634%2C964%2C238%2C182%2C662%2C359%2C960%2C453%2C423%2C968%2C935%2C922%2C128%2C714%2C611%2C862%2C321%2C135%2C243%2C716%2C248%2C456%2C469%2C722%2C253%2C942%2C642%2C718%2C643%2C724%2C939%2C576%2C644%2C936%2C819%2C961%2C172%2C813%2C132%2C726%2C646%2C199%2C648%2C733%2C915%2C184%2C134%2C524%2C652%2C361%2C174%2C362%2C328%2C364%2C258%2C732%2C656%2C366%2C654%2C734%2C336%2C144%2C263%2C146%2C268%2C463%2C532%2C528%2C944%2C923%2C176%2C738%2C534%2C578%2C536%2C537%2C429%2C742%2C433%2C866%2C178%2C369%2C436%2C744%2C136%2C186%2C343%2C925%2C158%2C869%2C439%2C746%2C916%2C926%2C664%2C466%2C826%2C112%2C542%2C111%2C967%2C298%2C443%2C927%2C917%2C846%2C544%2C299%2C941%2C582%2C446%2C474%2C666%2C754%2C668%2C698%2C672&amp;s=PPPPC&amp;grp=0&amp;a= World Economic Outlook Database, January 2018], [http://www.imf.org/external/ns/cs.aspx?id=28 International Monetary Fund]. Database updated on 12 April 2017. Accessed on 21 April 2017.&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 183rd
| GDP_nominal = $9.869&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;GDP IMF&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=81&amp;pr.y=10&amp;sy=2018&amp;ey=2018&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=692&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|title=World Economic Outlook Database. Report for Selected Countries and Subjects|last=|first=|date=17 April 2018|website=|publisher=[[International Monetary Fund]]|archive-url=|archive-date=|access-date=}}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_rank = 136th
| GDP_nominal_year = 2018
| GDP_nominal_per_capita = $510&lt;ref&gt;[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=62&amp;pr.y=9&amp;sy=2017&amp;ey=2017&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=512%2C946%2C914%2C137%2C612%2C546%2C614%2C962%2C311%2C674%2C213%2C676%2C911%2C548%2C193%2C556%2C122%2C678%2C912%2C181%2C313%2C867%2C419%2C682%2C513%2C684%2C316%2C273%2C913%2C868%2C124%2C921%2C339%2C948%2C638%2C943%2C514%2C686%2C218%2C688%2C963%2C518%2C616%2C728%2C223%2C836%2C516%2C558%2C918%2C138%2C748%2C196%2C618%2C278%2C624%2C692%2C522%2C694%2C622%2C142%2C156%2C449%2C626%2C564%2C628%2C565%2C228%2C283%2C924%2C853%2C233%2C288%2C632%2C293%2C636%2C566%2C634%2C964%2C238%2C182%2C662%2C359%2C960%2C453%2C423%2C968%2C935%2C922%2C128%2C714%2C611%2C862%2C321%2C135%2C243%2C716%2C248%2C456%2C469%2C722%2C253%2C942%2C642%2C718%2C643%2C724%2C939%2C576%2C644%2C936%2C819%2C961%2C172%2C813%2C132%2C726%2C646%2C199%2C648%2C733%2C915%2C184%2C134%2C524%2C652%2C361%2C174%2C362%2C328%2C364%2C258%2C732%2C656%2C366%2C654%2C734%2C336%2C144%2C263%2C146%2C268%2C463%2C532%2C528%2C944%2C923%2C176%2C738%2C534%2C578%2C536%2C537%2C429%2C742%2C433%2C866%2C178%2C369%2C436%2C744%2C136%2C186%2C343%2C925%2C158%2C869%2C439%2C746%2C916%2C926%2C664%2C466%2C826%2C112%2C542%2C111%2C967%2C298%2C443%2C927%2C917%2C846%2C544%2C299%2C941%2C582%2C446%2C474%2C666%2C754%2C668%2C698%2C672&amp;s=NGDPDPC&amp;grp=0&amp;a= World Economic Outlook Database, April 2018], [[International Monetary Fund]]. Accessed on 17 April 2018.&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = 179th
| sovereignty_type = [[History of Niger|Independence]]
| sovereignty_note = from France
| established_event1 = Declared
| established_date1 = 3 August 1960
| Gini_year = 2014
| Gini_change = increase&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini = 34.0 &lt;!--number only--&gt;
| Gini_ref = &lt;ref&gt;[http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ World Bank GINI index], accessed on January 21, 2016.&lt;/ref&gt;
| Gini_rank = 70th
| HDI_year = 2018&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change = increase&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI = 0.354 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_ref = &lt;ref&gt;/http://hdr.undp.org/en/2018-update {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181118122652/http://hdr.undp.org/en/2018-update |date=2018-11-18 }}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank = 189th
| currency = [[West African CFA franc]]
| currency_code = XOF
| time_zone = [[West Africa Time|WAT]]
| utc_offset = +1
| time_zone_DST = 
| utc_offset_DST = 
| drives_on = right&lt;ref&gt;[http://www.brianlucas.ca/roadside/ Which side of the road do they drive on?] Brian Lucas. August 2005. Retrieved 28 January 2009.&lt;/ref&gt;
| calling_code = [[+227]]
| cctld = [[.ne]]
| footnote_a = Lowest ranked.
}}
'''నైజర్''' &quot; ది నైజర్ &quot; &lt;ref name=&quot;nameISO&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nameUNGEGN&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.slate.com/articles/news_and_politics/explainer/2003/07/how_do_you_pronounce_niger.html How Do You Pronounce &quot;Niger&quot;?] from [[Slate.com]], retrieved 4 March 2012&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Niger.&quot; ''The American Heritage® Dictionary of the English Language, Fourth Edition''. 2003. Houghton Mifflin Company 22 February 2013 [http://www.thefreedictionary.com/Niger thefreedictionary.com/Niger]&lt;/ref&gt; {{IPA-fr|niʒɛʁ|lang}}) అధికారికంగా నైజర్ రిపబ్లికు&lt;ref name=&quot;nameISO&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:NE |title=ISO 3166 |publisher=ISO Online Browsing Platform |access-date=12 May 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nameUNGEGN&quot;&gt;{{cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/geonames/ |title=UNGEGN World Geographical Names |publisher=United Nations Statisticsc Division |date=1 March 2017 |access-date=12 May 2017 |archive-date=28 జూలై 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728144249/http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/geonames/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; పశ్చిమ ఆఫ్రికాలో నైగర్ నది పేరు దేశానికి పెట్టబడింది. నైజర్ ఈశాన్యసరిహద్దులో [[లిబియా]], తూర్పుసరిహద్దులో [[చాద్]], దక్షిణసరిహద్దులో [[నైజీరియా]], నైరుతిసరిహద్దులో [[బెనిన్]], పశ్చిమసరిహద్దులో [[బుర్కినా ఫాసో]], [[మాలి]], వాయవ్య సరిహద్దులో [[అల్జీరియా]] ఉన్నాయి. నైజర్‌ వైశాల్యం దాదాపు 1,270,000 చ.కి.మీ. ఇది పశ్చిమ ఆఫ్రికాలో ఇది అతిపెద్ద దేశం. దేశ భూభాగం 80% పైగా సహారా ఎడారిలో ఉంది. దేశజనాభాలో సంఖ్యాపరంగా ముస్లిములు{{#expr:{{replace|{{UN_Population|Niger}}|,||}}/1e6 round 0}}మిలియన్లు {{UN_Population|ref}} దేశంలోని ఇస్లామిక్ జనాభా ప్రధానంగా దేశంలోని దక్షిణ, పశ్చిమ ప్రాంతాలలో అధికంగా నివసిస్తున్నారు. నైజర్ రాజధాని నగరం నియోమీ
నైరుతి మూలన ఉంది.

నైజర్ ఒక అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశం. ఇది స్థిరంగా ఐక్యరాజ్యసమితి మానవ అభివృద్ధి సూచికలో దిగువ స్థానంలో ఉంది. 2015- 2018 నివేదికలలో 189 వ దేశాలలో 188 వ స్థానంలో నిలిచింది.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Latest Human Development Index (HDI) Ranking (2018) |url=http://hdr.undp.org/en/2018-update |website=hdr.undp.org |publisher=UNITED NATIONS DEVELOPMENT PROGRAMME |access-date=21 September 2018 |archive-date=18 నవంబరు 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181118122652/http://hdr.undp.org/en/2018-update |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; దేశంలోని ఎడారి భాగాలలో ఎక్కువ భాగం కాలానుగుణ కరువు, ఎడారీకరణ వలన బెదిరించబడుతున్నాయి. ఆర్థిక వ్యవస్థ జీవనాధారం మీద కేంద్రీకృతమై ఉంది. దక్షిణప్రాంతాలలో ఉన్న కొన్ని సారవంతమైన వ్యవసాయక్షేత్రాలలో పండించబడుతున్న కొన్ని ఉత్పత్తులు ఎగుమతి చేయబడుతున్నాయి. యురేనియం ముడి పదార్ధాలు ఎగుమతి చేయబడుతున్నాయి. భూబంధిత దేశంగా నైగర్ ఎడారి భూభాగం, అసమర్థమైన వ్యవసాయం, జనన నియంత్రణ లేకుండా అధిక సంతానోత్పత్తి శాతం ఫలితంగా అధిక జనాభా వంటి సవాళ్ళను ఎదుర్కొంటున్నది.&lt;ref name=EconPop&gt;{{cite news|title=Population Explosion|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21612239-runaway-birth-rates-are-disaster-population-explosion|access-date=3 August 2015|work=[[The Economist]]|date=16 Aug 2014}}&lt;/ref&gt; అదనంగా పేలవమైన విద్య స్థాయి, ప్రజల పేదరికం, మౌలికసౌకర్యాల లోపం, పేలవమైన ఆరోగ్య సంరక్షణ, పర్యావరణ క్షీణత వంటి సమస్యలను ఎదుర్కొంటుంది.

నైగర్ సమాజం అనేక జాతి సమూహాలు, ప్రాంతాల దీర్ఘకాల స్వతంత్ర చరిత్రల నుండి తీసుకున్న వైవిధ్యాలను ప్రతిబింబిస్తుంది. నైగర్ రాజ్యంగా స్వల్ప కాలం మాత్రమే ఉన్నాయి. చారిత్రకపరంగా, ప్రస్తుతం నైగర్ అనేక పెద్ద రాజ్యాల అంచులలో ఉంది. స్వాతంత్ర్యం తరువాత నైగర్ ప్రజలు ఐదు రాజ్యాంగాల ఆధ్వర్యంలో మూడు కాలాల సైనిక పాలనలో నివసించారు. 2010 లో సైనిక తిరుగుబాటు తరువాత నైగర్ ఒక ప్రజాస్వామ్య, బహు-పార్టీ రాజ్యం అయ్యింది. జనాభాలో చాలామంది గ్రామీణ ప్రాంతాలలో నివసిస్తున్నారు. ఆధునిక విద్యకు తక్కువ ప్రాప్తిని కలిగి ఉన్నారు. 2015 నాటికి 71.3% మంది నైజర్ జనాభా విద్యాహీనత కలిగి ఉన్నారు. ప్రపంచంలోని అత్యధిక నిరక్షరాస్యత శాతం కలిగిన దేశాలలో నైగర్ ఒకటి.

==చరిత్ర==

=== చరిత్రకు పూర్వం ===
[[File:1997 278-10 Sahara glyph.jpg|thumb|Ancient rock engraving showing herds of giraffe, ibex, and other animals in the southern Sahara near Tiguidit, Niger.]]

నైగరులో పురావస్తు అవశేషాల ద్వారా ప్రారంభ మానవ నివాస ఆవాసాలు ఉన్నట్లు అనేక ఆధారాలతో నిరూపించబడింది. పూర్వ చారిత్రక కాలంలో సహారా వాతావరణం (నైగర్లోని టెనెరే ఎడారి) తడిగా ఉండేది. ఐదు వేల సంవత్సరాల క్రితం సారవంతమైన గడ్డిమైదానాలు, వ్యవసాయ, పశుపోషణకు అనుకూలవాతావరణం ఉండేది.&lt;ref&gt;Gwin, Peter. [http://ngm.nationalgeographic.com/2008/09/green-sahara/gwin-text/1 &quot;Lost Tribes of the Green Sahara&quot;], ''National Geographic'', September 2008.&lt;/ref&gt; 2005-06లో చికాగో విశ్వవిద్యాలయం నుండి పాలిటాలోజిస్టు అయిన పాలు సెరెనో టెరెన్రే ఎడారిలో ఒక శ్మశానాన్ని కనుగొన్నాడు.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;[http://abcnews.go.com/Technology/story?id=5593387  Ancient cemetery found in 'green' Sahara Desert]. By Randolph E. Schmid. Associated Press /ABC News.&lt;/ref&gt; అతని బృందం టెన్నెరే ఎడారిలో ఒక మహిళ, ఇద్దరు పిల్లల 5,000 సంవత్సరాల పూర్వ అవశేషాలను కనుగొన్నారు.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; సాధారణంగా ఎడారిలో నివసించలేని జంతువుల అవశేషాలు లభించడం నైగర్లోని 'ఆకుపచ్చ' సహారాకు బలమైన సాక్ష్యంగా ఉంది. క్రీ.పూ. 5000 సమయంలో ప్రగతిశీల ఎడారీకరణ దక్షిణ, ఆగ్నేయ (చాద్ సరోవరం) ప్రాంతాలలో నిశ్చల జనాభాను అభివృద్ధి చేసిందని విశ్వసిస్తున్నారు.&lt;ref name=&quot;larousse-history&quot;&gt;{{fr}} [http://www.larousse.fr/encyclopedie/pays/Niger/135284 Niger]. ''Encyclopédie Larousse''&lt;/ref&gt;

[[File:Photo1906 Zinder overview.jpg|thumb|Overlooking the town of [[Zinder]] and the Sultan's Palace from the French fort (1906). The arrival of the French spelled a sudden end for precolonial states like the [[Sultanate of Damagaram]], which carried on only as ceremonial &quot;chiefs&quot; appointed by the colonial government.]]

===వలసపాలనకు ముందు సాంరాజ్యాలు, రాజ్యాలు ===
కనీసం క్రీ.పూ 5 వ శతాబ్దం నాటికి నైగర్ ఉత్తరాన ఉన్న బెర్బెరు తెగల నాయకుల నాయకత్వంలో నైగర్ ఒక ట్రాన్స్-సహారన్ వాణిజ్యం ప్రాంతంగా మారింది. వీరు ఎడారి రవాణా కొరకు ఒంటెలను బాగా అనువైన మార్గంగా ఉపయోగించింది. ఈ ప్రాంతం అరాడెజ్ ట్రాన్స్-సహారన్ వర్తకంలో కీలకమైన ప్రదేశంగా ఉంది. ఈ కదలిక అనేక శతాబ్దాలుగా కొనసాగింది. ఇది దక్షిణాన మరింత వలసలతో దక్షిణ ప్రాంతం నలుపు, తెల్లజాతీయుల జనాభా మధ్య సంయోగం చెందింది. 7 వ శతాబ్దం చివరలో ఈ ప్రాంతానికి ఇస్లాం పరిచయం చేయబడానికి ఇది సహకరించింది.&lt;ref name=&quot;larousse-history&quot; /&gt; ఈ యుగంలో అనేక సామ్రాజ్యాలు, రాజ్యాలు కూడా వృద్ధి చెందాయి. అలాగే ఆఫ్రికాలో వలసరాజ్య స్థాపన ప్రారంభమైంది.
==== సంఘై సాంరాజ్యం (600–1591) ====
పశ్చిమ ఆఫ్రికాలో ఉన్న ప్రధాన జాతి సమూహం, సంఘై (సోరాయ్) పేరుతో సొంఘై సామ్రాజ్యం స్థాపించబడింది. నైగర్ నదీ వంపులో ప్రస్తుత నైగర్, మాలి, బుర్కినా ఫాసోలో ప్రాంతాలను కలుపుకుని పాలన సాగించింది. 7 వ శతాబ్దంలో ప్రస్తుత నైమీ ప్రాంతంలో స్థిరపడిన సంఘై ప్రజలు కౌకీయా, గావో మొదలైన నగర రాజ్యాలను స్థాపించారు. 11 వ శతాబ్దం నాటికి గావో సంఘై సామ్రాజ్య రాజధానిగా మారింది.
&lt;ref name=&quot;boubou-hama&quot;&gt;Boubou Hama and M Guilhem, &quot;L’histoire du Niger, de l’Afrique et du Monde&quot;; Edicef, ''Les royaumes Haoussa'', pp. 104–112&lt;/ref&gt;

1000 నుంచి 1325 వరకు సంఘై సామ్రాజ్యం మాలి సామ్రాజ్యంతో సహా పొరుగు సామ్రాజ్యాలతో శాంతిని కొనసాగించగలిగింది. 1325 లో సంఘై సామ్రాజ్యాన్ని మాలి సామ్రాజ్యం స్వాధీనం చేసుకుంది. కానీ 1335 లో రాకుమారుడు ఆలీ కోలెన్, అతని సోదరుడు ఝుర్జి రాకుమారులు మాలి సామ్రాజ్య పాలకుడు మౌసా కంకనుకు బందీగా ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;boubou-hama&quot;/&gt; ఇది 15 వ శతాబ్దం మధ్యకాలం నుండి 16 వ శతాబ్దం వరకు, చరిత్రలో అతిపెద్ద ఇస్లామిక్ సామ్రాజ్యాలలో ఒకటిగా ఉంది.&lt;ref&gt;[http://www.africankingdoms.com African Kingdoms] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190519102901/http://www.africankingdoms.com/ |date=2019-05-19 }} African kingdoms – The Songhai Empire&lt;/ref&gt;
[[File:Kaouartal-bei-Bilma.jpg|thumb|The [[Kaouar]] escarpment, forming an oasis in the [[Ténéré]] desert.]]

====హౌసా రాజ్యాలు (14 వ శతాబ్ధం మధ్య నుండి – 1808) ====
నైగర్ నది చాదు సరస్సు మధ్య హౌసా రాజ్యాలు, సారవంతమైన ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. ఈ రాజ్యాలు 14 వ శతాబ్దం మధ్యకాలం నుంచి 19 వ శతాబ్దం మద్యకాలంలో స్థాపించబడ్డాయి. తరువాత వీటిని సోకోటో సామ్రాజ్యం స్థాపకుడైన ఉస్మాన్ డాన్ ఫోడియో జయించాడు. హౌసా రాజ్యాలు ఒకే సమాఖ్యగా ఏర్పడలేదు. ఒకదానితో ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ స్వతంత్ర రాజ్యాలకు చెందిన అనేక సమాఖ్యలు ఉన్నాయి. వారి సంస్థలు కొంతవరకు ప్రజాస్వామ్యంగా ఉంది: హౌసా రాజులు దేశంలోని ప్రముఖులు ఎన్నుకోబడడం, అలాగే వారిచే తొలగించబడడం సాధ్యమౌతుంది.&lt;ref name=&quot;boubou-hama&quot;/&gt;

బయాజిదా పురాణం ఆధారంగా బవోయి రాజు ఆరు కుమారులు స్థాపించిన ఏడు రాజ్యాలు హౌసా రాజ్యాలు ప్రారంభమయ్యాయి. హౌసా రాణి దౌరామ, భయాజిద్దా (అబు యాజిదు) ల ఏకైక కుమారుడు బావదు. నైగరియన్ చరిత్రకారుల కథనం ప్రకారం వారు బాగ్దాదు నుండి వచ్చారని భావిస్తున్నారు. ఏడు హౌసా రాష్ట్రాలు: దౌరా (రాణి దర్రామ రాష్ట్ర), కానో, రానో, జరియా, గోబీరు, కట్సేనా, బిరం.&lt;ref name=&quot;boubou-hama&quot;/&gt;

====మాలి సాంరాజ్యం ====
1230 లో సామ్రాజ్యం సుండియాట కీటా సిర్కా ద్వారా స్థాపించబడిన ఒక మండిన్కా సామ్రాజ్యమే మాలి సామ్రాజ్యం. ఇది 1600 వరకు ఉనికిలో ఉంది. ఇది శిఖరాగ్రం స్థాయికి చేరుకున్న 1350 నాటికి సామ్రాజ్యం పశ్చిమంలో సెనెగలు, తూర్పున గినియా కొనాకు వరకు విస్తరించింది.

==== కనెం- బొర్ను సాంరాజ్యం ====
కనెం- బొర్ను సామ్రాజ్యం ప్రస్తుత చాదు, [[నైజీరియా]], [[కామెరూన్]], నైగర్, [[లిబియా]] కలుకుని పాలన సాగించింది. మొట్టమొదట ఈ సామ్రాజ్యం 9 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో కనెం సామ్రాజ్యంగా స్థాపించబడింది. తరువాత బొర్ను రాజ్యంగా 1900 వరకు ఉనికిలో ఉంది.

=== ఫ్రెంచి నైగర్ (1900–58) ===
19 వ శతాబ్దంలో నైగర్ చేరుకున్న మొట్టమొదటి ఐరోపా అన్వేషకులతో- (ముఖ్యంగా మోంటెయిల్ (ఫ్రెంచ్), బార్త్ (జర్మన్) -తో) నైగరుతో ఐరోపా సంబంధాలు ప్రారంభమైయ్యాయి.

1885 లో జరిగిన బెర్లిను సదస్సు తరువాత కాలనీల శక్తులు ఆఫ్రికాలో వలస రాజ్యాలను వివరించాయి. ప్రస్తుత ఆఫ్రికన్ దేశాలను జయించేందుకు ఫ్రెంచి సైనిక ప్రయత్నాలు నైగరుతో సహా అన్ని ఫ్రెంచి కాలనీలలో తీవ్రతరం అయ్యాయి. వౌలేట్ చానోయిన్ మిషను వంటి పలు సైనిక దండయాత్రలు జరిగాయి. ఇది అనేక స్థానిక పౌరులను హింసించడం, కొల్లగొట్టడం, అత్యాచారం చేయడం, చంపడం వంటి హింసాత్మక చర్యలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. 1899 మే 8 న రాణి సారావునియా ప్రతిఘటించినందుకు ప్రతిస్పందనగా కెప్టెన్ వోలెటు, అతని మనుషులందరూ బిర్ని-ఎన్కోని గ్రామంలోని నివాసులను హత్య చేసారు. ఇవి ఫ్రెంచి వలస చరిత్రలో అత్యంత ఘోరమైన హత్యలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి. ఫ్రెంచి సైనిక దండయాత్రలలో ఫ్రెంచి సైనికులు అనేక జాతుల సమూహాలు, ముఖ్యంగా హౌసా, టువరెగు సమూహాల నుండి గొప్ప ప్రతిఘటనను ఎదుర్కొన్నాయి. అత్యంత ముఖ్యమైనవి టువరెగు తిరుగుబాటు కాకోను తిరుగుబాటు. ఫ్రెంచి అధికారులు టువరెగు సమాజాల మధ్య విస్తృతంగా ఉన్న బానిసత్వాన్ని కూడా రద్దు చేశారు.

1922 నాటికి కాలనీల పాలనకు వ్యతిరేకంగా ప్రతిఘటన తొలగించబడి, నైగర్ ఫ్రెంచ్ కాలనీగా మారింది. నైగరు వలస చరిత్ర, అభివృద్ధి ఇతర ఫ్రెంచి పశ్చిమ ఆఫ్రికా ప్రాంతాలకు సమాంతరంగా ఉంది. ఫ్రాంసు డకార్, సెనెగలు, నైగరు వంటి పశ్చిమాఫ్రికా కాలనీ భూభాగాలను గవర్నరు జనరల ద్వారా నిర్వహించింది. భూభాగాల నివాసితులపై పరిమితమైన ఫ్రెంచి పౌరసత్వ సమావేశం నిర్వహించారు. 1946 ఫ్రెంచి రాజ్యాంగం అధికార వికేంద్రీకరణకు, స్థానిక సలహా సమావేశాలకు రాజకీయంగా పరిమిత భాగస్వామ్యం అందించింది.

వలసరాజ్య యుగం చివరలో ఫ్రెంచి పశ్చిమ ఆఫ్రికా, నైగరులో రాజకీయ వాతావరణం రూపాంతరం చెందింది. 1946 మేలో నైజీరియన్ ప్రోగ్రెసివ్ పార్టీ, ఆఫ్రికన్ డెమొక్రాటిక్ ర్యాలీ పార్టీలోని నైజీరియా విభాగం స్థాపించబడి నైజీరియన్ ప్రజలు వివిధ రూపాలలో జాతీయ స్వాతంత్ర్యం కొరకు పోరాడారు. ప్రగతిశీల ఫ్రెంచి శక్తులు, ఇతర ఆఫ్రికా స్వాతంత్ర్య ఉద్యమాలతో కూడిన కూటమిలో నిర్బంధిత కార్మికుల అణచివేత, ఏకపక్ష కోరికలు, అలాగే ఆఫ్రికా, ఫ్రెంచి పౌరులకు చట్టబద్ధమైన సమానత్వం కొరకు పోరాటం సాగించారు.

=== స్వతంత్రం (1958) ===
1956 జూలై 23 నాటి ఓవర్సీస్ సంస్కరణల చట్టం (లోయి కేడర్). 1958 డిసెంబరు 4 లో ఐదవ ఫ్రెంచి రిపబ్లిక్ స్థాపన తరువాత నైజర్ ఫ్రెంచి కమ్యూనిటీలో ఒక స్వతంత్ర రాజ్యంగా మారింది. 1958 డిసెంబరు 18 న రిపబ్లిక్ ఆఫ్ నైజరు అధికారికంగా హమాని డియోరిని నైజరు రిపబ్లికు మంత్రిమండలి నాయకునిగా నియమించింది. 1960 జూలై 11 న, నైజరు ఫ్రెంచి కమ్యూనిటీని విడిచిపెట్టి 1960 ఆగస్టు 3 ఆగస్టు 3 న తన మొదటి అధ్యక్షుడిగా డియోరిని నియమించి పూర్తి స్వాతంత్ర్యం పొందాలని నిర్ణయించుకుంది.

[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F028554-0009, Niger, Staatsbesuch Bundespräsident Lübke.jpg|thumb|upright=1.35|right|President [[Hamani Diori]] and visiting [[German President]] Dr. [[Heinrich Lübke]] greet crowds on a state visit to Niamey, 1969. Diori's single party rule was characterized by good relations with the west and a preoccupation with foreign affairs.]]

అధ్యక్షుడు హమాని డియోరి, జర్మనీ అధ్యక్షుడు డాక్టర్ హెన్రిచ్ లుబ్కే సందర్శించడం నియోమీ, 1969 కు రాష్ట్ర సందర్శనలో అభిమానులకు స్వాగతం పలికారు. డియోరి యొక్క సింగిల్ పార్టీ పాలనలో పశ్చిమాన మంచి సంబంధాలు, విదేశాంగ వ్యవహారాలతో సంబంధాలు ఉన్నాయి.

ఒక స్వతంత్ర రాజ్యంగా మొట్టమొదటి పద్నాలుగు సంవత్సరాల్లో నైజరును డియోరి అధ్యక్ష పదవిలో ఏక-పార్టీ పౌర పాలన నిర్వహించింది. 1974 లో విధ్వంసకర కరువు, ప్రబలమైన అవినీతి ఆరోపణలు కలయిక ఫలితంగా డియోరి పాలన పడగొట్టబడింది.

==== మొదటి సైనిక పాలన 1974–1991 ====
కల్నల్ సెనీ కూంట్చీ &quot; సుప్రీం మిలిటరీ కౌన్సిలు &quot; అనే పేరుతో ఒక చిన్న సైనిక బృందం 1974 ఏప్రెలులో ఒక సైనిక తిరుగుబాటు తరువాత డియోరిని తొలగించింది. నైజరు వలసపాలన తరువాత చరిత్రలో ఇది మొదటి తిరుగుబాటు. తరువాత అధ్యక్షుడైన కంట్చె 1987 లో మరణం వరకు దేశాన్ని పాలించాడు.&lt;ref name=&quot;Decalo1997&quot;&gt;{{Cite book
|last=Decalo
|first=Samuel
|title=Historical Dictionary of the Niger
|url=https://archive.org/details/historicaldictio0000deca_h5v0_3rded
|edition = 3rd
|publisher=Scarecrow Press|location=Boston &amp; Folkestone
|year=1997
|isbn=978-0-8108-3136-0
}}&lt;/ref&gt;
సైనిక తిరుగుబాటు ప్రేరణగా ఉన్న ఆహార సంక్షోభాన్ని పరిష్కరించడం కౌంట్చె మిలిటరీ ప్రభుత్వం మొదటి బాధ్యతగా స్వీకరించింది.&lt;ref&gt;{{fr}} [http://perspective.usherbrooke.ca/bilan/servlet/BMEve?codeEve=574 Renversement du président Hamani Diori au Niger] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141022153822/http://perspective.usherbrooke.ca/bilan/servlet/BMEve?codeEve=574 |date=2014-10-22 }}. ''Perspective monde'', 15 avril 1974&lt;/ref&gt; తిరుగుబాటు తరువాత డియోరి పాలనలో ఖైదుచేయబడిన రాజకీయ ఖైదీలు విడుదలచేయబడ్డారు. రాజకీయ పార్టీలు రద్దు చేయబడ్డాయి. ఈ కాలంలో రాజకీయ వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ సాధారణంగా క్షీణించింది. రాజకీయ పార్టీలు నిషేధించబడ్డాయి. అనేక తిరుగుబాటు ప్రయత్నాలు (1975, 1976, 1983) అడ్డుకొనబడి, తిరుగుబాటు వ్యూహకర్తలు, సహచరులు తీవ్రంగా శిక్షించబడ్డారు.

స్వేచ్ఛలో పరిమితులు ఉన్నప్పటికీ దేశం నూతన సంస్థలను సృష్టించడం, ప్రధాన మౌలికవసతుల నిర్మాణం (ప్రభుత్వభవనాలు, కొత్త రహదారులు, పాఠశాలలు, ఆరోగ్య కేంద్రాలు) చేయడం, ప్రభుత్వ సంస్థలలో తక్కువ అవినీతి, మెరుగైన ఆర్థిక అభివృద్ధిని సాధించింది. .
&lt;ref&gt;[https://nigerdiaspora.net/index.php/societe/2547-niamey-une-forte-tendance-a-la-depravation-des-moeurs Kountché: 30 ans après son coup d'état]. ''Nigerdiaspora'', 10 novembre 2007 (republished on 6 November 2017).&lt;/ref&gt;

ఈ ఆర్థిక అభివృద్ధి యురేనియం బూం, ఖ్చ్ఛితమైన ప్రజా నిధులు వాడకంతో సాధ్యపడింది. కంట్చే తరువాత చీఫ్ ఆఫ్ స్టాఫ్ &quot; కల్నలు అలీ సాయిబో &quot; అధికారం చేపట్టాడు. కంట్చె మరణించిన నాలుగు రోజుల తరువాత 1987 నవంబరు 14 న అలీ సైబౌ సుప్రీం మిలిటరీ కౌన్సిలు చీఫ్గా నిర్ధారించబడింది. ఆయన రాజకీయ సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టి, ఒకే పార్టీని సృష్టించడానికి వీలుగా ఒక కొత్త రాజ్యాంగాన్ని రూపొందించాడు. దేశం సుప్రీం మిలిటరీ కౌన్సిలు చీఫ్గా దేశాన్ని పాలించాడు.

1989 ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ నూతన రాజ్యాంగం &quot; రెండో రిపబ్లిక్ ఆఫ్ నైజర్ &quot; సృష్టించడానికి దారితీసింది. జనరల్ సాయిబో రెండవ అధ్యక్షునిగా నియమితుడయ్యాడు. తరువాత 1989 డిసెంబరు 10 న అధ్యక్ష ఎన్నికలలో విజయం సాధించాడు. అధ్యక్షుడుగా రెండవ గణతంత్రం ప్రారంభం నుండి బాధ్యతలు ప్రారంభించాడు. ఇది మునుపటి సైనిక పాలన ముగింపు తరువాత ఆయన అధ్యక్షుడుగా రాజకీయ ఖైదీలను విడుదల చేయడం, చట్టాలు, విధానాలను సరళీకరణ చేయడం ప్రారంభించాడు.

బహుళ సంస్కరణ ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థను స్థాపించడానికి వాణిజ్య సంఘం, విద్యార్థి డిమాండ్ల నేపథ్యంలో రాజకీయ సంస్కరణలను నియంత్రించడానికి అధ్యక్షుడు సాయిబో చేసిన ప్రయత్నాలు విఫలమయ్యాయి. 1990 ఫిబ్రవరి 9 న హింసాత్మకంగా అణచివేతకు గురైన విద్యార్థుల ప్రదర్శన ముగ్గురు విద్యార్థుల మరణానికి దారి తీసింది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Historical Dictionary of Niger|author=&quot;Abdourahmane Idrissa, Samuel Decalo&quot;|publisher=&quot;Scarecrow Press&quot;|date=2012|page=421}}&lt;/ref&gt; జాతీయ, అంతర్జాతీయ ఒత్తిడి కారణంగా నేషనల్ కాన్ఫరెన్సు ఏర్పాటుకు దారితీసింది. 1990 చివరి నాటికి ఈ డిమాండ్లకు సాయిబు పాలన అంగీకరించింది.

====నేషనల్ కాంఫరెంసు మరితు మూడవ రిపబ్లికు 1991–1997 ====
1991 నాటి జాతీయ సార్వభౌమ సమావేశం నైజరు స్వాతంత్ర్య శకంలో మలుపు తిరిగి బహుళ-పార్టీ ప్రజాస్వామ్యం గురించి చర్చించేలా చేసింది. జూలై 29 నుండి నవంబరు 3 వరకు దేశంలోని రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంఘిక పరిస్థితిని పరిశీలించే సమావేశానికి జాతీయ సదస్సును
ఏర్పాటు చేసింది. దేశానికి భవిష్యత్ దిశానిర్ధేశానికి సిఫారసులను చేకూరుస్తుంది. ఈ సమావేశానికి ప్రొఫెసర్ ఆండ్రే సాలిఫౌ అధ్యక్షత వహించాడు. ఒక తాత్కాలిక మద్యకాల ప్రభుత్వానికి ప్రణాళిక సిద్ధం చేశారు. 1993 ఏప్రెలులో థర్డు రిపబ్లిక్క సంస్థలను స్థాపించబడే వరకు దేశవ్యవహారాలను నిర్వహించడానికి 1991 నవంబరులో ఈ వ్యవస్ధ స్థాపించబడింది.

పరివర్తన పాలన కాలంలో ఆర్థిక వ్యవస్థ క్షీణించినప్పటికీ ప్రజాభిప్రాయసేకరణ, కొన్ని ముఖ్యమైన సాధనలు ఉన్నాయి; ఎన్నికల, గ్రామీణ సంస్కరణలు వంటి కీలక శాసనం దత్తతగా స్వీకరించడం, స్వేచ్ఛాయుతమైన, న్యాయమైన, అహింసాయుతమైన ఎన్నికల దేశవ్యాప్తంగా నిర్వహించడం వంటి కొన్ని ముఖ్యమైన సాధనలు ఉన్నాయి. అనేక కొత్త స్వతంత్ర వార్తాపత్రికల ప్రదర్శనతో మీడియా ప్రెస్ ఫ్రీడమ్ వృద్ధి చెందింది.

జాతీయ సార్వభౌమాధికార సమావేశం తరువాత మధ్యకాల ప్రభుత్వం ఒక నూతన రాజ్యాంగాన్ని రూపొందించింది. అది 1989 నాటి మునుపటి ఏక-పార్టీ వ్యవస్థను తొలగించి మరింత స్వేచ్ఛను హామీ ఇచ్చింది. 1992 డిసెంబరు 26 న ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ద్వారా నూతన రాజ్యాంగం ఆమోదించబడింది. దీని తరువాత అధ్యక్ష ఎన్నికలు నిర్వహించబడ్డాయి. 1993 మార్చి 27 న &quot; మహ్మనే ఉస్మానే &quot; మూడో రిపబ్లిక్కు మొదటి అధ్యక్షుడయ్యాడు. అధ్యక్షుడు మహామానే ఓస్మానే పాలనలో తలెత్తిన రాజకీయ సంక్షోభం ద్వారా నాలుగు ప్రభుత్వపరమైన మార్పులు, గడువు ముగియడానికి ముందే 1995 లో శాసన ఎన్నికలు నిర్వహించాలని పిలుపు ఇచ్చారు.

పార్లమెంటరీ ఎన్నికలు అధ్యక్షుడు, ప్రధానమంత్రి ప్రత్యర్థిత్వాన్ని అభివృద్ధి చేసి చివరకు ప్రభుత్వం బలహీనపడడానికి దారితీసింది. జాతీయ సార్వభౌమాధికార సదస్సులో ప్రారంభించిన చొరవలో భాగంగా 1995 ఏప్రెలులో ప్రభుత్వం తురాకు, టౌబౌ సమూహాలు 1990 నుండి జరిగిన తిరుగుబాటుకు ముగింపు పలుకుతూ శాంతి ఒప్పందంపై సంతకం చేసాయి. ఈ బృందాలు కేంద్ర ప్రభుత్వం నుండి శ్రద్ధకు, వనరులకు తాము దూరంగా ఉన్నామని వాదించాయి. మాజీ తిరుగుబాటుదారులను కొంతమంది సైన్యంలోకి తీసుకునేందుకు, ఫ్రెంచి సహాయంతో ఇతరులు ఉత్తేజకరమైన పౌర జీవితానికి తిరిగి రావడానికి సహాయం చేయడానికి ప్రభుత్వం అంగీకరించింది.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/?id=gwInUH18i8wC&amp;pg=PA28&amp;lpg=PA28&amp;dq=The+niger+agreed+to+absorb+some+of+the+former+rebels+into+the+military+and,+with+French+assistance,+to+help+others+return+to+a+productive+civilian+life.#v=onepage&amp;q=The%20niger%20agreed%20to%20absorb%20some%20of%20the%20former%20rebels%20into%20the%20military%20and%2C%20with%20French%20assistance%2C%20to%20help%20others%20return%20to%20a%20productive%20civilian%20life.&amp;f=false|title=Niger Foreign Policy and Government Guide|last1=|first1=|date=2007|publisher=Int'l Business Publications|isbn=9781433036873|language=en}}{{Dead link|date=జూన్ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==== రెండ సైనిక పాలన, నాలుగవ రిపబ్లికు, మూడవ సైనిక పాలన 1997–1999 ====
ప్రభుత్వ పక్షవాతం, రాజకీయ ఉద్రిక్తత రెండో సైనిక తిరుగుబాటుకు ప్రేరణగా ఉపయోగించబడింది. 1996 జనవరి 27 న కల్నలు ఇబ్రహీం బరే మాయన్నస్సా సైనిక తిరుగుబాటుకు నాయకత్వం వహించి అధ్యక్షుడు ఓస్మానేను తొలగించి రిపబ్లికును రద్దు చేసాడు. తరువాత కల్నలు మాయన్నస్రా సైనికాధికారులతో కూడిన నేషనల్ సాల్వేషన్ కౌన్సిలును సృష్టించి దానికి ఆయన నాయకత్వం వహించాడు. ఈ కౌన్సిలు 6 నెలల పరివర్తనపాలనా వ్యవధిని చేపట్టింది. ఈ సమయంలో 1996 మే 12 న కొత్త రాజ్యాంగం రూపొందించి స్వీకరించింది.

తరువాతి నెలలో అధ్యక్ష ఎన్నికల ప్రచారాలు నిర్వహించబడ్డాయి. జనరల్ మాయాన్నస్రా ప్రచారంలోకి స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా ప్రవేశించి 1996 జూలై 8 న ఎన్నికలలో విజయం సాధించారు. ప్రచార సమయంలో ఎన్నికల కమిషను మార్చబడింది. ఎన్నికలు జాతీయ, అంతర్జాతీయ పర్యవేక్షణలో క్రమరహితమైనవిగా పరిగణించబడ్డాయి.

ఇబ్రహీం బారే మాయన్నస్రా నాలుగవ రిపబ్లిక్కు మొదటి అధ్యక్షుడు అయ్యాడు. ప్రశ్నార్థకమైన ఎన్నికలను సమర్థిస్తూ బహుముఖ, ద్వైపాక్షిక ఆర్థిక సహాయాన్ని పునరుద్ధరించడానికి దాతలను ఒప్పించడంలో ఆయన చేసిన ప్రయత్నాలు విఫలమయ్యాయి; నిరాశ చెందిన మాయన్నస్రా లిబియాకు వ్యతిరేకంగా ఒక అంతర్జాతీయ నిషేధాన్ని నిర్లక్ష్యం చేస్తూ నైజరు ఆర్థికవ్యవస్థను పునరుద్ధరించడానికి లిబియా నుండి నిధులను కోరింది. ప్రాథమిక పౌర హక్కుల ఉల్లంఘిస్తూ ప్రతిపక్ష నాయకులు, పాత్రికేయులు తరచూ ఖైదుచేయబడి పోలీసు, సైనిక దళాలతో కూడిన అనధికారిక సైన్యం ద్వారా బహిష్కరించబడ్డారు.

1999 ఏప్రెలు 9 న మాజ్ దావుడా మాలం వంకే నేతృత్వంలో ఒక సైనిక తిరుగుబాటు సమయంలో మాయన్నస్రా హత్య చేయబడ్డాడు. ఆయన ఫ్రెంచ్-శైలి సెమీ-ప్రెసిడెంట్ వ్యవస్థతో ఐదవ గణతంత్ర రాజ్యాంగం ముసాయిదాను పర్యవేక్షించడానికి &quot; నేషనల్ రీకాంసిలేషన్ కౌంసిలు &quot; స్థాపించాడు. 1999 ఆగస్టు 9 న కొత్త రాజ్యాంగం దత్తత చేసుకొనబడింది. అదే సంవత్సరం అక్టోబరు, నవంబరులో అధ్యక్ష, శాసనసభ ఎన్నికలు నిర్వహించబడ్డాయి. ఎన్నికలు సాధారణంగా అంతర్జాతీయ పరిశీలకులచే స్వేచ్ఛగా, న్యాయమైనవిగా గుర్తించబడ్డాయి. నూతన, ప్రజాస్వామ్యయుతంగా ఎన్నికైన అధ్యక్షుడిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేసిన తరువాత వాంకే ప్రభుత్వ వ్యవహారాల నుండి తనను తాను ఉపసంహరించుకుంది.

==== ఐదవ రిపబ్లికు 1999–2009 ====
1999 నవంబరులో ఎన్నికల్లో విజయం సాధించిన తరువాత అధ్యక్షుడు టాంజా మమడౌ 1999 డిసెంబరు 22 న ఐదవరిపబ్లికు అధ్యక్షుడిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు. తండజా మమడొ మొదటి చర్యగా మూడవ పాలనా కాలం నుంచి సైనిక తిరుగుబాట్ల కారణంగా అడ్డుకోబడిన పలు పరిపాలనా, ఆర్థిక సంస్కరణలను తీసుకువచ్చింది. 2002 ఆగస్టులో నియమీ, డిపె, న్యుగైమిలలో సైనిక శిబిరాలలో తీవ్రమైన అశాంతి చోటు చేసుకుంది. ప్రభుత్వం పలు రోజులు శ్రమించి పరిస్థితిని చక్కదిద్దింది. 2004 జూలై 24 న నైజరు చరిత్రలో మొట్టమొదటి పురపాలక ఎన్నికలు స్థానిక ప్రభుత్వ ప్రతినిధులను ఎన్నుకోవడం జరిగింది. ఈ ఎన్నికలు తరువాత అధ్యక్ష ఎన్నికలు జరిగాయి. అధ్యక్షుడు టాంజా మమడో రెండోసారి తిరిగి ఎన్నికయ్యారు. అందువలన సైనిక తిరుగుబాట్లు తొలగించబడకుండా వరుసగా ఎన్నికలను గెలుచుకున్న రిపబ్లిక్కు మొదటి అధ్యక్షుడు అయ్యారు. శాసన, కార్యనిర్వాహక ఆకృతి ప్రెసిడెంటు మొదటి పదవికి సమానంగా ఉంది: హమా అమడౌ ప్రధానమంత్రిగా నియమించబడ్డారు. సి.డి.ఎస్. పార్టీ అధిపతి అయిన మహమనేన్ ఊస్మానే జాతీయ అసెంబ్లీ (పార్లమెంట్) అధ్యక్షుడిగా తిరిగి ఎన్నికయ్యారు.

2007 నాటికి ప్రెసిడెంట్ టాంజా మమడోయు, అతని ప్రధానమంత్రి మధ్య సంబంధాలు క్షీణించాయి. అసెంబ్లీలో అవిశ్వాసతీర్మానం విజయం సాధించిన తరువాత 2007 జూన్ లో సెనీ ఒమార్మా అధ్యక్షపదవిని చేపట్టాడు.2007 నుండి 2008 వరకు ఉత్తర నైజరులో రెండో టువరెగులో జరిగింది. ఇది రాజకీయ పురోగతి సమయంలో ఆర్థిక అవకాశాలను మరింత దిగజార్చింది. నైజరులో అధ్యక్ష పదవిని పరిమితం చేసే రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా అధ్యక్షుడు టాంజామా మమదు తన అధ్యక్ష పదవిని విస్తరించాలని భావించాడు. తరువాతి సంవత్సరంలో రాజకీయ వాతావరణం మరింత దిగజారింది. అధ్యక్ష పదవి పొడగింపును సమర్ధిస్తూ మద్దతుదారులు ప్రదర్శించిన టాజార్చు ఉద్యమాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ ప్రత్యర్థులు యాంటీ - టాజార్చ్ ఉద్యమానికి తెరతీసి తిరుగుబాటు చేశారు. ప్రతిపక్ష పార్టీ తీవ్రవాదులు, పౌర సమాజం కార్యకర్తలతో కూడిన ప్రత్యర్థులు (యాంటీ-టాజార్చ్) ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు.

==== ఆరవ రిపబ్లికు, నాలుగవ సైనిక పాలన 2009–2010 ====
2009 లో అధ్యక్షుడు టాంజామా మమదు తన అధ్యక్షతను విస్తరించాలని కోరుతూ రాజ్యాంగబద్ధంగా ప్రజాభిప్రాయాన్ని నిర్వహించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. ప్రతిపక్ష రాజకీయ పార్టీల నుండి వ్యతిరేకత ఉన్నందున ప్రజాభిప్రాయసేకరణ రాజ్యాంగ విరుద్ధమని నిర్ణయించిన రాజ్యాంగ న్యాయస్థానం నిర్ణయానికి వ్యతిరేకంగా అధ్యక్షుడు టాంజామా మమడౌ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ద్వారా రాజ్యాంగసవరణ చేసాడు. ఇది రాజ్యాంగ న్యాయస్థానం చట్టవిరుద్ధంగా ప్రకటించింది. అధ్యక్షుడు కోర్టు రద్దు వంటి అత్యవసర అధికారాలు పొందాడు. ప్రతిపక్షాలు ప్రజాభిప్రాయాన్ని బహిష్కరించాయి. అధికారిక ఫలితాల ప్రకారం కొత్త రాజ్యాంగం 92.5% ఓటర్లు పాల్గొన్న 68% ఓట్లతో నూతన రాజ్యాంగాన్ని దత్తత తీసుకుంది. నూతన రాజ్యాంగం స్వీకరణ ఒక అధ్యక్షుడి వ్యవస్థ, 1999 రాజ్యాంగం సస్పెన్షన్, అధ్యక్షుడిగా టాంజా మామాడోతో మూడు సంవత్సరాల తాత్కాలిక ప్రభుత్వంగా ఆరవ రిపబ్లిక్కు సృష్టించింది. ప్రజాభిప్రాయ సేకరణకు ముందు తరువాత సామాజిక అశాంతి అధికరించి 2010 లో సైనిక తిరుగుబాటు ద్వారా చివరకు 6 వ రిపబ్లిక్కు ఉనికిను క్లుప్తంగా ముగింపుకు తీసుకుని వచ్చింది.

టాంజా రాజకీయ పదవిని పొడిగించటానికి ప్రతిస్పందనగా 2010 ఫిబ్రవరిలో డిజోబో నేతృత్వంలో సైనిక పాలన స్థాపించబడింది. 
స్థాపించబడింది. జనరల్ సాలో జిబో నేతృత్వంలో ప్రజాస్వామ్యం పునరుద్ధరణ సుప్రీం కౌన్సిల్ ఒక సంవత్సరం పరివర్తనపాలన ప్రణాళిక నిర్వహించారు. ఒక కొత్త రాజ్యాంగం రూపొందించి 2011 లో నిర్వహించబడిన ఎన్నికలను అంతర్జాతీయంగా స్వేచ్ఛాయుతమైనవిగా, న్యాయమైనవిగా అంగీకరించబడ్డాయి.

====ఏడవ రిపబ్లికు 2010–ప్రస్తుతం====
అధ్యక్ష ఎన్నికలలో మహమదు ఇష్యుఫౌ ఏడవ రిపబ్లిక్కు మొట్టమొదటి అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు.
==భౌగోళికం, వాతావరణం, వాతావరణం ==
[[File:Ng-map.png|thumb|upright=1.15|A map of Niger]]

నైజరు అనేది పశ్చిమ ఆఫ్రికాలో సహారా సబ్-సహారా ప్రాంతాల మధ్య సరిహద్దులో ఉన్న ఒక భూబంధిత దేశం. దేశ పశ్చిమసరిహద్దులో [[నైజీరియా]], బెనిన్, దక్షిణసరిహద్దులో [[బుర్కినా ఫాసో]], [[మాలి]], ఉత్తరసరిహద్దులో [[అల్జీరియా]], [[లిబియా]] తూర్పు సరిహద్దులో [[చాద్]] ఉన్నాయి.

నైజరు 11 ° నుండి 24 ° ఉత్తర అక్షాంశం 0 ° నుండి 16 ° రేఖాంశంలో ఉంటుంది. నైజరు ప్రాంతంలో 12,67,000 చదరపు కిలో మీటర్లు ఉంటుంది (489,191 చదరపు మైళ్లు). 300 చదరపు కిలో మీటర్లు (116 చదరపు మైళ్ళు) జలభాగం ఉంది. ఇది ఫ్రాన్సు వైశాల్యంలో రెండు రెట్ల కంటే కొంచెం తక్కువగా ఉంటుంది. వైశాల్యపరంగా నైజరు ప్రపంచంలోని ఇరవై రెండవ అతిపెద్ద దేశంగా ఉంది.

నైజరుకు ఏడు దేశాలతో 5,697 కిలోమీటర్ల పొడవైన సరిహద్దు ఉంది. దక్షిణ సరిహద్దులో ఉన్న నైజీరియాతో (1,497 కి.మీ. లేక 930 మై) ఉన్న సరిహద్దు అతి పెద్దది. దీని తరువాత తూర్పున చాద్ సరిహద్దు 1,175 కి.మీ. (730 మై) పొడవు, ఉత్తర, వాయవ్యంలో ఉన్న అల్జీరియా సరిహద్దు (956 కిమీ లేదా 594 మై), మాలి సరిహద్దు (821కి.మీ 510 మై) పొడవు, నైరుతిలో బుర్కినా ఫాసోతో (628 కిమీ 390 మైళ్ళు) పొడవు, బెనిన్ సరిహద్దు (266 కిమీ 165 మై) పొడవు, ఉత్తర-ఈశాన్యంలో లిబియా సరిహద్దు 354 కిలోమీటర్ల (220 మైళ్ళు) పొడవు ఉన్నాయి.

నైగరు నది దేశంలో 200 మీటర్ల (656 అడుగులు) లోతైన ప్రాంతంగా గుర్తించబడుతుంది. &quot; ఎయిర్ పర్వతాలలో ఉన్న  మోంట్ ఇడోకల్-ఎన్-టాగెస్ 2,000 మీ (6,634 అ) ఎత్తుతో అత్యున్నత స్థానంగా గుర్తించబడుతుంది. 
===వాతావరణం===
[[File:Niger map of Köppen climate classification.svg|thumb|Niger map of Köppen climate classification.]]
నైజరు ఉపఉష్ణమండల వాతావరణం కలిగి ఉంటుంది. ఎడారి ప్రాంతంతో చాలా వేడిగా, చాలా పొడిగా ఉంటుంది. దక్షిణాన నైగరు నది ముఖద్వారం అంచులలో ఉష్ణ మండలీయ వాతావరణం ఉంది. ఈ భూభాగం ప్రధానంగా ఎడారి మైదానాలు, ఇసుక దిబ్బలు, దక్షిణాన సవన్నా, ఉత్తరాన కొండలు ఉంటాయి.

=== పర్యావరణం  ===
[[File:Elephant dust bath park w niger.jpg|thumb|An elephant in the [[W National Park]].]]
నైజరు ఉత్తరాన పెద్ద ఎడారులు, సెమీ ఎడారులు ఉన్నాయి. సాధారణ క్షీరద జంతుజాలం ​​అడాక్సు యాంటెలోప్సు, సిమిటార్-హార్న్డ్ ఒరిక్సు, గెజెల్లు, బార్బరీ గొర్రెలు ఉన్నాయి. ఈ అరుదైన జాతులను రక్షించడానికి దేశం ఉత్తర భాగంలో ప్రపంచంలో అతి పెద్ద రిజర్వులలో ఒకటైన &quot; ఎయిర్ అండు టెనెరె నేషనల్ నేచుర్ రిజర్వు &quot; స్థాపించబడింది.

నైజరు దక్షిణ భూభాగాలలో సహజంగా సవన్నాలు ఆధిపత్యం చేస్తాయి. బుర్కినా ఫాసో, బెనిన్లకు సరిహద్దు ప్రాంతంలో ఉన్న డబల్యూ నేషనల్ పార్కు, డబల్యూ.ఎ.పి. కాంప్లెక్సు పశ్చిమ ఆఫ్రికాలోని వన్యప్రాణుల కోసం అత్యంత ముఖ్యమైన ప్రాంతాల్లో ఒకటిగా గుర్తించబడుతుంది. ఇది అరుదైన పశ్చిమ ఆఫ్రికన్ సింహాలు సంఖ్యాపరంగా అధికంగా ఉంటాయి. అలాగే అంతరించిపోతున్న వాయవ్య ఆఫ్రికన్ చిరుతలు ఉన్నాయి.

ఇతర వన్యప్రాణిలో ఏనుగులు, గేదెలు, రోన్ జింకలు, కోబ్ యాంటెలోప్సు, వర్తాగులు ఉన్నాయి. వెస్టు ఆఫ్రికన్ జిరాఫీ ప్రస్తుతం డబల్యూ నేషనల్ పార్కులో కనుగొనబడనప్పటికీ నైగరు ఉత్తరప్రాంతంలో ఉంది. ఇక్కడ అవి అంతరించిపోతున్న దశలో ఉన్నాయి.

నైజరులో అధికరించిన జనాభా ఒత్తిడి ఫలితంగా వినాశకరమైన వ్యవసాయ పద్ధతులతో పర్యావరణానికి హాని కలిగిస్తూ ఉంది. అక్రమ వేట, పొదలను కాల్చడం, వరి సాగు కోసం నైగర్ నది వరద మైదానాల్లో వరి సాగు కొరకు పర్యావరణానికి హాని కలిగిస్తున్న సమస్యలలో ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నాయి. మాలి, గినియా పొరుగు దేశాలలో నైగరు నదిపై నిర్మించిన ఆనకట్టలు, నైగరు నదిలో నీటి ప్రవాహాన్ని తగ్గించడానికి కారణాలుగా పేర్కొనబడ్డాయి. ఇది పర్యావరణంపై ప్రత్యక్ష ప్రభావాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఉద్యానవనాలు, నిల్వలలో వన్యప్రాణులను కాపాడటానికి తగినంత సిబ్బంది లేకపోవడం వన్యప్రాణిని కోల్పోవడానికి మరొక కారణంగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;Geels2006&quot; /&gt;
===నిర్వహణా విభాగాలు ===
[[File:Niger administrative divisions.svg|thumb|upright=2.25|Administrative divisions of Niger]]

నైజరు 7 ప్రాంతాలుగా విభజించబడింది. ఒక రాజధాని జిల్లా. ఈ ప్రాంతాలు 36 విభాగాలుగా ఉపవిభజన చేయబడ్డాయి. 36 విభాగాలు ప్రస్తుతం విభిన్న రకాల కమ్యూన్లుగా విభజించబడుతున్నాయి. 2006 లో 2628 కమ్యూనియన్లు ఉన్నాయి. వాటిలో కమ్యూన్ అర్బైన్లు (పట్టణ కమ్యూన్లు: ప్రధాన నగరాల ఉపవిభాగాలుగా), కమ్యూన్ గ్రామీణ (గ్రామీణ కమ్యూన్లు) తక్కువ జనావాసాలు ఉన్న ప్రాంతాలు, ఎక్కువగా జనావాసాలులేని ఎడారి ప్రాంతాలు, నిర్వహణా మండలాలు (అడ్మినిస్ట్రేటివ్ పోస్ట్లు) ఉన్నాయి.

గ్రామీణ కమ్యూన్లలో అధికారిక గ్రామాలు, స్థావరాలు ఉండవచ్చు. అర్బన్ కమ్యూన్లు క్వార్టర్లుగా విభజించబడ్డాయి. 2002 లో నైగరు ఉపవిభాగాలు పేరు మార్చబడ్డాయి. 1998 లో వికేంద్రీకరణ ప్రాజెక్టు అమలు మొదలైంది. ముందుగా నైగరును 7 డిపార్టుమెంటులు, 36 ఆర్రోండిస్మెంట్లు, కమ్యూన్లుగా విభజించారు. ఈ ఉపవిభాగాలు జాతీయ ప్రభుత్వం నియమించిన అధికారులచే నిర్వహించబడుతున్నాయి. ఈ కార్యాలయాలు ప్రతి స్థాయిలో ప్రజాస్వామ్యయుతంగా ఎన్నుకోబడిన కౌన్సిలర్లతో భర్తీ చేయబడతాయి.

2002 పూర్వపు విభాగాలు (ప్రాంతాలుగా మార్చబడ్డాయి), రాజధాని జిల్లా:

* అగాడెజ్ ప్రాంతం
* డిఫ్ఫా ప్రాంతం
* డాస్సో ప్రాంతం
* మారిడి ప్రాంతం
* తహుౌ రీజియన్
* టిల్లబరీ ప్రాంతం
* జిందర్ రీజియన్
* నియోమీ (రాజధాని జిల్లా)

==ఆర్ధికం==
[[File:Niamey night.jpg|thumb|[[Niamey]], Niger's capital and economic hub.]]

నైజరు ఆర్థికరంగంలో పంటలు, పశుసంపద, ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద యురేనియం డిపాజిట్లు అధికంగా భాగస్వామ్యం వహిస్తున్నాయి. కరువు చక్రబ్రమణం, ఎడారీకరణ, 2.9% జనాభా పెరుగుదల, యురేనియం కొరకు ప్రపంచ డిమాండు పతనం కావడం ఆర్థిక వ్యవస్థను బాధిస్తుంది.

పశ్చిమ ఆఫ్రికన్ ద్రవ్య యూనియనులో ఏడుగురు ఇతర సభ్యదేశాలతో కలిసి నైజరు సాధారణ కరెన్సీగా &quot; సి.ఎఫ్.ఎ. ఫ్రాంకు &quot;ను ఉపయోగిస్తుంది. సాధారణ కేంద్ర బ్యాంకుగా &quot; సెంట్రల్ బ్యాంక్ ఆఫ్ వెస్ట్ ఆఫ్రికన్ స్టేట్సు &quot; సేవలను అందుకుంటుంది. నైజరు &quot; ఆఫ్రికాలో ఆర్గనైజేషన్ ఫర్ ది హార్మోనిజేషన్ ఆఫ్ బిజినెస్ లా &quot;లో సభ్యదేశంగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;ohada.com&quot;&gt;
{{cite web
  | title = OHADA.com: The business law portal in Africa
  | url = http://www.ohada.com/index.php
  |access-date=22 March 2009
  | postscript = &lt;!--None--&gt;}}
&lt;/ref&gt;

2000 డిసెంబరులో నైజరు అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి కార్యక్రమంలో &quot; హెవీలీ ఇండెబ్టెడ్ పూర్ కంట్రీస్ (హెచ్ఐపిసి) &quot; భాగంగా మెరుగైన రుణ విముక్తికి అర్హత సాధించింది. అలాగే పేదరికం తగ్గింపు, సౌకర్యాల వృద్ధి (పిఆర్జిఎఫ్) కొరకు ఒక ఒప్పందం మీద సంతకం చేసింది. హెచ్.ఐ.పి.సి. చొరవతో అందించిన నిధులతో నైజరు గణనీయంగా రుణ విముక్తి సాధించింది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య సంరక్షణ, ప్రాథమిక విద్య, ఎయిడ్సు నివారణ, గ్రామీణ మౌలిక సౌకర్యాల అభివృద్ధి, పేదరికం తగ్గింపుకు సంబంధించిన ఇతర కార్యక్రమాలపై ఉచిత నిధులను విడుదల చేస్తుంది.

2005 డిసెంబరులో ఐ.ఎం.ఎఫ్. నుండి 100% బహుపాక్షిక రుణ విముక్తి పొందిందని ప్రకటించబడింది. ఇది ఐ.ఎం.ఎఫ్.కు సుమారు $ 86 మిలియన్ల క్షమాపణ కింద అందించింది. మిగిలిన మొత్తం హెచ్.ఐ.పి.ఎస్. అందించింది. ప్రభుత్వ ఆర్థికప్రణాళికలో దాదాపు సగం విదేశీ దాతల వనరుల నుండి తీసుకోబడుతుంది. చమురు, బంగారం, బొగ్గు, ఇతర ఖనిజ వనరులను అత్యుపయోగం ద్వారా భవిష్యత్తులో వృద్ధి కొనసాగవచ్చు. యురేనియం ధరలు గత కొన్ని సంవత్సరాలలో కొంతవరకు కోలుకున్నాయి. 2005 లో ఒక కరువు, మిడుతల ముట్టడి కారణంగా 2.5 మిలియన్ నైజరు ప్రజలకు ఆహార కొరత ఏర్పడింది.

==గణాంకాలు==
[[File:1997 275-15 young Wodaabe women.jpg|thumb|[[Fula people|Fulani]] women with traditional facial tattoos.]]
2016 నాటికి నైజరు జనాభా 20,672,987{{UN_Population|ref}}గా ఉంది. 1960 లో 1.7 మిలియన్ల జనాభా ఉండేది. నైజర్ జనాభా ప్రస్తుతం 3.3% (తల్లికి 7.1 పిల్లలు &lt;ref name=&quot;irin-demographics&quot;&gt;[http://www.irinnews.org/report/75801/niger-population-explosion-threatens-development-gains Niger: Population explosion threatens development gains]. [[Irin]], 11 December 2007.&lt;/ref&gt;).&lt;ref name=&quot;ins-demographics&quot;&gt;{{fr}}''Annuaires Statistiques du Niger  2007-2011''.  [http://www.stat-niger.org/statistique/file/Annuaires_Statistiques/AS2007-2011STRUCTUREPOPULATION.pdf Structure de la population] (Niger's National Statistics Institute Report)&lt;/ref&gt;) తో అతివేగంగా వృద్ధిచెందుతూ ఉంది.

ఈ పెరుగుదల రేటు ప్రపంచంలోనే అత్యధికంగా ఉండి ప్రభుత్వం, అంతర్జాతీయ సంస్థలకు ఆందోళన కలిగిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;irin-demographics&quot;/&gt; జనాభాలో యువత ఎక్కువగా ఉంది. నైజరు ప్రజలలో 49.2% 15 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్కులు, 65 సంవత్సరాల కంటే అధిక వయస్కులు 2.7% ఉన్నారు. పట్టణ ప్రాంతాల్లో 21% మంది మాత్రమే నివసిస్తున్నారు.&lt;ref name=&quot;ins-demographics&quot;/&gt;

నైజరులో 8,00,000 మంది (జనాభాలో 8% మంది) బానిసలుగా ఉన్నారని 2005 అధ్యయనం పేర్కొంది.&lt;ref&gt;&quot;[http://abcnews.go.com/International/Story?id=813618&amp;page=1 The Shackles of Slavery in Niger]&quot;. ABC News. 3 June 2005.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/from_our_own_correspondent/4250709.stm Born to be a slave in Niger]&quot;. BBC News. 11 February 2005.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.bbc.co.uk/worldservice/specials/1357_slavery_today/page3.shtml |title=BBC World Service &amp;#124; Slavery Today |publisher=BBC |access-date=3 May 2010}}&lt;/ref&gt;

=== సంప్రదాయ సమూహాలు ===
పశ్చిమ ఆఫ్రికన్ దేశాలలో ఉన్నట్లు నైజరులో కూడా విభిన్న జాతుల సమూహాలున్నాయి. నైజరు జాతిపరమైన వివరణ: హౌసా ప్రజలు (53.0%), జర్మ-సంఘై ప్రజలు (21.2%), టువరెగు ప్రజలు (10.4%), ఫులా ప్రజలు (9.9%), కానురి మాంగా ప్రజలు (4.4%), తుబు ప్రజలు (0.4%), అరబు ప్రజలు (0.3%), గౌర్మంటు ప్రజలు (0.3%), ఇతర ప్రజలు (0.2%).&lt;ref name=&quot;ins-demographics&quot;/&gt;

=== భాషలు ===
వలసరాజ్య పాలన ఫలితంగా ఫ్రెంచి అధికారభాషగా ఉంది. పాశ్చాత్య విద్యావిధానంలో విద్యాభ్యాసం చేసిన వారికి ఇది ప్రధానంగా రెండవ భాషగా వాడుకలో ఉంది. ఫ్రెంచి పాలనానిర్వహణ భాషగా కూడా ఉంది. 1970 నుండి &quot; ఆర్గనైజేషన్ ఇంటర్నేషనల్ డి లా ఫ్రాంకోఫోను &quot;లో నైజరు సభ్యదేశంగా ఉంది.

నైజరులో పది అధికారిక జాతీయ భాషలు ఉన్నాయి: అవి అరబికు, బుడుమా, ఫుల్ఫుల్డే, గౌర్మంచెమె, హౌసా, కానురి, జర్మా &amp; సంఘై, తామషెక్, తస్సావక్, తెబు.&lt;ref name=&quot;axl.cefan.ulaval.ca&quot;/&gt; ప్రతీభాషా సమూహంగా అనుబంధంగా ఉన్న మొదటి భాషగా ఉంటుంది.&lt;ref&gt;Ethologue. [https://www.ethnologue.com/country/NE/languages Niger languages]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Présidence de la République du Niger. [https://www.presidence.ne/gographie/ Le Niger] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180727090206/https://www.presidence.ne/gographie/ |date=2018-07-27 }}&lt;/ref&gt; హౌసా, జర్మ-సోన్రాయి భాషలు రెండూ దేశవ్యాప్తంగా విస్తారంగా వాడుకలో ఉన్నాయి.

=== పెద్ద నగరాలు===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- valign=top style=&quot;font-weight:bold; background-color: #DDDDDD&quot;
!నగరం
!గణాంక విభాగం
!జనసంఖ్య&lt;br&gt;2001&lt;ref&gt;[http://www.citypopulation.de/Niger.html Population figures from citypopulation.de], citing [http://www.stat-niger.org/ (2001) Institut National de la Statistique du Niger].&lt;/ref&gt;
!ఉపస్థితి&lt;ref&gt;[http://www.fallingrain.com/world/NG/index.html fallingrain.com].&lt;/ref&gt;
|-
|అగడెజు ||అగడెజు ప్రాంతం ||78,289|| &lt;small&gt;{{Coord|16.9738889|7.9908333|||format=dec}}&lt;/small&gt;
|-
|అర్లితు ||అగడెజు ప్రాంతం ||69,435|| &lt;small&gt;{{Coord|18.7325|7.3680556|||format=dec}}&lt;/small&gt;
|-
|బిరిని కొన్నీ ||తహౌయా ప్రాంతం ||44,663|| &lt;small&gt;{{Coord|13.8|5.25|||format=dec}}&lt;/small&gt;
|-
|డొగాండౌత్చి [[Dogondoutchi]]||డాసో ||29,244|| &lt;small&gt;{{Coord|13.6461111|4.0288889|||format=dec}}&lt;/small&gt;
|-
|డాసో ||డాసో ప్రాంతం ||43,561|| &lt;small&gt;{{Coord|13.0444444|3.1947222|||format=dec}}&lt;/small&gt;
|-
|మరాడీ ||మరాడీ ప్రాంతం||148,017|| &lt;small&gt;{{Coord|13.4916667|7.0963889|||format=dec}}&lt;/small&gt;
|-
|నియామీ||నియామీ ప్రాంతం||707,951|| &lt;small&gt;{{Coord|13.5166667|2.1166667|||format=dec}}&lt;/small&gt;
|-
|తహౌయా ||తహౌయా ప్రాంతం||73,002|| &lt;small&gt;{{Coord|14.8902778|5.2677778|||format=dec}}&lt;/small&gt;
|-
|తెసౌయా ||మరాడీ ప్రాంతం||31,667|| &lt;small&gt;{{Coord|13.7533333|7.9863889|||format=dec}}&lt;/small&gt;
|-
|జిండరు||జిండరు ప్రాంతం ||170,575|| &lt;small&gt;{{Coord|13.8|8.9833333|||format=dec}}&lt;/small&gt;
|}

===మతం===

{{bar box
|title=Religion in Niger
|titlebar=#ddd
|left1=religion
|right1=percent&lt;ref name=&quot;census&quot; /&gt;
|float=right
|bars=
{{bar percent|Islam|darkgreen|99}}
{{bar percent|Christianity and Animism|purple|0.5}}
}}

నైజరు ఒక లౌకిక దేశం 2010 రాజ్యాంగంలోని 3 ఆర్టికలు 175 ఆధారంగా మతస్వేచ్ఛకు హామీ ఇవ్వబడింది. భవిష్యత్తు సవరణలు నైజరు రిపబ్లిక్కు లౌకిక స్వభావాన్ని మార్చలేవు. మత స్వేచ్ఛ అనేది అదే రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 30 ద్వారా రక్షించబడుతుంది. 10 వ శతాబ్దం నుంచి ఈ ప్రాంతంలో విస్తృతంగా వ్యాపించిన ఇస్లాం నైజరు ప్రజల సంస్కృతి, కట్టుబాట్లను బాగా ఆకట్టుకుంది. 2012 జనాభా లెక్కల ప్రకారం జనాభాలో 99% మంది ఇస్లాం మతాన్ని అనుసరిస్తున్నారు.&lt;ref name=&quot;census&quot;&gt;{{cite web | url =http://www.stat-niger.org/statistique/file/RGPH2012/ETAT_STRUCTURE_POPULATION.pdf | title = Recensement général de la population et de l'habitat 2012 | last = Institut national de la statistique | date = November 2015 | access-date =July 12, 2018}}&lt;/ref&gt;

నైజరు ఇతర రెండు ప్రధాన మతాలలో క్రైస్తవ మతాన్ని జనాభాలో 0.3% ఆచరిస్తుమ్న్నారు. యానిమిజం (సాంప్రదాయ స్థానిక మత విశ్వాసాలు) జనాభాలో 0.2% మంది ఆచరిస్తున్నారు.&lt;ref name=&quot;census&quot; /&gt; ఫ్రెంచి వలసరాజ్యం కాలంలో మిషనరీలు దేశంలో క్రైస్తవమతాన్ని మొదటిసారిగా ప్రవేశపెట్టారు. ఐరోపా, పశ్చిమ ఆఫ్రికా నుండి వచ్చిన క్రైస్తవుల బహిష్కృత వర్గాలు కూడా పట్టణప్రాంతాలలో కనిపిస్తుంటాయి. మతపరమైన హింసను వివరించే &quot; వరల్డ్ వాచ్ &quot; జాబితాలో నైజరు చివరి (50) ర్యాంకులో ఉండడం నైజరులో మతపరమైన హింస అరుదని సూచిస్తుంది.

యానిమిస్టు అభ్యాసకుల సంఖ్య వివాదాస్పదంగా ఉంది. 19 వ శతాబ్దం చివరి నాటికి దేశంలోని దక్షిణప్రాంతంలో ఇస్లాం మతం అధికంగా ప్రభావితం చేయలేదు. కొన్ని గ్రామీణ ప్రాంతాల మార్పిడి పాక్షికంగా ఉంది. ఇప్పటికీ అనేకమంది చిన్న వర్గాలకు అనిమిస్టు ఆధారిత పండుగలు, సంప్రదాయాలు (బోరి మతం వంటివి) వాడుకలో ఉన్నాయి. సిక్రిటిక్ ముస్లిం సమూహాలు (హౌసా ప్రాంతంలోని టౌబౌ, వాడాబె పాస్టోరలిస్టులు) వీటిని ఆచరిస్తున్నారు. దీనిని ముస్లిం మతానికి మతాలను ఆచరించే ప్రజలు వ్యతిరేకిస్తుంటారు. వీరిలో దక్షిణ, నైరుతీ ప్రాంతంలోని డొగొండౌట్చి లోని హౌసా భాషా వాడుకరులైన మౌరీప్రజలు (అజ్నా), జిందరు సమీపంలోని మాంగా భాషావాడుకరులు ఇద్దరూ ఇస్లాం పూర్వ వైవిధ్యంతో కూడిన హౌసా మగజవా మతాన్ని ఆచరిస్తున్నారు. నైరుతీప్రాంతంలో బౌడౌమా, సొంఘే ఆనిమిస్టుకు చెందిన కొన్ని చిన్న సమూహాలు కూడా ఉన్నాయి.&lt;ref name=Decalo79/&gt;
====ఇస్లాం ====
నైజర్లో ముస్లింలలో ఎక్కువమంది సున్నీ మతావలంబలకులు ఉన్నారు. 7% మంది షియా, 5% అహ్మదీయ, 20% ఏ శాఖకు చెందని వారు ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;pew&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pewforum.org/uploadedFiles/Topics/Religious_Affiliation/Muslim/the-worlds-muslims-full-report.pdf |title=The World's Muslims: Unity and Diversity |access-date=2 June 2014 |date=9 August 2012 |publisher=Pew Forum on Religious &amp; Public life |website= |archive-date=24 అక్టోబరు 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024125551/http://www.pewforum.org/uploadedFiles/Topics/Religious_Affiliation/Muslim/the-worlds-muslims-full-report.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;report&quot;&gt;[https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90113.htm International Religious Freedom Report 2007: Niger]. United States [[Bureau of Democracy, Human Rights and Labor]] (14 September 2007). ''This article incorporates text from this source, which is in the [[public domain]].''&lt;/ref&gt; 15 వ శతాబ్దంలో పశ్చిమ ప్రాంతంలో సంఘై సామ్రాజ్యనిస్తరణలో భాగంగా, అలాగే ఈజిప్టు, మాఘ్రెబు మద్య సాగిన &quot; ట్రాంసు సహరన్ ట్రేడు &quot; ప్రభావంతో ప్రస్తుత నైజరు ప్రాంతంలో ఇస్లాం మతం ప్రవేశించింది. 17 వ శతాబ్దంలో ఉత్తరప్రాంతం నుండి టౌరెగు విస్తరణలో కానెం బొర్ను సామ్రాజ్యం ఆక్రమించబడడంతో బర్బరు మతాచరణ వ్యాపించింది.

18 - 19 వ శతాబ్దపు ఫులా సారథ్యంలోని సుఫీ సహోదత్వం సోకోటో కాలిఫేట్ (నేటి నైజీరియాలో) జర్మా, హౌసా ప్రాంతాల్లో బాగా ప్రభావం చూపింది. నైజరులో ఆధునిక ముస్లిం అభ్యాసం తరచుగా టిజనియ సుఫీ సహోదరత్వంతో ముడిపడివుంది. అయితే పశ్చిమప్రాంతంలో హమాల్లిజం న్యాసిస్టు సూఫీ మతంతో ముడిపడిన చిన్న అల్పసంఖ్యాక సమూహాలు, ఈశాన్యప్రాంతంలో సనుసియా ఆచరణలో ఉన్నాయి.&lt;ref name=Decalo79&gt;Decalo, James. ''Historical Dictionary of Niger''. Scarecrow Press, Metuchen, New Jersey&amp;nbsp;– London, 1979. {{ISBN|0-8108-1229-0}}. pp. 156–7, 193–4.&lt;/ref&gt;

గత ముప్పై సంవత్సరాలలో రాజధాని, మరాడిలలో సున్ని ఇస్లాం మతంలో స్వల్పసంఖ్యలో సలాఫి ఉద్యమ అనుచరులు కేంద్రీకరించి ఉన్నారు.&lt;ref&gt;Decalo (1997) p. 261–2, 158, 230.&lt;/ref&gt; ఈ చిన్న సమూహాలు జోసు (నైజీయాలో) తో అనుసంధానితమై ఉన్నాయి. 1990 లలో మతపరమైన అల్లర్లు జరిగినతరువాత ప్రజల దృష్టిలోకి వచ్చింది.&lt;ref&gt;Ben Amara, Ramzi. [http://www.sharia-in-africa.net/pages/staff/amara.php &quot;The Development of the Izala Movement in Nigeria: Its Split, Relationship to Sufis and Perception of Sharia Implementation&quot;]. Research Summary (n.d.)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.globalsecurity.org/military/world/war/nigeria-1.htm Nigeria Christian / Muslim Conflict], GlobalSecurity.org (n.d.)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.conflict-prevention.net/page.php?id=40&amp;formid=73&amp;action=show&amp;surveyid=1 Summary for Shedrack Best's ''Nigeria, The Islamist Challenge, the Nigerian 'Shiite' Movement'', 1999] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090113202500/http://www.conflict-prevention.net/page.php?id=40&amp;formid=73&amp;action=show&amp;surveyid=1 |date=13 January 2009 }}; conflict-prevention.net.&lt;/ref&gt;

అయినప్పటికీ నైజరు చట్టం ద్వారా రక్షించబడిన ఒక లౌకిక దేశంగా ఉంది.&lt;ref&gt;[https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2001/5684.htm International Religious Freedom Report 2001: Niger]. United States [[Bureau of Democracy, Human Rights and Labor]], 26 October 2001.&lt;/ref&gt; మతాలమద్య చాలా చకిఅటి సంబంధాలు ఉన్నాయి. దేశంలో సాంప్రదాయకంగా పాటిస్తున్న ఇస్లాం రూపాలు ఇతర విశ్వాసాల పట్ల సహనంతో, పరిమితి లేని వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛతో ఉన్నట్లు గుర్తించబడ్డాయి.&lt;ref&gt;t'Sas, Vincent. [http://www.iol.ie/~afifi/BICNews/Islam/islam19.htm &quot;Islam is thriving in impoverished Niger&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161228011857/http://www.iol.ie/~afifi/BICNews/Islam/islam19.htm |date=2016-12-28 }}, Reuters, 6 December 1997.&lt;/ref&gt; విడాకులు, బహుభార్యాత్వం గమనించబడడం లేదు. మహిళలు తలమీద ముసుగువేయడం తప్పనిసరి కాదు. పట్టణ ప్రాంతాలలో అవి అరుదుగా ఉంటాయి.&lt;ref&gt;Imam, Ayesha M. [http://www.wluml.org/english/pubsfulltxt.shtml?cmd%5B87%5D=i-87-2639 Dossier 17: The Muslim Religious Right ('Fundamentalists') and Sexuality] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090316091055/http://wluml.org/english/pubsfulltxt.shtml?cmd%5B87%5D=i-87-2639 |date=16 March 2009 }}. WLUML, November 1997.&lt;/ref&gt; స్థానికంగా ఉత్పత్తి అయిన భయేర్ నైజరు వంటి ఆల్కాహాలు దేశంలో చాలా వరకు దేశమంతటా బహిరంగంగా విక్రయించబడుతుంది.

.

===విద్య===
[[File:Niger primary school MCC3500.jpg|thumb|A primary classroom in Niger.]]

నైజరు అక్షరాస్యత శాతం ప్రపంచంలో అతి తక్కువగా ఉంది. 2005 లో 28.7% (42.9% మగ, 15.1% స్త్రీ) మాత్రమే ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ng.html |title=The World Factbook |publisher=Cia.gov |date= |access-date=25 April 2014 |website= |archive-date=24 ఏప్రిల్ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200424124158/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ng.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; నైజరులో ఆరు సంవత్సరాల ప్రాథమిక నిర్బంధ విద్య అమలులో ఉంది.&lt;ref name=&quot;ilab&quot;&gt;[http://www.dol.gov/ilab/media/reports/iclp/tda2001/Niger.htm &quot;Niger&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205044526/http://www.dol.gov/ilab/media/reports/iclp/tda2001/niger.htm|date=5 December 2008}}. ''2001 Findings on the Worst Forms of Child Labor''. [[Bureau of International Labor Affairs]], [[U.S. Department of Labor]] (2002). ''This article incorporates text from this source, which is in the [[public domain]].''&lt;/ref&gt; ప్రాథమిక పాఠశాల నమోదు, హాజరు శాతం (ప్రత్యేకించి బాలికలకు) ఉంది.&lt;ref name=ilab/&gt; 1997 లో ప్రాథమిక నమోదు 29.3% ఉంది. 1996 లో నికర ప్రాథమిక నమోదు 24.5% ఉంది.&lt;ref name=ilab/&gt;

ప్రాథమిక పాఠశాలలు పూర్తిచేసిన పిల్లలలో బాలురు 60% ఉన్నారు. ఎందుకంటే చాలామంది బాలికలు పాఠశాలలో చాలా అరుదుగా హాజరవుతారు.&lt;ref name=ilab/&gt; పిల్లలు తరచూ పాఠశాలకు హాజరు కంటే పని చేయవలసిన వత్తిడికి (ప్రధానంగా నాటు నాటడం, వంట చేయడం) గురౌతుంటారు.&lt;ref name=ilab/&gt; దేశంలోని ఉత్తరప్రాంతంలో ఉన్న సంచారజాతి పిల్లల తరచూ పాఠశాలలు అందుబాటులో ఉండడం లేదు.&lt;ref name=ilab/&gt;

===ఆరోగ్యం===
నైజరు 1 - 4 సంవత్సరాల మద్య వయస్సు ఉన్న పిల్లల మరణాల సంఖ్య చాలా అధికంగా ఉన్నాయి. దేశంలో పిల్లలు పోషకాహారం లోపం కారణంగా అధిక సంఖ్య (1,000 కు 248) మరణిస్తున్నారు. &quot; సేవ్ ది చిల్డ్రన్ &quot; సేవాసంస్థ నివేదిక ఆధారంగా నైజరులో ప్రపంచంలోకెల్లా అత్యధిక శిశు మరణాల రేటు ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite news|first=Jeff |last=Green |url=http://www.cnn.com/2006/HEALTH/parenting/05/08/mothers.index/index.html |title=U.S. has second worst newborn death rate in modern world, report says | publisher=CNN |date=10 May 2006 |access-date=3 May 2010}}&lt;/ref&gt;

నైజరు ప్రపంచంలోని అత్యధిక ఫలదీకరణ శాతం ఉంది (2017 అంచనాల ప్రకారం మహిళకు 6.49 జననాలు).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2127rank.html |title=The World Factbook |publisher=Cia.gov |date= |access-date=28 October 2018 |website= |archive-date=28 అక్టోబరు 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028133713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2127rank.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; నైజరు జనాభాలో దాదాపు సగం (49%) 15 సంవత్సరాల లోపు వయస్కులు ఉన్నారు. ప్రసవసమయంలో తల్లి మరణాల శాతం ప్రపంచంలో 11 వ స్థానంలో ఉంది. ప్రతి 1,00,000 మందిలో 820 మంది మరణిస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2223rank.html?countryName=Niger&amp;countryCode=ng&amp;regionCode=afr&amp;rank=11#ng |title=The World Factbook |publisher=Cia.gov |date= |access-date=25 April 2014 |website= |archive-date=26 ఏప్రిల్ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140426214840/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2223rank.html?countryName=Niger&amp;countryCode=ng&amp;regionCode=afr&amp;rank=11#ng |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2006 గణాంకాల ఆధారంగా 1,00,000 మంది వ్యక్తులకు 3 వైద్యులు, 22 నర్సులు ఉన్నారని భావిస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.angellite.org.uk/where-we-work.html|title=Niger|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=3 మార్చి 2019|archive-date=23 నవంబరు 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111123142319/http://www.angellite.org.uk/where-we-work.html}}&lt;/ref&gt;
==సంస్కృతి==
[[File:Zinder sultans horsemen festival.jpg|thumb|Horsemen at the traditional [[Ramadan]] festival at the [[Sultanate of Damagaram|Sultan's]] Palace in the [[Hausa people|Hausa]] city of [[Zinder]].]]
[[File:Ancient home zinder niger.jpg|thumb|A traditional home in [[Zinder]].]]
నైజరు సంస్కృతి వైవిధ్యభరితమైనదిగా గుర్తించబడుతుంది. సాంస్కృతిక కేంద్రంగా ఉన్న నైజరు ప్రాంతం ఫ్రెంచి వలసపాలనలో 20 వ ప్రారంభానికి సమైక్యరూపం సంతరించుకుంది. వలసరాజ్యాల పూర్వ కాలంలో నాలుగు ప్రత్యేకమైన సాంస్కృతిక ప్రాంతాల నుండి వచ్చిన ప్రజలతో ప్రస్తుత నైజరు ప్రాంతం సృష్టించబడింది. నైరుతి ప్రాంతంలోని నైజరు లోయాప్రాంతంలో జర్మాప్రజలు సంఖ్యాపరంగా ఆధిపత్యంలో ఉండేవారు. ఉత్తరతీరంలో ఉన్న హౌసాల్యాండులో ప్రజలు సోకోటో కాలిఫేటును ప్రతిఘటించారు. వీరు నైజరు సుదీర్ఘ దక్షిణ సరిహద్దు వెంట విస్తరించారు. తూర్పు ప్రాంతంలో చాద్ సరోవరప్రాంతం, కవౌరు ప్రాంతంలో కనౌరీ ప్రజలు (రైతులు, తౌబౌ పాస్టోరలిస్టులు) ఒకప్పుడు కానెం-బోర్ను సామ్రాజ్యంలో భాగంగా ఉన్నారు. ఉత్తరప్రాంతంలోని ఆయిరు పర్వతాలు, సహారా ఎడారి ప్రాంతాలలో టువరెగ్ సంచారప్రజలు నివసిస్తున్నారు.

ఈ కమ్యూనిటీలలో ప్రతి ఒక్కటి, మతసంబంధమైన వోడాబే, ఫూలా వంటి చిన్న జాతి సమూహాలతో కొత్త రాజ్యమైన నైజరుకు వారి సాంస్కృతిక సంప్రదాయాలను తఇసుకువచ్చారు. స్వాతంత్ర్యం తరువాత వచ్చిన ప్రభుత్వాలు ఒక భాగస్వామ్య జాతీయ సంస్కృతిమూస తయారు చేయటానికి ప్రయత్నించాయి. ఇది నెమ్మదిగా రూపొందించబడింది. ప్రధాన నైజరు సంప్రదాయ సమూహాలు తమ సొంత సాంస్కృతిక చరిత్రలు కలిగి ఉన్నారు. హుసా, టువరెగు, కానురి వంటి నైజరు జాతి సమూహాలు పెద్ద జాతి సమూహాలలో భాగంగా ఇది వలసరాజ్యాల పరిధిలోకి ప్రవేశించాయి.

1990 ల వరకు ప్రభుత్వాలు, రాజకీయాలను నియోమీ, జర్మ ప్రజలు ఆధిపత్యం చెలాయించారు. అదే సమయంలో బిర్నీ-ఎన్కోనీ, మైనే-సోరోల మధ్య ఉన్న హౌసా సరిహద్దులలో ప్రజలు నీయమీ కంటే సాంస్కృతికంగా ఉన్నత స్థితిలో ఉన్నారు. 1996 - 2003 మధ్యకాలంలో వీరి ప్రాథమిక పాఠశాల హాజరు సుమారుగా 30% ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.unicef.org/infobycountry/Niger_statistics.html |title=At a glance: Niger |access-date=2007-06-22 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20091130170853/http://www.unicef.org/infobycountry/Niger_statistics.html |archive-date=30 November 2009 |df= }}&lt;/ref&gt; ఇందులో 36% పురుషులు, 25% స్త్రీలు ఉన్నారు. అదనపు విద్య మదరసాల ద్వారా జరుగుతుంది.
===పండుగలు, సంస్కృతిక సంఘటనలు ===

====గ్యురెవొల్ ఉత్సవం ====
[[File:1997 274-5 Gerewol.jpg|thumb|upright=0.9|Participants in the [[Guérewol]] perform the ''Guérewol'' dance, 1997.]]
గ్యురెవోలు ఉత్సవం అనే సాంప్రదాయ వొడాబె సాంస్కృతిక కార్యక్రమం తహౌయా ప్రాంతంలోని అబాలలో, అగడెజు ప్రాంతంలోని ఇన్, గాలులో జరుగుతుంది. ఇది నైడార్లోని వాడాబే (ఫులా) ప్రజల చేత నిర్వహించబడిన వార్షిక సంప్రదాయ కర్మగా నిర్వహించబడుతుంది. ఈ ఉత్సవ సమయంలో యువత పురుషులు విస్తృతమైన అలంకరించబడ్డ దుస్తులు ధరించి, సాంప్రదాయ ముఖచిత్రాలు వేసుకుని పాటలు పాడుతూ, నృత్యం చేస్తూ వివాహవయస్కులైన యువతుల దృష్టిని ఆకర్షించడానికి పోటీ పడతారు. గ్యురెరోల్ ఉత్సవం అంతర్జాతీయంగా ఆకర్షణీయంగా ఉంటూ నేషనల్ జియోగ్రాఫిక్ వంటి ప్రముఖమైన చలనచిత్రాలు, మేగజైన్లలో ప్రదర్శించబడింది.

==== క్యూర్ సాలీ ఉత్సవం  ====
&quot;లా క్యూర్ సలీ&quot; (ఇంగ్లీష్: సాల్ట్ క్యూర్) వర్షాకాలం ముగింపును జరుపుకోవడానికి సాంప్రదాయకంగా అగాడెజ్ ప్రాంతంలోని ఇన్'గలులో టువరెగు, వాడాబే సంచారప్రజల వార్షిక ఉత్సవం. మూడు రోజులు ఈ ఉత్సవంలో టువరెగు ఒంటె స్వారీ ఊరేగింపు, ఒంటె, గుర్రపు పందాలు, పాటలు, నృత్యాలు, కథా కథనాల ప్రదర్శనలు ఉన్నాయి.

===మాధ్యమం===
1990 ల చివరలో నైజరు వైవిధ్యమైన మాధ్యమాన్ని అభివృద్ధి చేయటం ప్రారంభించింది. మూడవ రిపబ్లిక్కు ముందు నైజరుప్రజలకు కఠిన నియంత్రణలో ప్రభుత్వ మాధ్యమం మాత్రమే అందుబాటులో ఉండేది.&lt;ref name=sainforeport2002fr&gt;[http://africa.ifj.org/pdfs/sainforeport2002fr.pdf SEMINAIRE-ATELIER DE FORMATION ET DE SENSIBILISATION &quot;Mission de service public dans les entreprises de presse d’Etat et privée&quot;] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20170119090642/http://www.ifj.org/regions/africa |date=2017-01-19 }}. Historical introduction to Press Laws, in conference proceedings, Organised by FIJ/SAINFO/LO-TCO CCOG. NIAMEY, June 2002.&lt;/ref&gt; ఇప్పుడు నీయమీలో వార్తాపత్రికలు, మ్యాగజైన్లు అందుబాటులో ఉన్నాయి; లే సహేల్ వంటి కొన్ని ప్రభుత్వ నిర్వహణలో పనిచేస్తున్నాయి.&lt;ref&gt;[http://www.afdevinfo.com/htmlreports/ng82.html Media in Niger: the African Development Information Database] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091213180757/http://www.afdevinfo.com/htmlreports/ng82.html |date=13 December 2009 }}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.gret.org/parma/uk2/ressource/edm/pdf/niger.pdf Medias Status Report: Niger] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090304011302/http://www.gret.org/parma/uk2/ressource/edm/pdf/niger.pdf |date=4 March 2009 }}. Summary document written for the African Media Partners Network. Guy-Michel Boluvi, Les Echos du Sahel Niamey, January 2001.&lt;/ref&gt; టెలివిజన్ సెట్లు చాలామంది గ్రామీణ పేదలకు కొనుగోలు చేయడానికి అవసరమైన ఆర్థికస్థితికి దూరంగా ఉన్నారు. నిరక్షరాస్యత ముద్రణ మాధ్యమాలు సామూహిక మాధ్యమంగా అభివృద్ధి చెందడాన్ని నిరోధిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Geels2006&quot;&gt;Geels, Jolijn. ''Niger''. Bradt UK/Globe Pequot Press USA, 2006. {{ISBN|978-1-84162-152-4}}&lt;/ref&gt;

ప్రభుత్వ బ్రాడ్కాస్టరు ఒ.ఆర్.టి.ఎన్. సంస్థ జాతీయ, ప్రాంతీయ రేడియో సేవలకు అదనంగా నాలుగు ప్రైవేటు యాజమాన్య రేడియో నెట్వర్కులు ఉన్నాయి. ఇవి మొత్తం 100 స్టేషన్లకంటే అధికంగా ఉన్నాయి. వాటిలో మూడు-అంఫనీ గ్రూప్, సార్వోనియా, టెనెరే-ప్రధాన పట్టణాలలో పట్టణ ఆధారిత వాణిజ్య-ఫార్మాట్ ఎఫ్.ఎం. నెట్వర్కులు ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నాయి.&lt;ref name=ussd9506&gt;U.S. Department of State. Report on Human Rights Practices&amp;nbsp;– Niger. [http://dosfan.lib.uic.edu/ERC/democracy/hrp_index.html 1993–1995] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090616143410/http://dosfan.lib.uic.edu/ERC/democracy/hrp_index.html |date=2009-06-16 }} to [https://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2006/78750.htm 2006].&lt;/ref&gt; దేశంలోని ఏడు ప్రాంతాలలో 80 సంవత్సరాల కాలానికి ముందుగా స్థాపించబడిన కమ్యూనిటీ రేడియో స్టేషన్లు వ్యాపించాయి. కామిటే డి పైలోటేజ్ డి రేడియోస్ డి ప్రోక్సిటే (సిపిఆర్పి) అనబడే వీటిని పౌర సమాజ సంస్థలు నిర్వహిస్తున్నాయి. ప్రైవేటు రంగ రేడియో నెట్వర్కులు సి.పి.ఆర్.పి. సుమారు 7.6 మిలియన్ల ప్రజలకు (73% జనాభా (2005) ) ప్రసారసేవలను అందిస్తున్నాయి.

నైజరు రేడియో స్టేషన్ల నుండి బి.బి.సి. హుసా సేవ దేశంలోని విస్తృత భాగాలలో ఎఫ్.ఎం. రిపీటర్లపై ముఖ్యంగా దక్షిణంలో నైజరు సరిహద్దుకు దగ్గరగా ఉంది. రేడియో ఫ్రాన్సు ఇంటర్నేషనలు కొన్ని వాణిజ్య కేంద్రాల ద్వారా ఉపగ్రహం ద్వారా ఫ్రెంచిభాషలో పునఃప్రసారం చేస్తుంది. టెనెరే ఎఫ్.ఎం. అదే పేరు గల జాతీయ స్వతంత్ర టెలివిజన్ స్టేషన్ కూడా నడుస్తుంది.&lt;ref name=ussd9506 /&gt;

జాతీయస్థాయిలో స్వాతంత్ర్యం ఉన్నప్పటికీ నైజరు పాత్రికేయులు స్థానిక అధికారులచే తరచూ ఒత్తిడికి గురౌతూ ఉన్నారు.&lt;ref name=issa04&gt;[http://www.panos-ao.org/ipao/spip.php?article39 Niger : Conseil de presse. Les journalistes refusent la mise sous tutelle] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110510075744/http://www.panos-ao.org/ipao/spip.php?article39 |date=10 May 2011 }}. Ousseini Issa. Médi@ctions n°37, Institut PANOS Afrique de l'Ouest. March 2004.&lt;/ref&gt; ప్రభుత్వ ఒ.ఆర్.టి.ఎన్. నెట్వర్కు ప్రభుత్వం మీద ఆర్థికంగా ఆధారపడి ఉంటుంది. ఇవి విద్యుత్తు బిల్లులపై సర్ఛార్జు ద్వారా, పాక్షికంగా ప్రత్యక్ష రాయితీ ద్వారా నిర్వహించబడుతున్నాయి. ఈ రంగం కౌన్సిల్ సుపీరియర్ డి కమ్యునికేషన్స్ చేత నిర్వహించబడుతుంది, ఇది 1990 ల ప్రారంభంలో స్వతంత్ర సంస్థగా స్థాపించబడింది. 2007 నుండి దౌడా డియాలో నాయకత్వంలో ఉంది. ప్రభుత్వం మీద విమర్శలను శిక్షించేందుకు రెగ్యులేషను, పోలీసులను ఉపయోగించినట్లు 1996 నుండి మానవ హక్కుల సంఘాలు ప్రభుత్వాన్ని విమర్శించాయి.&lt;ref name=cpj2006&gt;[http://cpj.org/2007/02/attacks-on-the-press-2006-niger.php Attacks on the press: Niger 2006]. Committee to Protect Journalists (2007). Retrieved 23 February 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://asiapacific.amnesty.org/library/Index/ENGAFR430012007?open&amp;of=ENG-2F5 Niger: Emergency legislation infringes non-derogable human rights] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090211134003/http://asiapacific.amnesty.org/library/Index/ENGAFR430012007?open&amp;of=ENG-2F5 |date=11 February 2009 }}. AMNESTY INTERNATIONAL Public Statement. AI Index: AFR 43/001/2007 (Public Document) Press Service Number: 181/07. 21 September 2007.&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;
&lt;references /&gt;
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;
{{ఆఫ్రికా}}

[[వర్గం:భూపరివేష్టిత దేశాలు]]</text>
      <sha1>i4l2fq0kplkk7tegyho1wmbe3snw83n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>భాద్రపద శుద్ధ సప్తమి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107194</id>
    <revision>
      <id>4957256</id>
      <parentid>2949466</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:33:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49463-91</username>
        <id>154143</id>
      </contributor>
      <comment>/* పండుగలు, జాతీయ దినాలు */ సూర్య భగవానుడి పూజ</comment>
      <origin>4957256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="574" sha1="rmfxjkyeyeva4bh18ea0pixpyjpc5qf" xml:space="preserve">{{పంచాంగ విశేషాలు}}
'''బాధ్రపద శుద్ధ సప్తమి''' అనగా [[బాధ్రపదమాసము]]లో [[శుక్ల పక్షము]]లో [[సప్తమి]] తిథి కలిగిన రోజు.

==సంఘటనలు==
*

==జననాలు==
2007

==మరణాలు==
2007

==పండుగ - సూర్య పూజ==

==బయటి లింకులు==

[[వర్గం:భాద్రపదమాసము]]

{{మొలక-హిందూ పంచాంగం}}</text>
      <sha1>rmfxjkyeyeva4bh18ea0pixpyjpc5qf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సలేశ్వరం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115926</id>
    <revision>
      <id>4957269</id>
      <parentid>4924531</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T13:16:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jillela Shravya</username>
        <id>152498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23563" sha1="657072tqmx29zzzevuftkmf8ftpp7ol" xml:space="preserve">[[File:Salesvaram falls.JPG|thumb|సలేశ్వరం]]
'''సలేశ్వరం''' (Saleshwaram) [[తెలంగాణ]]&lt;nowiki/&gt;లోని ఒక యా త్రా స్థలం . [[శ్రీశైల క్షేత్రం|శ్రీశైలానికి]] 40 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఇది ప్రకృతి రమణీయతతో అలరారుతున్న అందమైన ప్రదేశం, చారిత్రిక ప్రాముఖ్యత గల ప్రదేశం, ఆధ్యాత్మిక ప్రదేశం. ఇది శ్రీశైలం అడవులలొని ఒక ఆదిమవాసి యత్రాస్థలం. ఇక్కడ సంవత్సరానికి ఒకసారి [[జాతర]] జరుగుతుంది. ఈ జాతర [[ఉగాది]] వెళ్ళిన తరువాత చైత్ర [[పౌర్ణమి]]కి మొదలవుతుంది.  [[అడవి]]లో 25 కిలోమీటర్ల దూరం ప్రయాణం చేయవలసి వుంటుంది. ఇందులో 20 కిలోమీటర్ల వాహన ప్రయాణం సాధ్యపడుతుంది. అక్కడి నుండి 5 కిలొమిటర్ల కాలినడక తప్పదు. ఇక్కడ [[ఈశ్వరుడు]] [[శివలింగం|లింగ]] రూపంలో దర్శనమిస్తాడు. ఇక్కడ శంకరుడు [[లోయ]]లో వున్న [[గుహ]]లో దర్శనమిస్తాడు. ఇక్కడ సంవత్సరంలో 4 రోజులు మాత్రమే ఈ అడవిలోనికి అనుమతి వుంటుంది. ఇక్కడ జలపాతానికి సందర్శకులు అందరూ ముగ్ధులు అవుతారు.

==ఉనికి==
ఇది తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని నాగర్ కర్నూలు జిల్లాలో [[నల్లమల]] అడవులలో ఉంది. [[హైదరాబాదు]] నుండి [[శ్రీశైలం]] వెళ్ళే రహదారిలొ 150 కిలోమీటరు రాయి నుండి 32 కిలోమీటర్ల దూరంలో దట్టమైన అడవుల్లో ఉంది. ఆటవీ శాఖ వారి అనుమతితో ఆ దారెంబడి పది కిలోమీటర్ల దూరం వెళ్ల గానే రోడ్డు ప్రక్కన నిజాం కాలం నాటి ఒక పురాతన కట్టడం కనబడుతుంది.
[[File:Beauty of Saleswaram hills.JPG|thumb|సలేశ్వరం కొండల దృశ్యం]]
==చరిత్ర==
అక్కడి పకృతి అందాలకు ముగ్దుడైన [[నిజాం]] వంద సంవత్సరాలకు ముందే అక్కడ ఒక వేసవి విడిదిని నిర్మించాడు. అదిప్పుడు శిథిలావస్థలో ఉంది. ఆ ప్రదేశానికి [[ఫరహాబాద్ దృశ్య కేంద్రం|ఫరాహబాద్]] అనిపేరు. అనగా అందమైన ప్రదేశం అని ఆర్థం. అంతకు ముందు దాని పేరు' పుల్ల చెలమల'. 1973 లో 'ప్రాజెక్ట్ టైగర్' పేరిట పులుల సంరక్షణా కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేసారు. అది భారతదేశంలోనే అతి పెద్ద పులుల సరక్షణా కేంద్రం. [[నిజాం]] విడిది నుండి ఎడమ వైపున 22 కిలోమీటర్ల దూరం వెళ్లిన తర్వాత సలేశ్వరం బేస్ క్యాంపు వస్తుంది. అక్కడే వాహనాలను ఆపుకోవచ్చు. అక్కడినుండి సలేశ్వరం అనే జలపాతం చేరుకోడానికి రెండు కిలొమీటర్ల దూరం నడవాలి. అక్కడ రెండు పొడవైన ఎత్తైన రెండు గుట్టలు ఒకదాని కొకటి సమాంతరంగా వుంటాయి. మధ్యలో ఒక లోతైన లోయ లోనికి ఆ జలదార పడుతుంది. తూర్పు గుట్టకు సమాంతరంగా అర కిలోమీటరు దిగి తరువాత దక్షిణం వైపుకి తిరిగి పశ్చిమ వైపున వున్న గుట్టపైన కిలోమీటరు దూరం నడవాలి. ఆ [[గుట్ట]] కొనను చేరుకొన్నాక మళ్ళీ ఉత్తరవైపునకు తిరిగి గుట్టాల మధ్య లోయ లోనికి దిగాలి. ఆ దారిలొ ఎన్నే గుహలు, సన్నని జలధారలు కనిపిస్తాయి. గుండం కొంత దూరంలో ఉందనగా లోయ అడుగు బాగానికి చేరుకుంటాం. గుండం నుండి పారే నీటి ప్రవాహం వెంబడి రెండు గుట్టల మధ్య గల ఇరుకైన లోయలో జాగ్రత్తగా నడవాలి. ఒక్కోచోట బెత్తెడు దారిలో నడవాల్సి వుంటుంది. ఏమరు పాటుగా కాలు జారితే ఇక కైలాసానికే. గుండం చేరిన తర్వాత అక్కడి దృశ్యం చాల అందంగా కనిపిస్తుంది. తల పైకెత్తి ఆకాశం వైపు చూస్తే చుట్టు ఎత్తైన కొండలు, దట్టమైన అడవి మధ్యలోనుండి ఆకాశం కుండ మూతి లోపలి నుండి ఆకాశం కనబడినట్లు కనబడుతుంది. గుండంలోని నీరు అతి చల్లగా, స్వచ్ఛంగా వుంటుంది. అనేక వనమూలికలతో కలిసిన ఆనీరు ఆరోగ్యానికి చాల మంచిది. గుండం ఒడ్డు పైన తూర్పు ముఖంగా రెండు గుహలు ఒకదానిపై ఒకటి ఉన్నాయి. పై గుహనే ముందు చేరుకోవచ్చు. ఆ గుహలోనే ప్రధాన దైవ మైన లింగమయ్య స్వామి [[లింగం]] ఉంది. స్థానిక [[చెంచు]]లే ఇక్కడ పూజారులు. క్రింద గుహలో కూడా లింగమే ఉంది. గుడి ముందు మాత్రం [[వీరభద్రుడు]], -గంగమ్మ విగ్రహాలున్నాయి.

==జాతర==
సలేశ్వరం [[జాతర]] సంవత్సరాని కొక సారి చైత్ర పౌర్ణమికి రెండు రోజులు ముందు, రెండు రోజులు వెనుక మొత్తం ఐదు రోజులపాటూ జరుగుతుంది. ఈ [[జాతర]] ఎండాకాలంలో అడవిలో జరుతుంది గాన కొంతమంది దాతలు ఉచిత భోజన వసతి కలిగిస్తున్నారు. భక్తులు వచ్చేటప్పుడు &quot;వత్తన్నం వత్తన్నం లింగమయ్యో&quot; అంటు వస్తారు. వెళ్లేటప్పుడు &quot;పోతున్నం పోతున్నం లింగమయ్యొ&quot; అని అరుస్తూ నడుస్తుంటారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Telugu|first=TV9|date=2022-04-14|title=Saleshwaram Festival: ఎప్పుడెప్పుడా అని ఎదురు చూస్తున్న భక్తులకు శుభవార్త.. రేపటి నుంచే సలేశ్వరం జాతర..|url=https://tv9telugu.com/spiritual/saleshwaram-festival-start-from-15th-april-to-17th-april-2022-know-the-details-683855.html|access-date=2022-04-14|website=TV9 Telugu|language=te}}&lt;/ref&gt;

కరోనా కారణంగా రెండేళ్లు సలేశ్వరం యాత్ర నిలిపివేయడంతో 2022లో బ్రహ్మోత్సవాల సందర్భంగా లింగమయ్య దర్శనానికి భక్తులు పెద్ద సంఖ్యలో తరలివచ్చారు. ఉదయం 7 నుంచి సాయంత్రం 6 గంటల మధ్య మాత్రమే సలేశ్వరం చేరుకోవాలని అటవీశాఖ అధికారులు భక్తులకు ఆంక్షలు విధించడం గమనార్హం.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-04-16|title=ఆంక్షల నడుమ.. సలేశ్వరం యాత్ర షురూ|url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/amidst-the-restrictions-saleswaram-yatra-started-ngts-telangana-1822041602444459|access-date=2022-04-16|website=www.andhrajyothy.com|language=en}}&lt;/ref&gt;

==చారిత్రక ఆధారాలు==
[[నాగార్జున కొండ]]లో బయట పడిన [[ఇక్ష్వాకులు|ఇక్ష్యాకుల]] నాటి అనగా సా.శ. 260 నాటి శాసనాలలో చుళదమ్మగిరి గురించిన ప్రస్తావన ఉంది. ఆ గిరిపై అనాడు శ్రీ లంక నుండి వచ్చిన [[బౌద్ధ మతం|బౌద్ద బిక్షవులు]] కొరకు అరామాలు, విహారాలు కట్టించారట. ఆ చుళ దమ్మగిరి ఈ సలేశ్వరమే నని నమ్మకం. కారణం అక్కడ ఇక్ష్యాకుల కాలపు కట్టడాలు ఉన్నాయి. లింగమయ్య గుడి గోడల ఇటుకల పరిమాణం 16&quot;/10&quot;/3&quot; గా ఉన్నాయి. అలాంటి ఇటుకల వాడకం ఇక్ష్వాకుల కాలంలోనే ఉండేది. . &quot;సుళ&quot; తెలుగులో &quot;సుల&quot; అవుతుంది కాబట్టి బౌద్ద క్షేత్రం శైవ క్షేత్ర్తంగా మార్పు చెందాక సులేస్వరంగా ......చివరగా సులేశ్వరంగా మారి వుంటుంది. ఇక్ష్యాకుల నిర్మాణాలకు అధనంగా [[విష్ణుకుండినులు|విష్ణు కుండిను]]ల సా.శ.. 360 ---370 కాలపు నిర్మాణాలు కూడా ఉన్నాయి. వీరి ఇటుకల పరిమాణసం 10'&quot;/ 10&quot;/3&quot; . దిగువ [[గుహ]]లోని గర్బగుడి ముఖ ద్వారం పైన విష్ణు కుండినుల చిహ్నమగు పూలకుండి శిలాఫలకం ఉంది. ద్వారా బందంపై గడప మధ్యన గంగమ్మ విగ్రహం ఉంది. ద్వారం ముందర కుడి పక్కన సుమారు రెండున్నర అడుగుల ఎత్తున నల్లసరపు మీసాల వీరభద్రుని విగ్రహం నాలుగు చేతులలలో నాలుగు ఆయుధాలు ఉన్నాయి. కుడి చేతిలో గొడ్డలి, కత్తి, ఒక ఎడమ చేతిలో ఢమరుకం ఎడమ చేయి కిందికి వాలి ఒక ఆయుధాన్ని పట్టుకుని ఉంది. బీరభద్రుని కింద కుడి వైపున పబ్బతి పట్టు కున్న [[కిరీటము|కిరీటం]] లేని వినాయాకుని ప్రతిమ ఉండగా ఎడమ వైపున స్త్రీమూర్తి ఉంది. ద్వారానికి ఎడమ వైపున విడిగా రెండు గంగమ్మ విగ్రహాలున్నాయి. ఇవే పాతవిగా కనబడుతున్నాయి. ఈ విగ్రహాల ముందు ఒకనాటి స్థిర నివాసాన్ని సూచించే [[విసురు రాయి]] ఉంది. గుడికి ఎడమ వై పున గల అరాతి గోడకి బ్రంహీ లిపిలో ఒక శాసనం చెక్కబడి ఉంది. కుడివైపున గల గోడమీద ఒక ప్రాచీన తెలుగు శాసనం కూడా ఉంది. ఈ రెండూ విష్ణు కుండినుల శాసనాలుగా తోస్తున్నాయి. వీటిని చరిత్ర కారులు చదివి వివరిస్తే విక్ష్ణుకుండినుల జన్మస్థానాన్ని కచ్చితంగా నిర్ణయించ వచ్చు. స్థల మహాత్యం అనే ఒక ప్రాచీన తెలుగు క్షేత్ర మహాత్యం కావ్యాలలో సలేశ్వరాన్ని రుద్ర కుండంగా, దీనికి ఈశాన్యాన గల మల్లెల తీర్థం అనే జలపాతాన్ని [[విష్ణు కుండంగా,]] పశ్చిమాన గల [[లొద్ది]] అనగా గుండాన్ని [[బ్రంహ కుండం]]గా పేరొన్నారు. [[విష్ణుకుండినులు|విష్ణు కుండిన రాజులు]] ఈ ప్రాంతం నుంచి ఎదిగినారు కనుకనే ఈ ప్రాంతపు పేరు పెట్టుకున్నారు. ఈ విషయాన్ని ప్రముఖ చరిత్ర కారుడు బి.ఎన్ శాస్త్రి నిరూపించారు. సా.శ. పదమూడవ శతాబ్దాంత కాలం నాటి [[మల్లికార్హ్జున పండితారాద్య చరిత్ర]]లో, [[శ్రీపర్వత క్షేత్ర మహాత్యం]]లో కూడా ఈ సలేశ్వర విశేషాలను పాల్కురి సోమనాధుడు విశేషంగా వర్ణించాడు. 17 వ శతాబ్దాంతంలో [[మహారాష్ట్ర]]కు చెందిన చత్రపతి శివాజి కూడా ఇక్కడ అశ్రయం పొందినట్లు స్థానిక చరిత్ర వలన తెలుస్తుంది.

==ప్రకృతి ==
సలేశ్వరం లోయ సుమారు రెండు కిలో మీటర్ల పొడవుండి మనకు [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]] లోని గ్రాండ్ క్యానన్ను గుర్తు చేస్తుంది. గ్రాండ్ కానన్ అందాలను చాలమంది [[మెకన్నాస్ గోల్డ్]] సినిమాలో చూసి వుంటారు. సలేశ్వరం లోని తూర్పు గుట్ట పొడువునా స్పష్టమైన దారులు ఉన్నాయి. అవి [[జంతువులు]] నీటి కోశం వెళ్లే మార్గాలని స్థానిక [[గిరిజనులు]] చెప్తారు. పడమటి గుట్టలో ఎన్నో గుహలున్నాయి. అవన్నీ కాలానుగుణంగా ఒకప్పుడు ఆది మానవులకు, ఆ తరువాత అబౌద్ద బిక్షవులకు, ఆపైన మునులకు, ఋషులకు స్థావరాలుగా వుండేవని అక్కడి ఆధారాలను బట్టి తెలుస్తుంది. [[ప్రకృతి]] ప్రేమికులకు, పర్యాటకులకు, చరిత్ర పరిశోధకులకు చాల బాగా నచ్చే ప్రదేశం ఇది.&lt;ref&gt;(మూలం: ఆదివారం; ఆంధ్ర జ్యోతి: 29 మే నెల 2011)&lt;/ref&gt;


'''సలేశ్వరం శాసనాలు:'''

         సలేశ్వరంలో లింగమయ్య(ప్రధాన దేవాలయం) గుహ కింద ఉన్న గుహలో ఇటుకల నిర్మాణం ఉంది.  అక్కడున్న గర్భగుడి ముందు కుడివైపున 3అడుగుల మీసాల వీరభద్రుని శిల్పం ఉంది. చతుర్భుజుడైన వీరభద్రుడు పరహస్తాలలో గొడ్డలి(చండీశునివలె), ఢమరుకాలు, నిజహస్తాలలో ఖడ్గం, డాలు ధరించి స్థానకభంగిమలో కనిపిస్తున్నాడు. అతనికి కుడివైపున చేతి కిందుగా దక్షుడున్నాడు. గర్భగుడికి ఎడమవైపున రెండు కాలాముఖశైవ గురువుల శిల్పాలున్నాయి. ఒకటి ఎర్రఇసికరాయిలో చెక్కింది. రెండవది నల్లరాయిలో. గర్భగుడి ద్వారబంధం ఉత్తరాశిమీద (గజ)లక్ష్మి లలాటబింబంగా ఉన్నది. కింద కడపకు రెండువైపుల రెండు సింహాల తలలు చెక్కివున్నాయి. ద్వారబంధానికి కిందివైపు రెండువైపుల రెండు పూలకుండీలవలె కనిపించే కలశాలున్నాయి. శైవగురువుల దగ్గరగా పురాతన విసుర్రాయి వుంది. మరొకచోట రోలు కూడా కనపడుతున్నది.

         గుడికి ఎడమవైపునున్న రాతిగోడమీద 7వ శతాబ్దపు బ్రాహ్మీలిపిలో ‘ శ్రీ ఉత్పత్తి పిడుగు’ అని, 9వ శతాబ్దపు దేవనాగరిలిపిలో ‘శ్రీ విశిష్ట కంకాళధారి’ అనే రెండు శాసనాలు అగుపిస్తాయి. మరి రెండు తెలుగు శాసనాలు అప్రకటితంగా ఉన్నాయి.

         సలేశ్వరాన్ని శ్రీలంక నుంచి వచ్చి బౌద్ధధర్మం స్వీకరించిన వందలాది భిక్షుకుల నివాసంకోసం నిర్మించిన బౌద్ధారామాల ఛులధమ్మగిరి అనుకోవడం అంత సమంజసం కాదేమో. నాగార్జునకొండ పరిసరాల్లోనే ఆ బౌద్ధధర్మ నిర్మాణాలుంటాయి. సలేశ్వరంలో అంతపెద్దగా బౌద్ధనిర్మాణాలేవి కనిపించలేదు. పైన శాసనాలున్న గుడిలో కనిపించే ఇటికెలు వివిధకాలాలకు చెందినవి. విష్ణుకుండినుల ఇటుకలు కనిపించడం విశేషం. ఉత్పత్తిపిడుగు శాసనం వారి కాలానిదే. వారి కాలంలోనే ఉత్పత్తి పిడుగు శాసనాలు ప్రకటితమైనాయి. అది కాలాముఖశైవులు బౌద్ధ, జైనాల మీద పిడుగుపాటుగా పడి నిర్మూలించాలనుకునే ఉద్యమ నినాదంగా కనిపిస్తుంది ఉత్పత్తి పిడుగు. కాలాముఖులు ధరించిన కొత్త పేరు.

[[దస్త్రం:సలేశ్వరం-శ్రీ ఉత్పత్తి పిడుగు శాసనం.jpg|thumb]]


శ్రీ ఉత్పత్తి పిడుగు, 7వ శ. బ్రాహ్మీలిపి, ప్రాకృతభాష


శ్రీ విశిష్ట / కంకాలధారి, 9వ శతాబ్దపు దేవనాగరి లిపి, సంస్కృత భాష

         
                                                           శ్రీరామోజు హరగోపాల్, 9949498698

                                                           కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం

శాసనాల ఫోటోగ్రఫీ: దాసరి మల్లికార్జున్, అచ్చంపేట, కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం


==సూచికలు==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:మహబూబ్ నగర్ జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు]]
[[వర్గం:మహబూబ్ నగర్ జిల్లా దేవాలయాలు]]
[[వర్గం:పుణ్యక్షేత్రాలు]]
[[వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]]</text>
      <sha1>657072tqmx29zzzevuftkmf8ftpp7ol</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957270</id>
      <parentid>4957269</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T13:16:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jillela Shravya</username>
        <id>152498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23562" sha1="t1bmxyhs86awmmdmgu2zsnqxqpco8jv" xml:space="preserve">[[File:Salesvaram falls.JPG|thumb|సలేశ్వరం]]
'''సలేశ్వరం''' (Saleshwaram) [[తెలంగాణ]]&lt;nowiki/&gt;లోని ఒక యాత్రా స్థలం . [[శ్రీశైల క్షేత్రం|శ్రీశైలానికి]] 40 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఇది ప్రకృతి రమణీయతతో అలరారుతున్న అందమైన ప్రదేశం, చారిత్రిక ప్రాముఖ్యత గల ప్రదేశం, ఆధ్యాత్మిక ప్రదేశం. ఇది శ్రీశైలం అడవులలొని ఒక ఆదిమవాసి యత్రాస్థలం. ఇక్కడ సంవత్సరానికి ఒకసారి [[జాతర]] జరుగుతుంది. ఈ జాతర [[ఉగాది]] వెళ్ళిన తరువాత చైత్ర [[పౌర్ణమి]]కి మొదలవుతుంది.  [[అడవి]]లో 25 కిలోమీటర్ల దూరం ప్రయాణం చేయవలసి వుంటుంది. ఇందులో 20 కిలోమీటర్ల వాహన ప్రయాణం సాధ్యపడుతుంది. అక్కడి నుండి 5 కిలొమిటర్ల కాలినడక తప్పదు. ఇక్కడ [[ఈశ్వరుడు]] [[శివలింగం|లింగ]] రూపంలో దర్శనమిస్తాడు. ఇక్కడ శంకరుడు [[లోయ]]లో వున్న [[గుహ]]లో దర్శనమిస్తాడు. ఇక్కడ సంవత్సరంలో 4 రోజులు మాత్రమే ఈ అడవిలోనికి అనుమతి వుంటుంది. ఇక్కడ జలపాతానికి సందర్శకులు అందరూ ముగ్ధులు అవుతారు.

==ఉనికి==
ఇది తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని నాగర్ కర్నూలు జిల్లాలో [[నల్లమల]] అడవులలో ఉంది. [[హైదరాబాదు]] నుండి [[శ్రీశైలం]] వెళ్ళే రహదారిలొ 150 కిలోమీటరు రాయి నుండి 32 కిలోమీటర్ల దూరంలో దట్టమైన అడవుల్లో ఉంది. ఆటవీ శాఖ వారి అనుమతితో ఆ దారెంబడి పది కిలోమీటర్ల దూరం వెళ్ల గానే రోడ్డు ప్రక్కన నిజాం కాలం నాటి ఒక పురాతన కట్టడం కనబడుతుంది.
[[File:Beauty of Saleswaram hills.JPG|thumb|సలేశ్వరం కొండల దృశ్యం]]
==చరిత్ర==
అక్కడి పకృతి అందాలకు ముగ్దుడైన [[నిజాం]] వంద సంవత్సరాలకు ముందే అక్కడ ఒక వేసవి విడిదిని నిర్మించాడు. అదిప్పుడు శిథిలావస్థలో ఉంది. ఆ ప్రదేశానికి [[ఫరహాబాద్ దృశ్య కేంద్రం|ఫరాహబాద్]] అనిపేరు. అనగా అందమైన ప్రదేశం అని ఆర్థం. అంతకు ముందు దాని పేరు' పుల్ల చెలమల'. 1973 లో 'ప్రాజెక్ట్ టైగర్' పేరిట పులుల సంరక్షణా కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేసారు. అది భారతదేశంలోనే అతి పెద్ద పులుల సరక్షణా కేంద్రం. [[నిజాం]] విడిది నుండి ఎడమ వైపున 22 కిలోమీటర్ల దూరం వెళ్లిన తర్వాత సలేశ్వరం బేస్ క్యాంపు వస్తుంది. అక్కడే వాహనాలను ఆపుకోవచ్చు. అక్కడినుండి సలేశ్వరం అనే జలపాతం చేరుకోడానికి రెండు కిలొమీటర్ల దూరం నడవాలి. అక్కడ రెండు పొడవైన ఎత్తైన రెండు గుట్టలు ఒకదాని కొకటి సమాంతరంగా వుంటాయి. మధ్యలో ఒక లోతైన లోయ లోనికి ఆ జలదార పడుతుంది. తూర్పు గుట్టకు సమాంతరంగా అర కిలోమీటరు దిగి తరువాత దక్షిణం వైపుకి తిరిగి పశ్చిమ వైపున వున్న గుట్టపైన కిలోమీటరు దూరం నడవాలి. ఆ [[గుట్ట]] కొనను చేరుకొన్నాక మళ్ళీ ఉత్తరవైపునకు తిరిగి గుట్టాల మధ్య లోయ లోనికి దిగాలి. ఆ దారిలొ ఎన్నే గుహలు, సన్నని జలధారలు కనిపిస్తాయి. గుండం కొంత దూరంలో ఉందనగా లోయ అడుగు బాగానికి చేరుకుంటాం. గుండం నుండి పారే నీటి ప్రవాహం వెంబడి రెండు గుట్టల మధ్య గల ఇరుకైన లోయలో జాగ్రత్తగా నడవాలి. ఒక్కోచోట బెత్తెడు దారిలో నడవాల్సి వుంటుంది. ఏమరు పాటుగా కాలు జారితే ఇక కైలాసానికే. గుండం చేరిన తర్వాత అక్కడి దృశ్యం చాల అందంగా కనిపిస్తుంది. తల పైకెత్తి ఆకాశం వైపు చూస్తే చుట్టు ఎత్తైన కొండలు, దట్టమైన అడవి మధ్యలోనుండి ఆకాశం కుండ మూతి లోపలి నుండి ఆకాశం కనబడినట్లు కనబడుతుంది. గుండంలోని నీరు అతి చల్లగా, స్వచ్ఛంగా వుంటుంది. అనేక వనమూలికలతో కలిసిన ఆనీరు ఆరోగ్యానికి చాల మంచిది. గుండం ఒడ్డు పైన తూర్పు ముఖంగా రెండు గుహలు ఒకదానిపై ఒకటి ఉన్నాయి. పై గుహనే ముందు చేరుకోవచ్చు. ఆ గుహలోనే ప్రధాన దైవ మైన లింగమయ్య స్వామి [[లింగం]] ఉంది. స్థానిక [[చెంచు]]లే ఇక్కడ పూజారులు. క్రింద గుహలో కూడా లింగమే ఉంది. గుడి ముందు మాత్రం [[వీరభద్రుడు]], -గంగమ్మ విగ్రహాలున్నాయి.

==జాతర==
సలేశ్వరం [[జాతర]] సంవత్సరాని కొక సారి చైత్ర పౌర్ణమికి రెండు రోజులు ముందు, రెండు రోజులు వెనుక మొత్తం ఐదు రోజులపాటూ జరుగుతుంది. ఈ [[జాతర]] ఎండాకాలంలో అడవిలో జరుతుంది గాన కొంతమంది దాతలు ఉచిత భోజన వసతి కలిగిస్తున్నారు. భక్తులు వచ్చేటప్పుడు &quot;వత్తన్నం వత్తన్నం లింగమయ్యో&quot; అంటు వస్తారు. వెళ్లేటప్పుడు &quot;పోతున్నం పోతున్నం లింగమయ్యొ&quot; అని అరుస్తూ నడుస్తుంటారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Telugu|first=TV9|date=2022-04-14|title=Saleshwaram Festival: ఎప్పుడెప్పుడా అని ఎదురు చూస్తున్న భక్తులకు శుభవార్త.. రేపటి నుంచే సలేశ్వరం జాతర..|url=https://tv9telugu.com/spiritual/saleshwaram-festival-start-from-15th-april-to-17th-april-2022-know-the-details-683855.html|access-date=2022-04-14|website=TV9 Telugu|language=te}}&lt;/ref&gt;

కరోనా కారణంగా రెండేళ్లు సలేశ్వరం యాత్ర నిలిపివేయడంతో 2022లో బ్రహ్మోత్సవాల సందర్భంగా లింగమయ్య దర్శనానికి భక్తులు పెద్ద సంఖ్యలో తరలివచ్చారు. ఉదయం 7 నుంచి సాయంత్రం 6 గంటల మధ్య మాత్రమే సలేశ్వరం చేరుకోవాలని అటవీశాఖ అధికారులు భక్తులకు ఆంక్షలు విధించడం గమనార్హం.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-04-16|title=ఆంక్షల నడుమ.. సలేశ్వరం యాత్ర షురూ|url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/amidst-the-restrictions-saleswaram-yatra-started-ngts-telangana-1822041602444459|access-date=2022-04-16|website=www.andhrajyothy.com|language=en}}&lt;/ref&gt;

==చారిత్రక ఆధారాలు==
[[నాగార్జున కొండ]]లో బయట పడిన [[ఇక్ష్వాకులు|ఇక్ష్యాకుల]] నాటి అనగా సా.శ. 260 నాటి శాసనాలలో చుళదమ్మగిరి గురించిన ప్రస్తావన ఉంది. ఆ గిరిపై అనాడు శ్రీ లంక నుండి వచ్చిన [[బౌద్ధ మతం|బౌద్ద బిక్షవులు]] కొరకు అరామాలు, విహారాలు కట్టించారట. ఆ చుళ దమ్మగిరి ఈ సలేశ్వరమే నని నమ్మకం. కారణం అక్కడ ఇక్ష్యాకుల కాలపు కట్టడాలు ఉన్నాయి. లింగమయ్య గుడి గోడల ఇటుకల పరిమాణం 16&quot;/10&quot;/3&quot; గా ఉన్నాయి. అలాంటి ఇటుకల వాడకం ఇక్ష్వాకుల కాలంలోనే ఉండేది. . &quot;సుళ&quot; తెలుగులో &quot;సుల&quot; అవుతుంది కాబట్టి బౌద్ద క్షేత్రం శైవ క్షేత్ర్తంగా మార్పు చెందాక సులేస్వరంగా ......చివరగా సులేశ్వరంగా మారి వుంటుంది. ఇక్ష్యాకుల నిర్మాణాలకు అధనంగా [[విష్ణుకుండినులు|విష్ణు కుండిను]]ల సా.శ.. 360 ---370 కాలపు నిర్మాణాలు కూడా ఉన్నాయి. వీరి ఇటుకల పరిమాణసం 10'&quot;/ 10&quot;/3&quot; . దిగువ [[గుహ]]లోని గర్బగుడి ముఖ ద్వారం పైన విష్ణు కుండినుల చిహ్నమగు పూలకుండి శిలాఫలకం ఉంది. ద్వారా బందంపై గడప మధ్యన గంగమ్మ విగ్రహం ఉంది. ద్వారం ముందర కుడి పక్కన సుమారు రెండున్నర అడుగుల ఎత్తున నల్లసరపు మీసాల వీరభద్రుని విగ్రహం నాలుగు చేతులలలో నాలుగు ఆయుధాలు ఉన్నాయి. కుడి చేతిలో గొడ్డలి, కత్తి, ఒక ఎడమ చేతిలో ఢమరుకం ఎడమ చేయి కిందికి వాలి ఒక ఆయుధాన్ని పట్టుకుని ఉంది. బీరభద్రుని కింద కుడి వైపున పబ్బతి పట్టు కున్న [[కిరీటము|కిరీటం]] లేని వినాయాకుని ప్రతిమ ఉండగా ఎడమ వైపున స్త్రీమూర్తి ఉంది. ద్వారానికి ఎడమ వైపున విడిగా రెండు గంగమ్మ విగ్రహాలున్నాయి. ఇవే పాతవిగా కనబడుతున్నాయి. ఈ విగ్రహాల ముందు ఒకనాటి స్థిర నివాసాన్ని సూచించే [[విసురు రాయి]] ఉంది. గుడికి ఎడమ వై పున గల అరాతి గోడకి బ్రంహీ లిపిలో ఒక శాసనం చెక్కబడి ఉంది. కుడివైపున గల గోడమీద ఒక ప్రాచీన తెలుగు శాసనం కూడా ఉంది. ఈ రెండూ విష్ణు కుండినుల శాసనాలుగా తోస్తున్నాయి. వీటిని చరిత్ర కారులు చదివి వివరిస్తే విక్ష్ణుకుండినుల జన్మస్థానాన్ని కచ్చితంగా నిర్ణయించ వచ్చు. స్థల మహాత్యం అనే ఒక ప్రాచీన తెలుగు క్షేత్ర మహాత్యం కావ్యాలలో సలేశ్వరాన్ని రుద్ర కుండంగా, దీనికి ఈశాన్యాన గల మల్లెల తీర్థం అనే జలపాతాన్ని [[విష్ణు కుండంగా,]] పశ్చిమాన గల [[లొద్ది]] అనగా గుండాన్ని [[బ్రంహ కుండం]]గా పేరొన్నారు. [[విష్ణుకుండినులు|విష్ణు కుండిన రాజులు]] ఈ ప్రాంతం నుంచి ఎదిగినారు కనుకనే ఈ ప్రాంతపు పేరు పెట్టుకున్నారు. ఈ విషయాన్ని ప్రముఖ చరిత్ర కారుడు బి.ఎన్ శాస్త్రి నిరూపించారు. సా.శ. పదమూడవ శతాబ్దాంత కాలం నాటి [[మల్లికార్హ్జున పండితారాద్య చరిత్ర]]లో, [[శ్రీపర్వత క్షేత్ర మహాత్యం]]లో కూడా ఈ సలేశ్వర విశేషాలను పాల్కురి సోమనాధుడు విశేషంగా వర్ణించాడు. 17 వ శతాబ్దాంతంలో [[మహారాష్ట్ర]]కు చెందిన చత్రపతి శివాజి కూడా ఇక్కడ అశ్రయం పొందినట్లు స్థానిక చరిత్ర వలన తెలుస్తుంది.

==ప్రకృతి ==
సలేశ్వరం లోయ సుమారు రెండు కిలో మీటర్ల పొడవుండి మనకు [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]] లోని గ్రాండ్ క్యానన్ను గుర్తు చేస్తుంది. గ్రాండ్ కానన్ అందాలను చాలమంది [[మెకన్నాస్ గోల్డ్]] సినిమాలో చూసి వుంటారు. సలేశ్వరం లోని తూర్పు గుట్ట పొడువునా స్పష్టమైన దారులు ఉన్నాయి. అవి [[జంతువులు]] నీటి కోశం వెళ్లే మార్గాలని స్థానిక [[గిరిజనులు]] చెప్తారు. పడమటి గుట్టలో ఎన్నో గుహలున్నాయి. అవన్నీ కాలానుగుణంగా ఒకప్పుడు ఆది మానవులకు, ఆ తరువాత అబౌద్ద బిక్షవులకు, ఆపైన మునులకు, ఋషులకు స్థావరాలుగా వుండేవని అక్కడి ఆధారాలను బట్టి తెలుస్తుంది. [[ప్రకృతి]] ప్రేమికులకు, పర్యాటకులకు, చరిత్ర పరిశోధకులకు చాల బాగా నచ్చే ప్రదేశం ఇది.&lt;ref&gt;(మూలం: ఆదివారం; ఆంధ్ర జ్యోతి: 29 మే నెల 2011)&lt;/ref&gt;


'''సలేశ్వరం శాసనాలు:'''

         సలేశ్వరంలో లింగమయ్య(ప్రధాన దేవాలయం) గుహ కింద ఉన్న గుహలో ఇటుకల నిర్మాణం ఉంది.  అక్కడున్న గర్భగుడి ముందు కుడివైపున 3అడుగుల మీసాల వీరభద్రుని శిల్పం ఉంది. చతుర్భుజుడైన వీరభద్రుడు పరహస్తాలలో గొడ్డలి(చండీశునివలె), ఢమరుకాలు, నిజహస్తాలలో ఖడ్గం, డాలు ధరించి స్థానకభంగిమలో కనిపిస్తున్నాడు. అతనికి కుడివైపున చేతి కిందుగా దక్షుడున్నాడు. గర్భగుడికి ఎడమవైపున రెండు కాలాముఖశైవ గురువుల శిల్పాలున్నాయి. ఒకటి ఎర్రఇసికరాయిలో చెక్కింది. రెండవది నల్లరాయిలో. గర్భగుడి ద్వారబంధం ఉత్తరాశిమీద (గజ)లక్ష్మి లలాటబింబంగా ఉన్నది. కింద కడపకు రెండువైపుల రెండు సింహాల తలలు చెక్కివున్నాయి. ద్వారబంధానికి కిందివైపు రెండువైపుల రెండు పూలకుండీలవలె కనిపించే కలశాలున్నాయి. శైవగురువుల దగ్గరగా పురాతన విసుర్రాయి వుంది. మరొకచోట రోలు కూడా కనపడుతున్నది.

         గుడికి ఎడమవైపునున్న రాతిగోడమీద 7వ శతాబ్దపు బ్రాహ్మీలిపిలో ‘ శ్రీ ఉత్పత్తి పిడుగు’ అని, 9వ శతాబ్దపు దేవనాగరిలిపిలో ‘శ్రీ విశిష్ట కంకాళధారి’ అనే రెండు శాసనాలు అగుపిస్తాయి. మరి రెండు తెలుగు శాసనాలు అప్రకటితంగా ఉన్నాయి.

         సలేశ్వరాన్ని శ్రీలంక నుంచి వచ్చి బౌద్ధధర్మం స్వీకరించిన వందలాది భిక్షుకుల నివాసంకోసం నిర్మించిన బౌద్ధారామాల ఛులధమ్మగిరి అనుకోవడం అంత సమంజసం కాదేమో. నాగార్జునకొండ పరిసరాల్లోనే ఆ బౌద్ధధర్మ నిర్మాణాలుంటాయి. సలేశ్వరంలో అంతపెద్దగా బౌద్ధనిర్మాణాలేవి కనిపించలేదు. పైన శాసనాలున్న గుడిలో కనిపించే ఇటికెలు వివిధకాలాలకు చెందినవి. విష్ణుకుండినుల ఇటుకలు కనిపించడం విశేషం. ఉత్పత్తిపిడుగు శాసనం వారి కాలానిదే. వారి కాలంలోనే ఉత్పత్తి పిడుగు శాసనాలు ప్రకటితమైనాయి. అది కాలాముఖశైవులు బౌద్ధ, జైనాల మీద పిడుగుపాటుగా పడి నిర్మూలించాలనుకునే ఉద్యమ నినాదంగా కనిపిస్తుంది ఉత్పత్తి పిడుగు. కాలాముఖులు ధరించిన కొత్త పేరు.

[[దస్త్రం:సలేశ్వరం-శ్రీ ఉత్పత్తి పిడుగు శాసనం.jpg|thumb]]


శ్రీ ఉత్పత్తి పిడుగు, 7వ శ. బ్రాహ్మీలిపి, ప్రాకృతభాష


శ్రీ విశిష్ట / కంకాలధారి, 9వ శతాబ్దపు దేవనాగరి లిపి, సంస్కృత భాష

         
                                                           శ్రీరామోజు హరగోపాల్, 9949498698

                                                           కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం

శాసనాల ఫోటోగ్రఫీ: దాసరి మల్లికార్జున్, అచ్చంపేట, కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం


==సూచికలు==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:మహబూబ్ నగర్ జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు]]
[[వర్గం:మహబూబ్ నగర్ జిల్లా దేవాలయాలు]]
[[వర్గం:పుణ్యక్షేత్రాలు]]
[[వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]]</text>
      <sha1>t1bmxyhs86awmmdmgu2zsnqxqpco8jv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957271</id>
      <parentid>4957270</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T13:17:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jillela Shravya</username>
        <id>152498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23561" sha1="tvtsw0fwcdtg0de6hli17i06bmc8awp" xml:space="preserve">[[File:Salesvaram falls.JPG|thumb|సలేశ్వరం]]
'''సలేశ్వరం''' (Saleshwaram) [[తెలంగాణ]]&lt;nowiki/&gt;లోని ఒక యాత్రాస్థలం . [[శ్రీశైల క్షేత్రం|శ్రీశైలానికి]] 40 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఇది ప్రకృతి రమణీయతతో అలరారుతున్న అందమైన ప్రదేశం, చారిత్రిక ప్రాముఖ్యత గల ప్రదేశం, ఆధ్యాత్మిక ప్రదేశం. ఇది శ్రీశైలం అడవులలొని ఒక ఆదిమవాసి యత్రాస్థలం. ఇక్కడ సంవత్సరానికి ఒకసారి [[జాతర]] జరుగుతుంది. ఈ జాతర [[ఉగాది]] వెళ్ళిన తరువాత చైత్ర [[పౌర్ణమి]]కి మొదలవుతుంది.  [[అడవి]]లో 25 కిలోమీటర్ల దూరం ప్రయాణం చేయవలసి వుంటుంది. ఇందులో 20 కిలోమీటర్ల వాహన ప్రయాణం సాధ్యపడుతుంది. అక్కడి నుండి 5 కిలొమిటర్ల కాలినడక తప్పదు. ఇక్కడ [[ఈశ్వరుడు]] [[శివలింగం|లింగ]] రూపంలో దర్శనమిస్తాడు. ఇక్కడ శంకరుడు [[లోయ]]లో వున్న [[గుహ]]లో దర్శనమిస్తాడు. ఇక్కడ సంవత్సరంలో 4 రోజులు మాత్రమే ఈ అడవిలోనికి అనుమతి వుంటుంది. ఇక్కడ జలపాతానికి సందర్శకులు అందరూ ముగ్ధులు అవుతారు.

==ఉనికి==
ఇది తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని నాగర్ కర్నూలు జిల్లాలో [[నల్లమల]] అడవులలో ఉంది. [[హైదరాబాదు]] నుండి [[శ్రీశైలం]] వెళ్ళే రహదారిలొ 150 కిలోమీటరు రాయి నుండి 32 కిలోమీటర్ల దూరంలో దట్టమైన అడవుల్లో ఉంది. ఆటవీ శాఖ వారి అనుమతితో ఆ దారెంబడి పది కిలోమీటర్ల దూరం వెళ్ల గానే రోడ్డు ప్రక్కన నిజాం కాలం నాటి ఒక పురాతన కట్టడం కనబడుతుంది.
[[File:Beauty of Saleswaram hills.JPG|thumb|సలేశ్వరం కొండల దృశ్యం]]
==చరిత్ర==
అక్కడి పకృతి అందాలకు ముగ్దుడైన [[నిజాం]] వంద సంవత్సరాలకు ముందే అక్కడ ఒక వేసవి విడిదిని నిర్మించాడు. అదిప్పుడు శిథిలావస్థలో ఉంది. ఆ ప్రదేశానికి [[ఫరహాబాద్ దృశ్య కేంద్రం|ఫరాహబాద్]] అనిపేరు. అనగా అందమైన ప్రదేశం అని ఆర్థం. అంతకు ముందు దాని పేరు' పుల్ల చెలమల'. 1973 లో 'ప్రాజెక్ట్ టైగర్' పేరిట పులుల సంరక్షణా కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేసారు. అది భారతదేశంలోనే అతి పెద్ద పులుల సరక్షణా కేంద్రం. [[నిజాం]] విడిది నుండి ఎడమ వైపున 22 కిలోమీటర్ల దూరం వెళ్లిన తర్వాత సలేశ్వరం బేస్ క్యాంపు వస్తుంది. అక్కడే వాహనాలను ఆపుకోవచ్చు. అక్కడినుండి సలేశ్వరం అనే జలపాతం చేరుకోడానికి రెండు కిలొమీటర్ల దూరం నడవాలి. అక్కడ రెండు పొడవైన ఎత్తైన రెండు గుట్టలు ఒకదాని కొకటి సమాంతరంగా వుంటాయి. మధ్యలో ఒక లోతైన లోయ లోనికి ఆ జలదార పడుతుంది. తూర్పు గుట్టకు సమాంతరంగా అర కిలోమీటరు దిగి తరువాత దక్షిణం వైపుకి తిరిగి పశ్చిమ వైపున వున్న గుట్టపైన కిలోమీటరు దూరం నడవాలి. ఆ [[గుట్ట]] కొనను చేరుకొన్నాక మళ్ళీ ఉత్తరవైపునకు తిరిగి గుట్టాల మధ్య లోయ లోనికి దిగాలి. ఆ దారిలొ ఎన్నే గుహలు, సన్నని జలధారలు కనిపిస్తాయి. గుండం కొంత దూరంలో ఉందనగా లోయ అడుగు బాగానికి చేరుకుంటాం. గుండం నుండి పారే నీటి ప్రవాహం వెంబడి రెండు గుట్టల మధ్య గల ఇరుకైన లోయలో జాగ్రత్తగా నడవాలి. ఒక్కోచోట బెత్తెడు దారిలో నడవాల్సి వుంటుంది. ఏమరు పాటుగా కాలు జారితే ఇక కైలాసానికే. గుండం చేరిన తర్వాత అక్కడి దృశ్యం చాల అందంగా కనిపిస్తుంది. తల పైకెత్తి ఆకాశం వైపు చూస్తే చుట్టు ఎత్తైన కొండలు, దట్టమైన అడవి మధ్యలోనుండి ఆకాశం కుండ మూతి లోపలి నుండి ఆకాశం కనబడినట్లు కనబడుతుంది. గుండంలోని నీరు అతి చల్లగా, స్వచ్ఛంగా వుంటుంది. అనేక వనమూలికలతో కలిసిన ఆనీరు ఆరోగ్యానికి చాల మంచిది. గుండం ఒడ్డు పైన తూర్పు ముఖంగా రెండు గుహలు ఒకదానిపై ఒకటి ఉన్నాయి. పై గుహనే ముందు చేరుకోవచ్చు. ఆ గుహలోనే ప్రధాన దైవ మైన లింగమయ్య స్వామి [[లింగం]] ఉంది. స్థానిక [[చెంచు]]లే ఇక్కడ పూజారులు. క్రింద గుహలో కూడా లింగమే ఉంది. గుడి ముందు మాత్రం [[వీరభద్రుడు]], -గంగమ్మ విగ్రహాలున్నాయి.

==జాతర==
సలేశ్వరం [[జాతర]] సంవత్సరాని కొక సారి చైత్ర పౌర్ణమికి రెండు రోజులు ముందు, రెండు రోజులు వెనుక మొత్తం ఐదు రోజులపాటూ జరుగుతుంది. ఈ [[జాతర]] ఎండాకాలంలో అడవిలో జరుతుంది గాన కొంతమంది దాతలు ఉచిత భోజన వసతి కలిగిస్తున్నారు. భక్తులు వచ్చేటప్పుడు &quot;వత్తన్నం వత్తన్నం లింగమయ్యో&quot; అంటు వస్తారు. వెళ్లేటప్పుడు &quot;పోతున్నం పోతున్నం లింగమయ్యొ&quot; అని అరుస్తూ నడుస్తుంటారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Telugu|first=TV9|date=2022-04-14|title=Saleshwaram Festival: ఎప్పుడెప్పుడా అని ఎదురు చూస్తున్న భక్తులకు శుభవార్త.. రేపటి నుంచే సలేశ్వరం జాతర..|url=https://tv9telugu.com/spiritual/saleshwaram-festival-start-from-15th-april-to-17th-april-2022-know-the-details-683855.html|access-date=2022-04-14|website=TV9 Telugu|language=te}}&lt;/ref&gt;

కరోనా కారణంగా రెండేళ్లు సలేశ్వరం యాత్ర నిలిపివేయడంతో 2022లో బ్రహ్మోత్సవాల సందర్భంగా లింగమయ్య దర్శనానికి భక్తులు పెద్ద సంఖ్యలో తరలివచ్చారు. ఉదయం 7 నుంచి సాయంత్రం 6 గంటల మధ్య మాత్రమే సలేశ్వరం చేరుకోవాలని అటవీశాఖ అధికారులు భక్తులకు ఆంక్షలు విధించడం గమనార్హం.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-04-16|title=ఆంక్షల నడుమ.. సలేశ్వరం యాత్ర షురూ|url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/amidst-the-restrictions-saleswaram-yatra-started-ngts-telangana-1822041602444459|access-date=2022-04-16|website=www.andhrajyothy.com|language=en}}&lt;/ref&gt;

==చారిత్రక ఆధారాలు==
[[నాగార్జున కొండ]]లో బయట పడిన [[ఇక్ష్వాకులు|ఇక్ష్యాకుల]] నాటి అనగా సా.శ. 260 నాటి శాసనాలలో చుళదమ్మగిరి గురించిన ప్రస్తావన ఉంది. ఆ గిరిపై అనాడు శ్రీ లంక నుండి వచ్చిన [[బౌద్ధ మతం|బౌద్ద బిక్షవులు]] కొరకు అరామాలు, విహారాలు కట్టించారట. ఆ చుళ దమ్మగిరి ఈ సలేశ్వరమే నని నమ్మకం. కారణం అక్కడ ఇక్ష్యాకుల కాలపు కట్టడాలు ఉన్నాయి. లింగమయ్య గుడి గోడల ఇటుకల పరిమాణం 16&quot;/10&quot;/3&quot; గా ఉన్నాయి. అలాంటి ఇటుకల వాడకం ఇక్ష్వాకుల కాలంలోనే ఉండేది. . &quot;సుళ&quot; తెలుగులో &quot;సుల&quot; అవుతుంది కాబట్టి బౌద్ద క్షేత్రం శైవ క్షేత్ర్తంగా మార్పు చెందాక సులేస్వరంగా ......చివరగా సులేశ్వరంగా మారి వుంటుంది. ఇక్ష్యాకుల నిర్మాణాలకు అధనంగా [[విష్ణుకుండినులు|విష్ణు కుండిను]]ల సా.శ.. 360 ---370 కాలపు నిర్మాణాలు కూడా ఉన్నాయి. వీరి ఇటుకల పరిమాణసం 10'&quot;/ 10&quot;/3&quot; . దిగువ [[గుహ]]లోని గర్బగుడి ముఖ ద్వారం పైన విష్ణు కుండినుల చిహ్నమగు పూలకుండి శిలాఫలకం ఉంది. ద్వారా బందంపై గడప మధ్యన గంగమ్మ విగ్రహం ఉంది. ద్వారం ముందర కుడి పక్కన సుమారు రెండున్నర అడుగుల ఎత్తున నల్లసరపు మీసాల వీరభద్రుని విగ్రహం నాలుగు చేతులలలో నాలుగు ఆయుధాలు ఉన్నాయి. కుడి చేతిలో గొడ్డలి, కత్తి, ఒక ఎడమ చేతిలో ఢమరుకం ఎడమ చేయి కిందికి వాలి ఒక ఆయుధాన్ని పట్టుకుని ఉంది. బీరభద్రుని కింద కుడి వైపున పబ్బతి పట్టు కున్న [[కిరీటము|కిరీటం]] లేని వినాయాకుని ప్రతిమ ఉండగా ఎడమ వైపున స్త్రీమూర్తి ఉంది. ద్వారానికి ఎడమ వైపున విడిగా రెండు గంగమ్మ విగ్రహాలున్నాయి. ఇవే పాతవిగా కనబడుతున్నాయి. ఈ విగ్రహాల ముందు ఒకనాటి స్థిర నివాసాన్ని సూచించే [[విసురు రాయి]] ఉంది. గుడికి ఎడమ వై పున గల అరాతి గోడకి బ్రంహీ లిపిలో ఒక శాసనం చెక్కబడి ఉంది. కుడివైపున గల గోడమీద ఒక ప్రాచీన తెలుగు శాసనం కూడా ఉంది. ఈ రెండూ విష్ణు కుండినుల శాసనాలుగా తోస్తున్నాయి. వీటిని చరిత్ర కారులు చదివి వివరిస్తే విక్ష్ణుకుండినుల జన్మస్థానాన్ని కచ్చితంగా నిర్ణయించ వచ్చు. స్థల మహాత్యం అనే ఒక ప్రాచీన తెలుగు క్షేత్ర మహాత్యం కావ్యాలలో సలేశ్వరాన్ని రుద్ర కుండంగా, దీనికి ఈశాన్యాన గల మల్లెల తీర్థం అనే జలపాతాన్ని [[విష్ణు కుండంగా,]] పశ్చిమాన గల [[లొద్ది]] అనగా గుండాన్ని [[బ్రంహ కుండం]]గా పేరొన్నారు. [[విష్ణుకుండినులు|విష్ణు కుండిన రాజులు]] ఈ ప్రాంతం నుంచి ఎదిగినారు కనుకనే ఈ ప్రాంతపు పేరు పెట్టుకున్నారు. ఈ విషయాన్ని ప్రముఖ చరిత్ర కారుడు బి.ఎన్ శాస్త్రి నిరూపించారు. సా.శ. పదమూడవ శతాబ్దాంత కాలం నాటి [[మల్లికార్హ్జున పండితారాద్య చరిత్ర]]లో, [[శ్రీపర్వత క్షేత్ర మహాత్యం]]లో కూడా ఈ సలేశ్వర విశేషాలను పాల్కురి సోమనాధుడు విశేషంగా వర్ణించాడు. 17 వ శతాబ్దాంతంలో [[మహారాష్ట్ర]]కు చెందిన చత్రపతి శివాజి కూడా ఇక్కడ అశ్రయం పొందినట్లు స్థానిక చరిత్ర వలన తెలుస్తుంది.

==ప్రకృతి ==
సలేశ్వరం లోయ సుమారు రెండు కిలో మీటర్ల పొడవుండి మనకు [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]] లోని గ్రాండ్ క్యానన్ను గుర్తు చేస్తుంది. గ్రాండ్ కానన్ అందాలను చాలమంది [[మెకన్నాస్ గోల్డ్]] సినిమాలో చూసి వుంటారు. సలేశ్వరం లోని తూర్పు గుట్ట పొడువునా స్పష్టమైన దారులు ఉన్నాయి. అవి [[జంతువులు]] నీటి కోశం వెళ్లే మార్గాలని స్థానిక [[గిరిజనులు]] చెప్తారు. పడమటి గుట్టలో ఎన్నో గుహలున్నాయి. అవన్నీ కాలానుగుణంగా ఒకప్పుడు ఆది మానవులకు, ఆ తరువాత అబౌద్ద బిక్షవులకు, ఆపైన మునులకు, ఋషులకు స్థావరాలుగా వుండేవని అక్కడి ఆధారాలను బట్టి తెలుస్తుంది. [[ప్రకృతి]] ప్రేమికులకు, పర్యాటకులకు, చరిత్ర పరిశోధకులకు చాల బాగా నచ్చే ప్రదేశం ఇది.&lt;ref&gt;(మూలం: ఆదివారం; ఆంధ్ర జ్యోతి: 29 మే నెల 2011)&lt;/ref&gt;


'''సలేశ్వరం శాసనాలు:'''

         సలేశ్వరంలో లింగమయ్య(ప్రధాన దేవాలయం) గుహ కింద ఉన్న గుహలో ఇటుకల నిర్మాణం ఉంది.  అక్కడున్న గర్భగుడి ముందు కుడివైపున 3అడుగుల మీసాల వీరభద్రుని శిల్పం ఉంది. చతుర్భుజుడైన వీరభద్రుడు పరహస్తాలలో గొడ్డలి(చండీశునివలె), ఢమరుకాలు, నిజహస్తాలలో ఖడ్గం, డాలు ధరించి స్థానకభంగిమలో కనిపిస్తున్నాడు. అతనికి కుడివైపున చేతి కిందుగా దక్షుడున్నాడు. గర్భగుడికి ఎడమవైపున రెండు కాలాముఖశైవ గురువుల శిల్పాలున్నాయి. ఒకటి ఎర్రఇసికరాయిలో చెక్కింది. రెండవది నల్లరాయిలో. గర్భగుడి ద్వారబంధం ఉత్తరాశిమీద (గజ)లక్ష్మి లలాటబింబంగా ఉన్నది. కింద కడపకు రెండువైపుల రెండు సింహాల తలలు చెక్కివున్నాయి. ద్వారబంధానికి కిందివైపు రెండువైపుల రెండు పూలకుండీలవలె కనిపించే కలశాలున్నాయి. శైవగురువుల దగ్గరగా పురాతన విసుర్రాయి వుంది. మరొకచోట రోలు కూడా కనపడుతున్నది.

         గుడికి ఎడమవైపునున్న రాతిగోడమీద 7వ శతాబ్దపు బ్రాహ్మీలిపిలో ‘ శ్రీ ఉత్పత్తి పిడుగు’ అని, 9వ శతాబ్దపు దేవనాగరిలిపిలో ‘శ్రీ విశిష్ట కంకాళధారి’ అనే రెండు శాసనాలు అగుపిస్తాయి. మరి రెండు తెలుగు శాసనాలు అప్రకటితంగా ఉన్నాయి.

         సలేశ్వరాన్ని శ్రీలంక నుంచి వచ్చి బౌద్ధధర్మం స్వీకరించిన వందలాది భిక్షుకుల నివాసంకోసం నిర్మించిన బౌద్ధారామాల ఛులధమ్మగిరి అనుకోవడం అంత సమంజసం కాదేమో. నాగార్జునకొండ పరిసరాల్లోనే ఆ బౌద్ధధర్మ నిర్మాణాలుంటాయి. సలేశ్వరంలో అంతపెద్దగా బౌద్ధనిర్మాణాలేవి కనిపించలేదు. పైన శాసనాలున్న గుడిలో కనిపించే ఇటికెలు వివిధకాలాలకు చెందినవి. విష్ణుకుండినుల ఇటుకలు కనిపించడం విశేషం. ఉత్పత్తిపిడుగు శాసనం వారి కాలానిదే. వారి కాలంలోనే ఉత్పత్తి పిడుగు శాసనాలు ప్రకటితమైనాయి. అది కాలాముఖశైవులు బౌద్ధ, జైనాల మీద పిడుగుపాటుగా పడి నిర్మూలించాలనుకునే ఉద్యమ నినాదంగా కనిపిస్తుంది ఉత్పత్తి పిడుగు. కాలాముఖులు ధరించిన కొత్త పేరు.

[[దస్త్రం:సలేశ్వరం-శ్రీ ఉత్పత్తి పిడుగు శాసనం.jpg|thumb]]


శ్రీ ఉత్పత్తి పిడుగు, 7వ శ. బ్రాహ్మీలిపి, ప్రాకృతభాష


శ్రీ విశిష్ట / కంకాలధారి, 9వ శతాబ్దపు దేవనాగరి లిపి, సంస్కృత భాష

         
                                                           శ్రీరామోజు హరగోపాల్, 9949498698

                                                           కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం

శాసనాల ఫోటోగ్రఫీ: దాసరి మల్లికార్జున్, అచ్చంపేట, కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం


==సూచికలు==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:మహబూబ్ నగర్ జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు]]
[[వర్గం:మహబూబ్ నగర్ జిల్లా దేవాలయాలు]]
[[వర్గం:పుణ్యక్షేత్రాలు]]
[[వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]]</text>
      <sha1>tvtsw0fwcdtg0de6hli17i06bmc8awp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957272</id>
      <parentid>4957271</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T13:19:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jillela Shravya</username>
        <id>152498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23561" sha1="9fwzxd7jfg36foydugqupo27lken1vf" xml:space="preserve">[[File:Salesvaram falls.JPG|thumb|సలేశ్వరం]]
'''సలేశ్వరం''' (Saleshwaram) [[తెలంగాణ]]&lt;nowiki/&gt;లోని ఒక యాత్రాస్థలం . [[శ్రీశైల క్షేత్రం|శ్రీశైలానికి]] 40 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఇది ప్రకృతి రమణీయతతో అలరారుతున్న అందమైన ప్రదేశం, చారిత్రిక ప్రాముఖ్యత గల ప్రదేశం, ఆధ్యాత్మిక ప్రదేశం. ఇది శ్రీశైలం అడవులలోని ఒక ఆదిమవాసి యత్రాస్థలం. ఇక్కడ సంవత్సరానికి ఒకసారి [[జాతర]] జరుగుతుంది. ఈ జాతర [[ఉగాది]] వెళ్ళిన తరువాత చైత్ర [[పౌర్ణమి]]కి మొదలవుతుంది.  [[అడవి]]లో 25 కిలోమీటర్ల దూరం ప్రయాణం చేయవలసి వుంటుంది. ఇందులో 20 కిలోమీటర్ల వాహన ప్రయాణం సాధ్యపడుతుంది. అక్కడి నుండి 5 కిలొమిటర్ల కాలినడక తప్పదు. ఇక్కడ [[ఈశ్వరుడు]] [[శివలింగం|లింగ]] రూపంలో దర్శనమిస్తాడు. ఇక్కడ శంకరుడు [[లోయ]]లో వున్న [[గుహ]]లో దర్శనమిస్తాడు. ఇక్కడ సంవత్సరంలో 4 రోజులు మాత్రమే ఈ అడవిలోనికి అనుమతి వుంటుంది. ఇక్కడ జలపాతానికి సందర్శకులు అందరూ ముగ్ధులు అవుతారు.

==ఉనికి==
ఇది తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని నాగర్ కర్నూలు జిల్లాలో [[నల్లమల]] అడవులలో ఉంది. [[హైదరాబాదు]] నుండి [[శ్రీశైలం]] వెళ్ళే రహదారిలొ 150 కిలోమీటరు రాయి నుండి 32 కిలోమీటర్ల దూరంలో దట్టమైన అడవుల్లో ఉంది. ఆటవీ శాఖ వారి అనుమతితో ఆ దారెంబడి పది కిలోమీటర్ల దూరం వెళ్ల గానే రోడ్డు ప్రక్కన నిజాం కాలం నాటి ఒక పురాతన కట్టడం కనబడుతుంది.
[[File:Beauty of Saleswaram hills.JPG|thumb|సలేశ్వరం కొండల దృశ్యం]]
==చరిత్ర==
అక్కడి పకృతి అందాలకు ముగ్దుడైన [[నిజాం]] వంద సంవత్సరాలకు ముందే అక్కడ ఒక వేసవి విడిదిని నిర్మించాడు. అదిప్పుడు శిథిలావస్థలో ఉంది. ఆ ప్రదేశానికి [[ఫరహాబాద్ దృశ్య కేంద్రం|ఫరాహబాద్]] అనిపేరు. అనగా అందమైన ప్రదేశం అని ఆర్థం. అంతకు ముందు దాని పేరు' పుల్ల చెలమల'. 1973 లో 'ప్రాజెక్ట్ టైగర్' పేరిట పులుల సంరక్షణా కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేసారు. అది భారతదేశంలోనే అతి పెద్ద పులుల సరక్షణా కేంద్రం. [[నిజాం]] విడిది నుండి ఎడమ వైపున 22 కిలోమీటర్ల దూరం వెళ్లిన తర్వాత సలేశ్వరం బేస్ క్యాంపు వస్తుంది. అక్కడే వాహనాలను ఆపుకోవచ్చు. అక్కడినుండి సలేశ్వరం అనే జలపాతం చేరుకోడానికి రెండు కిలొమీటర్ల దూరం నడవాలి. అక్కడ రెండు పొడవైన ఎత్తైన రెండు గుట్టలు ఒకదాని కొకటి సమాంతరంగా వుంటాయి. మధ్యలో ఒక లోతైన లోయ లోనికి ఆ జలదార పడుతుంది. తూర్పు గుట్టకు సమాంతరంగా అర కిలోమీటరు దిగి తరువాత దక్షిణం వైపుకి తిరిగి పశ్చిమ వైపున వున్న గుట్టపైన కిలోమీటరు దూరం నడవాలి. ఆ [[గుట్ట]] కొనను చేరుకొన్నాక మళ్ళీ ఉత్తరవైపునకు తిరిగి గుట్టాల మధ్య లోయ లోనికి దిగాలి. ఆ దారిలొ ఎన్నే గుహలు, సన్నని జలధారలు కనిపిస్తాయి. గుండం కొంత దూరంలో ఉందనగా లోయ అడుగు బాగానికి చేరుకుంటాం. గుండం నుండి పారే నీటి ప్రవాహం వెంబడి రెండు గుట్టల మధ్య గల ఇరుకైన లోయలో జాగ్రత్తగా నడవాలి. ఒక్కోచోట బెత్తెడు దారిలో నడవాల్సి వుంటుంది. ఏమరు పాటుగా కాలు జారితే ఇక కైలాసానికే. గుండం చేరిన తర్వాత అక్కడి దృశ్యం చాల అందంగా కనిపిస్తుంది. తల పైకెత్తి ఆకాశం వైపు చూస్తే చుట్టు ఎత్తైన కొండలు, దట్టమైన అడవి మధ్యలోనుండి ఆకాశం కుండ మూతి లోపలి నుండి ఆకాశం కనబడినట్లు కనబడుతుంది. గుండంలోని నీరు అతి చల్లగా, స్వచ్ఛంగా వుంటుంది. అనేక వనమూలికలతో కలిసిన ఆనీరు ఆరోగ్యానికి చాల మంచిది. గుండం ఒడ్డు పైన తూర్పు ముఖంగా రెండు గుహలు ఒకదానిపై ఒకటి ఉన్నాయి. పై గుహనే ముందు చేరుకోవచ్చు. ఆ గుహలోనే ప్రధాన దైవ మైన లింగమయ్య స్వామి [[లింగం]] ఉంది. స్థానిక [[చెంచు]]లే ఇక్కడ పూజారులు. క్రింద గుహలో కూడా లింగమే ఉంది. గుడి ముందు మాత్రం [[వీరభద్రుడు]], -గంగమ్మ విగ్రహాలున్నాయి.

==జాతర==
సలేశ్వరం [[జాతర]] సంవత్సరాని కొక సారి చైత్ర పౌర్ణమికి రెండు రోజులు ముందు, రెండు రోజులు వెనుక మొత్తం ఐదు రోజులపాటూ జరుగుతుంది. ఈ [[జాతర]] ఎండాకాలంలో అడవిలో జరుతుంది గాన కొంతమంది దాతలు ఉచిత భోజన వసతి కలిగిస్తున్నారు. భక్తులు వచ్చేటప్పుడు &quot;వత్తన్నం వత్తన్నం లింగమయ్యో&quot; అంటు వస్తారు. వెళ్లేటప్పుడు &quot;పోతున్నం పోతున్నం లింగమయ్యొ&quot; అని అరుస్తూ నడుస్తుంటారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Telugu|first=TV9|date=2022-04-14|title=Saleshwaram Festival: ఎప్పుడెప్పుడా అని ఎదురు చూస్తున్న భక్తులకు శుభవార్త.. రేపటి నుంచే సలేశ్వరం జాతర..|url=https://tv9telugu.com/spiritual/saleshwaram-festival-start-from-15th-april-to-17th-april-2022-know-the-details-683855.html|access-date=2022-04-14|website=TV9 Telugu|language=te}}&lt;/ref&gt;

కరోనా కారణంగా రెండేళ్లు సలేశ్వరం యాత్ర నిలిపివేయడంతో 2022లో బ్రహ్మోత్సవాల సందర్భంగా లింగమయ్య దర్శనానికి భక్తులు పెద్ద సంఖ్యలో తరలివచ్చారు. ఉదయం 7 నుంచి సాయంత్రం 6 గంటల మధ్య మాత్రమే సలేశ్వరం చేరుకోవాలని అటవీశాఖ అధికారులు భక్తులకు ఆంక్షలు విధించడం గమనార్హం.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-04-16|title=ఆంక్షల నడుమ.. సలేశ్వరం యాత్ర షురూ|url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/amidst-the-restrictions-saleswaram-yatra-started-ngts-telangana-1822041602444459|access-date=2022-04-16|website=www.andhrajyothy.com|language=en}}&lt;/ref&gt;

==చారిత్రక ఆధారాలు==
[[నాగార్జున కొండ]]లో బయట పడిన [[ఇక్ష్వాకులు|ఇక్ష్యాకుల]] నాటి అనగా సా.శ. 260 నాటి శాసనాలలో చుళదమ్మగిరి గురించిన ప్రస్తావన ఉంది. ఆ గిరిపై అనాడు శ్రీ లంక నుండి వచ్చిన [[బౌద్ధ మతం|బౌద్ద బిక్షవులు]] కొరకు అరామాలు, విహారాలు కట్టించారట. ఆ చుళ దమ్మగిరి ఈ సలేశ్వరమే నని నమ్మకం. కారణం అక్కడ ఇక్ష్యాకుల కాలపు కట్టడాలు ఉన్నాయి. లింగమయ్య గుడి గోడల ఇటుకల పరిమాణం 16&quot;/10&quot;/3&quot; గా ఉన్నాయి. అలాంటి ఇటుకల వాడకం ఇక్ష్వాకుల కాలంలోనే ఉండేది. . &quot;సుళ&quot; తెలుగులో &quot;సుల&quot; అవుతుంది కాబట్టి బౌద్ద క్షేత్రం శైవ క్షేత్ర్తంగా మార్పు చెందాక సులేస్వరంగా ......చివరగా సులేశ్వరంగా మారి వుంటుంది. ఇక్ష్యాకుల నిర్మాణాలకు అధనంగా [[విష్ణుకుండినులు|విష్ణు కుండిను]]ల సా.శ.. 360 ---370 కాలపు నిర్మాణాలు కూడా ఉన్నాయి. వీరి ఇటుకల పరిమాణసం 10'&quot;/ 10&quot;/3&quot; . దిగువ [[గుహ]]లోని గర్బగుడి ముఖ ద్వారం పైన విష్ణు కుండినుల చిహ్నమగు పూలకుండి శిలాఫలకం ఉంది. ద్వారా బందంపై గడప మధ్యన గంగమ్మ విగ్రహం ఉంది. ద్వారం ముందర కుడి పక్కన సుమారు రెండున్నర అడుగుల ఎత్తున నల్లసరపు మీసాల వీరభద్రుని విగ్రహం నాలుగు చేతులలలో నాలుగు ఆయుధాలు ఉన్నాయి. కుడి చేతిలో గొడ్డలి, కత్తి, ఒక ఎడమ చేతిలో ఢమరుకం ఎడమ చేయి కిందికి వాలి ఒక ఆయుధాన్ని పట్టుకుని ఉంది. బీరభద్రుని కింద కుడి వైపున పబ్బతి పట్టు కున్న [[కిరీటము|కిరీటం]] లేని వినాయాకుని ప్రతిమ ఉండగా ఎడమ వైపున స్త్రీమూర్తి ఉంది. ద్వారానికి ఎడమ వైపున విడిగా రెండు గంగమ్మ విగ్రహాలున్నాయి. ఇవే పాతవిగా కనబడుతున్నాయి. ఈ విగ్రహాల ముందు ఒకనాటి స్థిర నివాసాన్ని సూచించే [[విసురు రాయి]] ఉంది. గుడికి ఎడమ వై పున గల అరాతి గోడకి బ్రంహీ లిపిలో ఒక శాసనం చెక్కబడి ఉంది. కుడివైపున గల గోడమీద ఒక ప్రాచీన తెలుగు శాసనం కూడా ఉంది. ఈ రెండూ విష్ణు కుండినుల శాసనాలుగా తోస్తున్నాయి. వీటిని చరిత్ర కారులు చదివి వివరిస్తే విక్ష్ణుకుండినుల జన్మస్థానాన్ని కచ్చితంగా నిర్ణయించ వచ్చు. స్థల మహాత్యం అనే ఒక ప్రాచీన తెలుగు క్షేత్ర మహాత్యం కావ్యాలలో సలేశ్వరాన్ని రుద్ర కుండంగా, దీనికి ఈశాన్యాన గల మల్లెల తీర్థం అనే జలపాతాన్ని [[విష్ణు కుండంగా,]] పశ్చిమాన గల [[లొద్ది]] అనగా గుండాన్ని [[బ్రంహ కుండం]]గా పేరొన్నారు. [[విష్ణుకుండినులు|విష్ణు కుండిన రాజులు]] ఈ ప్రాంతం నుంచి ఎదిగినారు కనుకనే ఈ ప్రాంతపు పేరు పెట్టుకున్నారు. ఈ విషయాన్ని ప్రముఖ చరిత్ర కారుడు బి.ఎన్ శాస్త్రి నిరూపించారు. సా.శ. పదమూడవ శతాబ్దాంత కాలం నాటి [[మల్లికార్హ్జున పండితారాద్య చరిత్ర]]లో, [[శ్రీపర్వత క్షేత్ర మహాత్యం]]లో కూడా ఈ సలేశ్వర విశేషాలను పాల్కురి సోమనాధుడు విశేషంగా వర్ణించాడు. 17 వ శతాబ్దాంతంలో [[మహారాష్ట్ర]]కు చెందిన చత్రపతి శివాజి కూడా ఇక్కడ అశ్రయం పొందినట్లు స్థానిక చరిత్ర వలన తెలుస్తుంది.

==ప్రకృతి ==
సలేశ్వరం లోయ సుమారు రెండు కిలో మీటర్ల పొడవుండి మనకు [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]] లోని గ్రాండ్ క్యానన్ను గుర్తు చేస్తుంది. గ్రాండ్ కానన్ అందాలను చాలమంది [[మెకన్నాస్ గోల్డ్]] సినిమాలో చూసి వుంటారు. సలేశ్వరం లోని తూర్పు గుట్ట పొడువునా స్పష్టమైన దారులు ఉన్నాయి. అవి [[జంతువులు]] నీటి కోశం వెళ్లే మార్గాలని స్థానిక [[గిరిజనులు]] చెప్తారు. పడమటి గుట్టలో ఎన్నో గుహలున్నాయి. అవన్నీ కాలానుగుణంగా ఒకప్పుడు ఆది మానవులకు, ఆ తరువాత అబౌద్ద బిక్షవులకు, ఆపైన మునులకు, ఋషులకు స్థావరాలుగా వుండేవని అక్కడి ఆధారాలను బట్టి తెలుస్తుంది. [[ప్రకృతి]] ప్రేమికులకు, పర్యాటకులకు, చరిత్ర పరిశోధకులకు చాల బాగా నచ్చే ప్రదేశం ఇది.&lt;ref&gt;(మూలం: ఆదివారం; ఆంధ్ర జ్యోతి: 29 మే నెల 2011)&lt;/ref&gt;


'''సలేశ్వరం శాసనాలు:'''

         సలేశ్వరంలో లింగమయ్య(ప్రధాన దేవాలయం) గుహ కింద ఉన్న గుహలో ఇటుకల నిర్మాణం ఉంది.  అక్కడున్న గర్భగుడి ముందు కుడివైపున 3అడుగుల మీసాల వీరభద్రుని శిల్పం ఉంది. చతుర్భుజుడైన వీరభద్రుడు పరహస్తాలలో గొడ్డలి(చండీశునివలె), ఢమరుకాలు, నిజహస్తాలలో ఖడ్గం, డాలు ధరించి స్థానకభంగిమలో కనిపిస్తున్నాడు. అతనికి కుడివైపున చేతి కిందుగా దక్షుడున్నాడు. గర్భగుడికి ఎడమవైపున రెండు కాలాముఖశైవ గురువుల శిల్పాలున్నాయి. ఒకటి ఎర్రఇసికరాయిలో చెక్కింది. రెండవది నల్లరాయిలో. గర్భగుడి ద్వారబంధం ఉత్తరాశిమీద (గజ)లక్ష్మి లలాటబింబంగా ఉన్నది. కింద కడపకు రెండువైపుల రెండు సింహాల తలలు చెక్కివున్నాయి. ద్వారబంధానికి కిందివైపు రెండువైపుల రెండు పూలకుండీలవలె కనిపించే కలశాలున్నాయి. శైవగురువుల దగ్గరగా పురాతన విసుర్రాయి వుంది. మరొకచోట రోలు కూడా కనపడుతున్నది.

         గుడికి ఎడమవైపునున్న రాతిగోడమీద 7వ శతాబ్దపు బ్రాహ్మీలిపిలో ‘ శ్రీ ఉత్పత్తి పిడుగు’ అని, 9వ శతాబ్దపు దేవనాగరిలిపిలో ‘శ్రీ విశిష్ట కంకాళధారి’ అనే రెండు శాసనాలు అగుపిస్తాయి. మరి రెండు తెలుగు శాసనాలు అప్రకటితంగా ఉన్నాయి.

         సలేశ్వరాన్ని శ్రీలంక నుంచి వచ్చి బౌద్ధధర్మం స్వీకరించిన వందలాది భిక్షుకుల నివాసంకోసం నిర్మించిన బౌద్ధారామాల ఛులధమ్మగిరి అనుకోవడం అంత సమంజసం కాదేమో. నాగార్జునకొండ పరిసరాల్లోనే ఆ బౌద్ధధర్మ నిర్మాణాలుంటాయి. సలేశ్వరంలో అంతపెద్దగా బౌద్ధనిర్మాణాలేవి కనిపించలేదు. పైన శాసనాలున్న గుడిలో కనిపించే ఇటికెలు వివిధకాలాలకు చెందినవి. విష్ణుకుండినుల ఇటుకలు కనిపించడం విశేషం. ఉత్పత్తిపిడుగు శాసనం వారి కాలానిదే. వారి కాలంలోనే ఉత్పత్తి పిడుగు శాసనాలు ప్రకటితమైనాయి. అది కాలాముఖశైవులు బౌద్ధ, జైనాల మీద పిడుగుపాటుగా పడి నిర్మూలించాలనుకునే ఉద్యమ నినాదంగా కనిపిస్తుంది ఉత్పత్తి పిడుగు. కాలాముఖులు ధరించిన కొత్త పేరు.

[[దస్త్రం:సలేశ్వరం-శ్రీ ఉత్పత్తి పిడుగు శాసనం.jpg|thumb]]


శ్రీ ఉత్పత్తి పిడుగు, 7వ శ. బ్రాహ్మీలిపి, ప్రాకృతభాష


శ్రీ విశిష్ట / కంకాలధారి, 9వ శతాబ్దపు దేవనాగరి లిపి, సంస్కృత భాష

         
                                                           శ్రీరామోజు హరగోపాల్, 9949498698

                                                           కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం

శాసనాల ఫోటోగ్రఫీ: దాసరి మల్లికార్జున్, అచ్చంపేట, కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం


==సూచికలు==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:మహబూబ్ నగర్ జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు]]
[[వర్గం:మహబూబ్ నగర్ జిల్లా దేవాలయాలు]]
[[వర్గం:పుణ్యక్షేత్రాలు]]
[[వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]]</text>
      <sha1>9fwzxd7jfg36foydugqupo27lken1vf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957273</id>
      <parentid>4957272</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T13:19:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jillela Shravya</username>
        <id>152498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23560" sha1="5uqual35w48dvs8nieywspntcz0ye0n" xml:space="preserve">[[File:Salesvaram falls.JPG|thumb|సలేశ్వరం]]
'''సలేశ్వరం''' (Saleshwaram) [[తెలంగాణ]]&lt;nowiki/&gt;లోని ఒక యాత్రాస్థలం . [[శ్రీశైల క్షేత్రం|శ్రీశైలానికి]] 40 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఇది ప్రకృతి రమణీయతతో అలరారుతున్న అందమైన ప్రదేశం, చారిత్రిక ప్రాముఖ్యత గల ప్రదేశం, ఆధ్యాత్మిక ప్రదేశం. ఇది శ్రీశైలం అడవులలోని ఒక ఆదిమవాసి యత్రాస్థలం. ఇక్కడ సంవత్సరానికి ఒకసారి [[జాతర]] జరుగుతుంది. ఈ జాతర [[ఉగాది]] వెళ్ళిన తరువాత చైత్ర [[పౌర్ణమి]]కి మొదలవుతుంది.  [[అడవి]]లో 25 కిలోమీటర్ల దూరం ప్రయాణం చేయవలసి వుంటుంది. ఇందులో 20 కిలోమీటర్ల వాహన ప్రయాణం సాధ్యపడుతుంది. అక్కడి నుండి 5 కిలొమిటర్ల కాలినడక తప్పదు. ఇక్కడ [[ఈశ్వరుడు]] [[శివలింగం|లింగ]] రూపంలో దర్శనమిస్తాడు. ఇక్కడ శంకరుడు [[లోయ]]లో వున్న [[గుహ]]లో దర్శనమిస్తాడు. ఇక్కడ సంవత్సరంలో 4 రోజులు మాత్రమే ఈ అడవిలోనికి అనుమతి వుంటుంది. ఇక్కడ జలపాతానికి సందర్శకులు అందరూ ముగ్ధులు అవుతారు.

==ఉనికి==
ఇది తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని నాగర్ కర్నూలు జిల్లాలో [[నల్లమల]] అడవులలో ఉంది. [[హైదరాబాదు]] నుండి [[శ్రీశైలం]] వెళ్ళే రహదారిలొ 150 కిలోమీటరు రాయి నుండి 32 కిలోమీటర్ల దూరంలో దట్టమైన అడవుల్లో ఉంది. ఆటవీ శాఖ వారి అనుమతితో ఆ దారెంబడి పది కిలోమీటర్ల దూరం వెళ్లగానే రోడ్డు ప్రక్కన నిజాం కాలం నాటి ఒక పురాతన కట్టడం కనబడుతుంది.
[[File:Beauty of Saleswaram hills.JPG|thumb|సలేశ్వరం కొండల దృశ్యం]]
==చరిత్ర==
అక్కడి పకృతి అందాలకు ముగ్దుడైన [[నిజాం]] వంద సంవత్సరాలకు ముందే అక్కడ ఒక వేసవి విడిదిని నిర్మించాడు. అదిప్పుడు శిథిలావస్థలో ఉంది. ఆ ప్రదేశానికి [[ఫరహాబాద్ దృశ్య కేంద్రం|ఫరాహబాద్]] అనిపేరు. అనగా అందమైన ప్రదేశం అని ఆర్థం. అంతకు ముందు దాని పేరు' పుల్ల చెలమల'. 1973 లో 'ప్రాజెక్ట్ టైగర్' పేరిట పులుల సంరక్షణా కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేసారు. అది భారతదేశంలోనే అతి పెద్ద పులుల సరక్షణా కేంద్రం. [[నిజాం]] విడిది నుండి ఎడమ వైపున 22 కిలోమీటర్ల దూరం వెళ్లిన తర్వాత సలేశ్వరం బేస్ క్యాంపు వస్తుంది. అక్కడే వాహనాలను ఆపుకోవచ్చు. అక్కడినుండి సలేశ్వరం అనే జలపాతం చేరుకోడానికి రెండు కిలొమీటర్ల దూరం నడవాలి. అక్కడ రెండు పొడవైన ఎత్తైన రెండు గుట్టలు ఒకదాని కొకటి సమాంతరంగా వుంటాయి. మధ్యలో ఒక లోతైన లోయ లోనికి ఆ జలదార పడుతుంది. తూర్పు గుట్టకు సమాంతరంగా అర కిలోమీటరు దిగి తరువాత దక్షిణం వైపుకి తిరిగి పశ్చిమ వైపున వున్న గుట్టపైన కిలోమీటరు దూరం నడవాలి. ఆ [[గుట్ట]] కొనను చేరుకొన్నాక మళ్ళీ ఉత్తరవైపునకు తిరిగి గుట్టాల మధ్య లోయ లోనికి దిగాలి. ఆ దారిలొ ఎన్నే గుహలు, సన్నని జలధారలు కనిపిస్తాయి. గుండం కొంత దూరంలో ఉందనగా లోయ అడుగు బాగానికి చేరుకుంటాం. గుండం నుండి పారే నీటి ప్రవాహం వెంబడి రెండు గుట్టల మధ్య గల ఇరుకైన లోయలో జాగ్రత్తగా నడవాలి. ఒక్కోచోట బెత్తెడు దారిలో నడవాల్సి వుంటుంది. ఏమరు పాటుగా కాలు జారితే ఇక కైలాసానికే. గుండం చేరిన తర్వాత అక్కడి దృశ్యం చాల అందంగా కనిపిస్తుంది. తల పైకెత్తి ఆకాశం వైపు చూస్తే చుట్టు ఎత్తైన కొండలు, దట్టమైన అడవి మధ్యలోనుండి ఆకాశం కుండ మూతి లోపలి నుండి ఆకాశం కనబడినట్లు కనబడుతుంది. గుండంలోని నీరు అతి చల్లగా, స్వచ్ఛంగా వుంటుంది. అనేక వనమూలికలతో కలిసిన ఆనీరు ఆరోగ్యానికి చాల మంచిది. గుండం ఒడ్డు పైన తూర్పు ముఖంగా రెండు గుహలు ఒకదానిపై ఒకటి ఉన్నాయి. పై గుహనే ముందు చేరుకోవచ్చు. ఆ గుహలోనే ప్రధాన దైవ మైన లింగమయ్య స్వామి [[లింగం]] ఉంది. స్థానిక [[చెంచు]]లే ఇక్కడ పూజారులు. క్రింద గుహలో కూడా లింగమే ఉంది. గుడి ముందు మాత్రం [[వీరభద్రుడు]], -గంగమ్మ విగ్రహాలున్నాయి.

==జాతర==
సలేశ్వరం [[జాతర]] సంవత్సరాని కొక సారి చైత్ర పౌర్ణమికి రెండు రోజులు ముందు, రెండు రోజులు వెనుక మొత్తం ఐదు రోజులపాటూ జరుగుతుంది. ఈ [[జాతర]] ఎండాకాలంలో అడవిలో జరుతుంది గాన కొంతమంది దాతలు ఉచిత భోజన వసతి కలిగిస్తున్నారు. భక్తులు వచ్చేటప్పుడు &quot;వత్తన్నం వత్తన్నం లింగమయ్యో&quot; అంటు వస్తారు. వెళ్లేటప్పుడు &quot;పోతున్నం పోతున్నం లింగమయ్యొ&quot; అని అరుస్తూ నడుస్తుంటారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Telugu|first=TV9|date=2022-04-14|title=Saleshwaram Festival: ఎప్పుడెప్పుడా అని ఎదురు చూస్తున్న భక్తులకు శుభవార్త.. రేపటి నుంచే సలేశ్వరం జాతర..|url=https://tv9telugu.com/spiritual/saleshwaram-festival-start-from-15th-april-to-17th-april-2022-know-the-details-683855.html|access-date=2022-04-14|website=TV9 Telugu|language=te}}&lt;/ref&gt;

కరోనా కారణంగా రెండేళ్లు సలేశ్వరం యాత్ర నిలిపివేయడంతో 2022లో బ్రహ్మోత్సవాల సందర్భంగా లింగమయ్య దర్శనానికి భక్తులు పెద్ద సంఖ్యలో తరలివచ్చారు. ఉదయం 7 నుంచి సాయంత్రం 6 గంటల మధ్య మాత్రమే సలేశ్వరం చేరుకోవాలని అటవీశాఖ అధికారులు భక్తులకు ఆంక్షలు విధించడం గమనార్హం.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-04-16|title=ఆంక్షల నడుమ.. సలేశ్వరం యాత్ర షురూ|url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/amidst-the-restrictions-saleswaram-yatra-started-ngts-telangana-1822041602444459|access-date=2022-04-16|website=www.andhrajyothy.com|language=en}}&lt;/ref&gt;

==చారిత్రక ఆధారాలు==
[[నాగార్జున కొండ]]లో బయట పడిన [[ఇక్ష్వాకులు|ఇక్ష్యాకుల]] నాటి అనగా సా.శ. 260 నాటి శాసనాలలో చుళదమ్మగిరి గురించిన ప్రస్తావన ఉంది. ఆ గిరిపై అనాడు శ్రీ లంక నుండి వచ్చిన [[బౌద్ధ మతం|బౌద్ద బిక్షవులు]] కొరకు అరామాలు, విహారాలు కట్టించారట. ఆ చుళ దమ్మగిరి ఈ సలేశ్వరమే నని నమ్మకం. కారణం అక్కడ ఇక్ష్యాకుల కాలపు కట్టడాలు ఉన్నాయి. లింగమయ్య గుడి గోడల ఇటుకల పరిమాణం 16&quot;/10&quot;/3&quot; గా ఉన్నాయి. అలాంటి ఇటుకల వాడకం ఇక్ష్వాకుల కాలంలోనే ఉండేది. . &quot;సుళ&quot; తెలుగులో &quot;సుల&quot; అవుతుంది కాబట్టి బౌద్ద క్షేత్రం శైవ క్షేత్ర్తంగా మార్పు చెందాక సులేస్వరంగా ......చివరగా సులేశ్వరంగా మారి వుంటుంది. ఇక్ష్యాకుల నిర్మాణాలకు అధనంగా [[విష్ణుకుండినులు|విష్ణు కుండిను]]ల సా.శ.. 360 ---370 కాలపు నిర్మాణాలు కూడా ఉన్నాయి. వీరి ఇటుకల పరిమాణసం 10'&quot;/ 10&quot;/3&quot; . దిగువ [[గుహ]]లోని గర్బగుడి ముఖ ద్వారం పైన విష్ణు కుండినుల చిహ్నమగు పూలకుండి శిలాఫలకం ఉంది. ద్వారా బందంపై గడప మధ్యన గంగమ్మ విగ్రహం ఉంది. ద్వారం ముందర కుడి పక్కన సుమారు రెండున్నర అడుగుల ఎత్తున నల్లసరపు మీసాల వీరభద్రుని విగ్రహం నాలుగు చేతులలలో నాలుగు ఆయుధాలు ఉన్నాయి. కుడి చేతిలో గొడ్డలి, కత్తి, ఒక ఎడమ చేతిలో ఢమరుకం ఎడమ చేయి కిందికి వాలి ఒక ఆయుధాన్ని పట్టుకుని ఉంది. బీరభద్రుని కింద కుడి వైపున పబ్బతి పట్టు కున్న [[కిరీటము|కిరీటం]] లేని వినాయాకుని ప్రతిమ ఉండగా ఎడమ వైపున స్త్రీమూర్తి ఉంది. ద్వారానికి ఎడమ వైపున విడిగా రెండు గంగమ్మ విగ్రహాలున్నాయి. ఇవే పాతవిగా కనబడుతున్నాయి. ఈ విగ్రహాల ముందు ఒకనాటి స్థిర నివాసాన్ని సూచించే [[విసురు రాయి]] ఉంది. గుడికి ఎడమ వై పున గల అరాతి గోడకి బ్రంహీ లిపిలో ఒక శాసనం చెక్కబడి ఉంది. కుడివైపున గల గోడమీద ఒక ప్రాచీన తెలుగు శాసనం కూడా ఉంది. ఈ రెండూ విష్ణు కుండినుల శాసనాలుగా తోస్తున్నాయి. వీటిని చరిత్ర కారులు చదివి వివరిస్తే విక్ష్ణుకుండినుల జన్మస్థానాన్ని కచ్చితంగా నిర్ణయించ వచ్చు. స్థల మహాత్యం అనే ఒక ప్రాచీన తెలుగు క్షేత్ర మహాత్యం కావ్యాలలో సలేశ్వరాన్ని రుద్ర కుండంగా, దీనికి ఈశాన్యాన గల మల్లెల తీర్థం అనే జలపాతాన్ని [[విష్ణు కుండంగా,]] పశ్చిమాన గల [[లొద్ది]] అనగా గుండాన్ని [[బ్రంహ కుండం]]గా పేరొన్నారు. [[విష్ణుకుండినులు|విష్ణు కుండిన రాజులు]] ఈ ప్రాంతం నుంచి ఎదిగినారు కనుకనే ఈ ప్రాంతపు పేరు పెట్టుకున్నారు. ఈ విషయాన్ని ప్రముఖ చరిత్ర కారుడు బి.ఎన్ శాస్త్రి నిరూపించారు. సా.శ. పదమూడవ శతాబ్దాంత కాలం నాటి [[మల్లికార్హ్జున పండితారాద్య చరిత్ర]]లో, [[శ్రీపర్వత క్షేత్ర మహాత్యం]]లో కూడా ఈ సలేశ్వర విశేషాలను పాల్కురి సోమనాధుడు విశేషంగా వర్ణించాడు. 17 వ శతాబ్దాంతంలో [[మహారాష్ట్ర]]కు చెందిన చత్రపతి శివాజి కూడా ఇక్కడ అశ్రయం పొందినట్లు స్థానిక చరిత్ర వలన తెలుస్తుంది.

==ప్రకృతి ==
సలేశ్వరం లోయ సుమారు రెండు కిలో మీటర్ల పొడవుండి మనకు [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]] లోని గ్రాండ్ క్యానన్ను గుర్తు చేస్తుంది. గ్రాండ్ కానన్ అందాలను చాలమంది [[మెకన్నాస్ గోల్డ్]] సినిమాలో చూసి వుంటారు. సలేశ్వరం లోని తూర్పు గుట్ట పొడువునా స్పష్టమైన దారులు ఉన్నాయి. అవి [[జంతువులు]] నీటి కోశం వెళ్లే మార్గాలని స్థానిక [[గిరిజనులు]] చెప్తారు. పడమటి గుట్టలో ఎన్నో గుహలున్నాయి. అవన్నీ కాలానుగుణంగా ఒకప్పుడు ఆది మానవులకు, ఆ తరువాత అబౌద్ద బిక్షవులకు, ఆపైన మునులకు, ఋషులకు స్థావరాలుగా వుండేవని అక్కడి ఆధారాలను బట్టి తెలుస్తుంది. [[ప్రకృతి]] ప్రేమికులకు, పర్యాటకులకు, చరిత్ర పరిశోధకులకు చాల బాగా నచ్చే ప్రదేశం ఇది.&lt;ref&gt;(మూలం: ఆదివారం; ఆంధ్ర జ్యోతి: 29 మే నెల 2011)&lt;/ref&gt;


'''సలేశ్వరం శాసనాలు:'''

         సలేశ్వరంలో లింగమయ్య(ప్రధాన దేవాలయం) గుహ కింద ఉన్న గుహలో ఇటుకల నిర్మాణం ఉంది.  అక్కడున్న గర్భగుడి ముందు కుడివైపున 3అడుగుల మీసాల వీరభద్రుని శిల్పం ఉంది. చతుర్భుజుడైన వీరభద్రుడు పరహస్తాలలో గొడ్డలి(చండీశునివలె), ఢమరుకాలు, నిజహస్తాలలో ఖడ్గం, డాలు ధరించి స్థానకభంగిమలో కనిపిస్తున్నాడు. అతనికి కుడివైపున చేతి కిందుగా దక్షుడున్నాడు. గర్భగుడికి ఎడమవైపున రెండు కాలాముఖశైవ గురువుల శిల్పాలున్నాయి. ఒకటి ఎర్రఇసికరాయిలో చెక్కింది. రెండవది నల్లరాయిలో. గర్భగుడి ద్వారబంధం ఉత్తరాశిమీద (గజ)లక్ష్మి లలాటబింబంగా ఉన్నది. కింద కడపకు రెండువైపుల రెండు సింహాల తలలు చెక్కివున్నాయి. ద్వారబంధానికి కిందివైపు రెండువైపుల రెండు పూలకుండీలవలె కనిపించే కలశాలున్నాయి. శైవగురువుల దగ్గరగా పురాతన విసుర్రాయి వుంది. మరొకచోట రోలు కూడా కనపడుతున్నది.

         గుడికి ఎడమవైపునున్న రాతిగోడమీద 7వ శతాబ్దపు బ్రాహ్మీలిపిలో ‘ శ్రీ ఉత్పత్తి పిడుగు’ అని, 9వ శతాబ్దపు దేవనాగరిలిపిలో ‘శ్రీ విశిష్ట కంకాళధారి’ అనే రెండు శాసనాలు అగుపిస్తాయి. మరి రెండు తెలుగు శాసనాలు అప్రకటితంగా ఉన్నాయి.

         సలేశ్వరాన్ని శ్రీలంక నుంచి వచ్చి బౌద్ధధర్మం స్వీకరించిన వందలాది భిక్షుకుల నివాసంకోసం నిర్మించిన బౌద్ధారామాల ఛులధమ్మగిరి అనుకోవడం అంత సమంజసం కాదేమో. నాగార్జునకొండ పరిసరాల్లోనే ఆ బౌద్ధధర్మ నిర్మాణాలుంటాయి. సలేశ్వరంలో అంతపెద్దగా బౌద్ధనిర్మాణాలేవి కనిపించలేదు. పైన శాసనాలున్న గుడిలో కనిపించే ఇటికెలు వివిధకాలాలకు చెందినవి. విష్ణుకుండినుల ఇటుకలు కనిపించడం విశేషం. ఉత్పత్తిపిడుగు శాసనం వారి కాలానిదే. వారి కాలంలోనే ఉత్పత్తి పిడుగు శాసనాలు ప్రకటితమైనాయి. అది కాలాముఖశైవులు బౌద్ధ, జైనాల మీద పిడుగుపాటుగా పడి నిర్మూలించాలనుకునే ఉద్యమ నినాదంగా కనిపిస్తుంది ఉత్పత్తి పిడుగు. కాలాముఖులు ధరించిన కొత్త పేరు.

[[దస్త్రం:సలేశ్వరం-శ్రీ ఉత్పత్తి పిడుగు శాసనం.jpg|thumb]]


శ్రీ ఉత్పత్తి పిడుగు, 7వ శ. బ్రాహ్మీలిపి, ప్రాకృతభాష


శ్రీ విశిష్ట / కంకాలధారి, 9వ శతాబ్దపు దేవనాగరి లిపి, సంస్కృత భాష

         
                                                           శ్రీరామోజు హరగోపాల్, 9949498698

                                                           కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం

శాసనాల ఫోటోగ్రఫీ: దాసరి మల్లికార్జున్, అచ్చంపేట, కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం


==సూచికలు==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:మహబూబ్ నగర్ జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు]]
[[వర్గం:మహబూబ్ నగర్ జిల్లా దేవాలయాలు]]
[[వర్గం:పుణ్యక్షేత్రాలు]]
[[వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]]</text>
      <sha1>5uqual35w48dvs8nieywspntcz0ye0n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఛోటా ఉదయ్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116240</id>
    <revision>
      <id>4957410</id>
      <parentid>4282410</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:17:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* విజయం సాధించిన సభ్యులు */</comment>
      <origin>4957410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4886" sha1="mzd5rfw1ddtn5bbrm0ml3ulr1jo0nar" xml:space="preserve">{{మూలాలు సమీక్షించండి}}{{Databox}}[[దస్త్రం:Naranbhai Rathwa at the inauguration of a National Technical Seminar on Mechanization of Track Maintenance, Relaying and Construction on Indian Railways in New Delhi on January 20, 2005 (cropped).jpg|thumb|నారన్ భాయి రత్వా, పార్లమెంటు సభ్యునిగా సేవలందించిన వ్యక్తి]]
'''ఛోటా ఉదయ్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం''' ([[గుజరాతి భాష|గుజరాతి]]: છોટા ઉદેપુર લોકસભા મતવિસ્તાર) గుజరాత్ రాష్ట్రంలోని 26 లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. 1977 నుంచి ఇప్పటివరకు ఈ లోక్‌సభ నియోజకవర్గానికి జరిగిన 10 ఎన్నికలలో 8 సార్లు భారత జాతీయ కాంగ్రెస్, 2 సార్లు భారతీయ జనతా పార్టీలు విజయం సాధించాయి.
==అసెంబ్లీ సెగ్మెంట్లు==
ఈ లోక్‌సభ నియోజకవర్గ పరిధిలో 7 అసెంబ్లీ సెగ్మంట్లు ఉన్నాయి.
*[[హలోల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హలోల్]]
*[[ఛోటా ఉదయపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఛోటా ఉదయ్‌పూర్]]
*[[జెట్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జేట్‌పూర్]]
*[[సంఖేడా శాసనసభ నియోజకవర్గం|సంఖేడా]]
*[[దభోయ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|దభోయ్]]
*[[పాద్రా శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాద్రా]] 
*[[నాందోడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాందోడ్]] 
==విజయం సాధించిన సభ్యులు==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!సంవత్సరం
!విజేత
! colspan=&quot;2&quot; |పార్టీ
|-
|1967
|మనుభాయ్ పటేల్
| rowspan=&quot;3&quot; {{party color cell|Indian National Congress}}
| rowspan=&quot;3&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|1971
|[[ప్రభుదాస్ పటేల్]]
|-
|1977
| rowspan=&quot;3&quot; |అమర్‌సింహ రథావా
|-
|1980
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|1984
| rowspan=&quot;5&quot; {{party color cell|Indian National Congress}}
| rowspan=&quot;5&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|1989
| rowspan=&quot;4&quot; |నారన్‌భాయ్ రాత్వా
|-
|1991
|-
|1996
|-
|1998
|-
|1999
|రామ్‌సిన్హ్ రత్వా
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
|-
|2004
|నారన్‌భాయ్ రాత్వా
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|2009
| rowspan=&quot;2&quot; |రామ్‌సిన్హ్ రత్వా
| rowspan=&quot;4&quot; {{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
| rowspan=&quot;4&quot; |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
|-
|2014
|-
|2019
|గీతాబెన్ రత్వా
|-
|[[2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2024]]&lt;ref name=&quot;2024 Loksabha Elections Results - Chhota Udaipur&quot;&gt;{{cite news|url=https://results.eci.gov.in/PcResultGenJune2024/candidateswise-S0621.htm|title=2024 Loksabha Elections Results - Chhota Udaipur|last1=Election Commision of India|date=4 June 2024|accessdate=20 July 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240720133227/https://results.eci.gov.in/PcResultGenJune2024/candidateswise-S0621.htm|archivedate=20 July 2024}}&lt;/ref&gt;
|[[జషుభాయ్ రథ్వా|జాషుభాయ్ రథ్వా]]
|}

==ఇవి కూడా చూడండి==
*[[ఛోటా ఉదయపూర్|ఛోటా ఉదయ్‌పూర్]]
*[[ఛోటా ఉదయపూర్ జిల్లా|ఛోటా ఉదయ్‌పూర్ జిల్లా]]
==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}

{{గుజరాత్  లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు}}

[[వర్గం:గుజరాత్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు]]
[[వర్గం:షెడ్యూల్డ్ తెగలకు కేటాయించిన లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు]]</text>
      <sha1>mzd5rfw1ddtn5bbrm0ml3ulr1jo0nar</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957472</id>
      <parentid>4957410</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:01:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4887" sha1="jawsrrcnc9vtwihm1wqil3cifx5n40k" xml:space="preserve">{{మూలాలు సమీక్షించండి}}
{{Databox}}[[దస్త్రం:Naranbhai Rathwa at the inauguration of a National Technical Seminar on Mechanization of Track Maintenance, Relaying and Construction on Indian Railways in New Delhi on January 20, 2005 (cropped).jpg|thumb|నారన్ భాయి రత్వా, పార్లమెంటు సభ్యునిగా సేవలందించిన వ్యక్తి]]
'''ఛోటా ఉదయ్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం''' ([[గుజరాతి భాష|గుజరాతి]]: છોટા ઉદેપુર લોકસભા મતવિસ્તાર) గుజరాత్ రాష్ట్రంలోని 26 లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. 1977 నుంచి ఇప్పటివరకు ఈ లోక్‌సభ నియోజకవర్గానికి జరిగిన 10 ఎన్నికలలో 8 సార్లు భారత జాతీయ కాంగ్రెస్, 2 సార్లు భారతీయ జనతా పార్టీలు విజయం సాధించాయి.
==అసెంబ్లీ సెగ్మెంట్లు==
ఈ లోక్‌సభ నియోజకవర్గ పరిధిలో 7 అసెంబ్లీ సెగ్మంట్లు ఉన్నాయి.
*[[హలోల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|హలోల్]]
*[[ఛోటా ఉదయపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఛోటా ఉదయ్‌పూర్]]
*[[జెట్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జేట్‌పూర్]]
*[[సంఖేడా శాసనసభ నియోజకవర్గం|సంఖేడా]]
*[[దభోయ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|దభోయ్]]
*[[పాద్రా శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాద్రా]] 
*[[నాందోడ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నాందోడ్]] 
==విజయం సాధించిన సభ్యులు==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!సంవత్సరం
!విజేత
! colspan=&quot;2&quot; |పార్టీ
|-
|1967
|మనుభాయ్ పటేల్
| rowspan=&quot;3&quot; {{party color cell|Indian National Congress}}
| rowspan=&quot;3&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|1971
|[[ప్రభుదాస్ పటేల్]]
|-
|1977
| rowspan=&quot;3&quot; |అమర్‌సింహ రథావా
|-
|1980
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|1984
| rowspan=&quot;5&quot; {{party color cell|Indian National Congress}}
| rowspan=&quot;5&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|1989
| rowspan=&quot;4&quot; |నారన్‌భాయ్ రాత్వా
|-
|1991
|-
|1996
|-
|1998
|-
|1999
|రామ్‌సిన్హ్ రత్వా
|{{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
|-
|2004
|నారన్‌భాయ్ రాత్వా
|{{party color cell|Indian National Congress}}
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|2009
| rowspan=&quot;2&quot; |రామ్‌సిన్హ్ రత్వా
| rowspan=&quot;4&quot; {{party color cell|Bharatiya Janata Party}}
| rowspan=&quot;4&quot; |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
|-
|2014
|-
|2019
|గీతాబెన్ రత్వా
|-
|[[2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2024]]&lt;ref name=&quot;2024 Loksabha Elections Results - Chhota Udaipur&quot;&gt;{{cite news|url=https://results.eci.gov.in/PcResultGenJune2024/candidateswise-S0621.htm|title=2024 Loksabha Elections Results - Chhota Udaipur|last1=Election Commision of India|date=4 June 2024|accessdate=20 July 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240720133227/https://results.eci.gov.in/PcResultGenJune2024/candidateswise-S0621.htm|archivedate=20 July 2024}}&lt;/ref&gt;
|[[జషుభాయ్ రథ్వా|జాషుభాయ్ రథ్వా]]
|}

==ఇవి కూడా చూడండి==
*[[ఛోటా ఉదయపూర్|ఛోటా ఉదయ్‌పూర్]]
*[[ఛోటా ఉదయపూర్ జిల్లా|ఛోటా ఉదయ్‌పూర్ జిల్లా]]
==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}

{{గుజరాత్  లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు}}

[[వర్గం:గుజరాత్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు]]
[[వర్గం:షెడ్యూల్డ్ తెగలకు కేటాయించిన లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు]]</text>
      <sha1>jawsrrcnc9vtwihm1wqil3cifx5n40k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఉపద్రష్ట సునీత</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118611</id>
    <revision>
      <id>4957430</id>
      <parentid>4886553</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:46:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* విద్యాభ్యాసం */</comment>
      <origin>4957430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20955" sha1="6mbn7djwgakgpjwsr2z91jocki8byda" xml:space="preserve">{{Infobox Person 
| name = సునీత ఉపద్రష్ట
| residence =
| other_names =
| image =sunitha.jpg
| imagesize =200px
| caption = సునీత
| birth_name = ఉపద్రష్ట సునీత
| birth_date = {{Birth date and age|1978|05|10}}
| birth_place = [[గుంటూరు]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| native_place =
| death_date =
| death_place =
| death_cause =
| known = 
| occupation = గాయని, డబ్బింగ్ కళాకారిణి
| title =
| salary =53265664
| term =
| predecessor = 
| successor = 
| party = 
| boards =
| religion = [[హిందూమతం]]
| spouse =  కిరణ్ (విడాకులు), రామ్‌ వీరపనేని(2020 - ప్రస్తుతం)
| partner =
| children = 2; ఆకాశ్ , శ్రేయ
| father = ఉపద్రష్ట నరసింహారావు
| mother = సుమతి
| website = http://www.singersunitha.com
| footnotes = 
| employer =
| height = 
| weight =
}}
'''సునీత ఉపద్రష్ట''' నేపథ్య గాయని, [[డబ్బింగ్]] కళాకారిణి. గుంటూరులో పుట్టి పెరిగిన ఈమె గుంటూరు, విజయవాడలో విద్యాభ్యాసం చేసింది. మొదట్లో టీవీ కార్యక్రమాలకు వ్యాఖ్యాతగా, సహాయ దర్శకురాలిగా పలు బాధ్యతలు నిర్వహించింది. 15 సంవత్సరాల వయసులో చిత్ర పరిశ్రమలో గాయనిగా ప్రవేశించింది. మొదట్లో ఆమెకు [[గులాబి (సినిమా)|గులాబి]], [[ఎగిరే పావురమా]] పేరు తెచ్చిన చిత్రాలు. తర్వాత డబ్బింగ్ కళాకారిణిగా రాణిస్తూ అనేకమంది తెలుగు కథానాయికలకు గాత్రదానం చేసింది. ఈమె 8 సంవత్సరాల కాలంలో సుమారు 500 సినిమాలకు డబ్బింగ్ కళాకారిణిగా పనిచేసింది.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Chinduri|first=Mridula |title=Sunitha, the heroine of voice|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Sunitha-the-heroine-of-voice/articleshow/1249504.cms|accessdate=30 December 2010|newspaper=Times of India|date=2 October 2005}}&lt;/ref&gt;

==జీవిత విశేషాలు==
సునీత ఉపద్రష్ట నరసింహారావు, సుమతి దంపతులకు గుంటూరులో జన్మించింది. ఈమె మేనత్త, చిన్నమ్మ సంగీత పాఠాలు చెప్పేవారు. సంగీతం వీరి కుటుంబాలలో కొన్ని తరాలుగా వస్తోంది.
===విద్యాభ్యాసం===
ఈమె విద్యాభ్యాసం తన సొంత ఊరు [[గుంటూరు]] లోను, మరికొంత కాలం [[విజయవాడ]]లోను జరిగింది. చిన్ననాటి నుండే సంగీతం మీద అనురక్తితో [[విజయవాడ]]లో సంగీత ద్రష్ట అయిన [[పెమ్మరాజు సూర్యారావు]] వద్ద [[కర్ణాటక సంగీతం]]లోను,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/ugadi-puraskaram-for-pemmaraju-surya-rao/article3019333.ece|title=Ugadi Puraskaram for Pemmaraju Surya Rao|date=2012-03-21|work=The Hindu|access-date=2021-05-21|others=Special Correspondent|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; [[కలగ కృష్ణమోహన్]] గారి దగ్గర లలిత సంగీతంలో 8 సంవత్సరాల పాటు [[శిక్షణ]] పొందింది. గురువుగారితో పాటు [[త్యాగరాజ ఆరాధనోత్సవాలు|త్యాగరాజ ఆరాధనోత్సవాలలో]] పాల్గొనేది.

ఈమె 15 సంవత్సరాల వయసులో మొదటిసారిగా సినిమాలలో నేపథ్యగాయనిగా ప్రవేశించింది. [[శశి ప్రీతం]] సంగీత దర్శకత్వంలో [[గులాబి (సినిమా)|గులాబి]] సినిమా కోసం [[సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి]] రచించిన &quot;ఈ వేళలో నీవు ఏం చేస్తు ఉంటావు&quot; అనే పాట పాడింది. ఈ పాట ప్రజలకు బాగా చేరువయ్యింది. తరువాత ఈమె [[తెలుగు]], [[కన్నడం|కన్నడ]], [[తమిళం|తమిళ]], [[మళయాళం|మలయాళ]] భాషలలో సుమారు 3,000 సినిమా పాటలు పాడింది.&lt;ref&gt;http://www.idlebrain.com/news/2000march20/chitchat-sunitha-filmfare.html&lt;/ref&gt;

==వివాహం==
ఈమెకు 19 సంవత్సరాల వయసులో కిరణ్ తో వివాహమైనది. వీరికి ఇద్దరు పిల్లలు: అబ్బాయి ఆకాశ్ , అమ్మాయి శ్రేయ. పిల్లలిద్దరూ కూడా పాటలు పాడగలరు.ఈమెకు రెండో వివాహం కొరకు నిశ్చితార్థం 7/12/2020లో వ్యాపారవేత్త అయిన మ్యాంగో మీడియా గ్రూప్‌ అధినేత రామ్‌ వీరపనేనినితో   జరిగింది. 2021 జనవరి 9, శనివారం వీరి వివాహం జరిగింది.

===డబ్బింగ్ కళాకారిణి ===
ఉపద్రష్ట సునీత [[తమన్నా]], [[అనుష్క]], [[సౌందర్య]], [[జెనీలియా]], [[శ్రియా సరన్]], [[జ్యోతిక]], [[ఛార్మి]], [[నయనతార]], [[సదా]], [[త్రిష]], [[భూమిక]], [[మీరా జాస్మిన్]], [[లైలా]], [[స్నేహ]], [[సోనాలి బెంద్రే]], [[కమలినీ ముఖర్జీ]], [[కత్రినా కైఫ్]] మొదలైన వారికి గాత్రదానం (వాయిస్ ఓవర్) ఇచ్చింది.

===డబ్బింగ్ కళాకారిణిగా ప్రఖ్యాతి పొందిన సినిమాలు===
{{colbegin}}
*'' [[ఠాగూర్]]'' ([[జ్యోతిక]] కోసం)
*'' [[చూడాలని ఉంది]]'' ([[సౌందర్య]] కోసం)
*'' [[మనసంతా నువ్వే]]'' ([[తనూరాయ్]] కోసం)
*'' [[జయం (సినిమా)|జయం]]'' ([[సదా]] కోసం)
*'' [[ఇంద్ర (సినిమా)|ఇంద్ర]]'' ([[సోనాలి బెంద్రే|సోనాలి బింద్రే]] కోసం)
*'' [[ఒకరికి ఒకరు]]'' ([[ఆర్తి చాబ్రియా]] కోసం)
*'' [[నేనున్నాను]]'' ([[శ్రియా సరన్|శ్రియ]] కోసం)
*'' [[ఆనంద్ (సినిమా)]]'' ([[కమలినీ ముఖర్జీ]] కోసం)
*'' [[మిస్టర్ అండ్ మిసెస్ శైలజ కృష్ణమూర్తి]]'' ([[లైలా]]కోసం)
*'' [[శ్రీరామదాసు (సినిమా)|శ్రీ రామదాసు]]'' (కోసం [[స్నేహ]])
*'' [[గోదావరి (సినిమా)|గోదావరి]]'' ([[కమలినీ ముఖర్జీ]] కోసం)
*'' [[హ్యాపీ డేస్]]'' ([[తమన్నా]] కోసం)
*'' [[కంత్రి|కంత్రి (సినిమా)]]'' ([[హన్సిక]] కోసం)
*'' [[సింహ|సింహ (సినిమా)]]'' ([[నయనతార]] కోసం)
*'' [[శ్రీరామరాజ్యం (సినిమా)|శ్రీరామ రాజ్యం]]'' ([[నయనతార]] కోసం)
{{colend}}
===కొన్ని సినిమా పాటలు===
* 1996 : [[ఊహా]]
* 2007 : [[గొడవ]], [[చిరుత (సినిమా)|చిరుత]] 
* 2008 : [[పాండురంగడు (2008 సినిమా)|పాండురంగడు]] : కోసల దేశపు కాంతలతో (పాట), [[గోరింటాకు (2008 సినిమా)|గోరింటాకు]], [[గమ్యం (2008 సినిమా)|గమ్యం]], [[కృష్ణార్జున]] : యమ రంజుమీద ఉంది పుంజు (పాట)
* 2009 : [[రైడ్]], [[బోణీ]], [[ఆ ఇంట్లో]] : హృదయ వేదన తెలుపనా ఈ క్షణం
* 2014 : [[నేరము శిక్ష (2014 సినిమా)|నేరము శిక్ష]]
* 2022 : [[గంధర్వ]] - ఏమైందో ఏమో&lt;ref name=&quot;గంధర్వ: సునీత పాడిన ఏమైందో ఏమో.. లిరికల్‌ సాంగ్‌ విన్నారా?&quot;&gt;{{cite news |last1=Sakshi |title=గంధర్వ: సునీత పాడిన ఏమైందో ఏమో.. లిరికల్‌ సాంగ్‌ విన్నారా? |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/gandharwa-movie-emaindho-emo-lyrical-song-out-1461406 |accessdate=20 June 2022 |work= |date=5 June 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220620150325/https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/gandharwa-movie-emaindho-emo-lyrical-song-out-1461406 |archivedate=20 June 2022 |language=te}}&lt;/ref&gt;
* [[దూరదర్శని (2026 సినిమా)|దూరదర్శని]] (2026) - నా నీడ వెళుతుందా

==పురస్కారములు==
=== జాతీయ పురస్కారములు===
* విద్యార్థినిగా, ఉపద్రష్ట సునీత సాంస్కృతిక వ్యవహారాలు, మంత్రిత్వ (ప్రభుత్వ విభాగం) శాఖ, ఢిల్లీ వారి వద్ద నుండి, జానపద పాటలు కోసం [[ఢిల్లీ]]లో మొదటి జాతీయ అవార్డు అందుకొంది, ఆమె 8 సంవత్సరాల వయస్సులో ఒక స్కాలర్‌షిప్ కూడా పొందింది.
* 1994: 15 సంవత్సరాల వయస్సులో 1994 సంవత్సరములో లలిత సంగీతం విభాగంలో ఆల్ ఇండియా రేడియో (All India Radio) నుండి నేషనల్ అవార్డు.

===[[నంది పురస్కారాలు]]===
* 1999 : టెలివిజన్ చిత్రం [[అంతరంగాలు (ధారావాహిక)|అంతరంగాలు]] కోసం ఉత్తమ నేపథ్య గాయనిగా 1999 సంవత్సరంలో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం నుండి నంది అవార్డు.
* 2002 : [[నంది ఉత్తమ డబ్బింగ్ కళాకారిణులు]] - ''[[జయం]]''
* 2003 : [[నంది ఉత్తమ నేపథ్య గాయనీమణులు]] - [[అతడే ఒక సైన్యం]] - ''నాపాట తేటతెలుగు పాట'' అనే పాట.
* 2004 : [[నంది ఉత్తమ డబ్బింగ్ కళాకారిణులు]] - ''[[ఆనంద్]]'' ([[కమలినీ ముఖర్జీ]]కి గాత్ర దానం చేసినందుకు)
* 2005 : [[నంది ఉత్తమ డబ్బింగ్ కళాకారిణులు]] - “[[పోతే పోనీ]]”.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.idlebrain.com/news/2000march20/nandiawards2005.html |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2011-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111109223120/http://idlebrain.com/news/2000march20/nandiawards2005.html |archive-date=2011-11-09 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 2006 : [[నంది ఉత్తమ నేపథ్య గాయనీమణులు]] - [[గోదావరి (సినిమా)|గోదావరి]]
* 2010 : టెలివిజన్ చిత్రం '' అంతఃపురం'' కోసం 2010 సంవత్సరంలో ఉత్తమ నేపథ్యగాయనిగా నంది అవార్డు.
* 2011 : [[నంది ఉత్తమ డబ్బింగ్ కళాకారిణులు]] - [[దూకుడు]]
* 2012 : [[నంది ఉత్తమ డబ్బింగ్ కళాకారిణులు]] - '' [[శ్రీరామరాజ్యం (సినిమా)]]'' - ([[నయనతార]]కి గాత్ర దానం చేసినందుకు)

=== ఫిలింఫేర్ పురస్కారములు===
* సినిమా పాట కోసం Cheluveye నిన్నే Nodalu &quot;ఓ Priyathama&quot; కన్నడలో (2010) - ఉత్తమ నేపథ్య గాయనిగా ఫిలింఫేర్ అవార్డు
* సినిమా పాట &quot;ఎం సందేహం లేదు&amp;nbsp;&quot; కోసం ఊహలు &amp;nbsp;గుసగుసలాడే&amp;nbsp; కోసం తెలుగు (2014) - ఉత్తమ నేపథ్య గాయనిగా ఫిలింఫేర్ అవార్డు

=== ఇతర పురస్కారములు===
* 1999 : ఉత్తమ నేపథ్య చిత్ర గాయనిగా 1999 సం.లో వంశీ బర్కిలీ అవార్డు.
* 2000 : భరత ముని అవార్డు. (2000 సం.లో)
* 2000 : ఉత్తమ నేపథ్య చిత్ర గాయనిగా 2000 సం.లో వార్త వాసవి అవార్డు.

==ప్రదర్శనలు==
* 3 సం.ల వయస్సులో ఆమె మొదటి ప్రదర్శన ఇచ్చింది.
* 16 సంవత్సరాల వయస్సులో 1995లో [[ఆలిండియా రేడియో|ఆల్ ఇండియా రేడియో]] (AIR) లలిత (లైట్) సంగీతంలో ఆమె మొదటి కార్యక్రమం ఇచ్చింది.
* ఇప్పటివరకు [[దూరదర్శన్(టీవి ఛానల్)|దూరదర్శన్]], ఆల్ ఇండియా రేడియో (AIR), ఈ టివి (ETV), జెమిని టివి, మా టివి లాంటి సంస్థలకు 500 వివిధ అనేక కార్యక్రమాలు పైగా ఇచ్చింది.
* స్వదేశంలోనే కాకుండా [[కువైట్]], [[దుబాయ్]], [[మలేషియా]], [[సింగపూర్]], [[లండన్]], [[అమెరికా]], [[ఫిలిప్పీన్స్]], [[కెన్యా]] లాంటి మొదలైన విదేశాలలో కూడా అనేక కార్యక్రమాలు ఇచ్చింది.
* [[సౌత్ ఆఫ్రికా]]లో 2009 సం.లో, 'సునీతతో సంగీత మూమెంట్స్' అనే పేరుతో ఆమె సొంత ప్రదర్శనలు నిర్వహించింది.
* దాదాపు 750 సినిమాలు పైగా డబ్బింగ్ చెప్పింది.
* డబ్బింగ్ విభాగంలో అనేక అవార్డులు వచ్చాయి. ఇటీవల కాలంలో ఆమె [[సూపర్ సింగర్స్ 7]] అనే తెలుగు టివి సీరియల్ కార్యక్రమ షో టైటిల్‌ను గెలుచుకుంది.
* తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానము, తిరుపతిలో జరుగు బ్రహ్మోత్సవాల సమయములలో సంగీత ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు.
* ప్రభుత్వము వారు నిర్వహించే వివిధ కార్యక్రమములు అయిన, 200 సంవత్సరాల సికింద్రాబాదు లాంటి అనేక వేడుకల్లో పాల్గొన్నారు.
* అసెంబ్లీలో భారతదేశము స్వాతంత్ర్యం సాధించి 50 సంవత్సరాల సందర్భ వేడుకలు నిర్వహించింది. 
* భారత స్వాతంత్ర్య స్వర్ణోత్సవాల సందర్భ సందర్భంగా, ఆమె కాంగ్రెస్ ప్లీనరీ మీట్ వద్ద గాన గంధర్వుడు [[ఎస్పీ. బాలసుబ్రహ్మణ్యం|ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యంతో]] పాటు వందేమాతరం గీతాన్ని ఆలపించారు.

==టెలివిజన్ కార్యక్రమములు==
* ఉపద్రష్ట సునీత జెమిని టివి, మా టివి, ఈ టివి, [[దూరదర్శన్(టీవి ఛానల్)|దూరదర్శన్]] వంటి పలు సంస్థలలో, అనేక సంగీత ఆధారిత కార్యక్రమాలు, ప్రత్యక్ష ప్రదర్శనలను నిర్వహించింది.
* ఆమె జెమిని టివిలో '''నవరాగం''', ఈ టివిలో '''ఝుమ్మంది నాదం''', '''సప్తస్వరాలు''', '''పాడుతా తీయగా''', అదేవిధంగా జీ '''సరిగమ''' లాంటి వివిధ సీరియల్ కార్యక్రమములకు ఒక నిర్వాహకురాలిగా, న్యాయమూర్తిగా అనేక రూపాలలో తన పాత్రను నిర్వహించింది.
* మా టివి నిర్వహించిన '''సూపర్ సింగర్''' ప్రదర్శన యొక్క ఒక భాగం అయిన 4వ సిరీస్ కార్యక్రమమునకు ఆమె ఒక న్యాయమూర్తి, గురువుగాను వ్యవహరించింది.

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
{{reflist}}

==బయటి లింకులు==
* [http://www.singersunitha.com సునీత అధికారిక వెబ్ సైట్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111223130623/http://www.singersunitha.com/ |date=2011-12-23 }}
* {{IMDb name|id=0839281|title=Sunitha}}
* http://www.idlebrain.com/celeb/interview/sunitha.html

==మూసలు , వర్గాలు==
{{నంది పురస్కారాలు}}

[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నేపథ్యగాయకులు]]
[[వర్గం:1978 జననాలు]]
[[వర్గం:నంది ఉత్తమ డబ్బింగు కళాకారిణులు]]
[[వర్గం:నంది ఉత్తమ నేపథ్య గాయనీమణులు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా డబ్బింగు కళాకారులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా గాయకులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా మహిళా నేపథ్య గాయకులు]]</text>
      <sha1>6mbn7djwgakgpjwsr2z91jocki8byda</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రైలు మార్గం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151585</id>
    <revision>
      <id>4957596</id>
      <parentid>4556746</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T09:08:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4264" sha1="aydcosrfgmbgbg9qblpgl6syxfkal6d" xml:space="preserve">[[File:Rail tracks view at Laxmipur Road.jpg|thumb|300px|భారత దేశంలో ఒక రైలు మార్గం]]
[[File:KCG-Nizamabad Passenger at Alwal 01.jpg|thumb|300px|డీజిలుతో నడిచే రైలు బండి (భారతీయ రైల్వే)]]
[[File:Pune Karjat passenger Indian Railways.jpg|thumb|300px|విద్యుత్తో నడిచే రైలు బండి (భారతీయ రైల్వే)]]
[[రైలు]] నడిచే మార్గమును '''రైలు మార్గం''' అంటారు. రైలుమార్గం రోడ్డు మార్గమునకు భిన్నముగా ఉంటుంది. ఈ మార్గం రైలు నడిచేందుకు ప్రత్యేకంగా నిర్మించబడివుంటుంది. ఈ మార్గంలో రైలు చక్రాల వంటి చక్రాలు కలిగిన వాహనములు మాత్రమే ప్రయాణించగలవు. 

ఈ మార్గంపై పట్టాలు ఉంటాయి. వీటిని రైలు పట్టాలు అంటారు. ఈ పట్టాలపైనే రైలు చక్రాలు నడిపించబడతాయి. రైలు పట్టాలు ఒక పట్టాకు మరొక పట్టా ప్రక్కప్రక్కనే ఉంటాయి. 

వీటి మధ్య దూరం దారి పొడవునా సమంగా ఉంటుంది. పట్టాలు వంగకుండా, కుంగకుండా, పక్కకు జరిగిపోకుండా ఉండేందుకు పట్టాల కింద కాంక్రీట్ దిమ్మెలను ఏర్పాటు చేస్తారు. దిమ్మెలు దిగ్గబడకుండా, రైలు స్వల్ప కదలికలకు అనుగుణంగా పట్టాల స్వల్ప కదలికలకు ఈ పట్టాల వెంబడి లావు కంకర పరచబడి ఉంటుంది. వంతెనలపై, రోడ్డు క్రాసింగ్ ల వద్ద మాత్రం విడి కంకర పరచరు. 

రైలు పట్టాలు ఇనుప లోహముతో తయారు చేయటం వలన ఈ పట్టాలు చాలా బలంగా ఉంటాయి. అందువలనే ఈ పట్టాలు బలమైన ఇనుప చక్రాలు కలిగిన బరువైన రైలు ప్రయాణించినప్పటికి తట్టుకోగలవు.

==చిత్రమాలిక==
&lt;gallery&gt;
File:Lancaster_Gate_tube.jpg|భూగర్భ రైలు మార్గం
File:Baker Street Waterloo Railway platform March 1906.png|1900 లో సొరంగంలో రైలు మార్గం
File:Indiranagar station seen from Thiruvanmiyur station.JPG|భారత దేశంలో మెట్రో రైలు మార్గం
&lt;/gallery&gt;

==ఇతర లింకులు==
* [https://web.archive.org/web/20110707101912/http://www.akrailroad.com/tee-rail-sections-data Table of North American tee rail (flat bottom) sections ]
* [https://web.archive.org/web/20110719025055/http://www.oberbauhandbuch.de/en/oberbauhandbuch/oberbaustoffe/schienen/vignolschienen.html ThyssenKrupp handbook, Vignoles rail]
* [https://web.archive.org/web/20110719025121/http://www.oberbauhandbuch.de/en/oberbauhandbuch/oberbaustoffe/schienen/vignolschienen-feldbahnschienen.html ThyssenKrupp handbook, Light Vignoles rail]
* [http://scalefour.org/resources/trackdetails02.htm Track Details in photographs ]{{Dead link|date=జూలై 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://books.google.com/books?id=qOIDAAAAMBAJ&amp;pg=PA886 &quot;Drawing of England Track Laying in Sections at 200 yards an hour&quot; ''Popular Mechanics'', December 1930]

[[వర్గం:భారతీయ రైల్వేలు రవాణా]]
[[వర్గం:భారతీయ రైల్వేలు]]</text>
      <sha1>aydcosrfgmbgbg9qblpgl6syxfkal6d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957597</id>
      <parentid>4957596</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T09:09:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4100" sha1="fjvgilvuytrqy4sg7f9jr8an3viualy" xml:space="preserve">[[File:Rail tracks view at Laxmipur Road.jpg|thumb|300px|భారత దేశంలో ఒక రైలు మార్గం]]
[[File:KCG-Nizamabad Passenger at Alwal 01.jpg|thumb|300px|డీజిలుతో నడిచే రైలు బండి (భారతీయ రైల్వే)]]
[[File:Pune Karjat passenger Indian Railways.jpg|thumb|300px|విద్యుత్తో నడిచే రైలు బండి (భారతీయ రైల్వే)]]
[[రైలు]] నడిచే మార్గమును '''రైలు మార్గం''' అంటారు. రైలుమార్గం రోడ్డు మార్గమునకు భిన్నముగా ఉంటుంది. ఈ మార్గం రైలు నడిచేందుకు ప్రత్యేకంగా నిర్మించబడివుంటుంది. ఈ మార్గంలో రైలు చక్రాల వంటి చక్రాలు కలిగిన వాహనములు మాత్రమే ప్రయాణించగలవు. 

ఈ మార్గంపై పట్టాలు ఉంటాయి. వీటిని రైలు పట్టాలు అంటారు. ఈ పట్టాలపైనే రైలు చక్రాలు నడిపించబడతాయి. రైలు పట్టాలు ఒక పట్టాకు మరొక పట్టా ప్రక్కప్రక్కనే ఉంటాయి. 

వీటి మధ్య దూరం దారి పొడవునా సమంగా ఉంటుంది. పట్టాలు వంగకుండా, కుంగకుండా, పక్కకు జరిగిపోకుండా ఉండేందుకు పట్టాల కింద కాంక్రీట్ దిమ్మెలను ఏర్పాటు చేస్తారు. దిమ్మెలు దిగ్గబడకుండా, రైలు స్వల్ప కదలికలకు అనుగుణంగా పట్టాల స్వల్ప కదలికలకు ఈ పట్టాల వెంబడి లావు కంకర పరచబడి ఉంటుంది. వంతెనలపై, రోడ్డు క్రాసింగ్ ల వద్ద మాత్రం విడి కంకర పరచరు. 

రైలు పట్టాలు ఇనుప లోహముతో తయారు చేయటం వలన ఈ పట్టాలు చాలా బలంగా ఉంటాయి. అందువలనే ఈ పట్టాలు బలమైన ఇనుప చక్రాలు కలిగిన బరువైన రైలు ప్రయాణించినప్పటికి తట్టుకోగలవు.

==చిత్రమాలిక==
&lt;gallery&gt;
File:Lancaster_Gate_tube.jpg|భూగర్భ రైలు మార్గం
File:Baker Street Waterloo Railway platform March 1906.png|1900 లో సొరంగంలో రైలు మార్గం
File:Indiranagar station seen from Thiruvanmiyur station.JPG|భారత దేశంలో మెట్రో రైలు మార్గం
&lt;/gallery&gt;

==ఇతర లింకులు==
* [https://web.archive.org/web/20110707101912/http://www.akrailroad.com/tee-rail-sections-data Table of North American tee rail (flat bottom) sections ]
* [https://web.archive.org/web/20110719025055/http://www.oberbauhandbuch.de/en/oberbauhandbuch/oberbaustoffe/schienen/vignolschienen.html ThyssenKrupp handbook, Vignoles rail]
* [https://web.archive.org/web/20110719025121/http://www.oberbauhandbuch.de/en/oberbauhandbuch/oberbaustoffe/schienen/vignolschienen-feldbahnschienen.html ThyssenKrupp handbook, Light Vignoles rail]
* [http://books.google.com/books?id=qOIDAAAAMBAJ&amp;pg=PA886 &quot;Drawing of England Track Laying in Sections at 200 yards an hour&quot; ''Popular Mechanics'', December 1930]

[[వర్గం:భారతీయ రైల్వేలు రవాణా]]
[[వర్గం:భారతీయ రైల్వేలు]]</text>
      <sha1>fjvgilvuytrqy4sg7f9jr8an3viualy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పరుచూరి గోపాలకృష్ణ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156911</id>
    <revision>
      <id>4957545</id>
      <parentid>3596850</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T07:07:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raghurama Raju 1957</username>
        <id>146551</id>
      </contributor>
      <comment>After reading the Wikipedia English version , I made the changes .</comment>
      <origin>4957545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5411" sha1="dsdv1pks7dzwcj6y5s0z3j6n1g16mie" xml:space="preserve">[[దస్త్రం:Paruchuri gopala krishna.png|thumb|పరుచూరి గోపాలకృష్ణ]]
'''పరుచూరి బ్రదర్స్''' లో ఒకరైన '''పరుచూరి గోపాలకృష్ణ''' ఇద్దరిలో చిన్నవారు. మాటల రచయితగా, నటుడిగా ప్రసిద్ధుడు. ఆయన అన్న [[పరుచూరి వెంకటేశ్వరరావు]]తో కలిసి వందలాది [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]] సినిమాలకు కథ, మాటలు, స్క్రీన్‌ప్లే అందించారు. 1990ల అనంతరం తెలుగు సినీ రంగంలో, మరీ ముఖ్యంగా కమర్షియల్ సినిమాలలో, వారు ఎన్నదగిన విజయాలను అందుకున్నారు. దర్శకత్వం చేసి మొదటి సినిమాతోనే నంది బహుమతిని అందుకున్నా, ఆనాటి ముఖ్యమంత్రి, తెలుగు సినీ ప్రముఖుడు [[నందమూరి తారక రామారావు]] సలహా మేరకు తాము అప్పటికే మంచి పేరు సంపాదించుకున్న రచన రంగంలోనే ఉండి దర్శకత్వానికి దూరమయ్యారు. గోపాలకృష్ణ పలు సినిమాలలో ప్రతినాయకుడు, ప్రాధాన్యపాత్రలను ధరించారు. సినీ నటునిగా కూడా సంభాషణలు వైవిధ్యభరితంగా చెప్పగలిగిన స్వతఃసిద్ధ [[ప్రతిభ]]తో రాణించారు. ఎం.ఎ.(తెలుగు) చదివి ఆంధ్రోపన్యాసకునిగా [[తెలుగు]] బోధిస్తుండగా సినిమా అవకాశాలు వచ్చాయి. కొద్దికాలం అటు సినిమాలలో పనిచేస్తూనే ఇటు బోధన కూడా కొనసాగించారు. సినిమాలు విజయవంతం కావడంతో సినీరంగంలోనే భవిష్యత్తు నిర్ణయించుకుని ఆంధ్రోపన్యాసకునిగా వున్న ఉద్యోగాన్ని వదిలేశారు. సినీరంగంలో పనిచేసి, చాన్నాళ్లకు తిరిగి తల్లికోరికపై పీహెచ్‌డీ చేపట్టి '''డాక్టరేట్''' పట్టా పొందారు. ఆ క్రమంలోనే [[తెలుగు సినిమా సాహిత్యం కథ-కథనం-శిల్పం]] అనే సిద్ధాంత గ్రంథాన్ని రచించారు.
       వ్యక్తిగత జీవితం :-  వీరు కృష్ణాజిల్లా , గన్నవరం తాలూక ,మేడూరు గ్రామంలో 10 జూన్ 1946 నాడు శ్రీ రాఘవయ్య, హైమవతమ్మ దంపతులకు జన్మించారు.
  వీరికి ఒక అక్కయ్య,  ఇద్దరు అన్నయ్యలు. ఒక అన్నయ్య,  శ్రీ వెంకటేశ్వరరావు గారు , పరుచూరి బ్రదర్స్ లో ఒకరిగా వీరి సహరచయిత కాగా , మరొకరు శ్రీ కుటుంబరావు గారు . శ్రీ కుటుంబరావు గారు 4 ఫిబ్రవరి 2002 నాడు పరమపదించారు.
   చదువు :- గవర్నమెంట్ సిటీ కాలేజ్ , హైదరాబాద్ నుండి  B.Sc.,  ఆ తర్వాత ఆర్ట్స్ కాలేజ్ , ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ నుండి M.A. చదివారు. 
      తెలుగు సినిమా సాహిత్యం  కథ - కథనం - శిల్పం అన్న పేరుతో వీరు సమర్పించిన సిద్ధాంత గ్రంథానికి 2003 లో ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ నుండి డాక్టరేట్ పట్టా పొందారు .

== ఇవి కూడా చూడండి ==

* [[పరుచూరి సోదరులు]]
* [[పరుచూరి వెంకటేశ్వరరావు]]

== మూలాలు ==
{{మూలాలు}}

== వెలుపలి లంకెలు ==
[[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా సినిమా రచయితలు]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ అధికార భాషా సంఘ అధ్యక్షులు]]
[[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా సినిమా నటులు]]</text>
      <sha1>dsdv1pks7dzwcj6y5s0z3j6n1g16mie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>తెలుగు లలితగీతాల జాబితా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>167090</id>
    <revision>
      <id>4957431</id>
      <parentid>4340108</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:48:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <origin>4957431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116980" sha1="iemhmq4snaacp490xl721zpfpnyzmck" xml:space="preserve">[[దస్త్రం:Dasaradhi-Krishnamacharyulu.jpg|thumb|దాశరథి కృష్ణమాచార్య - హృదయాల తోటలు పూయగా.. ]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! గీతం
! రచన
! సంగీతం
! గానం 
! class=&quot;unsortable&quot;|ఇతర వివరాలు
 |-
 | అంతా ఒక్కటే మనమంతా ఒక్కటే
 | [[న్యాయపతి రాఘవరావు]]
 | న్యాయపతి రాఘవరావు
 | బాలానందం బాలలు
 |
 |-
 | అంతులేని ఆశలున్న అంతరంగమా
 | [[వడ్డేపల్లి కృష్ణ]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | 
 |-
 | అందాల జాబిలీ 
 | [[నండూరి విఠల్]]
 | జి.రామచంద్రరావు
 | 
 |
 |-
 | అందాలలీలలో
 | బుచ్చిరాజుశర్మ
 | [[ఘంటసాల వెంకటేశ్వరరావు|ఘంటసాల]]
 | ఘంటసాల
 |
 |-
 | అడివిలో నా యిల్లు అడివోడు నా మొగుడు
 | వల్లూరి జగన్నాథరావు
 | వల్లూరి జగన్నాథరావు
 | 
 | 
 |-
 | అతిథిలా వచ్చావు 
 | ఎం.పద్మినీదేవి
 | కె.రామాచారి
 | 
 |
 |-
 | అదిగదిగో మా తల్లి
 | [[ఆదూరి సత్యవతీదేవి]]
 | తిరుపతి రామానుజసూరి
 | 
 |  
 |-
 | అదిగదిగో రాజఘట్టం
 | [[వింజమూరి శివరామారావు]]
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | 
 |
 |-
 | అనవేరా అనవేరా భారతవీరా అనవేరా 
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | 
 | సరసాంగి రాగం
 |-
 | అనురాగ మందిరాన 
 | మైత్రేయ
 | మహాభాష్యం చిత్తరంజన్
 | విజయలక్ష్మీ శర్మ
 | 
 |-
 | అనురాగపు వెన్నెలలు కురిపించే జాబిల్లి
 | [[సత్యవాడ సోదరీమణులు]]
 | మహాభాష్యం చిత్తరంజన్ 
 | [[వేదవతి ప్రభాకర్]]
 | ఈ మాసపుపాట
 |-
 | అన్నాడే వస్తానన్నాడే
 | వల్లూరి జగన్నాథరావు
 | వల్లూరి జగన్నాథరావు
 | 
 | 
 |-
 | అభినందన చందన
 | [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]]
 | బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు
 | 
 | 
 |-
 | అమృతరూపమే తల్లిరా 
 | [[వడ్డేపల్లి కృష్ణ]]
 | సి.ఇందిరామణి
 | 
 | 
 |-
 | అమ్మదొంగా నిన్ను చూడకుంటే
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | పాలగుమ్మి విశ్వనాథం
 | వేదవతి ప్రభాకర్
 | 
 |-
 |  అమ్మా భూదేవి
 | [[బసవరాజు అప్పారావు]]
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ
 | 
 |-
 | అమ్మా సరోజినీ దేవీ
 |
 | ఘంటసాల
 | ఘంటసాల
 | 
 |-
 | అలనీల గగనాన తెలిమబ్బు చూడు 
 | [[దాశరథి రంగాచార్య]]
 | మహాభాష్యం చిత్తరంజన్
 | శాంతాచారి
 | ఆకాశవాణి వారి ఈ మాసపుపాట  శీర్షికలో ప్రసారం. 
 |-
 | అలవోకగా నన్ను జూసి 
 | కోపల్లె శివరాం
 | జి.రామచంద్రరావు
 | 
 | 
 |-
 | అలికిడైతే చాలు
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | తిరుపతి రామానుజసూరి
 | 
 | 
 |-
 | అల్లదిగో శ్రీశైలం
 | దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి
 | పాలగుమ్మి విశ్వనాథం
 | 
 | శివక్షేత్ర యాత్ర సంగీతరూపకంలోనిది 
 |-
 | అల్లరి పూవులు 
 | కూటి సాయిశంకర్
 | ఎం.గోపాలకృష్ణ
 | 
 | 
 |-
 | అవని అంతా పెద్ద అక్షయపాత్ర
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | [[వింజమూరి అనసూయ]]
 | 
 | 
 |-
 | ఆ తోటలోనొకటి ఆరాధనాలయము
 | 
 | సాలూరి సన్యాసిరాజు
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 | 
 |-
 | ఆకసమున చిరుమబ్బుల చాటున
 | [[బసవరాజు అప్పారావు]]
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ
 | 
 |-
 | ఆకాశవీణపై ఉదయరాగం హృదయాకాశవీణపై ప్రణయరాగం
 | [[ఇంద్రగంటి శ్రీకాంత శర్మ]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]] 
 | విజయలక్ష్మీ దేశికన్
 | రాగం: సరసాంగి, తాళం: త్రిశ్రగతి 
 |-
 | ఆకాశవీధిలో ఎన్ని తారకలో
 | [[ఆరుద్ర]]
 | [[మంచాళ జగన్నాధరావు]]
 | 
 | 
 |-
 | ఆకులో ఆకునై
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | 
 | 
 | కృష్ణపక్షం కావ్యంలోనిదీ పాట. ఈ పాటని [[మేఘసందేశం]] చిత్రంలో వాడారు
 |-
 | ఆడుచు పాడుచు
 | బుచ్చిరాజుశర్మ
 | ఘంటసాల
 | ఘంటసాల
 | 
 |-
 | ఆనందమేలేదా లోకమున
 | [[బసవరాజు అప్పారావు]]
 | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]]
 | సాలూరు రాజేశ్వరరావు, [[ఎస్.వరలక్ష్మి]]
 | 
 |-
 | ఆమని అరుదెంచినదీ 
 | 
 | ప్రఖ్యా ఆంజనేయశాస్త్రి
 | 
 | 
 |-
 | ఆమని కోయిల ఏమని పాడెదవే
 | [[పైడిపాటి సుబ్బరామశాస్త్రి]]
 | జి.వి.ప్రభాకర్
 | 
 |
 |-
 | ఆరాధింతును
 | [[బోయి భీమన్న]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | శాంతాచారి
 |  
 |-
 | ఆలయమున వినబడునదిగో
 | [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]]
 | 
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 | 
 |-
 | ఆసేతు హిమశీతలం 
 | బొమ్మనబోయిన సోమసుందరం
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 |
 |-
 | ఇది చల్లని తల్లిరా
 | కోపల్లె శివరాం
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | 
 |-
 | ఇది మన భారతదేశం 
 | [[జె.బాపురెడ్డి]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | 
 |-
 | ఇది మానవతాగీతం
 | వై.రామకృష్ణారావు
 | ఉషాకాంత్
 | 
 | 
 |-
 | ఇదెవత్తునని చెప్పి మటిమాయమయ్యె
 | [[ఓలేటి శశాంక]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | శాంతాచారి
 | కాంతామణి రాగం  
 |-
 | ఈ ఎడారిలోన నిలిచి రాలిపోవుదునా
 | 
 | ప్రఖ్యా ఆంజనేయశాస్త్రి
 | 
 | 
 |-
 | ఈ చల్లని రేయి తిరిగి రానే రాదు
 | [[ఆరుద్ర]]
 | ఘంటసాల
 | ఘంటసాల
 |
 |-
 | ఈ జీవిక ఏనాడును ఏనెరుగను తీరిక
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | [[నూకల చినసత్యనారాయణ]]
 | 
 | జంఝూటి రాగం 
 |-
 | ఈ తరం మారిందిరా అంతరం లేదందిరా
 | [[వేటూరి ఆనందమూర్తి]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 |  
 |-
 | ఈ నల్లనిరాలలో ఏ కన్నులు దాగెనో
 | [[సి. నారాయణరెడ్డి]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | 
 | నాట రాగం. రామప్ప నాటకం లోనిది.
 |-
 | ఈ పాదకమలమే
 | ఎం. రామకోటి
 | తిరుపతి రామానుజసూరి
 | 
 |  
 |-
 | ఈ పూల కన్న ముందర సందె గాలికి తొందర
 | కోపల్లె శివరాం
 | నల్లూరి సుధీర్ కుమార్
 | 
 |
 |-
 | ఈ ప్రేమ ఎలా కలిగెను నాపై
 | 
 | [[మంచాళ జగన్నాధరావు]]
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 |  
 |-
 | ఈ మనసు విరిసింది 
 | [[కలగ కృష్ణమోహన్]]
 | [[కలగ కృష్ణమోహన్]]
 | 
 | 
 |-
 | ఈ మావిపైనుండి
 | [[బసవరాజు అప్పారావు]]
 | కొచ్చెర్లకోట సూర్యప్రకాశరావు
 | [[కె.బి.కె.మోహన్ రాజు]]
 |
 |-
 | ఈ రేయి ఇలాగే నిలిచిపోనీ 
 | [[శారదా అశోకవర్ధన్]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | డి. సురేఖామూర్తి
 | ద్విజావంతి రాగం (శారదాకృతులు సిడి లోనిది)
 |-
 | ఈ రేయి నన్నొల్ల నేరవా రాజా
 | [[నండూరి సుబ్బారావు]]
 | 
 | 
 | ఎంకి పాట. నాథనామక్రియ రాగం
 |-
 | ఈ వసంతాలలో
 | [[సి. నారాయణరెడ్డి]]
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | 
 | 
 |-
 | ఈ విశాలప్రశాంత 
 | [[ఎం.ఎస్.రామారావు]]
 | ఎం.ఎస్.రామారావు
 | 
 |
 |-
 | ఈ వెన్నెలలోన నీ కన్నులలోన
 | [[ఆచార్య తిరుమల]]
 | [[విన్నకోట మురళీకృష్ణ]]
 | 
 | 
 |-
 | ఈశ్వరాఙ్ఞ ఏమో తెలియదు అది ఎవరెరుగరు
 | సాంప్రదాయం 
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | తత్త్వం
 |-
 | ఉంటే భుజాన నాగలి 
 | [[ఆచార్య తిరుమల]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | 
 |-
 | ఉప్పొంగి పోయింది గోదావరి
 | [[అడవి బాపిరాజు]]
 | 
 |
 |
 |-
 | ఊగవే నా పాప ఉయ్యాల 
 | కోపల్లె శివరాం
 | జి.రామచంద్రరావు
 | 
 | 
 |-
 | ఊపరే ఊపరే వుయ్యాల
 | [[వింజమూరి శివరామారావు]]
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | [[ఎస్.వరలక్ష్మి]]
 | 
 |-
 | ఎంత అందమైనవమ్మ ఈ జీవిత దీపాలు
 | [[ఆచార్య తిరుమల]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]] 
 | సి.ఇందిరామణి
 | రాగం: రేవతి, తాళం: త్రిశ్రగతి
 |-
 | ఎంత అబలవో సీతమ్మా 
 | [[జె.బాపురెడ్డి]]
 | విన్నకోట మురళీకృష్ణ
 | 
 | సామ రాగం
 |-
 | ఎంత కాలమాయెరా
 | [[బోయి భీమన్న]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | కనకవల్లీ నాగేందర్
 | 
 |-
 | ఎంత రాతి మనసు నీది
 | [[శారదా అశోకవర్ధన్]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | విజయలక్ష్మీ శర్మ
 | 
 |-
 | ఎంత సొగసుకాడే 
 | [[శారదా అశోకవర్ధన్]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | హైమావతి
 | శారదాకృతులు సిడి లోనిది (రాగం మిశ్రఖమాస్)
 |-
 | ఎంతని కీర్తింతునురా ఏమో నీ కరుణ కలుగ 
 | [[పుట్టపర్తి నారాయణాచార్యులు]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | 
 |-
 | ఎందుకింత సంతోషమో ఈ తెలుగువాళ్ళకి
 | [[ఆరుద్ర]]
 | [[మంచాళ జగన్నాధరావు]]
 | 
 | 
 |-
 | ఎందుజూచిన గాని నీవు లైలా
 | [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]]
 | ఘంటసాల
 | ఘంటసాల
 | 
 |-
 | ఎక్కడిదీ ఇంత హాయి 
 | [[కలగ కృష్ణమోహన్]]
 | [[కలగ కృష్ణమోహన్]]
 | 
 | 
 
 |-
 | ఎత్తవోయీకేల యీ బేల సుమబాల
 | [[బోయి భీమన్న]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | శాంతా చారి
 | 
 |-
 | ఎదలో నిను కోరితినోయి
 | రావులపర్తి భద్రిరాజు
 | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]]
 | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]]
 | 
 |-
 | ఎదురైనారా ఎవరైనా
 | ముదిగొండ వీరభద్రమూర్తి
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | 
 | 
 |-
 | ఎన్నిసారులు అన్నదో! ఎన్ని తీరులు విన్నదో!
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | [[కె.బి.కె.మోహన్ రాజు]]
 | 
 |-
 | ఎన్నెన్నో నదులు దాటి 
 | జె.బాపురెడ్డి
 | [[విన్నకోట మురళీకృష్ణ]]
 | 
 |
 |-
 | ఎయ్యరా! అడుగెయ్యరా!
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | 
 |  
 |-
 | ఎలా పాడేనింక యమునాకల్యాణి
 | [[బసవరాజు అప్పారావు]]
 | 
 | 
 | ఆంధ్రరత్న[[దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య]] మరణంపై అల్లిన గీతం
 |-
 | ఎవరది ఇంతగ నను వేటాడేదెవరది
 | [[బోయి భీమన్న]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | [[కె.బి.కె.మోహన్ రాజు]]
 | 
 |-
 | ఎవరికి తెలియదులే గోపాలా 
 | [[శారదా అశోకవర్ధన్]]
 | విన్నకోట మురళీకృష్ణ
 | డి.సురేఖా మూర్తి
 | బృందావనసారంగ రాగం 
 |-
 | ఎవరికున్నది ఇంత శక్తి
 | [[వేటూరి ఆనందమూర్తి]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | [[వేదవతి ప్రభాకర్]]
 | 1974 అక్టోబర్ ఈ మాసపు పాట
 |-
 | ఎవరు కంటేనేమి గోపచూడామణిని
 | ఉషాకాంత్
 | ఉషాకాంత్
 | 
 |
 |-
 | ఎవరు చేసిన ఖర్మ వారనుభవించక ఏరికైనను తప్పదన్నా
 | సాంప్రదాయం 
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | తత్త్వం
 |-
 | ఎవరేమన్నా ఏమనుకున్నా చంద్రా ఆగకు
 | [[ఆరుద్ర]]
 | [[మల్లిక్ (గాయకుడు)|మల్లిక్]] 
 | మల్లిక్
 | రాగం: అభేరి, తాళం: ఆది
 |-
 | ఎవ్వరిదోయీ ఈ రేయి
 | [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | [[కె.బి.కె.మోహన్ రాజు]]
 | 
 |-
 | ఏ ఊహ వేసిన బొమ్మలో
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | ఉషాకాంత్
 | విజయలక్ష్మీ శర్మ
 |
 |-
 | ఏ గాలి వడిరాలి
 | [[బోయి భీమన్న]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | మోహన రాగం 
 |-
 | ఏ గీతము నీ రీతిగ వినిపించెడుదాన 
 | [[ఆచార్య తిరుమల]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | శాంతా చారి
 | 
 |-
 | ఏ దేశమేగినా ఎందు కాలిడినా
 | [[రాయప్రోలు సుబ్బారావు]]
 | 
 |
 | ఆంధ్రావళి సంకలనంలో జన్మభూమి శీర్షికలోని గీతం
 |-
 | ఏ పూవు పూచినా ఏ పాట పాడినా ఎందుకోయీ హృదయమింత కళవళపడును
 | [[ఇంద్రగంటి హనుమచ్ఛాస్త్రి]]
 | 
 | 
 | 
 |-
 | ఏ రేవులో ఎక్కేవురా 
 | [[ఇంద్రగంటి శ్రీకాంతశర్మ]]
 | [[కలగ కృష్ణమోహన్]]
 | 
 | 
 |-
 | ఏకాంతం తీగెమీద విరహాశ్రువు జారింది 
 | [[అల్లంరాజు వెంకటరావు|సుధామ]]
 | డి.వి.మోహనకృష్ణ
 | శిష్ట్లా శారదావెంకటరమణ
 | 
 |-
 | ఏటిదాపుల తోటలోపల
 | [[సి. నారాయణరెడ్డి]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | 
 | 
 |-
 | ఏడుకొండల పైకి ఎక్కాలి
 | కోపల్లె శివరాం
 | ఎల్. నిర్మల్ కుమార్
 | 
 | 
 |-
 | ఏడుకొండలసామీ
 | రావులపర్తి భద్రిరాజు
 | ఘంటసాల
 | ఘంటసాల
 | 
 |-
 | ఏడే అల్లరి వనమాలి
 | [[మధురాంతకం రాజారాం]]
 | తిరుపతి రామానుజసూరి
 | 
 | 
 |-
 | ఏదో ఏదో పాడాలని 
 | భావనాచారి
 | జి.రామచంద్రరావు
 | 
 |  
 |-
 | ఏనాటిదో మనబంధము
 | [[సి. నారాయణరెడ్డి]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | 
 | రామప్ప నాటకం లోనిది. రాగం గౌరీమనోహరి 
 |-
 | ఏమని వర్ణింతునోయి
 | పి.వి.ఎల్.వి.ప్రసాదరావు
 | ఘంటసాల
 | ఘంటసాల
 | 
 |-
 | ఏమి ఏమి ఈ మధుమాసం 
 | టి.ఇందిరా చిరంజీవి
 | జి.వి.ప్రభాకర్
 | 
 | 
 |-
 | ఏమి సేతురా లింగా
 | సాంప్రదాయం 
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | తత్త్వం 
 |-
 | ఏమిటో ఈ వింత
 | పి.శ్రీరమణ
 | ఎం.గోపాలకృష్ణ
 | 
 | 
 |-
 | ఏల యీ మధుమాసము
 | [[సి. నారాయణరెడ్డి]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | 
 |-
 | ఏల నవ్వెదవదియేల
 | [[వింజమూరి శివరామారావు]]
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | 
 |-
 | ఏల మ్రోగించేవురా ఈ మూగవీణ
 | [[సి. నారాయణరెడ్డి]]
 | 
 | 
 | 
 |-
 | ఒంటిగా ఉయ్యాలలూగితివా నా ముద్దుకృష్ణా
 | [[బసవరాజు అప్పారావు]]
 | 
 | [[టంగుటూరి సూర్యకుమారి]]
 |
 |-
 | ఒక గాలి తేలీ ఉయాల లూగే
 | [[ఇంద్రగంటి శ్రీకాంతశర్మ]]
 | 
 | [[మల్లిక్ (గాయకుడు)|మల్లిక్]]
 | 
 |-
 | ఒక తుమ్మెద మదిలో ఝుమ్మంది 
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | [[వోలేటి వెంకటేశ్వర్లు]]
 | 
 |
 |-
 | ఒక పాటకు మేఘమైతిని
 | [[ఆదూరి సత్యవతీదేవి]]
 | తిరుపతి రామానుజసూరి
 | 
 | 
 |-
 | ఒక పిలుపులో పిలిచితే పలుకుతావట
 | [[ ఏడిద కామేశ్వరరావు]]
 | 
 | [[శ్రీరంగం గోపాలరత్నం]]
 | రాగం:మోహన, తాళం: త్రిశ్రగతి
 |-
 | ఒక మది మహతీనాదసుధ చిలికెనట
 | ఉషాకాంత్
 | ప్రీతమ్
 | 
 | 
 |-
 | ఒక వేణువు
 | [[ఆదూరి సత్యవతీదేవి]]
 | వింజమూరి లక్ష్మి
 | 
 | 
 |-
 | ఒకరికొకరు తోడుంటే పండు వెన్నెలా
 | ఉషాకాంత్
 | ప్రీతమ్
 | 
 | 
 |-
 | ఒకసారి మోముజూపవే
 | రావులపర్తి భద్రిరాజు
 | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]]
 | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]]
 | 
 
 |-
 | ఒకే ఒక్క సారి ఎగాదిగా చూసి
 | [[ఆరుద్ర]]
 | 
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 | 
 |-
 | ఒక్క మాటపై నిలిచి ఒక్క బాటపై నడిచి
 | ఎం. పద్మినీదేవి
 | 
 | 
 | 
 |-
 | ఒక్కసారి ఒకాసారి
 | [[కలగ కృష్ణమోహన్]]
 | [[కలగ కృష్ణమోహన్]]
 | 
 | 
 |-
 | ఒక్కసారి నువు కనిపిస్తే 
 | [[కలగ కృష్ణమోహన్]]
 | ఎం.గోపాలకృష్ణ
 | 
 | 
 |-
 | ఒత్తండీ జీవనశంఖము
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | 
 | హంసధ్వని రాగం 
 |-
 | ఒదిగిన మనసున
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | [[ఈమని శంకరశాస్త్రి]]
 | చిత్తరంజన్, కనకవల్లి నాగేందర్ ఆకాశవాణి
 | కె.బి.కె.మోహన్ రాజు, శ్రీరంగం గోపాలరత్నం దూరదర్శన్
 |-
 | ఓ కళాసుందరి ఓ మధుర గాయని 
 | [[కందుకూరి రామభద్రరావు]]
 | జి.వి.ప్రభాకర్
 | జి.వి.ప్రభాకర్
 | రాగం:కళ్యాణి, తాళం: ఖండచాపు
 |-
 | ఓ తెనుగు దేశమా నా అనుగు దేశమా
 | [[ఇంద్రగంటి హనుమచ్ఛాస్త్రి]]
 | మంచాళ జగన్నాథరావు
 | బృందగానం
 | రాగం:దేశ్, తాళం: జంపె
 |-
 | ఓ దేవి నీ మ్రోల
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | 
 | బిలహరి రాగం
 |-
 | ఓ నవభారత జాతిపితా
 | [[వింజమూరి శివరామారావు]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | నఠభైరవి రాగం
 |-
 | ఓ వసంతప్రియా
 | కందుకూరి రామభద్రరావు
 | 
 | 
 | 
 |-
 | ఓ విభావరీ! ఓహో విభావరీ
 | [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]]
 | [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]]
 | 
 |
 |-
 | ఓ విశాలావనీ శోభాతిపావనీ 
 | [[అబ్బూరి రామకృష్ణారావు]]
 | 
 | 
 | 
 |-
 | ఓపలేనే మనసు ఓ మల్లెపూవా దాచాలేనే వలపు
 | [[కందుకూరి రామభద్రరావు]]
 |  [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | కనకవల్లీ నాగేందర్
 | రాగం:చారుకేశి, తాళం: ఆది 
 |-
 | ఓయ్ తుమ్మెదా
 | [[వింజమూరి శివరామారావు]]
 |
 | [[శ్రీరంగం గోపాలరత్నం]]
 | 
 |-
 | ఓహో నా కలువ కన్నెలారా
 | [[సి. నారాయణరెడ్డి]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | రాగం సారంగ
 |-
 | ఓహో యాత్రికుడా! ఓహో యాత్రికుడా! 
 | [[ మల్లవరపు విశ్వేశ్వరరావు]]
 |  [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు ]]
 | సాలూరు రాజేశ్వరరావు 
 | రాగం:సింధుభైరవి, తాళం: త్రిశ్రగతి
 |-
 | ఓహో శృతి ప్రతి శృతి
 | [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]]
 | [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]]
 | 
 | 
 |-
 | కడచేనటే సఖియా
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | [[వోలేటి వెంకటేశ్వర్లు]]
 | 
 | 
 |- 
 | కడలిగ పొంగిన మనసున అలలు
 | ఎం.పద్మినీదేవి 
 | పి.వి.సాయిబాబా  
 | బృందగానం
 | రాగం:రాగమాలిక, తాళం: చతురస్ర ఏక
 |-
 | కనిపించునా గతము వినిపించునా
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]] 
 |
 |-
 | కనుగొంటి కనుగొంటి
 | 
 | 
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 | 
 
 |-
 | కనులలోని కాంతి నీవే
 | కిల్లాన మోహన్ బాబు
 | తిరుపతి రామానుజసూరి
 | 
 | 
 |-
 | కన్నయ్య జన్మించె విన్నారటే
 | 
 | మహభాష్యం పేరిందేవి
 | 
 | 
 |-
 | కన్నుల నీరున్నా
 | దుర్గా నాగరాజు
 | ఉషాకాంత్
 | 
 | 
 |-
 | కన్నెకాటుక కళ్ళు చిన్నినాధుని జూచి 
 | [[విశ్వనాథ సత్యనారాయణ]]
 | కొచ్చెర్లకోట సూర్యప్రకాశరావు
 | 
 | 
 |-
 | కమ్మనైన స్వరాలు
 | [[ఆదూరి సత్యవతీదేవి]]
 | కున్నక్కుడి వైద్యనాథన్
 | 
 | 
 |-
 | కరుణానిధి నన్ను కాచి రక్షించవే 
 | ఉపద్రష్ట కృష్ణమూర్తి
 | ఉపద్రష్ట కృష్ణమూర్తి
 | ఉపద్రష్ట కృష్ణమూర్తి
 | కాపి రాగం 
 |-
 | కర్షకుడా దేశానికి వెన్నముకవురా
 | 
 | [[ఘంటసాల]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | 
 |-
 | కళకళలాడుచు కిలకిలనవ్వుచు
 | 
 | 
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 | 
 |-
 | కలగంటిని నేను కలగంటిని
 | [[మధురాంతకం రాజారాం]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | [[ఘంటసాల]]
 |  
 |-
 | కలగన్నాను నేను కలగన్నాను
 | [[తెన్నేటి సుధ]]
 | [[విన్నకోట మురళీకృష్ణ]]
 | శశికళా స్వామి
 | 
 |-
 | కలలో నీ వినుగని
 | భుజంగరాయశర్మ
 | [[వోలేటి వెంకటేశ్వర్లు]]
 | 
 | 
 |-
 | కలలో నీవైతే, కలయే నిజమైతే 
 | కోపల్లె శివరాం
 | ఎల్. నిర్మల్ కుమార్
 | కె.బి.కె.మోహన్ రాజు
 | 
 |-
 | కలువల రాజా చలువల రాజా
 | [[దాశరథి రంగాచార్య]]  
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]  
 | బి.శోభారాణి
 | రాగం:ఖరహరప్రియ, తాళం: చతురస్ర గతి ఈమాసపు పాట
 |-
 | కలువా! ఓ కలువా! 
 | 
 | ప్రఖ్యా ఆంజనేయశాస్త్రి
 | 
 |
 |-
 | కవితా! ఓ కవితా! 
 | కోకా రాఘవరావు
 | [[విన్నకోట మురళీకృష్ణ]]
 | 
 | 
 |-
 | కస్తూరి రంగయ్యా
 | 
 | 
 | [[శ్రీరంగం గోపాలరత్నం]]
 | 
 |-
 | కాలచక్రం వడిగ కదలిపోతున్నది 
 | ఎం.పద్మినీ దేవి
 | ఎల్. నిర్మల్ కుమార్
 | 
 | 
 |-
 | కావ్యపానము చేసి కైపెక్కినానే
 | [[బసవరాజు అప్పారావు]]
 | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]]
 | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]], [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 | 
 |-
 | కాసింత ఇటు చూడవోయి
 | [[సి. నారాయణరెడ్డి]]
 | [[రమేష్ నాయుడు]]
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 | మీరా భజన్ అనువాద గీతం
 |-
 | కుక్క మొరిగిందిరా
 | [[సి. నారాయణరెడ్డి]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | 
 | 1965 పాకిస్తాన్ యుద్ధసందర్భములో రచించిన గీతం 
 |-
 | కురిసెను జల్లులు అరవిరిసిన మల్లెలు 
 | కౌతా ప్రియంవద (గోపాలి)
 | డి.వి.మోహనకృష్ణ 
 | డి.వి.మోహనకృష్ణ 
 | రాగం:హిందుస్తానీ మిశ్ర శుద్ధ సారంగ్, తాళం: ఆది
 |-
 | కూయంచు కూయకే కూయకే కోయిలా
 | 
 | 
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 | 
 |-
 | కృష్ణయ్య ఊదేడు కాళీయఫణిపైన
 | [[మంచాళ జగన్నాధరావు]]
 | [[మంచాళ జగన్నాధరావు]]
 | 
 | 
 |-
 | కృష్ణా గోపీకృష్ణా 
 | [[అల్లంరాజు వెంకటరావు|సుధామ]]
 | [[నల్లూరి సుధీర్ కుమార్]]
 | జ్యోతీ రామకృష్ణ
 | 
 |-
 | కేశవ మాధవ గోవిందాయని కీర్తన సేయుట యెన్నటికో 
 | నరసదాసు
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 |
 |-
 | కైలాసగిరినుండి కాశికై
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | 
 | శివక్షేత్ర యాత్ర సంగీతరూపకంలోనిది
 |-
 | కైలాసవాస శివ శంభో కైవల్యదాత భవ శంభో
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]] 
 | మహాభాష్యం చిత్తరంజన్  
 | మహాభాష్యం చిత్తరంజన్  
 | రాగం:శివరంజని, తాళం: ఖండచాపు
 |-
 | కొమ్మరో విరిరెమ్మరో
 | కోపల్లె శివరాం
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | హంసధ్వని రాగం. 'త్రిపథ' సంగీత రూపకంలోనిది
 |-
 | కొమ్మలలో కోకిలమ్మా కుహూకుహూమన్నది 
 | [[జె.బాపురెడ్డి]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | [[కె.బి.కె.మోహన్ రాజు]]
 | 
 |-
 | కొమ్మలో కోయిలనై పూయనా
 | 
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | [[వేదవతి ప్రభాకర్]]
 | 
 |-
 | కొమ్మలో కోయిలా
 | [[నండూరి సుబ్బారావు]]
 | [[చిట్టిబాబు (వైణికుడు)|చిట్టిబాబు]]
 | [[చిట్టిబాబు (వైణికుడు)|చిట్టిబాబు]] (వీణపై)
 | నండూరి వారి యెంకి పాట
 |-
 | కొమ్మల్లో చిక్కుకున్న కొంటె చందమామ
 | [[ఓలేటి శశాంక]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | 
 |-
 | కొల్లాయి గట్టితేనేమీ
 | [[బసవరాజు అప్పారావు]]
 | 
 | 
 | [[గాంధీ]]గారిపై గీతం 
 |-
 | కోకిల పాటలు వినే తీరిక లేదు 
 | [[జె.బాపురెడ్డి]]
 | పి.వి.సాయిబాబా
 | 
 | 
 |-
 | కోకిలా నా పాట కూడా వినిపించుకో
 | [[జె.బాపురెడ్డి]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | [[కె.బి.కె.మోహన్ రాజు]]
 | ఈ మాసపు పాట
 |-
 | కోటికిరణాల కొత్త విరిమాల
 | పైడిశ్రీ
 | ప్రీతమ్
 | 
 |
 |-
 | కోపమా ప్రియతమా
 | [[ఓలేటి శశాంక]]
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | 
 |-
 | కోపమేల రాధా దయజూపవేల నాపై
 | 
 | 
 | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]],&lt;br&gt;[[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 |  
 |-
 | కోయిల గొంతే నా పాట
 | [[ఆదూరి సత్యవతీదేవి]]
 | తిరుపతి రామానుజసూరి
 | 
 | 
 |-
 | కోయిలా వనరాణీ! విందువే నా మాట 
 | [[ఆచార్య తిరుమల]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]] 
 | శాంతా చారి
 | రాగం:యమన్, తాళం: ఆది
 |-
 | గణగణగణ జయగంట
 | 
 | 
 | [[ఎస్.వరలక్ష్మి]]
 |  
 |-
 | గాలి తరగల తేలివచ్చిన 
 | [[గిడుగు రాజేశ్వరరావు]]
 | [[స్నేహలత మురళి]]
 | 
 | 
 |-
 | గాలిలో నా బ్రతుకు
 | రతన్ రావు
 | 
 | [[ఘంటసాల]]
 | 
 |-
 | గుండెల్లో ఉండాలి కులాసా
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | [[కె.బి.కె.మోహన్ రాజు]]
 | 
 |-
 | గుత్తొంకాయ్ కూరొయ్ బావా
 | [[బసవరాజు అప్పారావు]]
 | 
 | [[బందా కనకలింగేశ్వరరావు]]
 | 
 |-
 | గుప్పిట్లో ఇసుకలాగ రాలిపోవు కాలం
 | [[అల్లంరాజు వెంకటరావు|సుధామ]]
 | [[మల్లిక్ (గాయకుడు)|మల్లిక్]]
 | [[మల్లిక్ (గాయకుడు)|మల్లిక్]]
 | 
 |-
 | గూటి చిలకేదిరా ఓరన్నా గూడు చినబోయెరా
 | సాంప్రదాయం 
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | తత్త్వం
 |-
 | గొంతులో కోటిరాగాల పాట 
 | కోపల్లె శివరాం
 | పి.వి.సాయిబాబా
 | 
 | 
 |-
 | గోపీలోలుడు రమ్మన్నాడే గోవుల పాలను తెమ్మన్నాడే
 |   రావులపర్తి భద్రిరాజు  
 |  పున్నమరాజు సీత  
 |  పున్నమరాజు సీత &lt;br&gt;అవసరాల సత్యవతి
 | రాగం: ఖరహరప్రియ, తాళం: ఆది 
 |-
 | గోలుకొండోయ్
 | వల్లూరి జగన్నాథరావు
 | వల్లూరి జగన్నాథరావు
 | 
 | 
 |-
 | ఘల్ ఘల్ ఘల్ అని గజ్జెలు మరోగ రావయ్యా కృష్ణయ్యా
 | [[ఆరుద్ర]]
 | 
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 |
 |-
 | చక్కని చుక్కల సఖ్యము మరిగిన చందమామ రావోయీ
 | [[ఇంద్రగంటి హనుమచ్ఛాస్త్రి]]
 | మహాభాష్యం పేరిందేవి
 | 
 | 
 |-
 | చలిగాలి వీచింది తెలవారబోతోంది
 | [[ఆరుద్ర]]
 | 
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 |
 |-
 | చల్లగాలిలో యమునాతటిపై
 | [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]]
 | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]]
 | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]]
 | 
 |-
 | చాటాలిరోయన్న శాంతి సందేశం
 | [[ఓలేటి శశాంక]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | 
 | 
 |-
 | చిక్కితివేలరా నా చేత గోపాలా
 | [[పుట్టపర్తి నారాయణాచార్యులు]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | 
 | 
 |-
 | చిగురాకులపై చిరుగాలి
 | [[సి. నారాయణరెడ్డి]]
 | కొచ్చెర్లకోట సూర్యప్రకాశరావు
 | 
 |
 |-
 | చిత్తమెచట భయశూన్యమో
 | [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]]
 | [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]]
 | 
 | 
 |-
 | చిరునవ్వును పలికించే
 | [[సి. నారాయణరెడ్డి]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | 
 |-
 | చూచావా మా చిన్ని గోపాలుని
 | [[నండూరి రామమోహనరావు]]
 | 
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 |  
 |-
 | చూచే కొలదీ సుందరము
 | [[బోయి భీమన్న]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]&lt;br&gt; [[కె.బి.కె.మోహన్ రాజు]]
 | 1988లో ఈ మాసపు పాట - ఆకాశవాణి హైదరాబాద్ కేంద్రం 
 |-
 | చూడ చూడ నీ రూపము 
 | [[బసవరాజు అప్పారావు]]
 | [[వోలేటి వెంకటేశ్వర్లు]]
 | 
 | 
 |-
 | చూడాలని ఉంది 
 | [[కలగ కృష్ణమోహన్]]
 | [[కలగ కృష్ణమోహన్]]
 | 
 | 
 |-
 | చేయి నా చేయి
 | [[ఆరుద్ర]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | 
 |-
 | చౌరస్తా! ఆహిస్తా!
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | 
 | 
 |-
 | జగతిరథం జైకొడుతూ
 | [[వడ్డేపల్లి కృష్ణ]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 |
 |-
 | జయం మనది జయం మనది
 | పి.ఎస్. వేణుగోపాల్
 | [[ఘంటసాల]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | 
 |-
 | జయ జయ జయ ప్రియ భారత
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | [[వింజమూరి అనసూయ]]
 | 
 | 
 |-
 | జయ జయ జయ శ్రీవేంకటేశా
 | [[ఎ.వేణుగోపాల్]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | 
 |-
 | జయము జయము తల్లీ జయము కల్పవల్లీ
 | [[కందుకూరి రామభద్రరావు]]
 | 
 | 
 | 
 |-
 | జయము జయము భారతీ
 | [[ఆదూరి సత్యవతీదేవి]]
 | తిరుపతి రామానుజసూరి
 | 
 | 
 |-
 | జీవితమంతా కలయేనా
 | రావులపర్తి భద్రిరాజు
 | [[ఘంటసాల]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | 
 |-
 | జైహిందని నిద్దుర లేవండి
 | [[మల్లవరపు విశ్వేశ్వరరావు]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | చైనాయుద్ద సమయంలో పాట
 |-
 | జోజో వెన్నెలమ్మా
 | [[ఆచార్య తిరుమల]]
 | ఎం.ఆర్.కె. ప్రభాకర్
 | 
 | 
 |-
 | జోలపాడి జోకొట్టేది
 | [[శారదా అశోకవర్ధన్]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | [[నిత్యసంతోషిణి]]
 | శారదాకృతులు సిడి లోనిది
 |-
 | జోహారు జోహారు పండిత జవహారు
 | రావులపర్తి భద్రిరాజు
 | [[ఘంటసాల]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | 
 |-
 | తడవాయెరా నన్ను బ్రోచుటకు
 | [[పుట్టపర్తి నారాయణాచార్యులు]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | 
 | 
 |-
 | తథాగతా ప్రజాహితా
 | [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | శాంతా చారి
 |  
 |-
 | తరలిరారమ్మా
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | 
 | హంసధ్వని రాగం
 |-
 | తళుకు జల్తార్ బుటాలల్లిన 
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | [[బాలంత్రపు రజనీకాంతరావు]]
 | 
 | శివరంజని రాగం
 |-
 | తలనిండ పూదండ
 | [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య]]
 | [[కె.బి.కె.మోహన్ రాజు]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | [[వోలేటి వెంకటేశ్వర్లు]]
 | 
 |-
 | తలుపుతీసి నంతనే
 | [[బసవరాజు అప్పారావు]]
 | 
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 | 
 |-
 | తలుపు తీయునంతలోన తత్తరమది ఏలనోయి
 | [[బసవరాజు అప్పారావు]]
 | 
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 |
 |-
 | తలపులూరే కన్నెమనసు
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | 
 | 
 |-
 | తిమిరాలను ఛేదించే సమరాలే దీపాలు
 | [[అల్లంరాజు వెంకటరావు|సుధామ]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | 
 |-
 | తియ్యని తేనెల శోభలు 
 | 
 | విన్నకోట మురళీకృష్ణ
 | డి.సురేఖా మూర్తి, &lt;br&gt;శశికళా స్వామి
 | బృందావనసారంగ రాగం
 |-
 | తిరునాళ్ళకు తరలొచ్చే కన్నెపిల్లలా
 |  [[ఇంద్రగంటి శ్రీకాంత శర్మ]]  
 | [[ ఏల్చూరి విజయరాఘవ రావు ]]  
 |  [[శ్రీరంగం గోపాలరత్నం]]
 | ఈ పాట పుట్టుక మీద ఎస్.బి.శ్రీరామమూర్తి  &quot;ఒక పాట పుట్టింది&quot; పేరుతో ఒక డాక్యుమెంటరి తీసారు.
 |-
 | తిరువేంకటాధీశ జగదీశ
 | 
 | [[ఘంటసాల]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | 
 |-
 | తుమ్మెదా ఒకసారి మోమెత్తి చూడమని
 | 
 | [[సాలూరి సన్యాసిరాజు]]
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 | 
 |-
 | తూరుపు దిక్కున అదిగో చూడు పొడిచె వేగుచుక్క
 | [[ఆరుద్ర]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | 
 |-
 | తెప్పవోలె చంద్రబింబం
 | మల్లవరపు విశ్వేశ్వరరావు
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | 
 |-
 | తెరవండీ తలుపులు
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | 
 | 
 |-
 | తెలతెలవారకముందే
 | [[నార్ల చిరంజీవి]]
 | ఉషాకాంత్
 | 
 | 
 |-
 | తెలుగుతల్లి కోవెలలోన పలికింది పావనవీణ
 | [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య]]
 | 
 | 
 | 
 |-
 | తెలుగుపాటకు నేడు కొత్త పల్లవి పాడుతూ
 | [[ఆరుద్ర]]
 | [[మంచాళ జగన్నాధరావు]]
 | 
 | 
 |-
 | తేనెల తేటల మాటలతో 
 | [[ఇంద్రగంటి శ్రీకాంతశర్మ]]
 | 
 | 
 | 
 |-
 | తొలిప్రొద్దు రేయిలో
 | [[ఓలేటి శశాంక]]
 | [[ఈమని శంకరశాస్త్రి]]
 | 
 | 
 |-
 | త్యాగయ్య పాడుకొనెను తలపు తంత్రితో 
 | [[జె.బాపురెడ్డి]]
 | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]]
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | శ్రీకార శిఖరం కావ్యం లోనిది
 |-
 | దక్షిణానిలా మేల్కొనవోయి
 | 
 | 
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | [[రవీంద్రనాథ టాగూరు]] అనువాద గీతం
 |-
 | దయచూడుమయా తిరుమలనిలయా
 | 
 | 
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 | 
 |-
 | దరిద్ర నారాయణ లోకేశా
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | [[వింజమూరి అనసూయ]]
 | 
 | 
 |-
 | దశరథనందన రామా ఘనశ్యామా మునికామా 
 | నరసదాసు
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | 
 |-
 | దాసిగా నుంటకైన తగునా ప్రాణేశ దేవా
 | 
 | [[బి.వి.నరసింహారావు]]
 | 
 | 
 |-
 | దినదినమూ పాపణ్ణి దీవించిపొండి
 | [[బసవరాజు అప్పారావు]]
 | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]]
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 | 
 |-
 | దీపావళి నేడు దీపావళి
 | మల్లవరపు విశ్వేశ్వరరావు
 | [[మంచాళ జగన్నాధరావు]]
 | 
 |   
 |-
 | దూర దూర గగనాలకు సాగుదాం
 | [[ఓలేటి శశాంక]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | 
 |-
 | దూరతీరాలలో ఆ పిలుపు ఎవరిదో
 | ఎం.పద్మినీ దేవి
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | శాంతా చారి
 | పీలు రాగం
 |-
 | దేవా దీనబంధు రావా దయాసింధు 
 | ఎం.పద్మినీ దేవి
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | నఠభైరవి రాగం
 |-
 | దేశము మీరై తేజము మీరై
 | [[ఆచార్య తిరుమల]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | బృందగానం
 | 
 |-
 | దేశమును ప్రేమించుమన్నా
 | [[గురజాడ అప్పారావు]]
 | [[ద్వారం వెంకటస్వామి నాయుడు]]
 |
 | దేశభక్తి సంకలనంలోనిది 
 |-
 |-
 | దైవరూపులు జ్ఞానదాతలు గురువులకు మా వందనం
 | ఎం.పద్మినీదేవి  
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]  
 | బృందగానం
 | రాగం:వాచస్పతి, తాళం: త్రిపుట
 |-
 | దోబూచీ, నీ కళ్ళ దోగాడే ఆ నవ్వు 
 | సూరిభొట్ల లక్ష్మి
 | [[కలగ కృష్ణమోహన్]]
 | 
 | 
 |-
 | ధన్యవహో మాతృభూమి
 | [[వేటూరి ఆనందమూర్తి]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | 
 |-
 | నగుమోమునకు నిశానాథబింబము
 | [[పేకేటి శివరాం]]
 | 
 | [[ఘంటసాల]]
 | 
 |-
 | నటనమాడవే మయూరి
 | [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]]
 | జి.వి.ప్రభాకర్ &lt;br&gt;మహాభాష్యం పేరిందేవి
 |మహాభాష్యం పేరిందేవి &lt;br&gt;రావు బాలసరస్వతీ దేవి 
 | 
 |-
 | నటరాజ శివ సాంధ్యనటా
 | [[వింజమూరి శివరామారావు]]
 | 
 | [[పి.బి.శ్రీనివాస్]], బృందం
 | 
 |-
 | నట్టనడిసంద్రాన
 | [[చిల్లర భవానీదేవి]]
 | ఎం.గోపాలకృష్ణ
 | 
 | 
 |-
 | నడపవా పడవ
 | 
 | 
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 | 
 |-
 | నడిరేయి దాటింది వదిలేయి నా చేయి
 | [[ఆరుద్ర]]
 | [[రమేష్ నాయుడు]]
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 | 
 |-
 | నదీసుందరి సుధాస్యందిని
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 1957లో రచించారు ఈ పాట
 |-
 | నను విడబోకుమా క్షణమైన ప్రియతమా 
 | [[గరిమెళ్ళ బాలకృష్ణ ప్రసాద్]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | శివకామేశ్వరి
 | శివరంజని రాగం
 |-
 | నన్నాడింతువు అది నీ ఖేల
 | [[నార్ల చిరంజీవి]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | కనకవల్లీ నాగేందర్
 | 
 |-
 | నన్నిడిసి పెట్టెల్లినాడే నా రాజు
 | [[నండూరి సుబ్బరావు]]
 | బి.వి.నరసింహారావు
 | 
 | యెంకి పాట
 |-
 | నన్ను గన్నయ్యా ననుగనవయ్యా
 | నరసదాసు
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | 
 |-
 | నన్ను జూచి నవ్వేరే
 | [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]]
 | [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]]
 | 
 | 
 |-
 | నమో వేంకటేశా నమో తిరుమలేశా
 | రావులపర్తి భద్రిరాజు
 | [[ఘంటసాల]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | 
 |-
 | నయనాలకు సుందర బిందువు
 | [[ఆచార్య తిరుమల]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | సి.పద్మజ
 | 
 |-
 | నల్లనివాడా! నేగొల్లకన్నెనోయ్
 | [[వింజమూరి శివరామారావు]]
 | [[సాలూరు హనుమంతరావు]]
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 |
 |-
 | నల్లవాడే! గొల్లపిల్లవాడే!
 | [[బసవరాజు అప్పారావు]]
 | 
 | 
 | ఈ గీతాన్ని 1938 [[మాలపిల్ల]] చిత్రంలో వాడారు
 |-
 | నవంబరొకటి వచ్చింది నవయుగోదయం తెచ్చింది
 | [[నాయని సుబ్బారావు]]
 | [[మంచాళ జగన్నాధరావు]]
 | 
 | రాగం చక్రవాకం
 |-
 | నవ్వకే నెలవంక నవ్వకే 
 | [[జొన్నవాడ రాఘవమ్మ]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | [[విజయలక్ష్మీ శర్మ]]
 | 
 |-
 | నవ్విపోదురుగాక నాకేటి సిగ్గు నా యిచ్ఛయే గాక నాకేటి వెరపు
 |   [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]  
 |  
 |  
 | 
 |-
 | నా అన్నవారెవరు
 | 
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | [[వేదవతి ప్రభాకర్]]
 | 
 |-
 | నా దేశం నవ్వుతూంది నందనవనంలా
 | [[జె.బాపురెడ్డి]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | [[ఎం.ఎస్.రామారావు]]
 | ఈ మాసపు పాట
 |-
 | నా నోట నీ మాట గానమయ్యేవేళ
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | [[వింజమూరి అనసూయ]]
 | 
 | 
 |-
 | నా పాటతో జగము నాట్యమాడేనా
 | [[ఇంద్రగంటి హనుమచ్ఛాస్త్రి]]
 | [[ఈమని శంకరశాస్త్రి]]
 | మహభాష్యం పేరిందేవి
 |
 |-
 | నా మనో భావనలు గోపీజనం
 | [[జె.బాపురెడ్డి]]
 | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]]
 | [[పి.సుశీల]]
 | శ్రీకార శిఖరం కావ్యం లోనిది
 |-
 | నా యెదలో పూవుల పొదలో
 | [[మల్లవరపు విశ్వేశ్వరరావు]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | 
 | 
 |-
 | నా రాణి కళ్ళలో నాట్యమొకటి మెరిసె
 | [[అడవి బాపిరాజు]]
 | 
 | 
 |
 |-
 | నాగీ ఆడవే
 | [[సి. నారాయణరెడ్డి]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | 
 | రామప్ప నాటకం లోనిది. రాగం సింహేంద్రమధ్యమం 
 |-
 | నాదని నేనని తలచుటే గాని
 | ఎం.పద్మినీ దేవి
 | కనకవల్లీ నాగేందర్
 | కనకవల్లీ నాగేందర్
 | 
 |-
 | నాదు జన్మభూమి కంటె నాకమెక్కడుంది సురలోకమెక్కడుంది
 | [[ఇంద్రగంటి హనుమచ్ఛాస్త్రి]]
 | 
 | 
 | 
 |-
 | నామరూప రహితుండవైన
 | [[పుట్టపర్తి నారాయణాచార్యులు]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 |   
 |-
 | నారాయణ నారాయణ అల్లా అల్లా
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | [[కె.బి.కె.మోహన్ రాజు]] &lt;br&gt;[[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 |-
 | నావికా యెచటికోయి నీ పయనం
 | 
 | [[ఘంటసాల]]
 | [[ఘంటసాల]] &lt;br&gt;[[ఎం.ఎస్.రామారావు]]
 | 
 |-
 | నింగిపై నీలాల తెరపై
 | ఓలేటి శశాంక
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | కె.బి.కె.మోహన్ రాజు
 | 
 |-
 | [[నిండుపున్నమి పండువెన్నెలలో]]
 | [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య]]
 | 
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 | 
 |-
 | నిదురపోవే తల్లి
 | [[ఆచార్య తిరుమల]]
 | [[కె.రామాచారి]]
 | 
 | 
 |-
 | నిదురలేని ఈ రేయి ఎటుల గడచేనో
 | ఎం.పద్మినీ దేవి
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | సరసాంగి రాగం 
 |-
 | నిన్నక్కడ నేడిక్కడ రేపెక్కడరా నరుడా 
 | [[ఎం.ఎస్.రామారావు]]
 | [[ఎం.ఎస్.రామారావు]]
 | 
 | తత్త్వం
 |-
 | నిరంతరం మా హృదంతరంలో నిండి వెలుగు జ్యోతి
 | [[ఆరుద్ర]]
 | [[మంచాళ జగన్నాధరావు]]
 | 
 | 
 |-
 | నీ కొండకి నీవే రప్పించుకో
 | సి.సుబ్బారావు
 | [[ఘంటసాల]]
 | [[ఘంటసాల]]
 |  
 |-
 | నీ దయారసవాహిని
 | ఎం.పద్మినీ దేవి
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 |  
 |-
 | నీ నామస్మరణలో
 | కోపల్లె శివరాం
 | ఎల్. నిర్మల్ కుమార్
 | [[కె.బి.కె.మోహన్ రాజు]]
 | 
 |-
 | నీది నాది ఏనాటికీ మన అందరిదీ దేశం 
 | వింజమూరి శివరామారావు
 | 
 | 
 |
 |-
 | నీలమోహనుడు నా కనులలో
 | [[సి. నారాయణరెడ్డి]]
 | [[రమేష్ నాయుడు]]
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 | మీరా భజన్ అనువాద గీతం
 |-
 | నీలి నీలి గగనంలో ఒక తార మెరిసింది 
 | ఫాదర్ మాథ్యూస్ రెడ్డి
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | [[కె.బి.కె.మోహన్ రాజు]], &lt;br&gt;[[వేదవతి ప్రభాకర్]]
 | శివరంజని రాగం
 |-
 | నీలో ఉన్నదేదో
 | [[ఆచార్య తిరుమల]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | 
 |-
 | నీవంటి తల్లిని వేరెక్కడైన కందుమా
 |  [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]   
 |  మహాభాష్యం చిత్తరంజన్  
 |  [[పి.సుశీల]]
 | రాగం: బేహాగ్, తాళం: త్రిశ్రగతి 
 |-
 | నీవులేక నిలువలేను
 | [[సి. నారాయణరెడ్డి]]
 | [[రమేష్ నాయుడు]]
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 | మీరా భజన్ అనువాద గీతం
 |-
 | నువ్వటే నువ్వటే
 | [[అడవి బాపిరాజు]]
 | కొచ్చెర్లకోట సూర్యప్రకాశరావు
 | [[కె.బి.కె.మోహన్ రాజు]]
 | 
 |-
 | నేటి రేయి కన్ను దోయి
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | స్నేహలతా మురళి
 | 
 | 
 |-
 | నేల నవ్వుతోందా
 | [[ఓలేటి శశాంక]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | [[కె.బి.కె.మోహన్ రాజు]]
 | ఈ మాసపు పాట
 |-
 | పంచదార వంటి పోలీసెంకట సామి
 | [[సముద్రాల రాఘవాచార్య]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | 
 |-
 | పండుగంటే నేడే పండుగ పల్లెకైనా కొత్తఢిల్లీకైనా
 |  [[జె.బాపురెడ్డి]]  
 |  [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]] 
 |  బృందగీతం
 |  రాగం: మిశ్రహరి కాంభోజి, తాళం: త్రిశ్రగతి 
 |-
 | పడవ నడపవోయ్
 | వింజమూరి శివరామారావు
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | [[పి.బి.శ్రీనివాస్]]
 |  
 |-
 | పదములె చాలు రామా
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | [[కె.బి.కె.మోహన్ రాజు]],&lt;br&gt;మహాభాష్యం చిత్తరంజన్, &lt;br&gt;శాంత 
 | ఈ పాటని [[బంగారు పంజరం]] చిత్రంలో వాడారు
 |-
 | పదిమందికి చాటాలి ఈ మాట పదే పదే పాడాలి ఈ పాట
 | [[శారదా అశోకవర్ధన్]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | 
 |-
 | పదిలమహో పదిలమహో
 | [[బాలంత్రపు రజనీకాంతరావు]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 |-
 | పన్నెండేళ్ళ చిన్నాడే పైట కొల్లగొన్నాడే
 | [[బసవరాజు అప్పారావు]]
 | 
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 | 
 |-
 | పప్పా పాడనా 
 | పి.వి.సాయిబాబా
 | పి.వి.సాయిబాబా
 | 
 |
 |-
 | పయనించు సెలయేటి
 | [[బోయి భీమన్న]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 |-
 | పరమానంద రహస్యతత్త్వమను ప్రణవము వినవలెరా
 | సాంప్రదాయం 
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | తత్త్వం 
 |-
 | పలికిస్తివయ్య నీ బంగారు వీణ
 | [[అడవి బాపిరాజు]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | ప్రఖ్యాత వైణికుడు శ్రీ తుమరాడ సంగమేశ్వరశాస్త్రిపై అల్లిన గీతం. ఆభోగి రాగం
 |-
 | పల్లెరా ఇది పల్లెరా
 | [[పులికంటి కృష్ణారెడ్డి]]
 | ఉషాకాంత్
 | 
 | 
 |-
 | పసిడి మెరుంగుల తళతళలు
 | [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]]
 | [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]]
 | [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]], &lt;br&gt;భానుమతి
 | 
 |-
 | పాట పాడుమా కృష్ణా - పలుకు తేనె లొలుకు నటుల
 |   [[సాలూరి రాజేశ్వరరావు]]  
 |  సాలూరి రాజేశ్వరరావు
 |  సాలూరి రాజేశ్వరరావు
 |  రాగం: అభేరి, తాళం: త్రిశ్ర ఏక
 |-
 | పాటలన్నిట మేటియై 
 | [[జె.బాపురెడ్డి]]
 | [[నల్లూరి సుధీర్ కుమార్]]
 | 
 | 
 |-
 | పాటలే నీ భక్తి బాటలా?
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]] 
 |
 |-
 | పాడకే నా రాణి
 | [[అడవి బాపిరాజు]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | 
 |-
 | పాడనా నేనీ రేయి
 | [[ఆచార్య తిరుమల]]
 | [[పి.వి.సాయిబాబా]]
 | 
 | 
 |-
 | పాడనా ప్రభూ
 | రావులపర్తి భద్రిరాజు
 | [[ఘంటసాల]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | 
 |-
 | పాడనా మధురమైన పాట
 | 
 | ప్రఖ్యా ఆంజనేయశాస్త్రి
 | 
 | 
 |-
 | పాడవే కోయిలా 
 | పి.దక్షిణామూర్తి
 | స్నేహలతా మురళి
 | [[కె.బి.కె.మోహన్ రాజు]]
 | 
 |-
 | పాడవే పాడవే బంగారుతల్లీ
 | [[అబ్బూరి రామకృష్ణారావు]]
 | 
 | 
 | 
 |-
 | పాడెదను నీకు నే పాటలను దేవీ 
 | 
 | [[ఘంటసాల]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | 
 |-
 | పాలవెల్లి నా పిల్లనగ్రోవి
 | [[పి.బి.శ్రీనివాస్]]
 | [[పి.బి.శ్రీనివాస్]]
 | [[పి.బి.శ్రీనివాస్]]
 | 
 |-
 | పాలింపవే నను గీర్వాణీ
 | [[ఆచార్య తిరుమల]]
 | నల్లూరి సుధీర్ కుమార్
 | 
 |
 |-
 | పిడికెడు యెదలో పాలవెల్లువలు 
 | వి.సంపత్ కుమార్
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | విజయలక్ష్మీ శర్మ
 | బిందుమాలిని రాగం 
 |-
 | పిలిచిన పలుకవదేల 
 | [[శారదా అశోకవర్ధన్]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | నిత్యసంతోషిణి
 | శారదాకృతులు సిడి లోనిది (రాగం కళ్యాణవసంతం)
 |-
 | పిల్లన గ్రోవి మెల్లన ఊది 
 | [[జొన్నవాడ రాఘవమ్మ]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | విజయలక్ష్మీ శర్మ
 | 
 |-
 | పెందలకడ ఓ సుందరుడా
 | 
 | 
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 | 
 |-
 | పూజలందవయ్యా గణేశా
 | పి.వేణు
 | [[ఘంటసాల]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | 
 |-
 | పూలతోటలలోనా
 | [[బోయి భీమన్న]]
 | [[మల్లిక్ (గాయకుడు)|మల్లిక్]]
 | [[మల్లిక్ (గాయకుడు)|మల్లిక్]]
 |
 |-
 | పూలు చేసెను బాసలు ఏవో బాసలు 
 | కోపల్లె శివరాం
 | విన్నకోట మురళీకృష్ణ
 | డి.సురేఖా మూర్తి
 |  
 |-
 | పూవులే పిలిచే వేళ 
 | [[ఆచార్య తిరుమల]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | [[విజయలక్ష్మీ శర్మ]]
 | 
 |-
 | పూవులేరి తేవే చెలి
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | 
 | [[ద్వారం లక్ష్మి]]
 | 
 |-
 | పొంగారి పాడవే బంగారు వీణ
 | [[వింజమూరి శివరామారావు]]
 | 
 | 
 | 
 |-
 | పొంగేటిసంద్రాన తానమాడే మామ
 | [[ఎం.ఎస్.రామారావు]]
 | [[ఎం.ఎస్.రామారావు]]
 | 
 | 
 |-
 | పొదరింటిలోనుండి పొంచిచూచెదవేల
 | 
 | 
 | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]],&lt;br&gt;[[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 | 
 |-
 | పోదామా విల్లిపుత్తూరు - చూడామ పెరియాళ్వారు
 |   [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]   
 |  మల్లిక్
 |  చిత్తరంజన్, పి.బి.శ్రీనివాస్, వక్కలంక సరళ
 |  రాగం: రాగమాలిక, తాళం: ఆది
 |-
 | ప్రణయానికి చల్లదనం విరహానికి వెచ్చదనం
 | కోపల్లె శివరాం
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | శాంతా చారి
 | యమన్ రాగం 
 |-
 | ప్రతి హృదయం ఊగుతుంది ఆనందడోలిక
 | ఎం.పద్మినీ దేవి
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | 
 |-
 | ప్రతిపూవులో సొగసుందిలే
 | పెద్దింశెట్టి సత్యనారాయణ
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | ఎమ్.ప్రసన్నలక్ష్మి
 | నాసికాభూషణి రాగం. 1995లో ఈ మాసపు పాట
 |-
 | ప్రణయాంగన పారిజాత 
 | బలభద్రపాత్రుని మధు
 | విన్నకోట మురళీకృష్ణ
 | 
 | 
 |-
 | ప్రభో నీ చిరునామా ఏమి
 | 
 | [[ఘంటసాల]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | 
 |-
 | ప్రాభాత ప్రాంగణాన
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]]
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 |
 |-
 | ప్రియసఖి శ్రీహరికి
 | [[సి. నారాయణరెడ్డి]]
 | [[రమేష్ నాయుడు]]
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 | మీరా భజన్ అనువాద గీతం
 |-
 | ప్రియా ప్రియా
 | రావులపర్తి భద్రిరాజు
 | 
 | [[జె.వి.రాఘవులు]],&lt;br&gt;[[ఎ.పి.కోమల]]
 | 
 |-
 | ఫక్కున నీవు నవ్విన చాలు
 | 
 | [[ఘంటసాల]]
 | [[ఘంటసాల]],&lt;br&gt;[[పి.లీల]]
 |
 |-
 | బంగారు పాపాయి బహుమతులు పొందాలి
 | [[మంచాళ జగన్నాధరావు]]
 | [[మంచాళ జగన్నాధరావు]]
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 |  
 |-
 | బహుదూరపు బాటసారి
 | 
 | [[ఘంటసాల]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | 
 |-
 | భరతమాత నీ స్వప్నలోకములు ఫలియించినవోయీ
 | [[ఇంద్రగంటి హనుమచ్ఛాస్త్రి]]
 | 
 | 
 | 
 |-
 | భారత నందనవనమున విరిసిన కుసుమమును నేను
 | ఎం.పద్మినీదేవి
 | ఉషాకాంత్
 | 
 | గౌళ రాగం 
 |-
 | భూధరాగ్రతలాన వేదనాతుహినమ్ము
 | [[మల్లవరపు విశ్వేశ్వరరావు]]
 | [[మంచాళ జగన్నాధరావు]]
 | 
 | 
 |-
 | భువనమోహనా నిన్ను పొగడనా
 | [[యామిజాల పద్మనాభస్వామి]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | 
 |-
 | భూధరమో సాగరమో
 | [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | [[కె.బి.కె.మోహన్ రాజు]]&lt;br&gt;మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ
 | 
 |-
 | భేదాలు వాదాలు మానాలి నేడు ఒక మాటగ మనము నిలవాలి నేడు
 | [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య]]
 | 
 | 
 | 
 |-
 | భ్రమించు ముద్దుమోముతో
 |    
 |  ఘంటసాల
 |  ఘంటసాల
 |  రాగం: హమీర్ కళ్యాణి
 |-
 | మంచితనానికి మారుపేరుగా మనమెపుడుండాలి 
 |  [[మంచాళ జగన్నాధరావు ]]  
 |  [[మంచాళ జగన్నాధరావు ]] 
 |   
 |  రాగం: హంసధ్వని, తాళం:చతురస్రగతి
 |-
 | మంచు పొగలుండేది మరి కొన్ని నిముషాలే
 | [[సి. నారాయణరెడ్డి]]
 | విన్నకోట మురళీకృష్ణ
 | వినోద్ బాబు
 | జైజైవంతి రాగం 
 |-
 | మతమంటే మరి ఏమిటన్నా
 | [[పుట్టపర్తి నారాయణాచార్యులు]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | కె.బి.కె.మోహన్ రాజు
 | 
 |-
 | మధురోహలు ఊగే మలయసమీరం
 | బొమ్మనబోయిన సోమసుందరం
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | శాంతా చారి
 | పహాడీ రాగం 
 |-
 | మధూదయంలో మంచిముహూర్తం
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | 
 | 
 |  
 |-
 | మన దేశం భారతదేశం మన రాష్ట్రం ఆంధ్రప్రదేశం
 |  [[ దాశరథి రంగాచార్య ]]  
 |  [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]] 
 |  
 |  రాగం: రాగమాలిక తాళం:చతురస్రగతి
 |-
 | మన ప్రేమ
 | [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]]
 | [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]]
 | [[శ్రీరంగం గోపాలరత్నం]], &lt;br&gt;[[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | 
 |-
 | మన భారత రథకేతనమున త్రివర్ణ రాగం 
 | [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]]
 | [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]]
 | 
 | నఠభైరవి రాగం
 |-
 | మనమంతా ఒక్కటనే మంచి మనసుతో పెరగాలి
 | [[వడ్డేపల్లి కృష్ణ]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | 
 |-
 | మనసనేది లేని నాడు లేవు ప్రేమగాథలు
 | 
 | 
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 | 
 |-
 | మనసాయెరా మాధవా 
 | [[శారదా అశోకవర్ధన్]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | విజయలక్ష్మీ శర్మ
 | శారదాకృతులు సిడి లోనిది
 |-
 | మనసు దోచిన కోమలి
 | [[శారదా అశోకవర్ధన్]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | వినోద్ బాబు
 | శారదాకృతులు సిడి లోనిది (రాగం కానడ)
 |-
 | మనసు మురియగా మధురగీతి పాడనా 
 | [[అల్లంరాజు వెంకటరావు|సుధామ]]
 | [[ఘంటసాల విజయ్ కుమార్]]
 | విజయలక్ష్మీ శర్మ
 | 
 |-
 | మనసు విషయకామాదుల కొసగితె మాధవసేవౌనా 
 | [[పుట్టపర్తి నారాయణాచార్యులు]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | 
 |-
 | మనసులో మమత పండకపోతే
 | [[[[కలగ కృష్ణమోహన్]]]]
 | [[ఎం.ఆర్.కె.ప్రభాకర్]]
 | 
 | 
 |-
 | మనసులోన కారుమబ్బో
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | [[వింజమూరి అనసూయ]]
 | 
 |
 |-
 | మనసులోన వున్నదీ
 | [[శారదా అశోకవర్ధన్]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | నిత్యసంతోషిణి
 | శారదాకృతులు సిడి లోనిది (రాగం కళ్యాణి)
 |-
 | మనసౌనే రాధా
 | [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]]
 | [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]]
 | 
 |
 |-
 | మనిషి జీవమొక గీతి 
 | [[వడ్డేపల్లి కృష్ణ]]
 | సి.ఇందిరామణి
 | 
 | 
 |-
 | మనిషై పుట్టినదెందుకు
 | [[జె.బాపురెడ్డి]]
 | ఎం.కె.రాము
 | 
 | 
 |-
 | మబ్బులు మబ్బులు మబ్బులొచ్చినయ్
 | [[కొనకళ్ళ వెంకటరత్నం]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | [[కనకవల్లీ నాగేందర్]]
 | 
 |-
 | మమతలలో మధురిమగా
 | 
 | [[ఘంటసాల]]
 | [[ఘంటసాల]], &lt;br&gt;[[పి.సుశీల]]
 |
 |-
 | మరచితివా నను పరమేశ్వరి
 | బి.ఆర్.శాస్త్రి
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | నఠభైరవి రాగం
 |-
 | మరపురాని కలలు కని
 | మల్లవరపు విశ్వేశ్వరరావు
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | [[ఈ మాసపు పాట]]
 |-
 | మరల కొత్త చిగురులు 
 | 
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | [[ఎ.వి.సావిత్రి]]
 | 
 |-
 | మరలి వెడలి పోకుమా
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | 
 |  
 |-
 | మరవకుడీ ఓ ప్రజలారా మన గాంధి మహాత్ముణ్ణి
 | మల్లవరపు విశ్వేశ్వరరావు
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | 
 |-
 | మరుగుపడిందొక మహీధరం
 | [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]]
 | [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]&lt;br&gt;[[కె.బి.కె.మోహన్ రాజు]] 
 | మరో మొహంజెదారో అనే నాటకంలోనిది ఈ పాట. రాగం జయంతశ్రీ
 |-
 | మళ్ళీ జన్మించు ప్రభూ
 | [[వడ్డేపల్లి కృష్ణ]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | మానాప్రగడ నరసింహమూర్తి
 | 
 |-
 | మల్లెనమ్మా మల్లెనే
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | 
 | 
 | 
 |-
 | మా ఊరు ఒక్కసారి పోయి రావాలి!
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | 
 | 
 |-
 | మా తెలుగుతల్లికి మల్లెపూదండ
 | [[శంకరంబాడి సుందరాచారి]]
 | 
 | [[టంగుటూరి సూర్యకుమారి]]
 | 
 |-
 | మాదీ స్వతంత్ర దేశం - మాదీ స్వతంత్ర జాతి
 |  [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]]  
 |  [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]] 
 |  [[టంగుటూరి సూర్యకుమారి]]
 |  రాగం: బిలహరి తాళం:ఆది
 |-
 | మాధవా మాధవా 
 | 
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | [[ఎ.వి.సావిత్రి]]
 |  
 |-
 | మాధురీ రసానందఝరి
 | తిరుపతి రామానుజసూరి
 | తిరుపతి రామానుజసూరి
 | 
 |   
 |-
 | మానవజీవనం మధుమాసం
 | [[ఆచార్య తిరుమల]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | శాంతా చారి
 | రాగమాలిక
 |-
 | మామిడికొమ్మా మల్లియరెమ్మా మంతెనమాడెనదే
 | [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య]]
 | [[మంచాళ జగన్నాధరావు]]
 | 
 | 
 |-
 | మామిడిచెట్టును అల్లుకొన్నదీ మాధవీలతొకటి
 | [[బసవరాజు అప్పారావు]]
 | 
 |
 |
 |-
 | మాయాదేహము స్థిరమని నమ్మి మదిలో పొంగకే ఓ మనసా
 | సాంప్రదాయం 
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | తత్త్వం 
 |-
 | మాయలోకమున మమతలు చెందక మాయను విడవే ఓ మనసా
 | సాంప్రదాయం 
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | తత్త్వం
 |-
 | మీరా చరితమ్మును 
 | [[సి. నారాయణరెడ్డి]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | 
 |-
 | ముందు తెలిసెనా ప్రభూ
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | 
 | 
 | ఈ పాటని [[మేఘసందేశం]] చిత్రంలో వాడారు
 |-
 | ముజ్జగాలు మోహించగ మురళిని వాయించరా
 | [[బోయి భీమన్న]]
 | 
 | పి.శాంతకుమారి
 | 
 |-
 | ముదురు ముదురు వెన్నెలలో
 | [[ముదిగొండ వీరభద్రమూర్తి]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 |
 |-
 | మురజమేదో నా మదిలో మురళి ఏదో నా మదిలో 
 | [[జె.బాపురెడ్డి]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | మాడపాటి సరళారాణి
 |  
 |-
 | మురళిని ఊదుము కన్నయ్యా
 | కనకవల్లీ నాగేందర్
 | కనకవల్లీ నాగేందర్
 | కనకవల్లీ నాగేందర్
 | 
 |-
 | మురళీధరుని మోహనగానము
 | 
 | 
 | [[శ్రీరంగం గోపాలరత్నం]]
 | 
 |-
 | ముసురేసిందంటే అసలే పైన మతిపోతది
 | [[కొనకళ్ళ వెంకటరత్నం]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 | [[విధివిలాసం]] చిత్రంలో ఈ పాట వాడారు
 |-
 | మృగం కంట నీరు కారితే
 | 
 | విన్నకోట మురళీకృష్ణ
 | [[శశికళా స్వామి
 | చక్రవాకం రాగం 
 |-
 | మృగనయనా రసికమోహినీ
 | 
 | [[వోలేటి వెంకటేశ్వర్లు]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | దర్బారీ కానడ రాగం 
 |-
 | మెరుపులు పూవుల దండగా
 | [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య]]
 | [[మంచాళ జగన్నాధరావు]]
 | 
 |
 |-
 | మొక్కజొన్న తోటలో 
 | [[కొనకళ్ళ వెంకటరత్నం]]
 | [[వింజమూరి అనసూయ]]
 | [[వింజమూరి అనసూయ]] &lt;br&gt;[[వింజమూరి సీత]]
 | [[అదృష్టవంతులు]] చిత్రంలో ఈ పాట వాడారు 
 |-
 | మొయ్యర మొయ్యర బరువులు 
 | [[శారదా అశోకవర్ధన్]]
 | ఎల్. నిర్మల్ కుమార్
 | 
 | 
 |-
 | మోహన రాగ రాగిణి
 | [[బోయి భీమన్న]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | [[కె.బి.కె.మోహన్ రాజు]]
 | 
 |-
 | మ్రోయింపు జయభేరి
 | [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]]
 | [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]]
 | 
 |   
 |-
 | మ్రోయింపుము నవవేణువు
 | [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య]]
 | [[మంచాళ జగన్నాధరావు]]
 | 
 |  
 |-
 | యా అల్లా యా అల్లా
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | 
 | 
 |-
 | యుగయుగాలుగా నన్నే కోరియుండె కాబోలును
 |  [[ అబ్బూరి రామకృష్ణారావు ]]  
 |  [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]] 
 |  [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]] 
 |  రాగం: మధువంతి, తాళం:రూపక రవీంద్రనాథ్ టాగూర్ రచించిన &quot;ఎర్రగన్నేరు&quot; నాటకంలోనిది.
 |-
 | రండయ్య పోదాము సింహాద్రి 
 | రావులపర్తి భద్రిరాజు
 | 
 | [[పి.సుశీల]]
 | 
 |-
 | రమ్మంటే చాలుగాని
 | [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | 
 |-
 | రాగమా ఇది అనురాగమా 
 | 
 | సి.ఇందిరామణి
 | 
 | 
 |-
 | రాజనగరిని మ్రోగెను మురళి
 | 
 | 
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | [[రవీంద్రనాథ టాగూరు]] అనువాద గీతం
 |-
 | రామచరణం రామచరణం
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | 
 | 
 |-
 | రామా నా ముందు నిలిచి
 | నరసదాసు
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | 
 |-
 | రామా నిన్నే కోరినాను 
 | [[శారదా అశోకవర్ధన్]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | డి.వి.మోహనకృష్ణ
 | ద్విజావంతి రాగం (శారదాకృతులు సిడి లోనిది)
 |-
 | రారా చంద్రుడా
 | రావులపర్తి భద్రిరాజు
 | 
 | [[జె.వి.రాఘవులు]],&lt;br&gt;[[ఎ.పి.కోమల]]
 |  
 |-
 | రాలని పూలు కోసుకొని
 | 
 | 
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 | 
 |-
 | రాలలోపల పూలు పూచిన రామమందిరలీల
 | [[సి. నారాయణరెడ్డి]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | [[కె.బి.కె.మోహన్ రాజు]]&lt;br&gt;బాలమురళికృష్ణ
 | 
 |-
 | రావమ్మ స్వాతంత్ర్య భారత సావిత్రీ
 | [[ఓలేటి శశాంక]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | 
 | 
 |-
 | రావలెనే జాబిలి
 | వింజమూరి శివరామారావు
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | [[పి.లీల]]
 | 
 |-
 | రావే కోకిల పాట పాడవే 
 | [[ఉపద్రష్ట కృష్ణమూర్తి]]
 | [[ఉపద్రష్ట కృష్ణమూర్తి]]
 | [[ఉపద్రష్ట కృష్ణమూర్తి]]
 | మిశ్రహరికాంభోజి రాగం 
 |-
 | రావే రావే కోయిలా రాగము పాడవే
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | 
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 |
 |-
 | రావె సంధ్యాకామినీ 
 | [[అబ్బూరి రామకృష్ణారావు]]
 | 
 | 
 | 
 |-
 | రావేమి రా శశీ అంధకారం ఈ నిశి
 | [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | శాంతా చారి
 | 
 |-
 | రావో రావో కోకిలా 
 | 
 | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]]
 | 
 | 
 |-
 | రావోయి చందమామ 
 | రావులపర్తి భద్రిరాజు
 | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]]
 | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]]
 | 
 |-
 | రావోయి బంగారి మావా
 | [[కొనకళ్ళ వెంకటరత్నం]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | బంగారి మావ పాటల సంకలనం లోనిది
 |-
 | రేపులో మాపులో చూపునిలిపెదవేల
 | తొలేటి వెంకటరెడ్డి
 | [[ఘంటసాల]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | 
 |-
 | రేయిగడచె పొద్దు పొడిచె
 | [[అబ్బూరి రామకృష్ణారావు]]
 | 
 | 
 | 
 |-
 | రొదచేయకే తుమ్మెదా
 | [[వడ్డాది బుచ్చి కూర్మనాథం|వడ్డాది]]
 | [[మల్లిక్ (గాయకుడు)|మల్లిక్]]
 | [[మల్లిక్ (గాయకుడు)|మల్లిక్]]
 |  
 |-
 | లేలెండోయ్ రారండోయ్
 | ఎన్.అంజిబాబు
 | [[ఘంటసాల]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | 
 |-
 | లేపనైనా లేపలేదే - మోము చూపనైనా చూపలేదే
 | [[బసవరాజు అప్పారావు]]
 | 
 | [[టంగుటూరి సూర్యకుమారి]]
 |
 |-
 | వందనం అభివందనం అందుకొనుమీ కృష్ణవేణి
 | వింజమూరి శివరామారావు
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | [[శ్రీరంగం గోపాలరత్నం]], &lt;br&gt;వింజమూరి లక్ష్మి
 | 
 |-
 | వందనమభివందనం
 | [[వేటూరి ఆనందమూర్తి]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | 
 |-
 | వందనం జననికభివందనం 
 | [[వోలేటి పార్వతీశం]]
 | కె.రామాచారి
 | 
 |
 |-
 | వందనమాంధ్ర మహాజననీ
 | [[వింజమూరి శివరామారావు]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 |
 | 
 |-
 | వచ్చిందీ వచ్చిందీ స్వాతంత్ర్యదివసమొచ్చిందీ
 | [[మంచాళ జగన్నాధరావు]]
 | [[మంచాళ జగన్నాధరావు]]
 | 
 |  
 |-
 | వచ్చెను కనవే ఆమని వన్నెలు చిందే యామిని
 | ఎం.పద్మినీ దేవి
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | జంఝూటి రాగం
 |-
 | వదలండీ ద్వేషం మనసులు విరిచే విషం
 | మల్లవరపు విశ్వేశ్వరరావు
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | 
 |-
 | వని వికసించెవిరి - పక్షి ఏల రాదోయ్
 |  [[మల్లవరపు విశ్వేశ్వరరావు]] 
 |  [[రవీంద్రనాథ టాగూరు]] 
 |  [[వక్కలంక సరళ]] 
 |  రాగం: మిశ్ర శంకరాభరణం తాళం:చతురస్ర ఏక ఈ పాటకు బెంగాలీ మూలాన్ని టాగూరు రచించి స్వరపరిచాడు. ఆ బాణీనే ఉపయోగించారు.
 |-
 | వలపులో తేలుదునో
 | [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]]
 | ఉషాకాంత్
 | 
 | 
 |-
 | వలరాజు నా మీదనా
 | [[ఓలేటి శశాంక]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | 
 |-
 | వసంతగీతమై జగమంతా
 | స్వామిచరణ్
 | ప్రీతమ్
 | 
 |
 |-
 | వస్తావట్టిదె పోతావట్టిదె ఆస ఎందుకంటా
 | సాంప్రదాయం 
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | తత్త్వం
 |-
 | వినవే చెలి పిలుపు అల్లదిగో
 | వింజమూరి శివరామారావు
 | [[సాలూరు హనుమంతరావు]]
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 | 
 |-
 | విభుడేగుదెంచేటి వేళాయెనే చెలీ
 | [[నండూరి రామమోహనరావు]]
 | 
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 | 
 |-
 | విరబూసి యిరుల తరులు
 | 
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | [[వేదవతి ప్రభాకర్]]
 | 
 |-
 | విరహానలంపు బాధ భరియించలేదు రాధ
 | [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]]
 | 
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 | 
 |-
 | విరిసినవి చేమంతులు
 | వింజమూరి శివరామారావు
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | 
 | 
 |-
 | విశాల భారతదేశం మనది 
 | [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య]]
 | [[ఉపద్రష్ట కృష్ణమూర్తి]]
 | 
 |  
 |-
 | విసిరేసెను తూరుపు ఒక శుక్రతారను 
 | [[గుంటూరు శేషేంద్రశర్మ]]
 | [[వోలేటి వెంకటేశ్వర్లు]]
 | 
 |  
 |-
 | వీరశంఖమెత్తవోయ్ విజయగీతి పాడవోయ్ 
 | ఎం.పద్మినీ దేవి
 | [[రమేష్ నాయుడు]]
 | [[ఎస్.జానకి]]
 | 
 |-
 | వెదకి వేసారినా వెర్రి బ్రతుకెపుడేని
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | [[కె.బి.కె.మోహన్ రాజు]]
 |
 |-
 | వెన్నెలంత చల్లనిదీ స్నేహం
 | [[వడ్డేపల్లి కృష్ణ]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | నల్లూరి సుధీర్ కుమార్
 |
 |-
 | వెలిగించవే చిన్న వలపు దీపం
 | [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | [[ఘంటసాల]], &lt;br&gt;[[పి.లీల]]
 | 
 |-
 | వెలిగించు శాంతి దీపం
 | [[ఆచార్య తిరుమల]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 |-
 | వెలుగు పండే తెలుగు తీరంలో విలయ తిమిరం తాండవించింది 
 | [[జె.బాపురెడ్డి]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 1977 కోస్తా తుఫాన్ అప్పటి పాట
 |-
 | వేదంలా గోదావరి ప్రవహిస్తోందే
 | [[ఆరుద్ర]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | 
 |-
 | వేయ బోవని తలుపు
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | ఉషాకాంత్
 | 
 | 
 |-
 | వేయి తీయని భావనలు ఈ రేయి విరిసినవే చెలీ 
 | పి.వి.రోహిణీ కుమార్
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | సరసాంగి రాగం 
 |-
 | శతపత్రసుందరి
 | [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]]
 | [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]]
 | 
 |
 |-
 | శరదాగమనం శరదాగమనం
 | [[సి. నారాయణరెడ్డి]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | 
 | రాగం చక్రవాకం
 |-
 | శరణం శరణం
 | రావులపర్తి భద్రిరాజు
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | 
 |-
 | శశివదనముగని నే వికసితమొందితినే
 | 
 | 
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 | 
 |-
 | శిరసెత్తు గగనమ్ము దాకా
 | [[ఓలేటి శశాంక]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | 
 | 
 |-
 | శివ శివ శివ అనరాదా
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | 
 | శివక్షేత్ర యాత్ర సంగీతరూపకంలోనిది
 |-
 | శివపాదమునుంచనేను 
 | [[అరిపిరాల విశ్వం]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | [[విజయలక్ష్మీ శర్మ]] &lt;br&gt;[[వేదవతి ప్రభాకర్]]
 | 
 |-
 | శిశిరంవలె యీసురాలిపొయింది
 | [[జె.బాపురెడ్డి]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | 
 | 
 |-
 | శేషశైలావాస శ్రీవేంకటేశా
 | 
 | [[ఘంటసాల]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | 
 |-
 | శేషాద్రిశిఖరాన
 | వి.జి.కె.చారి
 | [[ఘంటసాల]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | 
 |-
 | శ్రీ గణేశా చిత్స్వరూపా సిద్ధి బుద్ధుల నొసగుమా
 |  ఎమ్.పద్మినీదేవి  
 |  [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]] 
 |  
 |  రాగం: కీరవాణి తాళం:మిశ్రచాపు
 |-
 | శ్రీ పురాణధాత్రికి
 | [[వింజమూరి శివరామారావు]]
 | 
 | [[ఎన్.సి.వి.జగన్నాధాచార్యులు]] &lt;br&gt;[[శ్రీరంగం గోపాలరత్నం]]
 | 
 |-
 | శ్రీ వేంకటేశా తిరుమలేశా 
 | [[జె.బాపురెడ్డి]]
 | పి.వి.సాయిబాబా
 | శశికళా స్వామి
 | శివరంజని రాగం
 |-
 | శ్రీ శారదా సురసేవితా 
 | రాయసం వెంకట్రామయ్య
 | ఎం.ఆర్.కె.ప్రభాకర్
 | 
 | 
 |-
 | శ్రీ శేషాచలవాసా దయచూపరా వేంకటేశా
 |  [[జొన్నవాడ రాఘవమ్మ]] 
 |  [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]] 
 |  విజయలక్ష్మీ దేశికన్
 |  రాగం: లతాంగి తాళం:ఆది
 |-
 | శ్రీచరణ సన్నిధిని శిరసు నుంచండి 
 | [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]]
 | [[కలగ కృష్ణమోహన్]]
 | 
 | 
 |-
 | శ్రీలగన్న తల్లిరా
 | [[వింజమూరి శివరామారావు]]
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | 
 |
 |-
 | శ్రీలు పొంగిన జీవగడ్డయి
 | [[రాయప్రోలు సుబ్బారావు]]
 | 
 |
 | ఆంధ్రావళి సంకలనంలోనిది
 |-
 | సంగీతమేలనే
 | [[ఆరుద్ర]]
 | 
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 | 
 |-
 | సకలమతాలను కలుపుకునే సాగరాత్మగల చరిత్ర మాది
 |[[సి. నారాయణరెడ్డి]]
 | 
 | 
 | 
 |-
 | సత్యదేవ స్వామీ రారా
 | రావులపర్తి భద్రిరాజు
 | 
 | [[పి.సుశీల]]
 | 
 |-
 | సరగున రారా సమయమిదేరా
 | రావులపర్తి భద్రిరాజు
 | 
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 | జావళీ 
 |-
 | సరిగమపదని స్వరాలే 
 | [[కలగ కృష్ణమోహన్]]
 | కె.రామాచారి
 | 
 |
 |-
 | సాగర రాజా 
 | [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | 
 |-
 | సాగేను కారు రేగే హుషారు
 | [[ఆరుద్ర]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | 
 |-
 | సాయి సాయి ఓం సాయి
 | వడ్డేపల్లి కృష్ణ
 | సి.ఇందిరామణి
 | 
 | 
 |-
 | సారేజహాఁ సే అచ్ఛా
 | [[సి. నారాయణరెడ్డి]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 | పల్లవి ఇక్బాల్ రచన. చరణాలు నారాయణరెడ్డి రచించారు ఈ పాటలో
 
 |-
 | సింతసిగురు సిన్నదాన
 | రావులపర్తి భదిర్రాజు
 | [[ఘంటసాల]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | 
 |-
 | సిగ్గవుతున్నది నాకు శ్రీనివాసా
 | [[జె.బాపురెడ్డి]]
 | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]]
 | 
 | శ్రీకార శిఖరం కావ్యం లోనిది
 |-
 | సిరిగల తల్లి సీతమ్మ తల్లి
 | [[లక్ష్మీరమణ]]
 | [[ఉషాకాంత్]]
 | 
 | 
 |-
 | సుధామధురము రామగానము
 | [[గరిమెళ్ళ బాలకృష్ణప్రసాద్]]
 | పి.వి.సాయిబాబా
 | 
 |  
 |-
 | సుమకోమల తనులీలా
 | [[బసవరాజు అప్పారావు]]
 | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]]
 | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]], &lt;br&gt;[[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 |
 |-
 | సుమవనిలో రసధునిలా
 | [[కోపల్లె శివరాం]]
 | [[ఈమని శంకరశాస్త్రి]]
 | [[వేదవతి ప్రభాకర్]],&lt;br&gt;[[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | 
 
 |-
 | సృష్టిలో తీయనిది స్నేహమేనోయి
 | [[ఇంద్రగంటి హనుమచ్ఛాస్త్రి]]
 | [[పెండ్యాల నాగేశ్వరరావు]]
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 | 
 |-
 | సెలవింక నెలవంక
 | [[ఓలేటి శశాంక]]
 | ఎస్.బ్రహ్మానందం
 | 
 | 
 |-
 | సొగసు నీ సొమ్ము కల్యాణి
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]] 
 |
 |-
 | స్వతంత్ర భారత జననీ నీకిదె నితాంత నవనీరాజనము
 |  [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]] 
 |  [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]] 
 |  [[శ్రీరంగం గోపాలరత్నం]] &lt;br&gt;వింజమూరి లక్ష్మి &lt;br&gt;ఎం.వి.రమణమూర్తి
 |  రాగం: తిలంగ్ తాళం:ఆది
 |-
 | స్వాగతం సుస్వాగతం
 | [[మల్లవరపు విశ్వేశ్వరరావు]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | 
 | 
 |-
 | స్వాతంత్ర్యమననేమి తాతా
 | కోపల్లె శివరాం
 | [[కలగ కృష్ణమోహన్]]
 | 
 | 
 |-
 | స్వాతంత్ర్యమే నా జీవితాశయని
 | [[ఓలేటి శశాంక]]
 | [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]]
 | శాంతాచారి
 | 
 |-
 | స్వాతంత్ర్యమే మా జన్మహక్కని చాటండి
 | [[తోలేటి వెంకటరెడ్డి]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | [[ఘంటసాల]]
 | 
 |-
 | స్వేచ్ఛాసరస్వతీ జోహారోయమ్మా
 | [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య]]
 | [[మంచాళ జగన్నాధరావు]]
 | 
 | 
 |-
 | స్వైరిణీ అన్నారు నన్ను శ్యామసుందరా
 | [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]]
 | [[బాలాంత్రపు రజనీకాంతరావు]]
 | 
 | 
 |-
 | హరే వెంకటరమణ బ్రోవరా 
 | రావులపర్తి భద్రిరాజు
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]]
 | 
 |-
 | హాయమ్మ హాయి మా పాపాయి
 | 
 | 
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 | 
 |-
 | హాయిగ పాడుదునా చెలీ 
 | 
 | [[సాలూరు రాజేశ్వరరావు]]
 | 
 | 
 |-
 | హృదయ వీణ పలికెరా
 | ఎం.పద్మినీ దేవి
 | ఎన్.సి.మూర్తి
 | శశికళా స్వామి
 | 
 |-
 | హృదయము కరిగే
 | 
 | 
 | [[రావు బాలసరస్వతీ దేవి]]
 | 
 |-
 |హృదయవీణాతంత్రి మీటి సారించితే
 | [[మంచాళ జగన్నాధరావు]]
 | 
 | 
 | 
 |-
 | హృదయాల తోటలు పూయగా
 | [[దాశరథి కృష్ణమాచార్య]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]], &lt;br&gt;శాంతా చారి,&lt;br&gt;ఎ.వి.సావిత్రి
 | 
 |-
 | హోలీ ఇదేనోయ్ హోలి
 | 
 | [[వోలేటి వెంకటేశ్వర్లు]]
 | [[మహాభాష్యం చిత్తరంజన్]]
 | కేదార్ రాగం 
|}

[[వర్గం:జాబితాలు]]</text>
      <sha1>iemhmq4snaacp490xl721zpfpnyzmck</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>బ్రోమిన్ మోనోక్లోరైడ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178158</id>
    <revision>
      <id>4957584</id>
      <parentid>2891052</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:52:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:పురుగుమందులు]] ను తీసివేసారు;  [[వర్గం:పురుగుల మందులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4957584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5062" sha1="erk8zdjq0qcetx3vujnuuafuyoygynv" xml:space="preserve">{{chembox
| Watchedfields = changed
| verifiedrevid = 434970460
| Name = బ్రోమిన్ మోనోక్లోరైడ్
| ImageFile = Bromine-monochloride-2D.png
| ImageSize = 125px
| ImageName = structural diagram
| ImageFile1 = Bromine-monochloride-3D-vdW.png
| ImageSize1 = 125px
| ImageName1 = space-filling molecular model
| ImageFile2 = BrCl.jpg
| OtherNames = బ్రోమిన్(I) క్లోరైడ్&lt;br /&gt;బ్రోమోక్లోరైడ్&lt;br /&gt;బ్రోమిన్ మోనోక్లోరైడ్
|Section1={{Chembox Identifiers
| ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}}
| ChemSpiderID = 55600
| InChI = 1/BrCl/c1-2
| SMILES = BrCl
| InChIKey = CODNYICXDISAEA-UHFFFAOYAZ
| StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChI = 1S/BrCl/c1-2
| StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChIKey = CODNYICXDISAEA-UHFFFAOYSA-N
| CASNo_Ref = {{cascite|correct|??}}
| CASNo = 13863-41-7
| EINECS = 237-601-4
| UNNumber = 2901
  }}
|Section2={{Chembox Properties
| Formula = BrCl
| MolarMass = 115.357 g/mol
| Density = 2.172 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
| Solvent = other solvents
| SolubleOther = 1.5 g/L
| MeltingPtC = −54
| Melting_notes = 
| BoilingPtC = 5
| Boiling_notes = }}
}}
'''బ్రోమిన్ మోనోక్లోరైడ్''' ను, [[బ్రోమిన్(I) క్లోరైడ్]], [[బ్రోమోక్లోరైడ్]], [[బ్రోమిన్ క్లోరైడ్]] అని కూడా పిలుస్తారు. ఇది ఒక అంతర్ హాలోజెన్ అకర్బన సమ్మేళనం. దీనియొక్క రసాయన ఫార్ములా [[BrCl]]తో పిలుస్తారు. ఇది ఒక అస్థిర గోధుమ పసుపు వాయువు. దీనిమరిగే పాయింట్ 5 ° సి, ద్రవీభవన బిందువు -66 ° సి. దీని CAS సంఖ్య 13863-41-7, దాని EINECS సంఖ్య 237-601-4 ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gangolli |first=S. |author2=[[Royal Society of Chemistry]]  |title=The Dictionary of Substances and Their Effects |year=1999 |isbn=0-85404-808-1 |page=676}}&lt;/ref&gt; ఇది ఒక బలమైన ఆక్సీకరణ ఏజెంట్.

==ఉపయోగములు==
బ్రోమిన్ మోనోక్లోరైడ్‌ను [[విశ్లేషణాత్మక రసాయన శాస్త్రము]] తక్కువ స్థాయిలో ఉన్న[[పాదరసం (మూలకము)|పాదరసం]], గుర్తించడంలో లో, పరిమాణాత్మకంగా తుప్పు పట్టిన పాదరసం నుండి మెర్క్యురి (II) స్థాయి నమూనా చేయుటలో ఉపయోగిస్తారు.

బ్రోమిన్ మోనోక్లోరైడ్ ఒక [[బయోసీడ్]] (సూక్ష్మజీవి)గా పారిశ్రామిక శ్రేణిలోని రీసర్క్యులేటింగ్ చల్లబరిచే నీటిని వ్యవస్థలులో ప్రత్యేకంగా ఒక [[ఆల్గేసీడ్]], [[శిలీంద్ర సంహారిణి]], [[క్రిమిసంహారకము]]లుగా, ఉపయోగిస్తారు,

బ్రోమిన్ మోనోక్లోరైడ్‌ను లి-SO2 రకమునకు చెందిన కొన్ని రకాల బ్యాటరీల్లో అదనంగా వోల్టేజ్, శక్తి సాంద్రత పెరుగుటకు ఉపయోగిస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://electronic-components.globalspec.com/specifications/electrical_electronic_components/batteries/lithium_batteries |title=Battery Chemistry - Lithium / Thionyl Chloride |accessdate=2008-07-09 |publisher=GlobalSpec |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20071223174334/http://electronic-components.globalspec.com/specifications/electrical_electronic_components/batteries/lithium_batteries |archive-date=2007-12-23 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ఇవి కూడా చూడండి==
* [[అత్యంత విషపూరితమైన వాయువులు జాబితా]]

==మూలాలు==
{{Reflist}}

[[వర్గం:క్లోరైడ్స్]]
[[వర్గం:బ్రోమిన్ సమ్మేళనాలు]]
[[వర్గం:అంతర హాలోజెన్ సమ్మేళనాలు]]
[[వర్గం:శిలీంద్రనాశకాలు]]
[[వర్గం:పురుగుల మందులు]]
[[వర్గం:కీటకనాశకాలు]]
[[వర్గం:ఆక్సీకరణ కారకాలు]]
[[వర్గం:రసాయన మిశ్రమాలు]]</text>
      <sha1>erk8zdjq0qcetx3vujnuuafuyoygynv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957585</id>
      <parentid>4957584</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:53:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5059" sha1="394ljtjoze5nysct6mrufz34a43ckvu" xml:space="preserve">{{chembox
| Watchedfields = changed
| verifiedrevid = 434970460
| Name = బ్రోమిన్ మోనోక్లోరైడ్
| ImageFile = Bromine-monochloride-2D.png
| ImageSize = 125px
| ImageName = structural diagram
| ImageFile1 = Bromine-monochloride-3D-vdW.png
| ImageSize1 = 125px
| ImageName1 = space-filling molecular model
| ImageFile2 = BrCl.jpg
| OtherNames = బ్రోమిన్(I) క్లోరైడ్&lt;br /&gt;బ్రోమోక్లోరైడ్&lt;br /&gt;బ్రోమిన్ మోనోక్లోరైడ్
|Section1={{Chembox Identifiers
| ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}}
| ChemSpiderID = 55600
| InChI = 1/BrCl/c1-2
| SMILES = BrCl
| InChIKey = CODNYICXDISAEA-UHFFFAOYAZ
| StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChI = 1S/BrCl/c1-2
| StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChIKey = CODNYICXDISAEA-UHFFFAOYSA-N
| CASNo_Ref = {{cascite|correct|??}}
| CASNo = 13863-41-7
| EINECS = 237-601-4
| UNNumber = 2901
  }}
|Section2={{Chembox Properties
| Formula = BrCl
| MolarMass = 115.357 g/mol
| Density = 2.172 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
| Solvent = other solvents
| SolubleOther = 1.5 g/L
| MeltingPtC = −54
| Melting_notes = 
| BoilingPtC = 5
| Boiling_notes = }}
}}
'''బ్రోమిన్ మోనోక్లోరైడ్''' ను, [[బ్రోమిన్(I) క్లోరైడ్]], [[బ్రోమోక్లోరైడ్]], [[బ్రోమిన్ క్లోరైడ్]] అని కూడా పిలుస్తారు. ఇది ఒక అంతర్ హాలోజెన్ అకర్బన సమ్మేళనం. దీనియొక్క రసాయన ఫార్ములా [[BrCl]]తో పిలుస్తారు. ఇది ఒక అస్థిర గోధుమ పసుపు వాయువు. దీనిమరిగే పాయింట్ 5 ° సి, ద్రవీభవన బిందువు -66 ° సి. దీని CAS సంఖ్య 13863-41-7, దాని EINECS సంఖ్య 237-601-4 ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gangolli |first=S. |author2=[[Royal Society of Chemistry]]  |title=The Dictionary of Substances and Their Effects |year=1999 |isbn=0-85404-808-1 |page=676}}&lt;/ref&gt; ఇది ఒక బలమైన ఆక్సీకరణ ఏజెంట్.

==ఉపయోగాలు==
బ్రోమిన్ మోనోక్లోరైడ్‌ను [[విశ్లేషణాత్మక రసాయన శాస్త్రము]] తక్కువ స్థాయిలో ఉన్న[[పాదరసం (మూలకము)|పాదరసం]], గుర్తించడంలో లో, పరిమాణాత్మకంగా తుప్పు పట్టిన పాదరసం నుండి మెర్క్యురి (II) స్థాయి నమూనా చేయుటలో ఉపయోగిస్తారు.

బ్రోమిన్ మోనోక్లోరైడ్ ఒక [[బయోసీడ్]] (సూక్ష్మజీవి)గా పారిశ్రామిక శ్రేణిలోని రీసర్క్యులేటింగ్ చల్లబరిచే నీటిని వ్యవస్థలులో ప్రత్యేకంగా ఒక [[ఆల్గేసీడ్]], [[శిలీంద్ర సంహారిణి]], [[క్రిమిసంహారకము]]లుగా, ఉపయోగిస్తారు,

బ్రోమిన్ మోనోక్లోరైడ్‌ను లి-SO2 రకమునకు చెందిన కొన్ని రకాల బ్యాటరీల్లో అదనంగా వోల్టేజ్, శక్తి సాంద్రత పెరుగుటకు ఉపయోగిస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://electronic-components.globalspec.com/specifications/electrical_electronic_components/batteries/lithium_batteries |title=Battery Chemistry - Lithium / Thionyl Chloride |accessdate=2008-07-09 |publisher=GlobalSpec |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20071223174334/http://electronic-components.globalspec.com/specifications/electrical_electronic_components/batteries/lithium_batteries |archive-date=2007-12-23 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ఇవి కూడా చూడండి==
* [[అత్యంత విషపూరితమైన వాయువులు జాబితా]]

==మూలాలు==
{{Reflist}}

[[వర్గం:క్లోరైడ్స్]]
[[వర్గం:బ్రోమిన్ సమ్మేళనాలు]]
[[వర్గం:అంతర హాలోజెన్ సమ్మేళనాలు]]
[[వర్గం:శిలీంద్రనాశకాలు]]
[[వర్గం:పురుగుల మందులు]]
[[వర్గం:కీటకనాశకాలు]]
[[వర్గం:ఆక్సీకరణ కారకాలు]]
[[వర్గం:రసాయన మిశ్రమాలు]]</text>
      <sha1>394ljtjoze5nysct6mrufz34a43ckvu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నిత్యశ్రీ మహదేవన్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>207185</id>
    <revision>
      <id>4957506</id>
      <parentid>4669818</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:18:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4957506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29423" sha1="9omid2zs6mp4o66v9nkccou5h682k6m" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
|name = నిత్యశ్రీ మహదేవన్
|background = solo_singer
|image = Nithyasree_mahadevan.jpg
|image_size =
|birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1973|8|25}}
|origin = తిరువాయూరు,తమిళనాడు,ఇండియా
|occupation = గాయకురాలు
|spouse = 
|years_active = 1987 – ప్రస్తుతం
|Website = www.nithyasreemahadevan.com
|genre = కర్ణాటక సంగీతం- భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతం, ప్లేబ్యాక్ సింగర్ 
|label = HMV, EMI, RPG, AVM Audio, Inreco, Vani, [[Amutham Music]], Charsur Digital Workshop, Carnatica, Rajalakshmi Audio etc.
}}
'''నిత్యశ్రీ మహదేవన్''' (జ. 1973 ఆగష్టు 25) (ఎస్.నిత్యశ్రీగా సుపరిచితులు) కర్ణాటక సంగీత విద్వాంసురాలు, భారతీయ సినిమా ప్లేబ్యాక్ సింగర్. ఆమె [[భారత దేశము|భారతదేశం]]లోనే కాకుండా [[ప్రపంచము|ప్రపంచం]]లోని వివిధ దేశాలలో కూడా తన సంగీత ప్రదర్శనలనిచ్చింది. ఆమె అనేక అవార్డులు, గౌరవసత్కారాలు పొందింది. ఆమె 500కి పైగా ఆల్బమ్స్ విడుదల చేసింది. ప్రముఖ సంగీత విద్వాంసురాలు [[డి.కె.పట్టమ్మాళ్]] మనుమరాలైన నిత్యశ్రీ ప్రఖ్యాత గాయనిగా పేరు తెచ్చుకున్నారు.

ఆమె [[ఎ. ఆర్. రెహమాన్|ఎ.ఆర్.రెహమాన్]] స్వరపరచిన తమిళ చిత్రం &quot;జీన్స్&quot;లో ప్లేబ్యాక్ సాంగ్ పాడడం ద్వరా గుర్తింపు పొందారు.&lt;ref name=&quot;IndiaToday2000&quot;&gt;{{cite journal|date=2000|author=Methil Renuka|title=Keeping tune with times|magazine=[[India Today]]|publisher=Thomson Living Media India Limited|volume=25|page=292}}&lt;/ref&gt;
==జీవిత విశేషాలు==
ఆమె [[ఆగష్టు 25]] [[1973]] న లలితాశివకుమార్, శివకుమార్ దంపతులకు జన్మించింది. శివకుమార్ యొక్క తల్లి [[డి.కె.పట్టమ్మాళ్]] ప్రముఖ సంగీత విద్వాంసురాలు&lt;ref name=&quot;HinduNov07&quot;&gt;{{Cite news|title=The Hindu : Tamil Nadu / Coimbatore News : D.K. Pattammal's biography to be released|publisher=[[The Hindu]]|date=20 November 2007|url=http://www.hindu.com/2007/11/20/stories/2007112055120500.htm|access-date=6 May 2010|website=|archive-date=1 December 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071201151848/http://www.hindu.com/2007/11/20/stories/2007112055120500.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. ఈమె మొదటి గురువు తన తల్లి, సంగీత విద్వాంసురాలైన [[లలితా శివకుమార్]]. నిత్యశ్రీ కుటుంబం సంగీతజ్ఞుల కుటుంబం. తన తల్లి [[లలితా శివకుమార్]], నాయనమ్మ [[డి.కె.పట్టమ్మాళ్]], నాయనమ్మ సోదరుడు [[‎డి.కె.జయరామన్]]&lt;ref name=&quot;HinduMay05&quot;&gt;{{Cite news|author=Aruna Chandaraju|title=The Hindu : Entertainment Bangalore / Music : Proud pedigree is not all|publisher=[[The Hindu]]|date=20 May 2005|url=http://www.hindu.com/fr/2005/05/20/stories/2005052004020300.htm|access-date=14 April 2014|website=|archive-date=16 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140416182743/http://www.hindu.com/fr/2005/05/20/stories/2005052004020300.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;లు సంగీత విద్వాంసులు. ఆమె తల్లి యొక్క తండ్రి (తాతగారు) మృదంగ విద్వాంసులు [[పాల్గాట్ మణి అయ్యర్]]&lt;ref name=&quot;NIE21Dec12&quot;&gt;{{Cite news|title=Singer Nithyasree's husband ends life by jumping in river – The Times of India|publisher=[[Times of India]]|date=21 December 2012|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/Singer-Nithyasrees-husband-ends-life-by-jumping-into-river/articleshow/17701139.cms|access-date=18 April 2014}}&lt;/ref&gt;

నిత్యశ్రీ మొట్టమొదట సంగీతాన్ని తన తల్లి లలితా శివకుమార్ వద్ద నేర్చుకుంది.&lt;ref name=&quot;HinduMay05&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;HinduNov03&quot;&gt;{{Cite news|author=M.K.Balagopal|title=The Hindu : A masterly performance|publisher=[[The Hindu]]|date=6 November 2003|url=http://www.hindu.com/mp/2003/11/06/stories/2003110601280200.htm|access-date=21 April 2014|website=|archive-date=31 December 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20031231005119/http://www.hindu.com/mp/2003/11/06/stories/2003110601280200.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; నిత్యశ్రీ తన నాయనమ్మ [[డి.కె.పట్టమ్మాళ్]] యొక్క శిష్యురాలు.&lt;ref name=&quot;HinduOct08&quot;&gt;{{Cite news|title=The Hindu : Retail Plus Hyderabad : Audio Release|publisher=[[The Hindu]]|date=17 October 2008|url=http://www.hindu.com/rp/2008/10/17/stories/2008101750100200.htm|access-date=16 April 2014|website=|archive-date=19 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419015103/http://www.hindu.com/rp/2008/10/17/stories/2008101750100200.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఆమె తండ్రి కూడా ప్రముఖ మృదంగ విద్వాంసుడు, తన తాతగారైన [[పాల్గాట్ మణి అయ్యర్]] యొక్క శిష్యులు. వీరి ప్రోత్సాహంతో ఆమె కర్ణాటక సంగీతాన్ని అభ్యసించింది.&lt;ref name=&quot;HinduJun03&quot;&gt;{{Cite news|author=Rayan Rozario|title=The Hindu : Singing soothing notes|publisher=[[The Hindu]]|date=30 June 2003|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/06/30/stories/2003063001210300.htm|access-date=16 April 2014|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20100811140555/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/06/30/stories/2003063001210300.htm|archive-date=11 August 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; నిత్యశ్రీ తన మేనకోడలు, శిష్యురాలు అయిన [[లావణ్యా సుందరరామన్]]తో కలసి కొన్ని కచేరీలను చేసింది.&lt;ref name=&quot;MMJul11&quot;&gt;{{Cite news|author=Bhanu Kumar|title=Blooming bud – Mumbai Mirror|publisher=[[Mumbai Mirror]]|date=23 July 2011|url=http://www.mumbaimirror.com/mumbai/others/Blooming-bud/articleshow/16148494.cms|access-date=20 March 2015|archive-date=2 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402093111/http://www.mumbaimirror.com/mumbai/others/Blooming-bud/articleshow/16148494.cms|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HinduMar09&quot;&gt;{{Cite news|title=The Hindu: An Evening of Melody|publisher=[[The Hindu]]|date=20 March 2009|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/an-evening-of-melody/article657828.ece|access-date=16 April 2014}}&lt;/ref&gt;

ఆమె వి.మహదేవన్ అనే మకానికల్ ఇంజనీరుని [[వివాహం (పెళ్లి)|వివాహ]]మాడారు. ఆయన 2012 లో మరణించారు.&lt;ref name=&quot;HinduDec12&quot;&gt;{{Cite news|author=Petlee Peter &amp; R. Sujatha|title=A big shock to music lovers – The Hindu|publisher=[[The Hindu]]|date=21 December 2012|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/a-big-shock-to-music-lovers/article4224320.ece|access-date=16 April 2014}}&lt;/ref&gt; ఆమెకు ఇద్దరు కుమార్తెలు. వారు తనుజశ్రీ, తేజశ్రీ.&lt;ref name=&quot;NIE21Dec12&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NIEDec12&quot;&gt;{{Cite news|author=Rajagopalan Venkataraman|title=Pall of gloom descends on Kotturpuram – The New Indian Express|publisher=[[New Indian Express]]|date=21 December 2012|url=http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/article1388142.ece|access-date=16 April 2014|archive-date=13 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140413144730/http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/article1388142.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; వారు కూడా తన తల్లితో కలసి కచేరీలలో పాల్గొంటున్నారు.&lt;ref name=&quot;HinduDec07&quot;&gt;{{Cite news|author=B. Ramadevi|title=The Hindu : Friday Review Chennai / Music : Deluge of ragas and songs|publisher=[[The Hindu]]|date=21 December 2012|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2007/12/07/stories/2007120750110300.htm|access-date=16 April 2014|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20100822045845/http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2007/12/07/stories/2007120750110300.htm|archive-date=22 August 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; వారు మొదటి ప్రదర్శనను టెలివిజన్ షో అయిన &quot;ఎయిర్‌టెల్ సూపర్ సింగర్ జూనియర్&quot;లో అతిథి పాత్రలో యిచ్చారు.

==సంగీత ప్రస్థానం==
===మొదటి ప్రదర్శన===
నిత్యశ్రీ మొదటి కర్ణాటక సంగీత కచేరీ ప్రదర్శన తన 14 వ యేట జరిగింది.&lt;ref name=&quot;HinduNov03&quot;/&gt; ఆమె సాయంత్రం 6 గంటల నుండి ఏడు గంటల వరకు కచేరీని [[ఆగష్టు 10]] [[1987]]లో యూత్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ కర్ణాటక మ్యూజిక్ ఆధ్వర్యంలో చేసారు. ఆ కచేరీలో డి.కె.పట్టమ్మాళ్, డి.కె.జయరామన్ లు ముఖ్య అతిథులుగా హాజరయ్యారు.&lt;ref&gt;{{cite episode | title= Jaya TV's Margazhi Mahautsavam |airdate= 31 December 2007 |station= Maximum Media |network= [[Jaya TV]] |season= 2007 }}&lt;/ref&gt;
===ఇతివృత్త ప్రదర్శనలు===
ఆమె భారత 50 వ స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం సందర్భంగా జాతీయ గీతాలతో కూడుకొని ఉన్న సంగీత కచేరీలను యిచ్చారు. [[డి.కె.జయరామన్]], [[డి.కె.పట్టమ్మాళ్]] లు తమ గురువు అయిన [[పాపనాశం శివన్]] యొక్క కూర్పులతో ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చారు. నిత్యశ్రీ కూడా ఈ సంప్రదాయాన్ని కొనసాగిస్తున్నది.

===బిరుదులు, అవార్డులు, యితర గుర్తింపులు===
నిత్యశ్రీ [[ఆకాశవాణి]]లో టాప్ ర్యాంకు గ్రేడు ఆర్టిస్టు.&lt;ref name=&quot;HinduNov03&quot;/&gt; and All India Radio, Chennai.&lt;ref name=&quot;HinduOct08&quot;/&gt; ఆమె మద్రాసు మ్యూజిక్ అకాడమీ నుండి 6 సంవత్సరాలకు &quot;బెస్టు కన్‌సెర్ట్ అవార్డు&quot; పొందారు.&lt;ref name=&quot;HinduNov03&quot;/&gt; ఆమె కలామమని అవార్డును తమిళనాడు ప్రభుత్వం నుండి పొందారు. అనేక బిరుదులు అవార్డులను పొందారు.

{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot; |-
! width=5%| Year
! style=&quot;width:40%;&quot;| సత్కారం
! style=&quot;width:40%;&quot;| అందజేసినవారు 
! style=&quot;width:5%;&quot;| మూలం |- |style=&quot;text-align:center;&quot; | 1987 |style=&quot;text-align:center;&quot; | బెస్టు మైన్ ఆర్టిస్టు అవార్డు |style=&quot;text-align:center;&quot; | YACM |style=&quot;text-align:center;&quot; |  |- |style=&quot;text-align:center;&quot; | 1989 |style=&quot;text-align:center;&quot; | పాపనాశం శివన్ తంబురా ప్రైజ్ |style=&quot;text-align:center;&quot; |  |style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;DN2002&quot;&gt;{{Cite news|author=Sarath Malalasekera|title=Online Edition of Daily News|publisher=The Associated Newspapers of Ceylon Ltd|date=24 August 2002|url=http://archives.dailynews.lk/2002/08/24/fea10.html|access-date=28 December 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1990
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ఎ.ఐ.ఆర్ మ్యూజిక్ పోటీలో మొదటి బహుమతి
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ఆల్ ఇండియా రేడియో
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1990
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &quot;బెస్టు ప్రోమిసింగ్ ఆర్టిస్టె&quot;
| style=&quot;text-align:center;&quot; |మోహనం మహారాజపురం సంతానం ట్రస్టు 
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1994
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &quot;యువ కళా భారతి&quot;
| style=&quot;text-align:center;&quot; | భారత్ కలచార్
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;HinduOct08&quot;/&gt; |- |style=&quot;text-align:center;&quot; | 1994 |style=&quot;text-align:center;&quot; | &quot;ఇన్నిసాయి మమని&quot; |style=&quot;text-align:center;&quot; | తెమిళనాడు గుడ్‌విల్ అండ్ వెల్ఫేర్ అసోసియేషన్ |style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;HinduOct08&quot;/&gt; |- |style=&quot;text-align:center;&quot; |  |style=&quot;text-align:center;&quot; | నేషనల్ యూనిటీ సెంటర్ అవార్డు |style=&quot;text-align:center;&quot; |  |style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;DN2002&quot;/&gt; |- |style=&quot;text-align:center;&quot; |  |style=&quot;text-align:center;&quot; | బెస్టు పల్లవి మ్యూజిక్ రిసైటర్ అవార్దు |style=&quot;text-align:center;&quot; |  |style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;DN2002&quot;/&gt; |- |style=&quot;text-align:center;&quot; | 1996 |style=&quot;text-align:center;&quot; | ఎం.ఎల్.వసంతకుమారి మెమోరియల్ అవార్డు |style=&quot;text-align:center;&quot; | మైలాపూర్ అకాడమీ |style=&quot;text-align:center;&quot; |  |- |style=&quot;text-align:center;&quot; | 1999 |style=&quot;text-align:center;&quot; | &quot;నాదభూషణం&quot; |style=&quot;text-align:center;&quot; | షణ్ముఖానంద సంగీత సభ (న్యూఢిల్లీ) |style=&quot;text-align:center;&quot; |  |- |style=&quot;text-align:center;&quot; | 1999 |style=&quot;text-align:center;&quot; | &quot;ఉగాది పురస్కారం&quot; |style=&quot;text-align:center;&quot; | మద్రాసు తెలుగు అకాడమీ |style=&quot;text-align:center;&quot; |  |- |style=&quot;text-align:center;&quot; | 1999 |style=&quot;text-align:center;&quot; | &quot;సునధవినోధిని&quot; |style=&quot;text-align:center;&quot; | స్వామీ ఓంకారానంద |style=&quot;text-align:center;&quot; |  |- |style=&quot;text-align:center;&quot; | 1999 |style=&quot;text-align:center;&quot; | &quot;బాలరత్న&quot; |style=&quot;text-align:center;&quot; | బాల త్రిపుర సుందరి ట్రస్టు నెమిలి |style=&quot;text-align:center;&quot; |  |- |style=&quot;text-align:center;&quot; | 1999 |style=&quot;text-align:center;&quot; | &quot;గానామృతవాణి&quot; |style=&quot;text-align:center;&quot; | ఆల్ సెలూన్ హిందూ కాంగ్రెస్ (కొలంబో) |style=&quot;text-align:center;&quot; |  |- |style=&quot;text-align:center;&quot; | 1999 |style=&quot;text-align:center;&quot; | కన్నదాసన్ అవార్డు |style=&quot;text-align:center;&quot; |  |style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;DN2002&quot;/&gt; |- |style=&quot;text-align:center;&quot; | 1999 |style=&quot;text-align:center;&quot; | కలాయిగ్నర్ అవార్డు |style=&quot;text-align:center;&quot; |  |style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;DN2002&quot;/&gt; |- |style=&quot;text-align:center;&quot; | 2000 |style=&quot;text-align:center;&quot; | కళామమని |style=&quot;text-align:center;&quot; | తమిళనాడు ప్రభుత్వం |style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;Hindu2000&quot;&gt;{{Cite news|author=SVK|title=The Hindu : An atmosphere of tranquillity|publisher=[[The Hindu]]|date=4 February 2000|url=http://www.hindu.com/2000/02/04/stories/09040704.htm|access-date=18 April 2014|website=|archive-date=19 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419013202/http://www.hindu.com/2000/02/04/stories/09040704.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2000
| style=&quot;text-align:center;&quot; | మెల్విన్ జోన్స్ అవార్డు 
| style=&quot;text-align:center;&quot; | లయన్స్ క్లబ్, చెన్నై 
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2000
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &quot;సంగీత శిఖామణి&quot; 
| style=&quot;text-align:center;&quot; | మద్రాసు తెలుగు అసోసియేషన్
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2001
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &quot;ఇసై పెరోలి&quot;, అవార్దు
| style=&quot;text-align:center;&quot; | కార్తీక్ ఫైన్ ఆర్ట్స్ 
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;Hindu2001&quot;&gt;{{Cite news|title=The Hindu : Nithyashree awarded 'Isai Peroli'|publisher=[[The Hindu]]|date=2 December 2001|url=http://hindu.com/2001/12/02/stories/2001120200850500.htm|access-date=20 April 2014|website=|archive-date=21 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140421064742/http://hindu.com/2001/12/02/stories/2001120200850500.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2001
| style=&quot;text-align:center;&quot; | వాణీ కళా సుధాకర అవార్డు 
| style=&quot;text-align:center;&quot; | శ్రీ త్యాగబ్రహ్మ గాన సభ, 2001 డిసెంబరు 10 
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;KutcheriBuzz01&quot;&gt;{{Cite news|title=Nithyashree honoured again|publisher=Kutcheri Buzz|date=11 December 2001|url=http://www.kutcheribuzz.com/news/20011231/nithyashree.asp|access-date=26 March 2003}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2001
| style=&quot;text-align:center;&quot; | దేశీయ ఓరుమైపాడు మైయం అవార్డు 
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2001
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &quot;నవరస గాన నాయకి &quot; 
| style=&quot;text-align:center;&quot; | తమిళ ఆన్మీగ పెరవై
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2002
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &quot;ఉధవం ఓలీ&quot; 
| style=&quot;text-align:center;&quot; | వసంత మెమోరియల్ ట్రస్టు కోయంబత్తురు
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2002
| style=&quot;text-align:center;&quot; | శివాజీ అవార్డు 
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2002
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &quot;సంగీత ప్రరబ్రహ్మ రత్న&quot; 
| style=&quot;text-align:center;&quot; | కంచి కామకోటి పీఠం 
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;DN2002&quot;/&gt; |- |style=&quot;text-align:center;&quot; | 2003 |style=&quot;text-align:center;&quot; | షణ్ముఖ శిఖామణీ అవార్డు |style=&quot;text-align:center;&quot; | షణ్ముఖానంద ఫైన్ ఆర్ట్స్ (ముంబయి) |style=&quot;text-align:center;&quot; |  |- |style=&quot;text-align:center;&quot; | 2003 |style=&quot;text-align:center;&quot; | ఎక్స్‌లెన్స్ అవార్డు |style=&quot;text-align:center;&quot; | రోటరీ క్లబ్ |style=&quot;text-align:center;&quot; |  |- |style=&quot;text-align:center;&quot; | 2004 |style=&quot;text-align:center;&quot; | &quot;Isai Mani Makutam&quot; |style=&quot;text-align:center;&quot; | Rajalakshmi Fine Arts Coimbatore |style=&quot;text-align:center;&quot; |  |- |style=&quot;text-align:center;&quot; | 2004 |style=&quot;text-align:center;&quot; | &quot;పద్మసాధన&quot; (Title) |style=&quot;text-align:center;&quot; | పద్మ సారంగపాణి కల్చరల్ అసోసియేషన్.చెన్నై |style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;HinduJan04&quot;&gt;{{Cite news|title=The Hindu : 'Padma Sadhana' conferred on Nithyasree|publisher=[[The Hindu]]|date=4 January 2004|url=http://www.hindu.com/2004/01/04/stories/2004010404420400.htm|access-date=18 April 2014|website=|archive-date=16 January 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20040116003457/http://www.hindu.com/2004/01/04/stories/2004010404420400.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2006
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &quot;Tamil Isai Vani&quot; 
| style=&quot;text-align:center;&quot; | Dubai Tamil Kudumbam
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2006
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &quot;Isai Kalai Tharakai&quot; 
| style=&quot;text-align:center;&quot; | Canberra Music Association
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2006
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &quot;Naadha Kovidha&quot; (Title) 
| style=&quot;text-align:center;&quot; | Naadhabrahmam (conferred by Madras High Court judge, Justice M. Chockalingam on 26 December 2006 in Chennai)
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;HinduDec06&quot;&gt;{{Cite news|title=Title conferred on Nithyasree – The Hindu|publisher=[[The Hindu]]|date=27 December 2006|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/title-conferred-on-nithyasree/article3039492.ece|access-date=18 April 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2008
| style=&quot;text-align:center;&quot; | Jayarathna Virudhu Award
| style=&quot;text-align:center;&quot; | Jayadhaarini Trust (conferred on 22 October 2008 in Chennai)
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|title=JAYADHARINI TRUST|url=http://www.jayadhaarinitrust.org/jayarathna.html|website=Jayarathna Awardees|publisher=Jayadharini Trust|access-date=18 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131009133035/http://jayadhaarinitrust.org/jayarathna.html|archive-date=9 October 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2008
| style=&quot;text-align:center;&quot; | Honorary Doctorate of Literature 
| style=&quot;text-align:center;&quot; | Sathyabama Autonomous University on 19 April 2008
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Awards|publisher=Sathyabama University|url=http://www.sathyabamauniversity.ac.in/sitepagethree.php?firstref=100|access-date=21 April 2014|website=|archive-date=30 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140330214251/http://www.sathyabamauniversity.ac.in/sitepagethree.php?firstref=100|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2008
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &quot;Sangeetha Kala Shironmani&quot; 
| style=&quot;text-align:center;&quot; | Nungambakkam Cultural Academy
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2010
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &quot;Gaana Padmam&quot; Award (and Title)
| style=&quot;text-align:center;&quot; | Brahma Gana Sabha, presented on 3 December 2010 in Chennai
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;LakshmanDec10&quot;&gt;{{Cite news|title=Award for Nithyashri Mahadevan|publisher=Lakshman Shruthi|date=4 December 2010|url=http://www.lakshmansruthi.com/news/dec2010/award-for-nithyashri-mahadevan.asp|access-date=21 April 2014|archive-date=21 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140421081736/http://www.lakshmansruthi.com/news/dec2010/award-for-nithyashri-mahadevan.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.chennaidecemberseason.com/2010/12/brahma-gana-sabha-opens-its-season.html Chennai December Season 2010 : Brahma Gana Sabha opens its new 'season']&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2010
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &quot;Sangeetha Kalasarathy&quot; Award (and Title)
| style=&quot;text-align:center;&quot; | Parthasarathy Swami Sabha, presented on 15 December 2010 in Chennai
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;HinduDec10&quot;&gt;{{Cite news|title=The Hindu : Tamil Nadu / Chennai News : Awards humble me, says Nithyasree Mahadevan|publisher=[[The Hindu]]|date=18 December 2010|url=http://www.hindu.com/2010/12/18/stories/2010121853430500.htm|access-date=21 April 2014|website=|archive-date=21 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101221124050/http://www.hindu.com/2010/12/18/stories/2010121853430500.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2010
| style=&quot;text-align:center;&quot; | Acharya Award 
| style=&quot;text-align:center;&quot; | Naradha Gana sabha (Celebrating Teachers Day)
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2011
| style=&quot;text-align:center;&quot; | Sangeetha Hamsa Award 
| style=&quot;text-align:center;&quot; | Hamsavinodhini, presented on 1 December 2011 at Arulmigu Kasi Viswanathar Temple, [[West Mambalam]].
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;Mambalam26Nov11&quot;&gt;{{Cite news|title=Hamsavinodhini Award for Nithyasree|publisher=Mambalam Times|date=26 November 2011|page=3|url=http://mambalamtimes.in/admin/pdf/1322227419.26.11.2011.pdf|access-date=18 April 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2011
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &quot;Isai Mamani&quot; Award 
| style=&quot;text-align:center;&quot; | Shri Rama Bhaktha Jana Samaj, presented on 20 December 2011
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Music Season 2010–2011 – Sri Rama Bhaktha Jana Samaj|url=http://www.indian-heritage.org/musicseason/1112/rbjs.html|website=Indian Heritage – December Madras (Chennai) Music Season|publisher=Saigan Connection|access-date=18 April 2014|archive-date=24 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034329/http://www.indian-heritage.org/musicseason/1112/rbjs.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2011
| style=&quot;text-align:center;&quot; | P. Obul Reddy Award of Excellence 
| style=&quot;text-align:center;&quot; | Bharathiya Vidya Bhavan, Chennai
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2012
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &quot;M. S. Subbulakshmi Puraskar&quot;
| style=&quot;text-align:center;&quot; | Visakha Music Academy, presented on 12 January 2012
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;''[[Sruti magazine|Sruti, india's premier music and dance magazine]]'' (329): 49. February 2012.&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2012
| style=&quot;text-align:center;&quot; | Award Of Proficiency
| style=&quot;text-align:center;&quot; | Tamil Nadu Brahmins Association (TAMBRAS)
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2013
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &quot;Sangeetha Ulagin Naayaki&quot;
| style=&quot;text-align:center;&quot; | Aadhi Shankarar Aanmeega Peravai at Kutthalam
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2013
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &quot;Sivan Isai Selvi&quot; (Title)
| style=&quot;text-align:center;&quot; | Papanasam Sivan Rasigar Manram (conferred by vocalist [[P. S. Narayanaswamy]] in September 2013 at ''[[Narada Gana Sabha]]'' in Chennai)
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;DCSept13&quot;&gt;{{Cite news|author=B. Vijayalakshmi|title=Nithyasree 'blessed' by saint-composer|publisher=[[Deccan Chronicle]]|date=19 September 2013|url=http://archives.deccanchronicle.com/130919/news-current-affairs/article/nithyasree-%E2%80%98blessed%E2%80%99-saint-composer|access-date=18 April 2014|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20140418234010/http://archives.deccanchronicle.com/130919/news-current-affairs/article/nithyasree-%E2%80%98blessed%E2%80%99-saint-composer|archive-date=18 April 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2014
| style=&quot;text-align:center;&quot; | Isai Selvam Award
| style=&quot;text-align:center;&quot; | Presented by [[Karunanidhi]] under the banner of Muthamizh Peravai on 24 January 2014 in Chennai
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;HinduJan14&quot;&gt;{{Cite news|title=Navigating party through tempests: Karunanidhi – The Hindu|publisher=[[The Hindu]]|date=24 February 2014|url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/navigating-party-through-tempests-karunanidhi/article5615089.ece|access-date=21 April 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
==ఇతర లింకులు==
{{పట్టమ్మాళ్ వంశవృక్షం}}

[[వర్గం:1973 జననాలు]]
[[వర్గం:కర్ణాటక సంగీత విద్వాంసులు]]
[[వర్గం:తమిళ సినిమా నేపథ్యగాయకులు]]
[[వర్గం:తమిళనాడు మహిళా సంగీత విద్వాంసులు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:కళైమామణి పురస్కార గ్రహీతలు]]</text>
      <sha1>9omid2zs6mp4o66v9nkccou5h682k6m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పౌరుష గ్రంధి క్యాన్సర్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>221229</id>
    <revision>
      <id>4957482</id>
      <parentid>4889859</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:18:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <origin>4957482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16496" sha1="6robfxjwyjy6402rqsb25zn1fed4gzv" xml:space="preserve">{{Infobox disease
| Name           = పౌరుష గ్రంధి క్యాన్సర్&lt;br /&gt;Prostate cancer
| ICD10          = {{ICD10|C|61||c|60}} 
| ICD9           = {{ICD9|185}} 
| Image          = Diagram showing the position of the prostate and rectum CRUK 358.svg  
| Caption        = Position of the prostate
| field =  [[ఆంకాలజీ]]
| ICDO           =
| OMIM           = 176807
| DiseasesDB     = 10780
| MedlinePlus    = 000380
| eMedicineSubj  = radio
| eMedicineTopic = 574
| MeshID         = D011471 
}}
'''పౌరుష గ్రంధి క్యాన్సర్''' (Prostate cancer) పురుషులలోను, వృద్ధులలో అత్యధికంగా [[పౌరుష గ్రంధి]]కి వచ్చే [[క్యాన్సర్]]. దీని మూలంగా సుమారు 3% మంది మరణిస్తున్నట్లుగా అంచనా. దీనిని తొందరగా గుర్తించడానికి మలద్వారం ద్వారా వేలితో పరీక్ష, రక్తంలో [[ప్రోస్టేట్-స్పెసిఫిక్ యాంటిజెన్]] (PSA) కొలవడం, అల్ట్రాసౌండ్ స్కానింగ్ చాలా ఉపకరిస్తాయి.

==చరిత్ర==
[[పౌరుష గ్రంథి]]ని మొదటగా నికొలో మస్సా (Niccolò Massa), వెసాలియస్ (Vesalius) 1530లలో గుర్తించినా, పౌరుష గ్రంథి క్యాన్సర్ ను మాత్రం 1853 వరకు కనుగొనలేదు.&lt;ref&gt;{{cite journal | author = Adams J | title = The case of scirrhous of the prostate gland with corresponding affliction of the lymphatic glands in the lumbar region and in the pelvis | journal = Lancet | volume = 1 | issue = 1547 | pages = 393–394 | year = 1853 | pmid =  | doi = 10.1016/S0140-6736(02)68759-8 }}&lt;/ref&gt; 19వ శతాబ్దంలో ఈ రకమైన క్యాన్సర్ చాలా అరుదైనదిగా భావించేవారు. దీనికి ఆనాటి అల్పమైన జీవితకాలం, సరైన పరీక్షాపద్ధతులు లేకపోవడం ప్రధాన కారణాలుగా చెప్పవచ్చును. ఈ వ్యాధికి మూత్రంలో అడ్డంకిని తొలగించే శస్త్రచికిత్స మొదటగా చేసేవారు.&lt;ref&gt;{{cite journal | author = Lytton B | title = Prostate cancer: a brief history and the discovery of hormonal ablation treatment | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-urology_2001-06_165_6/page/1859 | journal = The Journal of Urology | volume = 165 | issue = 6 Pt 1 | pages = 1859–62 | date = June 2001 | pmid = 11371867 | doi = 10.1016/S0022-5347(05)66228-3 }}&lt;/ref&gt; పౌరుష గ్రంథిని మొత్తంగా తొలగించడం (prostatectomy) 1904 లో మొదటిసారి జాన్స్ హాప్కిన్స్ ఆసుపత్రిలో హగ్ హెచ్. యంగ్ (Hugh H. Young) చేశారు.&lt;ref&gt;{{cite journal | author = Young HH | title = Four cases of radical prostatectomy | journal = Johns Hopkins Bull. | volume = 16 | issue =  | pages =  | year = 1905 | pmid =  | doi =  }}&lt;/ref&gt; హార్మోన్లను ఉత్పత్తిచేసే వృషణాలను తొలగించడం (Orchidectomy) ఈ వ్యాధి చికిత్సలో సుమారు 1890 దశాబ్దంలో జరిపేవారు; ఫలితాలు అంతగా బాగులేవు. మూత్రనాళం ద్వారా పౌరుష గ్రంథిని తొలగించడం (Transurethral resection of the prostate or TURP) 20వ శతాబ్దంలో ప్రాచుర్యం పొందింది. దీనికి ముఖ్యమైన కారణం అంగస్తంభన బాగా జరిగి లైంగికంగా ఆనందాన్ని కోల్పోవనవసరం లేదు. ర్యాడికల్ రెట్రోప్యూబిక్ ప్రొస్టేటెక్టమీ 1983 లో పాట్రిక్ వాల్ష్ కనుగొన్నాడు.&lt;ref&gt;{{cite journal | author = Walsh PC|author2=Lepor H|author3=Eggleston JC | title = Radical prostatectomy with preservation of sexual function: anatomical and pathological considerations | journal = The Prostate | volume = 4 | issue = 5 | pages = 473–85 | year = 1983 | pmid = 6889192 | doi = 10.1002/pros.2990040506 }}&lt;/ref&gt; ఈ శస్త్రచికిత్స పద్ధతిలో పౌరుష గ్రంథి, లింఫ్ నోడ్స్ ని తొలగించినా పురుషాంగం దాని స్వభావాన్ని కోల్పోదు.

1941 లో, చార్లెస్ బి. హగ్గిన్స్ (Charles B. Huggins) టెస్టోస్టిరోను (testosterone) హార్మోన్ కు వ్యతిరేకంగా ఈస్ట్రోజన్ (estrogen) ను ఉపయోగించి ఈ క్యాన్సర్ పెరుగుదలను నియంత్రించాడు. దీనిని కెమికల్ కాస్ట్రేషన్ గా హిగ్గిన్స్ కు 1966లో [[నోబెల్ బహుమతి]] తెచ్చిపెట్టింది.&lt;ref&gt;{{cite journal | author = Huggins CB|author2= Hodges CV | title = Studies on prostate cancer: 1. The effects of castration, of estrogen and androgen injection on serum phosphatases in metastatic carcinoma of the prostate | journal = Cancer Res | volume = 1 | issue = 4 | pages = 293 | year = 1941 | pmid =  | url= http://cancerres.aacrjournals.org/content/1/4/293 }}&lt;/ref&gt; గొనడోట్రోపిన్ రిలీజింగ్ హార్మోన్ (GnRH) మీద పరిశోధన చేస్తున్న [[ఆండ్రెజ్ డబ్లూ. స్కల్లీ]], [[రోజర్ గులెమిన్]] లకు 1977లో నోబెల్ బహుమతి లభించింది. ఈ హార్మోను రిసెప్టార్ కు తోడ్పదే రసాయనాలైన [[leuprolide]] and [[goserelin]], అనంతరం గుర్తించబడి పౌరుష గ్రంధి వైద్యచికిత్సలో ఉపయోగించబడుతున్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite journal | author = Schally AV|author2=Kastin AJ|author3=Arimura A | title = Hypothalamic follicle-stimulating hormone (FSH) and luteinizing hormone (LH)-regulating hormone: structure, physiology, and clinical studies | journal = Fertility and Sterility | volume = 22 | issue = 11 | pages = 703–21 | date = November 1971 | pmid = 4941683 | doi =  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Tolis G, Ackman D, Stellos A, Mehta A, Labrie F, Fazekas AT, Comaru-Schally AM, Schally AV | title = Tumor growth inhibition in patients with prostatic carcinoma treated with luteinizing hormone-releasing hormone agonists | journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A | volume = 79 | issue = 5 | pages = 1658–62 | date = March 1982 | pmid = 6461861 | pmc = 346035 | doi = 10.1073/pnas.79.5.1658 }}&lt;/ref&gt;

==వ్యాధి లక్షణాలు==
[[File:Diagram showing prostate cancer pressing on the urethra CRUK 182.svg|thumb|right|A diagram of prostate cancer pressing on the urethra, which can cause symptoms.]]
ఈ క్యాన్సర్ తొలిదశలో ఏవిధమైన సమస్యలకు కలిగించదు. దీనివల్ల కొంతమంది వృద్ధులలో పౌరుషగ్రంధి పరిమాణంలో పెరుగుదల మూలంగా మూత్రసంబంధమైన ఇబ్బందులు కలుగవచ్చును. ఉదాహరణకు ఎక్కువసార్లు [[మూత్రవిసర్జన]] చేయాలనిపించడం, రాత్రిసమయంలో నిద్రలో మూత్రవిసర్జన చేయాలనికోర్కె కలగడం, మూత్రవిసర్జన చేయాలన్నా మూత్రం తొందరగా బయటకు రాకపోవడం, లేదా చుక్కచుక్కగా మాత్రమే పడడం జరుగుతుంది; కొన్నిసార్లు మూత్రంలో రక్తం కనిపించడం కూడా జరుగుతుంది. వీనిలో ఎక్కువ సమస్యలు మూత్రద్వారము అడ్డుగా పౌరుష గ్రంథి పెరగడం వలననే సంభవిస్తుంది. పౌరుషగ్రంధి క్యాన్సర్ వలన లైంగికమైన [[అంగస్తంభన]], స్ఖలనంలో ఇబ్బంది కూడా ఏర్పడుతుంది.&lt;ref name=prostateCApresentation&gt;{{cite journal | vauthors = Miller DC, Hafez KS, Stewart A, Montie JE, Wei JT | title = Prostate carcinoma presentation, diagnosis, and staging: an update form the National Cancer Data Base | url = https://archive.org/details/sim_cancer_2003-09-15_98_6/page/1168 | journal = Cancer | volume = 98 | issue = 6 | pages = 1169–78 | date = September 2003 | pmid = 12973840 | doi = 10.1002/cncr.11635 }}&lt;/ref&gt;

పౌరుష గ్రంధి చివరిదశలో శరీరంలో ఇతర భాగాలకు వ్యాపిస్తుంది. [[ఎముక]]లకు వ్యాపించినప్పుడు వెన్నుముక, తుంటి, పక్కఎముకల్లో నొప్పి రావచ్చును. మరికొందరిలో వెన్నుపాముపై ఒత్తిడి మూలంగా నరాల బలహీనత ఏర్పడుతుంది.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = van der Cruijsen-Koeter IW, Vis AN, Roobol MJ, Wildhagen MF, de Koning HJ, van der Kwast TH, Schröder FH | title = Comparison of screen detected and clinically diagnosed prostate cancer in the European randomized study of screening for prostate cancer, section rotterdam | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-urology_2005-07_174_1/page/121 | journal = Urol | volume = 174 | issue = 1 | pages = 121–5 | date = July 2005 | pmid = 15947595 | doi = 10.1097/01.ju.0000162061.40533.0f }}&lt;/ref&gt;

==వ్యాధి నిర్ధారణ==
ఈ కాన్సర్ వ్యాధి కోసం మలద్వారం ద్వారా పౌరుష గ్రంధిని పరీక్షించడం, మలద్వారం ద్వారా [[స్కానింగ్]] పరీక్షలను నిర్వహించినా, నిర్ధారణ కోసం తప్పనిసరిగా ముక్కపరీక్ష (Biopsy) చేయాలి. హిస్టాలజీ ద్వారా పౌరుష గ్రంధిని సూక్స్మదర్శినిలో పరీక్షించిన పిదపనే పాథాలజిస్టు ఈ వ్యాధిని కచ్చితంగా గుర్తించగలుగుతాడు. ఈ పరీక్ష కోసం మలద్వారం ద్వారానే పౌరుష గ్రంథి నుండి ఆరు సన్నని దారాలవంటి టిష్యూలను సూది సహాయంతో తొలగిస్తారు. కొంతమంది రోగులలో కొద్దిగా నొప్పి కలుగవచ్చును.&lt;ref name=&quot;pmid9637143&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Essink-Bot ML, de Koning HJ, Nijs HG, Kirkels WJ, van der Maas PJ, Schröder FH | title = Short-term effects of population-based screening for prostate cancer on health-related quality of life | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-the-national-cancer-institute_1998-06-17_90_12/page/924 | journal = J. Natl. Cancer Inst. | volume = 90 | issue = 12 | pages = 925–31 |date=June 1998 | pmid = 9637143 | doi = 10.1093/jnci/90.12.925 }}&lt;/ref&gt;

==చికిత్స==
పౌరుషగ్రంథిని గుర్తించిన తర్వాత మొట్టమొదటగా ఆలోచించాల్సిన విషయం అసలు ఈ వ్యాధికి చికిత్స అవసరమా లేదా. వృద్ధులలో వచ్చే, నెమ్మదిగా వృద్దిచేందే క్యాన్సర్ లకు చికిత్స అవసరం లేదు.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.nytimes.com/2011/11/22/health/cancer-by-any-other-name-would-not-be-as-terrifying.html| title = ‘Cancer’ or ‘Weird Cells’: Which Sounds Deadlier?| author = Kolata, Gina| date = 21 November 2011| newspaper = The New York Times }}&lt;/ref&gt; ప్రమాదకరమైన ఆరోగ్య సమస్యలతో దీర్ఘకాలం జీవించే అవకాశం లేని వ్యక్తులలో కూడా చికిత్స అనవసరం.

ఈ వ్యాధికి చేయాల్సిన చికిత్సను నిర్ణయించడానికి, కాన్సర్ స్టేజి, గ్లీసన్ స్కోరు, పి.ఎస్.ఏ. స్థాయి ముఖ్యమైనవి. వ్యక్తి యొక్క వయసు, సాధారణ ఆరోగ్య స్థితి ఇతర ప్రధానమైన విషయాలు. కొన్ని చికిత్సా విధానాలు కొత్త సమస్యలను సృష్టిస్తాయి, మరికొన్ని అంగస్తంభన సమస్యలను కలిగిస్తాయి; ఇతరాలు మూత్రవిసర్జనలో నియంత్రణ కోల్పోయేట్లు చేస్తాయి. అందువలన వీటిని దృష్టిలో ఉంచుకొని చికిత్సా విధానాల్ని నిర్ణయించాలి.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Lu-Yao GL, Albertsen PC, Moore DF, Shih W, Lin Y, DiPaola RS, Barry MJ, Zietman A, O'Leary M, Walker-Corkery E, Yao SL | title = Outcomes of Localized Prostate Cancer Following Conservative Management | journal = The Journal of the American Medical Association | volume = 302 | issue = 11 | pages = 1202–09 | date = September 2009 | pmid = 19755699 | pmc = 2822438 | doi = 10.1001/jama.2009.1348 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid19945664&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Mongiat-Artus P, Peyromaure M, Richaud P, Droz JP, Rainfray M, Jeandel C, Rebillard X, Moreau JL, Davin JL, Salomon L, Soulié M | title = [Recommendations for the treatment of prostate cancer in the elderly man: A study by the oncology committee of the French association of urology] |language=fr | journal = Prog. Urol. | volume = 19 | issue = 11 | pages = 810–7 | date = December 2009 | pmid = 19945664 | doi = 10.1016/j.purol.2009.02.008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid19945310&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Picard JC, Golshayan AR, Marshall DT, Opfermann KJ, Keane TE | title = The multi-disciplinary management of high-risk prostate cancer | journal = Urol. Oncol. | volume = 30 | issue = 1 | pages = 3–15 | date = November 2009 | pmid = 19945310 | doi = 10.1016/j.urolonc.2009.09.002 }}&lt;/ref&gt;

== మందులు ==
* [[ఫ్లోట్‌ఫోలాస్టాట్ ఎఫ్-18]]
* [[పిఫ్లుఫోలాస్టాట్ ఎఫ్-18]]
* [[రుకాపరీబ్]]
* [[డెగరెలిక్స్]]

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:క్యాన్సర్]]</text>
      <sha1>6robfxjwyjy6402rqsb25zn1fed4gzv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వరంగల్ జిల్లా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>228921</id>
    <revision>
      <id>4957576</id>
      <parentid>4871604</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:34:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nampally Laxmi</username>
        <id>152986</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ జిల్లా కలెక్టర్ పేరు అప్డేట్: ఎం. హరిత నుండి ప్రస్తుత కలెక్టర్ డా. సత్య శారద గారికి మార్పు</comment>
      <origin>4957576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19105" sha1="owys9x9ivh2q4o4mhtii79oy4jm3k1m" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                   = వరంగల్ జిల్లా
| other_name             = ఓరుగల్లు జిల్లా
| settlement_type        = [[తెలంగాణ]] 
| total_type             = 
| native_name            = 
| image_skyline          = వరంగల్ జిల్లా కలెక్టర్ కార్యాలయం.jpg
| image_caption          = వరంగల్‌ జిల్లా కలెక్టర్‌ కార్యాలయం
| image_map              = Warangal Rural in Telangana (India).svg
| map_caption            = తెలంగాణ పటంలో జిల్లా స్థానం
| coordinates            = 
| coor_pinpoint          = [[గీసుకొండ]]
| subdivision_type       = [[దేశం]]
| subdivision_name       = [[భారతదేశం]]
| subdivision_type1      = [[రాష్ట్రం]]
| subdivision_name1      = [[తెలంగాణ]]
| subdivision_type2      = 
| subdivision_name2      = 
| established_title      = వరంగల్ జిల్లా
| established_date       = 
| seat_type              = [[ముఖ్య పట్టణం]]
| seat                   = [[వరంగల్]]
| parts_type             = [[మండలం|మండలాలు]]
| parts_style            = 
| p1                     = 13
| area_total_km2         = 2095
| area_footnotes         = 
| population_as_of       = 2011
| population_total       = 716457
| population_footnotes   = 
| population_urban       = 
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1     = 
| demographics1_title1   = [[అక్షరాస్యత]]
| demographics1_info1    = 
| demographics1_title2   = జనాభా నిష్పత్తి
| demographics1_info2    = 
| leader_title           = [[జిల్లా కలెక్టర్]]
| జిల్లా కలెక్టర్ = డా. సత్య శారద, ఐఏఎస్
| leader_title1          = 
| leader_name1           = 
| leader_title2          = 
| leader_name2           = 
| timezone1              = 
| utc_offset1            = +05:30
| registration_plate     = 
| blank_name_sec1        = 
| blank_info_sec1        = 
| blank_name_sec2        = 
| blank_info_sec2        = 
| website                = {{URL|https://warangalrural.telangana.gov.in//}}
}}
{{maplink|type=shape||text=వరంగల్ జిల్లా|frame=yes|frame-width=280|frame-height=250|zoom=8}}
'''వరంగల్ జిల్లా,''' [[తెలంగాణ]]లోని జిల్లాలలో ఒకటి.&lt;ref name=&quot;”మూలం”&quot;&gt;తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 232 Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016&lt;/ref&gt; 2016 అక్టోబరు 11, న నూతనంగా అవతరించిన ఈ జిల్లాలో 2 రెవెన్యూ డివిజన్లు, 16 మండలాలు ఉన్నాయి. ఈ జిల్లా లోని అన్ని మండలాలు పూర్వపు వరంగల్ జిల్లాలోనివి. వరంగల్ జిల్లా చూట్టూ [[మహబూబాబాదు జిల్లా|మహబూబాబాద్]], [[జనగామ జిల్లా|జనగాం]], [[హన్మకొండ జిల్లా|హన్మకొండ]], [[ములుగు జిల్లా|ములుగు]], [[జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా|భూపాలపల్లి]] జిల్లాలు ఉన్నాయి. 2021, జూన్ నాటికి [[హనుమకొండ|హన్మకొండ]] తాత్కాలికంగా రెండు జిల్లాల కేంద్రంగా ఉండగా, తరువాత [[వరంగల్]] జిల్లా కొత్త ప్రధాన కార్యాలయంగా హన్మకొండ స్థానంలో ప్రతిపాదించబడింది.&lt;ref name=&quot;Warangal Urban renamed to Hanamkonda&quot;&gt;{{Cite web|url=https://newsmeter.in/top-stories/kcr-renames-warangal-urban-hanamkonda-warangal-rural-becomes-warangal-679850|title=KCR renames Warangal Urban Hanamkonda; Warangal Rural becomes Warangal|website=NewsMeter}}&lt;/ref&gt; 2021, ఆగస్టులో వరంగల్ రూరల్ జిల్లా పేరును తిరిగి వరంగల్ జిల్లాగా మార్చారు.

==జిల్లా లోని మండలాలు==
పునర్య్వస్థీకరణలో భాగంగా మొదట పూర్వపు వరంగల్ జిల్లాకు చెందిన 15 మండలాలతో వరంగల్ గ్రామీణ జిల్లా ది.11.10.2016న ఇది ఏర్పడింది.&lt;ref name=&quot;”మూలం”&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/telangana/2021/aug/13/hanamkonda-warangal-in-telangana-to-be-new-districts-now-2344071.html|title=Hanamkonda, Warangal in Telangana to be new districts now|date=13 August 2021|website=The New Indian Express|url-status=live}}&lt;/ref&gt; చివరిగా చూపబడిన నడికూడ మండలం కొత్తగా ఏర్పడింది.

== మండలాల జాబితా ==
*వరంగల్, హన్మకొండ, వర్ధన్నపేట, పర్వతగిరి, హసన్‌పర్తి, సంగెం, గీసుగొండ, ఆత్మకూరు, పరకాల, దుగ్గొండి, నర్సంపేట, చెన్నారావుపేట, నెక్కొండ, ఖానాపురం, నల్లబెల్లి, శాయంపేట, ధర్మసాగర్, స్టేషన్‌ఘన్‌పూర్, జఫర్‌గఢ్, పాలకుర్తి, రాయపర్తి, రఘునాథపల్లి, నర్మెట, భీమదేవరపల్లి, ఎల్కతుర్తి, కమలాపురం, హుజూరాబాద్, జమ్మికుంట
===వరంగల్ రెవెన్యూ డివిజను===
# [[వరంగల్ మండలం]]
# [[ఖిలా వరంగల్ మండలం]] *
# [[సంగెం మండలం (వరంగల్)|సంగెం మండలం]]
# [[గీసుగొండ మండలం]] 
# [[వర్ధన్నపేట మండలం]] 
# [[పర్వతగిరి మండలం]] 
# [[రాయపర్తి మండలం]] 
===నర్సంపేట రెవెన్యూ డివిజను===
# [[నర్సంపేట మండలం]] 
# [[చెన్నారావుపేట మండలం]]
# [[నల్లబెల్లి మండలం]]
# [[దుగ్గొండి మండలం]]
# [[ఖానాపూర్ మండలం (వరంగల్ జిల్లా)|ఖానాపూర్ మండలం]]
# [[నెక్కొండ మండలం]]

గమనిక:* పునర్య్వస్థీకరణలో భాగంగా జిల్లాలో కొత్తగా ఏర్పడిన మండలాలు.

== చరిత్ర ==
పూర్వం వరంగల్ జిల్లాలో అనేక పురాతన చారిత్రిక ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. వీటిని భారత పురావస్తు శాఖ అధికారులు కనుగొన్నారు. [[పాతరాతియుగం]] రాక్ ఆర్ట్ పెయింటింగ్స్ ''పాండవుల గుట్ట ఇక్కడ ఉంది.''&lt;ref name=&quot;aparchaeologymuseum.com&quot;&gt;http://www.aparchaeologymuseum.com/wp-content/uploads/2012/05/Warangal-dt.pdf{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; కాకతీయుల కాలంలో పద్మాక్షి గుట్ట మీద జైన దేవాలయం నిర్మించారు. ఇందులో పద్మావతి అమ్మవారు కొలువై ఉన్నారు. ఈ ఆలయంలో [[చతుర్వింశతి-తీర్థంకరులు|జైన తీర్థంకరులు]], ఇతర జైన దేవతలు, దేవతల శిల్పాలు ఉన్నాయి. [[పద్మాక్షి దేవాలయం|పద్మాక్షి ఆలయం]] పెద్ద రాతి శిఖరంపై నిర్మించబడింది.

== జిల్లా ఏర్పాటు ==
[[నిజాం|హైదరాబాద్ నిజాం]] పాలనలో [[హైదరాబాద్ రాజ్యం|హైదరాబాద్ రాష్ట్రం]] అనేక చిన్న సర్కార్‌లుగా విభజించబడింది. 1800ల ప్రారంభంలో వరంగల్ సర్కార్ గా మారింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/MedduckGolcondah-pharoah-1854|title=1854 Pharoah and Company Map of the Hyderabad, Sangareddy and Nalgonda Districts of Telangana, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210206221046/https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/MedduckGolcondah-pharoah-1854|archive-date=6 February 2021}}&lt;/ref&gt; 1866లో సర్కార్లు రద్దు చేయబడి, విలీనమై జిల్లాలుగా ఏర్పడ్డాయి. [[వరంగల్]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/eilgundelmullangoor-pharoah-1854|title=1854 Pharoah and Company Map of the Hyderabad state, Warangal and karimnagar Districts of Telangana, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812030713/https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/eilgundelmullangoor-pharoah-1854|archive-date=12 August 2020}}&lt;/ref&gt; [[ఖమ్మం|ఖుమ్మెట్టు]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/circarkummummett-pharoah-1854|title=1854 Pharoah and Company Map of the Hyderabad state, Warangal and khammam Districts of Telangana, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021212708/https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/circarkummummett-pharoah-1854|archive-date=21 October 2020}}&lt;/ref&gt; [[భువనగిరి|భోనఘీర్]] సర్కార్‌లలో కొంతభాగం కలపడం ద్వారా వరంగల్ జిల్లా ఏర్పాటుచేయబడింది. భోనగీర్ సర్కార్ నుండి [[జనగాం|జనగామ]] ప్రాంతం వరంగల్‌కు మార్చబడింది. వరంగల్‌లోని కమల్‌పూర్ ప్రాంతం కరీంనగర్ జిల్లాకు మార్చబడింది. 1905లో ప్రిన్స్‌లీ స్టేట్ హైదరాబాదును 1. [[ఔరంగాబాద్ డివిజన్]] , 2. గుల్బర్గా డివిజన్, 3. గుల్షానాబాద్ డివిజన్, 4. వరంగల్ డివిజన్ నాలుగు విభాగాలుగా విభజించారు. 1905లో జనగాం (చెరియల్) తాలూకా, కోడార్ (కోదాడ్) ఉప తాలూకా ఏర్పడిన తరువాత జిల్లాలు విభజించబడ్డాయి. వరంగల్ జిల్లా నుండి నల్గొండ జిల్లాకు మార్చబడింది.&lt;ref name=&quot;books.google.co.uk&quot;&gt;{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=zXBB1nZYoLIC&amp;pg=PA121|title=Hyderabad State|last=Yazdani|first=Ghulam|year=1937|publisher=Atlantic Publishers &amp; Distri|via=Google Books}}&lt;/ref&gt; 1905లో వరంగల్ జిల్లా వరంగల్, పాకాల, ఖమ్మం, యెల్లందు, మహబూబాబాద్, మధిర, పాల్వంచ తాలూకాలు, పాత పాల్వంచ సంస్థానంలోని కొంత ప్రాంతం, కొన్ని జాగీర్లతో ఏర్పడింది. ఇది హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని అనేక జిల్లాల కంటే పెద్దదిగా ఉండేది.&lt;ref name=&quot;gwmc.gov.in&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.gwmc.gov.in/knowyourcorporation.aspx|title=Know Your Corporation|access-date=2021-09-20|archive-date=2022-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125023730/https://gwmc.gov.in/knowyourcorporation.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

పరిపాలనా నియంత్రణను సులభతరం చేయడానికి వరంగల్ జిల్లా విభజించబడింది. 1953, అక్టోబరు 1న [[ఖమ్మం జిల్లా]] ఏర్పడింది. [[ఖమ్మం]], [[ఇల్లందు]], [[మధిర]], బూరుగున్‌పహాడ్, [[పాల్వంచ]] తాలూకాలను ఖమ్మం జిల్లాలో భాగం చేశారు. వరంగల్, [[ములుగు (ములుగు జిల్లా)|ములుగు]], [[మహబూబాబాద్‌|మహబూబాబాద్]], [[పాకాల (కొడకండ్ల మండలం)|పాకాల]] వరంగల్ జిల్లాలో ఉండిపోయాయి. కానీ [[కరీంనగర్ జిల్లా|కరీంనగర్]] నుండి [[పరకాల]], [[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] నుండి జనగాం వరంగల్ జిల్లాలో భాగంగా మారాయి. జిల్లాలో 6 తాలూకాలు, 2 రెవెన్యూ డివిజన్లు ఉండేవి, తరువాత 1979లో 15 తాలూకాలుగా పెరిగాయి. 1985లో [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్.టి. రామారావు]] మండల వ్యవస్థను ప్రవేశపెట్టినప్పుడు వరంగల్ జిల్లా 50 మండలాలుగా విభజించబడింది. కానీ వరంగల్ మండలం, హన్మకొండ మండలం నుండి వరంగల్ పట్టణ ప్రాంతాన్ని కలిగివుండగా ఇది మొత్తం 51 మండలాలకు పెరిగింది. వరంగల్ జిల్లాలో రెవెన్యూ డివిజన్లు 5 కి పెరిగాయి.

తెలంగాణ ఏర్పడిన తరువాత 2016, అక్టోబరులో 33 కొత్త జిల్లాల ఏర్పాటులో భాగంగా పాత వరంగల్ జిల్లా వరంగల్ అర్బన్, వరంగల్ రూరల్, [[జనగామ జిల్లా|జనగాం]], [[జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా|జయశంకర్]], [[మహబూబాబాదు జిల్లా|మహబూబాబాద్]] అనే 5 కొత్త జిల్లాలుగా విడిపోయింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/041016/k-chandrasekhar-rao-hints-at-4-new-districts-due-to-public-political-pressure.html|title=Telangana CM hints at 4 new districts due to public, political pressure|date=2016-10-04|work=www.deccanchronicle.com|access-date=2016-10-15}}&lt;/ref&gt; అయితే, ప్రజల డిమాండ్ మేరకు 2021 ఆగస్టు 12న వరంగల్ రూరల్ జిల్లాను 13 మండలాలతో వరంగల్ జిల్లాగా, వరంగల్ అర్బన్ జిల్లాను 14 మండలాలతో హన్మకొండ జిల్లాగా పునర్వ్యవస్థీకరించబడ్డాయి.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/telangana/2021/aug/13/hanamkonda-warangal-in-telangana-to-be-new-districts-now-2344071.html|title=Hanamkonda, Warangal in Telangana to be new districts now|date=13 August 2021|website=The New Indian Express|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== దర్శనీయ స్థలాలు ==
* [[ఓరుగల్లు కోట]]: 13వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడిన ఓరుగల్లు కోట [[వరంగల్]] పట్టణానికి 2 కి.మీ. ల దూరంలో ఉంది.
* [[భద్రకాళీ దేవాలయం (వరంగల్లు పట్టణం)|భద్రకాళి దేవాలయం]]: వరంగల్ నగరం నడిబొడ్డున కొలువైవున్న శ్రీ భద్రకాళి అమ్మవారు భక్తుల పాలిట కొంగుబంగారమై విల్లసిల్లుతున్నారు.ఇది అందమైన, ఆహ్లాదకరమైన వాతావరణంలో ప్రక్కన భద్రకాళి చెరువు, గుడి వెనుక అందమైన తోటలతో శోభాయమానంగా వెలుగొందుతున్న ప్రముఖ దేవాలయం .&lt;ref name=&quot;ఓరుగల్లు వరప్రదాయిని భద్రకాళి!&quot;&gt;{{cite news |last1=ఈనాడు |first1=వరంగల్లు |title=ఓరుగల్లు వరప్రదాయిని భద్రకాళి! |url=https://www.eenadu.net/aalayaalu/topstory/166 |accessdate=22 January 2020 |date=1 June 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190917105914/https://www.eenadu.net/aalayaalu/topstory/166 |archivedate=17 September 2019 |language=te |work= |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== ఇవి కూడా చూడండి ==
* [[వరంగల్ జిల్లా గ్రామాల జాబితా|జిల్లా గ్రామాల జాబితా]]

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;

== వెలుపలి లింకులు ==
{{తెలంగాణ}}

{{DEFAULTSORT:వరంగల్ జిల్లా}}
[[వర్గం:తెలంగాణ జిల్లాలు]]
[[వర్గం:వరంగల్ జిల్లా]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>owys9x9ivh2q4o4mhtii79oy4jm3k1m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957579</id>
      <parentid>4957576</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:44:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nampally Laxmi</username>
        <id>152986</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ పాత కలెక్టర్ హరిత గారికి బదులుగా ప్రస్తుత కలెక్టర్ డా.సత్యశారద దేవి గారి పేరుతో సవరించాను</comment>
      <origin>4957579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19063" sha1="chm94l4s25xxhqd9byfz5eygup0gqqj" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                   = వరంగల్ జిల్లా
| other_name             = ఓరుగల్లు జిల్లా
| settlement_type        = [[తెలంగాణ]] 
| total_type             = 
| native_name            = 
| image_skyline          = వరంగల్ జిల్లా కలెక్టర్ కార్యాలయం.jpg
| image_caption          = వరంగల్‌ జిల్లా కలెక్టర్‌ కార్యాలయం
| image_map              = Warangal Rural in Telangana (India).svg
| map_caption            = తెలంగాణ పటంలో జిల్లా స్థానం
| coordinates            = 
| coor_pinpoint          = [[గీసుకొండ]]
| subdivision_type       = [[దేశం]]
| subdivision_name       = [[భారతదేశం]]
| subdivision_type1      = [[రాష్ట్రం]]
| subdivision_name1      = [[తెలంగాణ]]
| subdivision_type2      = 
| subdivision_name2      = 
| established_title      = వరంగల్ జిల్లా
| established_date       = 
| seat_type              = [[ముఖ్య పట్టణం]]
| seat                   = [[వరంగల్]]
| parts_type             = [[మండలం|మండలాలు]]
| parts_style            = 
| p1                     = 13
| area_total_km2         = 2095
| area_footnotes         = 
| population_as_of       = 2011
| population_total       = 716457
| population_footnotes   = 
| population_urban       = 
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1     = 
| demographics1_title1   = [[అక్షరాస్యత]]
| demographics1_info1    = 
| demographics1_title2   = జనాభా నిష్పత్తి
| demographics1_info2    = 
| leader_title = [[జిల్లా కలెక్టర్]]
| leader_name = డా. సత్య శారద, ఐఏఎస్
| leader_title1          = 
| leader_name1           = 
| leader_title2          = 
| leader_name2           = 
| timezone1              = 
| utc_offset1            = +05:30
| registration_plate     = 
| blank_name_sec1        = 
| blank_info_sec1        = 
| blank_name_sec2        = 
| blank_info_sec2        = 
| website                = {{URL|https://warangalrural.telangana.gov.in//}}
}}
{{maplink|type=shape||text=వరంగల్ జిల్లా|frame=yes|frame-width=280|frame-height=250|zoom=8}}
'''వరంగల్ జిల్లా,''' [[తెలంగాణ]]లోని జిల్లాలలో ఒకటి.&lt;ref name=&quot;”మూలం”&quot;&gt;తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 232 Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016&lt;/ref&gt; 2016 అక్టోబరు 11, న నూతనంగా అవతరించిన ఈ జిల్లాలో 2 రెవెన్యూ డివిజన్లు, 16 మండలాలు ఉన్నాయి. ఈ జిల్లా లోని అన్ని మండలాలు పూర్వపు వరంగల్ జిల్లాలోనివి. వరంగల్ జిల్లా చూట్టూ [[మహబూబాబాదు జిల్లా|మహబూబాబాద్]], [[జనగామ జిల్లా|జనగాం]], [[హన్మకొండ జిల్లా|హన్మకొండ]], [[ములుగు జిల్లా|ములుగు]], [[జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా|భూపాలపల్లి]] జిల్లాలు ఉన్నాయి. 2021, జూన్ నాటికి [[హనుమకొండ|హన్మకొండ]] తాత్కాలికంగా రెండు జిల్లాల కేంద్రంగా ఉండగా, తరువాత [[వరంగల్]] జిల్లా కొత్త ప్రధాన కార్యాలయంగా హన్మకొండ స్థానంలో ప్రతిపాదించబడింది.&lt;ref name=&quot;Warangal Urban renamed to Hanamkonda&quot;&gt;{{Cite web|url=https://newsmeter.in/top-stories/kcr-renames-warangal-urban-hanamkonda-warangal-rural-becomes-warangal-679850|title=KCR renames Warangal Urban Hanamkonda; Warangal Rural becomes Warangal|website=NewsMeter}}&lt;/ref&gt; 2021, ఆగస్టులో వరంగల్ రూరల్ జిల్లా పేరును తిరిగి వరంగల్ జిల్లాగా మార్చారు.

==జిల్లా లోని మండలాలు==
పునర్య్వస్థీకరణలో భాగంగా మొదట పూర్వపు వరంగల్ జిల్లాకు చెందిన 15 మండలాలతో వరంగల్ గ్రామీణ జిల్లా ది.11.10.2016న ఇది ఏర్పడింది.&lt;ref name=&quot;”మూలం”&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/telangana/2021/aug/13/hanamkonda-warangal-in-telangana-to-be-new-districts-now-2344071.html|title=Hanamkonda, Warangal in Telangana to be new districts now|date=13 August 2021|website=The New Indian Express|url-status=live}}&lt;/ref&gt; చివరిగా చూపబడిన నడికూడ మండలం కొత్తగా ఏర్పడింది.

== మండలాల జాబితా ==
*వరంగల్, హన్మకొండ, వర్ధన్నపేట, పర్వతగిరి, హసన్‌పర్తి, సంగెం, గీసుగొండ, ఆత్మకూరు, పరకాల, దుగ్గొండి, నర్సంపేట, చెన్నారావుపేట, నెక్కొండ, ఖానాపురం, నల్లబెల్లి, శాయంపేట, ధర్మసాగర్, స్టేషన్‌ఘన్‌పూర్, జఫర్‌గఢ్, పాలకుర్తి, రాయపర్తి, రఘునాథపల్లి, నర్మెట, భీమదేవరపల్లి, ఎల్కతుర్తి, కమలాపురం, హుజూరాబాద్, జమ్మికుంట
===వరంగల్ రెవెన్యూ డివిజను===
# [[వరంగల్ మండలం]]
# [[ఖిలా వరంగల్ మండలం]] *
# [[సంగెం మండలం (వరంగల్)|సంగెం మండలం]]
# [[గీసుగొండ మండలం]] 
# [[వర్ధన్నపేట మండలం]] 
# [[పర్వతగిరి మండలం]] 
# [[రాయపర్తి మండలం]] 
===నర్సంపేట రెవెన్యూ డివిజను===
# [[నర్సంపేట మండలం]] 
# [[చెన్నారావుపేట మండలం]]
# [[నల్లబెల్లి మండలం]]
# [[దుగ్గొండి మండలం]]
# [[ఖానాపూర్ మండలం (వరంగల్ జిల్లా)|ఖానాపూర్ మండలం]]
# [[నెక్కొండ మండలం]]

గమనిక:* పునర్య్వస్థీకరణలో భాగంగా జిల్లాలో కొత్తగా ఏర్పడిన మండలాలు.

== చరిత్ర ==
పూర్వం వరంగల్ జిల్లాలో అనేక పురాతన చారిత్రిక ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. వీటిని భారత పురావస్తు శాఖ అధికారులు కనుగొన్నారు. [[పాతరాతియుగం]] రాక్ ఆర్ట్ పెయింటింగ్స్ ''పాండవుల గుట్ట ఇక్కడ ఉంది.''&lt;ref name=&quot;aparchaeologymuseum.com&quot;&gt;http://www.aparchaeologymuseum.com/wp-content/uploads/2012/05/Warangal-dt.pdf{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; కాకతీయుల కాలంలో పద్మాక్షి గుట్ట మీద జైన దేవాలయం నిర్మించారు. ఇందులో పద్మావతి అమ్మవారు కొలువై ఉన్నారు. ఈ ఆలయంలో [[చతుర్వింశతి-తీర్థంకరులు|జైన తీర్థంకరులు]], ఇతర జైన దేవతలు, దేవతల శిల్పాలు ఉన్నాయి. [[పద్మాక్షి దేవాలయం|పద్మాక్షి ఆలయం]] పెద్ద రాతి శిఖరంపై నిర్మించబడింది.

== జిల్లా ఏర్పాటు ==
[[నిజాం|హైదరాబాద్ నిజాం]] పాలనలో [[హైదరాబాద్ రాజ్యం|హైదరాబాద్ రాష్ట్రం]] అనేక చిన్న సర్కార్‌లుగా విభజించబడింది. 1800ల ప్రారంభంలో వరంగల్ సర్కార్ గా మారింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/MedduckGolcondah-pharoah-1854|title=1854 Pharoah and Company Map of the Hyderabad, Sangareddy and Nalgonda Districts of Telangana, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210206221046/https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/MedduckGolcondah-pharoah-1854|archive-date=6 February 2021}}&lt;/ref&gt; 1866లో సర్కార్లు రద్దు చేయబడి, విలీనమై జిల్లాలుగా ఏర్పడ్డాయి. [[వరంగల్]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/eilgundelmullangoor-pharoah-1854|title=1854 Pharoah and Company Map of the Hyderabad state, Warangal and karimnagar Districts of Telangana, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812030713/https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/eilgundelmullangoor-pharoah-1854|archive-date=12 August 2020}}&lt;/ref&gt; [[ఖమ్మం|ఖుమ్మెట్టు]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/circarkummummett-pharoah-1854|title=1854 Pharoah and Company Map of the Hyderabad state, Warangal and khammam Districts of Telangana, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021212708/https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/circarkummummett-pharoah-1854|archive-date=21 October 2020}}&lt;/ref&gt; [[భువనగిరి|భోనఘీర్]] సర్కార్‌లలో కొంతభాగం కలపడం ద్వారా వరంగల్ జిల్లా ఏర్పాటుచేయబడింది. భోనగీర్ సర్కార్ నుండి [[జనగాం|జనగామ]] ప్రాంతం వరంగల్‌కు మార్చబడింది. వరంగల్‌లోని కమల్‌పూర్ ప్రాంతం కరీంనగర్ జిల్లాకు మార్చబడింది. 1905లో ప్రిన్స్‌లీ స్టేట్ హైదరాబాదును 1. [[ఔరంగాబాద్ డివిజన్]] , 2. గుల్బర్గా డివిజన్, 3. గుల్షానాబాద్ డివిజన్, 4. వరంగల్ డివిజన్ నాలుగు విభాగాలుగా విభజించారు. 1905లో జనగాం (చెరియల్) తాలూకా, కోడార్ (కోదాడ్) ఉప తాలూకా ఏర్పడిన తరువాత జిల్లాలు విభజించబడ్డాయి. వరంగల్ జిల్లా నుండి నల్గొండ జిల్లాకు మార్చబడింది.&lt;ref name=&quot;books.google.co.uk&quot;&gt;{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=zXBB1nZYoLIC&amp;pg=PA121|title=Hyderabad State|last=Yazdani|first=Ghulam|year=1937|publisher=Atlantic Publishers &amp; Distri|via=Google Books}}&lt;/ref&gt; 1905లో వరంగల్ జిల్లా వరంగల్, పాకాల, ఖమ్మం, యెల్లందు, మహబూబాబాద్, మధిర, పాల్వంచ తాలూకాలు, పాత పాల్వంచ సంస్థానంలోని కొంత ప్రాంతం, కొన్ని జాగీర్లతో ఏర్పడింది. ఇది హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని అనేక జిల్లాల కంటే పెద్దదిగా ఉండేది.&lt;ref name=&quot;gwmc.gov.in&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.gwmc.gov.in/knowyourcorporation.aspx|title=Know Your Corporation|access-date=2021-09-20|archive-date=2022-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125023730/https://gwmc.gov.in/knowyourcorporation.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

పరిపాలనా నియంత్రణను సులభతరం చేయడానికి వరంగల్ జిల్లా విభజించబడింది. 1953, అక్టోబరు 1న [[ఖమ్మం జిల్లా]] ఏర్పడింది. [[ఖమ్మం]], [[ఇల్లందు]], [[మధిర]], బూరుగున్‌పహాడ్, [[పాల్వంచ]] తాలూకాలను ఖమ్మం జిల్లాలో భాగం చేశారు. వరంగల్, [[ములుగు (ములుగు జిల్లా)|ములుగు]], [[మహబూబాబాద్‌|మహబూబాబాద్]], [[పాకాల (కొడకండ్ల మండలం)|పాకాల]] వరంగల్ జిల్లాలో ఉండిపోయాయి. కానీ [[కరీంనగర్ జిల్లా|కరీంనగర్]] నుండి [[పరకాల]], [[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] నుండి జనగాం వరంగల్ జిల్లాలో భాగంగా మారాయి. జిల్లాలో 6 తాలూకాలు, 2 రెవెన్యూ డివిజన్లు ఉండేవి, తరువాత 1979లో 15 తాలూకాలుగా పెరిగాయి. 1985లో [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్.టి. రామారావు]] మండల వ్యవస్థను ప్రవేశపెట్టినప్పుడు వరంగల్ జిల్లా 50 మండలాలుగా విభజించబడింది. కానీ వరంగల్ మండలం, హన్మకొండ మండలం నుండి వరంగల్ పట్టణ ప్రాంతాన్ని కలిగివుండగా ఇది మొత్తం 51 మండలాలకు పెరిగింది. వరంగల్ జిల్లాలో రెవెన్యూ డివిజన్లు 5 కి పెరిగాయి.

తెలంగాణ ఏర్పడిన తరువాత 2016, అక్టోబరులో 33 కొత్త జిల్లాల ఏర్పాటులో భాగంగా పాత వరంగల్ జిల్లా వరంగల్ అర్బన్, వరంగల్ రూరల్, [[జనగామ జిల్లా|జనగాం]], [[జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా|జయశంకర్]], [[మహబూబాబాదు జిల్లా|మహబూబాబాద్]] అనే 5 కొత్త జిల్లాలుగా విడిపోయింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/041016/k-chandrasekhar-rao-hints-at-4-new-districts-due-to-public-political-pressure.html|title=Telangana CM hints at 4 new districts due to public, political pressure|date=2016-10-04|work=www.deccanchronicle.com|access-date=2016-10-15}}&lt;/ref&gt; అయితే, ప్రజల డిమాండ్ మేరకు 2021 ఆగస్టు 12న వరంగల్ రూరల్ జిల్లాను 13 మండలాలతో వరంగల్ జిల్లాగా, వరంగల్ అర్బన్ జిల్లాను 14 మండలాలతో హన్మకొండ జిల్లాగా పునర్వ్యవస్థీకరించబడ్డాయి.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/telangana/2021/aug/13/hanamkonda-warangal-in-telangana-to-be-new-districts-now-2344071.html|title=Hanamkonda, Warangal in Telangana to be new districts now|date=13 August 2021|website=The New Indian Express|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== దర్శనీయ స్థలాలు ==
* [[ఓరుగల్లు కోట]]: 13వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడిన ఓరుగల్లు కోట [[వరంగల్]] పట్టణానికి 2 కి.మీ. ల దూరంలో ఉంది.
* [[భద్రకాళీ దేవాలయం (వరంగల్లు పట్టణం)|భద్రకాళి దేవాలయం]]: వరంగల్ నగరం నడిబొడ్డున కొలువైవున్న శ్రీ భద్రకాళి అమ్మవారు భక్తుల పాలిట కొంగుబంగారమై విల్లసిల్లుతున్నారు.ఇది అందమైన, ఆహ్లాదకరమైన వాతావరణంలో ప్రక్కన భద్రకాళి చెరువు, గుడి వెనుక అందమైన తోటలతో శోభాయమానంగా వెలుగొందుతున్న ప్రముఖ దేవాలయం .&lt;ref name=&quot;ఓరుగల్లు వరప్రదాయిని భద్రకాళి!&quot;&gt;{{cite news |last1=ఈనాడు |first1=వరంగల్లు |title=ఓరుగల్లు వరప్రదాయిని భద్రకాళి! |url=https://www.eenadu.net/aalayaalu/topstory/166 |accessdate=22 January 2020 |date=1 June 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190917105914/https://www.eenadu.net/aalayaalu/topstory/166 |archivedate=17 September 2019 |language=te |work= |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== ఇవి కూడా చూడండి ==
* [[వరంగల్ జిల్లా గ్రామాల జాబితా|జిల్లా గ్రామాల జాబితా]]

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;

== వెలుపలి లింకులు ==
{{తెలంగాణ}}

{{DEFAULTSORT:వరంగల్ జిల్లా}}
[[వర్గం:తెలంగాణ జిల్లాలు]]
[[వర్గం:వరంగల్ జిల్లా]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>chm94l4s25xxhqd9byfz5eygup0gqqj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957590</id>
      <parentid>4957579</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:59:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nampally Laxmi</username>
        <id>152986</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ మండలాలు సంఖ్యను సవరించాను</comment>
      <origin>4957590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19393" sha1="9lczqz3kwzikclasyzvq6wf6gijwr5y" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                   = వరంగల్ జిల్లా
| other_name             = ఓరుగల్లు జిల్లా
| settlement_type        = [[తెలంగాణ]] 
| total_type             = 
| native_name            = 
| image_skyline          = వరంగల్ జిల్లా కలెక్టర్ కార్యాలయం.jpg
| image_caption          = వరంగల్‌ జిల్లా కలెక్టర్‌ కార్యాలయం
| image_map              = Warangal Rural in Telangana (India).svg
| map_caption            = తెలంగాణ పటంలో జిల్లా స్థానం
| coordinates            = 
| coor_pinpoint          = [[గీసుకొండ]]
| subdivision_type       = [[దేశం]]
| subdivision_name       = [[భారతదేశం]]
| subdivision_type1      = [[రాష్ట్రం]]
| subdivision_name1      = [[తెలంగాణ]]
| subdivision_type2      = 
| subdivision_name2      = 
| established_title      = వరంగల్ జిల్లా
| established_date       = 
| seat_type              = [[ముఖ్య పట్టణం]]
| seat                   = [[వరంగల్]]
| parts_type             = [[మండలం|మండలాలు]]
| parts_style            = 
| p1                     = 13
| area_total_km2         = 2095
| area_footnotes         = 
| population_as_of       = 2011
| population_total       = 716457
| population_footnotes   = 
| population_urban       = 
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1     = 
| demographics1_title1   = [[అక్షరాస్యత]]
| demographics1_info1    = 
| demographics1_title2   = జనాభా నిష్పత్తి
| demographics1_info2    = 
| leader_title = [[జిల్లా కలెక్టర్]]
| leader_name = డా. సత్య శారద, ఐఏఎస్
| leader_title1          = 
| leader_name1           = 
| leader_title2          = 
| leader_name2           = 
| timezone1              = 
| utc_offset1            = +05:30
| registration_plate     = 
| blank_name_sec1        = 
| blank_info_sec1        = 
| blank_name_sec2        = 
| blank_info_sec2        = 
| website                = {{URL|https://warangalrural.telangana.gov.in//}}
}}
{{maplink|type=shape||text=వరంగల్ జిల్లా|frame=yes|frame-width=280|frame-height=250|zoom=8}}
'''వరంగల్ జిల్లా,''' [[తెలంగాణ]]లోని జిల్లాలలో ఒకటి.&lt;ref name=&quot;”మూలం”&quot;&gt;తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 232 Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016&lt;/ref&gt; 2021 ఆగస్టు 11, న నూతనంగా అవతరించిన .ఈ జిల్లాలో 2 రెవెన్యూ డివిజన్లు (నర్సంపేట, వరంగల్), 13 మండలాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=ఇకపై హన్మకొండ, వరంగల్ జిల్లాలు |url=https://www.ntnews.com/telangana-news/hanamkonda-warangal-are-now-new-districts-267408 |newspaper=నమస్తే తెలంగాణ |date=2021-08-12 |language=te}}&lt;/ref&gt; ఈ జిల్లా లోని అన్ని మండలాలు పూర్వపు వరంగల్ జిల్లాలోనివి. వరంగల్ జిల్లా చూట్టూ [[మహబూబాబాదు జిల్లా|మహబూబాబాద్]], [[జనగామ జిల్లా|జనగాం]], [[హన్మకొండ జిల్లా|హన్మకొండ]], [[ములుగు జిల్లా|ములుగు]], [[జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా|భూపాలపల్లి]] జిల్లాలు ఉన్నాయి. 2021, జూన్ నాటికి [[హనుమకొండ|హన్మకొండ]] తాత్కాలికంగా రెండు జిల్లాల కేంద్రంగా ఉండగా, తరువాత [[వరంగల్]] జిల్లా కొత్త ప్రధాన కార్యాలయంగా హన్మకొండ స్థానంలో ప్రతిపాదించబడింది.&lt;ref name=&quot;Warangal Urban renamed to Hanamkonda&quot;&gt;{{Cite web|url=https://newsmeter.in/top-stories/kcr-renames-warangal-urban-hanamkonda-warangal-rural-becomes-warangal-679850|title=KCR renames Warangal Urban Hanamkonda; Warangal Rural becomes Warangal|website=NewsMeter}}&lt;/ref&gt; 2021, ఆగస్టులో వరంగల్ రూరల్ జిల్లా పేరును తిరిగి వరంగల్ జిల్లాగా మార్చారు.

==జిల్లా లోని మండలాలు==
పునర్య్వస్థీకరణలో భాగంగా మొదట పూర్వపు వరంగల్ జిల్లాకు చెందిన 15 మండలాలతో వరంగల్ గ్రామీణ జిల్లా ది.11.10.2016న ఇది ఏర్పడింది.&lt;ref name=&quot;”మూలం”&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/telangana/2021/aug/13/hanamkonda-warangal-in-telangana-to-be-new-districts-now-2344071.html|title=Hanamkonda, Warangal in Telangana to be new districts now|date=13 August 2021|website=The New Indian Express|url-status=live}}&lt;/ref&gt; చివరిగా చూపబడిన నడికూడ మండలం కొత్తగా ఏర్పడింది.

== మండలాల జాబితా ==
*వరంగల్, హన్మకొండ, వర్ధన్నపేట, పర్వతగిరి, హసన్‌పర్తి, సంగెం, గీసుగొండ, ఆత్మకూరు, పరకాల, దుగ్గొండి, నర్సంపేట, చెన్నారావుపేట, నెక్కొండ, ఖానాపురం, నల్లబెల్లి, శాయంపేట, ధర్మసాగర్, స్టేషన్‌ఘన్‌పూర్, జఫర్‌గఢ్, పాలకుర్తి, రాయపర్తి, రఘునాథపల్లి, నర్మెట, భీమదేవరపల్లి, ఎల్కతుర్తి, కమలాపురం, హుజూరాబాద్, జమ్మికుంట
===వరంగల్ రెవెన్యూ డివిజను===
# [[వరంగల్ మండలం]]
# [[ఖిలా వరంగల్ మండలం]] *
# [[సంగెం మండలం (వరంగల్)|సంగెం మండలం]]
# [[గీసుగొండ మండలం]] 
# [[వర్ధన్నపేట మండలం]] 
# [[పర్వతగిరి మండలం]] 
# [[రాయపర్తి మండలం]] 
===నర్సంపేట రెవెన్యూ డివిజను===
# [[నర్సంపేట మండలం]] 
# [[చెన్నారావుపేట మండలం]]
# [[నల్లబెల్లి మండలం]]
# [[దుగ్గొండి మండలం]]
# [[ఖానాపూర్ మండలం (వరంగల్ జిల్లా)|ఖానాపూర్ మండలం]]
# [[నెక్కొండ మండలం]]

గమనిక:* పునర్య్వస్థీకరణలో భాగంగా జిల్లాలో కొత్తగా ఏర్పడిన మండలాలు.

== చరిత్ర ==
పూర్వం వరంగల్ జిల్లాలో అనేక పురాతన చారిత్రిక ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. వీటిని భారత పురావస్తు శాఖ అధికారులు కనుగొన్నారు. [[పాతరాతియుగం]] రాక్ ఆర్ట్ పెయింటింగ్స్ ''పాండవుల గుట్ట ఇక్కడ ఉంది.''&lt;ref name=&quot;aparchaeologymuseum.com&quot;&gt;http://www.aparchaeologymuseum.com/wp-content/uploads/2012/05/Warangal-dt.pdf{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; కాకతీయుల కాలంలో పద్మాక్షి గుట్ట మీద జైన దేవాలయం నిర్మించారు. ఇందులో పద్మావతి అమ్మవారు కొలువై ఉన్నారు. ఈ ఆలయంలో [[చతుర్వింశతి-తీర్థంకరులు|జైన తీర్థంకరులు]], ఇతర జైన దేవతలు, దేవతల శిల్పాలు ఉన్నాయి. [[పద్మాక్షి దేవాలయం|పద్మాక్షి ఆలయం]] పెద్ద రాతి శిఖరంపై నిర్మించబడింది.

== జిల్లా ఏర్పాటు ==
[[నిజాం|హైదరాబాద్ నిజాం]] పాలనలో [[హైదరాబాద్ రాజ్యం|హైదరాబాద్ రాష్ట్రం]] అనేక చిన్న సర్కార్‌లుగా విభజించబడింది. 1800ల ప్రారంభంలో వరంగల్ సర్కార్ గా మారింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/MedduckGolcondah-pharoah-1854|title=1854 Pharoah and Company Map of the Hyderabad, Sangareddy and Nalgonda Districts of Telangana, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210206221046/https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/MedduckGolcondah-pharoah-1854|archive-date=6 February 2021}}&lt;/ref&gt; 1866లో సర్కార్లు రద్దు చేయబడి, విలీనమై జిల్లాలుగా ఏర్పడ్డాయి. [[వరంగల్]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/eilgundelmullangoor-pharoah-1854|title=1854 Pharoah and Company Map of the Hyderabad state, Warangal and karimnagar Districts of Telangana, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812030713/https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/eilgundelmullangoor-pharoah-1854|archive-date=12 August 2020}}&lt;/ref&gt; [[ఖమ్మం|ఖుమ్మెట్టు]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/circarkummummett-pharoah-1854|title=1854 Pharoah and Company Map of the Hyderabad state, Warangal and khammam Districts of Telangana, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021212708/https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/circarkummummett-pharoah-1854|archive-date=21 October 2020}}&lt;/ref&gt; [[భువనగిరి|భోనఘీర్]] సర్కార్‌లలో కొంతభాగం కలపడం ద్వారా వరంగల్ జిల్లా ఏర్పాటుచేయబడింది. భోనగీర్ సర్కార్ నుండి [[జనగాం|జనగామ]] ప్రాంతం వరంగల్‌కు మార్చబడింది. వరంగల్‌లోని కమల్‌పూర్ ప్రాంతం కరీంనగర్ జిల్లాకు మార్చబడింది. 1905లో ప్రిన్స్‌లీ స్టేట్ హైదరాబాదును 1. [[ఔరంగాబాద్ డివిజన్]] , 2. గుల్బర్గా డివిజన్, 3. గుల్షానాబాద్ డివిజన్, 4. వరంగల్ డివిజన్ నాలుగు విభాగాలుగా విభజించారు. 1905లో జనగాం (చెరియల్) తాలూకా, కోడార్ (కోదాడ్) ఉప తాలూకా ఏర్పడిన తరువాత జిల్లాలు విభజించబడ్డాయి. వరంగల్ జిల్లా నుండి నల్గొండ జిల్లాకు మార్చబడింది.&lt;ref name=&quot;books.google.co.uk&quot;&gt;{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=zXBB1nZYoLIC&amp;pg=PA121|title=Hyderabad State|last=Yazdani|first=Ghulam|year=1937|publisher=Atlantic Publishers &amp; Distri|via=Google Books}}&lt;/ref&gt; 1905లో వరంగల్ జిల్లా వరంగల్, పాకాల, ఖమ్మం, యెల్లందు, మహబూబాబాద్, మధిర, పాల్వంచ తాలూకాలు, పాత పాల్వంచ సంస్థానంలోని కొంత ప్రాంతం, కొన్ని జాగీర్లతో ఏర్పడింది. ఇది హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని అనేక జిల్లాల కంటే పెద్దదిగా ఉండేది.&lt;ref name=&quot;gwmc.gov.in&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.gwmc.gov.in/knowyourcorporation.aspx|title=Know Your Corporation|access-date=2021-09-20|archive-date=2022-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125023730/https://gwmc.gov.in/knowyourcorporation.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

పరిపాలనా నియంత్రణను సులభతరం చేయడానికి వరంగల్ జిల్లా విభజించబడింది. 1953, అక్టోబరు 1న [[ఖమ్మం జిల్లా]] ఏర్పడింది. [[ఖమ్మం]], [[ఇల్లందు]], [[మధిర]], బూరుగున్‌పహాడ్, [[పాల్వంచ]] తాలూకాలను ఖమ్మం జిల్లాలో భాగం చేశారు. వరంగల్, [[ములుగు (ములుగు జిల్లా)|ములుగు]], [[మహబూబాబాద్‌|మహబూబాబాద్]], [[పాకాల (కొడకండ్ల మండలం)|పాకాల]] వరంగల్ జిల్లాలో ఉండిపోయాయి. కానీ [[కరీంనగర్ జిల్లా|కరీంనగర్]] నుండి [[పరకాల]], [[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] నుండి జనగాం వరంగల్ జిల్లాలో భాగంగా మారాయి. జిల్లాలో 6 తాలూకాలు, 2 రెవెన్యూ డివిజన్లు ఉండేవి, తరువాత 1979లో 15 తాలూకాలుగా పెరిగాయి. 1985లో [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్.టి. రామారావు]] మండల వ్యవస్థను ప్రవేశపెట్టినప్పుడు వరంగల్ జిల్లా 50 మండలాలుగా విభజించబడింది. కానీ వరంగల్ మండలం, హన్మకొండ మండలం నుండి వరంగల్ పట్టణ ప్రాంతాన్ని కలిగివుండగా ఇది మొత్తం 51 మండలాలకు పెరిగింది. వరంగల్ జిల్లాలో రెవెన్యూ డివిజన్లు 5 కి పెరిగాయి.

తెలంగాణ ఏర్పడిన తరువాత 2016, అక్టోబరులో 33 కొత్త జిల్లాల ఏర్పాటులో భాగంగా పాత వరంగల్ జిల్లా వరంగల్ అర్బన్, వరంగల్ రూరల్, [[జనగామ జిల్లా|జనగాం]], [[జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా|జయశంకర్]], [[మహబూబాబాదు జిల్లా|మహబూబాబాద్]] అనే 5 కొత్త జిల్లాలుగా విడిపోయింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/041016/k-chandrasekhar-rao-hints-at-4-new-districts-due-to-public-political-pressure.html|title=Telangana CM hints at 4 new districts due to public, political pressure|date=2016-10-04|work=www.deccanchronicle.com|access-date=2016-10-15}}&lt;/ref&gt; అయితే, ప్రజల డిమాండ్ మేరకు 2021 ఆగస్టు 12న వరంగల్ రూరల్ జిల్లాను 13 మండలాలతో వరంగల్ జిల్లాగా, వరంగల్ అర్బన్ జిల్లాను 14 మండలాలతో హన్మకొండ జిల్లాగా పునర్వ్యవస్థీకరించబడ్డాయి.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/telangana/2021/aug/13/hanamkonda-warangal-in-telangana-to-be-new-districts-now-2344071.html|title=Hanamkonda, Warangal in Telangana to be new districts now|date=13 August 2021|website=The New Indian Express|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== దర్శనీయ స్థలాలు ==
* [[ఓరుగల్లు కోట]]: 13వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడిన ఓరుగల్లు కోట [[వరంగల్]] పట్టణానికి 2 కి.మీ. ల దూరంలో ఉంది.
* [[భద్రకాళీ దేవాలయం (వరంగల్లు పట్టణం)|భద్రకాళి దేవాలయం]]: వరంగల్ నగరం నడిబొడ్డున కొలువైవున్న శ్రీ భద్రకాళి అమ్మవారు భక్తుల పాలిట కొంగుబంగారమై విల్లసిల్లుతున్నారు.ఇది అందమైన, ఆహ్లాదకరమైన వాతావరణంలో ప్రక్కన భద్రకాళి చెరువు, గుడి వెనుక అందమైన తోటలతో శోభాయమానంగా వెలుగొందుతున్న ప్రముఖ దేవాలయం .&lt;ref name=&quot;ఓరుగల్లు వరప్రదాయిని భద్రకాళి!&quot;&gt;{{cite news |last1=ఈనాడు |first1=వరంగల్లు |title=ఓరుగల్లు వరప్రదాయిని భద్రకాళి! |url=https://www.eenadu.net/aalayaalu/topstory/166 |accessdate=22 January 2020 |date=1 June 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190917105914/https://www.eenadu.net/aalayaalu/topstory/166 |archivedate=17 September 2019 |language=te |work= |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== ఇవి కూడా చూడండి ==
* [[వరంగల్ జిల్లా గ్రామాల జాబితా|జిల్లా గ్రామాల జాబితా]]

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;

== వెలుపలి లింకులు ==
{{తెలంగాణ}}

{{DEFAULTSORT:వరంగల్ జిల్లా}}
[[వర్గం:తెలంగాణ జిల్లాలు]]
[[వర్గం:వరంగల్ జిల్లా]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>9lczqz3kwzikclasyzvq6wf6gijwr5y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957591</id>
      <parentid>4957590</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T09:00:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nampally Laxmi</username>
        <id>152986</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4957591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19392" sha1="p2vj9z86vidavpyaf4sk0a1ctwukmyu" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                   = వరంగల్ జిల్లా
| other_name             = ఓరుగల్లు జిల్లా
| settlement_type        = [[తెలంగాణ]] 
| total_type             = 
| native_name            = 
| image_skyline          = వరంగల్ జిల్లా కలెక్టర్ కార్యాలయం.jpg
| image_caption          = వరంగల్‌ జిల్లా కలెక్టర్‌ కార్యాలయం
| image_map              = Warangal Rural in Telangana (India).svg
| map_caption            = తెలంగాణ పటంలో జిల్లా స్థానం
| coordinates            = 
| coor_pinpoint          = [[గీసుకొండ]]
| subdivision_type       = [[దేశం]]
| subdivision_name       = [[భారతదేశం]]
| subdivision_type1      = [[రాష్ట్రం]]
| subdivision_name1      = [[తెలంగాణ]]
| subdivision_type2      = 
| subdivision_name2      = 
| established_title      = వరంగల్ జిల్లా
| established_date       = 
| seat_type              = [[ముఖ్య పట్టణం]]
| seat                   = [[వరంగల్]]
| parts_type             = [[మండలం|మండలాలు]]
| parts_style            = 
| p1                     = 13
| area_total_km2         = 2095
| area_footnotes         = 
| population_as_of       = 2011
| population_total       = 716457
| population_footnotes   = 
| population_urban       = 
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1     = 
| demographics1_title1   = [[అక్షరాస్యత]]
| demographics1_info1    = 
| demographics1_title2   = జనాభా నిష్పత్తి
| demographics1_info2    = 
| leader_title = [[జిల్లా కలెక్టర్]]
| leader_name = డా. సత్య శారద, ఐఏఎస్
| leader_title1          = 
| leader_name1           = 
| leader_title2          = 
| leader_name2           = 
| timezone1              = 
| utc_offset1            = +05:30
| registration_plate     = 
| blank_name_sec1        = 
| blank_info_sec1        = 
| blank_name_sec2        = 
| blank_info_sec2        = 
| website                = {{URL|https://warangalrural.telangana.gov.in//}}
}}
{{maplink|type=shape||text=వరంగల్ జిల్లా|frame=yes|frame-width=280|frame-height=250|zoom=8}}
'''వరంగల్ జిల్లా,''' [[తెలంగాణ]]లోని జిల్లాలలో ఒకటి.&lt;ref name=&quot;”మూలం”&quot;&gt;తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 232 Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016&lt;/ref&gt; 2021 ఆగస్టు 11, న నూతనంగా అవతరించిన ఈ జిల్లాలో 2 రెవెన్యూ డివిజన్లు (నర్సంపేట, వరంగల్), 13 మండలాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=ఇకపై హన్మకొండ, వరంగల్ జిల్లాలు |url=https://www.ntnews.com/telangana-news/hanamkonda-warangal-are-now-new-districts-267408 |newspaper=నమస్తే తెలంగాణ |date=2021-08-12 |language=te}}&lt;/ref&gt; ఈ జిల్లా లోని అన్ని మండలాలు పూర్వపు వరంగల్ జిల్లాలోనివి. వరంగల్ జిల్లా చూట్టూ [[మహబూబాబాదు జిల్లా|మహబూబాబాద్]], [[జనగామ జిల్లా|జనగాం]], [[హన్మకొండ జిల్లా|హన్మకొండ]], [[ములుగు జిల్లా|ములుగు]], [[జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా|భూపాలపల్లి]] జిల్లాలు ఉన్నాయి. 2021, జూన్ నాటికి [[హనుమకొండ|హన్మకొండ]] తాత్కాలికంగా రెండు జిల్లాల కేంద్రంగా ఉండగా, తరువాత [[వరంగల్]] జిల్లా కొత్త ప్రధాన కార్యాలయంగా హన్మకొండ స్థానంలో ప్రతిపాదించబడింది.&lt;ref name=&quot;Warangal Urban renamed to Hanamkonda&quot;&gt;{{Cite web|url=https://newsmeter.in/top-stories/kcr-renames-warangal-urban-hanamkonda-warangal-rural-becomes-warangal-679850|title=KCR renames Warangal Urban Hanamkonda; Warangal Rural becomes Warangal|website=NewsMeter}}&lt;/ref&gt; 2021, ఆగస్టులో వరంగల్ రూరల్ జిల్లా పేరును తిరిగి వరంగల్ జిల్లాగా మార్చారు.

==జిల్లా లోని మండలాలు==
పునర్య్వస్థీకరణలో భాగంగా మొదట పూర్వపు వరంగల్ జిల్లాకు చెందిన 15 మండలాలతో వరంగల్ గ్రామీణ జిల్లా ది.11.10.2016న ఇది ఏర్పడింది.&lt;ref name=&quot;”మూలం”&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/telangana/2021/aug/13/hanamkonda-warangal-in-telangana-to-be-new-districts-now-2344071.html|title=Hanamkonda, Warangal in Telangana to be new districts now|date=13 August 2021|website=The New Indian Express|url-status=live}}&lt;/ref&gt; చివరిగా చూపబడిన నడికూడ మండలం కొత్తగా ఏర్పడింది.

== మండలాల జాబితా ==
*వరంగల్, హన్మకొండ, వర్ధన్నపేట, పర్వతగిరి, హసన్‌పర్తి, సంగెం, గీసుగొండ, ఆత్మకూరు, పరకాల, దుగ్గొండి, నర్సంపేట, చెన్నారావుపేట, నెక్కొండ, ఖానాపురం, నల్లబెల్లి, శాయంపేట, ధర్మసాగర్, స్టేషన్‌ఘన్‌పూర్, జఫర్‌గఢ్, పాలకుర్తి, రాయపర్తి, రఘునాథపల్లి, నర్మెట, భీమదేవరపల్లి, ఎల్కతుర్తి, కమలాపురం, హుజూరాబాద్, జమ్మికుంట
===వరంగల్ రెవెన్యూ డివిజను===
# [[వరంగల్ మండలం]]
# [[ఖిలా వరంగల్ మండలం]] *
# [[సంగెం మండలం (వరంగల్)|సంగెం మండలం]]
# [[గీసుగొండ మండలం]] 
# [[వర్ధన్నపేట మండలం]] 
# [[పర్వతగిరి మండలం]] 
# [[రాయపర్తి మండలం]] 
===నర్సంపేట రెవెన్యూ డివిజను===
# [[నర్సంపేట మండలం]] 
# [[చెన్నారావుపేట మండలం]]
# [[నల్లబెల్లి మండలం]]
# [[దుగ్గొండి మండలం]]
# [[ఖానాపూర్ మండలం (వరంగల్ జిల్లా)|ఖానాపూర్ మండలం]]
# [[నెక్కొండ మండలం]]

గమనిక:* పునర్య్వస్థీకరణలో భాగంగా జిల్లాలో కొత్తగా ఏర్పడిన మండలాలు.

== చరిత్ర ==
పూర్వం వరంగల్ జిల్లాలో అనేక పురాతన చారిత్రిక ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. వీటిని భారత పురావస్తు శాఖ అధికారులు కనుగొన్నారు. [[పాతరాతియుగం]] రాక్ ఆర్ట్ పెయింటింగ్స్ ''పాండవుల గుట్ట ఇక్కడ ఉంది.''&lt;ref name=&quot;aparchaeologymuseum.com&quot;&gt;http://www.aparchaeologymuseum.com/wp-content/uploads/2012/05/Warangal-dt.pdf{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; కాకతీయుల కాలంలో పద్మాక్షి గుట్ట మీద జైన దేవాలయం నిర్మించారు. ఇందులో పద్మావతి అమ్మవారు కొలువై ఉన్నారు. ఈ ఆలయంలో [[చతుర్వింశతి-తీర్థంకరులు|జైన తీర్థంకరులు]], ఇతర జైన దేవతలు, దేవతల శిల్పాలు ఉన్నాయి. [[పద్మాక్షి దేవాలయం|పద్మాక్షి ఆలయం]] పెద్ద రాతి శిఖరంపై నిర్మించబడింది.

== జిల్లా ఏర్పాటు ==
[[నిజాం|హైదరాబాద్ నిజాం]] పాలనలో [[హైదరాబాద్ రాజ్యం|హైదరాబాద్ రాష్ట్రం]] అనేక చిన్న సర్కార్‌లుగా విభజించబడింది. 1800ల ప్రారంభంలో వరంగల్ సర్కార్ గా మారింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/MedduckGolcondah-pharoah-1854|title=1854 Pharoah and Company Map of the Hyderabad, Sangareddy and Nalgonda Districts of Telangana, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210206221046/https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/MedduckGolcondah-pharoah-1854|archive-date=6 February 2021}}&lt;/ref&gt; 1866లో సర్కార్లు రద్దు చేయబడి, విలీనమై జిల్లాలుగా ఏర్పడ్డాయి. [[వరంగల్]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/eilgundelmullangoor-pharoah-1854|title=1854 Pharoah and Company Map of the Hyderabad state, Warangal and karimnagar Districts of Telangana, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812030713/https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/eilgundelmullangoor-pharoah-1854|archive-date=12 August 2020}}&lt;/ref&gt; [[ఖమ్మం|ఖుమ్మెట్టు]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/circarkummummett-pharoah-1854|title=1854 Pharoah and Company Map of the Hyderabad state, Warangal and khammam Districts of Telangana, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021212708/https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/circarkummummett-pharoah-1854|archive-date=21 October 2020}}&lt;/ref&gt; [[భువనగిరి|భోనఘీర్]] సర్కార్‌లలో కొంతభాగం కలపడం ద్వారా వరంగల్ జిల్లా ఏర్పాటుచేయబడింది. భోనగీర్ సర్కార్ నుండి [[జనగాం|జనగామ]] ప్రాంతం వరంగల్‌కు మార్చబడింది. వరంగల్‌లోని కమల్‌పూర్ ప్రాంతం కరీంనగర్ జిల్లాకు మార్చబడింది. 1905లో ప్రిన్స్‌లీ స్టేట్ హైదరాబాదును 1. [[ఔరంగాబాద్ డివిజన్]] , 2. గుల్బర్గా డివిజన్, 3. గుల్షానాబాద్ డివిజన్, 4. వరంగల్ డివిజన్ నాలుగు విభాగాలుగా విభజించారు. 1905లో జనగాం (చెరియల్) తాలూకా, కోడార్ (కోదాడ్) ఉప తాలూకా ఏర్పడిన తరువాత జిల్లాలు విభజించబడ్డాయి. వరంగల్ జిల్లా నుండి నల్గొండ జిల్లాకు మార్చబడింది.&lt;ref name=&quot;books.google.co.uk&quot;&gt;{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=zXBB1nZYoLIC&amp;pg=PA121|title=Hyderabad State|last=Yazdani|first=Ghulam|year=1937|publisher=Atlantic Publishers &amp; Distri|via=Google Books}}&lt;/ref&gt; 1905లో వరంగల్ జిల్లా వరంగల్, పాకాల, ఖమ్మం, యెల్లందు, మహబూబాబాద్, మధిర, పాల్వంచ తాలూకాలు, పాత పాల్వంచ సంస్థానంలోని కొంత ప్రాంతం, కొన్ని జాగీర్లతో ఏర్పడింది. ఇది హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని అనేక జిల్లాల కంటే పెద్దదిగా ఉండేది.&lt;ref name=&quot;gwmc.gov.in&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.gwmc.gov.in/knowyourcorporation.aspx|title=Know Your Corporation|access-date=2021-09-20|archive-date=2022-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125023730/https://gwmc.gov.in/knowyourcorporation.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

పరిపాలనా నియంత్రణను సులభతరం చేయడానికి వరంగల్ జిల్లా విభజించబడింది. 1953, అక్టోబరు 1న [[ఖమ్మం జిల్లా]] ఏర్పడింది. [[ఖమ్మం]], [[ఇల్లందు]], [[మధిర]], బూరుగున్‌పహాడ్, [[పాల్వంచ]] తాలూకాలను ఖమ్మం జిల్లాలో భాగం చేశారు. వరంగల్, [[ములుగు (ములుగు జిల్లా)|ములుగు]], [[మహబూబాబాద్‌|మహబూబాబాద్]], [[పాకాల (కొడకండ్ల మండలం)|పాకాల]] వరంగల్ జిల్లాలో ఉండిపోయాయి. కానీ [[కరీంనగర్ జిల్లా|కరీంనగర్]] నుండి [[పరకాల]], [[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] నుండి జనగాం వరంగల్ జిల్లాలో భాగంగా మారాయి. జిల్లాలో 6 తాలూకాలు, 2 రెవెన్యూ డివిజన్లు ఉండేవి, తరువాత 1979లో 15 తాలూకాలుగా పెరిగాయి. 1985లో [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్.టి. రామారావు]] మండల వ్యవస్థను ప్రవేశపెట్టినప్పుడు వరంగల్ జిల్లా 50 మండలాలుగా విభజించబడింది. కానీ వరంగల్ మండలం, హన్మకొండ మండలం నుండి వరంగల్ పట్టణ ప్రాంతాన్ని కలిగివుండగా ఇది మొత్తం 51 మండలాలకు పెరిగింది. వరంగల్ జిల్లాలో రెవెన్యూ డివిజన్లు 5 కి పెరిగాయి.

తెలంగాణ ఏర్పడిన తరువాత 2016, అక్టోబరులో 33 కొత్త జిల్లాల ఏర్పాటులో భాగంగా పాత వరంగల్ జిల్లా వరంగల్ అర్బన్, వరంగల్ రూరల్, [[జనగామ జిల్లా|జనగాం]], [[జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా|జయశంకర్]], [[మహబూబాబాదు జిల్లా|మహబూబాబాద్]] అనే 5 కొత్త జిల్లాలుగా విడిపోయింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/041016/k-chandrasekhar-rao-hints-at-4-new-districts-due-to-public-political-pressure.html|title=Telangana CM hints at 4 new districts due to public, political pressure|date=2016-10-04|work=www.deccanchronicle.com|access-date=2016-10-15}}&lt;/ref&gt; అయితే, ప్రజల డిమాండ్ మేరకు 2021 ఆగస్టు 12న వరంగల్ రూరల్ జిల్లాను 13 మండలాలతో వరంగల్ జిల్లాగా, వరంగల్ అర్బన్ జిల్లాను 14 మండలాలతో హన్మకొండ జిల్లాగా పునర్వ్యవస్థీకరించబడ్డాయి.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/telangana/2021/aug/13/hanamkonda-warangal-in-telangana-to-be-new-districts-now-2344071.html|title=Hanamkonda, Warangal in Telangana to be new districts now|date=13 August 2021|website=The New Indian Express|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== దర్శనీయ స్థలాలు ==
* [[ఓరుగల్లు కోట]]: 13వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడిన ఓరుగల్లు కోట [[వరంగల్]] పట్టణానికి 2 కి.మీ. ల దూరంలో ఉంది.
* [[భద్రకాళీ దేవాలయం (వరంగల్లు పట్టణం)|భద్రకాళి దేవాలయం]]: వరంగల్ నగరం నడిబొడ్డున కొలువైవున్న శ్రీ భద్రకాళి అమ్మవారు భక్తుల పాలిట కొంగుబంగారమై విల్లసిల్లుతున్నారు.ఇది అందమైన, ఆహ్లాదకరమైన వాతావరణంలో ప్రక్కన భద్రకాళి చెరువు, గుడి వెనుక అందమైన తోటలతో శోభాయమానంగా వెలుగొందుతున్న ప్రముఖ దేవాలయం .&lt;ref name=&quot;ఓరుగల్లు వరప్రదాయిని భద్రకాళి!&quot;&gt;{{cite news |last1=ఈనాడు |first1=వరంగల్లు |title=ఓరుగల్లు వరప్రదాయిని భద్రకాళి! |url=https://www.eenadu.net/aalayaalu/topstory/166 |accessdate=22 January 2020 |date=1 June 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190917105914/https://www.eenadu.net/aalayaalu/topstory/166 |archivedate=17 September 2019 |language=te |work= |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== ఇవి కూడా చూడండి ==
* [[వరంగల్ జిల్లా గ్రామాల జాబితా|జిల్లా గ్రామాల జాబితా]]

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;

== వెలుపలి లింకులు ==
{{తెలంగాణ}}

{{DEFAULTSORT:వరంగల్ జిల్లా}}
[[వర్గం:తెలంగాణ జిల్లాలు]]
[[వర్గం:వరంగల్ జిల్లా]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>p2vj9z86vidavpyaf4sk0a1ctwukmyu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957602</id>
      <parentid>4957591</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T09:13:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nampally Laxmi</username>
        <id>152986</id>
      </contributor>
      <comment>/* మండలాలు */ పాత 30+ మండలాల లిస్ట్ తొలగింపు - 2021 GO ప్రకారం 13 మండలాలతో 2 డివిజన్లుగా అప్డేట్ - Nampalli Lakshmi</comment>
      <origin>4957602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18751" sha1="04ac1zp5ih295oqd3ou8fan3buj8zid" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                   = వరంగల్ జిల్లా
| other_name             = ఓరుగల్లు జిల్లా
| settlement_type        = [[తెలంగాణ]] 
| total_type             = 
| native_name            = 
| image_skyline          = వరంగల్ జిల్లా కలెక్టర్ కార్యాలయం.jpg
| image_caption          = వరంగల్‌ జిల్లా కలెక్టర్‌ కార్యాలయం
| image_map              = Warangal Rural in Telangana (India).svg
| map_caption            = తెలంగాణ పటంలో జిల్లా స్థానం
| coordinates            = 
| coor_pinpoint          = [[గీసుకొండ]]
| subdivision_type       = [[దేశం]]
| subdivision_name       = [[భారతదేశం]]
| subdivision_type1      = [[రాష్ట్రం]]
| subdivision_name1      = [[తెలంగాణ]]
| subdivision_type2      = 
| subdivision_name2      = 
| established_title      = వరంగల్ జిల్లా
| established_date       = 
| seat_type              = [[ముఖ్య పట్టణం]]
| seat                   = [[వరంగల్]]
| parts_type             = [[మండలం|మండలాలు]]
| parts_style            = 
| p1                     = 13
| area_total_km2         = 2095
| area_footnotes         = 
| population_as_of       = 2011
| population_total       = 716457
| population_footnotes   = 
| population_urban       = 
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1     = 
| demographics1_title1   = [[అక్షరాస్యత]]
| demographics1_info1    = 
| demographics1_title2   = జనాభా నిష్పత్తి
| demographics1_info2    = 
| leader_title = [[జిల్లా కలెక్టర్]]
| leader_name = డా. సత్య శారద, ఐఏఎస్
| leader_title1          = 
| leader_name1           = 
| leader_title2          = 
| leader_name2           = 
| timezone1              = 
| utc_offset1            = +05:30
| registration_plate     = 
| blank_name_sec1        = 
| blank_info_sec1        = 
| blank_name_sec2        = 
| blank_info_sec2        = 
| website                = {{URL|https://warangalrural.telangana.gov.in//}}
}}
{{maplink|type=shape||text=వరంగల్ జిల్లా|frame=yes|frame-width=280|frame-height=250|zoom=8}}
'''వరంగల్ జిల్లా,''' [[తెలంగాణ]]లోని జిల్లాలలో ఒకటి.&lt;ref name=&quot;”మూలం”&quot;&gt;తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 232 Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016&lt;/ref&gt; 2021 ఆగస్టు 11, న నూతనంగా అవతరించిన ఈ జిల్లాలో 2 రెవెన్యూ డివిజన్లు (నర్సంపేట, వరంగల్), 13 మండలాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=ఇకపై హన్మకొండ, వరంగల్ జిల్లాలు |url=https://www.ntnews.com/telangana-news/hanamkonda-warangal-are-now-new-districts-267408 |newspaper=నమస్తే తెలంగాణ |date=2021-08-12 |language=te}}&lt;/ref&gt; ఈ జిల్లా లోని అన్ని మండలాలు పూర్వపు వరంగల్ జిల్లాలోనివి. వరంగల్ జిల్లా చూట్టూ [[మహబూబాబాదు జిల్లా|మహబూబాబాద్]], [[జనగామ జిల్లా|జనగాం]], [[హన్మకొండ జిల్లా|హన్మకొండ]], [[ములుగు జిల్లా|ములుగు]], [[జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా|భూపాలపల్లి]] జిల్లాలు ఉన్నాయి. 2021, జూన్ నాటికి [[హనుమకొండ|హన్మకొండ]] తాత్కాలికంగా రెండు జిల్లాల కేంద్రంగా ఉండగా, తరువాత [[వరంగల్]] జిల్లా కొత్త ప్రధాన కార్యాలయంగా హన్మకొండ స్థానంలో ప్రతిపాదించబడింది.&lt;ref name=&quot;Warangal Urban renamed to Hanamkonda&quot;&gt;{{Cite web|url=https://newsmeter.in/top-stories/kcr-renames-warangal-urban-hanamkonda-warangal-rural-becomes-warangal-679850|title=KCR renames Warangal Urban Hanamkonda; Warangal Rural becomes Warangal|website=NewsMeter}}&lt;/ref&gt; 2021, ఆగస్టులో వరంగల్ రూరల్ జిల్లా పేరును తిరిగి వరంగల్ జిల్లాగా మార్చారు.

==జిల్లా లోని మండలాలు==
పునర్య్వస్థీకరణలో భాగంగా మొదట పూర్వపు వరంగల్ జిల్లాకు చెందిన 15 మండలాలతో వరంగల్ గ్రామీణ జిల్లా ది.11.10.2016న ఇది ఏర్పడింది.&lt;ref name=&quot;”మూలం”&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/telangana/2021/aug/13/hanamkonda-warangal-in-telangana-to-be-new-districts-now-2344071.html|title=Hanamkonda, Warangal in Telangana to be new districts now|date=13 August 2021|website=The New Indian Express|url-status=live}}&lt;/ref&gt; చివరిగా చూపబడిన నడికూడ మండలం కొత్తగా ఏర్పడింది.

== మండలాలు ==
వరంగల్ జిల్లాలో 13 మండలాలు ఉన్నాయి. వాటిని 2 రెవెన్యూ డివిజన్లుగా విభజించారు.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=ఇకపై హన్మకొండ, వరంగల్ జిల్లాలు |url=https://www.ntnews.com/telangana-news/hanamkonda-warangal-are-now-new-districts-267408 |newspaper=నమస్తే తెలంగాణ |date=2021-08-12 |language=te}}&lt;/ref&gt;

=== వరంగల్ రెవెన్యూ డివిజను ===
# [[వరంగల్ మండలం]]
# [[ఖిలా వరంగల్ మండలం]]
# [[సంగెం మండలం]]
# [[గీసుగొండ మండలం]]
# [[వర్ధన్నపేట మండలం]]
# [[పర్వతగిరి మండలం]]
# [[రాయపర్తి మండలం]]

=== నర్సంపేట రెవెన్యూ డివిజను ===
# [[నర్సంపేట మండలం]]
# [[చెన్నారావుపేట మండలం]]
# [[నల్లబెల్లి మండలం]]
# [[దుగ్గొండి మండలం]]
# [[ఖానాపురం మండలం]]
# [[నెక్కొండ మండలం]]

== చరిత్ర ==
పూర్వం వరంగల్ జిల్లాలో అనేక పురాతన చారిత్రిక ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. వీటిని భారత పురావస్తు శాఖ అధికారులు కనుగొన్నారు. [[పాతరాతియుగం]] రాక్ ఆర్ట్ పెయింటింగ్స్ ''పాండవుల గుట్ట ఇక్కడ ఉంది.''&lt;ref name=&quot;aparchaeologymuseum.com&quot;&gt;http://www.aparchaeologymuseum.com/wp-content/uploads/2012/05/Warangal-dt.pdf{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; కాకతీయుల కాలంలో పద్మాక్షి గుట్ట మీద జైన దేవాలయం నిర్మించారు. ఇందులో పద్మావతి అమ్మవారు కొలువై ఉన్నారు. ఈ ఆలయంలో [[చతుర్వింశతి-తీర్థంకరులు|జైన తీర్థంకరులు]], ఇతర జైన దేవతలు, దేవతల శిల్పాలు ఉన్నాయి. [[పద్మాక్షి దేవాలయం|పద్మాక్షి ఆలయం]] పెద్ద రాతి శిఖరంపై నిర్మించబడింది.

== జిల్లా ఏర్పాటు ==
[[నిజాం|హైదరాబాద్ నిజాం]] పాలనలో [[హైదరాబాద్ రాజ్యం|హైదరాబాద్ రాష్ట్రం]] అనేక చిన్న సర్కార్‌లుగా విభజించబడింది. 1800ల ప్రారంభంలో వరంగల్ సర్కార్ గా మారింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/MedduckGolcondah-pharoah-1854|title=1854 Pharoah and Company Map of the Hyderabad, Sangareddy and Nalgonda Districts of Telangana, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210206221046/https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/MedduckGolcondah-pharoah-1854|archive-date=6 February 2021}}&lt;/ref&gt; 1866లో సర్కార్లు రద్దు చేయబడి, విలీనమై జిల్లాలుగా ఏర్పడ్డాయి. [[వరంగల్]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/eilgundelmullangoor-pharoah-1854|title=1854 Pharoah and Company Map of the Hyderabad state, Warangal and karimnagar Districts of Telangana, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812030713/https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/eilgundelmullangoor-pharoah-1854|archive-date=12 August 2020}}&lt;/ref&gt; [[ఖమ్మం|ఖుమ్మెట్టు]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/circarkummummett-pharoah-1854|title=1854 Pharoah and Company Map of the Hyderabad state, Warangal and khammam Districts of Telangana, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021212708/https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/circarkummummett-pharoah-1854|archive-date=21 October 2020}}&lt;/ref&gt; [[భువనగిరి|భోనఘీర్]] సర్కార్‌లలో కొంతభాగం కలపడం ద్వారా వరంగల్ జిల్లా ఏర్పాటుచేయబడింది. భోనగీర్ సర్కార్ నుండి [[జనగాం|జనగామ]] ప్రాంతం వరంగల్‌కు మార్చబడింది. వరంగల్‌లోని కమల్‌పూర్ ప్రాంతం కరీంనగర్ జిల్లాకు మార్చబడింది. 1905లో ప్రిన్స్‌లీ స్టేట్ హైదరాబాదును 1. [[ఔరంగాబాద్ డివిజన్]] , 2. గుల్బర్గా డివిజన్, 3. గుల్షానాబాద్ డివిజన్, 4. వరంగల్ డివిజన్ నాలుగు విభాగాలుగా విభజించారు. 1905లో జనగాం (చెరియల్) తాలూకా, కోడార్ (కోదాడ్) ఉప తాలూకా ఏర్పడిన తరువాత జిల్లాలు విభజించబడ్డాయి. వరంగల్ జిల్లా నుండి నల్గొండ జిల్లాకు మార్చబడింది.&lt;ref name=&quot;books.google.co.uk&quot;&gt;{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=zXBB1nZYoLIC&amp;pg=PA121|title=Hyderabad State|last=Yazdani|first=Ghulam|year=1937|publisher=Atlantic Publishers &amp; Distri|via=Google Books}}&lt;/ref&gt; 1905లో వరంగల్ జిల్లా వరంగల్, పాకాల, ఖమ్మం, యెల్లందు, మహబూబాబాద్, మధిర, పాల్వంచ తాలూకాలు, పాత పాల్వంచ సంస్థానంలోని కొంత ప్రాంతం, కొన్ని జాగీర్లతో ఏర్పడింది. ఇది హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని అనేక జిల్లాల కంటే పెద్దదిగా ఉండేది.&lt;ref name=&quot;gwmc.gov.in&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.gwmc.gov.in/knowyourcorporation.aspx|title=Know Your Corporation|access-date=2021-09-20|archive-date=2022-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125023730/https://gwmc.gov.in/knowyourcorporation.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

పరిపాలనా నియంత్రణను సులభతరం చేయడానికి వరంగల్ జిల్లా విభజించబడింది. 1953, అక్టోబరు 1న [[ఖమ్మం జిల్లా]] ఏర్పడింది. [[ఖమ్మం]], [[ఇల్లందు]], [[మధిర]], బూరుగున్‌పహాడ్, [[పాల్వంచ]] తాలూకాలను ఖమ్మం జిల్లాలో భాగం చేశారు. వరంగల్, [[ములుగు (ములుగు జిల్లా)|ములుగు]], [[మహబూబాబాద్‌|మహబూబాబాద్]], [[పాకాల (కొడకండ్ల మండలం)|పాకాల]] వరంగల్ జిల్లాలో ఉండిపోయాయి. కానీ [[కరీంనగర్ జిల్లా|కరీంనగర్]] నుండి [[పరకాల]], [[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] నుండి జనగాం వరంగల్ జిల్లాలో భాగంగా మారాయి. జిల్లాలో 6 తాలూకాలు, 2 రెవెన్యూ డివిజన్లు ఉండేవి, తరువాత 1979లో 15 తాలూకాలుగా పెరిగాయి. 1985లో [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్.టి. రామారావు]] మండల వ్యవస్థను ప్రవేశపెట్టినప్పుడు వరంగల్ జిల్లా 50 మండలాలుగా విభజించబడింది. కానీ వరంగల్ మండలం, హన్మకొండ మండలం నుండి వరంగల్ పట్టణ ప్రాంతాన్ని కలిగివుండగా ఇది మొత్తం 51 మండలాలకు పెరిగింది. వరంగల్ జిల్లాలో రెవెన్యూ డివిజన్లు 5 కి పెరిగాయి.

తెలంగాణ ఏర్పడిన తరువాత 2016, అక్టోబరులో 33 కొత్త జిల్లాల ఏర్పాటులో భాగంగా పాత వరంగల్ జిల్లా వరంగల్ అర్బన్, వరంగల్ రూరల్, [[జనగామ జిల్లా|జనగాం]], [[జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా|జయశంకర్]], [[మహబూబాబాదు జిల్లా|మహబూబాబాద్]] అనే 5 కొత్త జిల్లాలుగా విడిపోయింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/041016/k-chandrasekhar-rao-hints-at-4-new-districts-due-to-public-political-pressure.html|title=Telangana CM hints at 4 new districts due to public, political pressure|date=2016-10-04|work=www.deccanchronicle.com|access-date=2016-10-15}}&lt;/ref&gt; అయితే, ప్రజల డిమాండ్ మేరకు 2021 ఆగస్టు 12న వరంగల్ రూరల్ జిల్లాను 13 మండలాలతో వరంగల్ జిల్లాగా, వరంగల్ అర్బన్ జిల్లాను 14 మండలాలతో హన్మకొండ జిల్లాగా పునర్వ్యవస్థీకరించబడ్డాయి.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/telangana/2021/aug/13/hanamkonda-warangal-in-telangana-to-be-new-districts-now-2344071.html|title=Hanamkonda, Warangal in Telangana to be new districts now|date=13 August 2021|website=The New Indian Express|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== దర్శనీయ స్థలాలు ==
* [[ఓరుగల్లు కోట]]: 13వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడిన ఓరుగల్లు కోట [[వరంగల్]] పట్టణానికి 2 కి.మీ. ల దూరంలో ఉంది.
* [[భద్రకాళీ దేవాలయం (వరంగల్లు పట్టణం)|భద్రకాళి దేవాలయం]]: వరంగల్ నగరం నడిబొడ్డున కొలువైవున్న శ్రీ భద్రకాళి అమ్మవారు భక్తుల పాలిట కొంగుబంగారమై విల్లసిల్లుతున్నారు.ఇది అందమైన, ఆహ్లాదకరమైన వాతావరణంలో ప్రక్కన భద్రకాళి చెరువు, గుడి వెనుక అందమైన తోటలతో శోభాయమానంగా వెలుగొందుతున్న ప్రముఖ దేవాలయం .&lt;ref name=&quot;ఓరుగల్లు వరప్రదాయిని భద్రకాళి!&quot;&gt;{{cite news |last1=ఈనాడు |first1=వరంగల్లు |title=ఓరుగల్లు వరప్రదాయిని భద్రకాళి! |url=https://www.eenadu.net/aalayaalu/topstory/166 |accessdate=22 January 2020 |date=1 June 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190917105914/https://www.eenadu.net/aalayaalu/topstory/166 |archivedate=17 September 2019 |language=te |work= |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== ఇవి కూడా చూడండి ==
* [[వరంగల్ జిల్లా గ్రామాల జాబితా|జిల్లా గ్రామాల జాబితా]]

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;

== వెలుపలి లింకులు ==
{{తెలంగాణ}}

{{DEFAULTSORT:వరంగల్ జిల్లా}}
[[వర్గం:తెలంగాణ జిల్లాలు]]
[[వర్గం:వరంగల్ జిల్లా]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>04ac1zp5ih295oqd3ou8fan3buj8zid</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957604</id>
      <parentid>4957602</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T09:21:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nampally Laxmi</username>
        <id>152986</id>
      </contributor>
      <comment>పాత 30+ మండలాల లిస్ట్ తొలగింపు - 2021 GO ప్రకారం 13 మండలాలతో 2 డివిజన్లుగా అప్డేట్ - Nampalli Lakshmi</comment>
      <origin>4957604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18784" sha1="igrl9bwmxu15dapz48iynmn0ef9atng" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                   = వరంగల్ జిల్లా
| other_name             = ఓరుగల్లు జిల్లా
| settlement_type        = [[తెలంగాణ]] 
| total_type             = 
| native_name            = 
| image_skyline          = వరంగల్ జిల్లా కలెక్టర్ కార్యాలయం.jpg
| image_caption          = వరంగల్‌ జిల్లా కలెక్టర్‌ కార్యాలయం
| image_map              = Warangal Rural in Telangana (India).svg
| map_caption            = తెలంగాణ పటంలో జిల్లా స్థానం
| coordinates            = 
| coor_pinpoint          = [[గీసుకొండ]]
| subdivision_type       = [[దేశం]]
| subdivision_name       = [[భారతదేశం]]
| subdivision_type1      = [[రాష్ట్రం]]
| subdivision_name1      = [[తెలంగాణ]]
| subdivision_type2      = 
| subdivision_name2      = 
| established_title      = వరంగల్ జిల్లా
| established_date       = 
| seat_type              = [[ముఖ్య పట్టణం]]
| seat                   = [[వరంగల్]]
| parts_type             = [[మండలం|మండలాలు]]
| parts_style            = 
| p1                     = 13
| area_total_km2         = 2095
| area_footnotes         = 
| population_as_of       = 2011
| population_total       = 716457
| population_footnotes   = 
| population_urban       = 
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1     = 
| demographics1_title1   = [[అక్షరాస్యత]]
| demographics1_info1    = 
| demographics1_title2   = జనాభా నిష్పత్తి
| demographics1_info2    = 
| leader_title = [[జిల్లా కలెక్టర్]]
| leader_name = డా. సత్య శారద, ఐఏఎస్
| leader_title1          = 
| leader_name1           = 
| leader_title2          = 
| leader_name2           = 
| timezone1              = 
| utc_offset1            = +05:30
| registration_plate     = 
| blank_name_sec1        = 
| blank_info_sec1        = 
| blank_name_sec2        = 
| blank_info_sec2        = 
| website                = {{URL|https://warangalrural.telangana.gov.in//}}
}}
{{maplink|type=shape||text=వరంగల్ జిల్లా|frame=yes|frame-width=280|frame-height=250|zoom=8}}
'''వరంగల్ జిల్లా,''' [[తెలంగాణ]]లోని జిల్లాలలో ఒకటి.&lt;ref name=&quot;”మూలం”&quot;&gt;తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 232 Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016&lt;/ref&gt; 2021 ఆగస్టు 11, న నూతనంగా అవతరించిన ఈ జిల్లాలో 2 రెవెన్యూ డివిజన్లు (నర్సంపేట, వరంగల్), 13 మండలాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=ఇకపై హన్మకొండ, వరంగల్ జిల్లాలు |url=https://www.ntnews.com/telangana-news/hanamkonda-warangal-are-now-new-districts-267408 |newspaper=నమస్తే తెలంగాణ |date=2021-08-12 |language=te}}&lt;/ref&gt; ఈ జిల్లా లోని అన్ని మండలాలు పూర్వపు వరంగల్ జిల్లాలోనివి. వరంగల్ జిల్లా చూట్టూ [[మహబూబాబాదు జిల్లా|మహబూబాబాద్]], [[జనగామ జిల్లా|జనగాం]], [[హన్మకొండ జిల్లా|హన్మకొండ]], [[ములుగు జిల్లా|ములుగు]], [[జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా|భూపాలపల్లి]] జిల్లాలు ఉన్నాయి. 2021, జూన్ నాటికి [[హనుమకొండ|హన్మకొండ]] తాత్కాలికంగా రెండు జిల్లాల కేంద్రంగా ఉండగా, తరువాత [[వరంగల్]] జిల్లా కొత్త ప్రధాన కార్యాలయంగా హన్మకొండ స్థానంలో ప్రతిపాదించబడింది.&lt;ref name=&quot;Warangal Urban renamed to Hanamkonda&quot;&gt;{{Cite web|url=https://newsmeter.in/top-stories/kcr-renames-warangal-urban-hanamkonda-warangal-rural-becomes-warangal-679850|title=KCR renames Warangal Urban Hanamkonda; Warangal Rural becomes Warangal|website=NewsMeter}}&lt;/ref&gt; 2021, ఆగస్టులో వరంగల్ రూరల్ జిల్లా పేరును తిరిగి వరంగల్ జిల్లాగా మార్చారు.

పునర్వ్యవస్థీకరణలో భాగంగా మొదట పూర్వపు వరంగల్ జిల్లాకు చెందిన 15 మండలాలతో వరంగల్ గ్రామీణ జిల్లా ది.11.10.2016న ఇది ఏర్పడింది. 2021 ఆగస్టు 12 నాటి ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల ప్రకారం వరంగల్ జిల్లాలో 2 రెవెన్యూ డివిజన్లు, 13 మండలాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=ఇకపై హన్మకొండ, వరంగల్ జిల్లాలు |url=https://www.ntnews.com/telangana-news/hanamkonda-warangal-are-now-new-districts-267408 |newspaper=నమస్తే తెలంగాణ |date=2021-08-12 |language=te}}&lt;/ref&gt;

== మండలాలు ==
వరంగల్ జిల్లాలో 13 మండలాలు ఉన్నాయి. వాటిని 2 రెవెన్యూ డివిజన్లుగా విభజించారు.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=ఇకపై హన్మకొండ, వరంగల్ జిల్లాలు |url=https://www.ntnews.com/telangana-news/hanamkonda-warangal-are-now-new-districts-267408 |newspaper=నమస్తే తెలంగాణ |date=2021-08-12 |language=te}}&lt;/ref&gt;

=== వరంగల్ రెవెన్యూ డివిజను ===
# [[వరంగల్ మండలం]]
# [[ఖిలా వరంగల్ మండలం]]
# [[సంగెం మండలం]]
# [[గీసుగొండ మండలం]]
# [[వర్ధన్నపేట మండలం]]
# [[పర్వతగిరి మండలం]]
# [[రాయపర్తి మండలం]]

=== నర్సంపేట రెవెన్యూ డివిజను ===
# [[నర్సంపేట మండలం]]
# [[చెన్నారావుపేట మండలం]]
# [[నల్లబెల్లి మండలం]]
# [[దుగ్గొండి మండలం]]
# [[ఖానాపురం మండలం]]
# [[నెక్కొండ మండలం]]

== చరిత్ర ==
పూర్వం వరంగల్ జిల్లాలో అనేక పురాతన చారిత్రిక ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. వీటిని భారత పురావస్తు శాఖ అధికారులు కనుగొన్నారు. [[పాతరాతియుగం]] రాక్ ఆర్ట్ పెయింటింగ్స్ ''పాండవుల గుట్ట ఇక్కడ ఉంది.''&lt;ref name=&quot;aparchaeologymuseum.com&quot;&gt;http://www.aparchaeologymuseum.com/wp-content/uploads/2012/05/Warangal-dt.pdf{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; కాకతీయుల కాలంలో పద్మాక్షి గుట్ట మీద జైన దేవాలయం నిర్మించారు. ఇందులో పద్మావతి అమ్మవారు కొలువై ఉన్నారు. ఈ ఆలయంలో [[చతుర్వింశతి-తీర్థంకరులు|జైన తీర్థంకరులు]], ఇతర జైన దేవతలు, దేవతల శిల్పాలు ఉన్నాయి. [[పద్మాక్షి దేవాలయం|పద్మాక్షి ఆలయం]] పెద్ద రాతి శిఖరంపై నిర్మించబడింది.

== జిల్లా ఏర్పాటు ==
[[నిజాం|హైదరాబాద్ నిజాం]] పాలనలో [[హైదరాబాద్ రాజ్యం|హైదరాబాద్ రాష్ట్రం]] అనేక చిన్న సర్కార్‌లుగా విభజించబడింది. 1800ల ప్రారంభంలో వరంగల్ సర్కార్ గా మారింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/MedduckGolcondah-pharoah-1854|title=1854 Pharoah and Company Map of the Hyderabad, Sangareddy and Nalgonda Districts of Telangana, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210206221046/https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/MedduckGolcondah-pharoah-1854|archive-date=6 February 2021}}&lt;/ref&gt; 1866లో సర్కార్లు రద్దు చేయబడి, విలీనమై జిల్లాలుగా ఏర్పడ్డాయి. [[వరంగల్]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/eilgundelmullangoor-pharoah-1854|title=1854 Pharoah and Company Map of the Hyderabad state, Warangal and karimnagar Districts of Telangana, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812030713/https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/eilgundelmullangoor-pharoah-1854|archive-date=12 August 2020}}&lt;/ref&gt; [[ఖమ్మం|ఖుమ్మెట్టు]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/circarkummummett-pharoah-1854|title=1854 Pharoah and Company Map of the Hyderabad state, Warangal and khammam Districts of Telangana, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021212708/https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/circarkummummett-pharoah-1854|archive-date=21 October 2020}}&lt;/ref&gt; [[భువనగిరి|భోనఘీర్]] సర్కార్‌లలో కొంతభాగం కలపడం ద్వారా వరంగల్ జిల్లా ఏర్పాటుచేయబడింది. భోనగీర్ సర్కార్ నుండి [[జనగాం|జనగామ]] ప్రాంతం వరంగల్‌కు మార్చబడింది. వరంగల్‌లోని కమల్‌పూర్ ప్రాంతం కరీంనగర్ జిల్లాకు మార్చబడింది. 1905లో ప్రిన్స్‌లీ స్టేట్ హైదరాబాదును 1. [[ఔరంగాబాద్ డివిజన్]] , 2. గుల్బర్గా డివిజన్, 3. గుల్షానాబాద్ డివిజన్, 4. వరంగల్ డివిజన్ నాలుగు విభాగాలుగా విభజించారు. 1905లో జనగాం (చెరియల్) తాలూకా, కోడార్ (కోదాడ్) ఉప తాలూకా ఏర్పడిన తరువాత జిల్లాలు విభజించబడ్డాయి. వరంగల్ జిల్లా నుండి నల్గొండ జిల్లాకు మార్చబడింది.&lt;ref name=&quot;books.google.co.uk&quot;&gt;{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=zXBB1nZYoLIC&amp;pg=PA121|title=Hyderabad State|last=Yazdani|first=Ghulam|year=1937|publisher=Atlantic Publishers &amp; Distri|via=Google Books}}&lt;/ref&gt; 1905లో వరంగల్ జిల్లా వరంగల్, పాకాల, ఖమ్మం, యెల్లందు, మహబూబాబాద్, మధిర, పాల్వంచ తాలూకాలు, పాత పాల్వంచ సంస్థానంలోని కొంత ప్రాంతం, కొన్ని జాగీర్లతో ఏర్పడింది. ఇది హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని అనేక జిల్లాల కంటే పెద్దదిగా ఉండేది.&lt;ref name=&quot;gwmc.gov.in&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.gwmc.gov.in/knowyourcorporation.aspx|title=Know Your Corporation|access-date=2021-09-20|archive-date=2022-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125023730/https://gwmc.gov.in/knowyourcorporation.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

పరిపాలనా నియంత్రణను సులభతరం చేయడానికి వరంగల్ జిల్లా విభజించబడింది. 1953, అక్టోబరు 1న [[ఖమ్మం జిల్లా]] ఏర్పడింది. [[ఖమ్మం]], [[ఇల్లందు]], [[మధిర]], బూరుగున్‌పహాడ్, [[పాల్వంచ]] తాలూకాలను ఖమ్మం జిల్లాలో భాగం చేశారు. వరంగల్, [[ములుగు (ములుగు జిల్లా)|ములుగు]], [[మహబూబాబాద్‌|మహబూబాబాద్]], [[పాకాల (కొడకండ్ల మండలం)|పాకాల]] వరంగల్ జిల్లాలో ఉండిపోయాయి. కానీ [[కరీంనగర్ జిల్లా|కరీంనగర్]] నుండి [[పరకాల]], [[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] నుండి జనగాం వరంగల్ జిల్లాలో భాగంగా మారాయి. జిల్లాలో 6 తాలూకాలు, 2 రెవెన్యూ డివిజన్లు ఉండేవి, తరువాత 1979లో 15 తాలూకాలుగా పెరిగాయి. 1985లో [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్.టి. రామారావు]] మండల వ్యవస్థను ప్రవేశపెట్టినప్పుడు వరంగల్ జిల్లా 50 మండలాలుగా విభజించబడింది. కానీ వరంగల్ మండలం, హన్మకొండ మండలం నుండి వరంగల్ పట్టణ ప్రాంతాన్ని కలిగివుండగా ఇది మొత్తం 51 మండలాలకు పెరిగింది. వరంగల్ జిల్లాలో రెవెన్యూ డివిజన్లు 5 కి పెరిగాయి.

తెలంగాణ ఏర్పడిన తరువాత 2016, అక్టోబరులో 33 కొత్త జిల్లాల ఏర్పాటులో భాగంగా పాత వరంగల్ జిల్లా వరంగల్ అర్బన్, వరంగల్ రూరల్, [[జనగామ జిల్లా|జనగాం]], [[జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా|జయశంకర్]], [[మహబూబాబాదు జిల్లా|మహబూబాబాద్]] అనే 5 కొత్త జిల్లాలుగా విడిపోయింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/041016/k-chandrasekhar-rao-hints-at-4-new-districts-due-to-public-political-pressure.html|title=Telangana CM hints at 4 new districts due to public, political pressure|date=2016-10-04|work=www.deccanchronicle.com|access-date=2016-10-15}}&lt;/ref&gt; అయితే, ప్రజల డిమాండ్ మేరకు 2021 ఆగస్టు 12న వరంగల్ రూరల్ జిల్లాను 13 మండలాలతో వరంగల్ జిల్లాగా, వరంగల్ అర్బన్ జిల్లాను 14 మండలాలతో హన్మకొండ జిల్లాగా పునర్వ్యవస్థీకరించబడ్డాయి.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/telangana/2021/aug/13/hanamkonda-warangal-in-telangana-to-be-new-districts-now-2344071.html|title=Hanamkonda, Warangal in Telangana to be new districts now|date=13 August 2021|website=The New Indian Express|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== దర్శనీయ స్థలాలు ==
* [[ఓరుగల్లు కోట]]: 13వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడిన ఓరుగల్లు కోట [[వరంగల్]] పట్టణానికి 2 కి.మీ. ల దూరంలో ఉంది.
* [[భద్రకాళీ దేవాలయం (వరంగల్లు పట్టణం)|భద్రకాళి దేవాలయం]]: వరంగల్ నగరం నడిబొడ్డున కొలువైవున్న శ్రీ భద్రకాళి అమ్మవారు భక్తుల పాలిట కొంగుబంగారమై విల్లసిల్లుతున్నారు.ఇది అందమైన, ఆహ్లాదకరమైన వాతావరణంలో ప్రక్కన భద్రకాళి చెరువు, గుడి వెనుక అందమైన తోటలతో శోభాయమానంగా వెలుగొందుతున్న ప్రముఖ దేవాలయం .&lt;ref name=&quot;ఓరుగల్లు వరప్రదాయిని భద్రకాళి!&quot;&gt;{{cite news |last1=ఈనాడు |first1=వరంగల్లు |title=ఓరుగల్లు వరప్రదాయిని భద్రకాళి! |url=https://www.eenadu.net/aalayaalu/topstory/166 |accessdate=22 January 2020 |date=1 June 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190917105914/https://www.eenadu.net/aalayaalu/topstory/166 |archivedate=17 September 2019 |language=te |work= |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== ఇవి కూడా చూడండి ==
* [[వరంగల్ జిల్లా గ్రామాల జాబితా|జిల్లా గ్రామాల జాబితా]]

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;

== వెలుపలి లింకులు ==
{{తెలంగాణ}}

{{DEFAULTSORT:వరంగల్ జిల్లా}}
[[వర్గం:తెలంగాణ జిల్లాలు]]
[[వర్గం:వరంగల్ జిల్లా]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>igrl9bwmxu15dapz48iynmn0ef9atng</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957634</id>
      <parentid>4957604</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T11:36:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* వరంగల్ రెవెన్యూ డివిజను */ మండలాల ఎర్ర లింకులు కలిపాను</comment>
      <origin>4957634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18918" sha1="patilyhvxs5o2edqaipnuhnv17jy8n4" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                   = వరంగల్ జిల్లా
| other_name             = ఓరుగల్లు జిల్లా
| settlement_type        = [[తెలంగాణ]] 
| total_type             = 
| native_name            = 
| image_skyline          = వరంగల్ జిల్లా కలెక్టర్ కార్యాలయం.jpg
| image_caption          = వరంగల్‌ జిల్లా కలెక్టర్‌ కార్యాలయం
| image_map              = Warangal Rural in Telangana (India).svg
| map_caption            = తెలంగాణ పటంలో జిల్లా స్థానం
| coordinates            = 
| coor_pinpoint          = [[గీసుకొండ]]
| subdivision_type       = [[దేశం]]
| subdivision_name       = [[భారతదేశం]]
| subdivision_type1      = [[రాష్ట్రం]]
| subdivision_name1      = [[తెలంగాణ]]
| subdivision_type2      = 
| subdivision_name2      = 
| established_title      = వరంగల్ జిల్లా
| established_date       = 
| seat_type              = [[ముఖ్య పట్టణం]]
| seat                   = [[వరంగల్]]
| parts_type             = [[మండలం|మండలాలు]]
| parts_style            = 
| p1                     = 13
| area_total_km2         = 2095
| area_footnotes         = 
| population_as_of       = 2011
| population_total       = 716457
| population_footnotes   = 
| population_urban       = 
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1     = 
| demographics1_title1   = [[అక్షరాస్యత]]
| demographics1_info1    = 
| demographics1_title2   = జనాభా నిష్పత్తి
| demographics1_info2    = 
| leader_title = [[జిల్లా కలెక్టర్]]
| leader_name = డా. సత్య శారద, ఐఏఎస్
| leader_title1          = 
| leader_name1           = 
| leader_title2          = 
| leader_name2           = 
| timezone1              = 
| utc_offset1            = +05:30
| registration_plate     = 
| blank_name_sec1        = 
| blank_info_sec1        = 
| blank_name_sec2        = 
| blank_info_sec2        = 
| website                = {{URL|https://warangalrural.telangana.gov.in//}}
}}
{{maplink|type=shape||text=వరంగల్ జిల్లా|frame=yes|frame-width=280|frame-height=250|zoom=8}}
'''వరంగల్ జిల్లా,''' [[తెలంగాణ]]లోని జిల్లాలలో ఒకటి.&lt;ref name=&quot;”మూలం”&quot;&gt;తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 232 Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016&lt;/ref&gt; 2021 ఆగస్టు 11, న నూతనంగా అవతరించిన ఈ జిల్లాలో 2 రెవెన్యూ డివిజన్లు (నర్సంపేట, వరంగల్), 13 మండలాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=ఇకపై హన్మకొండ, వరంగల్ జిల్లాలు |url=https://www.ntnews.com/telangana-news/hanamkonda-warangal-are-now-new-districts-267408 |newspaper=నమస్తే తెలంగాణ |date=2021-08-12 |language=te}}&lt;/ref&gt; ఈ జిల్లా లోని అన్ని మండలాలు పూర్వపు వరంగల్ జిల్లాలోనివి. వరంగల్ జిల్లా చూట్టూ [[మహబూబాబాదు జిల్లా|మహబూబాబాద్]], [[జనగామ జిల్లా|జనగాం]], [[హన్మకొండ జిల్లా|హన్మకొండ]], [[ములుగు జిల్లా|ములుగు]], [[జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా|భూపాలపల్లి]] జిల్లాలు ఉన్నాయి. 2021, జూన్ నాటికి [[హనుమకొండ|హన్మకొండ]] తాత్కాలికంగా రెండు జిల్లాల కేంద్రంగా ఉండగా, తరువాత [[వరంగల్]] జిల్లా కొత్త ప్రధాన కార్యాలయంగా హన్మకొండ స్థానంలో ప్రతిపాదించబడింది.&lt;ref name=&quot;Warangal Urban renamed to Hanamkonda&quot;&gt;{{Cite web|url=https://newsmeter.in/top-stories/kcr-renames-warangal-urban-hanamkonda-warangal-rural-becomes-warangal-679850|title=KCR renames Warangal Urban Hanamkonda; Warangal Rural becomes Warangal|website=NewsMeter}}&lt;/ref&gt; 2021, ఆగస్టులో వరంగల్ రూరల్ జిల్లా పేరును తిరిగి వరంగల్ జిల్లాగా మార్చారు.

పునర్వ్యవస్థీకరణలో భాగంగా మొదట పూర్వపు వరంగల్ జిల్లాకు చెందిన 15 మండలాలతో వరంగల్ గ్రామీణ జిల్లా ది.11.10.2016న ఇది ఏర్పడింది. 2021 ఆగస్టు 12 నాటి ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల ప్రకారం వరంగల్ జిల్లాలో 2 రెవెన్యూ డివిజన్లు, 13 మండలాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=ఇకపై హన్మకొండ, వరంగల్ జిల్లాలు |url=https://www.ntnews.com/telangana-news/hanamkonda-warangal-are-now-new-districts-267408 |newspaper=నమస్తే తెలంగాణ |date=2021-08-12 |language=te}}&lt;/ref&gt;

== మండలాలు ==
వరంగల్ జిల్లాలో 13 మండలాలు ఉన్నాయి. వాటిని 2 రెవెన్యూ డివిజన్లుగా విభజించారు.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=ఇకపై హన్మకొండ, వరంగల్ జిల్లాలు |url=https://www.ntnews.com/telangana-news/hanamkonda-warangal-are-now-new-districts-267408 |newspaper=నమస్తే తెలంగాణ |date=2021-08-12 |language=te}}&lt;/ref&gt;

=== వరంగల్ రెవెన్యూ డివిజను ===
# [[వరంగల్ మండలం]]
# [[ఖిలా వరంగల్ మండలం]]
# [[సంగెం మండలం (వరంగల్)|సంగెం మండలం]]
# [[గీసుగొండ మండలం]]
# [[వర్ధన్నపేట మండలం]]
# [[పర్వతగిరి మండలం]]
# [[రాయపర్తి మండలం]]

=== నర్సంపేట రెవెన్యూ డివిజను ===
# [[నర్సంపేట మండలం]]
# [[చెన్నారావుపేట మండలం]]
# [[నల్లబెల్లి మండలం]]
# [[దుగ్గొండి మండలం]]
# [[ఖానాపూర్ మండలం (వరంగల్ జిల్లా)|ఖానాపురం మండలం]]
# [[నెక్కొండ మండలం]]

== చరిత్ర ==
పూర్వం వరంగల్ జిల్లాలో అనేక పురాతన చారిత్రిక ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. వీటిని భారత పురావస్తు శాఖ అధికారులు కనుగొన్నారు. [[పాతరాతియుగం]] రాక్ ఆర్ట్ పెయింటింగ్స్ ''పాండవుల గుట్ట ఇక్కడ ఉంది.''&lt;ref name=&quot;aparchaeologymuseum.com&quot;&gt;http://www.aparchaeologymuseum.com/wp-content/uploads/2012/05/Warangal-dt.pdf{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; కాకతీయుల కాలంలో పద్మాక్షి గుట్ట మీద జైన దేవాలయం నిర్మించారు. ఇందులో పద్మావతి అమ్మవారు కొలువై ఉన్నారు. ఈ ఆలయంలో [[చతుర్వింశతి-తీర్థంకరులు|జైన తీర్థంకరులు]], ఇతర జైన దేవతలు, దేవతల శిల్పాలు ఉన్నాయి. [[పద్మాక్షి దేవాలయం|పద్మాక్షి ఆలయం]] పెద్ద రాతి శిఖరంపై నిర్మించబడింది.

== జిల్లా ఏర్పాటు ==
[[నిజాం|హైదరాబాద్ నిజాం]] పాలనలో [[హైదరాబాద్ రాజ్యం|హైదరాబాద్ రాష్ట్రం]] అనేక చిన్న సర్కార్‌లుగా విభజించబడింది. 1800ల ప్రారంభంలో వరంగల్ సర్కార్ గా మారింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/MedduckGolcondah-pharoah-1854|title=1854 Pharoah and Company Map of the Hyderabad, Sangareddy and Nalgonda Districts of Telangana, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210206221046/https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/MedduckGolcondah-pharoah-1854|archive-date=6 February 2021}}&lt;/ref&gt; 1866లో సర్కార్లు రద్దు చేయబడి, విలీనమై జిల్లాలుగా ఏర్పడ్డాయి. [[వరంగల్]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/eilgundelmullangoor-pharoah-1854|title=1854 Pharoah and Company Map of the Hyderabad state, Warangal and karimnagar Districts of Telangana, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812030713/https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/eilgundelmullangoor-pharoah-1854|archive-date=12 August 2020}}&lt;/ref&gt; [[ఖమ్మం|ఖుమ్మెట్టు]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/circarkummummett-pharoah-1854|title=1854 Pharoah and Company Map of the Hyderabad state, Warangal and khammam Districts of Telangana, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021212708/https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/circarkummummett-pharoah-1854|archive-date=21 October 2020}}&lt;/ref&gt; [[భువనగిరి|భోనఘీర్]] సర్కార్‌లలో కొంతభాగం కలపడం ద్వారా వరంగల్ జిల్లా ఏర్పాటుచేయబడింది. భోనగీర్ సర్కార్ నుండి [[జనగాం|జనగామ]] ప్రాంతం వరంగల్‌కు మార్చబడింది. వరంగల్‌లోని కమల్‌పూర్ ప్రాంతం కరీంనగర్ జిల్లాకు మార్చబడింది. 1905లో ప్రిన్స్‌లీ స్టేట్ హైదరాబాదును 1. [[ఔరంగాబాద్ డివిజన్]] , 2. గుల్బర్గా డివిజన్, 3. గుల్షానాబాద్ డివిజన్, 4. వరంగల్ డివిజన్ నాలుగు విభాగాలుగా విభజించారు. 1905లో జనగాం (చెరియల్) తాలూకా, కోడార్ (కోదాడ్) ఉప తాలూకా ఏర్పడిన తరువాత జిల్లాలు విభజించబడ్డాయి. వరంగల్ జిల్లా నుండి నల్గొండ జిల్లాకు మార్చబడింది.&lt;ref name=&quot;books.google.co.uk&quot;&gt;{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=zXBB1nZYoLIC&amp;pg=PA121|title=Hyderabad State|last=Yazdani|first=Ghulam|year=1937|publisher=Atlantic Publishers &amp; Distri|via=Google Books}}&lt;/ref&gt; 1905లో వరంగల్ జిల్లా వరంగల్, పాకాల, ఖమ్మం, యెల్లందు, మహబూబాబాద్, మధిర, పాల్వంచ తాలూకాలు, పాత పాల్వంచ సంస్థానంలోని కొంత ప్రాంతం, కొన్ని జాగీర్లతో ఏర్పడింది. ఇది హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని అనేక జిల్లాల కంటే పెద్దదిగా ఉండేది.&lt;ref name=&quot;gwmc.gov.in&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.gwmc.gov.in/knowyourcorporation.aspx|title=Know Your Corporation|access-date=2021-09-20|archive-date=2022-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125023730/https://gwmc.gov.in/knowyourcorporation.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

పరిపాలనా నియంత్రణను సులభతరం చేయడానికి వరంగల్ జిల్లా విభజించబడింది. 1953, అక్టోబరు 1న [[ఖమ్మం జిల్లా]] ఏర్పడింది. [[ఖమ్మం]], [[ఇల్లందు]], [[మధిర]], బూరుగున్‌పహాడ్, [[పాల్వంచ]] తాలూకాలను ఖమ్మం జిల్లాలో భాగం చేశారు. వరంగల్, [[ములుగు (ములుగు జిల్లా)|ములుగు]], [[మహబూబాబాద్‌|మహబూబాబాద్]], [[పాకాల (కొడకండ్ల మండలం)|పాకాల]] వరంగల్ జిల్లాలో ఉండిపోయాయి. కానీ [[కరీంనగర్ జిల్లా|కరీంనగర్]] నుండి [[పరకాల]], [[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] నుండి జనగాం వరంగల్ జిల్లాలో భాగంగా మారాయి. జిల్లాలో 6 తాలూకాలు, 2 రెవెన్యూ డివిజన్లు ఉండేవి, తరువాత 1979లో 15 తాలూకాలుగా పెరిగాయి. 1985లో [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్.టి. రామారావు]] మండల వ్యవస్థను ప్రవేశపెట్టినప్పుడు వరంగల్ జిల్లా 50 మండలాలుగా విభజించబడింది. కానీ వరంగల్ మండలం, హన్మకొండ మండలం నుండి వరంగల్ పట్టణ ప్రాంతాన్ని కలిగివుండగా ఇది మొత్తం 51 మండలాలకు పెరిగింది. వరంగల్ జిల్లాలో రెవెన్యూ డివిజన్లు 5 కి పెరిగాయి.

తెలంగాణ ఏర్పడిన తరువాత 2016, అక్టోబరులో 33 కొత్త జిల్లాల ఏర్పాటులో భాగంగా పాత వరంగల్ జిల్లా వరంగల్ అర్బన్, వరంగల్ రూరల్, [[జనగామ జిల్లా|జనగాం]], [[జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా|జయశంకర్]], [[మహబూబాబాదు జిల్లా|మహబూబాబాద్]] అనే 5 కొత్త జిల్లాలుగా విడిపోయింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/041016/k-chandrasekhar-rao-hints-at-4-new-districts-due-to-public-political-pressure.html|title=Telangana CM hints at 4 new districts due to public, political pressure|date=2016-10-04|work=www.deccanchronicle.com|access-date=2016-10-15}}&lt;/ref&gt; అయితే, ప్రజల డిమాండ్ మేరకు 2021 ఆగస్టు 12న వరంగల్ రూరల్ జిల్లాను 13 మండలాలతో వరంగల్ జిల్లాగా, వరంగల్ అర్బన్ జిల్లాను 14 మండలాలతో హన్మకొండ జిల్లాగా పునర్వ్యవస్థీకరించబడ్డాయి.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/telangana/2021/aug/13/hanamkonda-warangal-in-telangana-to-be-new-districts-now-2344071.html|title=Hanamkonda, Warangal in Telangana to be new districts now|date=13 August 2021|website=The New Indian Express|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== దర్శనీయ స్థలాలు ==
* [[ఓరుగల్లు కోట]]: 13వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడిన ఓరుగల్లు కోట [[వరంగల్]] పట్టణానికి 2 కి.మీ. ల దూరంలో ఉంది.
* [[భద్రకాళీ దేవాలయం (వరంగల్లు పట్టణం)|భద్రకాళి దేవాలయం]]: వరంగల్ నగరం నడిబొడ్డున కొలువైవున్న శ్రీ భద్రకాళి అమ్మవారు భక్తుల పాలిట కొంగుబంగారమై విల్లసిల్లుతున్నారు.ఇది అందమైన, ఆహ్లాదకరమైన వాతావరణంలో ప్రక్కన భద్రకాళి చెరువు, గుడి వెనుక అందమైన తోటలతో శోభాయమానంగా వెలుగొందుతున్న ప్రముఖ దేవాలయం .&lt;ref name=&quot;ఓరుగల్లు వరప్రదాయిని భద్రకాళి!&quot;&gt;{{cite news |last1=ఈనాడు |first1=వరంగల్లు |title=ఓరుగల్లు వరప్రదాయిని భద్రకాళి! |url=https://www.eenadu.net/aalayaalu/topstory/166 |accessdate=22 January 2020 |date=1 June 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190917105914/https://www.eenadu.net/aalayaalu/topstory/166 |archivedate=17 September 2019 |language=te |work= |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== ఇవి కూడా చూడండి ==
* [[వరంగల్ జిల్లా గ్రామాల జాబితా|జిల్లా గ్రామాల జాబితా]]

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;

== వెలుపలి లింకులు ==
{{తెలంగాణ}}

{{DEFAULTSORT:వరంగల్ జిల్లా}}
[[వర్గం:తెలంగాణ జిల్లాలు]]
[[వర్గం:వరంగల్ జిల్లా]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>patilyhvxs5o2edqaipnuhnv17jy8n4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957635</id>
      <parentid>4957634</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T11:37:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>తెగిపోయిన  మూలం లింకు తొలగించాను</comment>
      <origin>4957635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18734" sha1="q6g62lvr2zvrim4d0o3i7k1li6kx70v" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                   = వరంగల్ జిల్లా
| other_name             = ఓరుగల్లు జిల్లా
| settlement_type        = [[తెలంగాణ]] 
| total_type             = 
| native_name            = 
| image_skyline          = వరంగల్ జిల్లా కలెక్టర్ కార్యాలయం.jpg
| image_caption          = వరంగల్‌ జిల్లా కలెక్టర్‌ కార్యాలయం
| image_map              = Warangal Rural in Telangana (India).svg
| map_caption            = తెలంగాణ పటంలో జిల్లా స్థానం
| coordinates            = 
| coor_pinpoint          = [[గీసుకొండ]]
| subdivision_type       = [[దేశం]]
| subdivision_name       = [[భారతదేశం]]
| subdivision_type1      = [[రాష్ట్రం]]
| subdivision_name1      = [[తెలంగాణ]]
| subdivision_type2      = 
| subdivision_name2      = 
| established_title      = వరంగల్ జిల్లా
| established_date       = 
| seat_type              = [[ముఖ్య పట్టణం]]
| seat                   = [[వరంగల్]]
| parts_type             = [[మండలం|మండలాలు]]
| parts_style            = 
| p1                     = 13
| area_total_km2         = 2095
| area_footnotes         = 
| population_as_of       = 2011
| population_total       = 716457
| population_footnotes   = 
| population_urban       = 
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1     = 
| demographics1_title1   = [[అక్షరాస్యత]]
| demographics1_info1    = 
| demographics1_title2   = జనాభా నిష్పత్తి
| demographics1_info2    = 
| leader_title = [[జిల్లా కలెక్టర్]]
| leader_name = డా. సత్య శారద, ఐఏఎస్
| leader_title1          = 
| leader_name1           = 
| leader_title2          = 
| leader_name2           = 
| timezone1              = 
| utc_offset1            = +05:30
| registration_plate     = 
| blank_name_sec1        = 
| blank_info_sec1        = 
| blank_name_sec2        = 
| blank_info_sec2        = 
| website                = {{URL|https://warangalrural.telangana.gov.in//}}
}}
{{maplink|type=shape||text=వరంగల్ జిల్లా|frame=yes|frame-width=280|frame-height=250|zoom=8}}
'''వరంగల్ జిల్లా,''' [[తెలంగాణ]]లోని జిల్లాలలో ఒకటి.&lt;ref name=&quot;”మూలం”&quot;&gt;తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 232 Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016&lt;/ref&gt; 2021 ఆగస్టు 11, న నూతనంగా అవతరించిన ఈ జిల్లాలో 2 రెవెన్యూ డివిజన్లు (నర్సంపేట, వరంగల్), 13 మండలాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=ఇకపై హన్మకొండ, వరంగల్ జిల్లాలు |url=https://www.ntnews.com/telangana-news/hanamkonda-warangal-are-now-new-districts-267408 |newspaper=నమస్తే తెలంగాణ |date=2021-08-12 |language=te}}&lt;/ref&gt; ఈ జిల్లా లోని అన్ని మండలాలు పూర్వపు వరంగల్ జిల్లాలోనివి. వరంగల్ జిల్లా చూట్టూ [[మహబూబాబాదు జిల్లా|మహబూబాబాద్]], [[జనగామ జిల్లా|జనగాం]], [[హన్మకొండ జిల్లా|హన్మకొండ]], [[ములుగు జిల్లా|ములుగు]], [[జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా|భూపాలపల్లి]] జిల్లాలు ఉన్నాయి. 2021, జూన్ నాటికి [[హనుమకొండ|హన్మకొండ]] తాత్కాలికంగా రెండు జిల్లాల కేంద్రంగా ఉండగా, తరువాత [[వరంగల్]] జిల్లా కొత్త ప్రధాన కార్యాలయంగా హన్మకొండ స్థానంలో ప్రతిపాదించబడింది.&lt;ref name=&quot;Warangal Urban renamed to Hanamkonda&quot;&gt;{{Cite web|url=https://newsmeter.in/top-stories/kcr-renames-warangal-urban-hanamkonda-warangal-rural-becomes-warangal-679850|title=KCR renames Warangal Urban Hanamkonda; Warangal Rural becomes Warangal|website=NewsMeter}}&lt;/ref&gt; 2021, ఆగస్టులో వరంగల్ రూరల్ జిల్లా పేరును తిరిగి వరంగల్ జిల్లాగా మార్చారు.

పునర్వ్యవస్థీకరణలో భాగంగా మొదట పూర్వపు వరంగల్ జిల్లాకు చెందిన 15 మండలాలతో వరంగల్ గ్రామీణ జిల్లా ది.11.10.2016న ఇది ఏర్పడింది. 2021 ఆగస్టు 12 నాటి ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల ప్రకారం వరంగల్ జిల్లాలో 2 రెవెన్యూ డివిజన్లు, 13 మండలాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=ఇకపై హన్మకొండ, వరంగల్ జిల్లాలు |url=https://www.ntnews.com/telangana-news/hanamkonda-warangal-are-now-new-districts-267408 |newspaper=నమస్తే తెలంగాణ |date=2021-08-12 |language=te}}&lt;/ref&gt;

== మండలాలు ==
వరంగల్ జిల్లాలో 13 మండలాలు ఉన్నాయి. వాటిని 2 రెవెన్యూ డివిజన్లుగా విభజించారు.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=ఇకపై హన్మకొండ, వరంగల్ జిల్లాలు |url=https://www.ntnews.com/telangana-news/hanamkonda-warangal-are-now-new-districts-267408 |newspaper=నమస్తే తెలంగాణ |date=2021-08-12 |language=te}}&lt;/ref&gt;

=== వరంగల్ రెవెన్యూ డివిజను ===
# [[వరంగల్ మండలం]]
# [[ఖిలా వరంగల్ మండలం]]
# [[సంగెం మండలం (వరంగల్)|సంగెం మండలం]]
# [[గీసుగొండ మండలం]]
# [[వర్ధన్నపేట మండలం]]
# [[పర్వతగిరి మండలం]]
# [[రాయపర్తి మండలం]]

=== నర్సంపేట రెవెన్యూ డివిజను ===
# [[నర్సంపేట మండలం]]
# [[చెన్నారావుపేట మండలం]]
# [[నల్లబెల్లి మండలం]]
# [[దుగ్గొండి మండలం]]
# [[ఖానాపూర్ మండలం (వరంగల్ జిల్లా)|ఖానాపురం మండలం]]
# [[నెక్కొండ మండలం]]

== చరిత్ర ==
పూర్వం వరంగల్ జిల్లాలో అనేక పురాతన చారిత్రిక ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. వీటిని భారత పురావస్తు శాఖ అధికారులు కనుగొన్నారు. [[పాతరాతియుగం]] రాక్ ఆర్ట్ పెయింటింగ్స్ ''పాండవుల గుట్ట ఇక్కడ ఉంది.తెగిపేయిన'' కాకతీయుల కాలంలో పద్మాక్షి గుట్ట మీద జైన దేవాలయం నిర్మించారు. ఇందులో పద్మావతి అమ్మవారు కొలువై ఉన్నారు. ఈ ఆలయంలో [[చతుర్వింశతి-తీర్థంకరులు|జైన తీర్థంకరులు]], ఇతర జైన దేవతలు, దేవతల శిల్పాలు ఉన్నాయి. [[పద్మాక్షి దేవాలయం|పద్మాక్షి ఆలయం]] పెద్ద రాతి శిఖరంపై నిర్మించబడింది.

== జిల్లా ఏర్పాటు ==
[[నిజాం|హైదరాబాద్ నిజాం]] పాలనలో [[హైదరాబాద్ రాజ్యం|హైదరాబాద్ రాష్ట్రం]] అనేక చిన్న సర్కార్‌లుగా విభజించబడింది. 1800ల ప్రారంభంలో వరంగల్ సర్కార్ గా మారింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/MedduckGolcondah-pharoah-1854|title=1854 Pharoah and Company Map of the Hyderabad, Sangareddy and Nalgonda Districts of Telangana, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210206221046/https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/MedduckGolcondah-pharoah-1854|archive-date=6 February 2021}}&lt;/ref&gt; 1866లో సర్కార్లు రద్దు చేయబడి, విలీనమై జిల్లాలుగా ఏర్పడ్డాయి. [[వరంగల్]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/eilgundelmullangoor-pharoah-1854|title=1854 Pharoah and Company Map of the Hyderabad state, Warangal and karimnagar Districts of Telangana, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812030713/https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/eilgundelmullangoor-pharoah-1854|archive-date=12 August 2020}}&lt;/ref&gt; [[ఖమ్మం|ఖుమ్మెట్టు]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/circarkummummett-pharoah-1854|title=1854 Pharoah and Company Map of the Hyderabad state, Warangal and khammam Districts of Telangana, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021212708/https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/circarkummummett-pharoah-1854|archive-date=21 October 2020}}&lt;/ref&gt; [[భువనగిరి|భోనఘీర్]] సర్కార్‌లలో కొంతభాగం కలపడం ద్వారా వరంగల్ జిల్లా ఏర్పాటుచేయబడింది. భోనగీర్ సర్కార్ నుండి [[జనగాం|జనగామ]] ప్రాంతం వరంగల్‌కు మార్చబడింది. వరంగల్‌లోని కమల్‌పూర్ ప్రాంతం కరీంనగర్ జిల్లాకు మార్చబడింది. 1905లో ప్రిన్స్‌లీ స్టేట్ హైదరాబాదును 1. [[ఔరంగాబాద్ డివిజన్]] , 2. గుల్బర్గా డివిజన్, 3. గుల్షానాబాద్ డివిజన్, 4. వరంగల్ డివిజన్ నాలుగు విభాగాలుగా విభజించారు. 1905లో జనగాం (చెరియల్) తాలూకా, కోడార్ (కోదాడ్) ఉప తాలూకా ఏర్పడిన తరువాత జిల్లాలు విభజించబడ్డాయి. వరంగల్ జిల్లా నుండి నల్గొండ జిల్లాకు మార్చబడింది.&lt;ref name=&quot;books.google.co.uk&quot;&gt;{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=zXBB1nZYoLIC&amp;pg=PA121|title=Hyderabad State|last=Yazdani|first=Ghulam|year=1937|publisher=Atlantic Publishers &amp; Distri|via=Google Books}}&lt;/ref&gt; 1905లో వరంగల్ జిల్లా వరంగల్, పాకాల, ఖమ్మం, యెల్లందు, మహబూబాబాద్, మధిర, పాల్వంచ తాలూకాలు, పాత పాల్వంచ సంస్థానంలోని కొంత ప్రాంతం, కొన్ని జాగీర్లతో ఏర్పడింది. ఇది హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని అనేక జిల్లాల కంటే పెద్దదిగా ఉండేది.&lt;ref name=&quot;gwmc.gov.in&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.gwmc.gov.in/knowyourcorporation.aspx|title=Know Your Corporation|access-date=2021-09-20|archive-date=2022-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125023730/https://gwmc.gov.in/knowyourcorporation.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

పరిపాలనా నియంత్రణను సులభతరం చేయడానికి వరంగల్ జిల్లా విభజించబడింది. 1953, అక్టోబరు 1న [[ఖమ్మం జిల్లా]] ఏర్పడింది. [[ఖమ్మం]], [[ఇల్లందు]], [[మధిర]], బూరుగున్‌పహాడ్, [[పాల్వంచ]] తాలూకాలను ఖమ్మం జిల్లాలో భాగం చేశారు. వరంగల్, [[ములుగు (ములుగు జిల్లా)|ములుగు]], [[మహబూబాబాద్‌|మహబూబాబాద్]], [[పాకాల (కొడకండ్ల మండలం)|పాకాల]] వరంగల్ జిల్లాలో ఉండిపోయాయి. కానీ [[కరీంనగర్ జిల్లా|కరీంనగర్]] నుండి [[పరకాల]], [[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] నుండి జనగాం వరంగల్ జిల్లాలో భాగంగా మారాయి. జిల్లాలో 6 తాలూకాలు, 2 రెవెన్యూ డివిజన్లు ఉండేవి, తరువాత 1979లో 15 తాలూకాలుగా పెరిగాయి. 1985లో [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్.టి. రామారావు]] మండల వ్యవస్థను ప్రవేశపెట్టినప్పుడు వరంగల్ జిల్లా 50 మండలాలుగా విభజించబడింది. కానీ వరంగల్ మండలం, హన్మకొండ మండలం నుండి వరంగల్ పట్టణ ప్రాంతాన్ని కలిగివుండగా ఇది మొత్తం 51 మండలాలకు పెరిగింది. వరంగల్ జిల్లాలో రెవెన్యూ డివిజన్లు 5 కి పెరిగాయి.

తెలంగాణ ఏర్పడిన తరువాత 2016, అక్టోబరులో 33 కొత్త జిల్లాల ఏర్పాటులో భాగంగా పాత వరంగల్ జిల్లా వరంగల్ అర్బన్, వరంగల్ రూరల్, [[జనగామ జిల్లా|జనగాం]], [[జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా|జయశంకర్]], [[మహబూబాబాదు జిల్లా|మహబూబాబాద్]] అనే 5 కొత్త జిల్లాలుగా విడిపోయింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/041016/k-chandrasekhar-rao-hints-at-4-new-districts-due-to-public-political-pressure.html|title=Telangana CM hints at 4 new districts due to public, political pressure|date=2016-10-04|work=www.deccanchronicle.com|access-date=2016-10-15}}&lt;/ref&gt; అయితే, ప్రజల డిమాండ్ మేరకు 2021 ఆగస్టు 12న వరంగల్ రూరల్ జిల్లాను 13 మండలాలతో వరంగల్ జిల్లాగా, వరంగల్ అర్బన్ జిల్లాను 14 మండలాలతో హన్మకొండ జిల్లాగా పునర్వ్యవస్థీకరించబడ్డాయి.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/telangana/2021/aug/13/hanamkonda-warangal-in-telangana-to-be-new-districts-now-2344071.html|title=Hanamkonda, Warangal in Telangana to be new districts now|date=13 August 2021|website=The New Indian Express|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== దర్శనీయ స్థలాలు ==
* [[ఓరుగల్లు కోట]]: 13వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడిన ఓరుగల్లు కోట [[వరంగల్]] పట్టణానికి 2 కి.మీ. ల దూరంలో ఉంది.
* [[భద్రకాళీ దేవాలయం (వరంగల్లు పట్టణం)|భద్రకాళి దేవాలయం]]: వరంగల్ నగరం నడిబొడ్డున కొలువైవున్న శ్రీ భద్రకాళి అమ్మవారు భక్తుల పాలిట కొంగుబంగారమై విల్లసిల్లుతున్నారు.ఇది అందమైన, ఆహ్లాదకరమైన వాతావరణంలో ప్రక్కన భద్రకాళి చెరువు, గుడి వెనుక అందమైన తోటలతో శోభాయమానంగా వెలుగొందుతున్న ప్రముఖ దేవాలయం .&lt;ref name=&quot;ఓరుగల్లు వరప్రదాయిని భద్రకాళి!&quot;&gt;{{cite news |last1=ఈనాడు |first1=వరంగల్లు |title=ఓరుగల్లు వరప్రదాయిని భద్రకాళి! |url=https://www.eenadu.net/aalayaalu/topstory/166 |accessdate=22 January 2020 |date=1 June 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190917105914/https://www.eenadu.net/aalayaalu/topstory/166 |archivedate=17 September 2019 |language=te |work= |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== ఇవి కూడా చూడండి ==
* [[వరంగల్ జిల్లా గ్రామాల జాబితా|జిల్లా గ్రామాల జాబితా]]

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;

== వెలుపలి లింకులు ==
{{తెలంగాణ}}

{{DEFAULTSORT:వరంగల్ జిల్లా}}
[[వర్గం:తెలంగాణ జిల్లాలు]]
[[వర్గం:వరంగల్ జిల్లా]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>q6g62lvr2zvrim4d0o3i7k1li6kx70v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957636</id>
      <parentid>4957635</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T11:38:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* మూలాలు */</comment>
      <origin>4957636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18731" sha1="jtp9wubbpspidac1budam0yi2h0br1a" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                   = వరంగల్ జిల్లా
| other_name             = ఓరుగల్లు జిల్లా
| settlement_type        = [[తెలంగాణ]] 
| total_type             = 
| native_name            = 
| image_skyline          = వరంగల్ జిల్లా కలెక్టర్ కార్యాలయం.jpg
| image_caption          = వరంగల్‌ జిల్లా కలెక్టర్‌ కార్యాలయం
| image_map              = Warangal Rural in Telangana (India).svg
| map_caption            = తెలంగాణ పటంలో జిల్లా స్థానం
| coordinates            = 
| coor_pinpoint          = [[గీసుకొండ]]
| subdivision_type       = [[దేశం]]
| subdivision_name       = [[భారతదేశం]]
| subdivision_type1      = [[రాష్ట్రం]]
| subdivision_name1      = [[తెలంగాణ]]
| subdivision_type2      = 
| subdivision_name2      = 
| established_title      = వరంగల్ జిల్లా
| established_date       = 
| seat_type              = [[ముఖ్య పట్టణం]]
| seat                   = [[వరంగల్]]
| parts_type             = [[మండలం|మండలాలు]]
| parts_style            = 
| p1                     = 13
| area_total_km2         = 2095
| area_footnotes         = 
| population_as_of       = 2011
| population_total       = 716457
| population_footnotes   = 
| population_urban       = 
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1     = 
| demographics1_title1   = [[అక్షరాస్యత]]
| demographics1_info1    = 
| demographics1_title2   = జనాభా నిష్పత్తి
| demographics1_info2    = 
| leader_title = [[జిల్లా కలెక్టర్]]
| leader_name = డా. సత్య శారద, ఐఏఎస్
| leader_title1          = 
| leader_name1           = 
| leader_title2          = 
| leader_name2           = 
| timezone1              = 
| utc_offset1            = +05:30
| registration_plate     = 
| blank_name_sec1        = 
| blank_info_sec1        = 
| blank_name_sec2        = 
| blank_info_sec2        = 
| website                = {{URL|https://warangalrural.telangana.gov.in//}}
}}
{{maplink|type=shape||text=వరంగల్ జిల్లా|frame=yes|frame-width=280|frame-height=250|zoom=8}}
'''వరంగల్ జిల్లా,''' [[తెలంగాణ]]లోని జిల్లాలలో ఒకటి.&lt;ref name=&quot;”మూలం”&quot;&gt;తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 232 Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016&lt;/ref&gt; 2021 ఆగస్టు 11, న నూతనంగా అవతరించిన ఈ జిల్లాలో 2 రెవెన్యూ డివిజన్లు (నర్సంపేట, వరంగల్), 13 మండలాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=ఇకపై హన్మకొండ, వరంగల్ జిల్లాలు |url=https://www.ntnews.com/telangana-news/hanamkonda-warangal-are-now-new-districts-267408 |newspaper=నమస్తే తెలంగాణ |date=2021-08-12 |language=te}}&lt;/ref&gt; ఈ జిల్లా లోని అన్ని మండలాలు పూర్వపు వరంగల్ జిల్లాలోనివి. వరంగల్ జిల్లా చూట్టూ [[మహబూబాబాదు జిల్లా|మహబూబాబాద్]], [[జనగామ జిల్లా|జనగాం]], [[హన్మకొండ జిల్లా|హన్మకొండ]], [[ములుగు జిల్లా|ములుగు]], [[జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా|భూపాలపల్లి]] జిల్లాలు ఉన్నాయి. 2021, జూన్ నాటికి [[హనుమకొండ|హన్మకొండ]] తాత్కాలికంగా రెండు జిల్లాల కేంద్రంగా ఉండగా, తరువాత [[వరంగల్]] జిల్లా కొత్త ప్రధాన కార్యాలయంగా హన్మకొండ స్థానంలో ప్రతిపాదించబడింది.&lt;ref name=&quot;Warangal Urban renamed to Hanamkonda&quot;&gt;{{Cite web|url=https://newsmeter.in/top-stories/kcr-renames-warangal-urban-hanamkonda-warangal-rural-becomes-warangal-679850|title=KCR renames Warangal Urban Hanamkonda; Warangal Rural becomes Warangal|website=NewsMeter}}&lt;/ref&gt; 2021, ఆగస్టులో వరంగల్ రూరల్ జిల్లా పేరును తిరిగి వరంగల్ జిల్లాగా మార్చారు.

పునర్వ్యవస్థీకరణలో భాగంగా మొదట పూర్వపు వరంగల్ జిల్లాకు చెందిన 15 మండలాలతో వరంగల్ గ్రామీణ జిల్లా ది.11.10.2016న ఇది ఏర్పడింది. 2021 ఆగస్టు 12 నాటి ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల ప్రకారం వరంగల్ జిల్లాలో 2 రెవెన్యూ డివిజన్లు, 13 మండలాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=ఇకపై హన్మకొండ, వరంగల్ జిల్లాలు |url=https://www.ntnews.com/telangana-news/hanamkonda-warangal-are-now-new-districts-267408 |newspaper=నమస్తే తెలంగాణ |date=2021-08-12 |language=te}}&lt;/ref&gt;

== మండలాలు ==
వరంగల్ జిల్లాలో 13 మండలాలు ఉన్నాయి. వాటిని 2 రెవెన్యూ డివిజన్లుగా విభజించారు.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=ఇకపై హన్మకొండ, వరంగల్ జిల్లాలు |url=https://www.ntnews.com/telangana-news/hanamkonda-warangal-are-now-new-districts-267408 |newspaper=నమస్తే తెలంగాణ |date=2021-08-12 |language=te}}&lt;/ref&gt;

=== వరంగల్ రెవెన్యూ డివిజను ===
# [[వరంగల్ మండలం]]
# [[ఖిలా వరంగల్ మండలం]]
# [[సంగెం మండలం (వరంగల్)|సంగెం మండలం]]
# [[గీసుగొండ మండలం]]
# [[వర్ధన్నపేట మండలం]]
# [[పర్వతగిరి మండలం]]
# [[రాయపర్తి మండలం]]

=== నర్సంపేట రెవెన్యూ డివిజను ===
# [[నర్సంపేట మండలం]]
# [[చెన్నారావుపేట మండలం]]
# [[నల్లబెల్లి మండలం]]
# [[దుగ్గొండి మండలం]]
# [[ఖానాపూర్ మండలం (వరంగల్ జిల్లా)|ఖానాపురం మండలం]]
# [[నెక్కొండ మండలం]]

== చరిత్ర ==
పూర్వం వరంగల్ జిల్లాలో అనేక పురాతన చారిత్రిక ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. వీటిని భారత పురావస్తు శాఖ అధికారులు కనుగొన్నారు. [[పాతరాతియుగం]] రాక్ ఆర్ట్ పెయింటింగ్స్ ''పాండవుల గుట్ట ఇక్కడ ఉంది.తెగిపేయిన'' కాకతీయుల కాలంలో పద్మాక్షి గుట్ట మీద జైన దేవాలయం నిర్మించారు. ఇందులో పద్మావతి అమ్మవారు కొలువై ఉన్నారు. ఈ ఆలయంలో [[చతుర్వింశతి-తీర్థంకరులు|జైన తీర్థంకరులు]], ఇతర జైన దేవతలు, దేవతల శిల్పాలు ఉన్నాయి. [[పద్మాక్షి దేవాలయం|పద్మాక్షి ఆలయం]] పెద్ద రాతి శిఖరంపై నిర్మించబడింది.

== జిల్లా ఏర్పాటు ==
[[నిజాం|హైదరాబాద్ నిజాం]] పాలనలో [[హైదరాబాద్ రాజ్యం|హైదరాబాద్ రాష్ట్రం]] అనేక చిన్న సర్కార్‌లుగా విభజించబడింది. 1800ల ప్రారంభంలో వరంగల్ సర్కార్ గా మారింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/MedduckGolcondah-pharoah-1854|title=1854 Pharoah and Company Map of the Hyderabad, Sangareddy and Nalgonda Districts of Telangana, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210206221046/https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/MedduckGolcondah-pharoah-1854|archive-date=6 February 2021}}&lt;/ref&gt; 1866లో సర్కార్లు రద్దు చేయబడి, విలీనమై జిల్లాలుగా ఏర్పడ్డాయి. [[వరంగల్]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/eilgundelmullangoor-pharoah-1854|title=1854 Pharoah and Company Map of the Hyderabad state, Warangal and karimnagar Districts of Telangana, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812030713/https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/eilgundelmullangoor-pharoah-1854|archive-date=12 August 2020}}&lt;/ref&gt; [[ఖమ్మం|ఖుమ్మెట్టు]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/circarkummummett-pharoah-1854|title=1854 Pharoah and Company Map of the Hyderabad state, Warangal and khammam Districts of Telangana, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021212708/https://www.geographicus.com/P/AntiqueMap/circarkummummett-pharoah-1854|archive-date=21 October 2020}}&lt;/ref&gt; [[భువనగిరి|భోనఘీర్]] సర్కార్‌లలో కొంతభాగం కలపడం ద్వారా వరంగల్ జిల్లా ఏర్పాటుచేయబడింది. భోనగీర్ సర్కార్ నుండి [[జనగాం|జనగామ]] ప్రాంతం వరంగల్‌కు మార్చబడింది. వరంగల్‌లోని కమల్‌పూర్ ప్రాంతం కరీంనగర్ జిల్లాకు మార్చబడింది. 1905లో ప్రిన్స్‌లీ స్టేట్ హైదరాబాదును 1. [[ఔరంగాబాద్ డివిజన్]] , 2. గుల్బర్గా డివిజన్, 3. గుల్షానాబాద్ డివిజన్, 4. వరంగల్ డివిజన్ నాలుగు విభాగాలుగా విభజించారు. 1905లో జనగాం (చెరియల్) తాలూకా, కోడార్ (కోదాడ్) ఉప తాలూకా ఏర్పడిన తరువాత జిల్లాలు విభజించబడ్డాయి. వరంగల్ జిల్లా నుండి నల్గొండ జిల్లాకు మార్చబడింది.&lt;ref name=&quot;books.google.co.uk&quot;&gt;{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=zXBB1nZYoLIC&amp;pg=PA121|title=Hyderabad State|last=Yazdani|first=Ghulam|year=1937|publisher=Atlantic Publishers &amp; Distri|via=Google Books}}&lt;/ref&gt; 1905లో వరంగల్ జిల్లా వరంగల్, పాకాల, ఖమ్మం, యెల్లందు, మహబూబాబాద్, మధిర, పాల్వంచ తాలూకాలు, పాత పాల్వంచ సంస్థానంలోని కొంత ప్రాంతం, కొన్ని జాగీర్లతో ఏర్పడింది. ఇది హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని అనేక జిల్లాల కంటే పెద్దదిగా ఉండేది.&lt;ref name=&quot;gwmc.gov.in&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.gwmc.gov.in/knowyourcorporation.aspx|title=Know Your Corporation|access-date=2021-09-20|archive-date=2022-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125023730/https://gwmc.gov.in/knowyourcorporation.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

పరిపాలనా నియంత్రణను సులభతరం చేయడానికి వరంగల్ జిల్లా విభజించబడింది. 1953, అక్టోబరు 1న [[ఖమ్మం జిల్లా]] ఏర్పడింది. [[ఖమ్మం]], [[ఇల్లందు]], [[మధిర]], బూరుగున్‌పహాడ్, [[పాల్వంచ]] తాలూకాలను ఖమ్మం జిల్లాలో భాగం చేశారు. వరంగల్, [[ములుగు (ములుగు జిల్లా)|ములుగు]], [[మహబూబాబాద్‌|మహబూబాబాద్]], [[పాకాల (కొడకండ్ల మండలం)|పాకాల]] వరంగల్ జిల్లాలో ఉండిపోయాయి. కానీ [[కరీంనగర్ జిల్లా|కరీంనగర్]] నుండి [[పరకాల]], [[నల్గొండ జిల్లా|నల్గొండ]] నుండి జనగాం వరంగల్ జిల్లాలో భాగంగా మారాయి. జిల్లాలో 6 తాలూకాలు, 2 రెవెన్యూ డివిజన్లు ఉండేవి, తరువాత 1979లో 15 తాలూకాలుగా పెరిగాయి. 1985లో [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్.టి. రామారావు]] మండల వ్యవస్థను ప్రవేశపెట్టినప్పుడు వరంగల్ జిల్లా 50 మండలాలుగా విభజించబడింది. కానీ వరంగల్ మండలం, హన్మకొండ మండలం నుండి వరంగల్ పట్టణ ప్రాంతాన్ని కలిగివుండగా ఇది మొత్తం 51 మండలాలకు పెరిగింది. వరంగల్ జిల్లాలో రెవెన్యూ డివిజన్లు 5 కి పెరిగాయి.

తెలంగాణ ఏర్పడిన తరువాత 2016, అక్టోబరులో 33 కొత్త జిల్లాల ఏర్పాటులో భాగంగా పాత వరంగల్ జిల్లా వరంగల్ అర్బన్, వరంగల్ రూరల్, [[జనగామ జిల్లా|జనగాం]], [[జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా|జయశంకర్]], [[మహబూబాబాదు జిల్లా|మహబూబాబాద్]] అనే 5 కొత్త జిల్లాలుగా విడిపోయింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/041016/k-chandrasekhar-rao-hints-at-4-new-districts-due-to-public-political-pressure.html|title=Telangana CM hints at 4 new districts due to public, political pressure|date=2016-10-04|work=www.deccanchronicle.com|access-date=2016-10-15}}&lt;/ref&gt; అయితే, ప్రజల డిమాండ్ మేరకు 2021 ఆగస్టు 12న వరంగల్ రూరల్ జిల్లాను 13 మండలాలతో వరంగల్ జిల్లాగా, వరంగల్ అర్బన్ జిల్లాను 14 మండలాలతో హన్మకొండ జిల్లాగా పునర్వ్యవస్థీకరించబడ్డాయి.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/telangana/2021/aug/13/hanamkonda-warangal-in-telangana-to-be-new-districts-now-2344071.html|title=Hanamkonda, Warangal in Telangana to be new districts now|date=13 August 2021|website=The New Indian Express|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== దర్శనీయ స్థలాలు ==
* [[ఓరుగల్లు కోట]]: 13వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడిన ఓరుగల్లు కోట [[వరంగల్]] పట్టణానికి 2 కి.మీ. ల దూరంలో ఉంది.
* [[భద్రకాళీ దేవాలయం (వరంగల్లు పట్టణం)|భద్రకాళి దేవాలయం]]: వరంగల్ నగరం నడిబొడ్డున కొలువైవున్న శ్రీ భద్రకాళి అమ్మవారు భక్తుల పాలిట కొంగుబంగారమై విల్లసిల్లుతున్నారు.ఇది అందమైన, ఆహ్లాదకరమైన వాతావరణంలో ప్రక్కన భద్రకాళి చెరువు, గుడి వెనుక అందమైన తోటలతో శోభాయమానంగా వెలుగొందుతున్న ప్రముఖ దేవాలయం .&lt;ref name=&quot;ఓరుగల్లు వరప్రదాయిని భద్రకాళి!&quot;&gt;{{cite news |last1=ఈనాడు |first1=వరంగల్లు |title=ఓరుగల్లు వరప్రదాయిని భద్రకాళి! |url=https://www.eenadu.net/aalayaalu/topstory/166 |accessdate=22 January 2020 |date=1 June 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190917105914/https://www.eenadu.net/aalayaalu/topstory/166 |archivedate=17 September 2019 |language=te |work= |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== ఇవి కూడా చూడండి ==
* [[వరంగల్ జిల్లా గ్రామాల జాబితా|జిల్లా గ్రామాల జాబితా]]

== మూలాలు ==
{{reflist}}

== వెలుపలి లింకులు ==
{{తెలంగాణ}}

{{DEFAULTSORT:వరంగల్ జిల్లా}}
[[వర్గం:తెలంగాణ జిల్లాలు]]
[[వర్గం:వరంగల్ జిల్లా]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>jtp9wubbpspidac1budam0yi2h0br1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ప్రగ్యా జైస్వాల్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>230348</id>
    <revision>
      <id>4957486</id>
      <parentid>4642098</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:26:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>608</id>
      </contributor>
      <comment>Pragya_Jaiswal_at_Filmfare_Awards_2025.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (No permission since 6 September 2026).</comment>
      <origin>4957486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9518" sha1="78veh43qu3ksi2mi1p7hvt2di0w8gwy" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name        = ప్రగ్యా జైస్వాల్
| image       =
| caption     = 
| birth_date  =
| birth_place = [[జబల్ పూర్]], [[మధ్యప్రదేశ్]], భారతదేశం
| nationality = భారతీయురాలు
| occupation  = నటి, మోడల్
| years_active = 2012–ప్రస్తుతం
| height      = 5' 8&quot;
| parents     =
| relatives   =
}}

'''ప్రగ్యా జైస్వాల్''' భారతీయ చలనచిత్ర నటి, మోడల్. [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[హిందీ సినిమా రంగం|హిందీ]] చిత్రాలలో నటించారు.

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
జైస్వాల్ [[మధ్యప్రదేశ్]] లోని [[జబల్ పూర్]] లో జన్మించింది. [[పూణే]] లోని సింబయాసిస్ లా స్కూల్ లో చదివింది. సింబయాసిస్ విశ్వవిద్యాలయంలో చదువుతున్న రోజుల్లో వివిధ రకాల   అందాల పోటీలలో పాల్గొని విజయవంతమైన మోడగా ఎదిగింది. కళ, సంస్కృతిరంగంలో ఆమె సాధించిన విజయానికిగాను 2014, జనవరి 22న  కోసం సింబయాసిస్ సాంస్కృటిక్ [[పురస్కారం]] అందుకుంది.

ఫెమినా మిస్‌ ఇండియా 2008 పోటీల్లో పాల్గొని ‘మిస్‌ ఫ్రెష్‌ ఫేస్‌’, ‘మిస్‌ డాన్సింగ్‌ క్వీన్‌’, ‘మిస్‌ ఫ్రెండ్‌ ఆఫ్‌ ఎర్త్‌’ టైటిళ్లను గెలుచుకుంది.‘దవ్‌’, ‘డాబర్‌ వాటికా’, ‘మిలీనియమ్‌ హైపర్‌ మార్కెట్‌ ఫర్‌ దుబాయ్‌’, ‘రిలయన్స్‌ డిజిటల్‌’, ‘ఎఫ్‌బీబీ’ వంటి ఎన్నో పాపులర్‌ బ్రాండ్స్‌కి అంబాసిడర్‌గా చేసింది.

== సినిమా జీవితం ==
2014లో తమిళ-తెలుగు ద్విభాషా చిత్రం ‘డేగ’లో అవకాశం లభించింది. ఆ తరవాత ‘టిట్టూ ఎంబీఎ’ అనే [[హిందీ సినిమా రంగం|హిందీ]] చిత్రంతో బాలీవుడ్‌లోకి ఎంటరిచ్చింది. అలా ఒకే సంవత్సరంలో తమిళం, తెలుగుతో పాటు హిందీలో కూడా తెరంగేట్రం చేసింది.2015 ఆమె తెలుగులో వచ్చిన '''మిర్చి లాంటి కుర్రాడు''' సినిమాతో తెలుగు సినీరంగంలోకి అడుగుపెట్టింది. తరువాత క్రిష్ దర్శకత్వంలో వచ్చిన '''[[కంచె (సినిమా)|కంచె]]''' సినిమాలో నటించింది. జైస్వాల్ గతంలో క్రిష్ తీసిన '''గబ్బర్ ఈజ్ బ్యాక్''' అనే సినిమాలోని పాత్రకోసం ఆడిషన్ ఇచ్చింది. అయితే, ఆసినిమాలో ఆమెకు పాత్ర లభించలేదు. క్రిష్ తరువాతి చిత్రమైన కంచెలో హీరోయిన్ పాత్ర ఇచ్చాడు.

డోవ్ షాంపూ, రిలయన్స్ డిజిటల్, FBB (బిగ్ బజార్ వద్ద ఫ్యాషన్), డాబర్ వాటిక యాంటీ చుండ్రు షాంపూ, [[దుబాయ్]], UAE కోసం మిలీనియం, హైపెర్ మార్కెట్, హెల్త్ డ్రింక్, మలబార్ గోల్డ్ మొదలైన సంస్థలకు బ్రాండ్ అంబాడిజర్ గా చేసింది. ప్రస్తుతం సౌత్ ఇండియా షాపింగ్ మాల్ కు బ్రాండ్ అంబాసిడర్ చేస్తుంది.

==అభిరుచులు==
ప్రగ్య చక్కటి గాయని. నృత్యమంటే ఎంతో ఇష్టం. హీరోల్లో చిరంజీవి, అల్లుఅర్జున్‌, నాగార్జున అంటే ప్రత్యేక అభిమానం, హీరోయిన్లలో అనుష్క, మాధురీ దీక్షిత్‌లను ఆరాధిస్తుంది. ఇష్టమైన రంగులు నలుపు, తెలుపు, ఎరుపు. ఫేవరెట్‌ డెస్టినేషన్‌ లండన్‌.

== చిత్ర సమహారం ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! సంవత్సరం !! చిత్రంపేరు !! పాత్రపేరు !! భాష !! ఇతర వివరాలు
|-
| 2014 || టిట్టూ ఎం.బి.ఎ || గుల్షన్ ||  హిందీ ||
|-
|2014
|డేగ /విరట్టు
|మవి
|తెలుగు/తమిళం
|
|-
| 2015 || ''[[మిర్చి లాంటి కుర్రాడు]]''|| వసుంధర|| తెలుగు ||
|-
| 2015 || [[కంచె (సినిమా)|కంచె]] || సీత ||  తెలుగు ||
|-
| 2017 || [[ఓం నమో వేంకటేశాయ]] ||  భావాని
|   తెలుగు
|
|-
|2017
|[[గుంటూరోడు]]
|అమృత
|తెలుగు
|
|-
| 2017|| [[నక్షత్రం (సినిమా)]] ||  కిరణ్
|   తెలుగు
|
|-
|2017
|జయ జానకీ నాయకా
|ఫల్గుణా
|తెలుగు
|
|-
|2018
|ఆచారి అమెరికా యాత్ర
|
|తెలుగు
|
|-
|2018
|సైరా 
|
|తెలుగు/తమిళం
| 
|-
|2021
|[[అఖండ]] 
|
|తెలుగు 
| &lt;ref name=&quot;కథ వినకుండానే ఓకే చెప్పా&quot;&gt;{{cite news |last1=Mana Telangana |first1= |title=కథ వినకుండానే ఓకే చెప్పా |url=https://www.manatelangana.news/interview-with-pragya-jaiswal/ |accessdate=3 December 2021 |work= |date=26 November 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211203124211/https://www.manatelangana.news/interview-with-pragya-jaiswal/ |archivedate=3 December 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== పురస్కారాలు ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!సంవత్సరం
!అవార్డు
!సినిమా పేరు
|-
|rowspan=5|2016
|జీ తెలుగు అప్సర అవార్డు &quot;ఫైండ్ ఆఫ్ ది ఇయర్&quot;
|rowspan=5|[[కంచె (సినిమా)|కంచె]]
|-
|18వ ఉగాది పురస్కారం - ఉత్తమ తొలి చిత్ర నటి
|-
|సినిమా అవార్డ్స్ 2016 – ఉత్తమ తొలి చిత్ర నటి
|-
| ఫిలింఫైర్ అవార్డు 2016&lt;ref name=&quot;‘ప్రగ్యా జైస్వాల్’ విషయంలో ‘ఫిల్మ్ ఫేర్’ కమిటీ పొరపాటు చేసిందా..?&quot;&gt;{{cite web|last1=నేటిఏపి.కాం|title=‘ప్రగ్యా జైస్వాల్’ విషయంలో ‘ఫిల్మ్ ఫేర్’ కమిటీ పొరపాటు చేసిందా..?|url=http://www.netiap.com/featured/filmfare-did-mistake-in-best-debut-actress-category.html|website=www.netiap.com|accessdate=24 September 2016|archive-date=27 సెప్టెంబరు 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160927221937/http://www.netiap.com/featured/filmfare-did-mistake-in-best-debut-actress-category.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; – ఉత్తమ తొలి చిత్ర నటి (తెలుగు)
|-
| సైమా అవార్డు 2016 – [[సైమా ఉత్తమ తొలిచిత్ర నటి - తెలుగు|ఉత్తమ తొలి చిత్ర నటి]] (తెలుగు)
|}

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

== ఇతర లంకెలు ==
* [http://telugu.webdunia.com/article/interview/pragya-jaiswal-interview-115102100044_1.html మెగా ఫ్యామిలీ సపోర్ట్ ఉంది... 'కంచె' హీరోయిన్ ప్రగ్యా జైస్వాల్ ఇంటర్వ్యూ]

{{Authority control}}

[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:హిందీ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]</text>
      <sha1>78veh43qu3ksi2mi1p7hvt2di0w8gwy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఎం.వి.ఎస్. హరనాథరావు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>231981</id>
    <revision>
      <id>4957578</id>
      <parentid>4934046</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:44:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raghurama Raju 1957</username>
        <id>146551</id>
      </contributor>
      <comment>/* సినిమా రంగం */ అక్షర దోషం స్థిరం</comment>
      <origin>4957578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17262" sha1="af0s1vr235e9a87hqxf2q2leml6r6h4" xml:space="preserve">{{Infobox person
| bgcolour =
| name = ఎం.వి.ఎస్. హరనాథరావు
| image = File:Haranatharao mvs.jpg
| imagesize =
| caption =
| birth_name = 
| birth_date = {{birth date|df=yes|1948|07|27}}&lt;ref name=&quot;tv1part1&quot;/&gt;
| birth_place = [[గుంటూరు]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]&lt;ref name=&quot;tv1part1&quot;&gt;{{cite web|last1=TV1|title=Jevannatakam, TV1 interview with M.V.S|url=https://www.youtube.com/watch?v=wRRRsxmNS5M|website=youtube.com|publisher=TV1|accessdate=12 July 2016}}&lt;/ref&gt;
| death_date = {{Death date and age|2017|10|09|1948|07|27}}&lt;ref name=&quot;సమయం వార్త&quot;&gt;{{cite web|title=నంది అవార్డుల రచయిత ఇకలేరు|url=http://telugu.samayam.com/telugu-movies/cinema-news/cinema-writer-mvs-haranatha-rao-passes-away/articleshow/61003362.cms|website=telugu.samayam.com|publisher=samayam.com|accessdate=9 October 2017}}&lt;/ref&gt;
|death_place = ఒంగోలు
| othername =
| yearsactive = 
| homepage =
| occupation = [[నాటక రచయిత]], దర్శకుడు, సినీ రచయిత, నటుడు
| residence = 
| father = రంగాచార్యులు&lt;ref name=&quot;Eenadu sunday article&quot;/&gt;
| mother = సత్యవతి దేవి
| spouse = కోటేశ్వరి
| children = సాహిత్య, శ్రీ సూక్త, నాట్య
}}

'''ఎం. వి. ఎస్. హరనాథ రావు''' (1948 జూలై 27 - 2017 అక్టోబరు 9) నాటక రచయిత, సినీ మాటల రచయిత, నటుడు.&lt;ref name=&quot;Eenadu sunday article&quot;&gt;{{cite book|last1=Staff Reporter|title=ఈనాడు ఆదివారం వ్యాసం: దరిద్రమంటే అంత కసి|date=23 December 2007|publisher=ఈనాడు|location=హైదరాబాదు|page=20|url=http://telugucinemacharitra.com/category/dailogue-writers/page/2/|accessdate=25 October 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;హరనాథరావు కన్నుమూత&quot;&gt;{{cite web|title=హరనాథరావు కన్నుమూత|url=http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&amp;no=5|website=eenadu.net|publisher=ఈనాడు|accessdate=10 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010091144/http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&amp;no=5|archivedate=10 October 2017}}&lt;/ref&gt; 150 సినిమాలకు పైగా సంభాషణలు రాశాడు. [[ప్రతిఘటన]], [[భారతనారి]], [[అన్న (సినిమా)|అన్న]], [[అమ్మాయి కాపురం]] ఆయన సంభాషణలు రాసిన కొన్ని సినిమాలు. ఈ నాలుగు సినిమాలకు ఆయనకు [[నంది పురస్కారాలు]] దక్కాయి.&lt;ref name=&quot;Eenadu sunday article&quot;/&gt; 20 కి పైగా సినిమాల్లో నటించాడు.&lt;ref name=&quot;మాటల ‘రాక్షసుడి’ కలం ఆగిపోయింది&quot;&gt;{{cite web|title=మాటల ‘రాక్షసుడి’ కలం ఆగిపోయింది|url=http://www.andhrajyothy.com/pages/cinema_article?SID=474527|website=andhrajyothy.com|publisher=ఆంధ్రజ్యోతి|accessdate=16 October 2017|archive-date=11 అక్టోబరు 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011060026/http://www.andhrajyothy.com/pages/cinema_article?SID=474527|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఈయన తమ్ముడు [[మరుధూరి రాజా]] కూడా సంభాషణల రచయిత.

== బాల్యం, విద్యాభ్యాసం ==
హరనాథ రావు 1948 జూలై 27 న [[గుంటూరు]]లో జన్మించాడు. ఆయన తండ్రి రంగాచార్యులు గుమాస్తాగా పనిచేసేవాడు. తల్లి సత్యవతి దేవి సంగీత ఉపాధ్యాయురాలు. ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసం గుంటూరులో జరిగింది. చదువుకుంటున్నప్పుడే తండ్రితో కలిసి పౌరాణిక నాటకాలు చూసేవాడు. మూడో తరగతి నుంచే నాటకాల్లో నటించడం ప్రారంభించాడు. తల్లి ప్రభావంతో ఆయనకు సంగీతం మీద కూడా ఆసక్తి కలిగింది. తల్లి ఉద్యోగ రీత్యా ఒంగోలుకు మారడంతో ఈయన కూడా ఒంగోలు చేరి శర్మ కళాశాలలో చదివాడు.

== నాటకరంగం ==
[[ఒంగోలు]]లో శర్మ కాలేజీలో చదువుతున్నపుడు నాటకాల్లో బాగా పాల్గొనేవాడు. ఆయన రాసిన మొట్టమొదటి నాటకం ''రక్తబలి''. హరనాథ రావు దర్శకుడు [[టి. కృష్ణ]] కళాశాల రోజుల నుంచి మంచి స్నేహితులు. ఒకసారి ఇద్దరూ కలిసి అనేక నాటకాలు వేశారు. వారిద్దరూ కలిసి [[విజయవాడ]]లో నాటకోత్సవాలు చూసి స్ఫూర్తి పొంది తాము కూడా మంచి నాటకాన్ని రాయాలనుకున్నారు. హరనాథ రావు దాదాపు రెండు సంవత్సరాల పాటు పరిశోధన చేసి ''జగన్నాథ రధచక్రాలు'' అనే నాటకం రాశాడు. భగవంతుని ఉనికిని గురించి తాత్వికంగా చర్చించిన నాటకం ఇది. ఇది రాయటానికి ఈయనకు రెండేళ్ళు పట్టింది. ఈ నాటకం [[కొడవటిగంటి కుటుంబరావు]], [[గోరా]], [[ఆత్రేయ]]&lt;nowiki/&gt;ల ప్రశంసలు పొందింది. ''కన్యా వరశుల్కం'' కు గాను ఉత్తమ నాటకంగా [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] సాంస్కృతిక శాఖ నుండి పురస్కారం అందుకున్నాడు. 6 నాటకాలు, 10 నాటకాలకు రచన, దర్శకత్వం చేసారు, వాటిలో నటించాడు.&lt;ref name=&quot;tv1part1&quot;/&gt;

=== రంగస్థల నాటకాల జాబితా ===
* రక్తబలి
* జగన్నాథ రథ చక్రాలు
* క్షీరసాగర మథనం
* అంతం కాదిది ఆరంభం
* యక్షగానం
* రెడ్ లైట్ ఏరియా
* మీ పేరేమిటి?
* బూచి
* అడవిలో అక్షరాలు
* లేడి పంజా 
* తేరే నామ్ 
* హార్మోనియం
* తాలంగు తకధిమి
* జననీ జయహే
* ఖడ్గ సృష్టి
* ప్రజాకవి వేమన
* నైవేద్యం

== సినిమా రంగం ==
హరనాథ రావు తన స్నేహితుడైన [[టి. కృష్ణ]] ద్వారా సినీ పరిశ్రమలో 1985 లో రచయితగా అడుగుపెట్టాడు. ఒక్క సినిమా మినహాయించి ఆయన తీసిన అన్ని సినిమాలకూ హరనాథ రావే సంభాషణలు రాశాడు.&lt;ref name=&quot;అభ్యుదయం చిలికించిన కలం&quot;&gt;{{cite web|title=అభ్యుదయం చిలికించిన కలం|url=http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&amp;no=4|website=eenadu.net|publisher=ఈనాడు|accessdate=10 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010093250/http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&amp;no=4|archivedate=10 October 2017}}&lt;/ref&gt; మరో వైపు కొన్ని సినిమాలలో కూడా నటించాడు.

తన 40 ఏళ్ళ సినీ ప్రస్థానంలో 80 చిత్రాలకు రచయితగా, నటుడిగా 40 చిత్రాలకు పనిచేసారు. [[కె.విశ్వనాథ్|కె.విశ్వనాధ్]], [[కె. రాఘవేంద్రరావు|కె.రాఘవేంద్రరావు]], [[దాసరి నారాయణరావు]], [[కోడి రామకృష్ణ]], [[ఎ.కోదండరామిరెడ్డి]], [[సురేష్ కృష్ణ]] వంటి దిగ్గజ దర్శకులతో పనిచేసిన అనుభవం ఈయన సొంతం. రచయితగా సినిమాల్లో, రంగస్థలంలో ఎన్నో పురస్కరాలు అందుకున్నాడు.

=== రచయితగా ===
{{colbegin}}
* [[ప్రతిఘటన]]
* [[నేటి భారతం]]
* [[ఉదయం (సినిమా)|ఉదయం]]
* [[భారతనారి]]
* [[ఇదా ప్రపంచం]]
* [[దేశంలో దొంగలు పడ్డారు]]
* [[దేవాలయం (సినిమా)|దేవాలయం]]
* [[రేపటి పౌరులు]]
* మంచి దొంగ
* యుద్ధ భూమి
* రామాయణం
* [[వందేమాతరం (1985 సినిమా)|వందేమాతరం]]
* [[ఇన్స్‌పెక్టర్ ప్రతాప్]]
* ధర్మ చక్రం
* [[అగ్నిప్రవేశం]]
* ఆడపిల్ల
* అదిగో అల్లదిగో
* ఆకలి నీకు జోహార్లు
* [[అమ్మాయి కాపురం]]
* [[అన్న (సినిమా)|అన్న]]
* [[అరుణ కిరణం]]
* అత్తగారు స్వాగతం
* [[భరతసింహారెడ్డి]]
* [[బ్రోకర్]]
* చలో అసెంబ్లీ
* [[డాక్టర్ అంబేద్కర్ (సినిమా)|డాక్టర్ అంబేద్కర్]]
* ఏవండీ ఆవిడ వచ్చింది
* [[జై]]
* [[కళ్ళు (సినిమా)|కళ్ళు]] 
* కొడుకులు
* కొండపల్లి రథయ్య
* కూతురు 
* నాయకుడు
* [[ఎమ్ ధర్మరాజు ఎం. ఏ.]]
* [[మా ఆయన బంగారం]]
* [[మానవుడు - దానవుడు (1999 సినిమా)|మానవుడు - దానవుడు]]
* [[మంచి దొంగ]]
* [[ఎం. ఎల్. ఏ. ఏడుకొండలు]]
* మూడిళ్ళ ముచ్చట
* [[నేనుసైతం (సినిమా)|నేనుసైతం]] (2004)
* [[పరువు ప్రతిష్ఠ (1993 సినిమా)|పరువు ప్రతిష్ఠ]]
* ప్రణామం
* [[పుణ్యభూమి నాదేశం]]
* [[సగటు మనిషి]]
* [[సర్దార్ కృష్ణమనాయుడు]]
* [[సీతక్క (1997 సినిమా)|సీతక్క]]
* [[రాక్షసుడు (సినిమా)|రాక్షసుడు]]
* [[సూత్రధారులు]]
* [[శ్రీమతీ వెళ్ళొస్తా]]
* [[స్టూవర్టుపురం పోలీస్‌స్టేషన్]]
* [[శుభప్రదం]]
* [[స్వర్ణక్క]]
* [[స్వాతి కిరణం]]
* [[ఎర్ర మందారం (సినిమా)|ఎర్ర మందారం]]
* [[యుద్ధభూమి]]
* [[వందేమాతరం (1985 సినిమా)|వందేమాతరం]] (1985 చిత్రం)
* [[తారక రాముడు]]
* [[నవయుగం]]
* ఎదురుపడటం
* [[రేపటి రౌడీ]]
* పిచ్చి పుల్లయ్య
* [[అత్తా నీకొడుకు జాగ్రత్త]]
* ఒక యథార్థ ప్రేమ కథ
* [[వాడని మల్లి]]
* [[వదినగారి గాజులు]]  
* వంశం
* [[గూండారాజ్యం]]
* [[మమతల కోవెల]]
* పాతాళ భైరవి (హిందీ) - కాదర్ ఖాన్ అనువదించారు
* అందం
* [[ప్రాణం (సినిమా)|ప్రాణం]]
{{colend}}

=== నటుడిగా ===
* [[కళ్యాణ వీణ]] (1983)
* [[ఎమ్ ధర్మరాజు ఎం. ఏ.]] (1984)
* ఆకలీ నీకు జోహార్లు (1984)
* దేవాలయం (1985)
* [[మూడిళ్ళ ముచ్చట]] (1985)
* [[రాక్షసుడు (సినిమా)|రాక్షసుడు]] (1986) నరకాసురుడిగా
* అర్థరాత్రి స్వతంత్రం (1986)
* [[స్వయంకృషి]] (1987)
* కాళేశ్వరరావుగా [[సర్దార్ కృష్ణమనాయుడు]] (1987).
* [[భార్గవ రాముడు]] (1987)
* [[కులాల కురుక్షేత్రం]] (1987)
* ప్రొఫెసర్ జయదేవ్ పాత్రలో [[సార్వభౌముడు]] (1989).
* [[గూండారాజ్యం]] (1989)
* [[ఆడపిల్ల]] (1991)
* [[పరువు ప్రతిష్ఠ (1993 సినిమా)|పరువు ప్రతిష్ఠ]] (1993)
* [[ధర్మచక్రం (1996 సినిమా)|ధర్మ చక్రం]] (1996)
* [[చిత్రం (సినిమా)|చిత్రం]] (2000)
* [[ఛలో అసెంబ్లీ]] (2000)
* 1 2 3 అమలాపురం నుండి (2005)
* [[సంభవామి యుగే యుగే (2006 సినిమా)|సంభవామి యుగే యుగే]] (2006)
* బ్రోకర్ (2010)
* హోరా హోరి (2015)

== అవార్డులు ==
; [[నంది అవార్డులు]]
* ఉత్తమ సంభాషణ రచయిత , 1985 - ''[[ప్రతిఘటన]]''
* ఉత్తమ సంభాషణ రచయిత, 1987 - ''[[ఇదా ప్రపంచం]]''
* 'ఉత్తమ సంభాషణ రచయిత, 1989 - ''[[భారతనారి]]''
* ఉత్తమ సంభాషణల రచయిత్రి, 1994 - ''[[అన్న (సినిమా)|అన్న]]''
* ఉత్తమ కథా రచయిత , 1995 - ''[[అమ్మాయి కాపురం]]'' 

; ఇతర అవార్డులు
# ఉత్తమ రచయిత విభాగంలో ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం
# పిన్నిశెట్టి స్మార్క అవార్డు
# ఆచార్య ఆత్రేయ పురస్కారం
# దాసరి స్వర్ణ కంకణం
# పుచ్చలపల్లి సుందరయ్య స్మారక పురస్కారం
# చాట్ల శ్రీరాములు ట్రస్ట్ అవార్డు
# కందుకూరి రంగస్థల అవార్డు 

== మరణం ==
హరనాథ రావు 2017 అక్టోబరు 9 న గుండెపోటుతో ఒంగోలులో మరణించాడు.&lt;ref name=&quot;సమయం వార్త&quot;/&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}
==బయటి లింకులు==
* {{IMDb name|0363628}}

{{Authority control}}

[[వర్గం:తెలుగు నాటక రచయితలు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా రచయితలు]]
[[వర్గం:నంది ఉత్తమ కథా రచయితలు]]
[[వర్గం:1948 జననాలు]]
[[వర్గం:2017 మరణాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సినిమా రచయితలు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సినిమా నటులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా రంగస్థల నటులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా నాటక రచయితలు]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>af0s1vr235e9a87hqxf2q2leml6r6h4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కాలాపానీ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>233545</id>
    <revision>
      <id>4957351</id>
      <parentid>4622937</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:51:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raghurama Raju 1957</username>
        <id>146551</id>
      </contributor>
      <comment>అక్షర దోషం స్థిరం</comment>
      <origin>4957351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14333" sha1="c5k1hq344s0ynno9e1s339shwojiv31" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = కాలాపానీ
| image          = Kaalapani poster.jpg
| caption        = 
| director       = [[ప్రియదర్శన్]]
| producer       = {{ubl|మోహన్ లాల్|ఆర్. మోహన్}}
| writer     = {{ubl|టి. దామోదరన్|ప్రియదర్శన్}} (స్క్రీన్ ప్లే)
| story          = ప్రియదర్శన్
| starring       = మోహన్ లాల్&lt;br/&gt;[[ప్రభు]]&lt;br/&gt;టబు&lt;br/&gt;అమ్రిష్ పురి&lt;br/&gt;జాన్ కోల్వెంబాచ్&lt;br/&gt;నెడుమూడి వేణు&lt;br/&gt;[[శ్రీనివాసన్]]&lt;br/&gt;అలెక్స్ వోల్ఫ్
| music          = [[ఇళయరాజా]]
| cinematography = [[సంతోష్ శివన్]]
| editing        = ఎన్. గోపాలకృష్ణన్
| studio         = ప్రణవం ఆర్ట్స్&lt;br/&gt;షోగన్ ఫిల్మ్స్ లిమిటెడ్
| distributor    = షోగన్ ఫిల్మ్స్&lt;br/&gt; అమితాబ్ బచ్చన్ కార్పొరేషన్(హిందీ అనువాదం)
| released       = {{Film date|1996|4|12|df=y}}
| runtime        = 178 నిమిషాలు
| country        = భారతదేశం
| language       = [[మలయాళం]]
| budget         = {{INRConvert|2.5|c}}&lt;ref name=&quot;budget&quot;&gt;{{cite news | url=http://indiatoday.intoday.in/story/kaala-paani-a-malayalam-film-banks-on-lavish-budget-freedom-movement-and-multilingual-cast/1/287939.html | title=An epic gamble | work=Indiascope | date=15 June 1995 | agency=India Today | accessdate=30 May 2015 | author=M. G. Radhakrishnan}}&lt;/ref&gt;
| gross          = 
}}
'''కాలాపానీ''' 1996లో [[ప్రియదర్శన్]] దర్శకత్వంలో విడుదలైన ఒక దేశభక్తి చిత్రం. 1915లో స్వాతంత్ర్య పోరాట సమయంలో ఆంగ్లేయుల చేతిలో బందీలైన కొంతమంది దేశభక్తుల జైలు జీవితాల ఆధారంగా ఈ సినిమా తీశారు. దర్శకుడు ప్రియదర్శన్ ఈ సినిమాకు కథా రచయిత కూడా. [[మోహన్ లాల్]], [[ప్రభు]], [[టబు]], [[అమ్రీష్ పురి|అమ్రిష్ పురి]], నెడుముడి వేణు, శ్రీనివాసన్, [[టినూ ఆనంద్|టిను ఆనంద్]], [[వినీత్]] తదితరులు ప్రధాన పాత్రధారులు. ఈ సినిమాకు మలయాళ సినిమా చరిత్రలో ఒక ప్రత్యేకమైన స్థానం ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite news|author=Roktim Rajpal|title=Mohanlal's 'Kaalapani' to Mammootty's 'Pazhassi Raja': Southern films that reminisce about the battle for free India|url=http://www.ibnlive.com/news/movies/mohanlals-kaalapani-to-mammoottys-pazhassi-raja-southern-films-that-reminisce-the-battle-for-free-india-1039423.html|accessdate=14 August 2015|agency=IBN Live|date=14 August 2015|location=New Delhi|archive-date=16 ఆగస్టు 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150816170901/http://www.ibnlive.com/news/movies/mohanlals-kaalapani-to-mammoottys-pazhassi-raja-southern-films-that-reminisce-the-battle-for-free-india-1039423.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఈ సినిమాను మలయాళంలోనే తీసినా హిందీలో ''సజా-ఏ-కాలా పానీ''గానూ, తమిళంలో ''సిరైచలై'', తెలుగులో అదే పేరుతో అనువాదం అయ్యింది. హిందీ అనువాదం [[అమితాబ్ బచ్చన్]] కొనుగోలు చేయడమే కాకుండా సినిమా మొదట్లో వచ్చే వ్యాఖ్యానం కూడా చెప్పాడు.&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=6Fm3Lvoz7pU&lt;/ref&gt;

[[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు|అండమాన్ నికోబార్]] దీవుల రాజధాని [[పోర్ట్ బ్లెయిర్|పోర్టు బ్లెయిర్లోని]], [[సెల్యులార్ జైల్]] (కాలాపానీ) అనే జైలులో బంధించ బడిన బంధీల స్థితిగతులకు అద్దం పట్టిన చిత్రం ఇది. ప్రముఖ సంగీత దర్శకుడు [[ఇళయరాజా]] సంగీతాన్నిందించగా, [[సంతోష్ శివన్]] సినిమాటోగ్రఫీ, ఎన్. గోపాలకృష్ణన్ ఎడిటింగ్ విభాగాలు చూసుకున్నారు. మలయాళ సినిమాల్లో డాల్బీ స్టీరియోను పరిచయం చేసిన సినిమా కూడా ఇదే. ఈ సినిమాకు అప్పట్లో 2.5 కోట్ల రూపాయల వ్యయం అయ్యింది. అప్పట్లో అత్యంత ఖరీదైన మలయాళ చిత్రం కూడా ఇదే.&lt;ref name=&quot;budget&quot;/&gt;

ఈ సినిమా మూడు జాతీయ పురస్కారాలు అందుకుంది. ఉత్తమ ఆర్ట్ డైరెక్టరుగా [[సాబు సిరిల్]], ఉత్తమ స్పెషల్ ఎఫెక్ట్స్ గా ఎస్. టి. వెంకీ, ఉత్తమ సినిమాటోగ్రాఫరుగా సంతోష్ శివన్ ఎంపికయ్యారు. అంతే కాకుండా 6 కేరళ రాష్ట్ర పురస్కారాలు కూడా సొంతం చేసుకున్నది. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా 450 థియేటర్లలో విడుదలైన అప్పటిదాకా భారతదేశంలో విడుదలైన అత్యంత భారీ చిత్రంగా నమోదయ్యింది.

== కథ ==
1965 లో భారత సైన్యానికి చెందిన జి. ఎస్. సేతు ([[వినీత్]]) తన అత్త పార్వతి ([[టబు]]) భర్త గోవర్ధన్ మేనన్ ([[మోహన్ లాల్]]) ను వెతుక్కుంటూ [[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు|అండమాన్ నికోబార్ దీవుల్లో]] ఒకటైన, ''రాస్ ఐలాండ్''లో గల ''కాలాపానీ'' జైలుకు వెళతాడు. గోవర్ధన్ ను బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం 1915లో ఈ జైలుకు పంపించి ఉంటుంది. అప్పటి దాకా జైల్లో బంధించి బడిన ఖైదీ వివరాలున్న ఓ పాత గదిలో గోవర్ధన్ కు సంబంధించిన ఫైలు అతనికి దొరుకుతుంది. అది చదివిన సేతుకు గోవర్ధన్ కథ తెలుస్తుంది. గోవర్ధన్ ఒక వైద్యుడు, జాతీయవాది. స్వాతంత్ర్యోద్యమ సమయంలో 55 మంది ప్రయాణిస్తున్న ఓ రైలును బాంబుతో పేల్చివేశాడని అతనిమీద అపవాదు వేసి అతన్ని జైలుకు పంపించేస్తారు. పార్వతితో అతని వివాహం జరిగిన రోజే అతన్ని అండమాన్ జైలుకు తీసుకెళ్ళిపోతారు. పార్వతి మాత్రం భర్త మళ్ళీ తిరిగి వస్తాడని ఎదురు చూస్తూనే ఉంటుంది.

కాలాపానీ జైలులో బంధించబడీన వందలమంది ఖైదీలు అక్కడ కనీస సౌకర్యాలు కూడా లేని దుర్భర జీవితం గడుపుతుంటారు. వారిలో పేరు పొందిన స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు కూడా ఉంటారు. డేవిడ్ బెర్రీ (అలెక్స్ వోల్ఫ్) ఐరిష్ జాతికి చెందిన ఒక కిరాతమైన జైలరు. లెన్ హట్టన్ (జాన్ కోల్వెంబాచ్) ఉదార హృదయుడైన ఓ వైద్యుడు. ప్రముఖ దేశభక్తుడు [[వినాయక్ దామోదర్ సావర్కర్|వీర సావర్కార్]]ని కూడా అదే జైలులో బంధించి చిత్ర హింసలు పెడుతుంటారు. కానీ ఆయన మాత్రం బంధీలను ఉత్తేజపరచడానికి తనవంతు కృషి చేస్తుంటాడు. డాక్టర్ లెన్ చర్యల వల్ల అక్కడి ఖైదీలు ఎదుర్కొంటున్న హింస ప్రభుత్వానికి తెలిసి విచారణకు ఆదేశిస్తుంది. 14 మందిని విడుదల చేస్తున్నట్లుగా ఉత్తర్వులు పంపిస్తుంది. వారిలో ఒకడు ముకుందన్ ([[ప్రభు]]). డేవిడ్ బెర్రీ,, జైలు వార్డెన్ మీర్జా ఖాన్ ([[అమ్రీష్ పురి|అమ్రిష్ పురి]]) తో కలిసి విడుదల చేసిన ఖైదీలకు విషయం చెప్పకుండా వారిని పారిపోమని చెప్పి 13 మందిని కాల్చి చంపేస్తారు. ముకుందన్ మాత్రం పారిపోవడానికి సిద్ధంగా ఉండడు. అతన్ని చీఫ్ కమీషనర్ రమ్మంటున్నాడనే నెపంతో బలవంతంగా బయటకు తీసుకువచ్చి కాల్చేస్తారు. అతను గోవర్ధన్ కు స్నేహితుడు. స్నేహితుడి శవాన్ని చూసి ఉండబట్టలేని గోవర్ధన్ డేవిడ్ ను ఓ టవర్ పై నుంచి కిందికి తోసేస్తాడు. మీర్జా ఖాన్ ను గొంతు నులిమి చంపేస్తాడు. చివర్లో గోవర్ధన్ ను ఉరి తీస్తారు.

==తారాగణం==
* గోవర్ధన్ మేనన్ గా [[మోహన్ లాల్]]
* ముకుంద అయ్యంగార్ గా [[ప్రభు]]
* పార్వతిగా [[టబు]]
* మీర్జా ఖాన్ గా [[అమ్రీష్ పురి|అమ్రిష్ పురి]]
* జి. ఎస్. సేతుగా [[వినీత్]]
* డేవిడ్ బెర్రీగా అలెక్స్ వోల్ఫ్
* లెన్ హట్టన్ గా జాన్ కోల్వెంబాచ్
* వీర్ సావర్కార్ గా అను కపూర్
* శ్రీకండన్ నాయర్ గా  [[నెడుముడి వేణు]]
* పాండియన్ గా [[ఢిల్లీ గణేష్]]
* మూసాగా శ్రీనివాసన్
* అహ్మద్ కుట్టిగా కొచ్చిన్ హనీఫా

== పాటలు ==
ఈ సినిమాకు [[ఇళయరాజా]] సంగీత దర్శకత్వం వహించగా తెలుగులో పాటలన్నీ [[శ్రీపతి పండితారాధ్యుల బాలసుబ్రహ్మణ్యం|బాలు]], [[కె. ఎస్. చిత్ర|చిత్ర]] గానం చేశారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://play.raaga.com/malayalam/album/Kaalapaani-songs-M0000268 |title=Songs - Raaga&quot; |access-date=2016-11-25 |archive-date=2016-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161023035804/http://play.raaga.com/malayalam/album/Kaalapaani-songs-M0000268 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{{tracklist
| headline        = 
| extra_column    = గాయకులు
| total_length    = 
| all_lyrics      =

| title1          = చామంతీ పువ్వే విరబూశాను
| extra1          = బాలు, చిత్ర
| length1         = 4:59

| title2          = కన్నెకొమ్మన తుమ్మెదా
| extra2          = బాలు, చిత్ర
| length2         = 5:01

| title3          = మోజుల్లోనా తుళ్ళి పూసే బంగరు ప్రాయం
| extra3          = చిత్ర
| length3         = 5:07

| title4          = వందేమాతరం
| extra4          = బృందం
| length4         = 6:06
| note4           = జావెద్ అఖ్తర్ రచన

| title5          = యక్ష కన్యవోలె
| extra5          = బాలు, చిత్ర, , బృందం
| length5         = 5:43
}}

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:అనువాద సినిమాలు]]</text>
      <sha1>c5k1hq344s0ynno9e1s339shwojiv31</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రాకీ (1988 సినిమా)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>237109</id>
    <revision>
      <id>4957246</id>
      <parentid>4238219</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:02:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49484-23</username>
        <id>154139</id>
      </contributor>
      <comment>/* నటీనటులు */</comment>
      <origin>4957246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3477" sha1="r5sq8u7lvgdfunlbalwnlulm42sn1wx" xml:space="preserve">{{సినిమా|
name = రాకీ |
director = [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి (దర్శకుడు)|పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి]]|
year = 1988|
language = తెలుగు|
production_company = [[జయప్రద ఫిల్మ్ సర్క్యూట్ ]]|
music = [[ఆర్.డి.బర్మన్]]|
starring = [[జయప్రద ]],&lt;br&gt;[[కె.ఆర్.విజయ]],&lt;br&gt;శ్రీరామ్‌కుమార్|
}}

ప్రముఖ సినిమానటి [[జయప్రద]] తన సోదరుడు శ్రీరామ్‌కుమార్‌ను హీరోగా పరిచయం చేస్తూ నిర్మించిన సినిమా. దీనికి మూలం ఇదే పేరుతో సంజయ్ దత్, టినా మునిమ్‌ నటించిన హిందీ హిట్ సినిమా.
== నటీనటులు==
* శ్రీరామ్‌కుమార్
* సువర్ణ
* [[జయప్రద]]
* [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]]
* [[రంగనాథ్]]
* [[జి. రామకృష్ణ|రామకృష్ణ]]
* జైశంకర్
* రాజ్‌బాబు
* [[కైకాల సత్యనారాయణ|సత్యనారాయణ]]
* [[గిరిబాబు]]
* [[నూతన్ ప్రసాద్]]
* [[పి.ఎల్. నారాయణ]]
* [[కోట శ్రీనివాసరావు]]
* [[కె.ఆర్.విజయ|కె. ఆర్. విజయ]]
* [[సుజాత (నటి)|సుజాత]]
* మణిమాల
* [[రమాప్రభ]]
* బచన్
* సెంథిల్ 
* రామచంద్రారావు 
* చంద్రరాజు 
* నందకిషోర్
* ఎమ్. ఎ. ప్రేమ్‌కుమార్
* యోగేష్
==సాంకేతిక వర్గం==
* సంగీతం: [[ఆర్.డి.బర్మన్]]
* గీతరచన: [[ఆత్రేయ]], [[వేటూరి సుందరరామమూర్తి|వేటూరి]]
* సంభాషణలు: [[గణేశ్ పాత్రో]]
* ఛాయాగ్రహణం: పి.దేవరాజ్
* కళ: రంగా
* నృత్యాలు: శ్రీనివాస్
* పోరాటాలు: స్వామి
* ప్రొడక్షన్: ఆర్.బి.కృష్ణ
* సంయుక్త దర్శకత్వం: మన్నె రాధాకృష్ణ
* కూర్పు: గౌతంరాజు
* దర్శకత్వం: [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి (దర్శకుడు)|పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి]]
* నిర్మాతలు: నీలవేణి కృష్ణ, సౌందర్య

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:కోట శ్రీనివాసరావు నటించిన సినిమాలు]]
[[వర్గం:నూతన్ ప్రసాద్ నటించిన సినిమాలు]]
[[వర్గం:సత్యనారాయణ నటించిన సినిమాలు]]
[[వర్గం:సుజాత నటించిన సినిమాలు]]
[[వర్గం:కె.ఆర్.విజయ నటించిన సినిమాలు]]</text>
      <sha1>r5sq8u7lvgdfunlbalwnlulm42sn1wx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>బాపు మ్యూజియం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>250685</id>
    <revision>
      <id>4957538</id>
      <parentid>4843076</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T07:02:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* చిత్రాలు , శేషాలను */</comment>
      <origin>4957538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7788" sha1="riq58uj81nwskuiwpyisot2lmrz0xt3" xml:space="preserve">{{Infobox park|name=బాపు_మ్యూజియం|photo=Bapu museum 18.jpg|photo_width=|photo_alt=|photo_caption=|type=|location=[[విజయవాడ]], [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]], {{flagicon|India}}[[India]]|coords=&lt;!--{{Coord|16|50|N|80|62|E|type:landmark|display=inline,title}}--&gt;|area=|created={{Start date|1887}}|operator=పురావస్తు , మ్యూజియమ్స్ శాఖ&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://aparchmuseums.nic.in/ | title=Department of Archaeology &amp; Museums | publisher=Government of Andhra Pradesh | location=India | accessdate=14 June 2017 }}&lt;/ref&gt;|visitation_num=|status=పునర్నిర్మాణం కింద ఉన్నది&lt;ref name=&quot;navya sahithi&quot;&gt;{{cite web|title=bapu museum|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/bapu-museum-to-reopen-with-new-frills/article18445473.ece|website=hindu|accessdate=13 May 2017}}&lt;/ref&gt;|map=|map_width=|map_alt=|map_caption=}}

'''బాపు మ్యూజియం''' (గతంలో: విక్టోరియా జూబ్లీ మ్యూజియం) ఒక పురావస్తు మ్యూజియం, ఇది [[విజయవాడ]] యొక్క [[మహాత్మా గాంధీ రోడ్ (విజయవాడ)|మహాత్మా గాంధీ రోడ్డులో]] ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/vijayawadas-bapu-museum-all-set-for-a-makeover/article8534490.ece|title=Vijayawada’s Bapu Museum all set for a makeover|last1=Shridharan|first1=J.R.|work=The Hindu|accessdate=15 June 2017|language=en}}&lt;/ref&gt; ప్రఖ్యాత చిత్ర దర్శకుడు, [[చిత్రకారుడు]], కార్టూనిస్ట్, [[రచయిత]] [[బాపు|బాపు (చలన చిత్ర దర్శకుడు)]] యొక్క జ్ఞాపకార్థంలో ఇది పేరు మార్చబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/bapu-museum-to-reopen-with-new-frills/article18445473.ece|title=Bapu museum to reopen with new frills|last=Sahiti|first=P. Navya|work=The Hindu|language=en|access-date=2017-06-14}}&lt;/ref&gt; మ్యూజియం పురావస్తు విభాగంచే నిర్వహించబడుతుంది.మ్యూజియం [[బౌద్ధ మతము|బౌద్ధ]], [[హిందూమతము|హిందూ]] శేషాలను [[శిల్పాలు]], చిత్రలేఖనాలు, కళాఖండాలు కలిగి ఉంది, వీటిలో కొన్ని 2 వ, 3 వ శతాబ్దాలకు చెందినవి. భవనం యొక్క నిర్మాణము ఒక ఇండో-యురోపియన్ శిల్పకళ నిర్మాణ శైలి, వంద సంవత్సరాల కన్నా ఎక్కువ పురాతనమైనది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.myvijayawada.org/2012/12/victoria-jubilee-museum-vijayawada.html|title=etymology of museum|accessdate=12 June 2014|publisher=myvijayawada|archive-date=6 జూన్ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606204357/http://www.myvijayawada.org/2012/12/victoria-jubilee-museum-vijayawada.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[దస్త్రం:Bapu_museum_21.jpg|కుడి|thumb|200x200px|బాపు మ్యూజియంలో రాణి విక్టోరియా విగ్రహం]]

== చరిత్ర ==
1887 లో క్వీన్ విక్టోరియా స్వర్ణొత్సవాల్లో భాగంగా ఈ [[సంగ్రహాలయం|మ్యూజియం]] రూపొందించబడింది. 1887 జూన్ 27 న [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] కలెక్టర్ అయిన రాబర్ట్ సెవెల్ పునాది రాయి వేశాడు.&lt;ref name=&quot;museum&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.myvijayawada.org/2012/12/victoria-jubilee-museum-vijayawada.html|title=Museum info|accessdate=12 June 2014|publisher=myvijayawada.org|archive-date=6 జూన్ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606204357/http://www.myvijayawada.org/2012/12/victoria-jubilee-museum-vijayawada.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1921 లో [[మహాత్మా గాంధీ|మహాత్మా గాంధీకి]] [[పింగళి వెంకయ్య|శ్రీ పింగళి వెంకయ్య]] త్రివర్ణ జెండాను ఈ ప్రదేశంలో సమర్పించారు. [[భవనము|భవనం]] ప్రారంభంలో పారిశ్రామిక ప్రదర్శనలను ఉంచారు.ఇది 1962 లో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం, పురావస్తు శాఖ, మ్యూజియమ్స్ విభాగం ఆధ్వర్యంలో ఒక పురావస్తు మ్యూజియంగా మార్చబడింది.&lt;ref name=&quot;museum&quot; /&gt;

== చిత్రాలు , శేషాలను ==
ఈ మ్యూజియంలో చారిత్రక గ్యాలరీలు, రాతి మీద రచనలు, [[నాణెం|నాణేలు]], [[కత్తులు]], శరీర కవచం,[[ఆయుధాలు]], [[ఆభరణాలు]], మొదలైనవి ఉన్నాయిఅలూరు తెల్లటి సున్నపురాయితో ఉన్న [[గౌతమ బుద్ధుడు|బుద్ధుడు]] (3 వ -4 వ శతాబ్దం), [[మహిషాసురుడు|మహిషాసురుడిని]] చంపిన [[శివుడు|శివ భగవానుడు]] దుర్గాదేవి విగ్రహం (2 వ శతాబ్దం) కూడా మ్యూజియంలో చూడవచ్చు..&lt;ref name=&quot;features&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.discoveredindia.com/andhra-pradesh/attractions/museums/victoria-jubilee-museum.htm|title=Museum features|accessdate=12 June 2014|publisher=discoveredindia.com|archive-date=22 డిసెంబరు 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141222234724/http://www.discoveredindia.com/andhra-pradesh/attractions/museums/victoria-jubilee-museum.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
[[దస్త్రం:A collected Bhairava sculpture at Bapu Museum.jpg|thumb|212x212px|బాపు మ్యూజియంలో భైరవుని విగ్రహం]]

==చిత్రమాలిక==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
File:Manchili railwaystation.jpg| మంచిలి రైలేస్టేషన్  
File:Sivalayam temple outer view.jpg| మంచిలి శివాలయం 
  
&lt;/gallery&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==

* [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర పురావస్తు, మ్యూజియంల శాఖ]]

== మూలాలు ==
{{reflist}}
==ఇతర లింకులు==
{{commons category}}
{{coord missing|Andhra Pradesh}}

{{విజయవాడ విషయాలు}}

[[వర్గం:1887 స్థాపితాలు]]
[[వర్గం:సంగ్రహాలయాలు]]
[[వర్గం:భారతదేశంలోని పురావస్తు మ్యూజియంలు]]
[[వర్గం:విజయవాడ పర్యాటకం]]
[[వర్గం:ఎన్టీఆర్ జిల్లా పర్యాటక ప్రదేశాలు]]
[[వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]]</text>
      <sha1>riq58uj81nwskuiwpyisot2lmrz0xt3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957539</id>
      <parentid>4957538</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T07:03:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7945" sha1="lttowjl97mhu2w6eqsmhl109xz1ftx1" xml:space="preserve">{{Infobox park|name=బాపు_మ్యూజియం|photo=Bapu museum 18.jpg|photo_width=|photo_alt=|photo_caption=|type=|location=[[విజయవాడ]], [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]], {{flagicon|India}}[[India]]|coords=&lt;!--{{Coord|16|50|N|80|62|E|type:landmark|display=inline,title}}--&gt;|area=|created={{Start date|1887}}|operator=పురావస్తు , మ్యూజియమ్స్ శాఖ&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://aparchmuseums.nic.in/ | title=Department of Archaeology &amp; Museums | publisher=Government of Andhra Pradesh | location=India | accessdate=14 June 2017 }}&lt;/ref&gt;|visitation_num=|status=పునర్నిర్మాణం కింద ఉన్నది&lt;ref name=&quot;navya sahithi&quot;&gt;{{cite web|title=bapu museum|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/bapu-museum-to-reopen-with-new-frills/article18445473.ece|website=hindu|accessdate=13 May 2017}}&lt;/ref&gt;|map=|map_width=|map_alt=|map_caption=}}

'''బాపు మ్యూజియం''' (గతంలో: విక్టోరియా జూబ్లీ మ్యూజియం) ఒక పురావస్తు మ్యూజియం, ఇది [[విజయవాడ]] యొక్క [[మహాత్మా గాంధీ రోడ్ (విజయవాడ)|మహాత్మా గాంధీ రోడ్డులో]] ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/vijayawadas-bapu-museum-all-set-for-a-makeover/article8534490.ece|title=Vijayawada’s Bapu Museum all set for a makeover|last1=Shridharan|first1=J.R.|work=The Hindu|accessdate=15 June 2017|language=en}}&lt;/ref&gt; ప్రఖ్యాత చిత్ర దర్శకుడు, [[చిత్రకారుడు]], కార్టూనిస్ట్, [[రచయిత]] [[బాపు|బాపు (చలన చిత్ర దర్శకుడు)]] యొక్క జ్ఞాపకార్థంలో ఇది పేరు మార్చబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/bapu-museum-to-reopen-with-new-frills/article18445473.ece|title=Bapu museum to reopen with new frills|last=Sahiti|first=P. Navya|work=The Hindu|language=en|access-date=2017-06-14}}&lt;/ref&gt; మ్యూజియం పురావస్తు విభాగంచే నిర్వహించబడుతుంది.మ్యూజియం [[బౌద్ధ మతము|బౌద్ధ]], [[హిందూమతము|హిందూ]] శేషాలను [[శిల్పాలు]], చిత్రలేఖనాలు, కళాఖండాలు కలిగి ఉంది, వీటిలో కొన్ని 2 వ, 3 వ శతాబ్దాలకు చెందినవి. భవనం యొక్క నిర్మాణము ఒక ఇండో-యురోపియన్ శిల్పకళ నిర్మాణ శైలి, వంద సంవత్సరాల కన్నా ఎక్కువ పురాతనమైనది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.myvijayawada.org/2012/12/victoria-jubilee-museum-vijayawada.html|title=etymology of museum|accessdate=12 June 2014|publisher=myvijayawada|archive-date=6 జూన్ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606204357/http://www.myvijayawada.org/2012/12/victoria-jubilee-museum-vijayawada.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[దస్త్రం:Bapu_museum_21.jpg|కుడి|thumb|200x200px|బాపు మ్యూజియంలో రాణి విక్టోరియా విగ్రహం]]

== చరిత్ర ==
1887 లో క్వీన్ విక్టోరియా స్వర్ణొత్సవాల్లో భాగంగా ఈ [[సంగ్రహాలయం|మ్యూజియం]] రూపొందించబడింది. 1887 జూన్ 27 న [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] కలెక్టర్ అయిన రాబర్ట్ సెవెల్ పునాది రాయి వేశాడు.&lt;ref name=&quot;museum&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.myvijayawada.org/2012/12/victoria-jubilee-museum-vijayawada.html|title=Museum info|accessdate=12 June 2014|publisher=myvijayawada.org|archive-date=6 జూన్ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606204357/http://www.myvijayawada.org/2012/12/victoria-jubilee-museum-vijayawada.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1921 లో [[మహాత్మా గాంధీ|మహాత్మా గాంధీకి]] [[పింగళి వెంకయ్య|శ్రీ పింగళి వెంకయ్య]] త్రివర్ణ జెండాను ఈ ప్రదేశంలో సమర్పించారు. [[భవనము|భవనం]] ప్రారంభంలో పారిశ్రామిక ప్రదర్శనలను ఉంచారు.ఇది 1962 లో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం, పురావస్తు శాఖ, మ్యూజియమ్స్ విభాగం ఆధ్వర్యంలో ఒక పురావస్తు మ్యూజియంగా మార్చబడింది.&lt;ref name=&quot;museum&quot; /&gt;

== చిత్రాలు , శేషాలను ==
ఈ మ్యూజియంలో చారిత్రక గ్యాలరీలు, రాతి మీద రచనలు, [[నాణెం|నాణేలు]], [[కత్తులు]], శరీర కవచం,[[ఆయుధాలు]], [[ఆభరణాలు]], మొదలైనవి ఉన్నాయిఅలూరు తెల్లటి సున్నపురాయితో ఉన్న [[గౌతమ బుద్ధుడు|బుద్ధుడు]] (3 వ -4 వ శతాబ్దం), [[మహిషాసురుడు|మహిషాసురుడిని]] చంపిన [[శివుడు|శివ భగవానుడు]] దుర్గాదేవి విగ్రహం (2 వ శతాబ్దం) కూడా మ్యూజియంలో చూడవచ్చు..&lt;ref name=&quot;features&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.discoveredindia.com/andhra-pradesh/attractions/museums/victoria-jubilee-museum.htm|title=Museum features|accessdate=12 June 2014|publisher=discoveredindia.com|archive-date=22 డిసెంబరు 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141222234724/http://www.discoveredindia.com/andhra-pradesh/attractions/museums/victoria-jubilee-museum.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
[[దస్త్రం:A collected Bhairava sculpture at Bapu Museum.jpg|thumb|212x212px|బాపు మ్యూజియంలో భైరవుని విగ్రహం]]

==చిత్రమాలిక==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
File:Bapu_museum_21.jpg|కుడి|thumb|200x200px|బాపు మ్యూజియంలో రాణి విక్టోరియా విగ్రహం
File:Bapu_museum_21.jpg|కుడి|thumb|200x200px|బాపు మ్యూజియంలో రాణి విక్టోరియా విగ్రహం
  
&lt;/gallery&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==

* [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర పురావస్తు, మ్యూజియంల శాఖ]]

== మూలాలు ==
{{reflist}}
==ఇతర లింకులు==
{{commons category}}
{{coord missing|Andhra Pradesh}}

{{విజయవాడ విషయాలు}}

[[వర్గం:1887 స్థాపితాలు]]
[[వర్గం:సంగ్రహాలయాలు]]
[[వర్గం:భారతదేశంలోని పురావస్తు మ్యూజియంలు]]
[[వర్గం:విజయవాడ పర్యాటకం]]
[[వర్గం:ఎన్టీఆర్ జిల్లా పర్యాటక ప్రదేశాలు]]
[[వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]]</text>
      <sha1>lttowjl97mhu2w6eqsmhl109xz1ftx1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957540</id>
      <parentid>4957539</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T07:04:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* చిత్రమాలిక */</comment>
      <origin>4957540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7916" sha1="3k2gnzwuz5eqfxh7wbhje1vlf7xa3cv" xml:space="preserve">{{Infobox park|name=బాపు_మ్యూజియం|photo=Bapu museum 18.jpg|photo_width=|photo_alt=|photo_caption=|type=|location=[[విజయవాడ]], [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]], {{flagicon|India}}[[India]]|coords=&lt;!--{{Coord|16|50|N|80|62|E|type:landmark|display=inline,title}}--&gt;|area=|created={{Start date|1887}}|operator=పురావస్తు , మ్యూజియమ్స్ శాఖ&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://aparchmuseums.nic.in/ | title=Department of Archaeology &amp; Museums | publisher=Government of Andhra Pradesh | location=India | accessdate=14 June 2017 }}&lt;/ref&gt;|visitation_num=|status=పునర్నిర్మాణం కింద ఉన్నది&lt;ref name=&quot;navya sahithi&quot;&gt;{{cite web|title=bapu museum|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/bapu-museum-to-reopen-with-new-frills/article18445473.ece|website=hindu|accessdate=13 May 2017}}&lt;/ref&gt;|map=|map_width=|map_alt=|map_caption=}}

'''బాపు మ్యూజియం''' (గతంలో: విక్టోరియా జూబ్లీ మ్యూజియం) ఒక పురావస్తు మ్యూజియం, ఇది [[విజయవాడ]] యొక్క [[మహాత్మా గాంధీ రోడ్ (విజయవాడ)|మహాత్మా గాంధీ రోడ్డులో]] ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/vijayawadas-bapu-museum-all-set-for-a-makeover/article8534490.ece|title=Vijayawada’s Bapu Museum all set for a makeover|last1=Shridharan|first1=J.R.|work=The Hindu|accessdate=15 June 2017|language=en}}&lt;/ref&gt; ప్రఖ్యాత చిత్ర దర్శకుడు, [[చిత్రకారుడు]], కార్టూనిస్ట్, [[రచయిత]] [[బాపు|బాపు (చలన చిత్ర దర్శకుడు)]] యొక్క జ్ఞాపకార్థంలో ఇది పేరు మార్చబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/bapu-museum-to-reopen-with-new-frills/article18445473.ece|title=Bapu museum to reopen with new frills|last=Sahiti|first=P. Navya|work=The Hindu|language=en|access-date=2017-06-14}}&lt;/ref&gt; మ్యూజియం పురావస్తు విభాగంచే నిర్వహించబడుతుంది.మ్యూజియం [[బౌద్ధ మతము|బౌద్ధ]], [[హిందూమతము|హిందూ]] శేషాలను [[శిల్పాలు]], చిత్రలేఖనాలు, కళాఖండాలు కలిగి ఉంది, వీటిలో కొన్ని 2 వ, 3 వ శతాబ్దాలకు చెందినవి. భవనం యొక్క నిర్మాణము ఒక ఇండో-యురోపియన్ శిల్పకళ నిర్మాణ శైలి, వంద సంవత్సరాల కన్నా ఎక్కువ పురాతనమైనది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.myvijayawada.org/2012/12/victoria-jubilee-museum-vijayawada.html|title=etymology of museum|accessdate=12 June 2014|publisher=myvijayawada|archive-date=6 జూన్ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606204357/http://www.myvijayawada.org/2012/12/victoria-jubilee-museum-vijayawada.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[దస్త్రం:Bapu_museum_21.jpg|కుడి|thumb|200x200px|బాపు మ్యూజియంలో రాణి విక్టోరియా విగ్రహం]]

== చరిత్ర ==
1887 లో క్వీన్ విక్టోరియా స్వర్ణొత్సవాల్లో భాగంగా ఈ [[సంగ్రహాలయం|మ్యూజియం]] రూపొందించబడింది. 1887 జూన్ 27 న [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] కలెక్టర్ అయిన రాబర్ట్ సెవెల్ పునాది రాయి వేశాడు.&lt;ref name=&quot;museum&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.myvijayawada.org/2012/12/victoria-jubilee-museum-vijayawada.html|title=Museum info|accessdate=12 June 2014|publisher=myvijayawada.org|archive-date=6 జూన్ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606204357/http://www.myvijayawada.org/2012/12/victoria-jubilee-museum-vijayawada.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1921 లో [[మహాత్మా గాంధీ|మహాత్మా గాంధీకి]] [[పింగళి వెంకయ్య|శ్రీ పింగళి వెంకయ్య]] త్రివర్ణ జెండాను ఈ ప్రదేశంలో సమర్పించారు. [[భవనము|భవనం]] ప్రారంభంలో పారిశ్రామిక ప్రదర్శనలను ఉంచారు.ఇది 1962 లో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం, పురావస్తు శాఖ, మ్యూజియమ్స్ విభాగం ఆధ్వర్యంలో ఒక పురావస్తు మ్యూజియంగా మార్చబడింది.&lt;ref name=&quot;museum&quot; /&gt;

== చిత్రాలు , శేషాలను ==
ఈ మ్యూజియంలో చారిత్రక గ్యాలరీలు, రాతి మీద రచనలు, [[నాణెం|నాణేలు]], [[కత్తులు]], శరీర కవచం,[[ఆయుధాలు]], [[ఆభరణాలు]], మొదలైనవి ఉన్నాయిఅలూరు తెల్లటి సున్నపురాయితో ఉన్న [[గౌతమ బుద్ధుడు|బుద్ధుడు]] (3 వ -4 వ శతాబ్దం), [[మహిషాసురుడు|మహిషాసురుడిని]] చంపిన [[శివుడు|శివ భగవానుడు]] దుర్గాదేవి విగ్రహం (2 వ శతాబ్దం) కూడా మ్యూజియంలో చూడవచ్చు..&lt;ref name=&quot;features&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.discoveredindia.com/andhra-pradesh/attractions/museums/victoria-jubilee-museum.htm|title=Museum features|accessdate=12 June 2014|publisher=discoveredindia.com|archive-date=22 డిసెంబరు 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141222234724/http://www.discoveredindia.com/andhra-pradesh/attractions/museums/victoria-jubilee-museum.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
[[దస్త్రం:A collected Bhairava sculpture at Bapu Museum.jpg|thumb|212x212px|బాపు మ్యూజియంలో భైరవుని విగ్రహం]]

==చిత్రమాలిక==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:Bapu_museum_21.jpg|బాపు మ్యూజియంలో రాణి విక్టోరియా విగ్రహం
File:Bapu_museum_21.jpg|కుడి|thumb|200x200px|బాపు మ్యూజియంలో రాణి విక్టోరియా విగ్రహం
  
&lt;/gallery&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==

* [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర పురావస్తు, మ్యూజియంల శాఖ]]

== మూలాలు ==
{{reflist}}
==ఇతర లింకులు==
{{commons category}}
{{coord missing|Andhra Pradesh}}

{{విజయవాడ విషయాలు}}

[[వర్గం:1887 స్థాపితాలు]]
[[వర్గం:సంగ్రహాలయాలు]]
[[వర్గం:భారతదేశంలోని పురావస్తు మ్యూజియంలు]]
[[వర్గం:విజయవాడ పర్యాటకం]]
[[వర్గం:ఎన్టీఆర్ జిల్లా పర్యాటక ప్రదేశాలు]]
[[వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]]</text>
      <sha1>3k2gnzwuz5eqfxh7wbhje1vlf7xa3cv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957541</id>
      <parentid>4957540</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T07:05:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7731" sha1="mqa2qfnrz2nmudye5pw6qgj32bre475" xml:space="preserve">{{Infobox park|name=బాపు_మ్యూజియం|photo=Bapu museum 18.jpg|photo_width=|photo_alt=|photo_caption=|type=|location=[[విజయవాడ]], [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]], {{flagicon|India}}[[India]]|coords=&lt;!--{{Coord|16|50|N|80|62|E|type:landmark|display=inline,title}}--&gt;|area=|created={{Start date|1887}}|operator=పురావస్తు , మ్యూజియమ్స్ శాఖ&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://aparchmuseums.nic.in/ | title=Department of Archaeology &amp; Museums | publisher=Government of Andhra Pradesh | location=India | accessdate=14 June 2017 }}&lt;/ref&gt;|visitation_num=|status=పునర్నిర్మాణం కింద ఉన్నది&lt;ref name=&quot;navya sahithi&quot;&gt;{{cite web|title=bapu museum|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/bapu-museum-to-reopen-with-new-frills/article18445473.ece|website=hindu|accessdate=13 May 2017}}&lt;/ref&gt;|map=|map_width=|map_alt=|map_caption=}}

'''బాపు మ్యూజియం''' (గతంలో: విక్టోరియా జూబ్లీ మ్యూజియం) ఒక పురావస్తు మ్యూజియం, ఇది [[విజయవాడ]] యొక్క [[మహాత్మా గాంధీ రోడ్ (విజయవాడ)|మహాత్మా గాంధీ రోడ్డులో]] ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/vijayawadas-bapu-museum-all-set-for-a-makeover/article8534490.ece|title=Vijayawada’s Bapu Museum all set for a makeover|last1=Shridharan|first1=J.R.|work=The Hindu|accessdate=15 June 2017|language=en}}&lt;/ref&gt; ప్రఖ్యాత చిత్ర దర్శకుడు, [[చిత్రకారుడు]], కార్టూనిస్ట్, [[రచయిత]] [[బాపు|బాపు (చలన చిత్ర దర్శకుడు)]] యొక్క జ్ఞాపకార్థంలో ఇది పేరు మార్చబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/bapu-museum-to-reopen-with-new-frills/article18445473.ece|title=Bapu museum to reopen with new frills|last=Sahiti|first=P. Navya|work=The Hindu|language=en|access-date=2017-06-14}}&lt;/ref&gt; మ్యూజియం పురావస్తు విభాగంచే నిర్వహించబడుతుంది.మ్యూజియం [[బౌద్ధ మతము|బౌద్ధ]], [[హిందూమతము|హిందూ]] శేషాలను [[శిల్పాలు]], చిత్రలేఖనాలు, కళాఖండాలు కలిగి ఉంది, వీటిలో కొన్ని 2 వ, 3 వ శతాబ్దాలకు చెందినవి. భవనం యొక్క నిర్మాణము ఒక ఇండో-యురోపియన్ శిల్పకళ నిర్మాణ శైలి, వంద సంవత్సరాల కన్నా ఎక్కువ పురాతనమైనది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.myvijayawada.org/2012/12/victoria-jubilee-museum-vijayawada.html|title=etymology of museum|accessdate=12 June 2014|publisher=myvijayawada|archive-date=6 జూన్ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606204357/http://www.myvijayawada.org/2012/12/victoria-jubilee-museum-vijayawada.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
1887 లో క్వీన్ విక్టోరియా స్వర్ణొత్సవాల్లో భాగంగా ఈ [[సంగ్రహాలయం|మ్యూజియం]] రూపొందించబడింది. 1887 జూన్ 27 న [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] కలెక్టర్ అయిన రాబర్ట్ సెవెల్ పునాది రాయి వేశాడు.&lt;ref name=&quot;museum&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.myvijayawada.org/2012/12/victoria-jubilee-museum-vijayawada.html|title=Museum info|accessdate=12 June 2014|publisher=myvijayawada.org|archive-date=6 జూన్ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606204357/http://www.myvijayawada.org/2012/12/victoria-jubilee-museum-vijayawada.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1921 లో [[మహాత్మా గాంధీ|మహాత్మా గాంధీకి]] [[పింగళి వెంకయ్య|శ్రీ పింగళి వెంకయ్య]] త్రివర్ణ జెండాను ఈ ప్రదేశంలో సమర్పించారు. [[భవనము|భవనం]] ప్రారంభంలో పారిశ్రామిక ప్రదర్శనలను ఉంచారు.ఇది 1962 లో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం, పురావస్తు శాఖ, మ్యూజియమ్స్ విభాగం ఆధ్వర్యంలో ఒక పురావస్తు మ్యూజియంగా మార్చబడింది.&lt;ref name=&quot;museum&quot; /&gt;

== చిత్రాలు , శేషాలను ==
ఈ మ్యూజియంలో చారిత్రక గ్యాలరీలు, రాతి మీద రచనలు, [[నాణెం|నాణేలు]], [[కత్తులు]], శరీర కవచం,[[ఆయుధాలు]], [[ఆభరణాలు]], మొదలైనవి ఉన్నాయిఅలూరు తెల్లటి సున్నపురాయితో ఉన్న [[గౌతమ బుద్ధుడు|బుద్ధుడు]] (3 వ -4 వ శతాబ్దం), [[మహిషాసురుడు|మహిషాసురుడిని]] చంపిన [[శివుడు|శివ భగవానుడు]] దుర్గాదేవి విగ్రహం (2 వ శతాబ్దం) కూడా మ్యూజియంలో చూడవచ్చు..&lt;ref name=&quot;features&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.discoveredindia.com/andhra-pradesh/attractions/museums/victoria-jubilee-museum.htm|title=Museum features|accessdate=12 June 2014|publisher=discoveredindia.com|archive-date=22 డిసెంబరు 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141222234724/http://www.discoveredindia.com/andhra-pradesh/attractions/museums/victoria-jubilee-museum.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
[[దస్త్రం:A collected Bhairava sculpture at Bapu Museum.jpg|thumb|212x212px|బాపు మ్యూజియంలో భైరవుని విగ్రహం]]

==చిత్రమాలిక==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:Bapu_museum_21.jpg|బాపు మ్యూజియంలో రాణి విక్టోరియా విగ్రహం
File:Bapu_museum_21.jpg|కుడి|thumb|200x200px|బాపు మ్యూజియంలో రాణి విక్టోరియా విగ్రహం
  
&lt;/gallery&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==

* [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర పురావస్తు, మ్యూజియంల శాఖ]]

== మూలాలు ==
{{reflist}}
==ఇతర లింకులు==
{{commons category}}
{{coord missing|Andhra Pradesh}}

{{విజయవాడ విషయాలు}}

[[వర్గం:1887 స్థాపితాలు]]
[[వర్గం:సంగ్రహాలయాలు]]
[[వర్గం:భారతదేశంలోని పురావస్తు మ్యూజియంలు]]
[[వర్గం:విజయవాడ పర్యాటకం]]
[[వర్గం:ఎన్టీఆర్ జిల్లా పర్యాటక ప్రదేశాలు]]
[[వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]]</text>
      <sha1>mqa2qfnrz2nmudye5pw6qgj32bre475</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957542</id>
      <parentid>4957541</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T07:06:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* చిత్రమాలిక */</comment>
      <origin>4957542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7641" sha1="hjohwne9a9odai7t7ohpkhpp0gketvd" xml:space="preserve">{{Infobox park|name=బాపు_మ్యూజియం|photo=Bapu museum 18.jpg|photo_width=|photo_alt=|photo_caption=|type=|location=[[విజయవాడ]], [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]], {{flagicon|India}}[[India]]|coords=&lt;!--{{Coord|16|50|N|80|62|E|type:landmark|display=inline,title}}--&gt;|area=|created={{Start date|1887}}|operator=పురావస్తు , మ్యూజియమ్స్ శాఖ&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://aparchmuseums.nic.in/ | title=Department of Archaeology &amp; Museums | publisher=Government of Andhra Pradesh | location=India | accessdate=14 June 2017 }}&lt;/ref&gt;|visitation_num=|status=పునర్నిర్మాణం కింద ఉన్నది&lt;ref name=&quot;navya sahithi&quot;&gt;{{cite web|title=bapu museum|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/bapu-museum-to-reopen-with-new-frills/article18445473.ece|website=hindu|accessdate=13 May 2017}}&lt;/ref&gt;|map=|map_width=|map_alt=|map_caption=}}

'''బాపు మ్యూజియం''' (గతంలో: విక్టోరియా జూబ్లీ మ్యూజియం) ఒక పురావస్తు మ్యూజియం, ఇది [[విజయవాడ]] యొక్క [[మహాత్మా గాంధీ రోడ్ (విజయవాడ)|మహాత్మా గాంధీ రోడ్డులో]] ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/vijayawadas-bapu-museum-all-set-for-a-makeover/article8534490.ece|title=Vijayawada’s Bapu Museum all set for a makeover|last1=Shridharan|first1=J.R.|work=The Hindu|accessdate=15 June 2017|language=en}}&lt;/ref&gt; ప్రఖ్యాత చిత్ర దర్శకుడు, [[చిత్రకారుడు]], కార్టూనిస్ట్, [[రచయిత]] [[బాపు|బాపు (చలన చిత్ర దర్శకుడు)]] యొక్క జ్ఞాపకార్థంలో ఇది పేరు మార్చబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/bapu-museum-to-reopen-with-new-frills/article18445473.ece|title=Bapu museum to reopen with new frills|last=Sahiti|first=P. Navya|work=The Hindu|language=en|access-date=2017-06-14}}&lt;/ref&gt; మ్యూజియం పురావస్తు విభాగంచే నిర్వహించబడుతుంది.మ్యూజియం [[బౌద్ధ మతము|బౌద్ధ]], [[హిందూమతము|హిందూ]] శేషాలను [[శిల్పాలు]], చిత్రలేఖనాలు, కళాఖండాలు కలిగి ఉంది, వీటిలో కొన్ని 2 వ, 3 వ శతాబ్దాలకు చెందినవి. భవనం యొక్క నిర్మాణము ఒక ఇండో-యురోపియన్ శిల్పకళ నిర్మాణ శైలి, వంద సంవత్సరాల కన్నా ఎక్కువ పురాతనమైనది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.myvijayawada.org/2012/12/victoria-jubilee-museum-vijayawada.html|title=etymology of museum|accessdate=12 June 2014|publisher=myvijayawada|archive-date=6 జూన్ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606204357/http://www.myvijayawada.org/2012/12/victoria-jubilee-museum-vijayawada.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
1887 లో క్వీన్ విక్టోరియా స్వర్ణొత్సవాల్లో భాగంగా ఈ [[సంగ్రహాలయం|మ్యూజియం]] రూపొందించబడింది. 1887 జూన్ 27 న [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] కలెక్టర్ అయిన రాబర్ట్ సెవెల్ పునాది రాయి వేశాడు.&lt;ref name=&quot;museum&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.myvijayawada.org/2012/12/victoria-jubilee-museum-vijayawada.html|title=Museum info|accessdate=12 June 2014|publisher=myvijayawada.org|archive-date=6 జూన్ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606204357/http://www.myvijayawada.org/2012/12/victoria-jubilee-museum-vijayawada.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1921 లో [[మహాత్మా గాంధీ|మహాత్మా గాంధీకి]] [[పింగళి వెంకయ్య|శ్రీ పింగళి వెంకయ్య]] త్రివర్ణ జెండాను ఈ ప్రదేశంలో సమర్పించారు. [[భవనము|భవనం]] ప్రారంభంలో పారిశ్రామిక ప్రదర్శనలను ఉంచారు.ఇది 1962 లో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం, పురావస్తు శాఖ, మ్యూజియమ్స్ విభాగం ఆధ్వర్యంలో ఒక పురావస్తు మ్యూజియంగా మార్చబడింది.&lt;ref name=&quot;museum&quot; /&gt;

== చిత్రాలు , శేషాలను ==
ఈ మ్యూజియంలో చారిత్రక గ్యాలరీలు, రాతి మీద రచనలు, [[నాణెం|నాణేలు]], [[కత్తులు]], శరీర కవచం,[[ఆయుధాలు]], [[ఆభరణాలు]], మొదలైనవి ఉన్నాయిఅలూరు తెల్లటి సున్నపురాయితో ఉన్న [[గౌతమ బుద్ధుడు|బుద్ధుడు]] (3 వ -4 వ శతాబ్దం), [[మహిషాసురుడు|మహిషాసురుడిని]] చంపిన [[శివుడు|శివ భగవానుడు]] దుర్గాదేవి విగ్రహం (2 వ శతాబ్దం) కూడా మ్యూజియంలో చూడవచ్చు..&lt;ref name=&quot;features&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.discoveredindia.com/andhra-pradesh/attractions/museums/victoria-jubilee-museum.htm|title=Museum features|accessdate=12 June 2014|publisher=discoveredindia.com|archive-date=22 డిసెంబరు 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141222234724/http://www.discoveredindia.com/andhra-pradesh/attractions/museums/victoria-jubilee-museum.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
[[దస్త్రం:A collected Bhairava sculpture at Bapu Museum.jpg|thumb|212x212px|బాపు మ్యూజియంలో భైరవుని విగ్రహం]]

==చిత్రమాలిక==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
File:Bapu_museum_21.jpg|బాపు మ్యూజియంలో రాణి విక్టోరియా విగ్రహం
File:Bapu Museum.jpg|కుడి| బాపు మ్యూజియం
  
&lt;/gallery&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==

* [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర పురావస్తు, మ్యూజియంల శాఖ]]

== మూలాలు ==
{{reflist}}
==ఇతర లింకులు==
{{commons category}}
{{coord missing|Andhra Pradesh}}

{{విజయవాడ విషయాలు}}

[[వర్గం:1887 స్థాపితాలు]]
[[వర్గం:సంగ్రహాలయాలు]]
[[వర్గం:భారతదేశంలోని పురావస్తు మ్యూజియంలు]]
[[వర్గం:విజయవాడ పర్యాటకం]]
[[వర్గం:ఎన్టీఆర్ జిల్లా పర్యాటక ప్రదేశాలు]]
[[వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]]</text>
      <sha1>hjohwne9a9odai7t7ohpkhpp0gketvd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957543</id>
      <parentid>4957542</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T07:06:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* చిత్రమాలిక */</comment>
      <origin>4957543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7641" sha1="f33u8fd2ylctpuqd5gkr9hgfr7j2snl" xml:space="preserve">{{Infobox park|name=బాపు_మ్యూజియం|photo=Bapu museum 18.jpg|photo_width=|photo_alt=|photo_caption=|type=|location=[[విజయవాడ]], [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]], {{flagicon|India}}[[India]]|coords=&lt;!--{{Coord|16|50|N|80|62|E|type:landmark|display=inline,title}}--&gt;|area=|created={{Start date|1887}}|operator=పురావస్తు , మ్యూజియమ్స్ శాఖ&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://aparchmuseums.nic.in/ | title=Department of Archaeology &amp; Museums | publisher=Government of Andhra Pradesh | location=India | accessdate=14 June 2017 }}&lt;/ref&gt;|visitation_num=|status=పునర్నిర్మాణం కింద ఉన్నది&lt;ref name=&quot;navya sahithi&quot;&gt;{{cite web|title=bapu museum|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/bapu-museum-to-reopen-with-new-frills/article18445473.ece|website=hindu|accessdate=13 May 2017}}&lt;/ref&gt;|map=|map_width=|map_alt=|map_caption=}}

'''బాపు మ్యూజియం''' (గతంలో: విక్టోరియా జూబ్లీ మ్యూజియం) ఒక పురావస్తు మ్యూజియం, ఇది [[విజయవాడ]] యొక్క [[మహాత్మా గాంధీ రోడ్ (విజయవాడ)|మహాత్మా గాంధీ రోడ్డులో]] ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/vijayawadas-bapu-museum-all-set-for-a-makeover/article8534490.ece|title=Vijayawada’s Bapu Museum all set for a makeover|last1=Shridharan|first1=J.R.|work=The Hindu|accessdate=15 June 2017|language=en}}&lt;/ref&gt; ప్రఖ్యాత చిత్ర దర్శకుడు, [[చిత్రకారుడు]], కార్టూనిస్ట్, [[రచయిత]] [[బాపు|బాపు (చలన చిత్ర దర్శకుడు)]] యొక్క జ్ఞాపకార్థంలో ఇది పేరు మార్చబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/bapu-museum-to-reopen-with-new-frills/article18445473.ece|title=Bapu museum to reopen with new frills|last=Sahiti|first=P. Navya|work=The Hindu|language=en|access-date=2017-06-14}}&lt;/ref&gt; మ్యూజియం పురావస్తు విభాగంచే నిర్వహించబడుతుంది.మ్యూజియం [[బౌద్ధ మతము|బౌద్ధ]], [[హిందూమతము|హిందూ]] శేషాలను [[శిల్పాలు]], చిత్రలేఖనాలు, కళాఖండాలు కలిగి ఉంది, వీటిలో కొన్ని 2 వ, 3 వ శతాబ్దాలకు చెందినవి. భవనం యొక్క నిర్మాణము ఒక ఇండో-యురోపియన్ శిల్పకళ నిర్మాణ శైలి, వంద సంవత్సరాల కన్నా ఎక్కువ పురాతనమైనది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.myvijayawada.org/2012/12/victoria-jubilee-museum-vijayawada.html|title=etymology of museum|accessdate=12 June 2014|publisher=myvijayawada|archive-date=6 జూన్ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606204357/http://www.myvijayawada.org/2012/12/victoria-jubilee-museum-vijayawada.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
1887 లో క్వీన్ విక్టోరియా స్వర్ణొత్సవాల్లో భాగంగా ఈ [[సంగ్రహాలయం|మ్యూజియం]] రూపొందించబడింది. 1887 జూన్ 27 న [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] కలెక్టర్ అయిన రాబర్ట్ సెవెల్ పునాది రాయి వేశాడు.&lt;ref name=&quot;museum&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.myvijayawada.org/2012/12/victoria-jubilee-museum-vijayawada.html|title=Museum info|accessdate=12 June 2014|publisher=myvijayawada.org|archive-date=6 జూన్ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606204357/http://www.myvijayawada.org/2012/12/victoria-jubilee-museum-vijayawada.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1921 లో [[మహాత్మా గాంధీ|మహాత్మా గాంధీకి]] [[పింగళి వెంకయ్య|శ్రీ పింగళి వెంకయ్య]] త్రివర్ణ జెండాను ఈ ప్రదేశంలో సమర్పించారు. [[భవనము|భవనం]] ప్రారంభంలో పారిశ్రామిక ప్రదర్శనలను ఉంచారు.ఇది 1962 లో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం, పురావస్తు శాఖ, మ్యూజియమ్స్ విభాగం ఆధ్వర్యంలో ఒక పురావస్తు మ్యూజియంగా మార్చబడింది.&lt;ref name=&quot;museum&quot; /&gt;

== చిత్రాలు , శేషాలను ==
ఈ మ్యూజియంలో చారిత్రక గ్యాలరీలు, రాతి మీద రచనలు, [[నాణెం|నాణేలు]], [[కత్తులు]], శరీర కవచం,[[ఆయుధాలు]], [[ఆభరణాలు]], మొదలైనవి ఉన్నాయిఅలూరు తెల్లటి సున్నపురాయితో ఉన్న [[గౌతమ బుద్ధుడు|బుద్ధుడు]] (3 వ -4 వ శతాబ్దం), [[మహిషాసురుడు|మహిషాసురుడిని]] చంపిన [[శివుడు|శివ భగవానుడు]] దుర్గాదేవి విగ్రహం (2 వ శతాబ్దం) కూడా మ్యూజియంలో చూడవచ్చు..&lt;ref name=&quot;features&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.discoveredindia.com/andhra-pradesh/attractions/museums/victoria-jubilee-museum.htm|title=Museum features|accessdate=12 June 2014|publisher=discoveredindia.com|archive-date=22 డిసెంబరు 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141222234724/http://www.discoveredindia.com/andhra-pradesh/attractions/museums/victoria-jubilee-museum.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
[[దస్త్రం:A collected Bhairava sculpture at Bapu Museum.jpg|thumb|212x212px|బాపు మ్యూజియంలో భైరవుని విగ్రహం]]

==చిత్రమాలిక==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
File:Bapu_museum_21.jpg|బాపు మ్యూజియంలో రాణి విక్టోరియా విగ్రహం
File:Bapu Museum.jpg|కుడి| బాపు మ్యూజియం
  
&lt;/gallery&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==

* [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర పురావస్తు, మ్యూజియంల శాఖ]]

== మూలాలు ==
{{reflist}}
==ఇతర లింకులు==
{{commons category}}
{{coord missing|Andhra Pradesh}}

{{విజయవాడ విషయాలు}}

[[వర్గం:1887 స్థాపితాలు]]
[[వర్గం:సంగ్రహాలయాలు]]
[[వర్గం:భారతదేశంలోని పురావస్తు మ్యూజియంలు]]
[[వర్గం:విజయవాడ పర్యాటకం]]
[[వర్గం:ఎన్టీఆర్ జిల్లా పర్యాటక ప్రదేశాలు]]
[[వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]]</text>
      <sha1>f33u8fd2ylctpuqd5gkr9hgfr7j2snl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957544</id>
      <parentid>4957543</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T07:07:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* చిత్రమాలిక */</comment>
      <origin>4957544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7628" sha1="rp3fayvxbo9bua087lv26d0m5892uvi" xml:space="preserve">{{Infobox park|name=బాపు_మ్యూజియం|photo=Bapu museum 18.jpg|photo_width=|photo_alt=|photo_caption=|type=|location=[[విజయవాడ]], [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]], {{flagicon|India}}[[India]]|coords=&lt;!--{{Coord|16|50|N|80|62|E|type:landmark|display=inline,title}}--&gt;|area=|created={{Start date|1887}}|operator=పురావస్తు , మ్యూజియమ్స్ శాఖ&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://aparchmuseums.nic.in/ | title=Department of Archaeology &amp; Museums | publisher=Government of Andhra Pradesh | location=India | accessdate=14 June 2017 }}&lt;/ref&gt;|visitation_num=|status=పునర్నిర్మాణం కింద ఉన్నది&lt;ref name=&quot;navya sahithi&quot;&gt;{{cite web|title=bapu museum|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/bapu-museum-to-reopen-with-new-frills/article18445473.ece|website=hindu|accessdate=13 May 2017}}&lt;/ref&gt;|map=|map_width=|map_alt=|map_caption=}}

'''బాపు మ్యూజియం''' (గతంలో: విక్టోరియా జూబ్లీ మ్యూజియం) ఒక పురావస్తు మ్యూజియం, ఇది [[విజయవాడ]] యొక్క [[మహాత్మా గాంధీ రోడ్ (విజయవాడ)|మహాత్మా గాంధీ రోడ్డులో]] ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/vijayawadas-bapu-museum-all-set-for-a-makeover/article8534490.ece|title=Vijayawada’s Bapu Museum all set for a makeover|last1=Shridharan|first1=J.R.|work=The Hindu|accessdate=15 June 2017|language=en}}&lt;/ref&gt; ప్రఖ్యాత చిత్ర దర్శకుడు, [[చిత్రకారుడు]], కార్టూనిస్ట్, [[రచయిత]] [[బాపు|బాపు (చలన చిత్ర దర్శకుడు)]] యొక్క జ్ఞాపకార్థంలో ఇది పేరు మార్చబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/bapu-museum-to-reopen-with-new-frills/article18445473.ece|title=Bapu museum to reopen with new frills|last=Sahiti|first=P. Navya|work=The Hindu|language=en|access-date=2017-06-14}}&lt;/ref&gt; మ్యూజియం పురావస్తు విభాగంచే నిర్వహించబడుతుంది.మ్యూజియం [[బౌద్ధ మతము|బౌద్ధ]], [[హిందూమతము|హిందూ]] శేషాలను [[శిల్పాలు]], చిత్రలేఖనాలు, కళాఖండాలు కలిగి ఉంది, వీటిలో కొన్ని 2 వ, 3 వ శతాబ్దాలకు చెందినవి. భవనం యొక్క నిర్మాణము ఒక ఇండో-యురోపియన్ శిల్పకళ నిర్మాణ శైలి, వంద సంవత్సరాల కన్నా ఎక్కువ పురాతనమైనది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.myvijayawada.org/2012/12/victoria-jubilee-museum-vijayawada.html|title=etymology of museum|accessdate=12 June 2014|publisher=myvijayawada|archive-date=6 జూన్ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606204357/http://www.myvijayawada.org/2012/12/victoria-jubilee-museum-vijayawada.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
1887 లో క్వీన్ విక్టోరియా స్వర్ణొత్సవాల్లో భాగంగా ఈ [[సంగ్రహాలయం|మ్యూజియం]] రూపొందించబడింది. 1887 జూన్ 27 న [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] కలెక్టర్ అయిన రాబర్ట్ సెవెల్ పునాది రాయి వేశాడు.&lt;ref name=&quot;museum&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.myvijayawada.org/2012/12/victoria-jubilee-museum-vijayawada.html|title=Museum info|accessdate=12 June 2014|publisher=myvijayawada.org|archive-date=6 జూన్ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606204357/http://www.myvijayawada.org/2012/12/victoria-jubilee-museum-vijayawada.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1921 లో [[మహాత్మా గాంధీ|మహాత్మా గాంధీకి]] [[పింగళి వెంకయ్య|శ్రీ పింగళి వెంకయ్య]] త్రివర్ణ జెండాను ఈ ప్రదేశంలో సమర్పించారు. [[భవనము|భవనం]] ప్రారంభంలో పారిశ్రామిక ప్రదర్శనలను ఉంచారు.ఇది 1962 లో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం, పురావస్తు శాఖ, మ్యూజియమ్స్ విభాగం ఆధ్వర్యంలో ఒక పురావస్తు మ్యూజియంగా మార్చబడింది.&lt;ref name=&quot;museum&quot; /&gt;

== చిత్రాలు , శేషాలను ==
ఈ మ్యూజియంలో చారిత్రక గ్యాలరీలు, రాతి మీద రచనలు, [[నాణెం|నాణేలు]], [[కత్తులు]], శరీర కవచం,[[ఆయుధాలు]], [[ఆభరణాలు]], మొదలైనవి ఉన్నాయిఅలూరు తెల్లటి సున్నపురాయితో ఉన్న [[గౌతమ బుద్ధుడు|బుద్ధుడు]] (3 వ -4 వ శతాబ్దం), [[మహిషాసురుడు|మహిషాసురుడిని]] చంపిన [[శివుడు|శివ భగవానుడు]] దుర్గాదేవి విగ్రహం (2 వ శతాబ్దం) కూడా మ్యూజియంలో చూడవచ్చు..&lt;ref name=&quot;features&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.discoveredindia.com/andhra-pradesh/attractions/museums/victoria-jubilee-museum.htm|title=Museum features|accessdate=12 June 2014|publisher=discoveredindia.com|archive-date=22 డిసెంబరు 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141222234724/http://www.discoveredindia.com/andhra-pradesh/attractions/museums/victoria-jubilee-museum.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
[[దస్త్రం:A collected Bhairava sculpture at Bapu Museum.jpg|thumb|212x212px|బాపు మ్యూజియంలో భైరవుని విగ్రహం]]

==చిత్రమాలిక==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;160&quot;&gt;
File:Bapu_museum_21.jpg|బాపు మ్యూజియంలో రాణి విక్టోరియా విగ్రహం
File:Bapu Museum.jpg| బాపు మ్యూజియం
  
&lt;/gallery&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==

* [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర పురావస్తు, మ్యూజియంల శాఖ]]

== మూలాలు ==
{{reflist}}
==ఇతర లింకులు==
{{commons category}}
{{coord missing|Andhra Pradesh}}

{{విజయవాడ విషయాలు}}

[[వర్గం:1887 స్థాపితాలు]]
[[వర్గం:సంగ్రహాలయాలు]]
[[వర్గం:భారతదేశంలోని పురావస్తు మ్యూజియంలు]]
[[వర్గం:విజయవాడ పర్యాటకం]]
[[వర్గం:ఎన్టీఆర్ జిల్లా పర్యాటక ప్రదేశాలు]]
[[వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]]</text>
      <sha1>rp3fayvxbo9bua087lv26d0m5892uvi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కె.వి.కె.రామారావు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>251408</id>
    <revision>
      <id>4957500</id>
      <parentid>4808803</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:07:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>/* మరణం */</comment>
      <origin>4957500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17790" sha1="07xtsz92oucp39aapxotmlghpp1hf3j" xml:space="preserve">{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి
| name =  కొరిటాల వెంకటకోదండ రామారావు
| education=బి.ఎస్.సి., ఎం.ఎ., డి.ఎల్.ఎస్.సి.,
| residence =
| image =File:K.V.K.Ramarao.jpg
| imagesize = 200px
| caption = K.V.K
| birth_name = 
| birth_date = 1940, నవంబరు, 23
| birth_place = గుంటూరు జిల్లా, నరసరావుపేట మండలం, నరసరావుపేట పట్టణం
| native_place = 
| death_date = 
| death_place = 
| death_cause = 
| known = 
| occupation =విశ్రాంత గ్రంధాలయాధికారి, (యస్.యస్.యన్.కళాశాల)&lt;br /&gt;నరసరావుపేట రంగస్థలి గౌరవ అధ్యక్షులు&lt;br /&gt; ఈనాడు జర్నలిష్టు &lt;br /&gt; సేఫ్ ఫార్మాష్యూటికల్స్ మాజీ యమ్.డి. &lt;br /&gt;నరసరావుపేట టౌనుహాలు మాజీ కార్యదర్శి &lt;br /&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాభ్ది ఉత్సవాల సావనీర్ కమిటీ అధ్యక్షులు
| title = 
| salary = 
| term =
| predecessor = 
| successor = 
| party = 
| boards =
| religion =
| wife = 
| spouse= సరస్వతి
| partner =
| children = బాబు శ్రీనివాస్,శ్రీదేవి,జయశ్రీ
| father = వేంకటరత్తయ్య, దత్తు తండ్రి పేరయ్య
| mother = రామకోటమ్మ, దత్తు తల్లి రత్తమ్మ
| website =
| footnotes = 
| employer =
| height = 
| weight =
| signature =
}}

'''కె.వి.కె.రామారావు,''' సీనియర్ జర్నలిస్టు.ఇతను [[పల్నాడు జిల్లా]] పరిసర ప్రాంత ప్రజలందరికి ఈనాడు రామారావుగా సుపరిచితుడు.రామారావు [[నరసరావుపేట]] పట్టణంలో 1940 నవంబరు 23న కొరిటాల వెంకటరత్తయ్య,రామకోటమ్మ దంపతులకు  జన్మించారు.ఇతని దత్త తల్లిదండ్రులు కొరిటాల పేరయ్య, రత్తమ్మలు.

== బాల్యం, విద్యాభ్యాసం ==
[[ప్రాథమిక విద్య|ప్రాథమిక]] విద్యాబ్యాసం [[నరసరావుపేట]] పట్టణం, పలనాడు రోడ్డులోని శీనయ్య మాష్టారు బడిలో జరిగింది.ఆ బడి మునిసిపల్ హైస్కూలు, దుర్గా ఫొటో స్టూడియో మధ్యలో ఉండేది.బడిలో విరామం దొరికిన వెంటనే ఆటకాయితనంగా పక్కనే ఉన్న ఫోటో స్టూడియో దగ్గరకు వెళ్లేవారు.అది ఒక అలవాటుగా మారి ఫొటో స్టూడియోకు దగ్గరయ్యాడు.స్టూడియో యజమాని రాధాకృష్ణతో ఫొటో ఎలా తీయాలి,తీసిన తరువాత ఫోటో ప్రింటు ఎలా తీస్తారనే ప్రశ్నలుతో అడిగి తెలుసుకునేవాడు.రాధాకృష్ణ ఇతని ఆసక్తిని గమనించి అడిగిన ప్రశ్నల అన్నిటికి ఓపికతో వివరించేవారు.శలవు రోజులలో అతనితో పొరుగు గ్రామాలలో ఫొటోలు తీయటానికి వెళ్లుతూ తీసుకు వెళ్లేవారు.రాధాకృష్ణ  చిన్న గిన్నెలో భస్మాన్ని వెలిగించి ఫొటో తీసేవాడు.బల్పులో అనేక ఫిలమెంట్లు ఒకసారిగా వెలిగించి ఫొటో తీసేవారు.ఆ తరువాత ప్లాష్ లైట్లు యుగం వచ్చింది.అలా ఒక్కటొక్కటీ రాధాకృష్ణ  దగ్గర చిన్నతనంలో నేర్చుకున్నారు. ఉత్సాహంగా తను ఏరోజు ఏమి నేర్చుకుందీ,తన తోటివారికి చెప్పేవారు.ఆరో తరగతి నుండి యస్.యస్.యల్.సి. (11వ తరగతి) వరకు మునిసిపల్ హైస్కూలులో చదివారు.

== యవ్వనం, ఉన్నత విద్యాభ్యాసం ==
ఇంటర్మీడియట్ నరసరావుపేట పట్టణంలోని [[శ్రీ సుబ్బరాయ, నారాయణ కళాశాల (నరసరావుపేట)|శ్రీ సుబ్బరాయ, నారాయణ కళాశాలలో]] చదివారు. ఇంటర్మీడియట్ చదువుతూ [[ఆటలు]] వైపు మొగ్గు చూపాడు.ఇంతలో ఇతని తండ్రి వెంకటరత్తయ్య ఉద్యోగరీత్యా [[చీరాల]] బదిలీ అయినందున, చీరాల వి.ఆర్.ఎస్. అండ్ వై.ఆర్.ఎన్. కళాశాలలో బి.ఎ. డిగ్రీ చదివిన సమయంలోను అదే ఆటలనందు ఆసక్తి కొనసాగించాడు.కళాశాలలో రెండు సంవత్సరాలు క్రికెట్ టీము కెప్టెన్ గా వ్యవహరించారు.మరో వైపు నాటకాల నందు ఆసక్తి పెంపొందించుకొని, డైరెక్షన్ పరంగా నడక సాగించాడు.ఆంధ్రా యూనివర్శిటీ నుండి లైబ్రరీ సైన్సు డిప్లొమా పొందారు.

== ఉద్యోగ ఆరంగేట్రం ==
లైబ్రరీ సైన్సు డిప్లొమా పొందిన తరువాత నరసరావుపేట పట్టణంలోని తాను [[ఇంటర్మీడియట్ విద్య|ఇంటర్మీడియట్]] చదివిన యస్.యస్.యన్.కళాశాలలోని గ్రంధాలయానికి 1965 జులై 16 న మొదటి లైబ్రేరియన్‌గా చేరాడు. ప్రధాన వృత్తిలోకి చేరినా ఇతనికి ఆసక్తి ఉన్న క్రీడా విభాగం,[[సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం|సాంస్కృతిక]] రంగాలను వదలి పెట్టలేదు. 1965 కు ముందు కళాశాలలో సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు నామమాత్రంగా జరిగేవి. ఆసమయంలో కళాశాల ప్రిన్సిపాల్‌గా ఇలీంద్ర రంగనాయకులు పనిచేసేవాడు. అతను కేవలం విద్యార్థుల చదువు మీద మాత్రమే శ్రద్ద చూపేవారు.సాంస్కృతిక,క్రీడా రంగాలు విద్యార్థుల చదువును దెబ్బ తీస్తాయని అతనుకున్న నమ్మంకంతో ఒప్పు కునేవాడు కాదు.అతనికి ఎవరైనా నచ్చ చెప్పాలన్నా భయపడేవారు. అలాంటి తరుణంలో రామారావు తనకు ప్రవృత్తిగా ఆసక్తి ఉన్న సాంస్కృతిక,క్రీడల రంగాలవైపు ప్రిన్సిపాల్ రంగనాయకులును ఒప్పించి, అతనిలో ఉన్న అభిప్రాయాన్ని మరలించారు. రామారావు కృషి వలన కళాశాలలో అంతర్  కళాశాలల నాటిక పోటీలను 12 సంవత్సరాలు వరుసగా రామారావు ఆధ్వర్యంలో జరిగాయి.[[కళాశాల]]లోని లలిత కళాసమితి ఆధ్వర్యంలో జరిగిన అనేక కార్యక్రమాలు దాదావు ఇతని కృషితోనే జరిగాయి.గోవాలో జరిగిన ఆల్ ఇండియా గ్రంధాలయాధికారులు కాన్ఫెరెన్స్ సందర్బంగా గ్రంధాలయాల నిర్మాణానికి కేంధ్ర ప్రభుత్వ గ్రాంటును ఇస్తున్నట్టు తెలుసుకుని,డిల్లీ వెళ్ళి 4,65000/- తీసుకువచ్చి 1979లో గ్రంధాలయ నిర్మాణం చేసిన ఘనత రామారావుకు దక్కింది.గ్రంధాలయాధికారిగా 33 సంవత్సరాలు పనిచేసి 1998 నవంబరు 30 న పదవీ విరమణ గావించారు.

== ఈనాడు రామారావుగా గుర్తింపు ==
ప్రధాన వృత్తి, ప్రవత్తులకుతోడు 1979లో [[ఈనాడు]] విలేకరిగా చేరి 1998 వరకు పనిచేసారు. ఆరకంగా పట్టణంలోని, గ్రామాలలోని ప్రజలకు చాలా దగ్గరయ్యాడు.ఈనాడు దినపత్రిక కొత్తగా వెలువడే రోజుల్లో నరసరావుపేట పట్టణవార్తలు,గ్రామాల వార్తలు ముందుగా ఈనాడులో మాత్రమే వచ్చేవి. వార్తలు నిష్పక్షపాతంగా ఉండేవి. జరిగింది జరిగినట్లుగా రాయటంలో అతనికి సరిలేరు అనే భావన ప్రజలలో ఉండేది. ఆ కారణంగా ఇంటిపేరు మరుగునపడి ఈనాడు రామారావు (విలేఖరి) గా ప్రజలకు చాలా దగ్గరయ్యాడు. జిల్లాలో ఈనాడు విలేఖరిగా, ప్రముఖ [[పాత్రికేయులు|పాత్రికేయుడు]]గా గుర్తింపు పొందారు.అలాగే రామారావు ఈనాడు దినపత్రిక అధినేత రామోజిరావు గుర్తింపును పొందాడు.

== సేఫ్ మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా పదవీ నిర్వహణ ==

నరసరావుపేట - [[సత్తెనపల్లి]] రోడ్డులో ఉన్న సేఫ్ ఫార్మా స్యూటికల్స్ కంపెనీ,దాని మూడు అనుబంధ కంపెనీలు నష్టాల బాటలో పయనించే సమయంలో మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా 2000 సంవత్సరంలో పదవీ భాధ్యతలు స్వీకరించి, 2008 వరకు పనిచేసారు.కంపెనీని సమర్థవంతంగా నిర్వహించి లాభాలవైపు మరలించి మొదటిసారిగా షేర్ హోల్డర్సుకు  డివిడెంట్లు పంచిన మొదటి మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా పేరు పొందారు.కంపెనీ పరిసర ప్రాంతంలో మొక్కలు నాటించి, కంపెనీ నుండి వెలువడే వ్యర్ధ పదార్థాలు ప్రజలకు హాని కలిగించని రీతిలో [[పర్యావరణం]] కాపాడాడు.ఇతను పని చేసిన సమయంలో గ్రామీణ ప్రాంతాలలోని నిరుద్యోగులుగా ఉన్న అనేకమంది యువకులకు ఉద్యోగాలు ఇచ్చి ఉపాధి కల్పించాడు.[[ప్రభుత్వం]] నుండి మేనేజింగ్ డైరెక్టరు హోదాలో ఉత్తమ కంపెనీ అవార్టును స్వీకరించారు.

== పట్టణ ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాలకు మూల కారకుడు ==
ఈనాడు దిన పత్రికలలో నరసరావుపేటకు చరిత్ర రాస్తూ పట్టణానికి 200 ఏళ్ల చరిత్ర ఉందని ప్రముఖులకు తెలియజేస్తూ, రెండువందల ఏళ్ల పండగ జరపటానికి నాంది పలికిన మొదటి వ్యక్తి.&lt;ref&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచిక 1997 జూన్ 27-29 సందేశం (నాంది)&lt;/ref&gt; అప్పటి మంత్రివర్యులు, ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభాపతి  కోడెల శివప్రసాదరావుతో పలుమార్లు చర్చించి, కార్యచరణ ప్రణాళిక తయారుచేసి ఉత్సవాలు ఘనంగా జరగటానికి తగిన క్రియాశీలక పాత్ర వహించారు.అదే సందర్బంలో సావనీర్ కమిటీ చైర్మన్‌గా నియమితులయ్యాడు. గతంలో నరసరావుపేటకు పేరు తెచ్చిన విషయాలును సేకరించి చెప్పి, మరికొంత మందిచేత వారికి తెలిసిన పట్టణ గత విశేషాలు గురించి పలువరి ద్వారా వ్యాసాలు రాయించి, సావనీరును గొప్పగా తన చేతుల మీదుగా తీర్చిదిద్దాడు. అంతేగాదు 1916 ఆ ప్రాంతంలో నరసరావుపేటకు మొదటిసారిగా శౌరయ్య బ్రదర్స్ తొలి బస్సును ప్రవేశపెట్టిన విషయంపై &quot;మా ఊరొచ్చిన మరబండి&quot; అనే వ్వాసం బస్సును గురించి, ఆ బస్సును నడుపుటకు అప్పడు వాళ్లు పడిన సాదక బాధకాలు నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచికలో కళ్లకు కనపడినట్లు రాసారు.&lt;ref&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచిక 1997 జూన్ 27-29 ఇదీ &amp;nbsp; వరస|&quot;మా ఊరొచ్చిన మరబండి&quot;| పేజీ నెం.99&lt;/ref&gt;

== మరణం ==
రామారావు అతని 86 సంవత్సరాల వయసులో అనారోగ్యంతో 2026 ఏప్రిల్ 23న స్వర్గస్తులైనారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/satyam+news-epaper-satyam/eenaadu+raamaaraavu+maastaaru+ika+leru-newsid-n708468981|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|date=2026-04-14|work=Dailyhunt|access-date=2026-04-24|language=te-IN}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాల జాబితా}}

== వెలుపలి లంకెలు ==

[[వర్గం:1940 జననాలు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా పాత్రికేయులు]]
[[వర్గం:చేసిన పని వలన పేరు మారిన ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:నరసరావుపేట]]
[[వర్గం:2026 మరణాలు]]</text>
      <sha1>07xtsz92oucp39aapxotmlghpp1hf3j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957507</id>
      <parentid>4957500</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:20:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:నరసరావుపేట]] ను తీసివేసారు;  [[వర్గం:పల్నాడు జిల్లా వ్యక్తులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4957507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17828" sha1="fjbs94gbsyi5y95wqskeufyqcadkbdg" xml:space="preserve">{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి
| name =  కొరిటాల వెంకటకోదండ రామారావు
| education=బి.ఎస్.సి., ఎం.ఎ., డి.ఎల్.ఎస్.సి.,
| residence =
| image =File:K.V.K.Ramarao.jpg
| imagesize = 200px
| caption = K.V.K
| birth_name = 
| birth_date = 1940, నవంబరు, 23
| birth_place = గుంటూరు జిల్లా, నరసరావుపేట మండలం, నరసరావుపేట పట్టణం
| native_place = 
| death_date = 
| death_place = 
| death_cause = 
| known = 
| occupation =విశ్రాంత గ్రంధాలయాధికారి, (యస్.యస్.యన్.కళాశాల)&lt;br /&gt;నరసరావుపేట రంగస్థలి గౌరవ అధ్యక్షులు&lt;br /&gt; ఈనాడు జర్నలిష్టు &lt;br /&gt; సేఫ్ ఫార్మాష్యూటికల్స్ మాజీ యమ్.డి. &lt;br /&gt;నరసరావుపేట టౌనుహాలు మాజీ కార్యదర్శి &lt;br /&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాభ్ది ఉత్సవాల సావనీర్ కమిటీ అధ్యక్షులు
| title = 
| salary = 
| term =
| predecessor = 
| successor = 
| party = 
| boards =
| religion =
| wife = 
| spouse= సరస్వతి
| partner =
| children = బాబు శ్రీనివాస్,శ్రీదేవి,జయశ్రీ
| father = వేంకటరత్తయ్య, దత్తు తండ్రి పేరయ్య
| mother = రామకోటమ్మ, దత్తు తల్లి రత్తమ్మ
| website =
| footnotes = 
| employer =
| height = 
| weight =
| signature =
}}

'''కె.వి.కె.రామారావు,''' సీనియర్ జర్నలిస్టు.ఇతను [[పల్నాడు జిల్లా]] పరిసర ప్రాంత ప్రజలందరికి ఈనాడు రామారావుగా సుపరిచితుడు.రామారావు [[నరసరావుపేట]] పట్టణంలో 1940 నవంబరు 23న కొరిటాల వెంకటరత్తయ్య,రామకోటమ్మ దంపతులకు  జన్మించారు.ఇతని దత్త తల్లిదండ్రులు కొరిటాల పేరయ్య, రత్తమ్మలు.

== బాల్యం, విద్యాభ్యాసం ==
[[ప్రాథమిక విద్య|ప్రాథమిక]] విద్యాబ్యాసం [[నరసరావుపేట]] పట్టణం, పలనాడు రోడ్డులోని శీనయ్య మాష్టారు బడిలో జరిగింది.ఆ బడి మునిసిపల్ హైస్కూలు, దుర్గా ఫొటో స్టూడియో మధ్యలో ఉండేది.బడిలో విరామం దొరికిన వెంటనే ఆటకాయితనంగా పక్కనే ఉన్న ఫోటో స్టూడియో దగ్గరకు వెళ్లేవారు.అది ఒక అలవాటుగా మారి ఫొటో స్టూడియోకు దగ్గరయ్యాడు.స్టూడియో యజమాని రాధాకృష్ణతో ఫొటో ఎలా తీయాలి,తీసిన తరువాత ఫోటో ప్రింటు ఎలా తీస్తారనే ప్రశ్నలుతో అడిగి తెలుసుకునేవాడు.రాధాకృష్ణ ఇతని ఆసక్తిని గమనించి అడిగిన ప్రశ్నల అన్నిటికి ఓపికతో వివరించేవారు.శలవు రోజులలో అతనితో పొరుగు గ్రామాలలో ఫొటోలు తీయటానికి వెళ్లుతూ తీసుకు వెళ్లేవారు.రాధాకృష్ణ  చిన్న గిన్నెలో భస్మాన్ని వెలిగించి ఫొటో తీసేవాడు.బల్పులో అనేక ఫిలమెంట్లు ఒకసారిగా వెలిగించి ఫొటో తీసేవారు.ఆ తరువాత ప్లాష్ లైట్లు యుగం వచ్చింది.అలా ఒక్కటొక్కటీ రాధాకృష్ణ  దగ్గర చిన్నతనంలో నేర్చుకున్నారు. ఉత్సాహంగా తను ఏరోజు ఏమి నేర్చుకుందీ,తన తోటివారికి చెప్పేవారు.ఆరో తరగతి నుండి యస్.యస్.యల్.సి. (11వ తరగతి) వరకు మునిసిపల్ హైస్కూలులో చదివారు.

== యవ్వనం, ఉన్నత విద్యాభ్యాసం ==
ఇంటర్మీడియట్ నరసరావుపేట పట్టణంలోని [[శ్రీ సుబ్బరాయ, నారాయణ కళాశాల (నరసరావుపేట)|శ్రీ సుబ్బరాయ, నారాయణ కళాశాలలో]] చదివారు. ఇంటర్మీడియట్ చదువుతూ [[ఆటలు]] వైపు మొగ్గు చూపాడు.ఇంతలో ఇతని తండ్రి వెంకటరత్తయ్య ఉద్యోగరీత్యా [[చీరాల]] బదిలీ అయినందున, చీరాల వి.ఆర్.ఎస్. అండ్ వై.ఆర్.ఎన్. కళాశాలలో బి.ఎ. డిగ్రీ చదివిన సమయంలోను అదే ఆటలనందు ఆసక్తి కొనసాగించాడు.కళాశాలలో రెండు సంవత్సరాలు క్రికెట్ టీము కెప్టెన్ గా వ్యవహరించారు.మరో వైపు నాటకాల నందు ఆసక్తి పెంపొందించుకొని, డైరెక్షన్ పరంగా నడక సాగించాడు.ఆంధ్రా యూనివర్శిటీ నుండి లైబ్రరీ సైన్సు డిప్లొమా పొందారు.

== ఉద్యోగ ఆరంగేట్రం ==
లైబ్రరీ సైన్సు డిప్లొమా పొందిన తరువాత నరసరావుపేట పట్టణంలోని తాను [[ఇంటర్మీడియట్ విద్య|ఇంటర్మీడియట్]] చదివిన యస్.యస్.యన్.కళాశాలలోని గ్రంధాలయానికి 1965 జులై 16 న మొదటి లైబ్రేరియన్‌గా చేరాడు. ప్రధాన వృత్తిలోకి చేరినా ఇతనికి ఆసక్తి ఉన్న క్రీడా విభాగం,[[సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం|సాంస్కృతిక]] రంగాలను వదలి పెట్టలేదు. 1965 కు ముందు కళాశాలలో సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు నామమాత్రంగా జరిగేవి. ఆసమయంలో కళాశాల ప్రిన్సిపాల్‌గా ఇలీంద్ర రంగనాయకులు పనిచేసేవాడు. అతను కేవలం విద్యార్థుల చదువు మీద మాత్రమే శ్రద్ద చూపేవారు.సాంస్కృతిక,క్రీడా రంగాలు విద్యార్థుల చదువును దెబ్బ తీస్తాయని అతనుకున్న నమ్మంకంతో ఒప్పు కునేవాడు కాదు.అతనికి ఎవరైనా నచ్చ చెప్పాలన్నా భయపడేవారు. అలాంటి తరుణంలో రామారావు తనకు ప్రవృత్తిగా ఆసక్తి ఉన్న సాంస్కృతిక,క్రీడల రంగాలవైపు ప్రిన్సిపాల్ రంగనాయకులును ఒప్పించి, అతనిలో ఉన్న అభిప్రాయాన్ని మరలించారు. రామారావు కృషి వలన కళాశాలలో అంతర్  కళాశాలల నాటిక పోటీలను 12 సంవత్సరాలు వరుసగా రామారావు ఆధ్వర్యంలో జరిగాయి.[[కళాశాల]]లోని లలిత కళాసమితి ఆధ్వర్యంలో జరిగిన అనేక కార్యక్రమాలు దాదావు ఇతని కృషితోనే జరిగాయి.గోవాలో జరిగిన ఆల్ ఇండియా గ్రంధాలయాధికారులు కాన్ఫెరెన్స్ సందర్బంగా గ్రంధాలయాల నిర్మాణానికి కేంధ్ర ప్రభుత్వ గ్రాంటును ఇస్తున్నట్టు తెలుసుకుని,డిల్లీ వెళ్ళి 4,65000/- తీసుకువచ్చి 1979లో గ్రంధాలయ నిర్మాణం చేసిన ఘనత రామారావుకు దక్కింది.గ్రంధాలయాధికారిగా 33 సంవత్సరాలు పనిచేసి 1998 నవంబరు 30 న పదవీ విరమణ గావించారు.

== ఈనాడు రామారావుగా గుర్తింపు ==
ప్రధాన వృత్తి, ప్రవత్తులకుతోడు 1979లో [[ఈనాడు]] విలేకరిగా చేరి 1998 వరకు పనిచేసారు. ఆరకంగా పట్టణంలోని, గ్రామాలలోని ప్రజలకు చాలా దగ్గరయ్యాడు.ఈనాడు దినపత్రిక కొత్తగా వెలువడే రోజుల్లో నరసరావుపేట పట్టణవార్తలు,గ్రామాల వార్తలు ముందుగా ఈనాడులో మాత్రమే వచ్చేవి. వార్తలు నిష్పక్షపాతంగా ఉండేవి. జరిగింది జరిగినట్లుగా రాయటంలో అతనికి సరిలేరు అనే భావన ప్రజలలో ఉండేది. ఆ కారణంగా ఇంటిపేరు మరుగునపడి ఈనాడు రామారావు (విలేఖరి) గా ప్రజలకు చాలా దగ్గరయ్యాడు. జిల్లాలో ఈనాడు విలేఖరిగా, ప్రముఖ [[పాత్రికేయులు|పాత్రికేయుడు]]గా గుర్తింపు పొందారు.అలాగే రామారావు ఈనాడు దినపత్రిక అధినేత రామోజిరావు గుర్తింపును పొందాడు.

== సేఫ్ మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా పదవీ నిర్వహణ ==

నరసరావుపేట - [[సత్తెనపల్లి]] రోడ్డులో ఉన్న సేఫ్ ఫార్మా స్యూటికల్స్ కంపెనీ,దాని మూడు అనుబంధ కంపెనీలు నష్టాల బాటలో పయనించే సమయంలో మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా 2000 సంవత్సరంలో పదవీ భాధ్యతలు స్వీకరించి, 2008 వరకు పనిచేసారు.కంపెనీని సమర్థవంతంగా నిర్వహించి లాభాలవైపు మరలించి మొదటిసారిగా షేర్ హోల్డర్సుకు  డివిడెంట్లు పంచిన మొదటి మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా పేరు పొందారు.కంపెనీ పరిసర ప్రాంతంలో మొక్కలు నాటించి, కంపెనీ నుండి వెలువడే వ్యర్ధ పదార్థాలు ప్రజలకు హాని కలిగించని రీతిలో [[పర్యావరణం]] కాపాడాడు.ఇతను పని చేసిన సమయంలో గ్రామీణ ప్రాంతాలలోని నిరుద్యోగులుగా ఉన్న అనేకమంది యువకులకు ఉద్యోగాలు ఇచ్చి ఉపాధి కల్పించాడు.[[ప్రభుత్వం]] నుండి మేనేజింగ్ డైరెక్టరు హోదాలో ఉత్తమ కంపెనీ అవార్టును స్వీకరించారు.

== పట్టణ ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాలకు మూల కారకుడు ==
ఈనాడు దిన పత్రికలలో నరసరావుపేటకు చరిత్ర రాస్తూ పట్టణానికి 200 ఏళ్ల చరిత్ర ఉందని ప్రముఖులకు తెలియజేస్తూ, రెండువందల ఏళ్ల పండగ జరపటానికి నాంది పలికిన మొదటి వ్యక్తి.&lt;ref&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచిక 1997 జూన్ 27-29 సందేశం (నాంది)&lt;/ref&gt; అప్పటి మంత్రివర్యులు, ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభాపతి  కోడెల శివప్రసాదరావుతో పలుమార్లు చర్చించి, కార్యచరణ ప్రణాళిక తయారుచేసి ఉత్సవాలు ఘనంగా జరగటానికి తగిన క్రియాశీలక పాత్ర వహించారు.అదే సందర్బంలో సావనీర్ కమిటీ చైర్మన్‌గా నియమితులయ్యాడు. గతంలో నరసరావుపేటకు పేరు తెచ్చిన విషయాలును సేకరించి చెప్పి, మరికొంత మందిచేత వారికి తెలిసిన పట్టణ గత విశేషాలు గురించి పలువరి ద్వారా వ్యాసాలు రాయించి, సావనీరును గొప్పగా తన చేతుల మీదుగా తీర్చిదిద్దాడు. అంతేగాదు 1916 ఆ ప్రాంతంలో నరసరావుపేటకు మొదటిసారిగా శౌరయ్య బ్రదర్స్ తొలి బస్సును ప్రవేశపెట్టిన విషయంపై &quot;మా ఊరొచ్చిన మరబండి&quot; అనే వ్వాసం బస్సును గురించి, ఆ బస్సును నడుపుటకు అప్పడు వాళ్లు పడిన సాదక బాధకాలు నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచికలో కళ్లకు కనపడినట్లు రాసారు.&lt;ref&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచిక 1997 జూన్ 27-29 ఇదీ &amp;nbsp; వరస|&quot;మా ఊరొచ్చిన మరబండి&quot;| పేజీ నెం.99&lt;/ref&gt;

== మరణం ==
రామారావు అతని 86 సంవత్సరాల వయసులో అనారోగ్యంతో 2026 ఏప్రిల్ 23న స్వర్గస్తులైనారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/satyam+news-epaper-satyam/eenaadu+raamaaraavu+maastaaru+ika+leru-newsid-n708468981|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|date=2026-04-14|work=Dailyhunt|access-date=2026-04-24|language=te-IN}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాల జాబితా}}

== వెలుపలి లంకెలు ==

[[వర్గం:1940 జననాలు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా పాత్రికేయులు]]
[[వర్గం:చేసిన పని వలన పేరు మారిన ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:పల్నాడు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:2026 మరణాలు]]</text>
      <sha1>fjbs94gbsyi5y95wqskeufyqcadkbdg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957508</id>
      <parentid>4957507</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:22:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:ఈనాడు పాత్రికేయులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4957508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17901" sha1="3rvsphxcqv8xd9o2vnbsai544n63waf" xml:space="preserve">{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి
| name =  కొరిటాల వెంకటకోదండ రామారావు
| education=బి.ఎస్.సి., ఎం.ఎ., డి.ఎల్.ఎస్.సి.,
| residence =
| image =File:K.V.K.Ramarao.jpg
| imagesize = 200px
| caption = K.V.K
| birth_name = 
| birth_date = 1940, నవంబరు, 23
| birth_place = గుంటూరు జిల్లా, నరసరావుపేట మండలం, నరసరావుపేట పట్టణం
| native_place = 
| death_date = 
| death_place = 
| death_cause = 
| known = 
| occupation =విశ్రాంత గ్రంధాలయాధికారి, (యస్.యస్.యన్.కళాశాల)&lt;br /&gt;నరసరావుపేట రంగస్థలి గౌరవ అధ్యక్షులు&lt;br /&gt; ఈనాడు జర్నలిష్టు &lt;br /&gt; సేఫ్ ఫార్మాష్యూటికల్స్ మాజీ యమ్.డి. &lt;br /&gt;నరసరావుపేట టౌనుహాలు మాజీ కార్యదర్శి &lt;br /&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాభ్ది ఉత్సవాల సావనీర్ కమిటీ అధ్యక్షులు
| title = 
| salary = 
| term =
| predecessor = 
| successor = 
| party = 
| boards =
| religion =
| wife = 
| spouse= సరస్వతి
| partner =
| children = బాబు శ్రీనివాస్,శ్రీదేవి,జయశ్రీ
| father = వేంకటరత్తయ్య, దత్తు తండ్రి పేరయ్య
| mother = రామకోటమ్మ, దత్తు తల్లి రత్తమ్మ
| website =
| footnotes = 
| employer =
| height = 
| weight =
| signature =
}}

'''కె.వి.కె.రామారావు,''' సీనియర్ జర్నలిస్టు.ఇతను [[పల్నాడు జిల్లా]] పరిసర ప్రాంత ప్రజలందరికి ఈనాడు రామారావుగా సుపరిచితుడు.రామారావు [[నరసరావుపేట]] పట్టణంలో 1940 నవంబరు 23న కొరిటాల వెంకటరత్తయ్య,రామకోటమ్మ దంపతులకు  జన్మించారు.ఇతని దత్త తల్లిదండ్రులు కొరిటాల పేరయ్య, రత్తమ్మలు.

== బాల్యం, విద్యాభ్యాసం ==
[[ప్రాథమిక విద్య|ప్రాథమిక]] విద్యాబ్యాసం [[నరసరావుపేట]] పట్టణం, పలనాడు రోడ్డులోని శీనయ్య మాష్టారు బడిలో జరిగింది.ఆ బడి మునిసిపల్ హైస్కూలు, దుర్గా ఫొటో స్టూడియో మధ్యలో ఉండేది.బడిలో విరామం దొరికిన వెంటనే ఆటకాయితనంగా పక్కనే ఉన్న ఫోటో స్టూడియో దగ్గరకు వెళ్లేవారు.అది ఒక అలవాటుగా మారి ఫొటో స్టూడియోకు దగ్గరయ్యాడు.స్టూడియో యజమాని రాధాకృష్ణతో ఫొటో ఎలా తీయాలి,తీసిన తరువాత ఫోటో ప్రింటు ఎలా తీస్తారనే ప్రశ్నలుతో అడిగి తెలుసుకునేవాడు.రాధాకృష్ణ ఇతని ఆసక్తిని గమనించి అడిగిన ప్రశ్నల అన్నిటికి ఓపికతో వివరించేవారు.శలవు రోజులలో అతనితో పొరుగు గ్రామాలలో ఫొటోలు తీయటానికి వెళ్లుతూ తీసుకు వెళ్లేవారు.రాధాకృష్ణ  చిన్న గిన్నెలో భస్మాన్ని వెలిగించి ఫొటో తీసేవాడు.బల్పులో అనేక ఫిలమెంట్లు ఒకసారిగా వెలిగించి ఫొటో తీసేవారు.ఆ తరువాత ప్లాష్ లైట్లు యుగం వచ్చింది.అలా ఒక్కటొక్కటీ రాధాకృష్ణ  దగ్గర చిన్నతనంలో నేర్చుకున్నారు. ఉత్సాహంగా తను ఏరోజు ఏమి నేర్చుకుందీ,తన తోటివారికి చెప్పేవారు.ఆరో తరగతి నుండి యస్.యస్.యల్.సి. (11వ తరగతి) వరకు మునిసిపల్ హైస్కూలులో చదివారు.

== యవ్వనం, ఉన్నత విద్యాభ్యాసం ==
ఇంటర్మీడియట్ నరసరావుపేట పట్టణంలోని [[శ్రీ సుబ్బరాయ, నారాయణ కళాశాల (నరసరావుపేట)|శ్రీ సుబ్బరాయ, నారాయణ కళాశాలలో]] చదివారు. ఇంటర్మీడియట్ చదువుతూ [[ఆటలు]] వైపు మొగ్గు చూపాడు.ఇంతలో ఇతని తండ్రి వెంకటరత్తయ్య ఉద్యోగరీత్యా [[చీరాల]] బదిలీ అయినందున, చీరాల వి.ఆర్.ఎస్. అండ్ వై.ఆర్.ఎన్. కళాశాలలో బి.ఎ. డిగ్రీ చదివిన సమయంలోను అదే ఆటలనందు ఆసక్తి కొనసాగించాడు.కళాశాలలో రెండు సంవత్సరాలు క్రికెట్ టీము కెప్టెన్ గా వ్యవహరించారు.మరో వైపు నాటకాల నందు ఆసక్తి పెంపొందించుకొని, డైరెక్షన్ పరంగా నడక సాగించాడు.ఆంధ్రా యూనివర్శిటీ నుండి లైబ్రరీ సైన్సు డిప్లొమా పొందారు.

== ఉద్యోగ ఆరంగేట్రం ==
లైబ్రరీ సైన్సు డిప్లొమా పొందిన తరువాత నరసరావుపేట పట్టణంలోని తాను [[ఇంటర్మీడియట్ విద్య|ఇంటర్మీడియట్]] చదివిన యస్.యస్.యన్.కళాశాలలోని గ్రంధాలయానికి 1965 జులై 16 న మొదటి లైబ్రేరియన్‌గా చేరాడు. ప్రధాన వృత్తిలోకి చేరినా ఇతనికి ఆసక్తి ఉన్న క్రీడా విభాగం,[[సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం|సాంస్కృతిక]] రంగాలను వదలి పెట్టలేదు. 1965 కు ముందు కళాశాలలో సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు నామమాత్రంగా జరిగేవి. ఆసమయంలో కళాశాల ప్రిన్సిపాల్‌గా ఇలీంద్ర రంగనాయకులు పనిచేసేవాడు. అతను కేవలం విద్యార్థుల చదువు మీద మాత్రమే శ్రద్ద చూపేవారు.సాంస్కృతిక,క్రీడా రంగాలు విద్యార్థుల చదువును దెబ్బ తీస్తాయని అతనుకున్న నమ్మంకంతో ఒప్పు కునేవాడు కాదు.అతనికి ఎవరైనా నచ్చ చెప్పాలన్నా భయపడేవారు. అలాంటి తరుణంలో రామారావు తనకు ప్రవృత్తిగా ఆసక్తి ఉన్న సాంస్కృతిక,క్రీడల రంగాలవైపు ప్రిన్సిపాల్ రంగనాయకులును ఒప్పించి, అతనిలో ఉన్న అభిప్రాయాన్ని మరలించారు. రామారావు కృషి వలన కళాశాలలో అంతర్  కళాశాలల నాటిక పోటీలను 12 సంవత్సరాలు వరుసగా రామారావు ఆధ్వర్యంలో జరిగాయి.[[కళాశాల]]లోని లలిత కళాసమితి ఆధ్వర్యంలో జరిగిన అనేక కార్యక్రమాలు దాదావు ఇతని కృషితోనే జరిగాయి.గోవాలో జరిగిన ఆల్ ఇండియా గ్రంధాలయాధికారులు కాన్ఫెరెన్స్ సందర్బంగా గ్రంధాలయాల నిర్మాణానికి కేంధ్ర ప్రభుత్వ గ్రాంటును ఇస్తున్నట్టు తెలుసుకుని,డిల్లీ వెళ్ళి 4,65000/- తీసుకువచ్చి 1979లో గ్రంధాలయ నిర్మాణం చేసిన ఘనత రామారావుకు దక్కింది.గ్రంధాలయాధికారిగా 33 సంవత్సరాలు పనిచేసి 1998 నవంబరు 30 న పదవీ విరమణ గావించారు.

== ఈనాడు రామారావుగా గుర్తింపు ==
ప్రధాన వృత్తి, ప్రవత్తులకుతోడు 1979లో [[ఈనాడు]] విలేకరిగా చేరి 1998 వరకు పనిచేసారు. ఆరకంగా పట్టణంలోని, గ్రామాలలోని ప్రజలకు చాలా దగ్గరయ్యాడు.ఈనాడు దినపత్రిక కొత్తగా వెలువడే రోజుల్లో నరసరావుపేట పట్టణవార్తలు,గ్రామాల వార్తలు ముందుగా ఈనాడులో మాత్రమే వచ్చేవి. వార్తలు నిష్పక్షపాతంగా ఉండేవి. జరిగింది జరిగినట్లుగా రాయటంలో అతనికి సరిలేరు అనే భావన ప్రజలలో ఉండేది. ఆ కారణంగా ఇంటిపేరు మరుగునపడి ఈనాడు రామారావు (విలేఖరి) గా ప్రజలకు చాలా దగ్గరయ్యాడు. జిల్లాలో ఈనాడు విలేఖరిగా, ప్రముఖ [[పాత్రికేయులు|పాత్రికేయుడు]]గా గుర్తింపు పొందారు.అలాగే రామారావు ఈనాడు దినపత్రిక అధినేత రామోజిరావు గుర్తింపును పొందాడు.

== సేఫ్ మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా పదవీ నిర్వహణ ==

నరసరావుపేట - [[సత్తెనపల్లి]] రోడ్డులో ఉన్న సేఫ్ ఫార్మా స్యూటికల్స్ కంపెనీ,దాని మూడు అనుబంధ కంపెనీలు నష్టాల బాటలో పయనించే సమయంలో మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా 2000 సంవత్సరంలో పదవీ భాధ్యతలు స్వీకరించి, 2008 వరకు పనిచేసారు.కంపెనీని సమర్థవంతంగా నిర్వహించి లాభాలవైపు మరలించి మొదటిసారిగా షేర్ హోల్డర్సుకు  డివిడెంట్లు పంచిన మొదటి మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా పేరు పొందారు.కంపెనీ పరిసర ప్రాంతంలో మొక్కలు నాటించి, కంపెనీ నుండి వెలువడే వ్యర్ధ పదార్థాలు ప్రజలకు హాని కలిగించని రీతిలో [[పర్యావరణం]] కాపాడాడు.ఇతను పని చేసిన సమయంలో గ్రామీణ ప్రాంతాలలోని నిరుద్యోగులుగా ఉన్న అనేకమంది యువకులకు ఉద్యోగాలు ఇచ్చి ఉపాధి కల్పించాడు.[[ప్రభుత్వం]] నుండి మేనేజింగ్ డైరెక్టరు హోదాలో ఉత్తమ కంపెనీ అవార్టును స్వీకరించారు.

== పట్టణ ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాలకు మూల కారకుడు ==
ఈనాడు దిన పత్రికలలో నరసరావుపేటకు చరిత్ర రాస్తూ పట్టణానికి 200 ఏళ్ల చరిత్ర ఉందని ప్రముఖులకు తెలియజేస్తూ, రెండువందల ఏళ్ల పండగ జరపటానికి నాంది పలికిన మొదటి వ్యక్తి.&lt;ref&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచిక 1997 జూన్ 27-29 సందేశం (నాంది)&lt;/ref&gt; అప్పటి మంత్రివర్యులు, ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభాపతి  కోడెల శివప్రసాదరావుతో పలుమార్లు చర్చించి, కార్యచరణ ప్రణాళిక తయారుచేసి ఉత్సవాలు ఘనంగా జరగటానికి తగిన క్రియాశీలక పాత్ర వహించారు.అదే సందర్బంలో సావనీర్ కమిటీ చైర్మన్‌గా నియమితులయ్యాడు. గతంలో నరసరావుపేటకు పేరు తెచ్చిన విషయాలును సేకరించి చెప్పి, మరికొంత మందిచేత వారికి తెలిసిన పట్టణ గత విశేషాలు గురించి పలువరి ద్వారా వ్యాసాలు రాయించి, సావనీరును గొప్పగా తన చేతుల మీదుగా తీర్చిదిద్దాడు. అంతేగాదు 1916 ఆ ప్రాంతంలో నరసరావుపేటకు మొదటిసారిగా శౌరయ్య బ్రదర్స్ తొలి బస్సును ప్రవేశపెట్టిన విషయంపై &quot;మా ఊరొచ్చిన మరబండి&quot; అనే వ్వాసం బస్సును గురించి, ఆ బస్సును నడుపుటకు అప్పడు వాళ్లు పడిన సాదక బాధకాలు నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచికలో కళ్లకు కనపడినట్లు రాసారు.&lt;ref&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచిక 1997 జూన్ 27-29 ఇదీ &amp;nbsp; వరస|&quot;మా ఊరొచ్చిన మరబండి&quot;| పేజీ నెం.99&lt;/ref&gt;

== మరణం ==
రామారావు అతని 86 సంవత్సరాల వయసులో అనారోగ్యంతో 2026 ఏప్రిల్ 23న స్వర్గస్తులైనారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/satyam+news-epaper-satyam/eenaadu+raamaaraavu+maastaaru+ika+leru-newsid-n708468981|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|date=2026-04-14|work=Dailyhunt|access-date=2026-04-24|language=te-IN}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాల జాబితా}}

== వెలుపలి లంకెలు ==

[[వర్గం:1940 జననాలు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా పాత్రికేయులు]]
[[వర్గం:చేసిన పని వలన పేరు మారిన ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:పల్నాడు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:2026 మరణాలు]]
[[వర్గం:ఈనాడు పాత్రికేయులు]]</text>
      <sha1>3rvsphxcqv8xd9o2vnbsai544n63waf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957510</id>
      <parentid>4957508</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:22:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:ఈనాడు పాత్రికేయులు]] ను తీసివేసారు;  [[వర్గం:పాత్రికేయులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4957510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17885" sha1="guoarzti12aaimtfs4no37zstcfi5zc" xml:space="preserve">{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి
| name =  కొరిటాల వెంకటకోదండ రామారావు
| education=బి.ఎస్.సి., ఎం.ఎ., డి.ఎల్.ఎస్.సి.,
| residence =
| image =File:K.V.K.Ramarao.jpg
| imagesize = 200px
| caption = K.V.K
| birth_name = 
| birth_date = 1940, నవంబరు, 23
| birth_place = గుంటూరు జిల్లా, నరసరావుపేట మండలం, నరసరావుపేట పట్టణం
| native_place = 
| death_date = 
| death_place = 
| death_cause = 
| known = 
| occupation =విశ్రాంత గ్రంధాలయాధికారి, (యస్.యస్.యన్.కళాశాల)&lt;br /&gt;నరసరావుపేట రంగస్థలి గౌరవ అధ్యక్షులు&lt;br /&gt; ఈనాడు జర్నలిష్టు &lt;br /&gt; సేఫ్ ఫార్మాష్యూటికల్స్ మాజీ యమ్.డి. &lt;br /&gt;నరసరావుపేట టౌనుహాలు మాజీ కార్యదర్శి &lt;br /&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాభ్ది ఉత్సవాల సావనీర్ కమిటీ అధ్యక్షులు
| title = 
| salary = 
| term =
| predecessor = 
| successor = 
| party = 
| boards =
| religion =
| wife = 
| spouse= సరస్వతి
| partner =
| children = బాబు శ్రీనివాస్,శ్రీదేవి,జయశ్రీ
| father = వేంకటరత్తయ్య, దత్తు తండ్రి పేరయ్య
| mother = రామకోటమ్మ, దత్తు తల్లి రత్తమ్మ
| website =
| footnotes = 
| employer =
| height = 
| weight =
| signature =
}}

'''కె.వి.కె.రామారావు,''' సీనియర్ జర్నలిస్టు.ఇతను [[పల్నాడు జిల్లా]] పరిసర ప్రాంత ప్రజలందరికి ఈనాడు రామారావుగా సుపరిచితుడు.రామారావు [[నరసరావుపేట]] పట్టణంలో 1940 నవంబరు 23న కొరిటాల వెంకటరత్తయ్య,రామకోటమ్మ దంపతులకు  జన్మించారు.ఇతని దత్త తల్లిదండ్రులు కొరిటాల పేరయ్య, రత్తమ్మలు.

== బాల్యం, విద్యాభ్యాసం ==
[[ప్రాథమిక విద్య|ప్రాథమిక]] విద్యాబ్యాసం [[నరసరావుపేట]] పట్టణం, పలనాడు రోడ్డులోని శీనయ్య మాష్టారు బడిలో జరిగింది.ఆ బడి మునిసిపల్ హైస్కూలు, దుర్గా ఫొటో స్టూడియో మధ్యలో ఉండేది.బడిలో విరామం దొరికిన వెంటనే ఆటకాయితనంగా పక్కనే ఉన్న ఫోటో స్టూడియో దగ్గరకు వెళ్లేవారు.అది ఒక అలవాటుగా మారి ఫొటో స్టూడియోకు దగ్గరయ్యాడు.స్టూడియో యజమాని రాధాకృష్ణతో ఫొటో ఎలా తీయాలి,తీసిన తరువాత ఫోటో ప్రింటు ఎలా తీస్తారనే ప్రశ్నలుతో అడిగి తెలుసుకునేవాడు.రాధాకృష్ణ ఇతని ఆసక్తిని గమనించి అడిగిన ప్రశ్నల అన్నిటికి ఓపికతో వివరించేవారు.శలవు రోజులలో అతనితో పొరుగు గ్రామాలలో ఫొటోలు తీయటానికి వెళ్లుతూ తీసుకు వెళ్లేవారు.రాధాకృష్ణ  చిన్న గిన్నెలో భస్మాన్ని వెలిగించి ఫొటో తీసేవాడు.బల్పులో అనేక ఫిలమెంట్లు ఒకసారిగా వెలిగించి ఫొటో తీసేవారు.ఆ తరువాత ప్లాష్ లైట్లు యుగం వచ్చింది.అలా ఒక్కటొక్కటీ రాధాకృష్ణ  దగ్గర చిన్నతనంలో నేర్చుకున్నారు. ఉత్సాహంగా తను ఏరోజు ఏమి నేర్చుకుందీ,తన తోటివారికి చెప్పేవారు.ఆరో తరగతి నుండి యస్.యస్.యల్.సి. (11వ తరగతి) వరకు మునిసిపల్ హైస్కూలులో చదివారు.

== యవ్వనం, ఉన్నత విద్యాభ్యాసం ==
ఇంటర్మీడియట్ నరసరావుపేట పట్టణంలోని [[శ్రీ సుబ్బరాయ, నారాయణ కళాశాల (నరసరావుపేట)|శ్రీ సుబ్బరాయ, నారాయణ కళాశాలలో]] చదివారు. ఇంటర్మీడియట్ చదువుతూ [[ఆటలు]] వైపు మొగ్గు చూపాడు.ఇంతలో ఇతని తండ్రి వెంకటరత్తయ్య ఉద్యోగరీత్యా [[చీరాల]] బదిలీ అయినందున, చీరాల వి.ఆర్.ఎస్. అండ్ వై.ఆర్.ఎన్. కళాశాలలో బి.ఎ. డిగ్రీ చదివిన సమయంలోను అదే ఆటలనందు ఆసక్తి కొనసాగించాడు.కళాశాలలో రెండు సంవత్సరాలు క్రికెట్ టీము కెప్టెన్ గా వ్యవహరించారు.మరో వైపు నాటకాల నందు ఆసక్తి పెంపొందించుకొని, డైరెక్షన్ పరంగా నడక సాగించాడు.ఆంధ్రా యూనివర్శిటీ నుండి లైబ్రరీ సైన్సు డిప్లొమా పొందారు.

== ఉద్యోగ ఆరంగేట్రం ==
లైబ్రరీ సైన్సు డిప్లొమా పొందిన తరువాత నరసరావుపేట పట్టణంలోని తాను [[ఇంటర్మీడియట్ విద్య|ఇంటర్మీడియట్]] చదివిన యస్.యస్.యన్.కళాశాలలోని గ్రంధాలయానికి 1965 జులై 16 న మొదటి లైబ్రేరియన్‌గా చేరాడు. ప్రధాన వృత్తిలోకి చేరినా ఇతనికి ఆసక్తి ఉన్న క్రీడా విభాగం,[[సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం|సాంస్కృతిక]] రంగాలను వదలి పెట్టలేదు. 1965 కు ముందు కళాశాలలో సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు నామమాత్రంగా జరిగేవి. ఆసమయంలో కళాశాల ప్రిన్సిపాల్‌గా ఇలీంద్ర రంగనాయకులు పనిచేసేవాడు. అతను కేవలం విద్యార్థుల చదువు మీద మాత్రమే శ్రద్ద చూపేవారు.సాంస్కృతిక,క్రీడా రంగాలు విద్యార్థుల చదువును దెబ్బ తీస్తాయని అతనుకున్న నమ్మంకంతో ఒప్పు కునేవాడు కాదు.అతనికి ఎవరైనా నచ్చ చెప్పాలన్నా భయపడేవారు. అలాంటి తరుణంలో రామారావు తనకు ప్రవృత్తిగా ఆసక్తి ఉన్న సాంస్కృతిక,క్రీడల రంగాలవైపు ప్రిన్సిపాల్ రంగనాయకులును ఒప్పించి, అతనిలో ఉన్న అభిప్రాయాన్ని మరలించారు. రామారావు కృషి వలన కళాశాలలో అంతర్  కళాశాలల నాటిక పోటీలను 12 సంవత్సరాలు వరుసగా రామారావు ఆధ్వర్యంలో జరిగాయి.[[కళాశాల]]లోని లలిత కళాసమితి ఆధ్వర్యంలో జరిగిన అనేక కార్యక్రమాలు దాదావు ఇతని కృషితోనే జరిగాయి.గోవాలో జరిగిన ఆల్ ఇండియా గ్రంధాలయాధికారులు కాన్ఫెరెన్స్ సందర్బంగా గ్రంధాలయాల నిర్మాణానికి కేంధ్ర ప్రభుత్వ గ్రాంటును ఇస్తున్నట్టు తెలుసుకుని,డిల్లీ వెళ్ళి 4,65000/- తీసుకువచ్చి 1979లో గ్రంధాలయ నిర్మాణం చేసిన ఘనత రామారావుకు దక్కింది.గ్రంధాలయాధికారిగా 33 సంవత్సరాలు పనిచేసి 1998 నవంబరు 30 న పదవీ విరమణ గావించారు.

== ఈనాడు రామారావుగా గుర్తింపు ==
ప్రధాన వృత్తి, ప్రవత్తులకుతోడు 1979లో [[ఈనాడు]] విలేకరిగా చేరి 1998 వరకు పనిచేసారు. ఆరకంగా పట్టణంలోని, గ్రామాలలోని ప్రజలకు చాలా దగ్గరయ్యాడు.ఈనాడు దినపత్రిక కొత్తగా వెలువడే రోజుల్లో నరసరావుపేట పట్టణవార్తలు,గ్రామాల వార్తలు ముందుగా ఈనాడులో మాత్రమే వచ్చేవి. వార్తలు నిష్పక్షపాతంగా ఉండేవి. జరిగింది జరిగినట్లుగా రాయటంలో అతనికి సరిలేరు అనే భావన ప్రజలలో ఉండేది. ఆ కారణంగా ఇంటిపేరు మరుగునపడి ఈనాడు రామారావు (విలేఖరి) గా ప్రజలకు చాలా దగ్గరయ్యాడు. జిల్లాలో ఈనాడు విలేఖరిగా, ప్రముఖ [[పాత్రికేయులు|పాత్రికేయుడు]]గా గుర్తింపు పొందారు.అలాగే రామారావు ఈనాడు దినపత్రిక అధినేత రామోజిరావు గుర్తింపును పొందాడు.

== సేఫ్ మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా పదవీ నిర్వహణ ==

నరసరావుపేట - [[సత్తెనపల్లి]] రోడ్డులో ఉన్న సేఫ్ ఫార్మా స్యూటికల్స్ కంపెనీ,దాని మూడు అనుబంధ కంపెనీలు నష్టాల బాటలో పయనించే సమయంలో మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా 2000 సంవత్సరంలో పదవీ భాధ్యతలు స్వీకరించి, 2008 వరకు పనిచేసారు.కంపెనీని సమర్థవంతంగా నిర్వహించి లాభాలవైపు మరలించి మొదటిసారిగా షేర్ హోల్డర్సుకు  డివిడెంట్లు పంచిన మొదటి మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా పేరు పొందారు.కంపెనీ పరిసర ప్రాంతంలో మొక్కలు నాటించి, కంపెనీ నుండి వెలువడే వ్యర్ధ పదార్థాలు ప్రజలకు హాని కలిగించని రీతిలో [[పర్యావరణం]] కాపాడాడు.ఇతను పని చేసిన సమయంలో గ్రామీణ ప్రాంతాలలోని నిరుద్యోగులుగా ఉన్న అనేకమంది యువకులకు ఉద్యోగాలు ఇచ్చి ఉపాధి కల్పించాడు.[[ప్రభుత్వం]] నుండి మేనేజింగ్ డైరెక్టరు హోదాలో ఉత్తమ కంపెనీ అవార్టును స్వీకరించారు.

== పట్టణ ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాలకు మూల కారకుడు ==
ఈనాడు దిన పత్రికలలో నరసరావుపేటకు చరిత్ర రాస్తూ పట్టణానికి 200 ఏళ్ల చరిత్ర ఉందని ప్రముఖులకు తెలియజేస్తూ, రెండువందల ఏళ్ల పండగ జరపటానికి నాంది పలికిన మొదటి వ్యక్తి.&lt;ref&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచిక 1997 జూన్ 27-29 సందేశం (నాంది)&lt;/ref&gt; అప్పటి మంత్రివర్యులు, ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభాపతి  కోడెల శివప్రసాదరావుతో పలుమార్లు చర్చించి, కార్యచరణ ప్రణాళిక తయారుచేసి ఉత్సవాలు ఘనంగా జరగటానికి తగిన క్రియాశీలక పాత్ర వహించారు.అదే సందర్బంలో సావనీర్ కమిటీ చైర్మన్‌గా నియమితులయ్యాడు. గతంలో నరసరావుపేటకు పేరు తెచ్చిన విషయాలును సేకరించి చెప్పి, మరికొంత మందిచేత వారికి తెలిసిన పట్టణ గత విశేషాలు గురించి పలువరి ద్వారా వ్యాసాలు రాయించి, సావనీరును గొప్పగా తన చేతుల మీదుగా తీర్చిదిద్దాడు. అంతేగాదు 1916 ఆ ప్రాంతంలో నరసరావుపేటకు మొదటిసారిగా శౌరయ్య బ్రదర్స్ తొలి బస్సును ప్రవేశపెట్టిన విషయంపై &quot;మా ఊరొచ్చిన మరబండి&quot; అనే వ్వాసం బస్సును గురించి, ఆ బస్సును నడుపుటకు అప్పడు వాళ్లు పడిన సాదక బాధకాలు నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచికలో కళ్లకు కనపడినట్లు రాసారు.&lt;ref&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచిక 1997 జూన్ 27-29 ఇదీ &amp;nbsp; వరస|&quot;మా ఊరొచ్చిన మరబండి&quot;| పేజీ నెం.99&lt;/ref&gt;

== మరణం ==
రామారావు అతని 86 సంవత్సరాల వయసులో అనారోగ్యంతో 2026 ఏప్రిల్ 23న స్వర్గస్తులైనారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/satyam+news-epaper-satyam/eenaadu+raamaaraavu+maastaaru+ika+leru-newsid-n708468981|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|date=2026-04-14|work=Dailyhunt|access-date=2026-04-24|language=te-IN}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాల జాబితా}}

== వెలుపలి లంకెలు ==

[[వర్గం:1940 జననాలు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా పాత్రికేయులు]]
[[వర్గం:చేసిన పని వలన పేరు మారిన ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:పల్నాడు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:2026 మరణాలు]]
[[వర్గం:పాత్రికేయులు]]</text>
      <sha1>guoarzti12aaimtfs4no37zstcfi5zc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957511</id>
      <parentid>4957510</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:23:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:ఈనాడు పాత్రికేయులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4957511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17958" sha1="76ol0udj1sfsx4h8fxxqbh936hdrmzq" xml:space="preserve">{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి
| name =  కొరిటాల వెంకటకోదండ రామారావు
| education=బి.ఎస్.సి., ఎం.ఎ., డి.ఎల్.ఎస్.సి.,
| residence =
| image =File:K.V.K.Ramarao.jpg
| imagesize = 200px
| caption = K.V.K
| birth_name = 
| birth_date = 1940, నవంబరు, 23
| birth_place = గుంటూరు జిల్లా, నరసరావుపేట మండలం, నరసరావుపేట పట్టణం
| native_place = 
| death_date = 
| death_place = 
| death_cause = 
| known = 
| occupation =విశ్రాంత గ్రంధాలయాధికారి, (యస్.యస్.యన్.కళాశాల)&lt;br /&gt;నరసరావుపేట రంగస్థలి గౌరవ అధ్యక్షులు&lt;br /&gt; ఈనాడు జర్నలిష్టు &lt;br /&gt; సేఫ్ ఫార్మాష్యూటికల్స్ మాజీ యమ్.డి. &lt;br /&gt;నరసరావుపేట టౌనుహాలు మాజీ కార్యదర్శి &lt;br /&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాభ్ది ఉత్సవాల సావనీర్ కమిటీ అధ్యక్షులు
| title = 
| salary = 
| term =
| predecessor = 
| successor = 
| party = 
| boards =
| religion =
| wife = 
| spouse= సరస్వతి
| partner =
| children = బాబు శ్రీనివాస్,శ్రీదేవి,జయశ్రీ
| father = వేంకటరత్తయ్య, దత్తు తండ్రి పేరయ్య
| mother = రామకోటమ్మ, దత్తు తల్లి రత్తమ్మ
| website =
| footnotes = 
| employer =
| height = 
| weight =
| signature =
}}

'''కె.వి.కె.రామారావు,''' సీనియర్ జర్నలిస్టు.ఇతను [[పల్నాడు జిల్లా]] పరిసర ప్రాంత ప్రజలందరికి ఈనాడు రామారావుగా సుపరిచితుడు.రామారావు [[నరసరావుపేట]] పట్టణంలో 1940 నవంబరు 23న కొరిటాల వెంకటరత్తయ్య,రామకోటమ్మ దంపతులకు  జన్మించారు.ఇతని దత్త తల్లిదండ్రులు కొరిటాల పేరయ్య, రత్తమ్మలు.

== బాల్యం, విద్యాభ్యాసం ==
[[ప్రాథమిక విద్య|ప్రాథమిక]] విద్యాబ్యాసం [[నరసరావుపేట]] పట్టణం, పలనాడు రోడ్డులోని శీనయ్య మాష్టారు బడిలో జరిగింది.ఆ బడి మునిసిపల్ హైస్కూలు, దుర్గా ఫొటో స్టూడియో మధ్యలో ఉండేది.బడిలో విరామం దొరికిన వెంటనే ఆటకాయితనంగా పక్కనే ఉన్న ఫోటో స్టూడియో దగ్గరకు వెళ్లేవారు.అది ఒక అలవాటుగా మారి ఫొటో స్టూడియోకు దగ్గరయ్యాడు.స్టూడియో యజమాని రాధాకృష్ణతో ఫొటో ఎలా తీయాలి,తీసిన తరువాత ఫోటో ప్రింటు ఎలా తీస్తారనే ప్రశ్నలుతో అడిగి తెలుసుకునేవాడు.రాధాకృష్ణ ఇతని ఆసక్తిని గమనించి అడిగిన ప్రశ్నల అన్నిటికి ఓపికతో వివరించేవారు.శలవు రోజులలో అతనితో పొరుగు గ్రామాలలో ఫొటోలు తీయటానికి వెళ్లుతూ తీసుకు వెళ్లేవారు.రాధాకృష్ణ  చిన్న గిన్నెలో భస్మాన్ని వెలిగించి ఫొటో తీసేవాడు.బల్పులో అనేక ఫిలమెంట్లు ఒకసారిగా వెలిగించి ఫొటో తీసేవారు.ఆ తరువాత ప్లాష్ లైట్లు యుగం వచ్చింది.అలా ఒక్కటొక్కటీ రాధాకృష్ణ  దగ్గర చిన్నతనంలో నేర్చుకున్నారు. ఉత్సాహంగా తను ఏరోజు ఏమి నేర్చుకుందీ,తన తోటివారికి చెప్పేవారు.ఆరో తరగతి నుండి యస్.యస్.యల్.సి. (11వ తరగతి) వరకు మునిసిపల్ హైస్కూలులో చదివారు.

== యవ్వనం, ఉన్నత విద్యాభ్యాసం ==
ఇంటర్మీడియట్ నరసరావుపేట పట్టణంలోని [[శ్రీ సుబ్బరాయ, నారాయణ కళాశాల (నరసరావుపేట)|శ్రీ సుబ్బరాయ, నారాయణ కళాశాలలో]] చదివారు. ఇంటర్మీడియట్ చదువుతూ [[ఆటలు]] వైపు మొగ్గు చూపాడు.ఇంతలో ఇతని తండ్రి వెంకటరత్తయ్య ఉద్యోగరీత్యా [[చీరాల]] బదిలీ అయినందున, చీరాల వి.ఆర్.ఎస్. అండ్ వై.ఆర్.ఎన్. కళాశాలలో బి.ఎ. డిగ్రీ చదివిన సమయంలోను అదే ఆటలనందు ఆసక్తి కొనసాగించాడు.కళాశాలలో రెండు సంవత్సరాలు క్రికెట్ టీము కెప్టెన్ గా వ్యవహరించారు.మరో వైపు నాటకాల నందు ఆసక్తి పెంపొందించుకొని, డైరెక్షన్ పరంగా నడక సాగించాడు.ఆంధ్రా యూనివర్శిటీ నుండి లైబ్రరీ సైన్సు డిప్లొమా పొందారు.

== ఉద్యోగ ఆరంగేట్రం ==
లైబ్రరీ సైన్సు డిప్లొమా పొందిన తరువాత నరసరావుపేట పట్టణంలోని తాను [[ఇంటర్మీడియట్ విద్య|ఇంటర్మీడియట్]] చదివిన యస్.యస్.యన్.కళాశాలలోని గ్రంధాలయానికి 1965 జులై 16 న మొదటి లైబ్రేరియన్‌గా చేరాడు. ప్రధాన వృత్తిలోకి చేరినా ఇతనికి ఆసక్తి ఉన్న క్రీడా విభాగం,[[సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం|సాంస్కృతిక]] రంగాలను వదలి పెట్టలేదు. 1965 కు ముందు కళాశాలలో సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు నామమాత్రంగా జరిగేవి. ఆసమయంలో కళాశాల ప్రిన్సిపాల్‌గా ఇలీంద్ర రంగనాయకులు పనిచేసేవాడు. అతను కేవలం విద్యార్థుల చదువు మీద మాత్రమే శ్రద్ద చూపేవారు.సాంస్కృతిక,క్రీడా రంగాలు విద్యార్థుల చదువును దెబ్బ తీస్తాయని అతనుకున్న నమ్మంకంతో ఒప్పు కునేవాడు కాదు.అతనికి ఎవరైనా నచ్చ చెప్పాలన్నా భయపడేవారు. అలాంటి తరుణంలో రామారావు తనకు ప్రవృత్తిగా ఆసక్తి ఉన్న సాంస్కృతిక,క్రీడల రంగాలవైపు ప్రిన్సిపాల్ రంగనాయకులును ఒప్పించి, అతనిలో ఉన్న అభిప్రాయాన్ని మరలించారు. రామారావు కృషి వలన కళాశాలలో అంతర్  కళాశాలల నాటిక పోటీలను 12 సంవత్సరాలు వరుసగా రామారావు ఆధ్వర్యంలో జరిగాయి.[[కళాశాల]]లోని లలిత కళాసమితి ఆధ్వర్యంలో జరిగిన అనేక కార్యక్రమాలు దాదావు ఇతని కృషితోనే జరిగాయి.గోవాలో జరిగిన ఆల్ ఇండియా గ్రంధాలయాధికారులు కాన్ఫెరెన్స్ సందర్బంగా గ్రంధాలయాల నిర్మాణానికి కేంధ్ర ప్రభుత్వ గ్రాంటును ఇస్తున్నట్టు తెలుసుకుని,డిల్లీ వెళ్ళి 4,65000/- తీసుకువచ్చి 1979లో గ్రంధాలయ నిర్మాణం చేసిన ఘనత రామారావుకు దక్కింది.గ్రంధాలయాధికారిగా 33 సంవత్సరాలు పనిచేసి 1998 నవంబరు 30 న పదవీ విరమణ గావించారు.

== ఈనాడు రామారావుగా గుర్తింపు ==
ప్రధాన వృత్తి, ప్రవత్తులకుతోడు 1979లో [[ఈనాడు]] విలేకరిగా చేరి 1998 వరకు పనిచేసారు. ఆరకంగా పట్టణంలోని, గ్రామాలలోని ప్రజలకు చాలా దగ్గరయ్యాడు.ఈనాడు దినపత్రిక కొత్తగా వెలువడే రోజుల్లో నరసరావుపేట పట్టణవార్తలు,గ్రామాల వార్తలు ముందుగా ఈనాడులో మాత్రమే వచ్చేవి. వార్తలు నిష్పక్షపాతంగా ఉండేవి. జరిగింది జరిగినట్లుగా రాయటంలో అతనికి సరిలేరు అనే భావన ప్రజలలో ఉండేది. ఆ కారణంగా ఇంటిపేరు మరుగునపడి ఈనాడు రామారావు (విలేఖరి) గా ప్రజలకు చాలా దగ్గరయ్యాడు. జిల్లాలో ఈనాడు విలేఖరిగా, ప్రముఖ [[పాత్రికేయులు|పాత్రికేయుడు]]గా గుర్తింపు పొందారు.అలాగే రామారావు ఈనాడు దినపత్రిక అధినేత రామోజిరావు గుర్తింపును పొందాడు.

== సేఫ్ మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా పదవీ నిర్వహణ ==

నరసరావుపేట - [[సత్తెనపల్లి]] రోడ్డులో ఉన్న సేఫ్ ఫార్మా స్యూటికల్స్ కంపెనీ,దాని మూడు అనుబంధ కంపెనీలు నష్టాల బాటలో పయనించే సమయంలో మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా 2000 సంవత్సరంలో పదవీ భాధ్యతలు స్వీకరించి, 2008 వరకు పనిచేసారు.కంపెనీని సమర్థవంతంగా నిర్వహించి లాభాలవైపు మరలించి మొదటిసారిగా షేర్ హోల్డర్సుకు  డివిడెంట్లు పంచిన మొదటి మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా పేరు పొందారు.కంపెనీ పరిసర ప్రాంతంలో మొక్కలు నాటించి, కంపెనీ నుండి వెలువడే వ్యర్ధ పదార్థాలు ప్రజలకు హాని కలిగించని రీతిలో [[పర్యావరణం]] కాపాడాడు.ఇతను పని చేసిన సమయంలో గ్రామీణ ప్రాంతాలలోని నిరుద్యోగులుగా ఉన్న అనేకమంది యువకులకు ఉద్యోగాలు ఇచ్చి ఉపాధి కల్పించాడు.[[ప్రభుత్వం]] నుండి మేనేజింగ్ డైరెక్టరు హోదాలో ఉత్తమ కంపెనీ అవార్టును స్వీకరించారు.

== పట్టణ ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాలకు మూల కారకుడు ==
ఈనాడు దిన పత్రికలలో నరసరావుపేటకు చరిత్ర రాస్తూ పట్టణానికి 200 ఏళ్ల చరిత్ర ఉందని ప్రముఖులకు తెలియజేస్తూ, రెండువందల ఏళ్ల పండగ జరపటానికి నాంది పలికిన మొదటి వ్యక్తి.&lt;ref&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచిక 1997 జూన్ 27-29 సందేశం (నాంది)&lt;/ref&gt; అప్పటి మంత్రివర్యులు, ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభాపతి  కోడెల శివప్రసాదరావుతో పలుమార్లు చర్చించి, కార్యచరణ ప్రణాళిక తయారుచేసి ఉత్సవాలు ఘనంగా జరగటానికి తగిన క్రియాశీలక పాత్ర వహించారు.అదే సందర్బంలో సావనీర్ కమిటీ చైర్మన్‌గా నియమితులయ్యాడు. గతంలో నరసరావుపేటకు పేరు తెచ్చిన విషయాలును సేకరించి చెప్పి, మరికొంత మందిచేత వారికి తెలిసిన పట్టణ గత విశేషాలు గురించి పలువరి ద్వారా వ్యాసాలు రాయించి, సావనీరును గొప్పగా తన చేతుల మీదుగా తీర్చిదిద్దాడు. అంతేగాదు 1916 ఆ ప్రాంతంలో నరసరావుపేటకు మొదటిసారిగా శౌరయ్య బ్రదర్స్ తొలి బస్సును ప్రవేశపెట్టిన విషయంపై &quot;మా ఊరొచ్చిన మరబండి&quot; అనే వ్వాసం బస్సును గురించి, ఆ బస్సును నడుపుటకు అప్పడు వాళ్లు పడిన సాదక బాధకాలు నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచికలో కళ్లకు కనపడినట్లు రాసారు.&lt;ref&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచిక 1997 జూన్ 27-29 ఇదీ &amp;nbsp; వరస|&quot;మా ఊరొచ్చిన మరబండి&quot;| పేజీ నెం.99&lt;/ref&gt;

== మరణం ==
రామారావు అతని 86 సంవత్సరాల వయసులో అనారోగ్యంతో 2026 ఏప్రిల్ 23న స్వర్గస్తులైనారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/satyam+news-epaper-satyam/eenaadu+raamaaraavu+maastaaru+ika+leru-newsid-n708468981|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|date=2026-04-14|work=Dailyhunt|access-date=2026-04-24|language=te-IN}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాల జాబితా}}

== వెలుపలి లంకెలు ==

[[వర్గం:1940 జననాలు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా పాత్రికేయులు]]
[[వర్గం:చేసిన పని వలన పేరు మారిన ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:పల్నాడు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:2026 మరణాలు]]
[[వర్గం:పాత్రికేయులు]]
[[వర్గం:ఈనాడు పాత్రికేయులు]]</text>
      <sha1>76ol0udj1sfsx4h8fxxqbh936hdrmzq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957513</id>
      <parentid>4957511</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:30:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18588" sha1="ny752k2ayw13lg9q2ewz8xtzcwk6of8" xml:space="preserve">{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి
| name =  కొరిటాల వెంకటకోదండ రామారావు
| education=బి.ఎస్.సి., ఎం.ఎ., డి.ఎల్.ఎస్.సి.,
| residence =
| image =File:K.V.K.Ramarao.jpg
| imagesize = 200px
| caption = K.V.K
| birth_name = 
| birth_date = 1940, నవంబరు, 23
| birth_place = గుంటూరు జిల్లా, నరసరావుపేట మండలం, నరసరావుపేట పట్టణం
| native_place = 
| death_date = 
| death_place = 
| death_cause = 
| known = 
| occupation =విశ్రాంత గ్రంధాలయాధికారి, (యస్.యస్.యన్.కళాశాల)&lt;br /&gt;నరసరావుపేట రంగస్థలి గౌరవ అధ్యక్షులు&lt;br /&gt; ఈనాడు జర్నలిష్టు &lt;br /&gt; సేఫ్ ఫార్మాష్యూటికల్స్ మాజీ యమ్.డి. &lt;br /&gt;నరసరావుపేట టౌనుహాలు మాజీ కార్యదర్శి &lt;br /&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాభ్ది ఉత్సవాల సావనీర్ కమిటీ అధ్యక్షులు
| title = 
| salary = 
| term =
| predecessor = 
| successor = 
| party = 
| boards =
| religion =
| wife = 
| spouse= సరస్వతి
| partner =
| children = బాబు శ్రీనివాస్,శ్రీదేవి,జయశ్రీ
| father = వేంకటరత్తయ్య, దత్తు తండ్రి పేరయ్య
| mother = రామకోటమ్మ, దత్తు తల్లి రత్తమ్మ
| website =
| footnotes = 
| employer =
| height = 
| weight =
| signature =
}}

'''కె.వి.కె.రామారావు,''' సీనియర్ జర్నలిస్టు.ఇతను [[పల్నాడు జిల్లా]] పరిసర ప్రాంత ప్రజలందరికి ఈనాడు రామారావుగా సుపరిచితుడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=NEWS|first=Satyam|date=2026-04-14|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/satyam+news-epaper-satyam/eenaadu+raamaaraavu+maastaaru+ika+leru-newsid-n708468981|access-date=2026-09-14|website=Dailyhunt|language=te}}&lt;/ref&gt;రామారావు [[నరసరావుపేట]] పట్టణంలో 1940 నవంబరు 23న కొరిటాల వెంకటరత్తయ్య,రామకోటమ్మ దంపతులకు  జన్మించారు.ఇతని దత్త తల్లిదండ్రులు కొరిటాల పేరయ్య, రత్తమ్మలు.

== బాల్యం, విద్యాభ్యాసం ==
[[ప్రాథమిక విద్య|ప్రాథమిక]] విద్యాబ్యాసం [[నరసరావుపేట]] పట్టణం, పలనాడు రోడ్డులోని శీనయ్య మాష్టారు బడిలో జరిగింది.ఆ బడి మునిసిపల్ హైస్కూలు, దుర్గా ఫొటో స్టూడియో మధ్యలో ఉండేది.బడిలో విరామం దొరికిన వెంటనే ఆటకాయితనంగా పక్కనే ఉన్న ఫోటో స్టూడియో దగ్గరకు వెళ్లేవారు.అది ఒక అలవాటుగా మారి ఫొటో స్టూడియోకు దగ్గరయ్యాడు.స్టూడియో యజమాని రాధాకృష్ణతో ఫొటో ఎలా తీయాలి,తీసిన తరువాత ఫోటో ప్రింటు ఎలా తీస్తారనే ప్రశ్నలుతో అడిగి తెలుసుకునేవాడు.రాధాకృష్ణ ఇతని ఆసక్తిని గమనించి అడిగిన ప్రశ్నల అన్నిటికి ఓపికతో వివరించేవారు.శలవు రోజులలో అతనితో పొరుగు గ్రామాలలో ఫొటోలు తీయటానికి వెళ్లుతూ తీసుకు వెళ్లేవారు.రాధాకృష్ణ  చిన్న గిన్నెలో భస్మాన్ని వెలిగించి ఫొటో తీసేవాడు.బల్పులో అనేక ఫిలమెంట్లు ఒకసారిగా వెలిగించి ఫొటో తీసేవారు.ఆ తరువాత ప్లాష్ లైట్లు యుగం వచ్చింది.అలా ఒక్కటొక్కటీ రాధాకృష్ణ  దగ్గర చిన్నతనంలో నేర్చుకున్నారు. ఉత్సాహంగా తను ఏరోజు ఏమి నేర్చుకుందీ,తన తోటివారికి చెప్పేవారు.ఆరో తరగతి నుండి యస్.యస్.యల్.సి. (11వ తరగతి) వరకు మునిసిపల్ హైస్కూలులో చదివారు.

== యవ్వనం, ఉన్నత విద్యాభ్యాసం ==
ఇంటర్మీడియట్ నరసరావుపేట పట్టణంలోని [[శ్రీ సుబ్బరాయ, నారాయణ కళాశాల (నరసరావుపేట)|శ్రీ సుబ్బరాయ, నారాయణ కళాశాలలో]] చదివారు. ఇంటర్మీడియట్ చదువుతూ [[ఆటలు]] వైపు మొగ్గు చూపాడు.ఇంతలో ఇతని తండ్రి వెంకటరత్తయ్య ఉద్యోగరీత్యా [[చీరాల]] బదిలీ అయినందున, చీరాల వి.ఆర్.ఎస్. అండ్ వై.ఆర్.ఎన్. కళాశాలలో బి.ఎ. డిగ్రీ చదివిన సమయంలోను అదే ఆటలనందు ఆసక్తి కొనసాగించాడు.కళాశాలలో రెండు సంవత్సరాలు క్రికెట్ టీము కెప్టెన్ గా వ్యవహరించారు.మరో వైపు నాటకాల నందు ఆసక్తి పెంపొందించుకొని, డైరెక్షన్ పరంగా నడక సాగించాడు.ఆంధ్రా యూనివర్శిటీ నుండి లైబ్రరీ సైన్సు డిప్లొమా పొందారు.

== ఉద్యోగ ఆరంగేట్రం ==
లైబ్రరీ సైన్సు డిప్లొమా పొందిన తరువాత నరసరావుపేట పట్టణంలోని తాను [[ఇంటర్మీడియట్ విద్య|ఇంటర్మీడియట్]] చదివిన యస్.యస్.యన్.కళాశాలలోని గ్రంధాలయానికి 1965 జులై 16 న మొదటి లైబ్రేరియన్‌గా చేరాడు. ప్రధాన వృత్తిలోకి చేరినా ఇతనికి ఆసక్తి ఉన్న క్రీడా విభాగం,[[సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం|సాంస్కృతిక]] రంగాలను వదలి పెట్టలేదు. 1965 కు ముందు కళాశాలలో సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు నామమాత్రంగా జరిగేవి. ఆసమయంలో కళాశాల ప్రిన్సిపాల్‌గా ఇలీంద్ర రంగనాయకులు పనిచేసేవాడు. అతను కేవలం విద్యార్థుల చదువు మీద మాత్రమే శ్రద్ద చూపేవారు.సాంస్కృతిక,క్రీడా రంగాలు విద్యార్థుల చదువును దెబ్బ తీస్తాయని అతనుకున్న నమ్మంకంతో ఒప్పు కునేవాడు కాదు.అతనికి ఎవరైనా నచ్చ చెప్పాలన్నా భయపడేవారు. అలాంటి తరుణంలో రామారావు తనకు ప్రవృత్తిగా ఆసక్తి ఉన్న సాంస్కృతిక,క్రీడల రంగాలవైపు ప్రిన్సిపాల్ రంగనాయకులును ఒప్పించి, అతనిలో ఉన్న అభిప్రాయాన్ని మరలించారు. రామారావు కృషి వలన కళాశాలలో అంతర్  కళాశాలల నాటిక పోటీలను 12 సంవత్సరాలు వరుసగా రామారావు ఆధ్వర్యంలో జరిగాయి.[[కళాశాల]]లోని లలిత కళాసమితి ఆధ్వర్యంలో జరిగిన అనేక కార్యక్రమాలు దాదావు ఇతని కృషితోనే జరిగాయి.గోవాలో జరిగిన ఆల్ ఇండియా గ్రంధాలయాధికారులు కాన్ఫెరెన్స్ సందర్బంగా గ్రంధాలయాల నిర్మాణానికి కేంధ్ర ప్రభుత్వ గ్రాంటును ఇస్తున్నట్టు తెలుసుకుని,డిల్లీ వెళ్ళి 4,65000/- తీసుకువచ్చి 1979లో గ్రంధాలయ నిర్మాణం చేసిన ఘనత రామారావుకు దక్కింది.గ్రంధాలయాధికారిగా 33 సంవత్సరాలు పనిచేసి 1998 నవంబరు 30 న పదవీ విరమణ గావించారు.

== ఈనాడు రామారావుగా గుర్తింపు ==
ప్రధాన వృత్తి, ప్రవత్తులకుతోడు 1979లో [[ఈనాడు]] విలేకరిగా చేరి 1998 వరకు పనిచేసారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://satyamnews.net/senior-journalist-kvk-ramarao-is-no-more/#google_vignette|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|last=News|first=Satyam|date=2026-04-14|work=Satyam News|access-date=2026-09-14|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ఆరకంగా పట్టణంలోని, గ్రామాలలోని ప్రజలకు చాలా దగ్గరయ్యాడు.ఈనాడు దినపత్రిక కొత్తగా వెలువడే రోజుల్లో నరసరావుపేట పట్టణవార్తలు,గ్రామాల వార్తలు ముందుగా ఈనాడులో మాత్రమే వచ్చేవి. వార్తలు నిష్పక్షపాతంగా ఉండేవి. జరిగింది జరిగినట్లుగా రాయటంలో అతనికి సరిలేరు అనే భావన ప్రజలలో ఉండేది. ఆ కారణంగా ఇంటిపేరు మరుగునపడి ఈనాడు రామారావు (విలేఖరి) గా ప్రజలకు చాలా దగ్గరయ్యాడు. జిల్లాలో ఈనాడు విలేఖరిగా, ప్రముఖ [[పాత్రికేయులు|పాత్రికేయుడు]]గా గుర్తింపు పొందారు.అలాగే రామారావు ఈనాడు దినపత్రిక అధినేత రామోజిరావు గుర్తింపును పొందాడు.

== సేఫ్ మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా పదవీ నిర్వహణ ==

నరసరావుపేట - [[సత్తెనపల్లి]] రోడ్డులో ఉన్న సేఫ్ ఫార్మా స్యూటికల్స్ కంపెనీ,దాని మూడు అనుబంధ కంపెనీలు నష్టాల బాటలో పయనించే సమయంలో మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా 2000 సంవత్సరంలో పదవీ భాధ్యతలు స్వీకరించి, 2008 వరకు పనిచేసారు.కంపెనీని సమర్థవంతంగా నిర్వహించి లాభాలవైపు మరలించి మొదటిసారిగా షేర్ హోల్డర్సుకు  డివిడెంట్లు పంచిన మొదటి మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా పేరు పొందారు.కంపెనీ పరిసర ప్రాంతంలో మొక్కలు నాటించి, కంపెనీ నుండి వెలువడే వ్యర్ధ పదార్థాలు ప్రజలకు హాని కలిగించని రీతిలో [[పర్యావరణం]] కాపాడాడు.ఇతను పని చేసిన సమయంలో గ్రామీణ ప్రాంతాలలోని నిరుద్యోగులుగా ఉన్న అనేకమంది యువకులకు ఉద్యోగాలు ఇచ్చి ఉపాధి కల్పించాడు.[[ప్రభుత్వం]] నుండి మేనేజింగ్ డైరెక్టరు హోదాలో ఉత్తమ కంపెనీ అవార్టును స్వీకరించారు.

== పట్టణ ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాలకు మూల కారకుడు ==
ఈనాడు దిన పత్రికలలో నరసరావుపేటకు చరిత్ర రాస్తూ పట్టణానికి 200 ఏళ్ల చరిత్ర ఉందని ప్రముఖులకు తెలియజేస్తూ, రెండువందల ఏళ్ల పండగ జరపటానికి నాంది పలికిన మొదటి వ్యక్తి.&lt;ref&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచిక 1997 జూన్ 27-29 సందేశం (నాంది)&lt;/ref&gt; అప్పటి మంత్రివర్యులు, ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభాపతి  కోడెల శివప్రసాదరావుతో పలుమార్లు చర్చించి, కార్యచరణ ప్రణాళిక తయారుచేసి ఉత్సవాలు ఘనంగా జరగటానికి తగిన క్రియాశీలక పాత్ర వహించారు.అదే సందర్బంలో సావనీర్ కమిటీ చైర్మన్‌గా నియమితులయ్యాడు. గతంలో నరసరావుపేటకు పేరు తెచ్చిన విషయాలును సేకరించి చెప్పి, మరికొంత మందిచేత వారికి తెలిసిన పట్టణ గత విశేషాలు గురించి పలువరి ద్వారా వ్యాసాలు రాయించి, సావనీరును గొప్పగా తన చేతుల మీదుగా తీర్చిదిద్దాడు. అంతేగాదు 1916 ఆ ప్రాంతంలో నరసరావుపేటకు మొదటిసారిగా శౌరయ్య బ్రదర్స్ తొలి బస్సును ప్రవేశపెట్టిన విషయంపై &quot;మా ఊరొచ్చిన మరబండి&quot; అనే వ్వాసం బస్సును గురించి, ఆ బస్సును నడుపుటకు అప్పడు వాళ్లు పడిన సాదక బాధకాలు నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచికలో కళ్లకు కనపడినట్లు రాసారు.&lt;ref&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచిక 1997 జూన్ 27-29 ఇదీ &amp;nbsp; వరస|&quot;మా ఊరొచ్చిన మరబండి&quot;| పేజీ నెం.99&lt;/ref&gt;

== మరణం ==
రామారావు అతని 86 సంవత్సరాల వయసులో అనారోగ్యంతో 2026 ఏప్రిల్ 23న స్వర్గస్తులైనారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/satyam+news-epaper-satyam/eenaadu+raamaaraavu+maastaaru+ika+leru-newsid-n708468981|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|date=2026-04-14|work=Dailyhunt|access-date=2026-04-24|language=te-IN}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాల జాబితా}}

== వెలుపలి లంకెలు ==

[[వర్గం:1940 జననాలు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా పాత్రికేయులు]]
[[వర్గం:చేసిన పని వలన పేరు మారిన ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:పల్నాడు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:2026 మరణాలు]]
[[వర్గం:పాత్రికేయులు]]
[[వర్గం:ఈనాడు పాత్రికేయులు]]</text>
      <sha1>ny752k2ayw13lg9q2ewz8xtzcwk6of8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957521</id>
      <parentid>4957513</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:48:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* మరణం */</comment>
      <origin>4957521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18928" sha1="jafr7hyhlm9f8z5g1oqrhm7tv5vbdyd" xml:space="preserve">{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి
| name =  కొరిటాల వెంకటకోదండ రామారావు
| education=బి.ఎస్.సి., ఎం.ఎ., డి.ఎల్.ఎస్.సి.,
| residence =
| image =File:K.V.K.Ramarao.jpg
| imagesize = 200px
| caption = K.V.K
| birth_name = 
| birth_date = 1940, నవంబరు, 23
| birth_place = గుంటూరు జిల్లా, నరసరావుపేట మండలం, నరసరావుపేట పట్టణం
| native_place = 
| death_date = 
| death_place = 
| death_cause = 
| known = 
| occupation =విశ్రాంత గ్రంధాలయాధికారి, (యస్.యస్.యన్.కళాశాల)&lt;br /&gt;నరసరావుపేట రంగస్థలి గౌరవ అధ్యక్షులు&lt;br /&gt; ఈనాడు జర్నలిష్టు &lt;br /&gt; సేఫ్ ఫార్మాష్యూటికల్స్ మాజీ యమ్.డి. &lt;br /&gt;నరసరావుపేట టౌనుహాలు మాజీ కార్యదర్శి &lt;br /&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాభ్ది ఉత్సవాల సావనీర్ కమిటీ అధ్యక్షులు
| title = 
| salary = 
| term =
| predecessor = 
| successor = 
| party = 
| boards =
| religion =
| wife = 
| spouse= సరస్వతి
| partner =
| children = బాబు శ్రీనివాస్,శ్రీదేవి,జయశ్రీ
| father = వేంకటరత్తయ్య, దత్తు తండ్రి పేరయ్య
| mother = రామకోటమ్మ, దత్తు తల్లి రత్తమ్మ
| website =
| footnotes = 
| employer =
| height = 
| weight =
| signature =
}}

'''కె.వి.కె.రామారావు,''' సీనియర్ జర్నలిస్టు.ఇతను [[పల్నాడు జిల్లా]] పరిసర ప్రాంత ప్రజలందరికి ఈనాడు రామారావుగా సుపరిచితుడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=NEWS|first=Satyam|date=2026-04-14|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/satyam+news-epaper-satyam/eenaadu+raamaaraavu+maastaaru+ika+leru-newsid-n708468981|access-date=2026-09-14|website=Dailyhunt|language=te}}&lt;/ref&gt;రామారావు [[నరసరావుపేట]] పట్టణంలో 1940 నవంబరు 23న కొరిటాల వెంకటరత్తయ్య,రామకోటమ్మ దంపతులకు  జన్మించారు.ఇతని దత్త తల్లిదండ్రులు కొరిటాల పేరయ్య, రత్తమ్మలు.

== బాల్యం, విద్యాభ్యాసం ==
[[ప్రాథమిక విద్య|ప్రాథమిక]] విద్యాబ్యాసం [[నరసరావుపేట]] పట్టణం, పలనాడు రోడ్డులోని శీనయ్య మాష్టారు బడిలో జరిగింది.ఆ బడి మునిసిపల్ హైస్కూలు, దుర్గా ఫొటో స్టూడియో మధ్యలో ఉండేది.బడిలో విరామం దొరికిన వెంటనే ఆటకాయితనంగా పక్కనే ఉన్న ఫోటో స్టూడియో దగ్గరకు వెళ్లేవారు.అది ఒక అలవాటుగా మారి ఫొటో స్టూడియోకు దగ్గరయ్యాడు.స్టూడియో యజమాని రాధాకృష్ణతో ఫొటో ఎలా తీయాలి,తీసిన తరువాత ఫోటో ప్రింటు ఎలా తీస్తారనే ప్రశ్నలుతో అడిగి తెలుసుకునేవాడు.రాధాకృష్ణ ఇతని ఆసక్తిని గమనించి అడిగిన ప్రశ్నల అన్నిటికి ఓపికతో వివరించేవారు.శలవు రోజులలో అతనితో పొరుగు గ్రామాలలో ఫొటోలు తీయటానికి వెళ్లుతూ తీసుకు వెళ్లేవారు.రాధాకృష్ణ  చిన్న గిన్నెలో భస్మాన్ని వెలిగించి ఫొటో తీసేవాడు.బల్పులో అనేక ఫిలమెంట్లు ఒకసారిగా వెలిగించి ఫొటో తీసేవారు.ఆ తరువాత ప్లాష్ లైట్లు యుగం వచ్చింది.అలా ఒక్కటొక్కటీ రాధాకృష్ణ  దగ్గర చిన్నతనంలో నేర్చుకున్నారు. ఉత్సాహంగా తను ఏరోజు ఏమి నేర్చుకుందీ,తన తోటివారికి చెప్పేవారు.ఆరో తరగతి నుండి యస్.యస్.యల్.సి. (11వ తరగతి) వరకు మునిసిపల్ హైస్కూలులో చదివారు.

== యవ్వనం, ఉన్నత విద్యాభ్యాసం ==
ఇంటర్మీడియట్ నరసరావుపేట పట్టణంలోని [[శ్రీ సుబ్బరాయ, నారాయణ కళాశాల (నరసరావుపేట)|శ్రీ సుబ్బరాయ, నారాయణ కళాశాలలో]] చదివారు. ఇంటర్మీడియట్ చదువుతూ [[ఆటలు]] వైపు మొగ్గు చూపాడు.ఇంతలో ఇతని తండ్రి వెంకటరత్తయ్య ఉద్యోగరీత్యా [[చీరాల]] బదిలీ అయినందున, చీరాల వి.ఆర్.ఎస్. అండ్ వై.ఆర్.ఎన్. కళాశాలలో బి.ఎ. డిగ్రీ చదివిన సమయంలోను అదే ఆటలనందు ఆసక్తి కొనసాగించాడు.కళాశాలలో రెండు సంవత్సరాలు క్రికెట్ టీము కెప్టెన్ గా వ్యవహరించారు.మరో వైపు నాటకాల నందు ఆసక్తి పెంపొందించుకొని, డైరెక్షన్ పరంగా నడక సాగించాడు.ఆంధ్రా యూనివర్శిటీ నుండి లైబ్రరీ సైన్సు డిప్లొమా పొందారు.

== ఉద్యోగ ఆరంగేట్రం ==
లైబ్రరీ సైన్సు డిప్లొమా పొందిన తరువాత నరసరావుపేట పట్టణంలోని తాను [[ఇంటర్మీడియట్ విద్య|ఇంటర్మీడియట్]] చదివిన యస్.యస్.యన్.కళాశాలలోని గ్రంధాలయానికి 1965 జులై 16 న మొదటి లైబ్రేరియన్‌గా చేరాడు. ప్రధాన వృత్తిలోకి చేరినా ఇతనికి ఆసక్తి ఉన్న క్రీడా విభాగం,[[సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం|సాంస్కృతిక]] రంగాలను వదలి పెట్టలేదు. 1965 కు ముందు కళాశాలలో సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు నామమాత్రంగా జరిగేవి. ఆసమయంలో కళాశాల ప్రిన్సిపాల్‌గా ఇలీంద్ర రంగనాయకులు పనిచేసేవాడు. అతను కేవలం విద్యార్థుల చదువు మీద మాత్రమే శ్రద్ద చూపేవారు.సాంస్కృతిక,క్రీడా రంగాలు విద్యార్థుల చదువును దెబ్బ తీస్తాయని అతనుకున్న నమ్మంకంతో ఒప్పు కునేవాడు కాదు.అతనికి ఎవరైనా నచ్చ చెప్పాలన్నా భయపడేవారు. అలాంటి తరుణంలో రామారావు తనకు ప్రవృత్తిగా ఆసక్తి ఉన్న సాంస్కృతిక,క్రీడల రంగాలవైపు ప్రిన్సిపాల్ రంగనాయకులును ఒప్పించి, అతనిలో ఉన్న అభిప్రాయాన్ని మరలించారు. రామారావు కృషి వలన కళాశాలలో అంతర్  కళాశాలల నాటిక పోటీలను 12 సంవత్సరాలు వరుసగా రామారావు ఆధ్వర్యంలో జరిగాయి.[[కళాశాల]]లోని లలిత కళాసమితి ఆధ్వర్యంలో జరిగిన అనేక కార్యక్రమాలు దాదావు ఇతని కృషితోనే జరిగాయి.గోవాలో జరిగిన ఆల్ ఇండియా గ్రంధాలయాధికారులు కాన్ఫెరెన్స్ సందర్బంగా గ్రంధాలయాల నిర్మాణానికి కేంధ్ర ప్రభుత్వ గ్రాంటును ఇస్తున్నట్టు తెలుసుకుని,డిల్లీ వెళ్ళి 4,65000/- తీసుకువచ్చి 1979లో గ్రంధాలయ నిర్మాణం చేసిన ఘనత రామారావుకు దక్కింది.గ్రంధాలయాధికారిగా 33 సంవత్సరాలు పనిచేసి 1998 నవంబరు 30 న పదవీ విరమణ గావించారు.

== ఈనాడు రామారావుగా గుర్తింపు ==
ప్రధాన వృత్తి, ప్రవత్తులకుతోడు 1979లో [[ఈనాడు]] విలేకరిగా చేరి 1998 వరకు పనిచేసారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://satyamnews.net/senior-journalist-kvk-ramarao-is-no-more/#google_vignette|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|last=News|first=Satyam|date=2026-04-14|work=Satyam News|access-date=2026-09-14|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ఆరకంగా పట్టణంలోని, గ్రామాలలోని ప్రజలకు చాలా దగ్గరయ్యాడు.ఈనాడు దినపత్రిక కొత్తగా వెలువడే రోజుల్లో నరసరావుపేట పట్టణవార్తలు,గ్రామాల వార్తలు ముందుగా ఈనాడులో మాత్రమే వచ్చేవి. వార్తలు నిష్పక్షపాతంగా ఉండేవి. జరిగింది జరిగినట్లుగా రాయటంలో అతనికి సరిలేరు అనే భావన ప్రజలలో ఉండేది. ఆ కారణంగా ఇంటిపేరు మరుగునపడి ఈనాడు రామారావు (విలేఖరి) గా ప్రజలకు చాలా దగ్గరయ్యాడు. జిల్లాలో ఈనాడు విలేఖరిగా, ప్రముఖ [[పాత్రికేయులు|పాత్రికేయుడు]]గా గుర్తింపు పొందారు.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/satyam+news-epaper-satyam/eenaadu+raamaaraavu+maastaaru+ika+leru-newsid-n708468981|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|date=2026-04-14|work=Dailyhunt|access-date=2026-09-14|language=te-IN}}&lt;/ref&gt;అలాగే రామారావు ఈనాడు దినపత్రిక అధినేత రామోజిరావు గుర్తింపును పొందాడు.

== సేఫ్ మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా పదవీ నిర్వహణ ==

నరసరావుపేట - [[సత్తెనపల్లి]] రోడ్డులో ఉన్న సేఫ్ ఫార్మా స్యూటికల్స్ కంపెనీ,దాని మూడు అనుబంధ కంపెనీలు నష్టాల బాటలో పయనించే సమయంలో మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా 2000 సంవత్సరంలో పదవీ భాధ్యతలు స్వీకరించి, 2008 వరకు పనిచేసారు.కంపెనీని సమర్థవంతంగా నిర్వహించి లాభాలవైపు మరలించి మొదటిసారిగా షేర్ హోల్డర్సుకు  డివిడెంట్లు పంచిన మొదటి మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా పేరు పొందారు.కంపెనీ పరిసర ప్రాంతంలో మొక్కలు నాటించి, కంపెనీ నుండి వెలువడే వ్యర్ధ పదార్థాలు ప్రజలకు హాని కలిగించని రీతిలో [[పర్యావరణం]] కాపాడాడు.ఇతను పని చేసిన సమయంలో గ్రామీణ ప్రాంతాలలోని నిరుద్యోగులుగా ఉన్న అనేకమంది యువకులకు ఉద్యోగాలు ఇచ్చి ఉపాధి కల్పించాడు.[[ప్రభుత్వం]] నుండి మేనేజింగ్ డైరెక్టరు హోదాలో ఉత్తమ కంపెనీ అవార్టును స్వీకరించారు.

== పట్టణ ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాలకు మూల కారకుడు ==
ఈనాడు దిన పత్రికలలో నరసరావుపేటకు చరిత్ర రాస్తూ పట్టణానికి 200 ఏళ్ల చరిత్ర ఉందని ప్రముఖులకు తెలియజేస్తూ, రెండువందల ఏళ్ల పండగ జరపటానికి నాంది పలికిన మొదటి వ్యక్తి.&lt;ref&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచిక 1997 జూన్ 27-29 సందేశం (నాంది)&lt;/ref&gt; అప్పటి మంత్రివర్యులు, ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభాపతి  కోడెల శివప్రసాదరావుతో పలుమార్లు చర్చించి, కార్యచరణ ప్రణాళిక తయారుచేసి ఉత్సవాలు ఘనంగా జరగటానికి తగిన క్రియాశీలక పాత్ర వహించారు.అదే సందర్బంలో సావనీర్ కమిటీ చైర్మన్‌గా నియమితులయ్యాడు. గతంలో నరసరావుపేటకు పేరు తెచ్చిన విషయాలును సేకరించి చెప్పి, మరికొంత మందిచేత వారికి తెలిసిన పట్టణ గత విశేషాలు గురించి పలువరి ద్వారా వ్యాసాలు రాయించి, సావనీరును గొప్పగా తన చేతుల మీదుగా తీర్చిదిద్దాడు. అంతేగాదు 1916 ఆ ప్రాంతంలో నరసరావుపేటకు మొదటిసారిగా శౌరయ్య బ్రదర్స్ తొలి బస్సును ప్రవేశపెట్టిన విషయంపై &quot;మా ఊరొచ్చిన మరబండి&quot; అనే వ్వాసం బస్సును గురించి, ఆ బస్సును నడుపుటకు అప్పడు వాళ్లు పడిన సాదక బాధకాలు నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచికలో కళ్లకు కనపడినట్లు రాసారు.&lt;ref&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచిక 1997 జూన్ 27-29 ఇదీ &amp;nbsp; వరస|&quot;మా ఊరొచ్చిన మరబండి&quot;| పేజీ నెం.99&lt;/ref&gt;

== మరణం ==
రామారావు అతని 86 సంవత్సరాల వయసులో అనారోగ్యంతో 2026 ఏప్రిల్ 23న స్వర్గస్తులైనారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/satyam+news-epaper-satyam/eenaadu+raamaaraavu+maastaaru+ika+leru-newsid-n708468981|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|date=2026-04-14|work=Dailyhunt|access-date=2026-04-24|language=te-IN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాల జాబితా}}

== వెలుపలి లంకెలు ==

[[వర్గం:1940 జననాలు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా పాత్రికేయులు]]
[[వర్గం:చేసిన పని వలన పేరు మారిన ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:పల్నాడు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:2026 మరణాలు]]
[[వర్గం:పాత్రికేయులు]]
[[వర్గం:ఈనాడు పాత్రికేయులు]]</text>
      <sha1>jafr7hyhlm9f8z5g1oqrhm7tv5vbdyd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957522</id>
      <parentid>4957521</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:49:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా పాత్రికేయులు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4957522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18830" sha1="5mc9ns8pm43mezqtzdlr6z9g9o2e7mq" xml:space="preserve">{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి
| name =  కొరిటాల వెంకటకోదండ రామారావు
| education=బి.ఎస్.సి., ఎం.ఎ., డి.ఎల్.ఎస్.సి.,
| residence =
| image =File:K.V.K.Ramarao.jpg
| imagesize = 200px
| caption = K.V.K
| birth_name = 
| birth_date = 1940, నవంబరు, 23
| birth_place = గుంటూరు జిల్లా, నరసరావుపేట మండలం, నరసరావుపేట పట్టణం
| native_place = 
| death_date = 
| death_place = 
| death_cause = 
| known = 
| occupation =విశ్రాంత గ్రంధాలయాధికారి, (యస్.యస్.యన్.కళాశాల)&lt;br /&gt;నరసరావుపేట రంగస్థలి గౌరవ అధ్యక్షులు&lt;br /&gt; ఈనాడు జర్నలిష్టు &lt;br /&gt; సేఫ్ ఫార్మాష్యూటికల్స్ మాజీ యమ్.డి. &lt;br /&gt;నరసరావుపేట టౌనుహాలు మాజీ కార్యదర్శి &lt;br /&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాభ్ది ఉత్సవాల సావనీర్ కమిటీ అధ్యక్షులు
| title = 
| salary = 
| term =
| predecessor = 
| successor = 
| party = 
| boards =
| religion =
| wife = 
| spouse= సరస్వతి
| partner =
| children = బాబు శ్రీనివాస్,శ్రీదేవి,జయశ్రీ
| father = వేంకటరత్తయ్య, దత్తు తండ్రి పేరయ్య
| mother = రామకోటమ్మ, దత్తు తల్లి రత్తమ్మ
| website =
| footnotes = 
| employer =
| height = 
| weight =
| signature =
}}

'''కె.వి.కె.రామారావు,''' సీనియర్ జర్నలిస్టు.ఇతను [[పల్నాడు జిల్లా]] పరిసర ప్రాంత ప్రజలందరికి ఈనాడు రామారావుగా సుపరిచితుడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=NEWS|first=Satyam|date=2026-04-14|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/satyam+news-epaper-satyam/eenaadu+raamaaraavu+maastaaru+ika+leru-newsid-n708468981|access-date=2026-09-14|website=Dailyhunt|language=te}}&lt;/ref&gt;రామారావు [[నరసరావుపేట]] పట్టణంలో 1940 నవంబరు 23న కొరిటాల వెంకటరత్తయ్య,రామకోటమ్మ దంపతులకు  జన్మించారు.ఇతని దత్త తల్లిదండ్రులు కొరిటాల పేరయ్య, రత్తమ్మలు.

== బాల్యం, విద్యాభ్యాసం ==
[[ప్రాథమిక విద్య|ప్రాథమిక]] విద్యాబ్యాసం [[నరసరావుపేట]] పట్టణం, పలనాడు రోడ్డులోని శీనయ్య మాష్టారు బడిలో జరిగింది.ఆ బడి మునిసిపల్ హైస్కూలు, దుర్గా ఫొటో స్టూడియో మధ్యలో ఉండేది.బడిలో విరామం దొరికిన వెంటనే ఆటకాయితనంగా పక్కనే ఉన్న ఫోటో స్టూడియో దగ్గరకు వెళ్లేవారు.అది ఒక అలవాటుగా మారి ఫొటో స్టూడియోకు దగ్గరయ్యాడు.స్టూడియో యజమాని రాధాకృష్ణతో ఫొటో ఎలా తీయాలి,తీసిన తరువాత ఫోటో ప్రింటు ఎలా తీస్తారనే ప్రశ్నలుతో అడిగి తెలుసుకునేవాడు.రాధాకృష్ణ ఇతని ఆసక్తిని గమనించి అడిగిన ప్రశ్నల అన్నిటికి ఓపికతో వివరించేవారు.శలవు రోజులలో అతనితో పొరుగు గ్రామాలలో ఫొటోలు తీయటానికి వెళ్లుతూ తీసుకు వెళ్లేవారు.రాధాకృష్ణ  చిన్న గిన్నెలో భస్మాన్ని వెలిగించి ఫొటో తీసేవాడు.బల్పులో అనేక ఫిలమెంట్లు ఒకసారిగా వెలిగించి ఫొటో తీసేవారు.ఆ తరువాత ప్లాష్ లైట్లు యుగం వచ్చింది.అలా ఒక్కటొక్కటీ రాధాకృష్ణ  దగ్గర చిన్నతనంలో నేర్చుకున్నారు. ఉత్సాహంగా తను ఏరోజు ఏమి నేర్చుకుందీ,తన తోటివారికి చెప్పేవారు.ఆరో తరగతి నుండి యస్.యస్.యల్.సి. (11వ తరగతి) వరకు మునిసిపల్ హైస్కూలులో చదివారు.

== యవ్వనం, ఉన్నత విద్యాభ్యాసం ==
ఇంటర్మీడియట్ నరసరావుపేట పట్టణంలోని [[శ్రీ సుబ్బరాయ, నారాయణ కళాశాల (నరసరావుపేట)|శ్రీ సుబ్బరాయ, నారాయణ కళాశాలలో]] చదివారు. ఇంటర్మీడియట్ చదువుతూ [[ఆటలు]] వైపు మొగ్గు చూపాడు.ఇంతలో ఇతని తండ్రి వెంకటరత్తయ్య ఉద్యోగరీత్యా [[చీరాల]] బదిలీ అయినందున, చీరాల వి.ఆర్.ఎస్. అండ్ వై.ఆర్.ఎన్. కళాశాలలో బి.ఎ. డిగ్రీ చదివిన సమయంలోను అదే ఆటలనందు ఆసక్తి కొనసాగించాడు.కళాశాలలో రెండు సంవత్సరాలు క్రికెట్ టీము కెప్టెన్ గా వ్యవహరించారు.మరో వైపు నాటకాల నందు ఆసక్తి పెంపొందించుకొని, డైరెక్షన్ పరంగా నడక సాగించాడు.ఆంధ్రా యూనివర్శిటీ నుండి లైబ్రరీ సైన్సు డిప్లొమా పొందారు.

== ఉద్యోగ ఆరంగేట్రం ==
లైబ్రరీ సైన్సు డిప్లొమా పొందిన తరువాత నరసరావుపేట పట్టణంలోని తాను [[ఇంటర్మీడియట్ విద్య|ఇంటర్మీడియట్]] చదివిన యస్.యస్.యన్.కళాశాలలోని గ్రంధాలయానికి 1965 జులై 16 న మొదటి లైబ్రేరియన్‌గా చేరాడు. ప్రధాన వృత్తిలోకి చేరినా ఇతనికి ఆసక్తి ఉన్న క్రీడా విభాగం,[[సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం|సాంస్కృతిక]] రంగాలను వదలి పెట్టలేదు. 1965 కు ముందు కళాశాలలో సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు నామమాత్రంగా జరిగేవి. ఆసమయంలో కళాశాల ప్రిన్సిపాల్‌గా ఇలీంద్ర రంగనాయకులు పనిచేసేవాడు. అతను కేవలం విద్యార్థుల చదువు మీద మాత్రమే శ్రద్ద చూపేవారు.సాంస్కృతిక,క్రీడా రంగాలు విద్యార్థుల చదువును దెబ్బ తీస్తాయని అతనుకున్న నమ్మంకంతో ఒప్పు కునేవాడు కాదు.అతనికి ఎవరైనా నచ్చ చెప్పాలన్నా భయపడేవారు. అలాంటి తరుణంలో రామారావు తనకు ప్రవృత్తిగా ఆసక్తి ఉన్న సాంస్కృతిక,క్రీడల రంగాలవైపు ప్రిన్సిపాల్ రంగనాయకులును ఒప్పించి, అతనిలో ఉన్న అభిప్రాయాన్ని మరలించారు. రామారావు కృషి వలన కళాశాలలో అంతర్  కళాశాలల నాటిక పోటీలను 12 సంవత్సరాలు వరుసగా రామారావు ఆధ్వర్యంలో జరిగాయి.[[కళాశాల]]లోని లలిత కళాసమితి ఆధ్వర్యంలో జరిగిన అనేక కార్యక్రమాలు దాదావు ఇతని కృషితోనే జరిగాయి.గోవాలో జరిగిన ఆల్ ఇండియా గ్రంధాలయాధికారులు కాన్ఫెరెన్స్ సందర్బంగా గ్రంధాలయాల నిర్మాణానికి కేంధ్ర ప్రభుత్వ గ్రాంటును ఇస్తున్నట్టు తెలుసుకుని,డిల్లీ వెళ్ళి 4,65000/- తీసుకువచ్చి 1979లో గ్రంధాలయ నిర్మాణం చేసిన ఘనత రామారావుకు దక్కింది.గ్రంధాలయాధికారిగా 33 సంవత్సరాలు పనిచేసి 1998 నవంబరు 30 న పదవీ విరమణ గావించారు.

== ఈనాడు రామారావుగా గుర్తింపు ==
ప్రధాన వృత్తి, ప్రవత్తులకుతోడు 1979లో [[ఈనాడు]] విలేకరిగా చేరి 1998 వరకు పనిచేసారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://satyamnews.net/senior-journalist-kvk-ramarao-is-no-more/#google_vignette|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|last=News|first=Satyam|date=2026-04-14|work=Satyam News|access-date=2026-09-14|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ఆరకంగా పట్టణంలోని, గ్రామాలలోని ప్రజలకు చాలా దగ్గరయ్యాడు.ఈనాడు దినపత్రిక కొత్తగా వెలువడే రోజుల్లో నరసరావుపేట పట్టణవార్తలు,గ్రామాల వార్తలు ముందుగా ఈనాడులో మాత్రమే వచ్చేవి. వార్తలు నిష్పక్షపాతంగా ఉండేవి. జరిగింది జరిగినట్లుగా రాయటంలో అతనికి సరిలేరు అనే భావన ప్రజలలో ఉండేది. ఆ కారణంగా ఇంటిపేరు మరుగునపడి ఈనాడు రామారావు (విలేఖరి) గా ప్రజలకు చాలా దగ్గరయ్యాడు. జిల్లాలో ఈనాడు విలేఖరిగా, ప్రముఖ [[పాత్రికేయులు|పాత్రికేయుడు]]గా గుర్తింపు పొందారు.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/satyam+news-epaper-satyam/eenaadu+raamaaraavu+maastaaru+ika+leru-newsid-n708468981|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|date=2026-04-14|work=Dailyhunt|access-date=2026-09-14|language=te-IN}}&lt;/ref&gt;అలాగే రామారావు ఈనాడు దినపత్రిక అధినేత రామోజిరావు గుర్తింపును పొందాడు.

== సేఫ్ మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా పదవీ నిర్వహణ ==

నరసరావుపేట - [[సత్తెనపల్లి]] రోడ్డులో ఉన్న సేఫ్ ఫార్మా స్యూటికల్స్ కంపెనీ,దాని మూడు అనుబంధ కంపెనీలు నష్టాల బాటలో పయనించే సమయంలో మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా 2000 సంవత్సరంలో పదవీ భాధ్యతలు స్వీకరించి, 2008 వరకు పనిచేసారు.కంపెనీని సమర్థవంతంగా నిర్వహించి లాభాలవైపు మరలించి మొదటిసారిగా షేర్ హోల్డర్సుకు  డివిడెంట్లు పంచిన మొదటి మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా పేరు పొందారు.కంపెనీ పరిసర ప్రాంతంలో మొక్కలు నాటించి, కంపెనీ నుండి వెలువడే వ్యర్ధ పదార్థాలు ప్రజలకు హాని కలిగించని రీతిలో [[పర్యావరణం]] కాపాడాడు.ఇతను పని చేసిన సమయంలో గ్రామీణ ప్రాంతాలలోని నిరుద్యోగులుగా ఉన్న అనేకమంది యువకులకు ఉద్యోగాలు ఇచ్చి ఉపాధి కల్పించాడు.[[ప్రభుత్వం]] నుండి మేనేజింగ్ డైరెక్టరు హోదాలో ఉత్తమ కంపెనీ అవార్టును స్వీకరించారు.

== పట్టణ ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాలకు మూల కారకుడు ==
ఈనాడు దిన పత్రికలలో నరసరావుపేటకు చరిత్ర రాస్తూ పట్టణానికి 200 ఏళ్ల చరిత్ర ఉందని ప్రముఖులకు తెలియజేస్తూ, రెండువందల ఏళ్ల పండగ జరపటానికి నాంది పలికిన మొదటి వ్యక్తి.&lt;ref&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచిక 1997 జూన్ 27-29 సందేశం (నాంది)&lt;/ref&gt; అప్పటి మంత్రివర్యులు, ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభాపతి  కోడెల శివప్రసాదరావుతో పలుమార్లు చర్చించి, కార్యచరణ ప్రణాళిక తయారుచేసి ఉత్సవాలు ఘనంగా జరగటానికి తగిన క్రియాశీలక పాత్ర వహించారు.అదే సందర్బంలో సావనీర్ కమిటీ చైర్మన్‌గా నియమితులయ్యాడు. గతంలో నరసరావుపేటకు పేరు తెచ్చిన విషయాలును సేకరించి చెప్పి, మరికొంత మందిచేత వారికి తెలిసిన పట్టణ గత విశేషాలు గురించి పలువరి ద్వారా వ్యాసాలు రాయించి, సావనీరును గొప్పగా తన చేతుల మీదుగా తీర్చిదిద్దాడు. అంతేగాదు 1916 ఆ ప్రాంతంలో నరసరావుపేటకు మొదటిసారిగా శౌరయ్య బ్రదర్స్ తొలి బస్సును ప్రవేశపెట్టిన విషయంపై &quot;మా ఊరొచ్చిన మరబండి&quot; అనే వ్వాసం బస్సును గురించి, ఆ బస్సును నడుపుటకు అప్పడు వాళ్లు పడిన సాదక బాధకాలు నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచికలో కళ్లకు కనపడినట్లు రాసారు.&lt;ref&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచిక 1997 జూన్ 27-29 ఇదీ &amp;nbsp; వరస|&quot;మా ఊరొచ్చిన మరబండి&quot;| పేజీ నెం.99&lt;/ref&gt;

== మరణం ==
రామారావు అతని 86 సంవత్సరాల వయసులో అనారోగ్యంతో 2026 ఏప్రిల్ 23న స్వర్గస్తులైనారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/satyam+news-epaper-satyam/eenaadu+raamaaraavu+maastaaru+ika+leru-newsid-n708468981|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|date=2026-04-14|work=Dailyhunt|access-date=2026-04-24|language=te-IN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాల జాబితా}}

== వెలుపలి లంకెలు ==

[[వర్గం:1940 జననాలు]]
[[వర్గం:చేసిన పని వలన పేరు మారిన ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:పల్నాడు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:2026 మరణాలు]]
[[వర్గం:పాత్రికేయులు]]
[[వర్గం:ఈనాడు పాత్రికేయులు]]</text>
      <sha1>5mc9ns8pm43mezqtzdlr6z9g9o2e7mq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957523</id>
      <parentid>4957522</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:49:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా పాత్రికేయులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4957523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18928" sha1="2grdebdlrhf6fqzrfl4hkp9t28dcvns" xml:space="preserve">{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి
| name =  కొరిటాల వెంకటకోదండ రామారావు
| education=బి.ఎస్.సి., ఎం.ఎ., డి.ఎల్.ఎస్.సి.,
| residence =
| image =File:K.V.K.Ramarao.jpg
| imagesize = 200px
| caption = K.V.K
| birth_name = 
| birth_date = 1940, నవంబరు, 23
| birth_place = గుంటూరు జిల్లా, నరసరావుపేట మండలం, నరసరావుపేట పట్టణం
| native_place = 
| death_date = 
| death_place = 
| death_cause = 
| known = 
| occupation =విశ్రాంత గ్రంధాలయాధికారి, (యస్.యస్.యన్.కళాశాల)&lt;br /&gt;నరసరావుపేట రంగస్థలి గౌరవ అధ్యక్షులు&lt;br /&gt; ఈనాడు జర్నలిష్టు &lt;br /&gt; సేఫ్ ఫార్మాష్యూటికల్స్ మాజీ యమ్.డి. &lt;br /&gt;నరసరావుపేట టౌనుహాలు మాజీ కార్యదర్శి &lt;br /&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాభ్ది ఉత్సవాల సావనీర్ కమిటీ అధ్యక్షులు
| title = 
| salary = 
| term =
| predecessor = 
| successor = 
| party = 
| boards =
| religion =
| wife = 
| spouse= సరస్వతి
| partner =
| children = బాబు శ్రీనివాస్,శ్రీదేవి,జయశ్రీ
| father = వేంకటరత్తయ్య, దత్తు తండ్రి పేరయ్య
| mother = రామకోటమ్మ, దత్తు తల్లి రత్తమ్మ
| website =
| footnotes = 
| employer =
| height = 
| weight =
| signature =
}}

'''కె.వి.కె.రామారావు,''' సీనియర్ జర్నలిస్టు.ఇతను [[పల్నాడు జిల్లా]] పరిసర ప్రాంత ప్రజలందరికి ఈనాడు రామారావుగా సుపరిచితుడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=NEWS|first=Satyam|date=2026-04-14|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/satyam+news-epaper-satyam/eenaadu+raamaaraavu+maastaaru+ika+leru-newsid-n708468981|access-date=2026-09-14|website=Dailyhunt|language=te}}&lt;/ref&gt;రామారావు [[నరసరావుపేట]] పట్టణంలో 1940 నవంబరు 23న కొరిటాల వెంకటరత్తయ్య,రామకోటమ్మ దంపతులకు  జన్మించారు.ఇతని దత్త తల్లిదండ్రులు కొరిటాల పేరయ్య, రత్తమ్మలు.

== బాల్యం, విద్యాభ్యాసం ==
[[ప్రాథమిక విద్య|ప్రాథమిక]] విద్యాబ్యాసం [[నరసరావుపేట]] పట్టణం, పలనాడు రోడ్డులోని శీనయ్య మాష్టారు బడిలో జరిగింది.ఆ బడి మునిసిపల్ హైస్కూలు, దుర్గా ఫొటో స్టూడియో మధ్యలో ఉండేది.బడిలో విరామం దొరికిన వెంటనే ఆటకాయితనంగా పక్కనే ఉన్న ఫోటో స్టూడియో దగ్గరకు వెళ్లేవారు.అది ఒక అలవాటుగా మారి ఫొటో స్టూడియోకు దగ్గరయ్యాడు.స్టూడియో యజమాని రాధాకృష్ణతో ఫొటో ఎలా తీయాలి,తీసిన తరువాత ఫోటో ప్రింటు ఎలా తీస్తారనే ప్రశ్నలుతో అడిగి తెలుసుకునేవాడు.రాధాకృష్ణ ఇతని ఆసక్తిని గమనించి అడిగిన ప్రశ్నల అన్నిటికి ఓపికతో వివరించేవారు.శలవు రోజులలో అతనితో పొరుగు గ్రామాలలో ఫొటోలు తీయటానికి వెళ్లుతూ తీసుకు వెళ్లేవారు.రాధాకృష్ణ  చిన్న గిన్నెలో భస్మాన్ని వెలిగించి ఫొటో తీసేవాడు.బల్పులో అనేక ఫిలమెంట్లు ఒకసారిగా వెలిగించి ఫొటో తీసేవారు.ఆ తరువాత ప్లాష్ లైట్లు యుగం వచ్చింది.అలా ఒక్కటొక్కటీ రాధాకృష్ణ  దగ్గర చిన్నతనంలో నేర్చుకున్నారు. ఉత్సాహంగా తను ఏరోజు ఏమి నేర్చుకుందీ,తన తోటివారికి చెప్పేవారు.ఆరో తరగతి నుండి యస్.యస్.యల్.సి. (11వ తరగతి) వరకు మునిసిపల్ హైస్కూలులో చదివారు.

== యవ్వనం, ఉన్నత విద్యాభ్యాసం ==
ఇంటర్మీడియట్ నరసరావుపేట పట్టణంలోని [[శ్రీ సుబ్బరాయ, నారాయణ కళాశాల (నరసరావుపేట)|శ్రీ సుబ్బరాయ, నారాయణ కళాశాలలో]] చదివారు. ఇంటర్మీడియట్ చదువుతూ [[ఆటలు]] వైపు మొగ్గు చూపాడు.ఇంతలో ఇతని తండ్రి వెంకటరత్తయ్య ఉద్యోగరీత్యా [[చీరాల]] బదిలీ అయినందున, చీరాల వి.ఆర్.ఎస్. అండ్ వై.ఆర్.ఎన్. కళాశాలలో బి.ఎ. డిగ్రీ చదివిన సమయంలోను అదే ఆటలనందు ఆసక్తి కొనసాగించాడు.కళాశాలలో రెండు సంవత్సరాలు క్రికెట్ టీము కెప్టెన్ గా వ్యవహరించారు.మరో వైపు నాటకాల నందు ఆసక్తి పెంపొందించుకొని, డైరెక్షన్ పరంగా నడక సాగించాడు.ఆంధ్రా యూనివర్శిటీ నుండి లైబ్రరీ సైన్సు డిప్లొమా పొందారు.

== ఉద్యోగ ఆరంగేట్రం ==
లైబ్రరీ సైన్సు డిప్లొమా పొందిన తరువాత నరసరావుపేట పట్టణంలోని తాను [[ఇంటర్మీడియట్ విద్య|ఇంటర్మీడియట్]] చదివిన యస్.యస్.యన్.కళాశాలలోని గ్రంధాలయానికి 1965 జులై 16 న మొదటి లైబ్రేరియన్‌గా చేరాడు. ప్రధాన వృత్తిలోకి చేరినా ఇతనికి ఆసక్తి ఉన్న క్రీడా విభాగం,[[సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం|సాంస్కృతిక]] రంగాలను వదలి పెట్టలేదు. 1965 కు ముందు కళాశాలలో సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు నామమాత్రంగా జరిగేవి. ఆసమయంలో కళాశాల ప్రిన్సిపాల్‌గా ఇలీంద్ర రంగనాయకులు పనిచేసేవాడు. అతను కేవలం విద్యార్థుల చదువు మీద మాత్రమే శ్రద్ద చూపేవారు.సాంస్కృతిక,క్రీడా రంగాలు విద్యార్థుల చదువును దెబ్బ తీస్తాయని అతనుకున్న నమ్మంకంతో ఒప్పు కునేవాడు కాదు.అతనికి ఎవరైనా నచ్చ చెప్పాలన్నా భయపడేవారు. అలాంటి తరుణంలో రామారావు తనకు ప్రవృత్తిగా ఆసక్తి ఉన్న సాంస్కృతిక,క్రీడల రంగాలవైపు ప్రిన్సిపాల్ రంగనాయకులును ఒప్పించి, అతనిలో ఉన్న అభిప్రాయాన్ని మరలించారు. రామారావు కృషి వలన కళాశాలలో అంతర్  కళాశాలల నాటిక పోటీలను 12 సంవత్సరాలు వరుసగా రామారావు ఆధ్వర్యంలో జరిగాయి.[[కళాశాల]]లోని లలిత కళాసమితి ఆధ్వర్యంలో జరిగిన అనేక కార్యక్రమాలు దాదావు ఇతని కృషితోనే జరిగాయి.గోవాలో జరిగిన ఆల్ ఇండియా గ్రంధాలయాధికారులు కాన్ఫెరెన్స్ సందర్బంగా గ్రంధాలయాల నిర్మాణానికి కేంధ్ర ప్రభుత్వ గ్రాంటును ఇస్తున్నట్టు తెలుసుకుని,డిల్లీ వెళ్ళి 4,65000/- తీసుకువచ్చి 1979లో గ్రంధాలయ నిర్మాణం చేసిన ఘనత రామారావుకు దక్కింది.గ్రంధాలయాధికారిగా 33 సంవత్సరాలు పనిచేసి 1998 నవంబరు 30 న పదవీ విరమణ గావించారు.

== ఈనాడు రామారావుగా గుర్తింపు ==
ప్రధాన వృత్తి, ప్రవత్తులకుతోడు 1979లో [[ఈనాడు]] విలేకరిగా చేరి 1998 వరకు పనిచేసారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://satyamnews.net/senior-journalist-kvk-ramarao-is-no-more/#google_vignette|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|last=News|first=Satyam|date=2026-04-14|work=Satyam News|access-date=2026-09-14|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ఆరకంగా పట్టణంలోని, గ్రామాలలోని ప్రజలకు చాలా దగ్గరయ్యాడు.ఈనాడు దినపత్రిక కొత్తగా వెలువడే రోజుల్లో నరసరావుపేట పట్టణవార్తలు,గ్రామాల వార్తలు ముందుగా ఈనాడులో మాత్రమే వచ్చేవి. వార్తలు నిష్పక్షపాతంగా ఉండేవి. జరిగింది జరిగినట్లుగా రాయటంలో అతనికి సరిలేరు అనే భావన ప్రజలలో ఉండేది. ఆ కారణంగా ఇంటిపేరు మరుగునపడి ఈనాడు రామారావు (విలేఖరి) గా ప్రజలకు చాలా దగ్గరయ్యాడు. జిల్లాలో ఈనాడు విలేఖరిగా, ప్రముఖ [[పాత్రికేయులు|పాత్రికేయుడు]]గా గుర్తింపు పొందారు.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/satyam+news-epaper-satyam/eenaadu+raamaaraavu+maastaaru+ika+leru-newsid-n708468981|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|date=2026-04-14|work=Dailyhunt|access-date=2026-09-14|language=te-IN}}&lt;/ref&gt;అలాగే రామారావు ఈనాడు దినపత్రిక అధినేత రామోజిరావు గుర్తింపును పొందాడు.

== సేఫ్ మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా పదవీ నిర్వహణ ==

నరసరావుపేట - [[సత్తెనపల్లి]] రోడ్డులో ఉన్న సేఫ్ ఫార్మా స్యూటికల్స్ కంపెనీ,దాని మూడు అనుబంధ కంపెనీలు నష్టాల బాటలో పయనించే సమయంలో మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా 2000 సంవత్సరంలో పదవీ భాధ్యతలు స్వీకరించి, 2008 వరకు పనిచేసారు.కంపెనీని సమర్థవంతంగా నిర్వహించి లాభాలవైపు మరలించి మొదటిసారిగా షేర్ హోల్డర్సుకు  డివిడెంట్లు పంచిన మొదటి మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా పేరు పొందారు.కంపెనీ పరిసర ప్రాంతంలో మొక్కలు నాటించి, కంపెనీ నుండి వెలువడే వ్యర్ధ పదార్థాలు ప్రజలకు హాని కలిగించని రీతిలో [[పర్యావరణం]] కాపాడాడు.ఇతను పని చేసిన సమయంలో గ్రామీణ ప్రాంతాలలోని నిరుద్యోగులుగా ఉన్న అనేకమంది యువకులకు ఉద్యోగాలు ఇచ్చి ఉపాధి కల్పించాడు.[[ప్రభుత్వం]] నుండి మేనేజింగ్ డైరెక్టరు హోదాలో ఉత్తమ కంపెనీ అవార్టును స్వీకరించారు.

== పట్టణ ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాలకు మూల కారకుడు ==
ఈనాడు దిన పత్రికలలో నరసరావుపేటకు చరిత్ర రాస్తూ పట్టణానికి 200 ఏళ్ల చరిత్ర ఉందని ప్రముఖులకు తెలియజేస్తూ, రెండువందల ఏళ్ల పండగ జరపటానికి నాంది పలికిన మొదటి వ్యక్తి.&lt;ref&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచిక 1997 జూన్ 27-29 సందేశం (నాంది)&lt;/ref&gt; అప్పటి మంత్రివర్యులు, ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభాపతి  కోడెల శివప్రసాదరావుతో పలుమార్లు చర్చించి, కార్యచరణ ప్రణాళిక తయారుచేసి ఉత్సవాలు ఘనంగా జరగటానికి తగిన క్రియాశీలక పాత్ర వహించారు.అదే సందర్బంలో సావనీర్ కమిటీ చైర్మన్‌గా నియమితులయ్యాడు. గతంలో నరసరావుపేటకు పేరు తెచ్చిన విషయాలును సేకరించి చెప్పి, మరికొంత మందిచేత వారికి తెలిసిన పట్టణ గత విశేషాలు గురించి పలువరి ద్వారా వ్యాసాలు రాయించి, సావనీరును గొప్పగా తన చేతుల మీదుగా తీర్చిదిద్దాడు. అంతేగాదు 1916 ఆ ప్రాంతంలో నరసరావుపేటకు మొదటిసారిగా శౌరయ్య బ్రదర్స్ తొలి బస్సును ప్రవేశపెట్టిన విషయంపై &quot;మా ఊరొచ్చిన మరబండి&quot; అనే వ్వాసం బస్సును గురించి, ఆ బస్సును నడుపుటకు అప్పడు వాళ్లు పడిన సాదక బాధకాలు నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచికలో కళ్లకు కనపడినట్లు రాసారు.&lt;ref&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచిక 1997 జూన్ 27-29 ఇదీ &amp;nbsp; వరస|&quot;మా ఊరొచ్చిన మరబండి&quot;| పేజీ నెం.99&lt;/ref&gt;

== మరణం ==
రామారావు అతని 86 సంవత్సరాల వయసులో అనారోగ్యంతో 2026 ఏప్రిల్ 23న స్వర్గస్తులైనారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/satyam+news-epaper-satyam/eenaadu+raamaaraavu+maastaaru+ika+leru-newsid-n708468981|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|date=2026-04-14|work=Dailyhunt|access-date=2026-04-24|language=te-IN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాల జాబితా}}

== వెలుపలి లంకెలు ==

[[వర్గం:1940 జననాలు]]
[[వర్గం:చేసిన పని వలన పేరు మారిన ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:పల్నాడు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:2026 మరణాలు]]
[[వర్గం:పాత్రికేయులు]]
[[వర్గం:ఈనాడు పాత్రికేయులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా పాత్రికేయులు]]</text>
      <sha1>2grdebdlrhf6fqzrfl4hkp9t28dcvns</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957524</id>
      <parentid>4957523</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:49:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:ఈనాడు పాత్రికేయులు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4957524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18855" sha1="nvhgbt6gf0mrx0sawxf0yj9tvljmau1" xml:space="preserve">{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి
| name =  కొరిటాల వెంకటకోదండ రామారావు
| education=బి.ఎస్.సి., ఎం.ఎ., డి.ఎల్.ఎస్.సి.,
| residence =
| image =File:K.V.K.Ramarao.jpg
| imagesize = 200px
| caption = K.V.K
| birth_name = 
| birth_date = 1940, నవంబరు, 23
| birth_place = గుంటూరు జిల్లా, నరసరావుపేట మండలం, నరసరావుపేట పట్టణం
| native_place = 
| death_date = 
| death_place = 
| death_cause = 
| known = 
| occupation =విశ్రాంత గ్రంధాలయాధికారి, (యస్.యస్.యన్.కళాశాల)&lt;br /&gt;నరసరావుపేట రంగస్థలి గౌరవ అధ్యక్షులు&lt;br /&gt; ఈనాడు జర్నలిష్టు &lt;br /&gt; సేఫ్ ఫార్మాష్యూటికల్స్ మాజీ యమ్.డి. &lt;br /&gt;నరసరావుపేట టౌనుహాలు మాజీ కార్యదర్శి &lt;br /&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాభ్ది ఉత్సవాల సావనీర్ కమిటీ అధ్యక్షులు
| title = 
| salary = 
| term =
| predecessor = 
| successor = 
| party = 
| boards =
| religion =
| wife = 
| spouse= సరస్వతి
| partner =
| children = బాబు శ్రీనివాస్,శ్రీదేవి,జయశ్రీ
| father = వేంకటరత్తయ్య, దత్తు తండ్రి పేరయ్య
| mother = రామకోటమ్మ, దత్తు తల్లి రత్తమ్మ
| website =
| footnotes = 
| employer =
| height = 
| weight =
| signature =
}}

'''కె.వి.కె.రామారావు,''' సీనియర్ జర్నలిస్టు.ఇతను [[పల్నాడు జిల్లా]] పరిసర ప్రాంత ప్రజలందరికి ఈనాడు రామారావుగా సుపరిచితుడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=NEWS|first=Satyam|date=2026-04-14|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/satyam+news-epaper-satyam/eenaadu+raamaaraavu+maastaaru+ika+leru-newsid-n708468981|access-date=2026-09-14|website=Dailyhunt|language=te}}&lt;/ref&gt;రామారావు [[నరసరావుపేట]] పట్టణంలో 1940 నవంబరు 23న కొరిటాల వెంకటరత్తయ్య,రామకోటమ్మ దంపతులకు  జన్మించారు.ఇతని దత్త తల్లిదండ్రులు కొరిటాల పేరయ్య, రత్తమ్మలు.

== బాల్యం, విద్యాభ్యాసం ==
[[ప్రాథమిక విద్య|ప్రాథమిక]] విద్యాబ్యాసం [[నరసరావుపేట]] పట్టణం, పలనాడు రోడ్డులోని శీనయ్య మాష్టారు బడిలో జరిగింది.ఆ బడి మునిసిపల్ హైస్కూలు, దుర్గా ఫొటో స్టూడియో మధ్యలో ఉండేది.బడిలో విరామం దొరికిన వెంటనే ఆటకాయితనంగా పక్కనే ఉన్న ఫోటో స్టూడియో దగ్గరకు వెళ్లేవారు.అది ఒక అలవాటుగా మారి ఫొటో స్టూడియోకు దగ్గరయ్యాడు.స్టూడియో యజమాని రాధాకృష్ణతో ఫొటో ఎలా తీయాలి,తీసిన తరువాత ఫోటో ప్రింటు ఎలా తీస్తారనే ప్రశ్నలుతో అడిగి తెలుసుకునేవాడు.రాధాకృష్ణ ఇతని ఆసక్తిని గమనించి అడిగిన ప్రశ్నల అన్నిటికి ఓపికతో వివరించేవారు.శలవు రోజులలో అతనితో పొరుగు గ్రామాలలో ఫొటోలు తీయటానికి వెళ్లుతూ తీసుకు వెళ్లేవారు.రాధాకృష్ణ  చిన్న గిన్నెలో భస్మాన్ని వెలిగించి ఫొటో తీసేవాడు.బల్పులో అనేక ఫిలమెంట్లు ఒకసారిగా వెలిగించి ఫొటో తీసేవారు.ఆ తరువాత ప్లాష్ లైట్లు యుగం వచ్చింది.అలా ఒక్కటొక్కటీ రాధాకృష్ణ  దగ్గర చిన్నతనంలో నేర్చుకున్నారు. ఉత్సాహంగా తను ఏరోజు ఏమి నేర్చుకుందీ,తన తోటివారికి చెప్పేవారు.ఆరో తరగతి నుండి యస్.యస్.యల్.సి. (11వ తరగతి) వరకు మునిసిపల్ హైస్కూలులో చదివారు.

== యవ్వనం, ఉన్నత విద్యాభ్యాసం ==
ఇంటర్మీడియట్ నరసరావుపేట పట్టణంలోని [[శ్రీ సుబ్బరాయ, నారాయణ కళాశాల (నరసరావుపేట)|శ్రీ సుబ్బరాయ, నారాయణ కళాశాలలో]] చదివారు. ఇంటర్మీడియట్ చదువుతూ [[ఆటలు]] వైపు మొగ్గు చూపాడు.ఇంతలో ఇతని తండ్రి వెంకటరత్తయ్య ఉద్యోగరీత్యా [[చీరాల]] బదిలీ అయినందున, చీరాల వి.ఆర్.ఎస్. అండ్ వై.ఆర్.ఎన్. కళాశాలలో బి.ఎ. డిగ్రీ చదివిన సమయంలోను అదే ఆటలనందు ఆసక్తి కొనసాగించాడు.కళాశాలలో రెండు సంవత్సరాలు క్రికెట్ టీము కెప్టెన్ గా వ్యవహరించారు.మరో వైపు నాటకాల నందు ఆసక్తి పెంపొందించుకొని, డైరెక్షన్ పరంగా నడక సాగించాడు.ఆంధ్రా యూనివర్శిటీ నుండి లైబ్రరీ సైన్సు డిప్లొమా పొందారు.

== ఉద్యోగ ఆరంగేట్రం ==
లైబ్రరీ సైన్సు డిప్లొమా పొందిన తరువాత నరసరావుపేట పట్టణంలోని తాను [[ఇంటర్మీడియట్ విద్య|ఇంటర్మీడియట్]] చదివిన యస్.యస్.యన్.కళాశాలలోని గ్రంధాలయానికి 1965 జులై 16 న మొదటి లైబ్రేరియన్‌గా చేరాడు. ప్రధాన వృత్తిలోకి చేరినా ఇతనికి ఆసక్తి ఉన్న క్రీడా విభాగం,[[సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం|సాంస్కృతిక]] రంగాలను వదలి పెట్టలేదు. 1965 కు ముందు కళాశాలలో సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు నామమాత్రంగా జరిగేవి. ఆసమయంలో కళాశాల ప్రిన్సిపాల్‌గా ఇలీంద్ర రంగనాయకులు పనిచేసేవాడు. అతను కేవలం విద్యార్థుల చదువు మీద మాత్రమే శ్రద్ద చూపేవారు.సాంస్కృతిక,క్రీడా రంగాలు విద్యార్థుల చదువును దెబ్బ తీస్తాయని అతనుకున్న నమ్మంకంతో ఒప్పు కునేవాడు కాదు.అతనికి ఎవరైనా నచ్చ చెప్పాలన్నా భయపడేవారు. అలాంటి తరుణంలో రామారావు తనకు ప్రవృత్తిగా ఆసక్తి ఉన్న సాంస్కృతిక,క్రీడల రంగాలవైపు ప్రిన్సిపాల్ రంగనాయకులును ఒప్పించి, అతనిలో ఉన్న అభిప్రాయాన్ని మరలించారు. రామారావు కృషి వలన కళాశాలలో అంతర్  కళాశాలల నాటిక పోటీలను 12 సంవత్సరాలు వరుసగా రామారావు ఆధ్వర్యంలో జరిగాయి.[[కళాశాల]]లోని లలిత కళాసమితి ఆధ్వర్యంలో జరిగిన అనేక కార్యక్రమాలు దాదావు ఇతని కృషితోనే జరిగాయి.గోవాలో జరిగిన ఆల్ ఇండియా గ్రంధాలయాధికారులు కాన్ఫెరెన్స్ సందర్బంగా గ్రంధాలయాల నిర్మాణానికి కేంధ్ర ప్రభుత్వ గ్రాంటును ఇస్తున్నట్టు తెలుసుకుని,డిల్లీ వెళ్ళి 4,65000/- తీసుకువచ్చి 1979లో గ్రంధాలయ నిర్మాణం చేసిన ఘనత రామారావుకు దక్కింది.గ్రంధాలయాధికారిగా 33 సంవత్సరాలు పనిచేసి 1998 నవంబరు 30 న పదవీ విరమణ గావించారు.

== ఈనాడు రామారావుగా గుర్తింపు ==
ప్రధాన వృత్తి, ప్రవత్తులకుతోడు 1979లో [[ఈనాడు]] విలేకరిగా చేరి 1998 వరకు పనిచేసారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://satyamnews.net/senior-journalist-kvk-ramarao-is-no-more/#google_vignette|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|last=News|first=Satyam|date=2026-04-14|work=Satyam News|access-date=2026-09-14|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ఆరకంగా పట్టణంలోని, గ్రామాలలోని ప్రజలకు చాలా దగ్గరయ్యాడు.ఈనాడు దినపత్రిక కొత్తగా వెలువడే రోజుల్లో నరసరావుపేట పట్టణవార్తలు,గ్రామాల వార్తలు ముందుగా ఈనాడులో మాత్రమే వచ్చేవి. వార్తలు నిష్పక్షపాతంగా ఉండేవి. జరిగింది జరిగినట్లుగా రాయటంలో అతనికి సరిలేరు అనే భావన ప్రజలలో ఉండేది. ఆ కారణంగా ఇంటిపేరు మరుగునపడి ఈనాడు రామారావు (విలేఖరి) గా ప్రజలకు చాలా దగ్గరయ్యాడు. జిల్లాలో ఈనాడు విలేఖరిగా, ప్రముఖ [[పాత్రికేయులు|పాత్రికేయుడు]]గా గుర్తింపు పొందారు.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/satyam+news-epaper-satyam/eenaadu+raamaaraavu+maastaaru+ika+leru-newsid-n708468981|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|date=2026-04-14|work=Dailyhunt|access-date=2026-09-14|language=te-IN}}&lt;/ref&gt;అలాగే రామారావు ఈనాడు దినపత్రిక అధినేత రామోజిరావు గుర్తింపును పొందాడు.

== సేఫ్ మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా పదవీ నిర్వహణ ==

నరసరావుపేట - [[సత్తెనపల్లి]] రోడ్డులో ఉన్న సేఫ్ ఫార్మా స్యూటికల్స్ కంపెనీ,దాని మూడు అనుబంధ కంపెనీలు నష్టాల బాటలో పయనించే సమయంలో మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా 2000 సంవత్సరంలో పదవీ భాధ్యతలు స్వీకరించి, 2008 వరకు పనిచేసారు.కంపెనీని సమర్థవంతంగా నిర్వహించి లాభాలవైపు మరలించి మొదటిసారిగా షేర్ హోల్డర్సుకు  డివిడెంట్లు పంచిన మొదటి మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా పేరు పొందారు.కంపెనీ పరిసర ప్రాంతంలో మొక్కలు నాటించి, కంపెనీ నుండి వెలువడే వ్యర్ధ పదార్థాలు ప్రజలకు హాని కలిగించని రీతిలో [[పర్యావరణం]] కాపాడాడు.ఇతను పని చేసిన సమయంలో గ్రామీణ ప్రాంతాలలోని నిరుద్యోగులుగా ఉన్న అనేకమంది యువకులకు ఉద్యోగాలు ఇచ్చి ఉపాధి కల్పించాడు.[[ప్రభుత్వం]] నుండి మేనేజింగ్ డైరెక్టరు హోదాలో ఉత్తమ కంపెనీ అవార్టును స్వీకరించారు.

== పట్టణ ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాలకు మూల కారకుడు ==
ఈనాడు దిన పత్రికలలో నరసరావుపేటకు చరిత్ర రాస్తూ పట్టణానికి 200 ఏళ్ల చరిత్ర ఉందని ప్రముఖులకు తెలియజేస్తూ, రెండువందల ఏళ్ల పండగ జరపటానికి నాంది పలికిన మొదటి వ్యక్తి.&lt;ref&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచిక 1997 జూన్ 27-29 సందేశం (నాంది)&lt;/ref&gt; అప్పటి మంత్రివర్యులు, ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభాపతి  కోడెల శివప్రసాదరావుతో పలుమార్లు చర్చించి, కార్యచరణ ప్రణాళిక తయారుచేసి ఉత్సవాలు ఘనంగా జరగటానికి తగిన క్రియాశీలక పాత్ర వహించారు.అదే సందర్బంలో సావనీర్ కమిటీ చైర్మన్‌గా నియమితులయ్యాడు. గతంలో నరసరావుపేటకు పేరు తెచ్చిన విషయాలును సేకరించి చెప్పి, మరికొంత మందిచేత వారికి తెలిసిన పట్టణ గత విశేషాలు గురించి పలువరి ద్వారా వ్యాసాలు రాయించి, సావనీరును గొప్పగా తన చేతుల మీదుగా తీర్చిదిద్దాడు. అంతేగాదు 1916 ఆ ప్రాంతంలో నరసరావుపేటకు మొదటిసారిగా శౌరయ్య బ్రదర్స్ తొలి బస్సును ప్రవేశపెట్టిన విషయంపై &quot;మా ఊరొచ్చిన మరబండి&quot; అనే వ్వాసం బస్సును గురించి, ఆ బస్సును నడుపుటకు అప్పడు వాళ్లు పడిన సాదక బాధకాలు నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచికలో కళ్లకు కనపడినట్లు రాసారు.&lt;ref&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచిక 1997 జూన్ 27-29 ఇదీ &amp;nbsp; వరస|&quot;మా ఊరొచ్చిన మరబండి&quot;| పేజీ నెం.99&lt;/ref&gt;

== మరణం ==
రామారావు అతని 86 సంవత్సరాల వయసులో అనారోగ్యంతో 2026 ఏప్రిల్ 23న స్వర్గస్తులైనారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/satyam+news-epaper-satyam/eenaadu+raamaaraavu+maastaaru+ika+leru-newsid-n708468981|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|date=2026-04-14|work=Dailyhunt|access-date=2026-04-24|language=te-IN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాల జాబితా}}

== వెలుపలి లంకెలు ==

[[వర్గం:1940 జననాలు]]
[[వర్గం:చేసిన పని వలన పేరు మారిన ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:పల్నాడు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:2026 మరణాలు]]
[[వర్గం:పాత్రికేయులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా పాత్రికేయులు]]</text>
      <sha1>nvhgbt6gf0mrx0sawxf0yj9tvljmau1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957525</id>
      <parentid>4957524</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:50:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:ఈనాడు పాత్రికేయులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4957525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18928" sha1="bjbembbwtuh11yesk9g3qcuxqftt5ld" xml:space="preserve">{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి
| name =  కొరిటాల వెంకటకోదండ రామారావు
| education=బి.ఎస్.సి., ఎం.ఎ., డి.ఎల్.ఎస్.సి.,
| residence =
| image =File:K.V.K.Ramarao.jpg
| imagesize = 200px
| caption = K.V.K
| birth_name = 
| birth_date = 1940, నవంబరు, 23
| birth_place = గుంటూరు జిల్లా, నరసరావుపేట మండలం, నరసరావుపేట పట్టణం
| native_place = 
| death_date = 
| death_place = 
| death_cause = 
| known = 
| occupation =విశ్రాంత గ్రంధాలయాధికారి, (యస్.యస్.యన్.కళాశాల)&lt;br /&gt;నరసరావుపేట రంగస్థలి గౌరవ అధ్యక్షులు&lt;br /&gt; ఈనాడు జర్నలిష్టు &lt;br /&gt; సేఫ్ ఫార్మాష్యూటికల్స్ మాజీ యమ్.డి. &lt;br /&gt;నరసరావుపేట టౌనుహాలు మాజీ కార్యదర్శి &lt;br /&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాభ్ది ఉత్సవాల సావనీర్ కమిటీ అధ్యక్షులు
| title = 
| salary = 
| term =
| predecessor = 
| successor = 
| party = 
| boards =
| religion =
| wife = 
| spouse= సరస్వతి
| partner =
| children = బాబు శ్రీనివాస్,శ్రీదేవి,జయశ్రీ
| father = వేంకటరత్తయ్య, దత్తు తండ్రి పేరయ్య
| mother = రామకోటమ్మ, దత్తు తల్లి రత్తమ్మ
| website =
| footnotes = 
| employer =
| height = 
| weight =
| signature =
}}

'''కె.వి.కె.రామారావు,''' సీనియర్ జర్నలిస్టు.ఇతను [[పల్నాడు జిల్లా]] పరిసర ప్రాంత ప్రజలందరికి ఈనాడు రామారావుగా సుపరిచితుడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=NEWS|first=Satyam|date=2026-04-14|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/satyam+news-epaper-satyam/eenaadu+raamaaraavu+maastaaru+ika+leru-newsid-n708468981|access-date=2026-09-14|website=Dailyhunt|language=te}}&lt;/ref&gt;రామారావు [[నరసరావుపేట]] పట్టణంలో 1940 నవంబరు 23న కొరిటాల వెంకటరత్తయ్య,రామకోటమ్మ దంపతులకు  జన్మించారు.ఇతని దత్త తల్లిదండ్రులు కొరిటాల పేరయ్య, రత్తమ్మలు.

== బాల్యం, విద్యాభ్యాసం ==
[[ప్రాథమిక విద్య|ప్రాథమిక]] విద్యాబ్యాసం [[నరసరావుపేట]] పట్టణం, పలనాడు రోడ్డులోని శీనయ్య మాష్టారు బడిలో జరిగింది.ఆ బడి మునిసిపల్ హైస్కూలు, దుర్గా ఫొటో స్టూడియో మధ్యలో ఉండేది.బడిలో విరామం దొరికిన వెంటనే ఆటకాయితనంగా పక్కనే ఉన్న ఫోటో స్టూడియో దగ్గరకు వెళ్లేవారు.అది ఒక అలవాటుగా మారి ఫొటో స్టూడియోకు దగ్గరయ్యాడు.స్టూడియో యజమాని రాధాకృష్ణతో ఫొటో ఎలా తీయాలి,తీసిన తరువాత ఫోటో ప్రింటు ఎలా తీస్తారనే ప్రశ్నలుతో అడిగి తెలుసుకునేవాడు.రాధాకృష్ణ ఇతని ఆసక్తిని గమనించి అడిగిన ప్రశ్నల అన్నిటికి ఓపికతో వివరించేవారు.శలవు రోజులలో అతనితో పొరుగు గ్రామాలలో ఫొటోలు తీయటానికి వెళ్లుతూ తీసుకు వెళ్లేవారు.రాధాకృష్ణ  చిన్న గిన్నెలో భస్మాన్ని వెలిగించి ఫొటో తీసేవాడు.బల్పులో అనేక ఫిలమెంట్లు ఒకసారిగా వెలిగించి ఫొటో తీసేవారు.ఆ తరువాత ప్లాష్ లైట్లు యుగం వచ్చింది.అలా ఒక్కటొక్కటీ రాధాకృష్ణ  దగ్గర చిన్నతనంలో నేర్చుకున్నారు. ఉత్సాహంగా తను ఏరోజు ఏమి నేర్చుకుందీ,తన తోటివారికి చెప్పేవారు.ఆరో తరగతి నుండి యస్.యస్.యల్.సి. (11వ తరగతి) వరకు మునిసిపల్ హైస్కూలులో చదివారు.

== యవ్వనం, ఉన్నత విద్యాభ్యాసం ==
ఇంటర్మీడియట్ నరసరావుపేట పట్టణంలోని [[శ్రీ సుబ్బరాయ, నారాయణ కళాశాల (నరసరావుపేట)|శ్రీ సుబ్బరాయ, నారాయణ కళాశాలలో]] చదివారు. ఇంటర్మీడియట్ చదువుతూ [[ఆటలు]] వైపు మొగ్గు చూపాడు.ఇంతలో ఇతని తండ్రి వెంకటరత్తయ్య ఉద్యోగరీత్యా [[చీరాల]] బదిలీ అయినందున, చీరాల వి.ఆర్.ఎస్. అండ్ వై.ఆర్.ఎన్. కళాశాలలో బి.ఎ. డిగ్రీ చదివిన సమయంలోను అదే ఆటలనందు ఆసక్తి కొనసాగించాడు.కళాశాలలో రెండు సంవత్సరాలు క్రికెట్ టీము కెప్టెన్ గా వ్యవహరించారు.మరో వైపు నాటకాల నందు ఆసక్తి పెంపొందించుకొని, డైరెక్షన్ పరంగా నడక సాగించాడు.ఆంధ్రా యూనివర్శిటీ నుండి లైబ్రరీ సైన్సు డిప్లొమా పొందారు.

== ఉద్యోగ ఆరంగేట్రం ==
లైబ్రరీ సైన్సు డిప్లొమా పొందిన తరువాత నరసరావుపేట పట్టణంలోని తాను [[ఇంటర్మీడియట్ విద్య|ఇంటర్మీడియట్]] చదివిన యస్.యస్.యన్.కళాశాలలోని గ్రంధాలయానికి 1965 జులై 16 న మొదటి లైబ్రేరియన్‌గా చేరాడు. ప్రధాన వృత్తిలోకి చేరినా ఇతనికి ఆసక్తి ఉన్న క్రీడా విభాగం,[[సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం|సాంస్కృతిక]] రంగాలను వదలి పెట్టలేదు. 1965 కు ముందు కళాశాలలో సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు నామమాత్రంగా జరిగేవి. ఆసమయంలో కళాశాల ప్రిన్సిపాల్‌గా ఇలీంద్ర రంగనాయకులు పనిచేసేవాడు. అతను కేవలం విద్యార్థుల చదువు మీద మాత్రమే శ్రద్ద చూపేవారు.సాంస్కృతిక,క్రీడా రంగాలు విద్యార్థుల చదువును దెబ్బ తీస్తాయని అతనుకున్న నమ్మంకంతో ఒప్పు కునేవాడు కాదు.అతనికి ఎవరైనా నచ్చ చెప్పాలన్నా భయపడేవారు. అలాంటి తరుణంలో రామారావు తనకు ప్రవృత్తిగా ఆసక్తి ఉన్న సాంస్కృతిక,క్రీడల రంగాలవైపు ప్రిన్సిపాల్ రంగనాయకులును ఒప్పించి, అతనిలో ఉన్న అభిప్రాయాన్ని మరలించారు. రామారావు కృషి వలన కళాశాలలో అంతర్  కళాశాలల నాటిక పోటీలను 12 సంవత్సరాలు వరుసగా రామారావు ఆధ్వర్యంలో జరిగాయి.[[కళాశాల]]లోని లలిత కళాసమితి ఆధ్వర్యంలో జరిగిన అనేక కార్యక్రమాలు దాదావు ఇతని కృషితోనే జరిగాయి.గోవాలో జరిగిన ఆల్ ఇండియా గ్రంధాలయాధికారులు కాన్ఫెరెన్స్ సందర్బంగా గ్రంధాలయాల నిర్మాణానికి కేంధ్ర ప్రభుత్వ గ్రాంటును ఇస్తున్నట్టు తెలుసుకుని,డిల్లీ వెళ్ళి 4,65000/- తీసుకువచ్చి 1979లో గ్రంధాలయ నిర్మాణం చేసిన ఘనత రామారావుకు దక్కింది.గ్రంధాలయాధికారిగా 33 సంవత్సరాలు పనిచేసి 1998 నవంబరు 30 న పదవీ విరమణ గావించారు.

== ఈనాడు రామారావుగా గుర్తింపు ==
ప్రధాన వృత్తి, ప్రవత్తులకుతోడు 1979లో [[ఈనాడు]] విలేకరిగా చేరి 1998 వరకు పనిచేసారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://satyamnews.net/senior-journalist-kvk-ramarao-is-no-more/#google_vignette|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|last=News|first=Satyam|date=2026-04-14|work=Satyam News|access-date=2026-09-14|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ఆరకంగా పట్టణంలోని, గ్రామాలలోని ప్రజలకు చాలా దగ్గరయ్యాడు.ఈనాడు దినపత్రిక కొత్తగా వెలువడే రోజుల్లో నరసరావుపేట పట్టణవార్తలు,గ్రామాల వార్తలు ముందుగా ఈనాడులో మాత్రమే వచ్చేవి. వార్తలు నిష్పక్షపాతంగా ఉండేవి. జరిగింది జరిగినట్లుగా రాయటంలో అతనికి సరిలేరు అనే భావన ప్రజలలో ఉండేది. ఆ కారణంగా ఇంటిపేరు మరుగునపడి ఈనాడు రామారావు (విలేఖరి) గా ప్రజలకు చాలా దగ్గరయ్యాడు. జిల్లాలో ఈనాడు విలేఖరిగా, ప్రముఖ [[పాత్రికేయులు|పాత్రికేయుడు]]గా గుర్తింపు పొందారు.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/satyam+news-epaper-satyam/eenaadu+raamaaraavu+maastaaru+ika+leru-newsid-n708468981|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|date=2026-04-14|work=Dailyhunt|access-date=2026-09-14|language=te-IN}}&lt;/ref&gt;అలాగే రామారావు ఈనాడు దినపత్రిక అధినేత రామోజిరావు గుర్తింపును పొందాడు.

== సేఫ్ మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా పదవీ నిర్వహణ ==

నరసరావుపేట - [[సత్తెనపల్లి]] రోడ్డులో ఉన్న సేఫ్ ఫార్మా స్యూటికల్స్ కంపెనీ,దాని మూడు అనుబంధ కంపెనీలు నష్టాల బాటలో పయనించే సమయంలో మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా 2000 సంవత్సరంలో పదవీ భాధ్యతలు స్వీకరించి, 2008 వరకు పనిచేసారు.కంపెనీని సమర్థవంతంగా నిర్వహించి లాభాలవైపు మరలించి మొదటిసారిగా షేర్ హోల్డర్సుకు  డివిడెంట్లు పంచిన మొదటి మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా పేరు పొందారు.కంపెనీ పరిసర ప్రాంతంలో మొక్కలు నాటించి, కంపెనీ నుండి వెలువడే వ్యర్ధ పదార్థాలు ప్రజలకు హాని కలిగించని రీతిలో [[పర్యావరణం]] కాపాడాడు.ఇతను పని చేసిన సమయంలో గ్రామీణ ప్రాంతాలలోని నిరుద్యోగులుగా ఉన్న అనేకమంది యువకులకు ఉద్యోగాలు ఇచ్చి ఉపాధి కల్పించాడు.[[ప్రభుత్వం]] నుండి మేనేజింగ్ డైరెక్టరు హోదాలో ఉత్తమ కంపెనీ అవార్టును స్వీకరించారు.

== పట్టణ ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాలకు మూల కారకుడు ==
ఈనాడు దిన పత్రికలలో నరసరావుపేటకు చరిత్ర రాస్తూ పట్టణానికి 200 ఏళ్ల చరిత్ర ఉందని ప్రముఖులకు తెలియజేస్తూ, రెండువందల ఏళ్ల పండగ జరపటానికి నాంది పలికిన మొదటి వ్యక్తి.&lt;ref&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచిక 1997 జూన్ 27-29 సందేశం (నాంది)&lt;/ref&gt; అప్పటి మంత్రివర్యులు, ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభాపతి  కోడెల శివప్రసాదరావుతో పలుమార్లు చర్చించి, కార్యచరణ ప్రణాళిక తయారుచేసి ఉత్సవాలు ఘనంగా జరగటానికి తగిన క్రియాశీలక పాత్ర వహించారు.అదే సందర్బంలో సావనీర్ కమిటీ చైర్మన్‌గా నియమితులయ్యాడు. గతంలో నరసరావుపేటకు పేరు తెచ్చిన విషయాలును సేకరించి చెప్పి, మరికొంత మందిచేత వారికి తెలిసిన పట్టణ గత విశేషాలు గురించి పలువరి ద్వారా వ్యాసాలు రాయించి, సావనీరును గొప్పగా తన చేతుల మీదుగా తీర్చిదిద్దాడు. అంతేగాదు 1916 ఆ ప్రాంతంలో నరసరావుపేటకు మొదటిసారిగా శౌరయ్య బ్రదర్స్ తొలి బస్సును ప్రవేశపెట్టిన విషయంపై &quot;మా ఊరొచ్చిన మరబండి&quot; అనే వ్వాసం బస్సును గురించి, ఆ బస్సును నడుపుటకు అప్పడు వాళ్లు పడిన సాదక బాధకాలు నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచికలో కళ్లకు కనపడినట్లు రాసారు.&lt;ref&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచిక 1997 జూన్ 27-29 ఇదీ &amp;nbsp; వరస|&quot;మా ఊరొచ్చిన మరబండి&quot;| పేజీ నెం.99&lt;/ref&gt;

== మరణం ==
రామారావు అతని 86 సంవత్సరాల వయసులో అనారోగ్యంతో 2026 ఏప్రిల్ 23న స్వర్గస్తులైనారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/satyam+news-epaper-satyam/eenaadu+raamaaraavu+maastaaru+ika+leru-newsid-n708468981|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|date=2026-04-14|work=Dailyhunt|access-date=2026-04-24|language=te-IN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాల జాబితా}}

== వెలుపలి లంకెలు ==

[[వర్గం:1940 జననాలు]]
[[వర్గం:చేసిన పని వలన పేరు మారిన ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:పల్నాడు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:2026 మరణాలు]]
[[వర్గం:పాత్రికేయులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా పాత్రికేయులు]]
[[వర్గం:ఈనాడు పాత్రికేయులు]]</text>
      <sha1>bjbembbwtuh11yesk9g3qcuxqftt5ld</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957526</id>
      <parentid>4957525</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:50:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:పాత్రికేయులు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4957526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18871" sha1="md2oomju9io2nrqoryow4tifjdh9xne" xml:space="preserve">{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి
| name =  కొరిటాల వెంకటకోదండ రామారావు
| education=బి.ఎస్.సి., ఎం.ఎ., డి.ఎల్.ఎస్.సి.,
| residence =
| image =File:K.V.K.Ramarao.jpg
| imagesize = 200px
| caption = K.V.K
| birth_name = 
| birth_date = 1940, నవంబరు, 23
| birth_place = గుంటూరు జిల్లా, నరసరావుపేట మండలం, నరసరావుపేట పట్టణం
| native_place = 
| death_date = 
| death_place = 
| death_cause = 
| known = 
| occupation =విశ్రాంత గ్రంధాలయాధికారి, (యస్.యస్.యన్.కళాశాల)&lt;br /&gt;నరసరావుపేట రంగస్థలి గౌరవ అధ్యక్షులు&lt;br /&gt; ఈనాడు జర్నలిష్టు &lt;br /&gt; సేఫ్ ఫార్మాష్యూటికల్స్ మాజీ యమ్.డి. &lt;br /&gt;నరసరావుపేట టౌనుహాలు మాజీ కార్యదర్శి &lt;br /&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాభ్ది ఉత్సవాల సావనీర్ కమిటీ అధ్యక్షులు
| title = 
| salary = 
| term =
| predecessor = 
| successor = 
| party = 
| boards =
| religion =
| wife = 
| spouse= సరస్వతి
| partner =
| children = బాబు శ్రీనివాస్,శ్రీదేవి,జయశ్రీ
| father = వేంకటరత్తయ్య, దత్తు తండ్రి పేరయ్య
| mother = రామకోటమ్మ, దత్తు తల్లి రత్తమ్మ
| website =
| footnotes = 
| employer =
| height = 
| weight =
| signature =
}}

'''కె.వి.కె.రామారావు,''' సీనియర్ జర్నలిస్టు.ఇతను [[పల్నాడు జిల్లా]] పరిసర ప్రాంత ప్రజలందరికి ఈనాడు రామారావుగా సుపరిచితుడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=NEWS|first=Satyam|date=2026-04-14|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/satyam+news-epaper-satyam/eenaadu+raamaaraavu+maastaaru+ika+leru-newsid-n708468981|access-date=2026-09-14|website=Dailyhunt|language=te}}&lt;/ref&gt;రామారావు [[నరసరావుపేట]] పట్టణంలో 1940 నవంబరు 23న కొరిటాల వెంకటరత్తయ్య,రామకోటమ్మ దంపతులకు  జన్మించారు.ఇతని దత్త తల్లిదండ్రులు కొరిటాల పేరయ్య, రత్తమ్మలు.

== బాల్యం, విద్యాభ్యాసం ==
[[ప్రాథమిక విద్య|ప్రాథమిక]] విద్యాబ్యాసం [[నరసరావుపేట]] పట్టణం, పలనాడు రోడ్డులోని శీనయ్య మాష్టారు బడిలో జరిగింది.ఆ బడి మునిసిపల్ హైస్కూలు, దుర్గా ఫొటో స్టూడియో మధ్యలో ఉండేది.బడిలో విరామం దొరికిన వెంటనే ఆటకాయితనంగా పక్కనే ఉన్న ఫోటో స్టూడియో దగ్గరకు వెళ్లేవారు.అది ఒక అలవాటుగా మారి ఫొటో స్టూడియోకు దగ్గరయ్యాడు.స్టూడియో యజమాని రాధాకృష్ణతో ఫొటో ఎలా తీయాలి,తీసిన తరువాత ఫోటో ప్రింటు ఎలా తీస్తారనే ప్రశ్నలుతో అడిగి తెలుసుకునేవాడు.రాధాకృష్ణ ఇతని ఆసక్తిని గమనించి అడిగిన ప్రశ్నల అన్నిటికి ఓపికతో వివరించేవారు.శలవు రోజులలో అతనితో పొరుగు గ్రామాలలో ఫొటోలు తీయటానికి వెళ్లుతూ తీసుకు వెళ్లేవారు.రాధాకృష్ణ  చిన్న గిన్నెలో భస్మాన్ని వెలిగించి ఫొటో తీసేవాడు.బల్పులో అనేక ఫిలమెంట్లు ఒకసారిగా వెలిగించి ఫొటో తీసేవారు.ఆ తరువాత ప్లాష్ లైట్లు యుగం వచ్చింది.అలా ఒక్కటొక్కటీ రాధాకృష్ణ  దగ్గర చిన్నతనంలో నేర్చుకున్నారు. ఉత్సాహంగా తను ఏరోజు ఏమి నేర్చుకుందీ,తన తోటివారికి చెప్పేవారు.ఆరో తరగతి నుండి యస్.యస్.యల్.సి. (11వ తరగతి) వరకు మునిసిపల్ హైస్కూలులో చదివారు.

== యవ్వనం, ఉన్నత విద్యాభ్యాసం ==
ఇంటర్మీడియట్ నరసరావుపేట పట్టణంలోని [[శ్రీ సుబ్బరాయ, నారాయణ కళాశాల (నరసరావుపేట)|శ్రీ సుబ్బరాయ, నారాయణ కళాశాలలో]] చదివారు. ఇంటర్మీడియట్ చదువుతూ [[ఆటలు]] వైపు మొగ్గు చూపాడు.ఇంతలో ఇతని తండ్రి వెంకటరత్తయ్య ఉద్యోగరీత్యా [[చీరాల]] బదిలీ అయినందున, చీరాల వి.ఆర్.ఎస్. అండ్ వై.ఆర్.ఎన్. కళాశాలలో బి.ఎ. డిగ్రీ చదివిన సమయంలోను అదే ఆటలనందు ఆసక్తి కొనసాగించాడు.కళాశాలలో రెండు సంవత్సరాలు క్రికెట్ టీము కెప్టెన్ గా వ్యవహరించారు.మరో వైపు నాటకాల నందు ఆసక్తి పెంపొందించుకొని, డైరెక్షన్ పరంగా నడక సాగించాడు.ఆంధ్రా యూనివర్శిటీ నుండి లైబ్రరీ సైన్సు డిప్లొమా పొందారు.

== ఉద్యోగ ఆరంగేట్రం ==
లైబ్రరీ సైన్సు డిప్లొమా పొందిన తరువాత నరసరావుపేట పట్టణంలోని తాను [[ఇంటర్మీడియట్ విద్య|ఇంటర్మీడియట్]] చదివిన యస్.యస్.యన్.కళాశాలలోని గ్రంధాలయానికి 1965 జులై 16 న మొదటి లైబ్రేరియన్‌గా చేరాడు. ప్రధాన వృత్తిలోకి చేరినా ఇతనికి ఆసక్తి ఉన్న క్రీడా విభాగం,[[సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం|సాంస్కృతిక]] రంగాలను వదలి పెట్టలేదు. 1965 కు ముందు కళాశాలలో సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు నామమాత్రంగా జరిగేవి. ఆసమయంలో కళాశాల ప్రిన్సిపాల్‌గా ఇలీంద్ర రంగనాయకులు పనిచేసేవాడు. అతను కేవలం విద్యార్థుల చదువు మీద మాత్రమే శ్రద్ద చూపేవారు.సాంస్కృతిక,క్రీడా రంగాలు విద్యార్థుల చదువును దెబ్బ తీస్తాయని అతనుకున్న నమ్మంకంతో ఒప్పు కునేవాడు కాదు.అతనికి ఎవరైనా నచ్చ చెప్పాలన్నా భయపడేవారు. అలాంటి తరుణంలో రామారావు తనకు ప్రవృత్తిగా ఆసక్తి ఉన్న సాంస్కృతిక,క్రీడల రంగాలవైపు ప్రిన్సిపాల్ రంగనాయకులును ఒప్పించి, అతనిలో ఉన్న అభిప్రాయాన్ని మరలించారు. రామారావు కృషి వలన కళాశాలలో అంతర్  కళాశాలల నాటిక పోటీలను 12 సంవత్సరాలు వరుసగా రామారావు ఆధ్వర్యంలో జరిగాయి.[[కళాశాల]]లోని లలిత కళాసమితి ఆధ్వర్యంలో జరిగిన అనేక కార్యక్రమాలు దాదావు ఇతని కృషితోనే జరిగాయి.గోవాలో జరిగిన ఆల్ ఇండియా గ్రంధాలయాధికారులు కాన్ఫెరెన్స్ సందర్బంగా గ్రంధాలయాల నిర్మాణానికి కేంధ్ర ప్రభుత్వ గ్రాంటును ఇస్తున్నట్టు తెలుసుకుని,డిల్లీ వెళ్ళి 4,65000/- తీసుకువచ్చి 1979లో గ్రంధాలయ నిర్మాణం చేసిన ఘనత రామారావుకు దక్కింది.గ్రంధాలయాధికారిగా 33 సంవత్సరాలు పనిచేసి 1998 నవంబరు 30 న పదవీ విరమణ గావించారు.

== ఈనాడు రామారావుగా గుర్తింపు ==
ప్రధాన వృత్తి, ప్రవత్తులకుతోడు 1979లో [[ఈనాడు]] విలేకరిగా చేరి 1998 వరకు పనిచేసారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://satyamnews.net/senior-journalist-kvk-ramarao-is-no-more/#google_vignette|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|last=News|first=Satyam|date=2026-04-14|work=Satyam News|access-date=2026-09-14|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ఆరకంగా పట్టణంలోని, గ్రామాలలోని ప్రజలకు చాలా దగ్గరయ్యాడు.ఈనాడు దినపత్రిక కొత్తగా వెలువడే రోజుల్లో నరసరావుపేట పట్టణవార్తలు,గ్రామాల వార్తలు ముందుగా ఈనాడులో మాత్రమే వచ్చేవి. వార్తలు నిష్పక్షపాతంగా ఉండేవి. జరిగింది జరిగినట్లుగా రాయటంలో అతనికి సరిలేరు అనే భావన ప్రజలలో ఉండేది. ఆ కారణంగా ఇంటిపేరు మరుగునపడి ఈనాడు రామారావు (విలేఖరి) గా ప్రజలకు చాలా దగ్గరయ్యాడు. జిల్లాలో ఈనాడు విలేఖరిగా, ప్రముఖ [[పాత్రికేయులు|పాత్రికేయుడు]]గా గుర్తింపు పొందారు.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/satyam+news-epaper-satyam/eenaadu+raamaaraavu+maastaaru+ika+leru-newsid-n708468981|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|date=2026-04-14|work=Dailyhunt|access-date=2026-09-14|language=te-IN}}&lt;/ref&gt;అలాగే రామారావు ఈనాడు దినపత్రిక అధినేత రామోజిరావు గుర్తింపును పొందాడు.

== సేఫ్ మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా పదవీ నిర్వహణ ==

నరసరావుపేట - [[సత్తెనపల్లి]] రోడ్డులో ఉన్న సేఫ్ ఫార్మా స్యూటికల్స్ కంపెనీ,దాని మూడు అనుబంధ కంపెనీలు నష్టాల బాటలో పయనించే సమయంలో మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా 2000 సంవత్సరంలో పదవీ భాధ్యతలు స్వీకరించి, 2008 వరకు పనిచేసారు.కంపెనీని సమర్థవంతంగా నిర్వహించి లాభాలవైపు మరలించి మొదటిసారిగా షేర్ హోల్డర్సుకు  డివిడెంట్లు పంచిన మొదటి మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా పేరు పొందారు.కంపెనీ పరిసర ప్రాంతంలో మొక్కలు నాటించి, కంపెనీ నుండి వెలువడే వ్యర్ధ పదార్థాలు ప్రజలకు హాని కలిగించని రీతిలో [[పర్యావరణం]] కాపాడాడు.ఇతను పని చేసిన సమయంలో గ్రామీణ ప్రాంతాలలోని నిరుద్యోగులుగా ఉన్న అనేకమంది యువకులకు ఉద్యోగాలు ఇచ్చి ఉపాధి కల్పించాడు.[[ప్రభుత్వం]] నుండి మేనేజింగ్ డైరెక్టరు హోదాలో ఉత్తమ కంపెనీ అవార్టును స్వీకరించారు.

== పట్టణ ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాలకు మూల కారకుడు ==
ఈనాడు దిన పత్రికలలో నరసరావుపేటకు చరిత్ర రాస్తూ పట్టణానికి 200 ఏళ్ల చరిత్ర ఉందని ప్రముఖులకు తెలియజేస్తూ, రెండువందల ఏళ్ల పండగ జరపటానికి నాంది పలికిన మొదటి వ్యక్తి.&lt;ref&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచిక 1997 జూన్ 27-29 సందేశం (నాంది)&lt;/ref&gt; అప్పటి మంత్రివర్యులు, ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభాపతి  కోడెల శివప్రసాదరావుతో పలుమార్లు చర్చించి, కార్యచరణ ప్రణాళిక తయారుచేసి ఉత్సవాలు ఘనంగా జరగటానికి తగిన క్రియాశీలక పాత్ర వహించారు.అదే సందర్బంలో సావనీర్ కమిటీ చైర్మన్‌గా నియమితులయ్యాడు. గతంలో నరసరావుపేటకు పేరు తెచ్చిన విషయాలును సేకరించి చెప్పి, మరికొంత మందిచేత వారికి తెలిసిన పట్టణ గత విశేషాలు గురించి పలువరి ద్వారా వ్యాసాలు రాయించి, సావనీరును గొప్పగా తన చేతుల మీదుగా తీర్చిదిద్దాడు. అంతేగాదు 1916 ఆ ప్రాంతంలో నరసరావుపేటకు మొదటిసారిగా శౌరయ్య బ్రదర్స్ తొలి బస్సును ప్రవేశపెట్టిన విషయంపై &quot;మా ఊరొచ్చిన మరబండి&quot; అనే వ్వాసం బస్సును గురించి, ఆ బస్సును నడుపుటకు అప్పడు వాళ్లు పడిన సాదక బాధకాలు నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచికలో కళ్లకు కనపడినట్లు రాసారు.&lt;ref&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచిక 1997 జూన్ 27-29 ఇదీ &amp;nbsp; వరస|&quot;మా ఊరొచ్చిన మరబండి&quot;| పేజీ నెం.99&lt;/ref&gt;

== మరణం ==
రామారావు అతని 86 సంవత్సరాల వయసులో అనారోగ్యంతో 2026 ఏప్రిల్ 23న స్వర్గస్తులైనారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/satyam+news-epaper-satyam/eenaadu+raamaaraavu+maastaaru+ika+leru-newsid-n708468981|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|date=2026-04-14|work=Dailyhunt|access-date=2026-04-24|language=te-IN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాల జాబితా}}

== వెలుపలి లంకెలు ==

[[వర్గం:1940 జననాలు]]
[[వర్గం:చేసిన పని వలన పేరు మారిన ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:పల్నాడు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:2026 మరణాలు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా పాత్రికేయులు]]
[[వర్గం:ఈనాడు పాత్రికేయులు]]</text>
      <sha1>md2oomju9io2nrqoryow4tifjdh9xne</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957528</id>
      <parentid>4957526</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:50:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:పాత్రికేయులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4957528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18928" sha1="h0bvtr4xzucbvcot9aatbwwks9b6hpg" xml:space="preserve">{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి
| name =  కొరిటాల వెంకటకోదండ రామారావు
| education=బి.ఎస్.సి., ఎం.ఎ., డి.ఎల్.ఎస్.సి.,
| residence =
| image =File:K.V.K.Ramarao.jpg
| imagesize = 200px
| caption = K.V.K
| birth_name = 
| birth_date = 1940, నవంబరు, 23
| birth_place = గుంటూరు జిల్లా, నరసరావుపేట మండలం, నరసరావుపేట పట్టణం
| native_place = 
| death_date = 
| death_place = 
| death_cause = 
| known = 
| occupation =విశ్రాంత గ్రంధాలయాధికారి, (యస్.యస్.యన్.కళాశాల)&lt;br /&gt;నరసరావుపేట రంగస్థలి గౌరవ అధ్యక్షులు&lt;br /&gt; ఈనాడు జర్నలిష్టు &lt;br /&gt; సేఫ్ ఫార్మాష్యూటికల్స్ మాజీ యమ్.డి. &lt;br /&gt;నరసరావుపేట టౌనుహాలు మాజీ కార్యదర్శి &lt;br /&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాభ్ది ఉత్సవాల సావనీర్ కమిటీ అధ్యక్షులు
| title = 
| salary = 
| term =
| predecessor = 
| successor = 
| party = 
| boards =
| religion =
| wife = 
| spouse= సరస్వతి
| partner =
| children = బాబు శ్రీనివాస్,శ్రీదేవి,జయశ్రీ
| father = వేంకటరత్తయ్య, దత్తు తండ్రి పేరయ్య
| mother = రామకోటమ్మ, దత్తు తల్లి రత్తమ్మ
| website =
| footnotes = 
| employer =
| height = 
| weight =
| signature =
}}

'''కె.వి.కె.రామారావు,''' సీనియర్ జర్నలిస్టు.ఇతను [[పల్నాడు జిల్లా]] పరిసర ప్రాంత ప్రజలందరికి ఈనాడు రామారావుగా సుపరిచితుడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=NEWS|first=Satyam|date=2026-04-14|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/satyam+news-epaper-satyam/eenaadu+raamaaraavu+maastaaru+ika+leru-newsid-n708468981|access-date=2026-09-14|website=Dailyhunt|language=te}}&lt;/ref&gt;రామారావు [[నరసరావుపేట]] పట్టణంలో 1940 నవంబరు 23న కొరిటాల వెంకటరత్తయ్య,రామకోటమ్మ దంపతులకు  జన్మించారు.ఇతని దత్త తల్లిదండ్రులు కొరిటాల పేరయ్య, రత్తమ్మలు.

== బాల్యం, విద్యాభ్యాసం ==
[[ప్రాథమిక విద్య|ప్రాథమిక]] విద్యాబ్యాసం [[నరసరావుపేట]] పట్టణం, పలనాడు రోడ్డులోని శీనయ్య మాష్టారు బడిలో జరిగింది.ఆ బడి మునిసిపల్ హైస్కూలు, దుర్గా ఫొటో స్టూడియో మధ్యలో ఉండేది.బడిలో విరామం దొరికిన వెంటనే ఆటకాయితనంగా పక్కనే ఉన్న ఫోటో స్టూడియో దగ్గరకు వెళ్లేవారు.అది ఒక అలవాటుగా మారి ఫొటో స్టూడియోకు దగ్గరయ్యాడు.స్టూడియో యజమాని రాధాకృష్ణతో ఫొటో ఎలా తీయాలి,తీసిన తరువాత ఫోటో ప్రింటు ఎలా తీస్తారనే ప్రశ్నలుతో అడిగి తెలుసుకునేవాడు.రాధాకృష్ణ ఇతని ఆసక్తిని గమనించి అడిగిన ప్రశ్నల అన్నిటికి ఓపికతో వివరించేవారు.శలవు రోజులలో అతనితో పొరుగు గ్రామాలలో ఫొటోలు తీయటానికి వెళ్లుతూ తీసుకు వెళ్లేవారు.రాధాకృష్ణ  చిన్న గిన్నెలో భస్మాన్ని వెలిగించి ఫొటో తీసేవాడు.బల్పులో అనేక ఫిలమెంట్లు ఒకసారిగా వెలిగించి ఫొటో తీసేవారు.ఆ తరువాత ప్లాష్ లైట్లు యుగం వచ్చింది.అలా ఒక్కటొక్కటీ రాధాకృష్ణ  దగ్గర చిన్నతనంలో నేర్చుకున్నారు. ఉత్సాహంగా తను ఏరోజు ఏమి నేర్చుకుందీ,తన తోటివారికి చెప్పేవారు.ఆరో తరగతి నుండి యస్.యస్.యల్.సి. (11వ తరగతి) వరకు మునిసిపల్ హైస్కూలులో చదివారు.

== యవ్వనం, ఉన్నత విద్యాభ్యాసం ==
ఇంటర్మీడియట్ నరసరావుపేట పట్టణంలోని [[శ్రీ సుబ్బరాయ, నారాయణ కళాశాల (నరసరావుపేట)|శ్రీ సుబ్బరాయ, నారాయణ కళాశాలలో]] చదివారు. ఇంటర్మీడియట్ చదువుతూ [[ఆటలు]] వైపు మొగ్గు చూపాడు.ఇంతలో ఇతని తండ్రి వెంకటరత్తయ్య ఉద్యోగరీత్యా [[చీరాల]] బదిలీ అయినందున, చీరాల వి.ఆర్.ఎస్. అండ్ వై.ఆర్.ఎన్. కళాశాలలో బి.ఎ. డిగ్రీ చదివిన సమయంలోను అదే ఆటలనందు ఆసక్తి కొనసాగించాడు.కళాశాలలో రెండు సంవత్సరాలు క్రికెట్ టీము కెప్టెన్ గా వ్యవహరించారు.మరో వైపు నాటకాల నందు ఆసక్తి పెంపొందించుకొని, డైరెక్షన్ పరంగా నడక సాగించాడు.ఆంధ్రా యూనివర్శిటీ నుండి లైబ్రరీ సైన్సు డిప్లొమా పొందారు.

== ఉద్యోగ ఆరంగేట్రం ==
లైబ్రరీ సైన్సు డిప్లొమా పొందిన తరువాత నరసరావుపేట పట్టణంలోని తాను [[ఇంటర్మీడియట్ విద్య|ఇంటర్మీడియట్]] చదివిన యస్.యస్.యన్.కళాశాలలోని గ్రంధాలయానికి 1965 జులై 16 న మొదటి లైబ్రేరియన్‌గా చేరాడు. ప్రధాన వృత్తిలోకి చేరినా ఇతనికి ఆసక్తి ఉన్న క్రీడా విభాగం,[[సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం|సాంస్కృతిక]] రంగాలను వదలి పెట్టలేదు. 1965 కు ముందు కళాశాలలో సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు నామమాత్రంగా జరిగేవి. ఆసమయంలో కళాశాల ప్రిన్సిపాల్‌గా ఇలీంద్ర రంగనాయకులు పనిచేసేవాడు. అతను కేవలం విద్యార్థుల చదువు మీద మాత్రమే శ్రద్ద చూపేవారు.సాంస్కృతిక,క్రీడా రంగాలు విద్యార్థుల చదువును దెబ్బ తీస్తాయని అతనుకున్న నమ్మంకంతో ఒప్పు కునేవాడు కాదు.అతనికి ఎవరైనా నచ్చ చెప్పాలన్నా భయపడేవారు. అలాంటి తరుణంలో రామారావు తనకు ప్రవృత్తిగా ఆసక్తి ఉన్న సాంస్కృతిక,క్రీడల రంగాలవైపు ప్రిన్సిపాల్ రంగనాయకులును ఒప్పించి, అతనిలో ఉన్న అభిప్రాయాన్ని మరలించారు. రామారావు కృషి వలన కళాశాలలో అంతర్  కళాశాలల నాటిక పోటీలను 12 సంవత్సరాలు వరుసగా రామారావు ఆధ్వర్యంలో జరిగాయి.[[కళాశాల]]లోని లలిత కళాసమితి ఆధ్వర్యంలో జరిగిన అనేక కార్యక్రమాలు దాదావు ఇతని కృషితోనే జరిగాయి.గోవాలో జరిగిన ఆల్ ఇండియా గ్రంధాలయాధికారులు కాన్ఫెరెన్స్ సందర్బంగా గ్రంధాలయాల నిర్మాణానికి కేంధ్ర ప్రభుత్వ గ్రాంటును ఇస్తున్నట్టు తెలుసుకుని,డిల్లీ వెళ్ళి 4,65000/- తీసుకువచ్చి 1979లో గ్రంధాలయ నిర్మాణం చేసిన ఘనత రామారావుకు దక్కింది.గ్రంధాలయాధికారిగా 33 సంవత్సరాలు పనిచేసి 1998 నవంబరు 30 న పదవీ విరమణ గావించారు.

== ఈనాడు రామారావుగా గుర్తింపు ==
ప్రధాన వృత్తి, ప్రవత్తులకుతోడు 1979లో [[ఈనాడు]] విలేకరిగా చేరి 1998 వరకు పనిచేసారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://satyamnews.net/senior-journalist-kvk-ramarao-is-no-more/#google_vignette|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|last=News|first=Satyam|date=2026-04-14|work=Satyam News|access-date=2026-09-14|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ఆరకంగా పట్టణంలోని, గ్రామాలలోని ప్రజలకు చాలా దగ్గరయ్యాడు.ఈనాడు దినపత్రిక కొత్తగా వెలువడే రోజుల్లో నరసరావుపేట పట్టణవార్తలు,గ్రామాల వార్తలు ముందుగా ఈనాడులో మాత్రమే వచ్చేవి. వార్తలు నిష్పక్షపాతంగా ఉండేవి. జరిగింది జరిగినట్లుగా రాయటంలో అతనికి సరిలేరు అనే భావన ప్రజలలో ఉండేది. ఆ కారణంగా ఇంటిపేరు మరుగునపడి ఈనాడు రామారావు (విలేఖరి) గా ప్రజలకు చాలా దగ్గరయ్యాడు. జిల్లాలో ఈనాడు విలేఖరిగా, ప్రముఖ [[పాత్రికేయులు|పాత్రికేయుడు]]గా గుర్తింపు పొందారు.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/satyam+news-epaper-satyam/eenaadu+raamaaraavu+maastaaru+ika+leru-newsid-n708468981|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|date=2026-04-14|work=Dailyhunt|access-date=2026-09-14|language=te-IN}}&lt;/ref&gt;అలాగే రామారావు ఈనాడు దినపత్రిక అధినేత రామోజిరావు గుర్తింపును పొందాడు.

== సేఫ్ మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా పదవీ నిర్వహణ ==

నరసరావుపేట - [[సత్తెనపల్లి]] రోడ్డులో ఉన్న సేఫ్ ఫార్మా స్యూటికల్స్ కంపెనీ,దాని మూడు అనుబంధ కంపెనీలు నష్టాల బాటలో పయనించే సమయంలో మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా 2000 సంవత్సరంలో పదవీ భాధ్యతలు స్వీకరించి, 2008 వరకు పనిచేసారు.కంపెనీని సమర్థవంతంగా నిర్వహించి లాభాలవైపు మరలించి మొదటిసారిగా షేర్ హోల్డర్సుకు  డివిడెంట్లు పంచిన మొదటి మేనేజింగ్ డైరెక్టరుగా పేరు పొందారు.కంపెనీ పరిసర ప్రాంతంలో మొక్కలు నాటించి, కంపెనీ నుండి వెలువడే వ్యర్ధ పదార్థాలు ప్రజలకు హాని కలిగించని రీతిలో [[పర్యావరణం]] కాపాడాడు.ఇతను పని చేసిన సమయంలో గ్రామీణ ప్రాంతాలలోని నిరుద్యోగులుగా ఉన్న అనేకమంది యువకులకు ఉద్యోగాలు ఇచ్చి ఉపాధి కల్పించాడు.[[ప్రభుత్వం]] నుండి మేనేజింగ్ డైరెక్టరు హోదాలో ఉత్తమ కంపెనీ అవార్టును స్వీకరించారు.

== పట్టణ ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాలకు మూల కారకుడు ==
ఈనాడు దిన పత్రికలలో నరసరావుపేటకు చరిత్ర రాస్తూ పట్టణానికి 200 ఏళ్ల చరిత్ర ఉందని ప్రముఖులకు తెలియజేస్తూ, రెండువందల ఏళ్ల పండగ జరపటానికి నాంది పలికిన మొదటి వ్యక్తి.&lt;ref&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచిక 1997 జూన్ 27-29 సందేశం (నాంది)&lt;/ref&gt; అప్పటి మంత్రివర్యులు, ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభాపతి  కోడెల శివప్రసాదరావుతో పలుమార్లు చర్చించి, కార్యచరణ ప్రణాళిక తయారుచేసి ఉత్సవాలు ఘనంగా జరగటానికి తగిన క్రియాశీలక పాత్ర వహించారు.అదే సందర్బంలో సావనీర్ కమిటీ చైర్మన్‌గా నియమితులయ్యాడు. గతంలో నరసరావుపేటకు పేరు తెచ్చిన విషయాలును సేకరించి చెప్పి, మరికొంత మందిచేత వారికి తెలిసిన పట్టణ గత విశేషాలు గురించి పలువరి ద్వారా వ్యాసాలు రాయించి, సావనీరును గొప్పగా తన చేతుల మీదుగా తీర్చిదిద్దాడు. అంతేగాదు 1916 ఆ ప్రాంతంలో నరసరావుపేటకు మొదటిసారిగా శౌరయ్య బ్రదర్స్ తొలి బస్సును ప్రవేశపెట్టిన విషయంపై &quot;మా ఊరొచ్చిన మరబండి&quot; అనే వ్వాసం బస్సును గురించి, ఆ బస్సును నడుపుటకు అప్పడు వాళ్లు పడిన సాదక బాధకాలు నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచికలో కళ్లకు కనపడినట్లు రాసారు.&lt;ref&gt;నరసరావుపేట ద్విశతాబ్ది ఉత్సవాల ప్రత్యేక సంచిక 1997 జూన్ 27-29 ఇదీ &amp;nbsp; వరస|&quot;మా ఊరొచ్చిన మరబండి&quot;| పేజీ నెం.99&lt;/ref&gt;

== మరణం ==
రామారావు అతని 86 సంవత్సరాల వయసులో అనారోగ్యంతో 2026 ఏప్రిల్ 23న స్వర్గస్తులైనారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/satyam+news-epaper-satyam/eenaadu+raamaaraavu+maastaaru+ika+leru-newsid-n708468981|title=ఈనాడు రామారావు మాస్టారు ఇక లేరు|date=2026-04-14|work=Dailyhunt|access-date=2026-04-24|language=te-IN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాల జాబితా}}

== వెలుపలి లంకెలు ==

[[వర్గం:1940 జననాలు]]
[[వర్గం:చేసిన పని వలన పేరు మారిన ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:పల్నాడు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:2026 మరణాలు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా పాత్రికేయులు]]
[[వర్గం:ఈనాడు పాత్రికేయులు]]
[[వర్గం:పాత్రికేయులు]]</text>
      <sha1>h0bvtr4xzucbvcot9aatbwwks9b6hpg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>అదిరిందయ్యా చంద్రం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>257217</id>
    <revision>
      <id>4957301</id>
      <parentid>4394394</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T15:09:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kopparthi janardhan1965</username>
        <id>124192</id>
      </contributor>
      <comment>పాటల జాబితా</comment>
      <origin>4957301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7940" sha1="18u3dlby5yfodzxa6t9vx664l58fzpl" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = అదిరిందయ్యా చంద్రం
| image          = దస్త్రం:అదిరిందయ్యా చంద్రం.jpg
| alt            = 
| caption        = అదిరిందయ్యా చంద్రం సినిమా పోస్టర్
| director       = [[శ్రీనివాసరెడ్డి (దర్శకుడు)|శ్రీనివాసరెడ్డి]]
| producer       = నూకారపు సూర్య ప్రకాశరావు
| writer         = ఎస్.పి. క్రియేషన్స్ యూనిట్ (కథ), శ్రీనివాసరెడ్డి (కథనం), నంద్యాల రవి (మాటలు)
| starring       = [[శివాజీ (నటుడు)|శివాజీ]], [[లయ (నటి)|లయ]], [[సంగీత (రసిక)|సంగీత]], [[మధు శర్మ]]
| music          = [[ఎమ్. ఎమ్. శ్రీలేఖ]]
| cinematography = అడుసుమల్లి విజయ్ కుమార్
| editing        = [[గౌతంరాజు]]
| studio         = ఎస్.పి. క్రియేషన్స్
| distributor    = 
| released       = ఆగష్టు 20, 2005
| runtime        = 
| country        = భారతదేశం
| language       = తెలుగు
| budget         = 
| gross          = 
}}

'''అదిరిందయ్యా చంద్రం''' 2005, ఆగష్టు 20న విడుదలైన [[తెలుగు]] [[చలనచిత్రం]]. [[శ్రీనివాసరెడ్డి (దర్శకుడు)|శ్రీనివాసరెడ్డి]] దర్శకత్వం వహించిన ఈ చిత్రంలో [[శివాజీ (నటుడు)|శివాజీ]], [[లయ (నటి)|లయ]], [[సంగీత (రసిక)|సంగీత]], [[మధు శర్మ]] ముఖ్యపాత్రలలో నటించగా, [[ఎమ్. ఎమ్. శ్రీలేఖ]] సంగీతం అందించారు.&lt;ref name=&quot;అదిరిందయ్యా చంద్రం&quot;&gt;{{cite web|last1=తెలుగు ఫిల్మీబీట్|title=అదిరిందయ్యా చంద్రం|url=https://telugu.filmibeat.com/movies/adirindayya-chandram.html|website=telugu.filmibeat.com|accessdate=20 May 2018|archive-date=1 ఫిబ్రవరి 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230201123415/https://telugu.filmibeat.com/movies/adirindayya-chandram.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Movie review - Adirindayya Chandram&quot;&gt;{{cite web|last1=ఐడెల్ బ్రెయిన్|first1=Movie review|title=Movie review - Adirindayya Chandram|url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-adirindayyachandram.html|website=www.idlebrain.com|accessdate=20 May 2018}}&lt;/ref&gt;

== నటవర్గం ==
{{Div col|colwidth=10em|gap=2em}}
* [[శివాజీ (నటుడు)|శివాజీ]]
* [[లయ (నటి)|లయ]]
* [[సంగీత (రసిక)|సంగీత]]
* [[మధు శర్మ]]
* [[కన్నెగంటి బ్రహ్మానందం|బ్రహ్మానందం]]
* [[ఆలీ (నటుడు)|ఆలీ]]
* [[మల్లికార్జున రావు (నటుడు)|మల్లికార్జున రావు]]
* [[వేణుమాధవ్]]
* [[ఏవీఎస్]]
* [[ఎం. ఎస్. నారాయణ]]
* [[నర్రా వెంకటేశ్వర రావు]]
* [[కృష్ణ భగవాన్]]
* [[రఘుబాబు]]
* [[లక్ష్మీపతి (నటుడు)|లక్ష్మీపతి]]
* [[కాదంబరి కిరణ్]]
* [[అశోక్ కుమార్ (నటుడు)|అశోక్ కుమార్]]
* [[కళ్ళు చిదంబరం]]
* [[గౌతంరాజు (నటుడు)|గౌతంరాజు]]
* [[బండ్ల గణేష్]]
* [[దువ్వాసి మోహన్]]
* [[శ్రీనివాస రెడ్డి]]
* [[కవిత (నటి)|కవిత]]
* [[రజిత]]
* [[అపూర్వ]]
* [[కరాటే కల్యాణి]]
* [[జయవాణి]]
{{div col end}}

== సాంకేతికవర్గం ==
* కథనం, దర్శకత్వం: [[శ్రీనివాసరెడ్డి (దర్శకుడు)|శ్రీనివాసరెడ్డి]]
* నిర్మాత: నూకారపు సూర్య ప్రకాశరావు
* కథ: ఎస్.పి. క్రియేషన్స్ యూనిట్ 
* మాటలు: [[నంద్యాల ర‌వి]]
* సంగీతం: ఎమ్. ఎమ్. శ్రీలేఖ
* పాటలు: [[భాస్కరభట్ల రవికుమార్]]
* ఛాయాగ్రహణం: అడుసుమల్లి విజయ్ కుమార్
* కూర్పు: [[గౌతంరాజు]]
* నిర్మాణ సంస్థ: ఎస్.పి. క్రియేషన్స్
* నేపథ్య గాయకులు: కార్తీక్, జెస్సీ గిఫ్ట్, టిప్పు, ఎం.ఎం.శ్రీలేఖ, హరిహరన్, కౌసల్య, శ్రీపతి పండితారాధ్యుల బాలసుబ్రహ్మణ్యం 
* విడుదల: 20:08:2005.

== పాటల జాబితా ==
1 : అదిరిందయ్యా చంద్రం, రచన: భాస్కరభట్ల రవికుమార్, గానం: జెస్సీ గిఫ్ట్ 

2  : కళ్లకున్న, రచన: భాస్కరభట్ల రవికుమార్, గానం: టిప్పు 

3  : ఆపాలెండి, రచన: భాస్కరభట్ల రవికుమార్, గానం: కార్తీక్, ఎం.ఎం.శ్రీలేఖ 

4  : మారిపోయిన, రచన: భాస్కరభట్ల రవికుమార్, గానం.కార్తీక్ 

5  :చిలిపి కన్నుల తియ్యని, రచన: భాస్కరభట్ల రవికుమార్, గానం.హరిహరన్, కౌసల్య 

6  : నడుము, రచన: భాస్కరభట్ల రవికుమార్, గానం.శ్రీపతి పండితారాధ్యుల బాలసుబ్రహ్మణ్యం 

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:2005 తెలుగు సినిమాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు కుటుంబకథా సినిమాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు ప్రేమకథా సినిమాలు]]
[[వర్గం:శివాజీ నటించిన సినిమాలు]]
[[వర్గం:లయ నటించిన సినిమాలు]]
[[వర్గం:బ్రహ్మానందం నటించిన సినిమాలు]]
[[వర్గం:ఆలీ నటించిన సినిమాలు]]
[[వర్గం:మల్లికార్జునరావు నటించిన సినిమాలు]]
[[వర్గం:వేణుమాధవ్ నటించిన సినిమాలు]]
[[వర్గం:ఎ.వి.ఎస్. నటించిన సినిమాలు]]
[[వర్గం:ఎం.ఎస్.నారాయణ నటించిన సినిమాలు]]
[[వర్గం:కృష్ణ భగవాన్ నటించిన సినిమాలు]]
[[వర్గం:రఘుబాబు నటించిన సినిమాలు]]
[[వర్గం:కవిత నటించిన సినిమాలు]]</text>
      <sha1>18u3dlby5yfodzxa6t9vx664l58fzpl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మార్నింగ్ సిక్నెస్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>266091</id>
    <revision>
      <id>4957393</id>
      <parentid>4574599</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T01:43:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* థాలిడోమైడ్ */</comment>
      <origin>4957393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21852" sha1="9yp202e8ouswwno0o9bcfzdbglfwpa8" xml:space="preserve">{{Orphan}}

{{Infobox medical condition (new) 
| name            = మార్నింగ్ సిక్నెస్
| field           = ప్రసూతి శాస్త్రము 
| synonyms        = గర్భం యొక్క వికారం, వాంతులు&lt;br/&gt;నాసియా గ్రావిడేరుమ్&lt;br/&gt;ఏమేసిస్ గ్రావిడేరుమ్&lt;br/&gt;గర్భ అనారోగ్యం 
| symptoms        = నాసియా,వాంతులు 
| complications   = వెర్నిస్కే ఎన్సెఫలోపతి, ఎసోఫాగియల్ చీలిక
| onset           = 4th గర్భధారణ వయసు
| duration        = గర్భం యొక్క 16 వ వారం వరకు
| types           = 
| causes          = ఎరుగని 
| risks           = 
| diagnosis       = ఇతర కారణాలు తీసివేయబడిన తర్వాత లక్షణాలు ఆధారంగా 
| differential    = హైపెర్మసిస్ గ్రావిడేరుమ్
| prevention      = ప్రేనాటల్ విటమిన్స్ 
| treatment       = పైరోడాక్సిన్ /డాఆక్సీలామైన్  
| medication      = 
| prognosis       = 
| frequency       = 75 % గర్భిణీలు 
| deaths          = 
}}
'''మార్నింగ్ సిక్నెస్  ('''Morning sickness) అనేది [[గర్భాశయము]] యొక్క లక్షణము. ఈ వ్యాధి వలన [[వాంతి]] వచ్చే భావన కలుగుతుంది. ఆ పేరు ఉన్నపటికీ వాంతులు ఎపుడైనా రావచ్చు. ఈ లక్షణాలు సాధారణంగా 4  నుండి 16 వ గర్భాశయము వారములో కనపడతాయి. 10% మహిళలలో ఈ లక్షణాలు 20వ వారము వరకు కనపడతాయి. ఈ పరిస్థితి హైపెర్మసిస్ గ్రావడియం యొక్క తీవ్రత పెరిగినప్పుడు బరువు తగ్గటం వంటివి జరుగుతాయి.&lt;ref name=ACOG2015Full&gt;{{cite journal|title=Practice Bulletin No. 153: Nausea and Vomiting of Pregnancy|journal=Obstetrics and Gynecology|date=September 2015|volume=126|issue=3|pages=e12–24|pmid=26287788|doi=10.1097/AOG.0000000000001048}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Women2010&gt;{{cite web|title=గర్భాశయము|url=http://www.womenshealth.gov/pregnancy/you-are-pregnant/pregnancy-complications.html|website=Office on Women's Health|date=September 27, 2010|url-status=dead|df=|access-date=14 అక్టోబరు 2018|archive-date=10 డిసెంబరు 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210060201/http://womenshealth.gov/pregnancy/you-are-pregnant/pregnancy-complications.html}}&lt;/ref&gt;

మార్నింగ్ సిక్నెస్ మనిషి యొక్క మారుతున్న హార్మోన్ స్థాయికి సంబంధిచింది. సాధారణంగా పొత్తికడుపు నొప్పి, [[జ్వరము]], [[తలనొప్పి]] ఈ వ్యాధి వలన సంభవించవు.

ప్రెగ్నన్సీ కి ముందు ప్రేనాటల్ విటమిన్స్ తీసుకోవడం వలన వ్యాధి వలన కలిగే హానిని తగ్గించవచ్చు. చప్పగా ఉన్న ఆహారమును తీసుకోవటం వలన తేలికపాటి సందర్భాలలో చికిత్స అవసరంలేదు. ప్రాథమిక స్థాయిలో చికిత్సకు డయాక్సిలమిన్, పైరిడాక్సిన్ కలయికను ఉపయోగిస్తారు. మహిళలలో బరువు తగ్గుతున్నవారికి ట్యూబ్ ఫీడింగ్ పద్ధతిని ఉపయోగిస్తారు .
మార్నింగ్ సిక్నెస్ కొంతమేరకు మహిళలలో 70-80 % వరకు ప్రభావితం చేస్తుంది. 60% మహిళలకు వాంతులు వస్తాయి. హైపెర్మసిస్ గ్రావడియం దాదాపు 1.6 % గర్భిణీ స్త్రీ లకు సంభవిస్తుంది. మార్నింగ్ అనారోగ్యం ప్రతికూలంగా జీవితం యొక్క నాణ్యతను ప్రభావితం చేస్తుంది, గర్భవతిగా పని చేసే శక్తి తగ్గిపోతుంది, ఆరోగ్య సంరక్షణ ఖర్చులు ఫలితంగా చూపిస్తుంది. సాధారణంగా కేవలము మోస్తరు కేసులకు శిశువు మీద ఎటువంటి ప్రభావం చూపదు. చాలా తీవ్రమైన కేసులు కూడా సాధారణ ఫలితాలను కలిగి ఉన్నాయి. కొందరు మహిళలు లక్షణాల తీవ్రత కారణంగా గర్భస్రావం కలిగి ఉన్నారు. వెర్నిస్కే ఎన్సెఫలోపతి లేదా ఎసోఫాగియల్ చీలిక వంటి సమస్యలు సంభవించవచ్చు కానీ చాలా అరుదుగా వస్తాయి.
== లక్షణాలు ==
మార్నింగ్ సిక్నెస్ వలన 66% మహిళలలో నాసియా, వాంతులు ఉంటె 33% మహిళలలో కేవలం నాసియా మాత్రమే ఉంది.
== కారణాలు ==
మార్నింగ్ సిక్నెస్ కి ప్రత్యేకమైన కారణం లేదు.కొంతమంది మానసిక కారణాల వలన దీనిని పేర్కొన్నారు, ఇది సాక్ష్యం ద్వారా మద్దతు ఇవ్వదు.
నాసియా, వాంతులు మోలార్ గర్భముతో కూడా రావచ్చు.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Verberg|first1=MF|last2=Gillott|first2=DJ|last3=Al-Fardan|first3=N|last4=Grudzinskas|first4=JG|title=హైపెర్మేసిస్ గ్రావిడరం, ఒక సాహిత్య సమీక్ష|journal=Human Reproduction Update|date=2005|volume=11|issue=5|pages=527–39|pmid=16006438|doi=10.1093/humupd/dmi021}}&lt;/ref&gt;

== పాతో ఫీజియోలజీ ==
=== వినాళ గ్రంధుల మార్పులు  ===
[[File:Morning sickness.svg|thumb|300px|గర్బిణీలలో వాంతుల యొక్క పాథోఫీజియోలజీ]]
హార్మోన్ ఈస్ట్రోజెన్ యొక్క ప్రసరణ స్థాయి పెరుగుదల.&lt;ref name=Fes2009&gt;{{cite journal|last1=Festin|first1=M|title=ప్రారంభ గర్భంలో వికారం, వాంతులు|journal=BMJ Clinical Evidence|date=3 June 2009|volume=2009|pmid=21726485|pmc=2907767}}&lt;/ref&gt; ఏదేమైనా, ఈస్ట్రోజెన్ స్థాయిల్లో తేడాలు, అనారోగ్యం, అలా చేయని వారికి మధ్య బిలిరుబిన్ స్థాయిల మధ్య తేడాలు ఎటువంటి నిశ్చయంగా లేవు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nymetroparents.com/newarticle.cfm?colid=7114|title=మార్నింగ్ సిక్నెస్: కోపిన్ విత్ ది వరస్ట్|publisher=NY Metro Parents Magazine|author=Elizabeth Bauchner|author2=Wendy Marquez|url-status=dead|df=|website=|access-date=2018-10-14|archive-date=2008-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20081204115500/http://www.nymetroparents.com/newarticle.cfm?colid=7114}}&lt;/ref&gt; పెరిగిన ఈస్ట్రోజెన్ లెవెల్స్ కారణంగా మహిళలలో నాసియాని పోలి చూడవచ్చు. ప్రొజెస్టెరోన్లో పెరుగుదల గర్భాశయంలోని కండరాలను తగ్గిస్తుంది, ఇది ప్రారంభ శిశువును నిరోధిస్తుంది, కానీ కడుపు, ప్రేగులు విశ్రాంతి తీసుకోవచ్చు, ఇది అదనపు కడుపు ఆమ్లాలు, గ్యాస్ట్రోఎసోఫాజీయల్ రెఫ్లక్స్ వ్యాధికి (GERD) దారితీస్తుంది.
మానవ కోరియోనిక్ గోనడోట్రోపిన్లో పెరుగుదల వలన వినాళ గ్రంథులలో మార్పులు వస్తాయి. ఇది బహుశా వికారం కలిగించే HCG కాదు. ఎక్కువగా, ఈస్ట్రోజెన్ను కత్తిరించడానికి మాతృ అండాశయాలను ఉత్తేజపరిచే HCG, ఇది వికారానికి కారణమవుతుంది.&lt;ref&gt;{{cite journal | doi = 10.1056/NEJMcp1003896 | last1 = Niebyl | first1 = Jennifer R. | year = 2010| title = గర్భం లో వికారం, వాంతులు | url = | journal = New England Journal of Medicine | volume = 363 | issue = 16| pages = 1544–1550 | pmid = 20942670 }}&lt;/ref&gt;

=== రక్షణ పనితీరు ===
మార్నింగ్ సిక్నెస్ అనేది తల్లి నుండి పుట్టుకొచ్చిన విషాహారాల నుండి శిశువుని రక్షించే ఒక విశిష్ట లక్షణంగా ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;Nesse&quot;&gt;{{cite book |last1=Nesse |first1= Randolphe M|authorlink=George C. Williams (biologist) |last2=Williams |first2=George C |title= వై వి గెట్ సిక్  |year=1996  |accessdate= |edition=1st |series= |volume= |date= |publisher= Vintage Books|location= New York |pages=290 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pepper&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Pepper GV, Craig Roberts S | title = గర్భధారణ, ఆహార సంబంధ లక్షణాలలో వికారం, వాంతులు రేట్లు | journal = Proceedings of the Royal Society B  | volume = 273  | issue = 1601  | pages = 2675–2679  |date=October 2006  | pmid = 17002954  | pmc = 1635459  | doi = 10.1098/rspb.2006.3633}}&lt;/ref&gt; ఈ సిద్ధాంతాన్ని మద్దతుగా ఉన్నఆధారాలు : 
*గర్భిణీ స్త్రీలలో మార్నింగ్ సిక్నెస్ చాలా సాధారణమైనది, ఇది ఒక క్రియాత్మక అనుసరణగా, అది రోగనిర్ధారణ అనే ఆలోచనకు అనుకూలంగా ఉంటుంది .&lt;ref&gt;{{cite journal  | first1 = Samuel M.  | last1 = Flaxman  | first2 = Paul W.  | last2 = Sherman  | authorlink =  | title = మార్నింగ్ సిక్నెస్ : తల్లి, పిండం రక్షించే ఒక యంత్రాంగం | url = https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_2000-06_75_2/page/113  | journal = Quarterly Review of Biology  | volume = 75  | pages = 113–148  | date = June 2000  | pmid = 10858967  | issue = 2| doi=10.1086/393377}}&lt;/ref&gt;
* సుమారు 3 నెలల్లో టాక్సిన్స్ శిఖరాలకు భ్రూణ దుర్బలత్వం చేరుతుంది, ఇది మార్నింగ్ సిక్నెస్ గరిష్ఠంగా గ్రహించే సమయం.
* ఆహారంలో టాక్సిన్ సాంద్రతలు, రుచిని కలిగించే రుచి, వాసనల మధ్య మంచి సంబంధం ఉంది.
గర్భస్రావం లేని మహిళలలో మార్నింగ్ సిక్నెస్ ఎక్కువగా జరుగుతుంది. ఎందుకంటే పిండానికి హానికరమైన పదార్థాలు కలుగజేయడానికి ఈ వ్యాధి ఉన్న మహిళలు ఎక్కువగా ఉంటారు. పిండమును రక్షించటంతో పాటూ మార్నింగ్ సిక్నెస్ తో కూడా తల్లిని రక్షించుకోవచ్చు . ఒక గర్భవతి యొక్క రోగనిరోధక వ్యవస్థ గర్భధారణ సమయంలో అణగదొక్కబడుతుంది, బహుశా తన స్వంత సంతానం యొక్క కణజాలాన్ని తిరస్కరించే అవకాశాలను తగ్గించడానికి కావచ్చు. దీని కారణంగా, పరాన్న జీవులు, హానికరమైన బాక్టీరియా కలిగిన జంతు ఉత్పత్తులు గర్భిణీ స్త్రీలకు ముఖ్యంగా ప్రమాదకరంగా ఉంటాయి. మార్నింగ్ సిక్నెస్ తరచుగా మాంసం, చేపలతో సహా జంతు ఉత్పత్తుల ద్వారా ప్రేరేపించబడుతుందని సాక్ష్యాలు ఉన్నాయి.

== చికిత్స ==
మార్నింగ్ సిక్నెస్ వ్యాధికి ఏదైనా ప్రత్యేక జోక్యం ఉపయోగపడటానికి మంచి సాక్ష్యాలు లేవు.&lt;ref name=BMJ2011&gt;{{cite journal|last1=Jarvis|first1=S|author2=Nelson-Piercy, C|title=గర్భంలో వికారం, వాంతులు నిర్వహణ|journal=BMJ (Clinical Research Ed.)|date=Jun 17, 2011|volume=342|pages=d3606|pmid=21685438|doi=10.1136/bmj.d3606|url=http://www.bmj.com/cgi/content/short/342/jun28_3/d4018|format=Submitted manuscript}}&lt;/ref&gt;
=== మందులు ===
గర్భధారణలో ఎన్నో రకాల రక్తస్రావ నివారణలు ప్రభావవంతంగా, సురక్షితంగా ఉంటాయి. అవి సురక్షితంగా ఉండుటకు పైరిడాక్సిన్ / డాక్సీలమైన్, యాంటీహిస్టమైన్లు, మెటాక్లోప్రమిడ్, ఫెన్తోయాజినె వంటి ఆంటీమేటిక్స్ వాడతారు.&lt;ref name=Kor2014&gt;{{cite journal|last1=Koren|first1=G|title=యునైటెడ్ స్టేట్స్లో మార్నింగ్ సిక్నెస్ వ్యాధి చికిత్స - సూచించడంలో మార్పులు అవసరమవుతాయి|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-obstetrics-and-gynecology_2014-12_211_6/page/602|journal=American Journal of Obstetrics and Gynecology|date=December 2014|volume=211|issue=6|pages=602–6|pmid=25151184|doi=10.1016/j.ajog.2014.08.017}}&lt;/ref&gt;
ఒండెన్సేట్రోన్ ప్రయోజనకరంగా ఉండవచ్చు, కానీ చీటి అంచుతో సంబంధాన్ని గురించి కొన్ని ఆందోళనలు ఉన్నాయి,, అధిక నాణ్యత గల డేటా ఉంది. మెటోక్లోప్రోమైడ్ను కూడా వాడతారు, సాపేక్షంగా బాగా తట్టుకోవచ్చు.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Tan|first1=PC|author2=Omar, SZ|title=ప్రసూతి, గైనకాలజీలో జర్నల్ = ప్రస్తుత అభిప్రాయం గర్భధారణ సమయంలో హైపెర్మేసిస్ సమకాలీన విధానాలు|date=April 2011|volume=23|issue=2|pages=87–93|pmid=21297474|doi=10.1097/GCO.0b013e328342d208}}&lt;/ref&gt; కార్టికోస్టెరాయిడ్ల ఉపయోగం కోసం రుజువులు బలహీనంగా ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Poon|first=SL|title=సాక్ష్యం ఆధారిత అత్యవసర వైద్యం వైపు: మాంచెస్టర్ రాయల్ వైద్యశాల నుండి ఉత్తమ BET లు. BET 2: స్టెరాయిడ్ థెరపీ ఇన్ ది ట్రీట్మెంట్ ఆఫ్ ఇంట్రాక్టబుల్ హైపెర్రెమిసిస్ గ్రావిడేరియం |journal=Emergency Medicine Journal |date=October 2011|volume=28|issue=10|pages=898–900|pmid=21918097|doi=10.1136/emermed-2011-200636}}&lt;/ref&gt;

=== ప్రత్యామ్నాయ మందులు ===
కొన్ని అధ్యయనాలు అల్లం వినియోగానికి మద్దతిస్తాయి, కానీ మొత్తంగా సాక్ష్యం పరిమితంగా, అసంబద్ధంగా ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;ThomsonCorbin2014&quot;&gt;{{cite journal|last1=Thomson|first1=M.|last2=Corbin|first2=R.|last3=Leung|first3=L.|title=ప్రారంభ గర్భంలో వికారం, వాంతి కోసం అల్లం యొక్క ప్రభావాలు: ఎ మెటా అనాలిసిస్|journal=The Journal of the American Board of Family Medicine|volume=27|issue=1|year=2014|pages=115–122|issn=1557-2625|doi=10.3122/jabfm.2014.01.130167|pmid=24390893}}&lt;/ref&gt; దాని ప్రతిస్కంధక లక్షణాలపై భద్రతా ఆందోళనలు పెరిగాయి.&lt;ref name=&quot;pmid15802416&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Borrelli F, Capasso R, Aviello G, Pittler MH, Izzo AA |title=గర్భధారణ ప్రేరిత వికారం, వాంతులు చికిత్సలో అల్లం యొక్క ప్రభావం, భద్రత|url=https://archive.org/details/sim_obstetrics-and-gynecology_2005-04_105_4/page/849 |journal=Obstetrics and Gynecology |volume=105 |issue=4 |pages=849–56 |year=2005 |pmid=15802416 |doi=10.1097/01.AOG.0000154890.47642.23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Tiran |first=Denise |date=Feb 2012 |title=గర్భం సమయంలో వికారం, వాంతులు తగ్గించడానికి అల్లం: ప్రభావము యొక్క సాక్ష్యం భద్రతకు రుజువు కాదు|journal=Complementary Therapies in Clinical Practice |volume=18 |issue=1 |pages=22–25 |doi=10.1016/j.ctcp.2011.08.007 |pmid=22196569 |issn=1744-3881}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
=== థాలిడోమైడ్ ===
మొట్టమొదట దక్షిణ జర్మనీలో [[థాలిడోమైడ్]] ని అభివృద్ధి చేసారు. మార్నింగ్ సిక్నెస్ కి ఈ థాలిడోమైడ్ ని నివారణగా ఉపయోగిస్తారు, కానీ దాని వినియోగాన్ని శిశువుల పుట్టుకలో లోపాల వలన మధ్యలోనే ఆపివేశారు.&lt;ref&gt;{{cite book|editor-last=Cohen|editor-first=Wayne R.|title=చెర్రీ, మెర్కట్జ్ యొక్క గర్భధారణ సమస్యలు|url=https://archive.org/details/cherrymerkatzsco0000unse|year=2000|publisher=Lippincott Williams &amp; Wilkins|isbn=9780683016734|pages=[https://archive.org/details/cherrymerkatzsco0000unse/page/124 124]|edition=5th}}&lt;/ref&gt; ది యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఫుడ్ అండ్ డ్రగ్ అడ్మినిస్టేట్రేషన్ థాలిడోమైడ్ ని ఈ వ్యాధి నివారణగా ఉపయోగించటానికి ఒప్పోకోలేదు.&lt;ref name=&quot;Bren&quot;&gt;{{cite news | author = Bren L | title =ఫ్రాన్సిస్ ఓల్డ్హామ్ కేల్సే: FDA మెడికల్ రివ్యూయర్ లీవెర్స్ హిర్ మార్క్ ఆన్ హిస్టరీ | url =http://permanent.access.gpo.gov/lps1609/www.fda.gov/fdac/features/2001/201_kelsey.html | work =FDA Consumer|publisher =U.S. [[Food and Drug Administration]] | date =2001-02-28 | access-date =2009-12-23 }}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు  ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>9yp202e8ouswwno0o9bcfzdbglfwpa8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము - కీర్తి పురస్కారాలు (2017)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>266162</id>
    <revision>
      <id>4957432</id>
      <parentid>4355022</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:49:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* పురస్కార గ్రహీతలు */</comment>
      <origin>4957432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15391" sha1="c96vxthpu1meuax4k6r6dv4t38dbbnc" xml:space="preserve">{{Infobox Indian Awards
|awardname = కీర్తి పురస్కారాలు (2017)
|image = [[దస్త్రం:Telugu Mahasabhalu, world telugu conference 2017 (16).jpg|300px|తెలుగు విశ్వవిద్యాలయ భవనం]]
|type = 
|category = తెలుగు భాష, సాహిత్యం, కళలు, సంస్కృతి, హేతువాదం, మహిళాభ్యుదయం, అవధానం, ఇంద్రజాలం, సంఘసేవ రంగాలు
|instituted = 1986
|firstawarded = 1986
|lastawarded = 2016
|total = 
|awardedby = [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]]
|cashaward = ₹ 5,116
|description = 
|previousnames = 
|obverse = 
|reverse = 
|ribbon = 
|firstawardees = 
|lastawardees = 
|precededby = [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము - కీర్తి పురస్కారాలు (2016)|2016]]
|followedby = [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము - కీర్తి పురస్కారాలు (2018)|2018]]
}}

[[పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము]] [[భారతదేశం]]లోని భాష ప్రాతిపదిక మీద స్థాపించబడిన [[విశ్వవిద్యాలయం]]. ఈ విశ్వవిద్యాలయం [[1985]], [[డిసెంబరు 2]]న [[హైదరాబాదు]]లో స్థాపించబడింది. తెలుగు భాష, సాహిత్యం, కళలు, సంస్కృతి, హేతువాదం, మహిళాభ్యుదయం, అవధానం, ఇంద్రజాలం, సంఘసేవ తదితర రంగాల్లో విశిష్ట సేవలందించిన ప్రముఖులకు [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము - కీర్తి పురస్కారాలు|కీర్తి పురస్కారాలు]] అందజేస్తారు.&lt;ref name=&quot;కీర్తి పురస్కారాలు ప్రకటించిన తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం&quot;&gt;{{cite news|last1=నవతెలంగాణ|title=కీర్తి పురస్కారాలు ప్రకటించిన తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం|url=http://www.navatelangana.com/article/hyderabad/285943|accessdate=14 October 2018|date=30 April 2016}}&lt;/ref&gt;

1986 నుండి ప్రారంభమైన ఈ పురస్కారంలో రూ. 5,116 నగదు, ప్రత్యేకంగా రూపొందించిన జ్ఞాపికను అందజేసి ఘనంగా సత్కరించడం జరుగుతుంది.

== పురస్కార గ్రహీతలు ==
2017 సంవత్సర కీర్తి పురస్కారానికి 43 మంది ప్రముఖులు ఎంపికయ్యారు.&lt;ref name=&quot;43 మందికి తెలుగువర్సిటీ కీర్తి పురస్కారాలు ’&quot;&gt;{{cite news|last1=ఈనాడు (డైలీహంట్)|title=43 మందికి తెలుగువర్సిటీ కీర్తి పురస్కారాలు |url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/eenadu-epaper-eena/43+mandiki+teluguvarsiti+kirti+puraskaaraalu-newsid-99142895|accessdate=15 October 2018|date= 13 October 2015| archiveurl= https://web.archive.org/web/20181015114953/https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/eenadu-epaper-eena/43+mandiki+teluguvarsiti+kirti+puraskaaraalu-newsid-99142895|archivedate=15 October 2018}}&lt;/ref&gt; తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం లలిత కళారంగంలోని వివిధ ప్రక్రియల్లో నిష్ణాతులైన 20 మంది ప్రముఖులకు ఈ సందర్భంగా కీర్తి పురస్కారాలను ప్రదానం చేసింది.&lt;ref&gt;https://www.ntnews.com/district/hyderabad/article.aspx?contentid=869115&lt;/ref&gt;


{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
! క్రమ
సంఖ్య
! పురస్కార గ్రహీత పేరు
! ప్రక్రియ
! స్మారకం
! దాత
|-
| 1
| [[యెల్ది సుదర్శన్‌]]
| సృజనాత్మక [[సాహిత్యం]]
| బెజవాడ పట్టాభిరామిరెడ్డి
| డా. బెజవాడ గోపాలరెడ్డి
|-
| 2
|[[గనిశెట్టి రాములు]]
| [[పరిశోధన]]
| తిక్కవరపు రామిరెడ్డి
| డా. బెజవాడ గోపాలరెడ్డి
|-
| 3
|[[భీమరాజు వెంకటరమణ]]
| [[హాస్యం|హాస్యరచన]]
| బులుసు బుచ్చి సర్వారాయడు
| ఎస్.బి.బి. పట్టాభిరామారావు
|-
| 4
| హెచ్‌. రమేశ్‌బాబు
| [[జీవిత చరిత్ర]]
| ఇల్లిందల సీతారామారావు - సరస్వతిదేవి
| ఇల్లిందల సరస్వతిదేవి కుటుంబ సభ్యులు
|-
| 5
| డా. కందేపి రాణి ప్రసాద్‌
| ఉత్తమ [[రచయిత్రి]]
| [[నాళం కృష్ణారావు]]
| [[ఊటుకూరి లక్ష్మీకాంతమ్మ]]
|-
| 5
| [[జయవాణి]] 
| ఉత్తమ [[నటి]]
| [[పైడి లక్ష్మయ్య]]
| డా. పి.ఎల్. సంజీవరెడ్డి (ఐ.ఎ.ఎస్)
|-
| 7
| రొట్టె విశ్వనాథం
| ఉత్తమ [[నటుడు]]
| [[పైడి లక్ష్మయ్య]]
| డా. పి.ఎల్. సంజీవరెడ్డి (ఐ.ఎ.ఎస్)
|-
| 8
| భారతుల రామకృష్ణ
| ఉత్తమ [[నాటక రచయిత]]
| [[పైడి లక్ష్మయ్య]]
| డా. పి.ఎల్. సంజీవరెడ్డి (ఐ.ఎ.ఎస్)
|-
| 9
|  కన్నెబోయిన అంజయ్య 
| [[హేతువాదం]]
| [[త్రిపురనేని రామస్వామి]]
| కోటపాటి మురహరిరావు
|-
| 10
| [[కొలకలూరి స్వరూపరాణి]]
| ఉత్తమ రచయిత్రి
| [[వాసిరెడ్డి రంగనాయకమ్మ]]
| [[వాసిరెడ్డి సీతాదేవి]]
|-
| 11
| సబ్బని లక్ష్మీనారాయణ
| వచన కవిత
| ఎ. లక్ష్మీరమణ
| అమిలినేని లక్ష్మీరమణ
|-
| 12
| [[అల్లూరి గౌరీలక్ష్మి]] 
| వివిధ ప్రక్రియలు
| ఏటుకూరి వెంకట నర్సయ్య
| డా. యస్.యస్. కృష్ణమూర్తి
|-
| 13
| బైస దేవదాసు
| పత్రికారచన
| [[తాపీ ధర్మారావు]]
| కోటపాటి మురహరిరావు
|-
| 14
| బెజుగామ రామమూర్తి
| [[అవధానం]]
| [[కార్యమపూడి రాజమన్నారు]]
| కార్యంపూడి రామకృష్ణారావు, వింజయమూరి భాస్కరరావు
|-
| 15
| [[మల్లు స్వరాజ్యం]]
| మహిళాభ్యుధయం
| మల్లాది సుబ్బమ్మ
| [[మల్లాది సుబ్బమ్మ]]
|-
| 16
| లంక సూర్యనారాయణ
| గ్రంథాలయ కర్త
| అయ్యంకి వెంకటరమణయ్య
| డా. వెలగా వెంకటప్పయ్య
|-
| 17
| ఖాజా పద్మిని 
| గ్రంథాలయ సమాచార విజ్ఞానం
| పర్వతనేని గంగాధరరావు
| డా. వెలగా వెంకటప్పయ్య
|-
| 18
| ఉప్పల నరసింహం 
| [[కథ]]
| బుర్రా వేంకట సుబ్రహ్మణ్యం
| బుర్రా అలిమేలు
|-
| 19
| డా. జి.ఎస్‌. ప్రసాదరెడ్డి
| [[నాటకం]]
| బుర్రా వేంకట సుబ్రహ్మణ్యం
| బుర్రా అలిమేలు
|- 
| 20
| ఐ. అన్నె మృదుల నాన్సీ
| ఉత్తమ ఉపాధ్యాయురాలు
| 
| 
|- 
| 21
| కవిత కొండ
| [[ఆంధ్రనాట్యం]]
| డా. [[నటరాజ రామకృష్ణ]]
| డా. [[నటరాజ రామకృష్ణ]]
|- 
| 22
|  కాశీభట్ల వేణుగోపాల్‌
| [[నవల]]
| బి. అరుణ కుమారి
| ఆచార్య వి. రామకృష్ణారావు
|-
| 23
| కె. సర్వోత్తమరావు
| భాషా స్వచ్చంద సాహిత్య [[విమర్శ]]
| [[అబ్బూరి రామకృష్ణారావు]], [[అబ్బూరి వరదరాజేశ్వరరావు]]
| అబ్బూరి ట్రస్ట్
|-
| 24
|[[పిల్లుట్ల ప్రకాశ్‌]]
| [[జానపద కళలు]]
| సీతారత్నం - డా. [[మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణమూర్తి]]
| మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణమూర్తి
|-
| 25
| [[కస్తూరి మురళీకృష్ణ]] 
| ఆధ్యాత్మిక సాహిత్యం
| బాదం సరోజదేవి
| బాదం రామస్వామి
|-
| 26
| [[మల్లావఝ్ఝల నారాయణ శర్మ|ఎం. నారాయణశర్మ]]
| సాహిత్య విమర్శ
| పిల్లలమర్రి వేదవతి - జగన్నాథం
| ఆచార్య పి. లీల
|-
| 27
| అమ్మన చంద్రారెడ్డి
| [[పద్యం]]
| [[నండూరి రామకృష్ణమాచార్య]]
| నండూరి రామకృష్ణమాచార్య సాహిత్యపీఠం
|-
| 28
| అళ్లూరి వెంకటయ్య 
| సాంస్కృతిక సంస్థ నిర్వహణ
| వంగా లక్ష్మణరెడ్డి
| వి.వి. రాఘవరెడ్డి
|-
| 29
| ఎం.వి. రమణారెడ్డి
| జనరంజక విజ్ఞానం
| నాగసూరి సంజీవయ్య
| [[నాగసూరి వేణుగోపాల్]]
|-
| 30
| స్నేహలతా మురళీ
| [[జానపదము|జానపద]] [[గాయకురాలు]]
| బుర్రా రాజసోమిదేవి
| పి. రాజ్యలక్ష్మీ
|-
| 31
| బెలగాం భీమేశ్వరరావు
| [[బాల]] సాహిత్యం
| అంగలకుదిటి సుదంరాచార్య
| [[కందేపి రాణిప్రసాద్]]
|-
| 32
| బి.ఎన్‌.ఎస్‌. కుమార్‌
| [[ఇంద్రజాలం]]
| డా. [[బి.వి.పట్టాభిరామ్]]
| బి.వి.పట్టాభిరామ్
|-
| 33
| [[గండ్ర లక్ష్మణరావు]]
| పద్య రచన
| కె.వి. రమణాచారి
| డా. [[కె.వి. రమణాచారి]]
|-
| 34
| ఎం. శంకరరావు - బాలి
| కార్టూనిస్ట్
| జి. అమృతలత
| జి. అమృతలత
|-
| 35
| [[కలగ కృష్ణమోహన్‌]]
| లలిత సంగీతం
| జి. రాజారెడ్డి
| జి. రాజారెడ్డి
|-
| 36
| ఆర్‌.ఎస్‌. ప్రవీణ్‌కుమార్‌
| వయోజన విద్య, నిరంతర విద్య, వ్యక్తిత్వ వికాసం
| 
| 
|-
| 37
| కె. శేషుబాబు 
| శాస్త్రీయ సంగీతం
| డా. రావూరి భరద్వాజ కాంతమ్మ
| డా. [[రావూరి భరద్వాజ]]
|-
| 38
|  ఆచార్య డి.ఎల్‌.ఎన్‌. మూర్తి 
| జ్యోతిషం
| మాటేటి రామప్ప
| 
|-
| 39
| వి.పి. చందన్‌రావు
| కాల్పనిక సాహిత్యం
| నాయని సుబ్బారావు
| 
|-
| 40
| సురారం శంకర్‌ 
| గేయం
| గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమరావు-బి.వి. దాశరథి
| 
|-
| 41
| డా. రమాదేవి
| కూచిపూడి నృత్యం 
| కర్కాల దేవకమల
| 
|-
| 42
| డా. సిహెచ్‌ హరనాథ్‌ 
| ప్రాచీన సాహిత్యం
| బండ్ల సుబ్రహ్మణ్యం
| 
|-
| 43
| [[ఎలనాగ]] 
|  అనువాద సాహిత్యం
| నిడమర్తి అశ్వినీ కుమారదత్తు-ఉమారాజేశ్వరరావు
| 
|}

== ఇవికూడా చూడండి ==
* [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము - కీర్తి పురస్కారాలు (2012)]]
* [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము - కీర్తి పురస్కారాలు (2014)]]
* [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము - కీర్తి పురస్కారాలు (2018)]]

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

== ఇతర లంకెలు ==
# [https://web.archive.org/web/20170909075343/http://teluguuniversity.ac.in/wp-content/uploads/2016/12/KeerthiPuraskarasList.pdf కీర్తి పురస్కార గ్రహీతల జాబితా (1986-2014)]
# [http://teluguuniversity.ac.in/wp-content/uploads/2016/11/TeluguVaani_April-Aug_16.pdf విశ్వవిద్యాలయ ప్రచురణ తెలుగువాణి సంచిక (ఏప్రిల్ - ఆగష్టు 2016)లో 2014 కీర్తి పురస్కార వివరాలు] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190527175703/http://teluguuniversity.ac.in/wp-content/uploads/2016/11/TeluguVaani_April-Aug_16.pdf |date=2019-05-27 }}

[[వర్గం:పురస్కారాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు విశ్వవిద్యాలయ పురస్కారాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం కీర్తి పురస్కారాల విజేతలు-2017]]</text>
      <sha1>c96vxthpu1meuax4k6r6dv4t38dbbnc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పులగం చిన్నారాయణ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287655</id>
    <revision>
      <id>4957617</id>
      <parentid>4025024</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T11:01:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasshu28</username>
        <id>56485</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనల జాబితా */ కొత్త పుస్తకాల ప్రస్తావన</comment>
      <origin>4957617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22668" sha1="8i1ehija11cyw8s2rozo0qpmvmire9k" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = పులగం చిన్నారాయణ
| image              = [[File:Pulagam chinnarayana.jpg|240x240px]]
| caption            = 
| birth_name         = 
| birth_date         = 
| birth_place        = [[భీమవరం]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]]
| nationality        = భారతీయుడు
| yearsactive        = 2000–ప్రస్తుతం
| spouse             = 
| website            = 
| occupation         = {{hlist| రచయిత | విలేఖరి | పబ్లిక్ రిలేషన్స్ ఆఫీసర్}}
| home_town          = 
| residence          = [[హైదరాబాద్]], [[తెలంగాణ]], భారతదేశం
}}

'''పులగం చిన్నారాయణ''' [[తెలుగు సినిమా]] విలేఖరి, రచయిత, పబ్లిక్ రిలేషన్స్ ఆఫీసర్ (పీఆర్వో). గోరింటాకు, నెంబర్ వన్, చిత్రం, సంతోషం సినిమా పత్రికలతో సినిమా విలేఖరిగా తన వృత్తి జీవితాన్ని ప్రారంభించాడు. ఆ తరువాత [[సాక్షి (దినపత్రిక)|సాక్షి దినపత్రిక]]లో ఎనిమిదేళ్ళ పాటు పనిచేసి, రిపోర్టర్ నుండి ఇన్ ఛార్జ్ స్థాయికి ఎదిగాడు.&lt;ref name = &quot;Pulagam ibtimes interview&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/pulagam-chinnarayanas-interview-national-level-recognition-maya-bazar-madhura-smruthulu-792254 | title = Pulagam Chinnarayana's interview on national-level recognition for Maya Bazar Madhura Smruthulu | publisher= ibtimes.co.in | date = 19 February 2019 | accessdate = 1 September 2019}}&lt;/ref&gt; ఇతడు తెలుగు సినిమాపై ''జంధ్యామారుతం'', ''ఆనాటి ఆనవాళ్ళు'', ''సినీ పూర్ణోదయం'', ''స్వర్ణయుగ సంగీత దర్శకులు'', ''పసిడి తెర'', ''సినిమా వెనుక స్టోరీలు'', ''మాయాబజార్ మధుర స్మృతులు'' పుస్తకాలను రచించాడు. [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] ప్రభుత్వం నుండి 2009లో ఆనాటి ఆనవాళ్ళుకి, 2015లో పసిడి తెరకి తెలుగు సినిమాపై ఉత్తమ పుస్తకం విభాగంలో [[నంది పురస్కారాలు]] అందుకున్నాడు. 2014లో ఉత్తమ సినిమా విమర్శకుడు విభాగంలో నంది పురస్కారాన్ని అందుకున్నాడు.&lt;ref name = &quot;Pulagam hansindia interview&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Cinema/2019-02-13/So-happy-for-getting-such-a-rare-honor-Pulagam-Chinnarayana/494180 | title = So happy for getting such a rare honor : Pulagam Chinnarayana |publisher=thehansindia.com | date = 13 February 2019 | accessdate = 1 September 2019}}&lt;/ref&gt;

== సాహితీ ప్రస్థానం ==

దర్శకుడు [[జంధ్యాల సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి (దర్శకుడు)|జంధ్యాల]] తీసిన 39 సినిమాల విశేషాల గురించి ''జంధ్యామారుతం'' పేరిట ఓ సంకలనాన్ని రచించాడు చిన్నారాయణ. ఇదే అతడు రచించిన మొదటి పుస్తకం. దానికి నటుడు [[చిరంజీవి]] ముందుమాటను వ్రాశాడు.&lt;ref name = &quot;Pulagam ibtimes interview&quot; /&gt; ఓ పుస్తకానికి ముందుమాట వ్రాయడం చిరంజీవికి కూడా అదే మొదటిసారి.&lt;ref name = &quot;Pulagam hansindia interview&quot; /&gt; ఈ పుస్తకావిష్కరణ [[హైదరాబాదు]]లో స్టేట్ ఆర్ట్ గ్యాలరీలో [[హాసం ప్రచురణలు|హాసం పత్రిక]] ఆధ్వర్యంలో జరిగింది. ఆ కార్యక్రమానికి నటులు చిరంజీవి, [[రాజేంద్ర ప్రసాద్(నటుడు)|రాజేంద్రప్రసాద్]] హాజరయ్యారు. చిరంజీవి పుస్తకాన్ని ఆవిష్కరించాడు.&lt;ref name = &quot;Jandhya Marutham Launch&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.idlebrain.com/news/functions/book-jandhyamarutam.html | title = Book Release: Jandhya Marutam | publisher = idlebrain.com | date = 2 May 2005 | accessdate = 8 September 2019 | website =  | archive-url = https://web.archive.org/web/20191114134331/http://www.idlebrain.com/news/functions/book-jandhyamarutam.html | archive-date = 14 November 2019 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

రెండవ పుస్తకంగా ''ఆనాటి ఆనవాళ్ళు''ని రచించాడు చిన్నారాయణ. దీనికి దర్శకుడు [[త్రివిక్రమ్ శ్రీనివాస్]] ముందుమాటను వ్రాశాడు. ఈ పుస్తకం విడుదలైన మొదటి నెలలోనే మొదటి ప్రచురణలోని కాపీలన్నీ అమ్ముడుపోయి రెండో ప్రచురణకు వెళ్ళింది. ఈ పుస్తకానికి 2009లో [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] ప్రభుత్వం నుండి తెలుగు సినిమాపై ఉత్తమ పుస్తకం విభాగంలో [[నంది అవార్డు|నంది పురస్కారం]]ని అందుకున్నాడు. ఆ తరువాత రచించిన ''సినీ పూర్ణోదయం'' [[పూర్ణోదయా క్రియేషన్స్]] అధినేత [[ఏడిద నాగేశ్వరరావు]] జీవితానికి సంబంధించిన అంశాలను కలిగినది. ఆ పుస్తకం మంచి విజయం సాధించింది.&lt;ref name = &quot;Pulagam hansindia interview&quot; /&gt;

1932 నుండి 1950 వరకూ సినిమా సంగీత దర్శకుల గురించి ''స్వర్ణయుగ సంగీత దర్శకులు'' అనే పుస్తకాన్ని రచించాడు చిన్నారాయణ. గాయకుడు [[ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం]] ఆ పుస్తకాన్ని అచ్చుచిత్తు దిద్దగా, సంగీత దర్శకుడు [[ఎం.ఎం.కీరవాణి]] ముందుమాటను వ్రాశాడు. ఆ తరువాత ఆనాటి ఆనవాళ్ళకు కొనసాగింపుగా ఓ వంద తెలుగు సినిమాల విశేషాలతో ''పసిడి తెర'', 2000వ సంవత్సరం తరువాత వచ్చిన సినిమాల విశేషాలతో ''సినిమా వెనుక స్టొరీలు'' పుస్తకాలను రచించాడు చిన్నారాయణ. వీటిలో పసిడి తెరకు 2015లో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం నుండి తెలుగు సినిమాపై ఉత్తమ పుస్తకం విభాగంలో నంది పురస్కారాన్ని అందుకున్నాడు.&lt;ref name = &quot;Pulagam ibtimes interview&quot; /&gt;

[[మాయాబజార్]] సినిమా గురించి వ్రాసిన ''మాయాబజార్ మధుర స్మృతులు'' పుస్తకంతో పాటు డాక్యుమెంటరీని కూడా రూపొందించాడు చిన్నారాయణ. ఈ పుస్తకానికి [[ఉపరాష్ట్రపతి]] [[వెంకయ్యనాయుడు]] నుండి అధికారిక ప్రశంస లభించింది.&lt;ref name = &quot;Pulagam hansindia interview&quot; /&gt;

చిన్నారాయణ వడ్డి ఓం ప్రకాష్ నారాయణ అనే మరో రచయితతో కలిసి ''వెండి చందమామలు'' అనే పుస్తకాన్ని రచించాడు. ఈ పుస్తకం 2 అక్టోబర్ 2019న దర్శకుడు [[వంశీ]] చేతుల మీదుగా విడుదలయింది. తొలి ప్రతిని దక్షిణ మధ్య రైల్వే ఉన్నతాధికారి రవి ప్రసాద్ పాడి అందుకున్నాడు. తెలుగు సినిమాలపై వచ్చిన వెండితెర నవలలకు సంబంధించిన సమాచారాన్ని ఈ పుస్తకంలో పొందుపరిచారు.&lt;ref name = &quot;Vendi Chandamamalu&quot;&gt;{{cite web | url = https://www.cinejosh.com/news-in-telugu/4/47707/director-vamsi-vendi-chadamamalu-book-pulagam-chinnarayana-om-prakash-vaddi-novel.html | title = వెండితెర నవలలపై ఇది ఓ పరిశోధన!: వంశీ | publisher = cinejosh.com | date = 3 October 2019 | accessdate = 12 October 2019 | website =  | archive-url = https://web.archive.org/web/20191012100208/https://www.cinejosh.com/news-in-telugu/4/47707/director-vamsi-vendi-chadamamalu-book-pulagam-chinnarayana-om-prakash-vaddi-novel.html | archive-date = 12 October 2019 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

== రచనల జాబితా ==

[[తెలుగు సినిమా]]కు సంబంధించి చిన్నారాయణ చేసిన రచనలు.&lt;ref name = &quot;Pulagam ibtimes interview&quot; /&gt;

* ''జంధ్యామారుతం''
* ''ఆనాటి ఆనవాళ్ళు''
* ''సినీ పూర్ణోదయం''
* ''[[స్వర్ణయుగ సంగీత దర్శకులు]]''
* ''పసిడి తెరా'
* ''సినిమా వెనుక స్టొరీలూ'
* ''మాయాబజార్ మధుర స్మృతులూ'
* ''వెండి చందమామలూ'&lt;ref name = &quot;Vendi Chandamamalu&quot;/&gt;
*''జై విఠలాచార్య&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-11-19|title=Super Star Krishna Releases First Look of 'Jai Vittalacharya' Book Written by Pulagam Chinnarayana|url=https://menglish.sakshi.com/news/editors-picks/super-star-krishna-releases-first-look-jai-vittalacharya-book-written-pulagam|access-date=2021-12-12|website=Sakshi Post|language=en}}&lt;/ref&gt;''
* ''మాస్టర్ ఆఫ్ సస్పెన్స్: హిచ్‌కాక్''&lt;ref name = &quot;Hitchcock Hans India&quot; /&gt;
* ''పడమటి సినిమా పరిమళం''&lt;ref name = &quot;Padamati Cinema Parimalam&quot; /&gt;
* ''ప్రపంచ సినిమా పరిమళం''&lt;ref name = &quot;Prapancha Cinema Parimalam&quot; /&gt;

== సినీ ప్రస్థానం ==

తెలుగు సినిమా పరిశ్రమలో చిన్నారాయణ ప్రస్తుతం పబ్లిక్ రిలేషన్స్ ఆఫీసర్ (పీఆర్వో), మాటల రచయిత, పాటల రచయితగా కొనసాగుతున్నాడు. [[బద్రి (2000 సినిమా)|బద్రి]] సినిమా సమయంలో దర్శకుడు [[పూరీ జగన్నాథ్]] తో ఏర్పడిన పరిచయం ద్వారా మొదటిసారిగా [[ఇట్లు శ్రావణి సుబ్రహ్మణ్యం]] సినిమాకు పీఆర్వోగా పనిచేశాడు. ఆ తరువాత [[తేజ]] దర్శకత్వంలో వచ్చిన [[నువ్వు నేను]]తో కొనసాగించి మూడువందల పైచిలుకు సినిమాలకు పీఆర్వోగా చేశాడు. నటులు [[రామ్ పోతినేని]], [[కార్తికేయ గుమ్మకొండ|కార్తికేయ]], [[సప్తగిరి (నటుడు)|సప్తగిరి]]లకు పీఆర్వోగా పనిచేస్తున్నాడు. మాటల రచయితగా తన ప్రస్థానాన్ని [[ప్రేమ ఒక మైకం]] సినిమాతో ప్రారంభించాడు. [[సందీప్ కిషన్]] నటించిన మహేష్ సినిమాతో గీతరచయితగా మారాడు.&lt;ref name = &quot;Pulagam ibtimes interview&quot; /&gt;

=== గీతరచయితగా పనిచేసిన సినిమాలు ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
! సంవత్సరం
! class=&quot;unsortable&quot; | సినిమా
! class=&quot;unsortable&quot; | దర్శకుడు
! class=&quot;unsortable&quot; | సంగీత దర్శకుడు
! class=&quot;unsortable&quot; | పాట
! class=&quot;unsortable&quot; | మూలాలు
|-
| 2013 || మహేష్ || ఆర్. మదన్ కుమార్ || గోపి సుందర్ || &quot;మది మోసే&quot; || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.jiosaavn.com/song/madi-moose/Hj9ZWUFCdQI | title = Madi Moose | publisher = jiosaavn.com | date = 13 August 2013 | accessdate = 1 October 2019 }}{{Dead link|date=July 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/hyderabad/movies/mahesh-telugu/ET00015094 | title = Mahesh (Telugu) | publisher= in.bookmyshow.com | date = 20 September 2013 | accessdate = 1 October 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2014 || ప్రేమించాలి || సుసీంద్రన్ || [[యువన్ శంకర్ రాజా]] || &quot;కొత్త అల&quot; || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/hyderabad/movies/preminchali-telugu/ET00020517 | title = Preminchali | publisher= in.bookmyshow.com | date = 27 February 2014 | accessdate = 1 October 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2016 || [[గరం]] || [[మదన్]] || అగస్త్య || &quot;రబ్బా రబ్బా&quot; || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/hyderabad/movies/garam/ET00025481 | title = Garam | publisher= in.bookmyshow.com | date = 12 February 2016 | accessdate = 1 October 2019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://gaana.com/album/garam | title = Garam | publisher = gaana.com | date = 29 March 2018 | accessdate = 1 October 2019 | website =  | archive-url = https://web.archive.org/web/20191001153931/https://gaana.com/album/garam | archive-date = 1 October 2019 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[మనలో ఒకడు]] || [[ఆర్. పి. పట్నాయక్]] || ఆర్. పి. పట్నాయక్ || &quot;దమ్ మారో దమ్&quot; || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.jiosaavn.com/song/dum-maro-dum/JxgTUE1xVWo | title = Dum Maro Dum | publisher = jiosaavn.com | date = 27 August 2016 | accessdate = 1 October 2019 }}{{Dead link|date=July 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/hyderabad/movies/manalo-okkadu/ET00048624 | title = Manalo Okadu | publisher= in.bookmyshow.com | date = 4 November 2016 | accessdate = 1 October 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2017 ||  [[పైసా వసూల్]] || [[పూరీ జగన్నాథ్]] || [[అనూప్ రూబెన్స్]] || &quot;పదమరి&quot; || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.jiosaavn.com/song/padhamari/RTslRT9qfHs | title = Padhamari | publisher = jiosaavn.com | date = 17 August 2017 | accessdate = 1 October 2019 }}{{Dead link|date=July 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/hyderabad/movies/paisa-vasool-telugu/ET00058405 | title = Paisa Vasool | publisher= in.bookmyshow.com | date = 1 September 2017 | accessdate = 1 October 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot;|2018 || [[ఆటగదరా శివ]] || [[చంద్ర సిద్ధార్థ]] || వాసుకి వైభవ్ || &quot;రామా రామా రే&quot; || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://gaana.com/album/aata-gadha-ra-shiva | title = Aata Gadha Ra Shiva | publisher = gaana.com | date = 15 June 2018 | accessdate = 1 October 2019 | website =  | archive-url = https://web.archive.org/web/20191001153933/https://gaana.com/album/aata-gadha-ra-shiva | archive-date = 1 October 2019 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/hyderabad/movies/aatagadharaa-siva/ET00077277 | title = Aatagadharaa Siva | publisher= in.bookmyshow.com | date = 20 July 2018 | accessdate = 1 October 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| జనతా హోటల్ || అన్వర్ రషీద్ || గోపి సుందర్ || &quot;ఛల్ ఛల్ కాలమే&quot;, &quot;ఆగేనా కెరటమే&quot; || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/hyderabad/movies/janatha-hotel/ET00083531 | title = Janatha Hotel | publisher= in.bookmyshow.com | date = 14 September 2018 | accessdate = 1 October 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| శుభలేఖ+లు || శరత్ నార్వడే || [[కె. ఎం. రాధాకృష్ణన్]] || &quot;చెప్పక తప్పదు అంతే&quot; || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://gaana.com/album/shubhalekhalu-telugu | title = Shubhalekha+lu | publisher = gaana.com | date = 9 August 2018 | accessdate = 1 October 2019 | website =  | archive-url = https://web.archive.org/web/20191001153935/https://gaana.com/album/shubhalekhalu-telugu | archive-date = 1 October 2019 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/hyderabad/movies/subhalekhalu/ET00089104 | title = Subhalekha+lu | publisher= in.bookmyshow.com | date = 7 December 2018 | accessdate = 1 October 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2019 || 7 || నిజార్ షఫీ || చైతన్ భరద్వాజ్ || &quot;ఇదివరకెపుడు&quot; || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://gaana.com/album/7-telugu | title = 7 | publisher = gaana.com | date = 24 April 2019 | accessdate = 1 October 2019 | website =  | archive-url = https://web.archive.org/web/20191001153931/https://gaana.com/album/7-telugu | archive-date = 1 October 2019 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/hyderabad/movies/seven/ET00102299 | title = Seven | publisher= in.bookmyshow.com | date = 5 June 2019 | accessdate = 1 October 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

=== మాటల రచయితగా పనిచేసిన సినిమాలు ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
! సంవత్సరం
! class=&quot;unsortable&quot; | సినిమా
! class=&quot;unsortable&quot; | నిర్మాత
! class=&quot;unsortable&quot; | దర్శకుడు
! class=&quot;unsortable&quot; | నటీనటులు
! class=&quot;unsortable&quot; | మూలాలు
|-
| 2013 || [[ప్రేమ ఒక మైకం]] || శ్రీకాంత్ సూర్య, వెంకట్ సురేష్ || చందు || [[ఛార్మి]], [[రవిబాబు]] || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/munnar/movies/prema-oka-maikam-telugu/ET00014749I | title = Prema Oka Maikam | publisher= BookMyShow | date = 30 August 2013 | accessdate = 8 September 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;1&quot;| 2017 || [[గల్ఫ్ (సినిమా)|గల్ఫ్]] || [[యక్కలి రవీంద్రబాబు]]|| పి.సునీల్ కుమార్ రెడ్డి || చేతన్ నేని, డింపుల్ || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/hyderabad/movies/gulf/ET00063319 | title = Gulf | publisher= BookMyShow | date = 13 October 2016 | accessdate = 8 September 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2017 ||  [[బ్లఫ్ మాస్టర్ (2018 సినిమా)|బ్లఫ్ మాస్టర్]] || పి.రమేష్  || గోపి గణేశ్ || [[సత్యదేవ్ కంచరాన]], [[నందిత శ్వేత]] || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/movies/bluff-master-telugu/ET00081272/ | title = Bluff Master | publisher= BookMyShow  | date = 28 December 2018 | accessdate = 8 September 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== పురస్కారాలు ==

[[నంది అవార్డులు]]

*2009 - తెలుగు సినిమాపై ఉత్తమ పుస్తకం (ఆనాటి ఆనవాళ్ళు)&lt;ref name = &quot;Pulagam ibtimes interview&quot; /&gt;
*2014 - ఉత్తమ సినిమా విమర్శకుడు&lt;ref name = &quot;Pulagam ibtimes interview&quot; /&gt;
*2016 - తెలుగు సినిమాపై ఉత్తమ పుస్తకం (పసిడి తెర)&lt;ref name = &quot;Pulagam ibtimes interview&quot; /&gt;

మిగతా అవార్డులు

*2006 - సంతోషం అవార్డు - ఉత్తమ విలేఖరి, పీఆర్వో ([[పోకిరి]])&lt;ref name = &quot;Pulagam ibtimes interview&quot; /&gt;
*2007 - 36వ ఏ.పి. సినీగోయర్స్ అవార్డు - ఉత్తమ సినిమా విలేఖరి&lt;ref name = &quot;Pulagam ibtimes interview&quot; /&gt;

== మూలాలు ==
{{reflist}}

{{నంది పురస్కారాలు}}
{{Authority control}}

[[వర్గం:తెలుగు సినిమా పాటల రచయితలు]]
[[వర్గం:పత్రికా విలేఖరులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా విమర్శకులు]]
[[వర్గం:నంది ఉత్తమ సినీ విమర్శకులు]]</text>
      <sha1>8i1ehija11cyw8s2rozo0qpmvmire9k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957620</id>
      <parentid>4957617</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T11:12:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasshu28</username>
        <id>56485</id>
      </contributor>
      <comment>/* సాహితీ ప్రస్థానం */ &quot;జై విఠలాచార్య&quot; పుస్తకం గురించిన సమాచారం</comment>
      <origin>4957620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25437" sha1="nj2n1vu6acceraicpd0n4gy5bstvwua" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = పులగం చిన్నారాయణ
| image              = [[File:Pulagam chinnarayana.jpg|240x240px]]
| caption            = 
| birth_name         = 
| birth_date         = 
| birth_place        = [[భీమవరం]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]]
| nationality        = భారతీయుడు
| yearsactive        = 2000–ప్రస్తుతం
| spouse             = 
| website            = 
| occupation         = {{hlist| రచయిత | విలేఖరి | పబ్లిక్ రిలేషన్స్ ఆఫీసర్}}
| home_town          = 
| residence          = [[హైదరాబాద్]], [[తెలంగాణ]], భారతదేశం
}}

'''పులగం చిన్నారాయణ''' [[తెలుగు సినిమా]] విలేఖరి, రచయిత, పబ్లిక్ రిలేషన్స్ ఆఫీసర్ (పీఆర్వో). గోరింటాకు, నెంబర్ వన్, చిత్రం, సంతోషం సినిమా పత్రికలతో సినిమా విలేఖరిగా తన వృత్తి జీవితాన్ని ప్రారంభించాడు. ఆ తరువాత [[సాక్షి (దినపత్రిక)|సాక్షి దినపత్రిక]]లో ఎనిమిదేళ్ళ పాటు పనిచేసి, రిపోర్టర్ నుండి ఇన్ ఛార్జ్ స్థాయికి ఎదిగాడు.&lt;ref name = &quot;Pulagam ibtimes interview&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/pulagam-chinnarayanas-interview-national-level-recognition-maya-bazar-madhura-smruthulu-792254 | title = Pulagam Chinnarayana's interview on national-level recognition for Maya Bazar Madhura Smruthulu | publisher= ibtimes.co.in | date = 19 February 2019 | accessdate = 1 September 2019}}&lt;/ref&gt; ఇతడు తెలుగు సినిమాపై ''జంధ్యామారుతం'', ''ఆనాటి ఆనవాళ్ళు'', ''సినీ పూర్ణోదయం'', ''స్వర్ణయుగ సంగీత దర్శకులు'', ''పసిడి తెర'', ''సినిమా వెనుక స్టోరీలు'', ''మాయాబజార్ మధుర స్మృతులు'' పుస్తకాలను రచించాడు. [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] ప్రభుత్వం నుండి 2009లో ఆనాటి ఆనవాళ్ళుకి, 2015లో పసిడి తెరకి తెలుగు సినిమాపై ఉత్తమ పుస్తకం విభాగంలో [[నంది పురస్కారాలు]] అందుకున్నాడు. 2014లో ఉత్తమ సినిమా విమర్శకుడు విభాగంలో నంది పురస్కారాన్ని అందుకున్నాడు.&lt;ref name = &quot;Pulagam hansindia interview&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Cinema/2019-02-13/So-happy-for-getting-such-a-rare-honor-Pulagam-Chinnarayana/494180 | title = So happy for getting such a rare honor : Pulagam Chinnarayana |publisher=thehansindia.com | date = 13 February 2019 | accessdate = 1 September 2019}}&lt;/ref&gt;

== సాహితీ ప్రస్థానం ==

దర్శకుడు [[జంధ్యాల సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి (దర్శకుడు)|జంధ్యాల]] తీసిన 39 సినిమాల విశేషాల గురించి ''జంధ్యామారుతం'' పేరిట ఓ సంకలనాన్ని రచించాడు చిన్నారాయణ. ఇదే అతడు రచించిన మొదటి పుస్తకం. దానికి నటుడు [[చిరంజీవి]] ముందుమాటను వ్రాశాడు.&lt;ref name = &quot;Pulagam ibtimes interview&quot; /&gt; ఓ పుస్తకానికి ముందుమాట వ్రాయడం చిరంజీవికి కూడా అదే మొదటిసారి.&lt;ref name = &quot;Pulagam hansindia interview&quot; /&gt; ఈ పుస్తకావిష్కరణ [[హైదరాబాదు]]లో స్టేట్ ఆర్ట్ గ్యాలరీలో [[హాసం ప్రచురణలు|హాసం పత్రిక]] ఆధ్వర్యంలో జరిగింది. ఆ కార్యక్రమానికి నటులు చిరంజీవి, [[రాజేంద్ర ప్రసాద్(నటుడు)|రాజేంద్రప్రసాద్]] హాజరయ్యారు. చిరంజీవి పుస్తకాన్ని ఆవిష్కరించాడు.&lt;ref name = &quot;Jandhya Marutham Launch&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.idlebrain.com/news/functions/book-jandhyamarutam.html | title = Book Release: Jandhya Marutam | publisher = idlebrain.com | date = 2 May 2005 | accessdate = 8 September 2019 | website =  | archive-url = https://web.archive.org/web/20191114134331/http://www.idlebrain.com/news/functions/book-jandhyamarutam.html | archive-date = 14 November 2019 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

రెండవ పుస్తకంగా ''ఆనాటి ఆనవాళ్ళు''ని రచించాడు చిన్నారాయణ. దీనికి దర్శకుడు [[త్రివిక్రమ్ శ్రీనివాస్]] ముందుమాటను వ్రాశాడు. ఈ పుస్తకం విడుదలైన మొదటి నెలలోనే మొదటి ప్రచురణలోని కాపీలన్నీ అమ్ముడుపోయి రెండో ప్రచురణకు వెళ్ళింది. ఈ పుస్తకానికి 2009లో [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] ప్రభుత్వం నుండి తెలుగు సినిమాపై ఉత్తమ పుస్తకం విభాగంలో [[నంది అవార్డు|నంది పురస్కారం]]ని అందుకున్నాడు. ఆ తరువాత రచించిన ''సినీ పూర్ణోదయం'' [[పూర్ణోదయా క్రియేషన్స్]] అధినేత [[ఏడిద నాగేశ్వరరావు]] జీవితానికి సంబంధించిన అంశాలను కలిగినది. ఆ పుస్తకం మంచి విజయం సాధించింది.&lt;ref name = &quot;Pulagam hansindia interview&quot; /&gt;

1932 నుండి 1950 వరకూ సినిమా సంగీత దర్శకుల గురించి ''స్వర్ణయుగ సంగీత దర్శకులు'' అనే పుస్తకాన్ని రచించాడు చిన్నారాయణ. గాయకుడు [[ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం]] ఆ పుస్తకాన్ని అచ్చుచిత్తు దిద్దగా, సంగీత దర్శకుడు [[ఎం.ఎం.కీరవాణి]] ముందుమాటను వ్రాశాడు. ఆ తరువాత ఆనాటి ఆనవాళ్ళకు కొనసాగింపుగా ఓ వంద తెలుగు సినిమాల విశేషాలతో ''పసిడి తెర'', 2000వ సంవత్సరం తరువాత వచ్చిన సినిమాల విశేషాలతో ''సినిమా వెనుక స్టొరీలు'' పుస్తకాలను రచించాడు చిన్నారాయణ. వీటిలో పసిడి తెరకు 2015లో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం నుండి తెలుగు సినిమాపై ఉత్తమ పుస్తకం విభాగంలో నంది పురస్కారాన్ని అందుకున్నాడు.&lt;ref name = &quot;Pulagam ibtimes interview&quot; /&gt;

[[మాయాబజార్]] సినిమా గురించి వ్రాసిన ''మాయాబజార్ మధుర స్మృతులు'' పుస్తకంతో పాటు డాక్యుమెంటరీని కూడా రూపొందించాడు చిన్నారాయణ. ఈ పుస్తకానికి [[ఉపరాష్ట్రపతి]] [[వెంకయ్యనాయుడు]] నుండి అధికారిక ప్రశంస లభించింది.&lt;ref name = &quot;Pulagam hansindia interview&quot; /&gt;

చిన్నారాయణ వడ్డి ఓం ప్రకాష్ నారాయణ అనే మరో రచయితతో కలిసి ''వెండి చందమామలు'' అనే పుస్తకాన్ని రచించాడు. ఈ పుస్తకం 2 అక్టోబర్ 2019న దర్శకుడు [[వంశీ]] చేతుల మీదుగా విడుదలయింది. తొలి ప్రతిని దక్షిణ మధ్య రైల్వే ఉన్నతాధికారి రవి ప్రసాద్ పాడి అందుకున్నాడు. తెలుగు సినిమాలపై వచ్చిన వెండితెర నవలలకు సంబంధించిన సమాచారాన్ని ఈ పుస్తకంలో పొందుపరిచారు.&lt;ref name = &quot;Vendi Chandamamalu&quot;&gt;{{cite web | url = https://www.cinejosh.com/news-in-telugu/4/47707/director-vamsi-vendi-chadamamalu-book-pulagam-chinnarayana-om-prakash-vaddi-novel.html | title = వెండితెర నవలలపై ఇది ఓ పరిశోధన!: వంశీ | publisher = cinejosh.com | date = 3 October 2019 | accessdate = 12 October 2019 | website =  | archive-url = https://web.archive.org/web/20191012100208/https://www.cinejosh.com/news-in-telugu/4/47707/director-vamsi-vendi-chadamamalu-book-pulagam-chinnarayana-om-prakash-vaddi-novel.html | archive-date = 12 October 2019 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

2021లో తెలుగు దర్శకుడు [[బి.విఠలాచార్య]] సినిమాల విశ్లేషణలతో ''జై విఠలాచార్య'' పేరిట ఒక పుస్తకాన్ని రచించాడు చిన్నారాయణ. ఈ పుస్తకం కవర్ పేజీ నటుడు [[ఘట్టమనేని కృష్ణ]] చేతుల మీదుగా ఆవిష్కరించబడింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-11-19|title=Superstar Krishna unveils first look of 'Jai Vittalacharya'|url=https://telanganatoday.com/superstar-krishna-unveils-first-look-of-jai-vittalacharya|access-date=2021-12-12|website=Telangana Today|language=en-US}}&lt;/ref&gt; 1 అక్టోబర్ 2023న ఈ పుస్తకం దర్శకుడు [[త్రివిక్రమ్ శ్రీనివాస్]] చేతుల మీదుగా ఆవిక్షరించబడింది.&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.idlebrain.com/news/today/trivikram-jaivittalacharyabook.html | title = Trivikram congratulates Pulagam Chinnarayana for penning 'Janapada Brahma' B. Vittalacharya's authentic history | website = idlebrain.com | language = en-US | url-status = live | access-date = 17 March 2024 | archive-date = 17 March 2024 | archive-url = https://web.archive.org/web/20240317165444/https://www.idlebrain.com/news/today/trivikram-jaivittalacharyabook.html}}&lt;/ref&gt; [[ది హిందూ]] దినపత్రికలో ఈ పుస్తకం పైన కామెంటు వ్రాస్తూ ఎం. ఎల్. నరసింహం &quot;విఠలాచార్య సినిమాల విశ్లేషణ, అతడి మేకింగ్ స్టైల్, అతడి ప్రయాణం, కొన్ని అరుదైన చిత్రాలతో కూడిన సమగ్ర విశ్లేషణ ఈ పుస్తకం&quot; అని వ్రాసాడు.&lt;ref&gt;{{cite news | url = https://www.thehindu.com/entertainment/movies/a-biography-of-director-vittalacharya-gives-comprehensive-insight-into-the-life-and-works-of-the-auteur/article67343812.ece | title = A biography of director Vittalacharya gives comprehensive insight into the life and works of the auteur | newspaper = The Hindu | date = 28 September 2023 | language = en-US | url-status = live | access-date = 17 March 2024 | archive-date = 17 March 2024 | archive-url = https://web.archive.org/web/20240317171305/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/a-biography-of-director-vittalacharya-gives-comprehensive-insight-into-the-life-and-works-of-the-auteur/article67343812.ece | last1 = Narasimham | first1 = M. L. }}&lt;/ref&gt;

== రచనల జాబితా ==

[[తెలుగు సినిమా]]కు సంబంధించి చిన్నారాయణ చేసిన రచనలు.&lt;ref name = &quot;Pulagam ibtimes interview&quot; /&gt;

* ''జంధ్యామారుతం''
* ''ఆనాటి ఆనవాళ్ళు''
* ''సినీ పూర్ణోదయం''
* ''[[స్వర్ణయుగ సంగీత దర్శకులు]]''
* ''పసిడి తెరా'
* ''సినిమా వెనుక స్టొరీలూ'
* ''మాయాబజార్ మధుర స్మృతులూ'
* ''వెండి చందమామలూ'&lt;ref name = &quot;Vendi Chandamamalu&quot;/&gt;
*''జై విఠలాచార్య&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-11-19|title=Super Star Krishna Releases First Look of 'Jai Vittalacharya' Book Written by Pulagam Chinnarayana|url=https://menglish.sakshi.com/news/editors-picks/super-star-krishna-releases-first-look-jai-vittalacharya-book-written-pulagam|access-date=2021-12-12|website=Sakshi Post|language=en}}&lt;/ref&gt;''
* ''మాస్టర్ ఆఫ్ సస్పెన్స్: హిచ్‌కాక్''&lt;ref name = &quot;Hitchcock Hans India&quot; /&gt;
* ''పడమటి సినిమా పరిమళం''&lt;ref name = &quot;Padamati Cinema Parimalam&quot; /&gt;
* ''ప్రపంచ సినిమా పరిమళం''&lt;ref name = &quot;Prapancha Cinema Parimalam&quot; /&gt;

== సినీ ప్రస్థానం ==

తెలుగు సినిమా పరిశ్రమలో చిన్నారాయణ ప్రస్తుతం పబ్లిక్ రిలేషన్స్ ఆఫీసర్ (పీఆర్వో), మాటల రచయిత, పాటల రచయితగా కొనసాగుతున్నాడు. [[బద్రి (2000 సినిమా)|బద్రి]] సినిమా సమయంలో దర్శకుడు [[పూరీ జగన్నాథ్]] తో ఏర్పడిన పరిచయం ద్వారా మొదటిసారిగా [[ఇట్లు శ్రావణి సుబ్రహ్మణ్యం]] సినిమాకు పీఆర్వోగా పనిచేశాడు. ఆ తరువాత [[తేజ]] దర్శకత్వంలో వచ్చిన [[నువ్వు నేను]]తో కొనసాగించి మూడువందల పైచిలుకు సినిమాలకు పీఆర్వోగా చేశాడు. నటులు [[రామ్ పోతినేని]], [[కార్తికేయ గుమ్మకొండ|కార్తికేయ]], [[సప్తగిరి (నటుడు)|సప్తగిరి]]లకు పీఆర్వోగా పనిచేస్తున్నాడు. మాటల రచయితగా తన ప్రస్థానాన్ని [[ప్రేమ ఒక మైకం]] సినిమాతో ప్రారంభించాడు. [[సందీప్ కిషన్]] నటించిన మహేష్ సినిమాతో గీతరచయితగా మారాడు.&lt;ref name = &quot;Pulagam ibtimes interview&quot; /&gt;

=== గీతరచయితగా పనిచేసిన సినిమాలు ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
! సంవత్సరం
! class=&quot;unsortable&quot; | సినిమా
! class=&quot;unsortable&quot; | దర్శకుడు
! class=&quot;unsortable&quot; | సంగీత దర్శకుడు
! class=&quot;unsortable&quot; | పాట
! class=&quot;unsortable&quot; | మూలాలు
|-
| 2013 || మహేష్ || ఆర్. మదన్ కుమార్ || గోపి సుందర్ || &quot;మది మోసే&quot; || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.jiosaavn.com/song/madi-moose/Hj9ZWUFCdQI | title = Madi Moose | publisher = jiosaavn.com | date = 13 August 2013 | accessdate = 1 October 2019 }}{{Dead link|date=July 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/hyderabad/movies/mahesh-telugu/ET00015094 | title = Mahesh (Telugu) | publisher= in.bookmyshow.com | date = 20 September 2013 | accessdate = 1 October 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2014 || ప్రేమించాలి || సుసీంద్రన్ || [[యువన్ శంకర్ రాజా]] || &quot;కొత్త అల&quot; || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/hyderabad/movies/preminchali-telugu/ET00020517 | title = Preminchali | publisher= in.bookmyshow.com | date = 27 February 2014 | accessdate = 1 October 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2016 || [[గరం]] || [[మదన్]] || అగస్త్య || &quot;రబ్బా రబ్బా&quot; || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/hyderabad/movies/garam/ET00025481 | title = Garam | publisher= in.bookmyshow.com | date = 12 February 2016 | accessdate = 1 October 2019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://gaana.com/album/garam | title = Garam | publisher = gaana.com | date = 29 March 2018 | accessdate = 1 October 2019 | website =  | archive-url = https://web.archive.org/web/20191001153931/https://gaana.com/album/garam | archive-date = 1 October 2019 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[మనలో ఒకడు]] || [[ఆర్. పి. పట్నాయక్]] || ఆర్. పి. పట్నాయక్ || &quot;దమ్ మారో దమ్&quot; || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.jiosaavn.com/song/dum-maro-dum/JxgTUE1xVWo | title = Dum Maro Dum | publisher = jiosaavn.com | date = 27 August 2016 | accessdate = 1 October 2019 }}{{Dead link|date=July 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/hyderabad/movies/manalo-okkadu/ET00048624 | title = Manalo Okadu | publisher= in.bookmyshow.com | date = 4 November 2016 | accessdate = 1 October 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2017 ||  [[పైసా వసూల్]] || [[పూరీ జగన్నాథ్]] || [[అనూప్ రూబెన్స్]] || &quot;పదమరి&quot; || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.jiosaavn.com/song/padhamari/RTslRT9qfHs | title = Padhamari | publisher = jiosaavn.com | date = 17 August 2017 | accessdate = 1 October 2019 }}{{Dead link|date=July 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/hyderabad/movies/paisa-vasool-telugu/ET00058405 | title = Paisa Vasool | publisher= in.bookmyshow.com | date = 1 September 2017 | accessdate = 1 October 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot;|2018 || [[ఆటగదరా శివ]] || [[చంద్ర సిద్ధార్థ]] || వాసుకి వైభవ్ || &quot;రామా రామా రే&quot; || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://gaana.com/album/aata-gadha-ra-shiva | title = Aata Gadha Ra Shiva | publisher = gaana.com | date = 15 June 2018 | accessdate = 1 October 2019 | website =  | archive-url = https://web.archive.org/web/20191001153933/https://gaana.com/album/aata-gadha-ra-shiva | archive-date = 1 October 2019 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/hyderabad/movies/aatagadharaa-siva/ET00077277 | title = Aatagadharaa Siva | publisher= in.bookmyshow.com | date = 20 July 2018 | accessdate = 1 October 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| జనతా హోటల్ || అన్వర్ రషీద్ || గోపి సుందర్ || &quot;ఛల్ ఛల్ కాలమే&quot;, &quot;ఆగేనా కెరటమే&quot; || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/hyderabad/movies/janatha-hotel/ET00083531 | title = Janatha Hotel | publisher= in.bookmyshow.com | date = 14 September 2018 | accessdate = 1 October 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| శుభలేఖ+లు || శరత్ నార్వడే || [[కె. ఎం. రాధాకృష్ణన్]] || &quot;చెప్పక తప్పదు అంతే&quot; || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://gaana.com/album/shubhalekhalu-telugu | title = Shubhalekha+lu | publisher = gaana.com | date = 9 August 2018 | accessdate = 1 October 2019 | website =  | archive-url = https://web.archive.org/web/20191001153935/https://gaana.com/album/shubhalekhalu-telugu | archive-date = 1 October 2019 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/hyderabad/movies/subhalekhalu/ET00089104 | title = Subhalekha+lu | publisher= in.bookmyshow.com | date = 7 December 2018 | accessdate = 1 October 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2019 || 7 || నిజార్ షఫీ || చైతన్ భరద్వాజ్ || &quot;ఇదివరకెపుడు&quot; || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://gaana.com/album/7-telugu | title = 7 | publisher = gaana.com | date = 24 April 2019 | accessdate = 1 October 2019 | website =  | archive-url = https://web.archive.org/web/20191001153931/https://gaana.com/album/7-telugu | archive-date = 1 October 2019 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/hyderabad/movies/seven/ET00102299 | title = Seven | publisher= in.bookmyshow.com | date = 5 June 2019 | accessdate = 1 October 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

=== మాటల రచయితగా పనిచేసిన సినిమాలు ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
! సంవత్సరం
! class=&quot;unsortable&quot; | సినిమా
! class=&quot;unsortable&quot; | నిర్మాత
! class=&quot;unsortable&quot; | దర్శకుడు
! class=&quot;unsortable&quot; | నటీనటులు
! class=&quot;unsortable&quot; | మూలాలు
|-
| 2013 || [[ప్రేమ ఒక మైకం]] || శ్రీకాంత్ సూర్య, వెంకట్ సురేష్ || చందు || [[ఛార్మి]], [[రవిబాబు]] || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/munnar/movies/prema-oka-maikam-telugu/ET00014749I | title = Prema Oka Maikam | publisher= BookMyShow | date = 30 August 2013 | accessdate = 8 September 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;1&quot;| 2017 || [[గల్ఫ్ (సినిమా)|గల్ఫ్]] || [[యక్కలి రవీంద్రబాబు]]|| పి.సునీల్ కుమార్ రెడ్డి || చేతన్ నేని, డింపుల్ || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/hyderabad/movies/gulf/ET00063319 | title = Gulf | publisher= BookMyShow | date = 13 October 2016 | accessdate = 8 September 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2017 ||  [[బ్లఫ్ మాస్టర్ (2018 సినిమా)|బ్లఫ్ మాస్టర్]] || పి.రమేష్  || గోపి గణేశ్ || [[సత్యదేవ్ కంచరాన]], [[నందిత శ్వేత]] || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/movies/bluff-master-telugu/ET00081272/ | title = Bluff Master | publisher= BookMyShow  | date = 28 December 2018 | accessdate = 8 September 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== పురస్కారాలు ==

[[నంది అవార్డులు]]

*2009 - తెలుగు సినిమాపై ఉత్తమ పుస్తకం (ఆనాటి ఆనవాళ్ళు)&lt;ref name = &quot;Pulagam ibtimes interview&quot; /&gt;
*2014 - ఉత్తమ సినిమా విమర్శకుడు&lt;ref name = &quot;Pulagam ibtimes interview&quot; /&gt;
*2016 - తెలుగు సినిమాపై ఉత్తమ పుస్తకం (పసిడి తెర)&lt;ref name = &quot;Pulagam ibtimes interview&quot; /&gt;

మిగతా అవార్డులు

*2006 - సంతోషం అవార్డు - ఉత్తమ విలేఖరి, పీఆర్వో ([[పోకిరి]])&lt;ref name = &quot;Pulagam ibtimes interview&quot; /&gt;
*2007 - 36వ ఏ.పి. సినీగోయర్స్ అవార్డు - ఉత్తమ సినిమా విలేఖరి&lt;ref name = &quot;Pulagam ibtimes interview&quot; /&gt;

== మూలాలు ==
{{reflist}}

{{నంది పురస్కారాలు}}
{{Authority control}}

[[వర్గం:తెలుగు సినిమా పాటల రచయితలు]]
[[వర్గం:పత్రికా విలేఖరులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా విమర్శకులు]]
[[వర్గం:నంది ఉత్తమ సినీ విమర్శకులు]]</text>
      <sha1>nj2n1vu6acceraicpd0n4gy5bstvwua</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957626</id>
      <parentid>4957620</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T11:14:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasshu28</username>
        <id>56485</id>
      </contributor>
      <comment>/* గీతరచయితగా పనిచేసిన సినిమాలు */ దర్శకుడు కాలమ్‌ తీసివేత</comment>
      <origin>4957626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25038" sha1="isahrpazz9os6lgob9mcylkvioqslqj" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = పులగం చిన్నారాయణ
| image              = [[File:Pulagam chinnarayana.jpg|240x240px]]
| caption            = 
| birth_name         = 
| birth_date         = 
| birth_place        = [[భీమవరం]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]]
| nationality        = భారతీయుడు
| yearsactive        = 2000–ప్రస్తుతం
| spouse             = 
| website            = 
| occupation         = {{hlist| రచయిత | విలేఖరి | పబ్లిక్ రిలేషన్స్ ఆఫీసర్}}
| home_town          = 
| residence          = [[హైదరాబాద్]], [[తెలంగాణ]], భారతదేశం
}}

'''పులగం చిన్నారాయణ''' [[తెలుగు సినిమా]] విలేఖరి, రచయిత, పబ్లిక్ రిలేషన్స్ ఆఫీసర్ (పీఆర్వో). గోరింటాకు, నెంబర్ వన్, చిత్రం, సంతోషం సినిమా పత్రికలతో సినిమా విలేఖరిగా తన వృత్తి జీవితాన్ని ప్రారంభించాడు. ఆ తరువాత [[సాక్షి (దినపత్రిక)|సాక్షి దినపత్రిక]]లో ఎనిమిదేళ్ళ పాటు పనిచేసి, రిపోర్టర్ నుండి ఇన్ ఛార్జ్ స్థాయికి ఎదిగాడు.&lt;ref name = &quot;Pulagam ibtimes interview&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/pulagam-chinnarayanas-interview-national-level-recognition-maya-bazar-madhura-smruthulu-792254 | title = Pulagam Chinnarayana's interview on national-level recognition for Maya Bazar Madhura Smruthulu | publisher= ibtimes.co.in | date = 19 February 2019 | accessdate = 1 September 2019}}&lt;/ref&gt; ఇతడు తెలుగు సినిమాపై ''జంధ్యామారుతం'', ''ఆనాటి ఆనవాళ్ళు'', ''సినీ పూర్ణోదయం'', ''స్వర్ణయుగ సంగీత దర్శకులు'', ''పసిడి తెర'', ''సినిమా వెనుక స్టోరీలు'', ''మాయాబజార్ మధుర స్మృతులు'' పుస్తకాలను రచించాడు. [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] ప్రభుత్వం నుండి 2009లో ఆనాటి ఆనవాళ్ళుకి, 2015లో పసిడి తెరకి తెలుగు సినిమాపై ఉత్తమ పుస్తకం విభాగంలో [[నంది పురస్కారాలు]] అందుకున్నాడు. 2014లో ఉత్తమ సినిమా విమర్శకుడు విభాగంలో నంది పురస్కారాన్ని అందుకున్నాడు.&lt;ref name = &quot;Pulagam hansindia interview&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Cinema/2019-02-13/So-happy-for-getting-such-a-rare-honor-Pulagam-Chinnarayana/494180 | title = So happy for getting such a rare honor : Pulagam Chinnarayana |publisher=thehansindia.com | date = 13 February 2019 | accessdate = 1 September 2019}}&lt;/ref&gt;

== సాహితీ ప్రస్థానం ==

దర్శకుడు [[జంధ్యాల సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి (దర్శకుడు)|జంధ్యాల]] తీసిన 39 సినిమాల విశేషాల గురించి ''జంధ్యామారుతం'' పేరిట ఓ సంకలనాన్ని రచించాడు చిన్నారాయణ. ఇదే అతడు రచించిన మొదటి పుస్తకం. దానికి నటుడు [[చిరంజీవి]] ముందుమాటను వ్రాశాడు.&lt;ref name = &quot;Pulagam ibtimes interview&quot; /&gt; ఓ పుస్తకానికి ముందుమాట వ్రాయడం చిరంజీవికి కూడా అదే మొదటిసారి.&lt;ref name = &quot;Pulagam hansindia interview&quot; /&gt; ఈ పుస్తకావిష్కరణ [[హైదరాబాదు]]లో స్టేట్ ఆర్ట్ గ్యాలరీలో [[హాసం ప్రచురణలు|హాసం పత్రిక]] ఆధ్వర్యంలో జరిగింది. ఆ కార్యక్రమానికి నటులు చిరంజీవి, [[రాజేంద్ర ప్రసాద్(నటుడు)|రాజేంద్రప్రసాద్]] హాజరయ్యారు. చిరంజీవి పుస్తకాన్ని ఆవిష్కరించాడు.&lt;ref name = &quot;Jandhya Marutham Launch&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.idlebrain.com/news/functions/book-jandhyamarutam.html | title = Book Release: Jandhya Marutam | publisher = idlebrain.com | date = 2 May 2005 | accessdate = 8 September 2019 | website =  | archive-url = https://web.archive.org/web/20191114134331/http://www.idlebrain.com/news/functions/book-jandhyamarutam.html | archive-date = 14 November 2019 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

రెండవ పుస్తకంగా ''ఆనాటి ఆనవాళ్ళు''ని రచించాడు చిన్నారాయణ. దీనికి దర్శకుడు [[త్రివిక్రమ్ శ్రీనివాస్]] ముందుమాటను వ్రాశాడు. ఈ పుస్తకం విడుదలైన మొదటి నెలలోనే మొదటి ప్రచురణలోని కాపీలన్నీ అమ్ముడుపోయి రెండో ప్రచురణకు వెళ్ళింది. ఈ పుస్తకానికి 2009లో [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] ప్రభుత్వం నుండి తెలుగు సినిమాపై ఉత్తమ పుస్తకం విభాగంలో [[నంది అవార్డు|నంది పురస్కారం]]ని అందుకున్నాడు. ఆ తరువాత రచించిన ''సినీ పూర్ణోదయం'' [[పూర్ణోదయా క్రియేషన్స్]] అధినేత [[ఏడిద నాగేశ్వరరావు]] జీవితానికి సంబంధించిన అంశాలను కలిగినది. ఆ పుస్తకం మంచి విజయం సాధించింది.&lt;ref name = &quot;Pulagam hansindia interview&quot; /&gt;

1932 నుండి 1950 వరకూ సినిమా సంగీత దర్శకుల గురించి ''స్వర్ణయుగ సంగీత దర్శకులు'' అనే పుస్తకాన్ని రచించాడు చిన్నారాయణ. గాయకుడు [[ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం]] ఆ పుస్తకాన్ని అచ్చుచిత్తు దిద్దగా, సంగీత దర్శకుడు [[ఎం.ఎం.కీరవాణి]] ముందుమాటను వ్రాశాడు. ఆ తరువాత ఆనాటి ఆనవాళ్ళకు కొనసాగింపుగా ఓ వంద తెలుగు సినిమాల విశేషాలతో ''పసిడి తెర'', 2000వ సంవత్సరం తరువాత వచ్చిన సినిమాల విశేషాలతో ''సినిమా వెనుక స్టొరీలు'' పుస్తకాలను రచించాడు చిన్నారాయణ. వీటిలో పసిడి తెరకు 2015లో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం నుండి తెలుగు సినిమాపై ఉత్తమ పుస్తకం విభాగంలో నంది పురస్కారాన్ని అందుకున్నాడు.&lt;ref name = &quot;Pulagam ibtimes interview&quot; /&gt;

[[మాయాబజార్]] సినిమా గురించి వ్రాసిన ''మాయాబజార్ మధుర స్మృతులు'' పుస్తకంతో పాటు డాక్యుమెంటరీని కూడా రూపొందించాడు చిన్నారాయణ. ఈ పుస్తకానికి [[ఉపరాష్ట్రపతి]] [[వెంకయ్యనాయుడు]] నుండి అధికారిక ప్రశంస లభించింది.&lt;ref name = &quot;Pulagam hansindia interview&quot; /&gt;

చిన్నారాయణ వడ్డి ఓం ప్రకాష్ నారాయణ అనే మరో రచయితతో కలిసి ''వెండి చందమామలు'' అనే పుస్తకాన్ని రచించాడు. ఈ పుస్తకం 2 అక్టోబర్ 2019న దర్శకుడు [[వంశీ]] చేతుల మీదుగా విడుదలయింది. తొలి ప్రతిని దక్షిణ మధ్య రైల్వే ఉన్నతాధికారి రవి ప్రసాద్ పాడి అందుకున్నాడు. తెలుగు సినిమాలపై వచ్చిన వెండితెర నవలలకు సంబంధించిన సమాచారాన్ని ఈ పుస్తకంలో పొందుపరిచారు.&lt;ref name = &quot;Vendi Chandamamalu&quot;&gt;{{cite web | url = https://www.cinejosh.com/news-in-telugu/4/47707/director-vamsi-vendi-chadamamalu-book-pulagam-chinnarayana-om-prakash-vaddi-novel.html | title = వెండితెర నవలలపై ఇది ఓ పరిశోధన!: వంశీ | publisher = cinejosh.com | date = 3 October 2019 | accessdate = 12 October 2019 | website =  | archive-url = https://web.archive.org/web/20191012100208/https://www.cinejosh.com/news-in-telugu/4/47707/director-vamsi-vendi-chadamamalu-book-pulagam-chinnarayana-om-prakash-vaddi-novel.html | archive-date = 12 October 2019 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

2021లో తెలుగు దర్శకుడు [[బి.విఠలాచార్య]] సినిమాల విశ్లేషణలతో ''జై విఠలాచార్య'' పేరిట ఒక పుస్తకాన్ని రచించాడు చిన్నారాయణ. ఈ పుస్తకం కవర్ పేజీ నటుడు [[ఘట్టమనేని కృష్ణ]] చేతుల మీదుగా ఆవిష్కరించబడింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-11-19|title=Superstar Krishna unveils first look of 'Jai Vittalacharya'|url=https://telanganatoday.com/superstar-krishna-unveils-first-look-of-jai-vittalacharya|access-date=2021-12-12|website=Telangana Today|language=en-US}}&lt;/ref&gt; 1 అక్టోబర్ 2023న ఈ పుస్తకం దర్శకుడు [[త్రివిక్రమ్ శ్రీనివాస్]] చేతుల మీదుగా ఆవిక్షరించబడింది.&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.idlebrain.com/news/today/trivikram-jaivittalacharyabook.html | title = Trivikram congratulates Pulagam Chinnarayana for penning 'Janapada Brahma' B. Vittalacharya's authentic history | website = idlebrain.com | language = en-US | url-status = live | access-date = 17 March 2024 | archive-date = 17 March 2024 | archive-url = https://web.archive.org/web/20240317165444/https://www.idlebrain.com/news/today/trivikram-jaivittalacharyabook.html}}&lt;/ref&gt; [[ది హిందూ]] దినపత్రికలో ఈ పుస్తకం పైన కామెంటు వ్రాస్తూ ఎం. ఎల్. నరసింహం &quot;విఠలాచార్య సినిమాల విశ్లేషణ, అతడి మేకింగ్ స్టైల్, అతడి ప్రయాణం, కొన్ని అరుదైన చిత్రాలతో కూడిన సమగ్ర విశ్లేషణ ఈ పుస్తకం&quot; అని వ్రాసాడు.&lt;ref&gt;{{cite news | url = https://www.thehindu.com/entertainment/movies/a-biography-of-director-vittalacharya-gives-comprehensive-insight-into-the-life-and-works-of-the-auteur/article67343812.ece | title = A biography of director Vittalacharya gives comprehensive insight into the life and works of the auteur | newspaper = The Hindu | date = 28 September 2023 | language = en-US | url-status = live | access-date = 17 March 2024 | archive-date = 17 March 2024 | archive-url = https://web.archive.org/web/20240317171305/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/a-biography-of-director-vittalacharya-gives-comprehensive-insight-into-the-life-and-works-of-the-auteur/article67343812.ece | last1 = Narasimham | first1 = M. L. }}&lt;/ref&gt;

== రచనల జాబితా ==

[[తెలుగు సినిమా]]కు సంబంధించి చిన్నారాయణ చేసిన రచనలు.&lt;ref name = &quot;Pulagam ibtimes interview&quot; /&gt;

* ''జంధ్యామారుతం''
* ''ఆనాటి ఆనవాళ్ళు''
* ''సినీ పూర్ణోదయం''
* ''[[స్వర్ణయుగ సంగీత దర్శకులు]]''
* ''పసిడి తెరా'
* ''సినిమా వెనుక స్టొరీలూ'
* ''మాయాబజార్ మధుర స్మృతులూ'
* ''వెండి చందమామలూ'&lt;ref name = &quot;Vendi Chandamamalu&quot;/&gt;
*''జై విఠలాచార్య&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-11-19|title=Super Star Krishna Releases First Look of 'Jai Vittalacharya' Book Written by Pulagam Chinnarayana|url=https://menglish.sakshi.com/news/editors-picks/super-star-krishna-releases-first-look-jai-vittalacharya-book-written-pulagam|access-date=2021-12-12|website=Sakshi Post|language=en}}&lt;/ref&gt;''
* ''మాస్టర్ ఆఫ్ సస్పెన్స్: హిచ్‌కాక్''&lt;ref name = &quot;Hitchcock Hans India&quot; /&gt;
* ''పడమటి సినిమా పరిమళం''&lt;ref name = &quot;Padamati Cinema Parimalam&quot; /&gt;
* ''ప్రపంచ సినిమా పరిమళం''&lt;ref name = &quot;Prapancha Cinema Parimalam&quot; /&gt;

== సినీ ప్రస్థానం ==

తెలుగు సినిమా పరిశ్రమలో చిన్నారాయణ ప్రస్తుతం పబ్లిక్ రిలేషన్స్ ఆఫీసర్ (పీఆర్వో), మాటల రచయిత, పాటల రచయితగా కొనసాగుతున్నాడు. [[బద్రి (2000 సినిమా)|బద్రి]] సినిమా సమయంలో దర్శకుడు [[పూరీ జగన్నాథ్]] తో ఏర్పడిన పరిచయం ద్వారా మొదటిసారిగా [[ఇట్లు శ్రావణి సుబ్రహ్మణ్యం]] సినిమాకు పీఆర్వోగా పనిచేశాడు. ఆ తరువాత [[తేజ]] దర్శకత్వంలో వచ్చిన [[నువ్వు నేను]]తో కొనసాగించి మూడువందల పైచిలుకు సినిమాలకు పీఆర్వోగా చేశాడు. నటులు [[రామ్ పోతినేని]], [[కార్తికేయ గుమ్మకొండ|కార్తికేయ]], [[సప్తగిరి (నటుడు)|సప్తగిరి]]లకు పీఆర్వోగా పనిచేస్తున్నాడు. మాటల రచయితగా తన ప్రస్థానాన్ని [[ప్రేమ ఒక మైకం]] సినిమాతో ప్రారంభించాడు. [[సందీప్ కిషన్]] నటించిన మహేష్ సినిమాతో గీతరచయితగా మారాడు.&lt;ref name = &quot;Pulagam ibtimes interview&quot; /&gt;

=== గీతరచయితగా పనిచేసిన సినిమాలు ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
! సంవత్సరం
! class=&quot;unsortable&quot; | సినిమా
! class=&quot;unsortable&quot; | సంగీత దర్శకుడు
! class=&quot;unsortable&quot; | పాట
! class=&quot;unsortable&quot; | మూలాలు
|-
| 2013 || మహేష్ || గోపి సుందర్ || &quot;మది మోసే&quot; || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.jiosaavn.com/song/madi-moose/Hj9ZWUFCdQI | title = Madi Moose | publisher = jiosaavn.com | date = 13 August 2013 | accessdate = 1 October 2019 }}{{Dead link|date=July 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/hyderabad/movies/mahesh-telugu/ET00015094 | title = Mahesh (Telugu) | publisher= in.bookmyshow.com | date = 20 September 2013 | accessdate = 1 October 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2014 || ప్రేమించాలి || [[యువన్ శంకర్ రాజా]] || &quot;కొత్త అల&quot; || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/hyderabad/movies/preminchali-telugu/ET00020517 | title = Preminchali | publisher= in.bookmyshow.com | date = 27 February 2014 | accessdate = 1 October 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2016 || [[గరం]] || అగస్త్య || &quot;రబ్బా రబ్బా&quot; || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/hyderabad/movies/garam/ET00025481 | title = Garam | publisher= in.bookmyshow.com | date = 12 February 2016 | accessdate = 1 October 2019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://gaana.com/album/garam | title = Garam | publisher = gaana.com | date = 29 March 2018 | accessdate = 1 October 2019 | website =  | archive-url = https://web.archive.org/web/20191001153931/https://gaana.com/album/garam | archive-date = 1 October 2019 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[మనలో ఒకడు]] || [[ఆర్. పి. పట్నాయక్]] || &quot;దమ్ మారో దమ్&quot; || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.jiosaavn.com/song/dum-maro-dum/JxgTUE1xVWo | title = Dum Maro Dum | publisher = jiosaavn.com | date = 27 August 2016 | accessdate = 1 October 2019 }}{{Dead link|date=July 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/hyderabad/movies/manalo-okkadu/ET00048624 | title = Manalo Okadu | publisher= in.bookmyshow.com | date = 4 November 2016 | accessdate = 1 October 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2017 ||  [[పైసా వసూల్]] || [[అనూప్ రూబెన్స్]] || &quot;పదమరి&quot; || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.jiosaavn.com/song/padhamari/RTslRT9qfHs | title = Padhamari | publisher = jiosaavn.com | date = 17 August 2017 | accessdate = 1 October 2019 }}{{Dead link|date=July 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/hyderabad/movies/paisa-vasool-telugu/ET00058405 | title = Paisa Vasool | publisher= in.bookmyshow.com | date = 1 September 2017 | accessdate = 1 October 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot;|2018 || [[ఆటగదరా శివ]] || వాసుకి వైభవ్ || &quot;రామా రామా రే&quot; || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://gaana.com/album/aata-gadha-ra-shiva | title = Aata Gadha Ra Shiva | publisher = gaana.com | date = 15 June 2018 | accessdate = 1 October 2019 | website =  | archive-url = https://web.archive.org/web/20191001153933/https://gaana.com/album/aata-gadha-ra-shiva | archive-date = 1 October 2019 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/hyderabad/movies/aatagadharaa-siva/ET00077277 | title = Aatagadharaa Siva | publisher= in.bookmyshow.com | date = 20 July 2018 | accessdate = 1 October 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| జనతా హోటల్ || గోపి సుందర్ || &quot;ఛల్ ఛల్ కాలమే&quot;, &quot;ఆగేనా కెరటమే&quot; || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/hyderabad/movies/janatha-hotel/ET00083531 | title = Janatha Hotel | publisher= in.bookmyshow.com | date = 14 September 2018 | accessdate = 1 October 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| శుభలేఖ+లు || [[కె. ఎం. రాధాకృష్ణన్]] || &quot;చెప్పక తప్పదు అంతే&quot; || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://gaana.com/album/shubhalekhalu-telugu | title = Shubhalekha+lu | publisher = gaana.com | date = 9 August 2018 | accessdate = 1 October 2019 | website =  | archive-url = https://web.archive.org/web/20191001153935/https://gaana.com/album/shubhalekhalu-telugu | archive-date = 1 October 2019 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/hyderabad/movies/subhalekhalu/ET00089104 | title = Subhalekha+lu | publisher= in.bookmyshow.com | date = 7 December 2018 | accessdate = 1 October 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2019 || 7 || చైతన్ భరద్వాజ్ || &quot;ఇదివరకెపుడు&quot; || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://gaana.com/album/7-telugu | title = 7 | publisher = gaana.com | date = 24 April 2019 | accessdate = 1 October 2019 | website =  | archive-url = https://web.archive.org/web/20191001153931/https://gaana.com/album/7-telugu | archive-date = 1 October 2019 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/hyderabad/movies/seven/ET00102299 | title = Seven | publisher= in.bookmyshow.com | date = 5 June 2019 | accessdate = 1 October 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

=== మాటల రచయితగా పనిచేసిన సినిమాలు ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
! సంవత్సరం
! class=&quot;unsortable&quot; | సినిమా
! class=&quot;unsortable&quot; | నిర్మాత
! class=&quot;unsortable&quot; | దర్శకుడు
! class=&quot;unsortable&quot; | నటీనటులు
! class=&quot;unsortable&quot; | మూలాలు
|-
| 2013 || [[ప్రేమ ఒక మైకం]] || శ్రీకాంత్ సూర్య, వెంకట్ సురేష్ || చందు || [[ఛార్మి]], [[రవిబాబు]] || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/munnar/movies/prema-oka-maikam-telugu/ET00014749I | title = Prema Oka Maikam | publisher= BookMyShow | date = 30 August 2013 | accessdate = 8 September 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;1&quot;| 2017 || [[గల్ఫ్ (సినిమా)|గల్ఫ్]] || [[యక్కలి రవీంద్రబాబు]]|| పి.సునీల్ కుమార్ రెడ్డి || చేతన్ నేని, డింపుల్ || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/hyderabad/movies/gulf/ET00063319 | title = Gulf | publisher= BookMyShow | date = 13 October 2016 | accessdate = 8 September 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2017 ||  [[బ్లఫ్ మాస్టర్ (2018 సినిమా)|బ్లఫ్ మాస్టర్]] || పి.రమేష్  || గోపి గణేశ్ || [[సత్యదేవ్ కంచరాన]], [[నందిత శ్వేత]] || &lt;ref&gt;{{cite web | url = https://in.bookmyshow.com/movies/bluff-master-telugu/ET00081272/ | title = Bluff Master | publisher= BookMyShow  | date = 28 December 2018 | accessdate = 8 September 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== పురస్కారాలు ==

[[నంది అవార్డులు]]

*2009 - తెలుగు సినిమాపై ఉత్తమ పుస్తకం (ఆనాటి ఆనవాళ్ళు)&lt;ref name = &quot;Pulagam ibtimes interview&quot; /&gt;
*2014 - ఉత్తమ సినిమా విమర్శకుడు&lt;ref name = &quot;Pulagam ibtimes interview&quot; /&gt;
*2016 - తెలుగు సినిమాపై ఉత్తమ పుస్తకం (పసిడి తెర)&lt;ref name = &quot;Pulagam ibtimes interview&quot; /&gt;

మిగతా అవార్డులు

*2006 - సంతోషం అవార్డు - ఉత్తమ విలేఖరి, పీఆర్వో ([[పోకిరి]])&lt;ref name = &quot;Pulagam ibtimes interview&quot; /&gt;
*2007 - 36వ ఏ.పి. సినీగోయర్స్ అవార్డు - ఉత్తమ సినిమా విలేఖరి&lt;ref name = &quot;Pulagam ibtimes interview&quot; /&gt;

== మూలాలు ==
{{reflist}}

{{నంది పురస్కారాలు}}
{{Authority control}}

[[వర్గం:తెలుగు సినిమా పాటల రచయితలు]]
[[వర్గం:పత్రికా విలేఖరులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా విమర్శకులు]]
[[వర్గం:నంది ఉత్తమ సినీ విమర్శకులు]]</text>
      <sha1>isahrpazz9os6lgob9mcylkvioqslqj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నియాండర్తల్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298647</id>
    <revision>
      <id>4957588</id>
      <parentid>4950049</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:57:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <origin>4957588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="216633" sha1="hlbileaz9nuozngy0x08qwz0dgtmy24" xml:space="preserve">{{Use British English|date=2019 నవంబరు}}
{{Use mdy dates|date=2018 అక్టోబరు}}
{{Speciesbox
| name = నియాండర్తల్
| fossil_range = మధ్య–అంత్య ప్లైస్టోసీన్ {{Fossil range|0.43/0.25|0.04}} &lt;!-- please see https://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Neanderthal#Extinction --&gt;
| image = Neanderthalensis.jpg
| image_alt = Slightly angled head-on view of a Neanderthal skeleton, stepping forward with the left leg
| image_caption = నియాండర్తల్ అస్థిపంజరపు పునర్నిర్మాణం. పక్కటెముకల గూడు, కటి భగాలు ఆధునిక మానవులవి.
| extinct = yes
| taxon = Homo neanderthalensis
| authority = విలియమ్ కింగ్, 1864
| range_map = Range_of_NeanderthalsAColoured.png
| range_map_alt = Stretching across all of Portugal, Spain, Switzerland, Italy, England, southern Germany and Austria, all of Czech Republic, Hungary, Romania, Croatia, Montenegro, the Peloponnesian Peninsula, Crimean peninsula, Black Sea–Caspian Steppe west of the Caucasus, southern Turkey, northern Syria, the Levant, northern Iraq spilling over into Iran, the east end of Uzbekistan, and just northeast of Kazakhstan in Russia
| range_map_caption = Known Neanderthal range in Europe (blue), [[Neanderthals in Southwest Asia|Southwest Asia]] (orange), Uzbekistan (green), and the Altai Mountains (violet).
| synonyms = {{collapsible list|title=''హోమో''|
*''H. stupidus'' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ernst Haeckel, 1895&lt;ref name=haeckel/&gt;&lt;/small&gt;
*''H. europaeus primigenius'' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Wilser, 1898&lt;/small&gt;
*''H. primigenius'' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Gustav Schwalbe, 1906&lt;ref name=schwalbe&gt;{{cite book|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/126001#page/13|first=G.|last=Schwalbe|authorlink=Gustav Schwalbe|year=1906|title=Studien zur Vorgeschichte des Menschen|language=de|trans-title=Studies on the history of man|publisher=Stuttgart, E. Nägele|doi=10.5962/bhl.title.61918|hdl=2027/uc1.b4298459}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
*''H. antiquus'' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Adloff, 1908&lt;/small&gt;
*''H. transprimigenius mousteriensis'' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Farrer, 1908&lt;/small&gt;
*''H. mousteriensis hauseri'' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Hermann Klaatsch 1909&lt;ref name=klaatsch&gt;{{cite journal|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5864483g/f25.image.|first=H.|last=Klaatsch|authorlink=Hermann Klaatsch|year=1909|title=Preuves que l'''Homo Mousteriensis Hauseri'' appartient au type de Neandertal|trans-title=Evidence that ''Homo Mousteriensis Hauseri'' belongs to the Neanderthal type|language=fr|journal=L'Homme Préhistorique|volume=7|pages=10–16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;romeo1979&quot;&gt;{{cite book |last=Romeo |first=Luigi |title=Ecce Homo!: a lexicon of man |publisher=John Benjamins Publishing Company |location=Amsterdam |year=1979 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=jj1iftPqCssC&amp;pg=PA92 |isbn=978-9027220066 |via=Google Books (ebook) }}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
*''H. priscus'' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Wilhelm Krause (anatomist)|Krause]], 1909&lt;/small&gt;
*''H. chapellensis'' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Hugo Berthold von Buttel-Reepen|von Buttel-Reepen]], 1911&lt;/small&gt;
*''H. calpicus'' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Arthur Keith, 1911&lt;/small&gt;
*''H. acheulensis moustieri'' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Wiegers, 1915&lt;/small&gt;
*''H. lemousteriensis'' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Wiegers, 1915&lt;/small&gt;
*''H. naulettensis'' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Baudouin, 1916&lt;/small&gt;
*''H. sapiens neanderthalensis'' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Kleinshmidt, 1922&lt;/small&gt;
*''H. heringsdorfensis'' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Werthe, 1928&lt;/small&gt;
*''H. galilensis'' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Joleaud, 1931&lt;/small&gt;
*''H. primigenius galilaeensis'' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Sklerj, 1937&lt;/small&gt;
*''H. kiikobiensis'' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Bontsch-Osmolovskii, 1940&lt;/small&gt;
*''H. sapiens krapinensis'' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Campbell, 1962&lt;/small&gt;
*''H. erectus mapaensis'' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Kurth, 1965&lt;/small&gt;
}}
{{collapsible list|title=''Palaeoanthropus''|
*''P. neanderthalensis'' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Theodore McCown and Sir Arthur Keith, 1939&lt;ref name=mccown1939&gt;{{cite book|first=T.|last=McCown|first2=A.|last2=Keith|authorlink2=Sir Arthur Keith|year=1939|title=The stone age of Mount Carmel. The fossil human remains from the Levalloisso-Mousterian|volume=2|publisher=Clarenden Press}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
*''P. heidelbergensis'' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Theodore McCown and Sir Arthur Keith, 1939&lt;ref name=mccown1939/&gt;&lt;/small&gt;
*''P. ehringsdorfensis'' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Paterson, 1940&lt;ref name=mccown1939/&gt;&lt;/small&gt;
*''P. krapinensis'' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Sergi, 1911&lt;ref name=mccown1939/&gt;&lt;/small&gt;
*''P. palestinensis'' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Theodore McCown and Sir Arthur Keith, 1939&lt;ref name=mccown1939/&gt;&lt;/small&gt;
*''P. europaeus'' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Sergi, 1910&lt;/small&gt;
}}
{{collapsible list|title=''Protanthropus''|
*''P. atavus'' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ernst Haeckel, 1895&lt;/small&gt;
*''P. tabunensis'' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Bonarelli, 1944&lt;/small&gt;
}}
{{collapsible list|title=''Acanthropus''|
*''A. neanderthalensis'' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Arldt, 1915&lt;/small&gt;
*''A. primigenius'' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Othenio Abel, 1920&lt;/small&gt;
*''A. neanderthalensis'' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;William Boyd Dawkins, 1926&lt;/small&gt;
}}
| synonyms_ref = &lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=jE7gBAAAQBAJ&amp;pg=PA508|first=F. S.|last=Szalay|first2=E.|last2=Delson|year=2013|title=Evolutionary history of the Primates|publisher=Academic Press|page=508|isbn=978-1-4832-8925-0}}&lt;/ref&gt;
}}

'''నియాండర్తల్''' &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=T6vWCgAAQBAJ&amp;pg=PA625|title=Duden - Das Aussprachewörterbuch: Betonung und Aussprache von über 132.000 Wörtern und Namen|publisher=Bibliographisches Institut GmbH|year=2015|isbn=978-3-411-91151-6|edition=7th|page=625|language=de|trans-title=Duden - The pronunciation dictionary: emphasis and pronunciation of over 132,000 words and names}}&lt;/ref&gt; యురేషియాలో సుమారు 40,000 సంవత్సరాల క్రితం వరకు నివసించి, అంతరించిపోయిన [[పురాతన మానవులు|పురాతన మానవుల]] [[జాతి]] లేదా ఉపజాతి. &lt;ref name=&quot;higham2014&quot;&gt;{{Cite journal|last=Higham|first=T.|last2=Douka|first2=K.|last3=Wood|first3=R.|last4=Ramsey|first4=C. B.|last5=Brock|first5=F.|last6=Basell|first6=L.|last7=Camps|first7=M.|last8=Arrizabalaga|first8=A.|last9=Baena|first9=J.|year=2014|title=The timing and spatiotemporal patterning of Neanderthal disappearance|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_nature_2014-08-21_512_7514/page/306|journal=Nature|volume=512|issue=7514|pages=306–309|bibcode=2014Natur.512..306H|doi=10.1038/nature13621|pmid=25143113}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;higham2011&quot;&gt;{{Cite journal|last=Higham|first=T.|year=2011|title=European Middle and Upper Palaeolithic radiocarbon dates are often older than they look: problems with previous dates and some remedies|url=https://archive.org/details/sim_antiquity_2011-03_85_327/page/235|journal=Antiquity|volume=85|issue=327|pages=235–249|doi=10.1017/s0003598x00067570}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pinhasi2011&quot;&gt;{{Cite journal|last=Pinhasi|first=R.|last2=Higham|first2=T. F. G.|last3=Golovanova|first3=L. V.|last4=Doronichev|first4=V. B.|year=2011|title=Revised age of late Neanderthal occupation and the end of the Middle Paleolithic in the northern Caucasus|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=108|issue=21|pages=8611–8616|bibcode=2011PNAS..108.8611P|doi=10.1073/pnas.1018938108|pmc=3102382|pmid=21555570}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;galvan2014&quot;&gt;{{Cite journal|last=Galván|first=B.|last2=Hernández|first2=C. M.|last3=Mallol|first3=C.|last4=Mercier|first4=N.|last5=Sistiaga|first5=A.|last6=Soler|first6=V.|year=2014|title=New evidence of early Neanderthal disappearance in the Iberian Peninsula|journal=Journal of Human Evolution|volume=75|pages=16–27|doi=10.1016/j.jhevol.2014.06.002|pmid=25016565}}&lt;/ref&gt; దీని శాస్త్రీయ నామం ''హోమో నియాండర్తలెన్సిస్'' లేదా ''హోమో సేపియన్స్ నియాండర్తలెన్సిస్''.&lt;ref name=&quot;Pääbo2014&quot;&gt;{{Cite book|title=Neanderthal man: in search of lost genomes|title-link=Neanderthal Man: In Search of Lost Genomes|last=Pääbo|first=S.|publisher=Basic Books|year=2014|location=New York|page=[https://archive.org/details/neanderthalmanin0000svan/page/237 237]|author-link=Svante Pääbo}}&lt;/ref&gt; వలస వచ్చిన [[హోమో సేపియన్స్|ఆధునిక మానవులతో]] పోటీ పడి గాని, వాళ్ళతో స్పర్థ వలన గానీ, &lt;ref name=&quot;Banks2008&quot;&gt;{{Cite journal|last=Banks|first=W. E.|last2=d'Errico|first2=F.|last3=Peterson|first3=A. T.|last4=Kageyama|first4=M.|last5=Sima|first5=A.|last6=Sánchez-Goñi|first6=M.|year=2008|title=Neanderthal extinction by competitive exclusion|journal=PLOS ONE|volume=3|issue=12|page=e3972|bibcode=2008PLoSO...3.3972B|doi=10.1371/journal.pone.0003972|pmc=2600607|pmid=19107186}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;thirdchimp&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/thirdchimpanzee00jare_0|title=The Third Chimpanzee: The Evolution and Future of the Human Animal|last=Diamond|first=J.|publisher=Harper Collins|year=1992|isbn=978-0-06-098403-8|pages=[https://archive.org/details/thirdchimpanzee00jare_0/page/45 45–52]|author-link=Jared Diamond|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;finlayson2007&quot;&gt;{{Cite journal|last=Finlayson|first=C.|last2=Carrión|first2=J. S.|year=2007|title=Rapid ecological turnover and its impact on Neanderthal and other human populations|url=https://archive.org/details/sim_trends-in-ecology-evolution_2007-04_22_4/page/213|journal=Trends in Ecology and Evolution|volume=22|issue=4|pages=213–222|doi=10.1016/j.tree.2007.02.001|pmid=17300854}}&lt;/ref&gt; లేదా శీతోష్ణస్థితుల్లో వచ్చిన గొప్ప మార్పు వలన గానీ, &lt;ref name=&quot;bradtmoller2012&quot;&gt;{{Cite journal|last=Bradtmöller|first=M.|last2=Pastoors|first2=A.|last3=Weninger|first3=B.|last4=Weninger|first4=G.|year=2012|title=The repeated replacement model – Rapid climate change and population dynamics in Late Pleistocene Europe|journal=Quaternary International|volume=247|pages=38–49|bibcode=2012QuInt.247...38B|doi=10.1016/j.quaint.2010.10.015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;wolf2018&quot;&gt;{{Cite journal|last=Wolf|first=D.|last2=Kolb|first2=T.|last3=Alcaraz-Castaño|first3=M.|last4=Heinrich|first4=S.|year=2018|title=Climate deteriorations and Neanderthal demise in interior Iberia|journal=Scientific Reports|volume=8|issue=1|page=7048|bibcode=2018NatSR...8.7048W|doi=10.1038/s41598-018-25343-6|pmc=5935692|pmid=29728579}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;black2015&quot;&gt;{{Cite journal|last=Black|first=B. A.|last2=Neely|first2=R. R.|last3=Manga|first3=M.|year=2015|title=Campanian Ignimbrite volcanism, climate, and the final decline of the Neanderthals|url=http://seismo.berkeley.edu/~manga/blacketal2015.pdf|journal=Geology|volume=43|issue=5|pages=411–414|bibcode=2015Geo....43..411B|doi=10.1130/G36514.1|access-date=2020-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180104090931/http://seismo.berkeley.edu/~manga/blacketal2015.pdf|archive-date=2018-01-04|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; వ్యాధుల వలన గానీ, &lt;ref name=&quot;underdown2008&quot;&gt;{{Cite journal|last=Underdown|first=S.|year=2008|title=A potential role for transmissible spongiform encephalopathies in Neanderthal extinction|journal=Medical Hypotheses|volume=71|issue=1|pages=4–7|doi=10.1016/j.mehy.2007.12.014|pmid=18280671}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;sullivan2017&quot;&gt;{{Cite journal|last=Sullivan|first=A. P.|last2=de Manuel|first2=M.|last3=Marques-Bonet|first3=T.|last4=Perry|first4=G. H.|year=2017|title=An evolutionary medicine perspective on Neandertal extinction|url=https://www.biorxiv.org/content/biorxiv/early/2016/04/06/047209.full.pdf|journal=Journal of Human Evolution|volume=108|pages=62–71|doi=10.1016/j.jhevol.2017.03.004|pmid=28622932}}&lt;/ref&gt; లేదా పై కారణాల్లో కొన్నిటి వలన గానీ, లేదా అన్నింటి వలన గానీ అవి అంతరించిపోయాయి.&lt;ref name=&quot;black2015&quot; /&gt;

ఆధునిక మానవుల నుండి నియాండర్తళ్ళు ఎప్పుడు వేరుపడ్డారో స్పష్టంగా లేదు. DNA అధ్యయనాల్లో ఈ కాలం 1,82,000 సంవత్సరాల క్రితం &lt;ref name=&quot;stringer&quot;&gt;{{Cite journal|last=Stringer|first=C.|year=2012|title=The status of ''Homo heidelbergensis'' (Schoetensack 1908)|journal=Evolutionary Anthropology|volume=21|issue=3|pages=101–107|doi=10.1002/evan.21311|pmid=22718477}}&lt;/ref&gt; నుండి 80,000 సంవత్సరాల క్రితం వరకు ఉండొచ్చని తేలింది.&lt;ref name=&quot;gomez2019&quot;&gt;{{Cite journal|last=Gómez-Robles|first=A.|year=2019|title=Dental evolutionary rates and its implications for the Neanderthal–modern human divergence|journal=Science Advances|volume=5|issue=5|page=eaaw1268|doi=10.1126/sciadv.aaw1268|pmc=6520022|pmid=31106274}}&lt;/ref&gt; నియాండర్తళ్ళు తమ పూర్వీకుడైన ''[[హోమో హైడెల్‌బెర్గెన్సిస్|హెచ్. హైడెల్బెర్గెన్సిస్]]'' నుండి ''ఎప్పుడు వేరుపడ్డారనేది'' కూడా అస్పష్టంగా ఉంది. నియాండర్తళ్ళకు చెందినవని భావిస్తున్న అత్యంత పురాతన ఎముకలు 4,30,000 సంవత్సరాల నాటివి. కానీ వాటి వర్గీకరణ అనిశ్చితంగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;meyer2016&quot;&gt;{{Cite journal|last=Meyer|first=M.|last2=Arsuaga|first2=J.|last3=de Filippo|first3=C.|last4=Nagel|first4=S.|year=2016|title=Nuclear DNA sequences from the Middle Pleistocene Sima de los Huesos hominins|url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-03-24_531_7595/page/504|journal=Nature|volume=531|issue=7595|pages=504–507|bibcode=2016Natur.531..504M|doi=10.1038/nature17405|pmid=26976447}}&lt;/ref&gt; నియాండర్తల్‌కు చెందిన శిలాజాలు ముఖ్యంగా 1,30,000 సవత్సరాల క్రితం తరువాతి కాలానికి చెందినవి చాలా లభించాయి.&lt;ref name=&quot;klein1983&quot;&gt;{{Cite journal|last=Klein|first=R. G.|year=1983|title=What Do We Know About Neanderthals and Cro-Magnon Man?|journal=Anthropology|volume=52|issue=3|pages=386–392|jstor=41210959}}&lt;/ref&gt; నియాండర్తల్ 1 అనే [[టైప్ స్పెసిమెన్]]ను 1856 లో జర్మనీ లోని నియాండర్ లోయలో కనుగొన్నారు. నియాండర్తళ్ళను ఆదిమ జాతిగాను, తెలివితక్కువ వారిగాను, క్రూరులు గానూ 20 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో చిత్రీకరించారు. తదనంతర కాలంలో వారి గురించిన జ్ఞానం, అవగాహన శాస్త్ర ప్రపంచంలో బాగా మారినప్పటికీ, పరిణతి చెందని, గుహల్లో జీవించిన ఆదిమ మానవులుగా వారిని భావించడం ప్రముఖ సంస్కృతుల్లో ఇంకా ప్రబలంగానే ఉంది.&lt;ref name=&quot;papagianni2015&quot;&gt;{{Cite book|title=Neanderthals rediscovered: how modern science is rewriting their story|last=Papagianni|first=D.|last2=Morse|first2=M. A.|publisher=Thames and Hudson|year=2015|isbn=978-0-500-77311-6|chapter=Still with us?|chapter-url=https://books.google.com/books?id=9As7CwAAQBAJ&amp;pg=PT171}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;drell2000&quot;&gt;{{Cite journal|last=Drell|first=J. R. R.|year=2000|title=Neanderthals: a history of interpretation|url=https://semanticscholar.org/paper/58187be48de69d51c7c50e7a59ce26c16fb7d099|journal=Oxford Journal of Archaeology|volume=19|issue=1|pages=1–24|doi=10.1111/1468-0092.00096}}{{Dead link|date=జూలై 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ఆధునిక మానవులతో పోల్చినప్పుడు, నియాండర్తళ్ళు దృఢంగా, పొట్టి కాళ్ళు చేతులతో, వెడల్పాటి ఛాతీతో, వెడల్పాటి ముక్కుతో ఉండేవారు. ఈ లక్షణాలు ఎక్కువగా శీతల వాతావరణంలో శరీరం లోని వేడిని కాపాడుకోటానికి పరిణామ క్రమంలో ఏర్పడిన అనుసరణలుగా భావిస్తారు. కానీ (శరీర కొవ్వు నిల్వను పక్కన పెడితే) &lt;ref name=&quot;Kislev2018&quot;&gt;{{Cite journal|last=Kislev|first=M.|last2=Barkai|first2=R.|year=2018|title=Neanderthal and woolly mammoth molecular resemblance|journal=Human Biology|volume=90|issue=2|pages=115–128|doi=10.13110/humanbiology.90.2.03}}&lt;/ref&gt; అవి జన్యు ప్రవాహపు పరిణామం గాను &lt;ref name=&quot;Azevedo2017&quot;&gt;{{Cite journal|last=de Azevedo|first=S.|last2=González|first2=M. F.|last3=Cintas|first3=C.|last4=Ramallo|first4=V.|last5=Quinto-Sánchez|first5=M.|last6=Márquez|first6=F.|last7=Hünemeier|first7=T.|last8=Paschetta|first8=C.|last9=Ruderman|first9=A.|year=2017|title=Nasal airflow simulations suggest convergent adaptation in Neanderthals and modern humans|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=114|issue=47|pages=12442–12447|doi=10.1073/pnas.1703790114|pmc=5703271|pmid=29087302}}&lt;/ref&gt; నియాండర్తళ్ళు నివసించిన వెచ్చటి, అటవీ ప్రాంతంలో పరిగెత్తడం కోసం జరిగిన అనుసరణలు గానూ భావించవచ్చు &lt;ref name=&quot;stewart2019&quot;&gt;{{Cite journal|last=Stewart|first=J.R.|last2=García-Rodríguez|first2=O.|last3=Knul|first3=M.V.|last4=Sewell|first4=L.|last5=Montgomery|first5=H.|last6=Thomas|first6=M.G.|last7=Diekmann|first7=Y.|year=2019|title=Palaeoecological and genetic evidence for Neanderthal power locomotion as an adaptation to a woodland environment|url=https://www.researchgate.net/publication/329811193|journal=Quaternary Science Reviews|volume=217|pages=310–315|bibcode=2019QSRv..217..310S|doi=10.1016/j.quascirev.2018.12.023}}&lt;/ref&gt; నియాండర్తల్ పురుషులు, మహిళల కపాలాలు సగటున 1,600 సెం.మీ&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; , 1,300 సెం.మీ.&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; ఉండేవి.&lt;ref name=&quot;stringer1984&quot;&gt;{{cite encyclopedia|last=Stringer|first=C.|editor-last=Foley|editor-first=R.|work=Hominid evolution and community ecology|title=Human evolution and biological adaptation in the Pleistocene|publisher=Academic Press|isbn=978-0-12-261920-5|year=1984|authorlink=Chris Stringer|editor-link=Robert Foley (academic)}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;holloway1985&quot;&gt;{{cite encyclopedia|last=Holloway|first=R. L.|editor-last=Delson|editor-first=E.|work=Ancestors: The hard evidence|title=The poor brain of ''Homo sapiens neanderthalensis'': see what you please|year=1985|publisher=Alan R. Liss|isbn=978-0-471-84376-4}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;amano2015&quot;&gt;{{Cite journal|last=Amano|first=H.|last2=Kikuchi|first2=T.|last3=Morita|first3=Y.|last4=Kondo|first4=O.|last5=Suzuki|first5=H.|last6=Ponce de Leon|first6=M. S.|last7=Zollikofer|first7=C.P.E.|last8=Bastir|first8=M.|last9=Stringer|first9=C.|display-authors=5|year=2015|title=Virtual Reconstruction of the Neanderthal Amud 1 Cranium|url=https://www.zora.uzh.ch/id/eprint/120401/6/AmudPaper.pdf|journal=American Journal of Physical Anthropology|volume=158|issue=2|pages=185–197|doi=10.1002/ajpa.22777|pmid=26249757|access-date=2020-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200209035638/https://www.zora.uzh.ch/id/eprint/120401/6/AmudPaper.pdf|archive-date=2020-02-09|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఇది ఆధునిక మానవుల కపాల పరిమాణం అంతే ఉన్నాయి. వారి సమకాలీన మానవుల మాదిరిగానే సగటు నియాండర్తల్ పురుషులు 165 సెం.మీ (5 అడుగులు 5 అంగుళాలు), మహిళలు 153 సెం.మీ (5 అడుగులు) ఎత్తులో ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;Helmuth1998&quot;&gt;{{Cite journal|last=Helmuth H|year=1998|title=Body height, body mass and surface area of the Neanderthals|journal=Zeitschrift für Morphologie und Anthropologie|volume=82|issue=1|pages=1–12|pmid=9850627}}&lt;/ref&gt;

నియాండర్తల్ టెక్నాలజీ అధునాతనమైనదని భావిస్తున్నారు. ఇందులో మౌస్టేరియన్ రాతి సాధన పరిశ్రమ &lt;ref name=&quot;Shaw1999&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=8HKDtlPuM2oC&amp;pg=PA408|title=A Dictionary of Archaeology|publisher=Blackwell|year=1999|isbn=978-0-631-17423-3|editor-last=Shaw|editor-first=I.|editor-link=Ian Shaw (Egyptologist)|page=408|editor-last2=Jameson|editor-first2=R.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Lycett2013&quot;&gt;{{Cite journal|last=Lycett|first=S. J.|last2=von Cramon-Taubadel|first2=N.|year=2013|title=A 3D morphometric analysis of surface geometry in Levallois cores: patterns of stability and variability across regions and their implications|journal=Journal of Archaeological Science|volume=40|issue=3|pages=1508–1517|doi=10.1016/j.jas.2012.11.005}}&lt;/ref&gt;, అగ్నిని సృష్టించే సామర్థ్యాలు,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|last=Sorensen|first=A. C.|last2=Claud|first2=E.|last3=Soressi|first3=M.|year=2018|title=Neandertal fire-making technology inferred from microwear analysis|journal=Scientific Reports|language=en|volume=8|issue=1|pages=10065|bibcode=2018NatSR...810065S|doi=10.1038/s41598-018-28342-9|issn=2045-2322|pmc=6053370|pmid=30026576}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Brittingham2019&quot;&gt;{{Cite journal|last=Brittingham|first=A.|last2=Hren|first2=M. T.|last3=Hartman|first3=G.|last4=Wilkinson|first4=K. N.|last5=Mallol|first5=C.|last6=Gasparyan|first6=B.|last7=Adler|first7=D. S.|year=2019|title=Geochemical Evidence for the Control of Fire by Middle Palaeolithic Hominins|journal=Scientific Reports|volume=9|page=15368|bibcode=2019NatSR...915368B|doi=10.1038/s41598-019-51433-0|pmc=6814844|pmid=31653870}}&lt;/ref&gt;  గుహలో [[అగ్నిగుండం|పొయ్యిలను]] నిర్మించడం, &lt;ref name=&quot;hayden2012&quot;&gt;{{Cite journal|last=Hayden|first=B.|year=2012|title=Neandertal social structure?|url=https://archive.org/details/sim_oxford-journal-of-archaeology_2012-02_31_1/page/1|journal=Oxford Journal of Archaeology|volume=31|issue=1|pages=1–26|doi=10.1111/j.1468-0092.2011.00376.x}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;kedar2019&quot;&gt;{{Cite journal|last=Kedar|first=Yafit|last2=Barkai|first2=Ran|year=2019|title=The Significance of Air Circulation and Hearth Location at Paleolithic Cave Sites|journal=Open Quaternary|volume=5|issue=1|page=4|doi=10.5334/oq.52}}&lt;/ref&gt; అంటుకునే బిర్చ్ బెరడు తారు, &lt;ref name=&quot;schmidt&quot;&gt;{{Cite journal|last=Schmidt|first=P.|last2=Blessing|first2=M.|last3=Rageot|first3=M.|last4=Iovita|first4=R.|last5=Pfleging|first5=J.|last6=Nickel|first6=K. G.|last7=Righetti|first7=L.|last8=Tennie|first8=C.|year=2019|title=Birch tar production does not prove Neanderthal behavioral complexity|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=116|issue=36|pages=17707–17711|doi=10.1073/pnas.1911137116|pmc=6731756|pmid=31427508}}&lt;/ref&gt; దుప్పట్లు, పోంచోల వంటి బట్టల తయారీ, &lt;ref name=&quot;hoffecker2009&quot;&gt;{{Cite journal|last=Hoffecker|first=J. F.|year=2009|title=The spread of modern humans in Europe|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=106|issue=38|pages=16040–16045|bibcode=2009PNAS..10616040H|doi=10.1073/pnas.0903446106|pmc=2752585|pmid=19571003}}&lt;/ref&gt; మధ్యధరాలో సముద్రయానానికి వెళ్లడం, &lt;ref name=&quot;ferentinos2012&quot;&gt;{{Cite journal|last=Ferentinos|first=G.|last2=Gkioni|first2=M.|last3=Geraga|first3=M.|last4=Papatheodorou|first4=G.|year=2012|title=Early seafaring activity in the southern Ionian Islands, Mediterranean Sea|journal=Journal of Archaeological Science|volume=39|issue=7|pages=2167–2176|bibcode=2011JQS....26..553S|doi=10.1016/j.jas.2012.01.032}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;strasser2011&quot;&gt;{{Cite journal|last=Strasser|first=T. F.|last2=Runnels|first2=C.|last3=Wegmann|first3=K. W.|last4=Panagopoulou|first4=E.|year=2011|title=Dating Palaeolithic sites in southwestern Crete, Greece|url=https://www.researchgate.net/publication/229949548|journal=Journal of Quaternary Science|volume=26|issue=5|pages=553–560|bibcode=2011JQS....26..553S|doi=10.1016/j.jas.2012.01.032}}&lt;/ref&gt; ఔషధ మొక్కలను ఉపయోగించుకోవడం &lt;ref name=&quot;buckley&quot;&gt;{{Cite journal|last=Buckley|first=S.|last2=Hardy|first2=K.|last3=Huffman|first3=M.|year=2013|title=Neanderthal Self-Medication in Context|url=https://www.researchgate.net/publication/256374897|journal=Antiquity|volume=87|issue=337|pages=873–878|doi=10.1017/S0003598X00049528}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;lev2005&quot;&gt;{{Cite journal|last=Lev|first=E.|last2=Kislev|first2=M. E.|last3=Bar-Yosef|first3=O.|year=2005|title=Mousterian vegetal food in Kebara Cave, Mt. Carmel|journal=Journal of Archaeological Science|volume=32|issue=3|pages=475–484|doi=10.1016/j.jas.2004.11.006}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Weyrich2017&quot;&gt;{{Cite journal|last=Weyrich|first=L. S.|last2=Duchene|first2=S.|last3=Soubrier|first3=J.|display-authors=et al.|year=2017|title=Neanderthal behaviour, diet, and disease inferred from ancient DNA in dental calculus|url=https://radar.brookes.ac.uk/radar/items/d6689cb0-38fa-4d3e-98e4-c8be2bd0263e/1|journal=Nature|volume=544|issue=7650|pages=357–361|bibcode=2017Natur.544..357W|doi=10.1038/nature21674|pmid=28273061}}&lt;/ref&gt; తీవ్రమైన గాయాలకు చికిత్స చేసుకోవడం, &lt;ref name=&quot;Spikins2019&quot;&gt;{{Cite journal|last=Spikins|first=P.|last2=Needham|first2=A.|last3=Wright|first3=B.|year=2019|title=Living to fight another day: The ecological and evolutionary significance of Neanderthal healthcare|journal=Quaternary Science Review|volume=217|pages=98–118|doi=10.1016/j.quascirev.2018.08.011}}&lt;/ref&gt; వేయించడం &lt;ref name=&quot;krief2015&quot;&gt;{{Cite journal|last=Krief|first=S.|last2=Daujeard|first2=C.|last3=Moncel|first3=M.|last4=Lamon|first4=N.|last5=Reynolds|first5=V.|year=2015|title=Flavouring food: the contribution of chimpanzee behaviour to the understanding of Neanderthal calculus composition and plant use in Neanderthal diets|url=https://www.researchgate.net/publication/283861536|journal=Antiquity|volume=89|issue=344|pages=464–471|doi=10.15184/aqy.2014.7}}&lt;/ref&gt; కాల్చడం వంటి వివిధ వంట పద్ధతులను వాడడం వంటివి వీరి సాంకేతికతలో భాగం.&lt;ref name=&quot;hardy2012&quot;&gt;{{Cite journal|last=Hardy|first=K.|last2=Buckley|first2=S.|last3=Collins|first3=M. J.|last4=Estalrrich|first4=A.|year=2012|title=Neanderthal Medics? Evidence for Food, Cooking, and Medicinal Plants Entrapped in Dental Calculus|url=https://www.researchgate.net/publication/229160372|journal=The Science of Nature|volume=99|issue=8|pages=617–626|bibcode=2012NW.....99..617H|doi=10.1007/s00114-012-0942-0|pmid=22806252}}&lt;/ref&gt; నియాండర్తల్‌లు విస్తృతమైన ఆహారాన్ని తినేవారు. ప్రధానంగా గిట్టల జంతువులతో పాటు, &lt;ref name=&quot;dusseldorp2013&quot;&gt;{{Cite book|title=Zooarchaeology and modern human origins|last=Dusseldorp|first=G. L.|publisher=Springer Science+Business Media Dordrecht|year=2013|isbn=978-94-007-6765-2|editor-last=Clark|editor-first=J. L.|series=Vertebrate paleobiology and paleoanthropology|pages=191–208|chapter=Neanderthals and cave hyenas: co-existence, competition or conflict?|doi=10.1007/978-94-007-6766-9_12|editor-last2=Speth|editor-first2=J. D.|chapter-url=https://link.springer.com/content/pdf/10.1007%2F978-94-007-6766-9_12.pdf}}&lt;/ref&gt; ఇతర భారీ జంతువులు, &lt;ref name=&quot;neanderrediscovered&quot;&gt;{{Cite book|title=The Neanderthals rediscovered|url=https://archive.org/details/neanderthalsredi0000papa|last=Papagianni|first=D.|last2=Morse|first2=M.|publisher=Thames &amp; Hudson|year=2013|isbn=978-0-500-05177-1}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;neandercarnivore&quot;&gt;{{Cite journal|last=Richards|first=M. P.|last2=Pettitt|first2=P. B.|last3=Trinkaus|first3=E.|author-link3=Erik Trinkaus|last4=Smith|first4=F. H.|last5=Paunović|first5=M.|last6=Karavanić|first6=I.|year=2000|title=Neanderthal diet at Vindija and Neanderthal predation: The evidence from stable isotopes|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=97|issue=13|pages=7663–7666|bibcode=2000pnas...97.7663r|doi=10.1073/pnas.120178997|jstor=122870|pmc=16602|pmid=10852955}}&lt;/ref&gt; మొక్కలు, &lt;ref name=&quot;Example2006&quot;&gt;{{Cite journal|last=Henry|first=A. G.|last2=Brooks|first2=A. S.|last3=Piperno|first3=D. R.|year=2010|title=Microfossils in calculus demonstrate consumption of plants and cooked foods in Neanderthal diets (Shanidar III, Iraq; Spy I and II, Belgium)|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=108|issue=2|pages=486–491|bibcode=2011PNAS..108..486H|doi=10.1073/pnas.1016868108|pmc=3021051|pmid=21187393}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;shipley2016&quot;&gt;{{Cite journal|last=Shipley|first=G. P.|last2=Kindscher|first2=K.|year=2016|title=Evidence for the paleoethnobotany of the Neanderthal: a review of the literature|journal=Scientifica|volume=2016|pages=1–12|doi=10.1155/2016/8927654|pmc=5098096|pmid=27843675}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Madella2002&quot;&gt;{{Cite journal|last=Madella|first=M.|last2=Jones|first2=M. K.|last3=Goldberg|first3=P.|last4=Goren|first4=Y.|last5=Hovers|first5=E.|year=2002|title=The Exploitation of plant resources by Neanderthals in Amud Cave (Israel): the evidence from phytolith studies|url=https://semanticscholar.org/paper/3573e591b6b4af05ce7507cc346bd4346f6143f3|journal=Journal of Archaeological Science|volume=29|issue=7|pages=703–719|doi=10.1006/jasc.2001.0743}}{{Dead link|date=జూలై 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; చిన్న క్షీరదాలు, పక్షులు, సముద్ర జీవులూ వారి ఆహారంలో ఉండేవి.&lt;ref name=&quot;Brown2011&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.researchgate.net/publication/227198441|title=Trekking the shore: changing coastlines and the antiquity of coastal settlement|last=Brown|first=K.|last2=Fa|first2=D. A.|last3=Finlayson|first3=G.|last4=Finlayson|first4=C.|publisher=Springer|year=2011|isbn=978-1-4419-8218-6|series=Interdisciplinary contributions to archaeology|chapter=Small game and marine resource exploitation by Neanderthals: the evidence from Gibraltar}}&lt;/ref&gt; వారు మాంసాహార గొలుసులో శీర్షాన ఉన్నప్పటికీ, గుహ ఎలుగుబంట్లు, సింహాలు, హైనాలు, ఇతర పెద్ద మాంసాహారులతో పోటీ పడేవారు.&lt;ref name=&quot;Shipman2015&quot;&gt;{{Cite book|title=The invaders : how humans and their dogs drove Neanderthals to extinction|url=https://archive.org/details/invadershowhuman0000ship|last=Shipman|first=P.|publisher=Harvard University Press|year=2015|isbn=978-0-674-42538-5|chapter=How humans and their dogs drove Neanderthals to extinction|jstor=j.ctvjf9zbs}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;&lt;sup&gt;: 120–143&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt; పాతరాతియుగపు కళకు చెందిన కొన్ని ఉదాహరణలు నియాండర్తల్‌లకు ఆపాదించారు. అయితే అది వివాదాస్పదంగా ఉంది. వీటిలో అత్యంత ప్రసిద్ధమైనవి, 65,000 సంవత్సరాల క్రితం నాటి స్పానిష్ గుహ చిత్రాలు, &lt;ref name=&quot;Aubert2018&quot;&gt;{{Cite journal|last=Aubert|first=M.|last2=Brumm|first2=A.|last3=Huntley|first3=J.|year=2018|title=Early dates for 'Neanderthal cave art' may be wrong|journal=Journal of Human Evolution|volume=125|pages=215–217|doi=10.1016/j.jhevol.2018.08.004|pmid=30173883}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;pike2017&quot;&gt;{{Cite journal|last=Pike|first=A. W.|last2=Hoffmann|first2=D. L.|last3=Pettitt|first3=P. B.|last4=García-Diez|first4=M.|last5=Zilhão|first5=J.|year=2017|title=Dating Palaeolithic cave art: Why U–Th is the way to go|url=http://dro.dur.ac.uk/22566/1/22566.pdf|journal=Quaternary International|volume=432|issue=|pages=41–49|bibcode=2017QuInt.432...41P|doi=10.1016/j.quaint.2015.12.013|access-date=2020-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200620011409/http://dro.dur.ac.uk/22566/1/22566.pdf|archive-date=2020-06-20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;hoffmann2018&quot;&gt;{{Cite journal|last=Hoffmann|first=D. L.|last2=Standish|first2=C. D.|last3=García-Diez|first3=M.|last4=Pettitt|first4=P. B.|last5=Milton|first5=J. A.|last6=Zilhão|first6=J.|last7=Alcolea-González|first7=J. J.|last8=Cantalejo-Duarte|first8=P.|last9=Collado|first9=H.|year=2018|title=U-Th dating of carbonate crusts reveals Neandertal origin of Iberian cave art|url=https://archive.org/details/science_2018-02-23_359_6378/page/912|journal=Science|volume=359|issue=6378|pages=912–915|bibcode=2018Sci...359..912H|doi=10.1126/science.aap7778|pmid=29472483}}&lt;/ref&gt; [[దివ్జే బేబ్ వేణువు|దివ్జే బేబ్ ఫ్లూట్]].&lt;ref name=&quot;Turk2018&quot;&gt;{{Cite journal|last=Turk|first=M.|last2=Turk|first2=I.|last3=Dimkaroski|first3=L.|year=2018|title=The Mousterian Musical Instrument from the Divje babe I cave (Slovenia): Arguments on the Material Evidence for Neanderthal Musical Behaviour|url=https://www.academia.edu/37720432|journal=L'Anthropologie|volume=122|issue=4|pages=1–28|doi=10.1016/j.anthro.2018.10.001|access-date=2020-02-22|archive-date=2021-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020080221/https://www.academia.edu/37720432|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; వారికి మత విశ్వాసాలు ఉండేవని కొన్ని వాదనలు ఉన్నాయి. &lt;ref name=&quot;wunn2000&quot;&gt;{{Cite journal|last=Wunn|first=I.|year=2000|title=Beginning of religion|url=https://www.researchgate.net/publication/240682150|journal=Numen|volume=47|pages=417–452|doi=10.1163/156852700511612}}&lt;/ref&gt; నియాండర్తళ్ళకు మాట్లాడే సామర్థ్యం ఉండేది. అయితే వారి భాష ఎంత క్లిష్టంగా ఉండేదో స్పష్టంగా తెలియదు. &lt;ref name=&quot;dediu2018&quot;&gt;{{Cite journal|last=Dediu|first=D.|last2=Levinson|first2=S. C.|year=2018|title=Neanderthal language revisited: not only us|url=https://pure.mpg.de/rest/items/item_2521815_7/component/file_2538918/content|journal=Current Opinion in Behavioral Sciences|volume=21|pages=49–55|doi=10.1016/j.cobeha.2018.01.001|access-date=2020-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191013125642/https://pure.mpg.de/rest/items/item_2521815_7/component/file_2538918/content|archive-date=2019-10-13|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;danastasio2013&quot;&gt;{{Cite journal|last=D’Anastasio|first=R.|last2=Wroe|first2=S.|last3=Tuniz|first3=C.|last4=Mancini|first4=L.|last5=Cesana|first5=D. T.|year=2013|title=Micro-biomechanics of the Kebara 2 hyoid and its implications for speech in Neanderthals|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=12|page=e82261|bibcode=2013PLoSO...882261D|doi=10.1371/journal.pone.0082261|pmc=3867335|pmid=24367509}}&lt;/ref&gt;

మొత్తం జనాభా తక్కువగా ఉండేది. వారు చిన్నచిన్న సమూహాలలో నివసించేవారు. బయటి వ్యక్తులతో అరుదుగా సంభాషించేవారు.&lt;ref name=&quot;hayden2012&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;bocquet2013&quot;&gt;{{Cite journal|last=Bocquet-Appel|first=J.|last2=Degioanni|first2=A.|year=2013|title=Neanderthal Demographic Estimates|url=https://archive.org/details/sim_current-anthropology_2013-04_54_2/page/202|journal=Current Anthropology|volume=54|pages=202–214|doi=10.1086/673725}}&lt;/ref&gt; ఇది హానికరమైన జన్యువులు పోగవడానికి, [[సంతానోత్పత్తి|అంతర్గత సంతానోత్పత్తికీ]] (రక్త సంబంధీకులతో సంతానోత్పత్తి) దారితీసింది. &lt;ref name=&quot;bocquet2013&quot; /&gt; నియాండర్తళ్ళు అధిక ఒత్తిడితో కూడిన పర్యావరణంలో నివసించారు. గాయాలు బాగా అవుతూ ఉండేవి. 80% మంది ప్రజలు 40 ఏళ్ళ లోపే మరణించేవారు.&lt;ref name=&quot;trinkaus1995&quot;&gt;{{Cite journal|last=Trinkaus|first=E.|author-link=Erik Trinkaus|year=1995|title=Neanderthal mortality patterns|journal=Journal of Archaeological Science|volume=22|issue=1|pages=121–142|doi=10.1016/S0305-4403(95)80170-7}}&lt;/ref&gt; 2010 నియాండర్తల్ జన్యు ప్రాజెక్టు ముసాయిదా నివేదికలో నియాండర్తళ్ళకు, శరీర నిర్మాణపరంగా ఆధునిక మానవులకూ మధ్య సంతానోత్పత్తి జరిగిందనే దానికి ఆధారాలు ఇచ్చారు. &lt;ref name=&quot;green&quot;&gt;{{Cite journal|last=Green|first=R. E.|last2=Krause|first2=J.|last3=Briggs|first3=A. W.|last4=Maricic|first4=T.|last5=Stenzel|first5=U.|last6=Kircher|first6=M.|last7=Patterson|first7=N.|last8=Li|first8=H.|last9=Zhai|first9=W.|year=2010|title=A draft sequence of the Neandertal genome|journal=Science|volume=328|issue=5979|pages=710–722|bibcode=2010Sci...328..710G|doi=10.1126/science.1188021|pmc=5100745|pmid=20448178}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;SankararamanMallick2016&quot;&gt;{{Cite journal|last=Sankararaman|first=S.|last2=Mallick|first2=S.|last3=Patterson|first3=N.|last4=Reich|first4=D.|year=2016|title=The combined landscape of Denisovan and Neanderthal ancestry in present-day humans|journal=Current Biology|volume=26|issue=9|pages=1241–1247|doi=10.1016/j.cub.2016.03.037|pmc=4864120|pmid=27032491}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;sankararaman2014&quot;&gt;{{Cite journal|last=Sankararaman|first=S.|last2=Mallick|first2=S.|last3=Dannemann|first3=M.|last4=Prüfer|first4=K.|last5=Kelso|first5=J.|last6=Pääbo|first6=S.|author-link6=Svante Pääbo|last7=Patterson|first7=N.|last8=Reich|first8=D.|year=2014|title=The genomic landscape of Neanderthal ancestry in present-day humans|journal=Nature|volume=507|issue=7492|pages=354–357|bibcode=2014Natur.507..354S|doi=10.1038/nature12961|pmc=4072735|pmid=24476815}}&lt;/ref&gt; ఇది బహుశా 316–219 వేల సంవత్సరాల మధ్య జరిగి ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;Peyrégne&quot;&gt;{{Cite journal|last=Peyrégne, Stéphane|display-authors=et al.|year=2019|title=Nuclear DNA from two early Neandertals reveals 80 ka of genetic continuity in Europe|journal=Science Advances|volume=5|page=eaaw5873|bibcode=2019SciA....5.5873P|doi=10.1126/sciadv.aaw5873|pmc=6594762|pmid=31249872}}&lt;/ref&gt; 100 - 65 వేల సంవత్సరాల మధ్య జరిగి ఉండడానికి మరింత ఎక్కువ సంభావ్యత ఉంది.&lt;ref name=&quot;Kuhlwilm&quot;&gt;{{Cite journal|last=Kuhlwilm|first=M.|year=2016|title=Ancient gene flow from early modern humans into eastern Neanderthals|journal=Nature|volume=530|issue=7591|pages=429–433|bibcode=2016Natur.530..429K|doi=10.1038/nature16544|pmc=4933530|pmid=26886800}}&lt;/ref&gt; సబ్‌సహారా యేతర ఆఫ్రికా ( [[యురేషియా|యురేషియన్లు]], [[ఓషియానియా|ఓషియానియన్లు]], [[అమెరికా ఆదిమ వాసులు|స్థానిక అమెరికన్లు]], ఉత్తర ఆఫ్రికన్లు) జన్యువులలో 1–4% నియాండర్తల్‌ల అంశ ఉంది. &lt;ref name=&quot;green&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;quinto2012&quot;&gt;{{Cite journal|last=Sánchez-Quinto|first=F.|last2=Botigué|first2=L. R.|last3=Civit|first3=S.|last4=Arenas|first4=C.|last5=Ávila-Arcos|first5=M. C.|last6=Bustamante|first6=C. D.|last7=Comas|first7=D.|last8=Lalueza-Fox|first8=C.|last9=Caramelli|first9=D.|year=2012|title=North African Populations Carry the Signature of Admixture with Neandertals|journal=PLoS ONE|volume=7|issue=10|pages=e47765|bibcode=2012PLoSO...747765S|doi=10.1371/journal.pone.0047765|pmc=3474783|pmid=23082212}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;qiaomei2014&quot;&gt;{{Cite journal|last=Fu|first=Q.|last2=Li|first2=H.|last3=Moorjani|first3=P.|last4=Jay|first4=F.|last5=Slepchenko|first5=S. M.|last6=Bondarev|first6=A. A.|last7=Johnson|first7=P. L. F.|last8=Aximu-Petri|first8=A.|last9=Prüfer|first9=K.|year=2014|title=Genome sequence of a 45,000-year-old modern human from western Siberia|journal=Nature|volume=514|issue=7523|pages=445–449|bibcode=2014Natur.514..445F|doi=10.1038/nature13810|pmc=4753769|pmid=25341783}}&lt;/ref&gt; నియాండర్తల్ జన్యువులో 20% ఈరోజుకీ మానవుల్లో ఉంది.&lt;ref name=&quot;vernot2014&quot;&gt;{{Cite journal|last=Vernot|first=B.|last2=Akey|first2=J. M.|year=2014|title=Resurrecting surviving Neandertal lineages from modern human genomes|url=https://archive.org/details/sim_science_2014-02-28_343_6174/page/1017|journal=Science|volume=343|issue=6174|pages=1017–1021|bibcode=2014Sci...343.1017V|doi=10.1126/science.1245938|pmid=24476670}}&lt;/ref&gt; వారసత్వంగా వచ్చిన అనేక జన్యువుల్లో హానికరమైన వాటిని పరిణామ క్రమంలో బహుశా వదిలివేసినప్పటికీ, &lt;ref name=&quot;juric&quot;&gt;{{Cite journal|last=Juric|first=I.|last2=Aeschbacher|first2=S.|last3=Coop|first3=G.|year=2016|title=The strength of selection against Neanderthal introgression|journal=PLoS Genetics|volume=12|issue=11|pages=e1006340|doi=10.1371/journal.pgen.1006340|pmc=5100956|pmid=27824859}}&lt;/ref&gt; ఆధునిక మానవుల [[రోగ నిరోధక వ్యవస్థ|రోగనిరోధక వ్యవస్థను]] నియాండర్తల్ అంశ ప్రభావితం చేసినట్లు కనిపిస్తుంది. &lt;ref name=&quot;Nedelec2016&quot;&gt;{{Cite journal|last=Nédélec|first=Y.|last2=Sanz|first2=J.|last3=Baharian|first3=G.|display-authors=et al.|year=2016|title=Genetic ancestry and natural selection drive population differences in immune responses to pathogens|journal=Cell|volume=167|issue=3|pages=657–669|doi=10.1016/j.cell.2016.09.025}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Segurel2014&quot;&gt;{{Cite journal|last=Ségurel|first=L.|last2=Quintana-Murci|first2=L.|year=2014|title=Preserving immune diversity through ancient inheritance and admixture|journal=Current Opinion in Immunology|volume=30|pages=79–84|doi=10.1016/j.coi.2014.08.002|pmid=25190608}}&lt;/ref&gt;

== వర్గీకరణ ==

=== పదవ్యుత్పత్తి ===
[[దస్త్రం:Neanderthal_excavation_site.JPG|alt=A grass field with 16 white-red-white-red poles spaced in diagonal lines, several plus-shaped stone blocks behind them, and a road is visible behind trees in the background|ఎడమ|thumb|[[నియాండర్తల్ 1]] లభించిన [[క్లీన్ ఫెల్డోఫర్ గ్రోట్టే]] {{Efn|After being mined for limestone, the cave caved in and was lost by 1900. It was rediscovered in 1997 by archaeologists [[Ralf Schmitz (archaeologist)|Ralf Schmitz]] and [[Jürgen Thissen]]&lt;ref name=Schmitz2002/&gt;}}]]
[[నియాండర్టల్ (లోయ)|నియాండర్తల్]] (Neandertal) శిలాజాలను మొట్టమొదటిగా నియాండర్టల్ లోయలో కనుగొన్నారు. (దీన్ని నియాండర్ (Neanderthal) లోయ అని కూడా అంటారు) అప్పట్లో ఈ పదాన్ని నియాండర్తల్ అని పలికే వారు. ఆ తరువాత 1901 లో జర్మను భాషలో స్పెల్లింగ్ సంస్కరణ జరిగాక దాన్ని నియాండర్టల్ అని ఉచ్చరిస్తున్నారు {{Efn|The German spelling ''Thal'' (&quot;valley&quot;) was current until 1901 but has been ''Tal'' since then. (The German noun is cognate with English ''[[:wikt:dale|dale]]''.) The German [[Standard German phonology#Consonants|/t/ phoneme]] was frequently spelled ''th'' from the 15th to 19th centuries, but the spelling ''Tal'' became standardized with the [[2nd Orthographic Conference (German)|German spelling reform of 1901]] and the old spellings of the German language names ''Neanderthal'' for the valley and ''Neanderthaler'' for the species were both changed to the spellings without ''h''.&lt;ref name=&quot;naming&quot;&gt;{{cite journal|last1=Howell|first1=F. C.|author-link=Francis Clark Howell|year=1957|title=The evolutionary significance of variation and varieties of 'Neanderthal' man|url=https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1957-12_32_4/page/330|journal=The Quarterly Review of Biology|volume=32|issue=4|pages=330–347|doi=10.1086/401978|jstor=2816956|pmid=13506025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Kreisstadt2017/&gt;}} జర్మనుల వ్యావహారికంలో ఈ జాతిని ''నియాండర్టలర్'' ( &quot;నియాన్దర్ లోయ నివాసి&quot;) అని పలుకుతారు. ''నియాండర్టల్'' అనే పదం ఈ లోయను సూచిస్తుంది. {{Efn|In Mettmann, Neander Valley, there is a local idiosyncrasy in use of the outdated spellings with ''th'', such as with the Neanderthal Museum (but the name is in English [German would require ''Neandertalermuseum'']), the Neanderthal station (Bahnhof Neanderthal), and some other rare occasions meant for tourists. Beyond these, city convention is to use ''th'' when referring to the species.&lt;ref name=Kreisstadt2017&gt;{{cite web|url=http://www.mettmann.de/neandertal/schreibweise.php|title=Neandertal oder Neanderthal? Was ist denn nun richtig?|publisher=Kreisstadt Mettmann|trans-title=Neandertal or Neanderthal? So which is actually right?|accessdate=1 February 2017|quote=Heute sollten Ortsbezeichnungen das 'Neandertal' ohne 'h' bezeichnen. Alle Namen, die sich auf den prähistorischen Menschen beziehen, führen das 'h'. (Nowadays, place names should refer to the Neander Valley ['Neandertal'] without an 'h'. All names referring to the prehistoric humans have the 'h'.)|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20161217084603/http://www.mettmann.de/neandertal/schreibweise.php|archive-date=17 డిసెంబరు 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}} ఇంగ్లీషులో అసలైన జర్మన్ స్పెల్లింగ్‌ను వాడుతారు, కాని జర్మను నుండి తెచ్చుకునే క్రమంలో లోయ పేరుకు, జాతి పేరుకూ మధ్య కొంత గందరగోళం ఉంది. వాస్తవానికి, ''నియాండర్తల్ మ్యాన్,'' ''నియాండర్తలర్'' అనే పదాలను మొదట్లో వాడేవారు. ఇప్పటికీ జాగ్రత్తగా రచించిన గ్రంథాలలో వాడుతారు. ఈ లోయకు జోకిమ్ నియాండర్ పేరిట ఈ పేరు వచ్చింది.&lt;ref name=&quot;KringsStone1997&quot;&gt;{{Cite journal|last=Krings|first=M.|last2=Stone|first2=A.|last3=Schmitz|first3=R. W.|last4=Krainitzki|first4=H.|last5=Stoneking|first5=M.|last6=Pääbo|first6=S.|author-link6=Svante Pääbo|year=1997|title=Neandertal DNA sequences and the origin of modern humans|url=https://archive.org/details/cell_1997-07-11_90_1/page/19|journal=Cell|volume=90|issue=1|pages=19–30|doi=10.1016/s0092-8674(00)80310-4|pmid=9230299}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Krings|first=M.|last2=Geisert|first2=H.|last3=Schmitz|first3=R. W.|last4=Krainitzki|first4=H.|last5=Pääbo|first5=S.|author-link5=Svante Pääbo|year=1999|title=DNA sequence of the mitochondrial hypervariable region II from the Neandertal type specimen|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=96|issue=10|pages=5581–5585|bibcode=1999PNAS...96.5581K|doi=10.1073/pnas.96.10.5581|pmc=21903|pmid=10318927}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Beerli|first=P.|last2=Edwards|first2=S. V.|year=2003|title=When did Neanderthals and modern humans diverge?|url=https://semanticscholar.org/paper/f9b9071bc94e538855c87051ae787908d9d8fb1f|journal=Evolutionary Anthropology: Issues, News, and Reviews|volume=11|issue=S1|pages=60–63|doi=10.1002/evan.10058}}{{Dead link|date=జూలై 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ప్రామాణిక బ్రిటిష్ ఉచ్చారణ ప్రకారం దీన్ని నియాండర్టల్ / t / తో ఉంటుంది {{Pron-en|niːˈændərtɑːl|}} ) &lt;ref&gt;[https://www.lexico.com/definition/neanderthal Neanderthal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200201152434/https://www.lexico.com/definition/neanderthal |date=2020-02-01 }} according to Oxford University Press at Lexico.com&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/neanderthal Neanderthal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160623002608/http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/neanderthal |date=2016-06-23 }} in Collins English Dictionary&lt;/ref&gt; అని పలుకుతారు. ఉత్తర అమెరికాలో నియాండర్తల్పా అని పలుకుతారు. &lt;ref&gt;[[mwod:Neanderthal|Neanderthal]] in the Merriam-Webster Dictionary&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=Neanderthal Neanderthal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200514070238/https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=Neanderthal |date=2020-05-14 }} in the American Heritage Dictionary&lt;/ref&gt;

ఇంగ్లీషులో దీన్ని ''నియాండర్టల్'' ''(Neandertal)'' (''Neanderthal'' అని కాక) అని రాయడం కద్దు. కానీ శాస్త్రీయ నామం మాత్రం ఎల్లప్పుడూ ''H. నియాండర్తలెన్సిస్'' (''H. neanderthalensis) అనే రాస్తారు''. &lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|title=Neanderthal|work=Wiley-Blackwell Encyclopedia of Human Evolution|year=2013|publisher=Wiley-Blackwell|location=Chichester, West Sussex}}&lt;/ref&gt;

నియాండర్తల్ 1 శిలాజం ఈ జాతికి చెందిన టైప్ స్పెసిమెన్ (జాతికి గుర్తింపుగా వాడే శిలాజం - జాతికి పెట్టే పేరు ఈ శిలాజ లక్షణాల నుండే ఏర్పడుతుంది). మానవ శాస్త్ర సాహిత్యంలో దీన్ని &quot;నియాండర్తల్ క్రేనియమ్&quot; అనీ, &quot;నియాండర్తల్ పుర్రె&quot; అనీ పిలుస్తారు. దీని ఆధారంగా పునర్నిర్మించిన మనిషిని నియాండర్తల్ మనిషి అంటారు. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/stream/lecturesonmanhi00huntgoog#page/n330/mode/2up|title=Lectures on Man: His Place in Creation, and in the History of the Earth|last=Vogt|first=K. C.|publisher=Longman, Green, Longman and Roberts|year=1864|location=London|pages=302, 473|author-link=Karl Vogt}}&lt;/ref&gt; ''హోమో నియాండర్తాలెన్సిస్'' అనే ద్విపద పేరు &quot;నియాండర్తల్ మనిషి&quot; అనే ఒక టైప్ స్పెసిమెన్‌కు పెట్టిన పేరును యావత్ సమూహానికీ విస్తరిస్తూ, ఈ జాతిని మానవుల కంటే భిన్నమైనదిగా గుర్తిస్తుంది. దీన్ని మొదట ఐరిష్ భూవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్త విలియం కింగ్, 1863 లో 33 వ బ్రిటిష్ సైన్స్ అసోసియేషనుకు సమర్పించిన పత్రంలో ప్రతిపాదించాడు. . &lt;ref name=&quot;King64&quot;&gt;{{Cite journal|last=King|first=W.|author-link=William King (geologist)|year=1864|title=On the Neanderthal Skull, or reasons for believing it to belong to the Clydian Period and to a species different from that represented by man|url=https://biodiversitylibrary.org/page/29371003|journal=Report of the British Association for the Advancement of Science, Notices and Abstracts, Newcastle-upon-Tyne, 1863|volume=|pages=81–82|via=Biodiversity Heritage Library}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;MurrNashSeoiMcCo15&quot;&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Winner|first=A. K.|year=1964|title=Terminology|url=https://archive.org/details/sim_current-anthropology_1964-04_5_2/page/119|journal=Current Anthropology|volume=5|issue=2|pages=119–122|doi=10.1086/200469|jstor=2739959}}&lt;/ref&gt; అయితే, 1864 లో అతను నియాండర్తల్ బ్రెయిన్‌కేస్‌ను చింపాంజీతో పోల్చి, దీని ప్రజాతి పేరు కూడా ఆధునిక మానవుల కంటే భిన్నంగా ఉండాలని అతను సిఫారసు చేశాడు. నియాండర్థళ్ళకు &quot;నైతిక, [ [[ఆస్తికవాదం|ఆస్తిక]] ] {{Efn|King made a typo and said &quot;theositic&quot;}} భావనలు అందవు&quot; అని వాదించాడు. &lt;ref name=&quot;king1864&quot;&gt;{{Cite journal|last=King|first=W.|author-link=William King (geologist)|year=1864|title=The reputed fossil man of the Neanderthal|url=https://afanporsaber.com/wp-content/uploads/2017/10/The-reputed-fossil-man-of-the-Neanderthal.pdf|journal=Quarterly Journal of Science|volume=1|page=96|access-date=2020-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107233106/https://afanporsaber.com/wp-content/uploads/2017/10/The-reputed-fossil-man-of-the-Neanderthal.pdf|archive-date=2019-01-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== వర్గీకరణ ===
{{cladogram|align=left|caption=Phylogeny based on comparison of ancient proteomes and genomes with those of modern species.&lt;ref name=&quot;Chen2019&quot;&gt;{{cite journal|first=F.|last=Chen|first2=F.|last2=Welker|first3=C.|last3=Shen|year=2019|title=A late Middle Pleistocene Denisovan mandible from the Tibetan Plateau|journal=Nature|volume=569|issue=7,756|pages=409–412|doi=10.1038/s41586-019-1139-x|pmid=31043746|url=https://www.researchgate.net/publication/332810904|bibcode=2019Natur.569..409C}}&lt;/ref&gt;|width=400|cladogram={{clade
  |1={{clade
  |1=''[[హోమో సేపియన్స్]]''
  |2={{clade
  |1={{clade
   |1=[[డెనిసోవాన్]]  (డెనిసోవా గుహకు చెందిన)
   |2=[[డెనిసోవాన్]]] (బైషియా కార్స్ట్ గుహకు చెందిన)
   }}
  |2={{clade
   |1=డెనిసోవా గుహకు చెందిన నియాండర్తల్
   |2={{clade
   |1=సిద్రోన్ గుహకు చెందిన నియాండర్తల్
   |2=విండియా గుహకు చెందిన నియాండర్తల్
   }}
}}}}}}}}}}
నియాండర్తళ్ళు ''[[హోమో]] [[ప్రజాతి]]కి చెందిన [[హోమినిడే|హోమినిడ్లు]].'' సాధారణంగా ''H. నియాండర్తలెన్సిస్'' అనే ఒక ప్రత్యేకమైన [[జాతి]]గా దీన్ని వర్గీకరిస్తారు. అయితే కొన్నిసార్లు, ఆధునిక మానవుని ''ఉపజాతి'' ''H. సేపియన్స్ నియాండర్తలెన్సిస్ అని'' కూడా వర్గీకరిస్తారు. ఇలా చేస్తే, ఆధునిక మానవులను ''[[హోమో సేపియన్స్ సేపియన్స్|H. s. సేపియన్స్]]'' అని వర్గీకరించాల్సి ఉంటుంది. &lt;ref name=&quot;Pääbo2014&quot; /&gt;

వివాదం ముఖ్యంగా &quot;జాతి&quot; అనే పదం యొక్క అస్పష్టత కారణంగా వచ్చింది. ఎందుకంటే &quot;జాతి&quot; ని సాధారణంగా రెండు జన్యుపరమైన వివిక్త జనాభాను వేరు చేయడానికి ఉపయోగిస్తారు. కానీ ఆధునిక మానవులు, నియాండర్తల్‌ల మధ్య సంకరం జరిగిందన్నది తెలిసిన సంగతే. &lt;ref name=&quot;Pääbo2014&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Hofreiter|first=M.|year=2011|title=Drafting human ancestry: what does the Neanderthal genome tell us about hominid evolution? Commentary on Green et al. (2010)|url=https://digitalcommons.wayne.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1316&amp;context=humbiol|journal=Human Biology|volume=83|issue=1|pages=1–11|doi=10.3378/027.083.0101|pmid=21453001|access-date=2020-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200514090748/https://digitalcommons.wayne.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1316&amp;context=humbiol|archive-date=2020-05-14|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; అయితే, ఆధునిక మానవులలో నియాండర్తల్-ఉత్పన్నమైన పితృసంబంధ వై-క్రోమోజోమ్, మాతృసంబంధ మైటోకాన్డ్రియల్ డిఎన్ఎ (ఎంటీడిఎన్ఎ) లేకపోవడం, నియాండర్తల్ [[X క్రోమోజోమ్|ఎక్స్ క్రోమోజోమ్]] డిఎన్ఎ ప్రాతినిధ్యం తక్కువగా ఉండడం వంధ్యత్వాన్ని, హైబ్రిడ్ సంతతిలో సంతానోత్పత్తి లేమినీ సూచిస్తూ, &lt;ref name=&quot;sankararaman2014&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;currat2004&quot;&gt;{{Cite journal|last=Currat|first=M.|last2=Excoffier|first2=L.|year=2004|title=Modern humans did not admix with Neanderthals during their range expansion into Europe|journal=PLoS Biology|volume=2|issue=12|page=e421|doi=10.1371/journal.pbio.0020421|pmc=532389|pmid=15562317}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Bustamante&quot;&gt;{{Cite journal|last=Mendez|first=Fernando L.|last2=Poznik|first2=G. David|last3=Castellano|first3=Sergi|last4=Bustamante|first4=Carlos D.|year=2016|title=The divergence of Neandertal and modern human Y chromosomes|journal=American Journal of Human Genetics|volume=98|pages=728-734|doi=10.1016/j.ajhg.2016.02.023|pmc=4833433|pmid=27058445}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Serre2004&quot;&gt;{{Cite journal|last=Serre|first=D.|last2=Langaney|first2=A.|last3=Chech|first3=M.|last4=Teschler-Nicola|first4=M.|last5=Paunovic|first5=M.|last6=Mennecier|first6=P.|last7=Hofreiter|first7=M.|last8=Possnert|first8=G.|last9=Pääbo|first9=S.|author-link9=Svante Pääbo|year=2004|title=No evidence of Neandertal mtDNA contribution to early modern humans|journal=PLoS Biology|volume=2|issue=3|page=e57|doi=10.1371/journal.pbio.0020057|pmc=368159|pmid=15024415}}&lt;/ref&gt; ఈ రెండు సమూహాల మధ్య పునరుత్పత్తిలో ఉన్న పాక్షిక అవరోధాన్ని సూచిస్తుంది. &lt;ref name=&quot;sankararaman2014&quot; /&gt;

2014 లో, జన్యు శాస్త్రవేత్త స్వంటే పెబో, ఇలాంటి &quot; వర్గీకరణ యుద్ధాలను&quot; పరిష్కరించలేమని అన్నాడు. &quot;ఈ కేసును సంపూర్ణంగా వివరించే జాతి నిర్వచనం లేదు&quot;. &lt;ref name=&quot;Pääbo2014&quot; /&gt;

ఆధునిక మానవులతో పోలిస్తే నియాండర్తళ్ళకు డెనిసోవాన్లతో ఎక్కువ సంబంధం ఉన్నట్లు భావిస్తున్నారు. అదేవిధంగా, నియాండర్తల్, డెనిసోవాన్లకు న్యూక్లియర్ DNA (nDNA) ఆధారంగా మానవులతో కన్నా మరింత ఇటీవలి చివరి ఉమ్మడి పూర్వీకుడు (LCA) ఉన్నాడు. అయితే, mtDNA ను బట్టి నియాండర్తల్‌కు, ఆధునిక మానవులకూ ఉమ్మడిగా మరింత ఇటీవలి పూర్వీకుడు ఉన్నాడు. బహుశా ఇది నియాండర్తల్ / డెనిసోవన్ వేర్పాటు తరువాత నియాండర్తల్, ఆధునిక మానవుల మధ్య జరిగిన సంకరం ఫలితంగా మరొక mtDNA లైన్‌ ప్రవేశించడం వలన జరిగి ఉంటుంది. ఏదైనా పురాతన మానవుడి అంశ డెనిసోవాన్స్ లోకి &lt;ref name=&quot;Pennisi&quot;&gt;{{Cite journal|last=Pennisi|first=E.|year=2013|title=More genomes from Denisova Cave show mixing of early human groups|url=https://archive.org/details/sim_science_2013-05-17_340_6134/page/798|journal=Science|volume=340|issue=6134|page=799|bibcode=2013Sci...340..799P|doi=10.1126/science.340.6134.799|pmid=23687020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;rogers2017&quot;&gt;{{Cite journal|last=Rogers|first=A. R.|last2=Bohlender|first2=R. J.|last3=Huff|first3=C. D.|year=2017|title=Early history of Neanderthals and Denisovans|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=114|issue=37|pages=9859–9863|doi=10.1073/pnas.1706426114|pmc=5604018|pmid=28784789}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Prufer2014&quot;&gt;{{Cite journal|last=Prüfer|first=K.|display-authors=etal|year=2014|title=The complete genome sequence of a Neanderthal from the Altai Mountains|journal=Nature|volume=505|issue=7481|pages=43–49|bibcode=2014Natur.505...43P|doi=10.1038/nature12886|pmc=4031459|pmid=24352235}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;hajdinjak2018&quot;&gt;{{Cite journal|last=Hajdinjak|first=M.|last2=Fu|first2=Q.|last3=Hübner|first3=A.|year=2018|title=Reconstructing the genetic history of late Neanderthals|journal=Nature|volume=555|issue=7698|pages=652–656|bibcode=2018Natur.555..652H|doi=10.1038/nature26151|pmc=6485383|pmid=29562232}}&lt;/ref&gt; లేదా అంతకు పూర్వమే ఆఫ్రికా నుండి వలస వచ్చిన ఆధునిక మానవుల అంశ నియాండర్తల్స్ లోకి రావడం ఇందులో ఇండి ఉన్న ఒక అంశం. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Posth|first=C.|last2=Wißing|first2=C.|last3=Kitagawa|first3=K.|display-authors=et al.|year=2017|title=Deeply divergent archaic mitochondrial genome provides lower time boundary for African gene flow into Neanderthals|journal=Nature Communications|volume=8|page=16046|bibcode=2017NatCo...816046P|doi=10.1038/ncomms16046|pmc=5500885|pmid=28675384}}&lt;/ref&gt;

== పరిణామం ==
{{Multiple image}}
ఐరోపాలో విలసిల్లిన నియాండర్తళ్ళు, ఆసియాలో విస్తరించిన డెనిసోవాన్‌లు, ఆఫ్రికాలో పరిణామం చెందిన ఆధునిక మానవులు -ఈ ముగ్గురికీ చిట్టచివరి ఉమ్మడి పూర్వీకుడు ''[[హోమో హైడెల్‌బెర్గెన్సిస్|హెచ్. హైడెల్బెర్గెన్సిస్]]'' అని భావిస్తారు. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Ko|first=K. W.|year=2016|title=Hominin interbreeding and the evolution of human variation|journal=Journal of Biological Research-Thessaloniki|volume=23|pages=17|doi=10.1186/s40709-016-0054-7|pmc=4947341|pmid=27429943}}&lt;/ref&gt; ''హెచ్. హైడెల్బెర్గెన్సిస్,'' నియాండర్తళ్ళ మధ్య ఉన్న టాక్సానమీ పరమైన వ్యత్యాసానికి కారణం ఐరోపాలో 3,00,000 - 2,43,000 సంవత్సరాల క్రితాల మధ్య కాలానికి చెందిన శిలాజాలు లభ్యం కాలేదు. సాంప్రదాయికంగా &quot;నియాండర్తల్&quot; అంటే ఆ తరువాతి కాలానికి చెందిన శిలాజాలే. &lt;ref name=&quot;Dean1998&quot;&gt;{{Cite journal|last=Dean|first=D.|last2=Hublin|first2=J.-J.|last3=Holloway|first3=R.|last4=Ziegler|first4=R.|year=1998|title=On the phylogenetic position of the pre-Neandertal specimen from Reilingen, Germany|url=https://semanticscholar.org/paper/c5124104dcc8d911099106295b006e21bf31e60f|journal=Journal of Human Evolution|volume=34|issue=5|pages=485–508|doi=10.1006/jhev.1998.0214|pmid=9614635}}{{Dead link|date=జూలై 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;neanderrediscovered&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;stringer&quot; /&gt; అయితే, సిమా డి లాస్ హ్యూసోస్ వద్ద దొరికిన 4,30,000 సంవత్సరాల క్రితం నాటి ఎముకలు తొలి నియాండర్తళ్ళకు లేదా వారికి దగ్గరి సంబంధం ఉన్న జనాభాకు చెందినవై ఉండవచ్చు. &lt;ref name=&quot;meyer2016&quot; /&gt; అలాగే 4,00,000 సంవత్సరాల నాటి అరోయిరా 3 శిలాజాలు ఒక పరివర్తన దశను సూచిస్తాయి. మూలజాతి,ఉత్పన్న జాతులూ రెండూ ఏకకాలంలో జీవించి ఉండవచ్చు. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Daura|first=J.|last2=Sanz|first2=M.|last3=Arsuaga|first3=J. L.|last4=Hoffman|first4=D. L.|year=2017|title=New Middle Pleistocene hominin cranium from Gruta da Aroeira (Portugal)|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=114|issue=13|pages=3397-3402|doi=10.1073/pnas.1619040114|pmc=5380066|pmid=28289213}}&lt;/ref&gt; శిలాజ రికార్డుల నాణ్యత 1,30,000 సంవత్సరాల క్రితం నుండి బాగా మెరుగైంది. &lt;ref name=&quot;Stringer1993&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/insearchofneande00stri|title=In Search of the Neanderthals|last=Stringer|first=C.|last2=Gamble|first2=C.|publisher=Thames and Hudson|year=1993|isbn=978-0-500-05070-5|author-link=Chris Stringer}}&lt;/ref&gt; ఈ కాలం నాటి స్పెసిమెన్లే నియాండర్తల్ అస్థిపంజరాలలో ఎక్కువ భాగం. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Continuity and discontinuity in the peopling of Europe|last=Vandermeersch|first=B.|last2=Garralda|first2=M. D.|publisher=Springer Netherlands|year=2011|isbn=978-94-007-0491-6|editor-last=S. Condemi|series=Vertebrate Paleobiology and Paleoanthropology|pages=113–125|chapter=Neanderthal geographical and chronological variation|doi=10.1007/978-94-007-0492-3_10|editor-last2=G.-C. Weniger}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Neanderthal lifeways, subsistence and technology: one hundred and fifty years of Neanderthal study|last=Richter|first=J.|publisher=Springer|year=2011|isbn=978-9400704145|editor-last=Conard|editor-first=N. J.|series=Vertebrate paleobiology and paleoanthropology|volume=19|pages=7–14|chapter=When did the Middle Paleolithic begin?|doi=10.1007/978-94-007-0415-2_2|editor-last2=Richter|editor-first2=J.}}&lt;/ref&gt; 450–430 వేల సంవత్సరాల క్రితం, మధ్య ప్లైస్టోసీన్ సమయంలో,  నియాండర్తళ్ళ దంత లక్షణాలు పరిణామం చెందాయని ఇటలీ లోని విసోగ్లియానో, ఫోంటానా రానుచ్చియో స్థలాల్లో లభించిన దంతాల అవశేషాలు సూచిస్తున్నాయి. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Zanolli|first=C.|last2=Martinón-Torres|first2=M.|last3=Bernardini|first3=F.|display-authors=et al.|year=2018|title=The Middle Pleistocene (MIS 12) human dental remains from Fontana Ranuccio (Latium) and Visogliano (Friuli-Venezia Giulia), Italy. A comparative high resolution endostructural assessment|journal=PLOS ONE|volume=13|issue=10|pages=e0189773|bibcode=2018PLoSO..1389773Z|doi=10.1371/journal.pone.0189773|pmc=6169847|pmid=30281595}}&lt;/ref&gt;

నియాండర్తళ్ళు, మానవులు వేరుపడ్డాక, నియాండర్తళ్ళు ఎలా పరిణామం చెందారనే దానికి సంబంధించి రెండు ప్రధాన పరికల్పనలు ఉన్నాయి: 1. రెండు-దశలు, 2. క్రమానుగత వృద్ధి. మొదటిది, ఒక పెద్ద పర్యావరణ సంఘటన (సాలే హిమానీనదం వంటిది) జరిగి ఐరోపా లోని ''హెచ్.'' హైడెల్బెర్గెన్సిస్ శరీర పరిమాణం, దార్ఢ్యత వేగంగా పెరిగాయి. అలాగే తల కూడా పెరిగింది. ఇది పుర్రె నిర్మాణంలో ఇతర మార్పులకు దారితీసింది. &lt;ref name=&quot;speciation&quot;&gt;{{Cite journal|last=Hublin|first=J. J.|year=2009|title=The origin of Neandertals|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=106|issue=38|pages=16022–16027|bibcode=2009PNAS..10616022H|doi=10.1073/pnas.0904119106|jstor=40485013|pmc=2752594|pmid=19805257}}&lt;/ref&gt; అయితే, నియాండర్తళ్ళ శరీర నిర్మాణంలో చోటు చేసుకున్న పరిణామాలు శీతల వాతావరణానికి అనుగుణంగా జరిగాయనడానికి అంతగా అవకాశం లేదు. &lt;ref name=&quot;stewart2019&quot; /&gt; రెండవ పరికల్పన ప్రకారం, నియాండర్తళ్ళ పరిణామం పూర్వీకులైన ''H. హీడేల్బేర్గేన్సిస్'' నుండి కాలానుగుణంగా, నెమ్మదిగా 4 దశల్లో జరిగింది: తొలి-ప్రాక్-నియాండర్తల్ (మరీన్ ఐసోటోప్ స్టేజ్ - MIS 12 ), ప్రాక్-నియాండర్తల్ (MIS [[మెరైన్ ఐసోటోప్ స్టేజ్ 11|11]] - [[మెరైన్ ఐసోటోప్ స్టేజ్ 9|9]]), తొలి నియాండర్తల్ (MIS 7- [[మెరైన్ ఐసోటోప్ స్టేజ్ 5|5]] ), సాంప్రదాయిక నియాండర్తల్ (MIS 4–3). &lt;ref name=&quot;Dean1998&quot; /&gt;

నియాండర్తల్ - మానవ వేర్పాటుకు సంబంధించి అనేక తేదీలు ఉన్నాయి. ఫ్లోరిస్‌బాడ్ పుర్రె (&quot; ''హెచ్. హెల్మీ'' &quot;) ను చివరి ఉమ్మడి పూర్వీకుడుగా భావిస్తూ సుమారు 250,000 సంవత్సరాల క్రితం వేర్పాటు జరిగిందని కొందరు పేర్కొన్నారు. ఈ వేర్పాటు రాతి పనిముట్లను తయారుచేసే లెవల్లోయిస్ సాంకేతికతతో ముడిపడి ఉంది. సుమారు 4,00,000 సంవత్సరాల క్రితం అని, ''H. హైడెల్బెర్గెన్సిస్‌ను'' చివరి ఉమ్మడి పూర్వీకుడిగా భావించి చెప్పారు. 6,00,000 సంవత్సరాల క్రితం నాటి &quot; ''హెచ్. రొడీసియెన్సిస్'' &quot; ను చివరి ఉమ్మడి పూర్వీకుడని మరొక భావన ఉంది.దీన్నుండి ఆధునిక మానవ వంశం, నియాండర్తల్ / ''హెచ్. హైడెల్బెర్గెన్సిస్'' వంశాలు వేరుపడ్డాయి. &lt;ref name=&quot;endicott&quot;&gt;{{Cite journal|last=Endicott|first=P.|last2=Ho|first2=S. Y. W.|last3=Stringer|first3=C.|author-link3=Chris Stringer|year=2010|title=Using genetic evidence to evaluate four palaeoanthropological hypotheses for the timing of Neanderthal and modern human origins|url=http://materiais.dbio.uevora.pt/MA/Artigos/The_timing_of_Neanderthal_and_modern_human_origins.pdf|journal=Journal of Human Evolution|volume=59|issue=1|pages=87–95|doi=10.1016/j.jhevol.2010.04.005|pmid=20510437|access-date=2020-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20140510011657/http://materiais.dbio.uevora.pt/MA/Artigos/The_timing_of_Neanderthal_and_modern_human_origins.pdf|archive-date=2014-05-10|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 8,00,000 సంవత్సరాల క్రితం నాటి ''హెచ్‌. యాంటెసెస్సర్'' చివరి ఉమ్మడి పూర్వీకుడని మరొక వాదన. ఈ మోడల్ యొక్క విభిన్న వాదనలు ఈ తేదీని 10 లక్షల సంవత్సరాల క్రితం వరకూ వివిధ తేదీలు చెబుతాయి. &lt;ref name=&quot;endicott&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;meyer2016&quot; /&gt; డిఎన్‌ఎ అధ్యయనాలు ఈ వేర్పాటుకు వివిధ తేదీలను సూచించాయి: 592–182 వేసంక్రి, &lt;ref name=&quot;stringer&quot; /&gt; 553–321 వేసంక్రి, &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Briggs|first=A. W.|last2=Good|first2=J. M.|last3=Green|first3=R. E.|year=2009|title=Targeted retrieval and analysis of five Neandertal mtDNA genomes|url=https://pdfs.semanticscholar.org/db3e/13246f66ddcaf0d6920fca4e7688ccc9a636.pdf|journal=Science|volume=325|issue=5,938|pages=318–321|bibcode=2009Sci...325..318B|doi=10.1126/science.1174462|pmid=19608918|access-date=2020-02-22|archive-date=2019-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190307185255/http://pdfs.semanticscholar.org/db3e/13246f66ddcaf0d6920fca4e7688ccc9a636.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 654–475 వేసంక్రి, &lt;ref name=&quot;endicott&quot; /&gt; 690–550 వేసంక్రి, &lt;ref name=&quot;KringsStone1997&quot; /&gt; 765–550 వేసంక్రి, &lt;ref name=&quot;meyer2016&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;KringsStone1997&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;meyer2016&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Prufer2014&quot; /&gt; 800–520 వేసంక్రి, &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Green|first=R. E.|last2=Malaspinas|first2=A. S.|last3=Krause|first3=J.|last4=Briggs|first4=A. W.|year=2008|title=A complete Neandertal mitochondrial genome sequence determined by high-throughput sequencing|url=https://archive.org/details/cell_2008-08-08_134_3/page/416|journal=Cell|volume=134|issue=3|pages=416–426|doi=10.1016/j.cell.2008.06.021|pmc=2602844|pmid=18692465}}&lt;/ref&gt; 800 వేసంక్రికి ముందు &lt;ref name=&quot;gomez2019&quot; /&gt;, ఇలాగ.

ఆధునిక మానవులతో పోలిస్తే నియాండర్తళ్ళు, డెనిసోవాన్లు ఒకరితో ఒకరు ఎక్కువ సంబంధం కలిగి ఉన్నారు. అనగా ఆధునిక మానవులతో విడిపోయిన తరువాత నియాండర్తల్ / డెనిసోవన్ ల వేర్పాటు జరిగింది. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Sawyer|first=S.|last2=Renaud|first2=G.|last3=Viola|first3=B.|last4=Hublin|first4=J. J.|year=2015|title=Nuclear and mitochondrial DNA sequences from two Denisovan individuals|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-science_2015-12-22_112_51/page/15696|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=112|issue=51|pages=15696–15700|bibcode=2015PNAS..11215696S|doi=10.1073/pnas.1519905112|pmc=4697428|pmid=26630009}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Prufer2014&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;meyer2016&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;rogers2017&quot; /&gt; సంవత్సరానికి 1x10 &lt;sup&gt;-9&lt;/sup&gt; లేదా 0.5x10 &lt;sup&gt;-9&lt;/sup&gt; [[బేస్ జత|బేస్]] పెయిర్ల (బిపి) మ్యుటేషన్ రేటు ఉంటుందని భావిస్తే, నియాండర్తల్ / డెనిసోవన్ ల వేర్పాటు వరుసగా 236-190 వేల సంవత్సరాల క్రితం గానీ 473–381 వేల సంవత్సరాల క్రితం గానీ జరిగి ఉంటుంది. &lt;ref name=&quot;Prufer2014&quot; /&gt; ప్రతి 29 సంవత్సరాలకు కొత్త తరం వస్తుందని భావిస్తూ, ఒక్కో తరానికీ 1.1x10 &lt;sup&gt;-8&lt;/sup&gt; గా తీసుకుంటే, ఈ వేర్పాటు 744 వేల సంవత్సరాల క్రితం జరిగినట్లు తెలుస్తుంది. సంవత్సరానికి 5x10 &lt;sup&gt;-10&lt;/sup&gt; న్యూక్లియోటైడ్ సైట్ ప్రకారం చూస్తే ఇది 644 వేల సంవత్సరాల క్రితం అవుతుంది. ఈ చివరి తేదీల ప్రకారం చూస్తే, ఐరోపా అంతటా హోమినిన్లు వ్యాపించిన సమయాని కంటే ముందే వేర్పాటు జరిగింది. నియాండర్తళ్ళకే ప్రత్యేకమైన లక్షణాలు 600-500 వేల సంవత్సరాల క్రితం అభివృద్ధి చెందడం మొదలైంది. &lt;ref name=&quot;rogers2017&quot; /&gt;

== జన విస్తరణ ==

=== రేంజ్ ===
[[దస్త్రం:Homo_Neanderthalensis_Tabun_1_Mount_Carmel_Israel_About_1200,000-50,000_BP.jpg|alt=A skull missing most of the left side of the face from the mid-orbit to the teeth|ఎడమ|thumb|అత్యంత దక్షిణాన ఉన్న నియాండర్తల్ అవశేషాలు ఇజ్రాయెల్ (120-50 వేసంక్రి) లోని తబున్ [[తబన్ గుహ|కేవ్]] [[ఇస్రేల్ మ్యూజియం|ఇజ్రాయెల్ మ్యూజియం]]]]
ఈమియన్ ఇంటర్‌గ్లేసియల్ (130 వేసంక్రి) కి ముందు జీవించిన తొలి నియాండర్తళ్ళ గురించి పెద్దగా తెలియదు. ఎక్కువగా ఐరోపా స్థలాల్లోనే వీరి ఆధారాలు దొరికాయి. 130 వేసంక్రి నుండి, శిలాజ రికార్డుల నాణ్యత ఒక్కసారిగా పెరిగింది. ఈ తరువాతి నియాండర్తళ్ళ శిలాజాలు పశ్చిమ, మధ్య, తూర్పు, మధ్యధరా ఐరోపాల లోను, &lt;ref name=&quot;klein1983&quot; /&gt; అలాగే [[నైరుతి ఆసియాలో నియాండర్తల్|నైరుతి]], మధ్య, ఉత్తర ఆసియా లోను, దక్షిణ సైబీరియాలోని ఆల్టాయ్ పర్వతాల వద్దా లభించాయి.

=== జనసంఖ్య ===
ఆధునిక మానవుల మాదిరిగానే, నియాండర్తళ్ళు కూడా చాలా తక్కువ జనాభా నుండి ఉద్భవించి ఉండవచ్చు. ఫలదీకరణ దశలో ఉన్న వ్యక్తుల సంఖ్య సుమారు 3,000 నుండి 12,000 వరకు ఉండవచ్చు. అయితే, నియాండర్తళ్ళ జనాభా ఈ తక్కువ స్థాయిలోనే ఉండిపోయింది, పెరగలేదు. నియాండర్తళ్ళు చిన్న, వివిక్త (ఐసోలేటెడ్), అంతర్గత సంపర్కం జరిపే సమూహాల్లోనే జీవించారు. &lt;ref name=&quot;mafessoni2017&quot;&gt;{{Cite journal|last=Mafessoni|first=F.|last2=Prüfer|first2=K.|year=2017|title=Better support for a small effective population size of Neandertals and a long shared history of Neandertals and Denisovans|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=114|issue=48|pages=10256–10257|doi=10.1073/pnas.1716918114|pmc=5715791|pmid=29138326}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;rogers2017&quot; /&gt; mtDNA విశ్లేషణను ఉపయోగించి చేసిన వివిధ అధ్యయనాలు విభిన్న జనసంఖ్యలను &lt;ref name=&quot;bocquet2013&quot; /&gt; - సుమారు 1,000 నుండి 5,000 వరకు; &lt;ref name=&quot;mafessoni2017&quot; /&gt; 5,000 నుండి 9,000 వరకు ఫలదీకరణ దశలో ఉన్న వ్యక్తులు ఉన్నట్లు - సూచించాయి. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Lalueza-Fox|first=C.|last2=Sampietro|first2=M. L.|last3=Caramelli|first3=D.|last4=Puder|first4=Y.|year=2013|title=Neandertal evolutionary genetics: mitochondrial DNA data from the iberian peninsula|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=22|issue=4|pages=1077–1081|doi=10.1093/molbev/msi094|pmid=15689531}}&lt;/ref&gt; కొన్ని అధ్యయనాలు, క్రీస్తుపూర్వం 50,000 వరకు 3,000 నుండి 25,000 వరకు క్రమంగా పెరిగినట్లు, ఆ తరువాత క్షీణించి, అంతరించినట్లు సూచించాయి. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Fabre|first=V.|last2=Condemi|first2=S.|last3=Degioanni|first3=A.|year=2009|title=Genetic Evidence of Geographical Groups among Neanderthals|journal=PLOS ONE|volume=4|issue=4|pages=e5151|bibcode=2009PLoSO...4.5151F|doi=10.1371/journal.pone.0005151|pmc=2664900|pmid=19367332}}&lt;/ref&gt; ఏదేమైనా, జనాభా తక్కువగా ఉండేదని అందరూ అంగీకరించే విషయమే. &lt;ref name=&quot;bocquet2013&quot; /&gt; ఇది పశ్చిమ ఐరోపాలో నియాండర్తళ్ళ జనాభా, అప్పటి ఆధునిక మానవ జనాభాలో పదోవంతు కంటే తక్కువగా ఉండవచ్చు. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Mellars|first=P.|last2=French|first2=J. C.|year=2011|title=Tenfold population increase in Western Europe at the Neandertal-to-modern human transition|url=https://archive.org/details/sim_science_2011-07-29_333_6042/page/622|journal=Science|volume=333|issue=6042|pages=623–627|bibcode=2011Sci...333..623M|doi=10.1126/science.1206930|pmid=21798948}}&lt;/ref&gt; పదుల వేల &lt;ref name=&quot;rogers2017&quot; /&gt; సంఖ్యలో జనాభా ఉన్నట్లు చూపే అంచనాలపై వ్యతిరేక వాదనలున్నాయి. &lt;ref name=&quot;mafessoni2017&quot; /&gt; జనాభా స్థిరంగా తక్కువగా ఉండడాన్ని &quot;బోసెరూపియన్ ట్రాప్&quot; వివరిస్తుంది: జనాభాను మోయగలిగే సామర్థ్యం ఆ జనాభా సంపాదించగలిగే ఆహార పరిమాణాన్ని బట్టి పరిమిత మౌతుందు. ఈ ఆహార సంపాదన స్థాయి, ఆ జాతి సాధించిన సాంకేతిక పరిజ్ఞానంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. జనాభా పెరిగే కొద్దీ కొత్త ఆవిష్కరణలు జరుగుతాయి. కానీ జనాభా చాలా తక్కువగా ఉంటే, ఆవిష్కరణలు వేగంగా జరగవు, జనాభా తక్కువ స్థాయిలోనే ఉండి పోతుంది. నియాండర్తళ్ళ రాతి పనిముట్ల సాంకేతికతలో 150 వేల సంవత్సరాల క్రితం ఏర్పడ్డ స్తబ్దత, బోసెరూపియన్ ట్రాప్‌కు అనుగుణంగానే ఉంది. &lt;ref name=&quot;bocquet2013&quot; /&gt;

206 నియాండర్తల్‌ల నమూనాలను పరిశీలించినపుడు, వారిలో 20 ఏళ్లకు పైబడిన వారిలో 80% మంది 40 ఏళ్ళ వయస్సు లోపే మరణించారని గమనించారు. ఈ అధిక మరణాల రేటుకు కారణం అధిక ఒత్తిడితో కూడిన పరిస్థితులు కావచ్చు. &lt;ref name=&quot;trinkaus1995&quot; /&gt; అయితే, నియాండర్తళ్ళ, సమకాలీన ఆధునిక మానవుల వయస్సు పిరమిడ్లు ఒకటేనని కూడా అంచనా వేసారు. &lt;ref name=&quot;bocquet2013&quot; /&gt; నియాండర్తళ్ళలో శిశు మరణాలు చాలా ఎక్కువగా ఉండేవని అంచనా వేసారు. ఉత్తర యూరేషియాలో ఈ రేటు 43% ఉండేది. &lt;ref name=&quot;pettitt2000&quot;&gt;{{Cite journal|last=Pettitt|first=R. B.|year=2000|title=Neanderthal Lifecycles: Developmental and Social Phases in the Lives of the Last Archaics|journal=World Archaeology|volume=31|issue=3|pages=351–366|doi=10.1080/00438240009696926|jstor=125106|pmid=16475295}}&lt;/ref&gt;{{Location map+|Europe|relief=2|width=600|float=center|caption=[[File:interactive icon.svg|18px|alt=The image above contains clickable links]]
ఐరోపా లోను, లెవాంట్ లోనూ నియాండర్తల్ శిలాజాలను కనుగొన్న స్థలాలు (మ్యాపులో కనబడని ఆసియా ప్రాంతం లోని స్థలాలు: డెనిసోవా గుహ, బిసిటున్ గుహ, ఓబి-రఖ్‌మత్, అంఘిలాక్ గుహ, తెషిక్-తాష్)&lt;br/&gt;&lt;ref name=Serangeli&gt;{{cite journal|first=J.|last=Serangeli|first2=M.|last2=Bolus|url=http://www.quartaer.eu/pdfs/2008/2008_serangeli.pdf|year=2008|title=Out of Europe - The dispersal of a successful European hominin form|journal=Quartär|volume=55|pages=83–98|access-date=2020-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200229163117/http://www.quartaer.eu/pdfs/2008/2008_serangeli.pdf|archive-date=2020-02-29|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=naming/&gt;&lt;ref name=danastasio2013/&gt;&lt;ref name=duveau2019/&gt;&lt;ref name=rougier2016/&gt;&lt;ref name=hoffmann2018/&gt;&lt;ref name = &quot;pinhasi2011&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=McDermott |first1=F. |last2=Grün |first2=R. |last3=Stringer |first3=C. B. |authorlink3=Chris Stringer|last4=Hawkesworth |first4=C. J. |title=Mass-spectrometric U-series dates for Israeli Neanderthal/early modern hominid sites |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1993-05-20_363_6426/page/252 |journal=Nature |year= 1993 |volume=363 |issue=6426 |pages=252–255 |doi=10.1038/363252a0 |pmid=8387643 |bibcode=1993Natur.363..252M }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|doi=10.1002/gea.1017 |year= 2002 |first1=W. Jack |last1=Rink |first2=H. P. |last2=Schwarcz |first3=H. K. |last3=Lee |first4=J. |last4=Rees-Jones |first5=R. |last5=Rabinovich |first6=E. |last6=Hovers |title=Electron spin resonance (ESR) and thermal ionization mass spectrometric (TIMS) 230Th/234U dating of teeth in Middle Paleolithic layers at Amud Cave, Israel|volume=16 |issue=6 |pages=701–717 |journal=Geoarchaeology}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |doi=10.1006/jasc.1998.0334 |year=1999 |last=Valladas |first=H. |first2=N. |last2=Merciera |first3=L. |last3=Frogeta |first4=E. |last4=Hoversb |first5=J.L. |last5=Joronc |first6=W. H. |last6=Kimbeld |first7=Y. |last7=Rak |title=TL Dates for the Neanderthal Site of the Amud Cave, Israel |volume=26 |issue=3 |pages=259–268 |journal=Journal of Archaeological Science |url=https://semanticscholar.org/paper/760dbad321c428997be3b982a59799ce7714b3ab }}{{Dead link|date=జూలై 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=bischoff2003&gt;{{cite journal |doi=10.1006/jasc.2002.0834 |title=The Sima de los Huesos hominids date to beyond U/Th equilibrium (&gt;350kyr) and perhaps to 400–500kyr: new radiometric dates |year=2003 |last1=Bischoff |first1=J. L. |last2=Shamp|first2=D. D.|first3=A.|last3=Aramburu|display-authors=et al. |journal=Journal of Archaeological Science |volume=30 |issue=3 |pages=275–280|url=https://www.academia.edu/12923811}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=arsuaga1997&gt;{{Cite journal|last=Arsuaga|first=J. L.|last2=Martínez|first2=I.|last3=Gracia|first3=A.|last4=Lorenzo|first4=C. |title=The Sima de los Huesos crania (Sierra de Atapuerca, Spain). A comparative study |journal=Journal of Human Evolution |volume=33 |issue=2–3 |pages=219–281 |year=1997  |doi=10.1006/jhev.1997.0133|pmid=9300343|url=https://www.academia.edu/1434132}}&lt;/ref&gt;|places=&lt;!--Germany--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 51.2275
  | lon_deg = 6.945556
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Kleine Feldhofer Grotte
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 50.98333
  | lon_deg = 11.31667
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Ehringsdorf remains
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 51.339
  | lon_deg = 7.872
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Balve Cave
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 51.28111
  | lon_deg = 11.06861
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Bilzingsleben (Paleolithic site)
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 48.54917
  | lon_deg = 10.1725
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Hohlenstein-Stadel
  }}
 &lt;!--Hunas Cave--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 49.50472
  | lon_deg = 11.54472
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
 &lt;!--Klausennische--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 48.93467
  | lon_deg = 11.78456
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 50.39806
  | lon_deg = 7.389722
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Ochtendung
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 49.29472
  | lon_deg = 8.569167
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Reilingen
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 52.15
  | lon_deg = 10.33333
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Salzgitter
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 54.23944
  | lon_deg = 9.860556
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Sarstedt
  }}
 &lt;!--Sesselfelsgrotte--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 48.93561
  | lon_deg = 11.78933
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 48.935
  | lon_deg = 9.276111
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Steinheim skull
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 50.6433
  | lon_deg = 10.8551
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Taubach
  }}
&lt;!--Belgium and Netherlands--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 50.58333
  | lon_deg = 5.416667
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Schmerling Caves
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 50.05028
  | lon_deg = 4.4975
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Trou de l’Abîme
  }}
 &lt;!--Fonds-de-Forêt--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 50.592178
  | lon_deg = 5.696122
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 50.48389
  | lon_deg = 5.025556
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Scladina
  }}
 &lt;!--Grotte Walou--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 50.56667
  | lon_deg = 8.683333
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 50.21389
  | lon_deg = 4.930833
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Naulette
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 50.48222
  | lon_deg = 4.669167
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Spy Cave
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 50.592222 
  | lon_deg = 5.408889
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Schmerling Caves
  }}
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 51.6803
  | lon_deg = 3.3528
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Krijn
  }}
&lt;!--Britain--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 53.22694
  | lon_deg = -3.476111
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Bontnewydd Palaeolithic site
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 49.1756
  | lon_deg = -2.1884
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = La Cotte de St Brelade
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 51.44556
  | lon_deg = 0.2991111
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Swanscombe Heritage Park
  }}
&lt;!--France--&gt;
 &lt;!--Malarnaud--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 43.019227
  | lon_deg = 1.328049
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 48.36306
  | lon_deg = 4.660556
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = La Chaise
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 45.52028
  | lon_deg = 0.3055556
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = La Quina
  }}
 &lt;!--La Roche à Pierrot--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 45.75306
  | lon_deg = -0.5061111
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 49.48778
  | lon_deg = -1.8275
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Le Rozel
  }}
 &lt;!--Petit Puymoyen--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 45.61444
  | lon_deg = 0.1819444
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 44.98806
  | lon_deg = 1.726111
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = La Chapelle-aux-Saints
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 47.52667
  | lon_deg = 4.299167
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Genay, Côte-d'Or
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 44.80556
  | lon_deg = 1.226944
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Combe Grenal
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 44.95194
  | lon_deg = 0.9380556
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = La Ferrasie
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 44.99389
  | lon_deg = 1.06
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Le Moustier
  }}
 &lt;!--Peche de l'Azé--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 44.85694
  | lon_deg = 1.276111
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 44.48278
  | lon_deg = 1.276111
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Monsempron-Libos
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 36.12028
  | lon_deg = -5.341944
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Gorham's Cave
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 47.60389
  | lon_deg = 3.761389
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Arcy-sur-Cure
  }}
  &lt;!--Les Pallades/Aven de Marillac--&gt;
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 45.74056
  | lon_deg = 0.4316667
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 47.60361
  | lon_deg = 3.740833
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Grotte du Renne
  }}
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 43.225
  | lon_deg = 0.6380556
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Montmaurin
  }}
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 43.69
  | lon_deg = 7.29
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Grotte du Lazaret
  }}
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 45.055
  | lon_deg = 1.177778
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Le Regourdou
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 41.77806
  | lon_deg = 0.8855556
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Angles-sur-l'Anglin
  }}
 &lt;!--Artenac--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 45.8402
  | lon_deg = 0.3362
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
 &lt;!--Aven de Vergranne--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 47.44361
  | lon_deg = 6.375
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
 &lt;!--Grotte de Balauzière--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 43.94806
  | lon_deg = 4.525278
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
 &lt;!--Bau de l’Aubesier--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 44.06806
  | lon_deg = 5.359722
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
 &lt;!--Abri des Merveilles--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 45
  | lon_deg = 1.101111
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 45.68222
  | lon_deg = 0.4208333
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Vilhonneur
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 45.59944
  | lon_deg = -0.0525
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Châteauneuf-sur-Charente
  }}
 &lt;!--Grotte de Crouzade--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 43.13083
  | lon_deg = 3.090556
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 44.93694
  | lon_deg = 1.026667
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Font-de-Gaume
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 45.66841
  | lon_deg = 0.4797222
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Fontéchevade
  }}
 &lt;!--Grotte de Hortus--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 43.79417
  | lon_deg = 3.835556
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Valflaunès
  }}
 &lt;!--Grotte de Jaurens--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 45.05056
  | lon_deg = 1.503333
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Nespouls
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 45.44667
  | lon_deg = -0.4336111
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Jonzac
  }}
 &lt;!--Mas Vieil--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 44.484159
  | lon_deg = 1.325465
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 45.4
  | lon_deg = 5.8911
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Cirque de Saint-Même
  }}
 &lt;!--Grotte de Montgaudier--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 45.6675
  | lon_deg = 0.4697222
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 44.3225
  | lon_deg = 4.411944
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Aven d'Orgnac
  }}
 &lt;!--Baume des Peyrards--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 43.83194
  | lon_deg = 5.378333
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Buoux
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 50.7075
  | lon_deg = 1.574444
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Le Portel
  }}
 &lt;!--Grotte Putride--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 43.53333333
  | lon_deg = 6.466666667
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
 &lt;!--Grotte des Ramandils--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 43.01333
  | lon_deg = 3.08
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Port-la-Nouvelle
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 43.59417
  | lon_deg = 5.811389
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Artigues, Var
  }}
 &lt;!--Roc-de-Marsal--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 44.89472
  | lon_deg = 0.9780556
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
 &lt;!--Grotte de Rochelot--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 45.8525
  | lon_deg = 0.2805556
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Saint-Amant-de-Bonnieure
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 46.40361
  | lon_deg = 0.7275
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Lussac-les-Châteaux
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 43.01944
  | lon_deg = 1.325278
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Montseron
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 47.34861
  | lon_deg = 6.925
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Vaufrey
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 46.30889
  | lon_deg = 4.715278
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Vergisson
  }}
&lt;!--Switzerland--&gt;
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 46.98333
  | lon_deg = 6.816667
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Rochefort, Switzerland#Heritage
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 46.61667
  | lon_deg = 6.916667
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = La Verrerie
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 47.3
  | lon_deg = 7.116667
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Saint-Brais
  }}
&lt;!--Iberia--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 43.125
  | lon_deg = -2.720833
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Axlor
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 39.0598
  | lon_deg = -0.2499
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Cueva de Bolomor
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 40.9575
  | lon_deg = -2.290928
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Cueva de los Casares
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 38.8831
  | lon_deg = -0.0907
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Cova Foradà
  }}
 &lt;!--Cueva de la Flecha--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 43.290756
  | lon_deg = -3.964321
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
 &lt;!--Cuevas de los Moros--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 42.877
  | lon_deg = -3.175
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
 &lt;!--Cova del Gegant--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 41.237
  | lon_deg = 1.823
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
 &lt;!--Cueva Horá--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 37.35
  | lon_deg = -3.293
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
 &lt;!--Lezetxiki--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 43.07472
  | lon_deg = -2.533333
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
 &lt;!--Cueva Mollet--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 41.550
  | lon_deg = -2.217
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Mollet del Vallès
  }}
  &lt;!--Arrillor--&gt;
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 43.00611
  | lon_deg = -0.9402778
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 40.91667
  | lon_deg = -3.816667
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Pinilla del Valle
  }}
 &lt;!--Tossal de la Font--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 40.1125
  | lon_deg = -0.05388889
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Vilafamés
  }}
 &lt;!--Valdegoba Cave--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 42.51667
  | lon_deg = -3.766667
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 42.11944
  | lon_deg = 2.766389
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Banyoles
  }}
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 42.36667
  | lon_deg = -3.522222
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Archaeological site of Atapuerca
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 38.965046
  | lon_deg = -0.496271
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Cova Negra
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 36.14667
  | lon_deg = -5.346667
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Forbes' Quarry
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 36.145649 
  | lon_deg = -5.341438
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Devil's Tower (Gibraltar)
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 37.61667
  | lon_deg = -3.583333
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Piñar
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 43.38611
  | lon_deg = -5.328333
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Sidrón Cave
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 36.96667
  | lon_deg = -4.133333
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Zafarraya
  }}
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 43.29222
  | lon_deg = -3.965278
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Cave of El Castillo
  }}
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 43.28889
  | lon_deg = -3.965556
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Cave of La Pasiega
  }}
{{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 39.305
  | lon_deg = -9.195
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Bombarral
  }}
 &lt;!--Gruta de Oliveira--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 39.484
  | lon_deg = -8.611
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Torres Novas
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 39.5057
  | lon_deg = -8.6157
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Cave of Aroeira
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 38.87583
  | lon_deg = -9.203333
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Cave of Salemas
  }}
  &lt;!--Figueira Brava--&gt;
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 38.486
  | lon_deg = -8.969
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Nature Park of Arrábida
  }}
 &lt;!--Doña Trinidad--&gt;
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 36.87778
  | lon_deg = -4.844722
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
  &lt;!--Cueva de los Aviones--&gt;
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 37.58333
  | lon_deg = -0.9833333
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 39.4576
  | lon_deg = -6.3708
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Cave of Maltravieso
  }}
 &lt;!--Moula-Guercy Cave--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 44.66667
  | lon_deg = 4.416667
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
&lt;!--Italy--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 41.235
  | lon_deg = 13.064
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Parco Nazionale del Circeo
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 41.24306
  | lon_deg = 16.50528
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Bisceglie
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 40.5
  | lon_deg = 8.733333
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Pre-Nuragic Sardinia#Paleolithic
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 41.941745
  | lon_deg = 12.50181
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Saccopastore skulls
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 40.8170
  | lon_deg = 16.5500
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Altamura Man
  }}
  &lt;!--Casal de' Pazzi--&gt;
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 41.92862
  | lon_deg = 12.56827
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 50.3125
  | lon_deg = 2.945
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Biache-Saint-Vaast
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 40.817
  | lon_deg = 16.55
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Altamura Man
  }}
 &lt;!--Archi--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 38.11139
  | lon_deg = 15.66194
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Reggio Calabria
  }}
 &lt;!--Grotta del Bambino--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 39.797
  | lon_deg = 18.363
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Santa Maria di Lueca
  }}
 &lt;!--Buca del Tasso--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 43.93333
  | lon_deg = 10.3
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Camaiore
  }}
 &lt;!--Grottoni di Calascio--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 42.3275
  | lon_deg = 13.69806
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Calascio
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 40.155
  | lon_deg = 17.96
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Grotta del Cavallo
  }}
 &lt;!--Caverna delle Fate--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 44.16907
  | lon_deg = 8.343536
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Finale Ligure
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 45.71
  | lon_deg = 8.316
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Monte Fenera Natural Park
  }}
 &lt;!--Grotta di Fumane--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 45.55
  | lon_deg = 10.88333
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Fumane
  }}
 &lt;!--Grotta del Principe--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 43.79028
  | lon_deg = 7.608333
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Ventimiglia
  }}
 &lt;!--Jannì di San Calogero di Nicotera--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 38.55
  | lon_deg = 15.93333
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Nicotera
  }}
 &lt;!--Madonna dell’Arma--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 43.81667
  | lon_deg = 7.783333
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Sanremo
  }}
 &lt;!--Fondo Cattíe--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 40.11667
  | lon_deg = 18.13333
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Maglie
  }}
 &lt;!--Nuzzo quarry--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 40.15889
  | lon_deg = 18.29278
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Melpignano
  }}
 &lt;!--Riparo Mezzena--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 45.88722
  | lon_deg = 11.89333
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 40.05273
  | lon_deg = 15.49132
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Scario
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 40.004
  | lon_deg = 15.366
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Parco Nazionale del Cilento, Vallo di Diano e Alburni
  }}
 &lt;!--San Bernadino Cave--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 45.43656
  | lon_deg = 11.54674
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Berici Hills
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 40
  | lon_deg = 15.36667
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Marina di Camerota
  }}
 &lt;!--Tagliente--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 45.51667
  | lon_deg = 11.01667
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Grezzana
  }}
&lt;!--Greece--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 35.21
  | lon_deg = 24.91
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Crete
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 38.25
  | lon_deg = 20.5
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Cephalonia
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 37.8
  | lon_deg = 20.75
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Zakynthos
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 39.15
  | lon_deg = 23.83333
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Alonnisos
  }}
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 36.68333
  | lon_deg = 24.41667
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Milos
  }}
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 37.05
  | lon_deg = 25.48333
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Naxos
  }}
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 40.3697
  | lon_deg = 23.1591
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Petralona cave
  }}
  &lt;!--Lakonis Cave--&gt;
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 36.78417
  | lon_deg = 22.57778
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
&lt;!--Southwest Asia--&gt;
{{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 32.6705
  | lon_deg = 34.9655
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Tabun Cave
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 32.68822
  | lon_deg = 35.31824
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Skhul and Qafzeh hominins
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 31.98165
  | lon_deg = 35.04241
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Shuqba cave
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 36.8006
  | lon_deg = 44.2433
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Shanidar Cave
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 34.39056
  | lon_deg = 47.43694
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Bisitun Cave
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 32.55828
  | lon_deg = 34.93731
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Kebara Cave
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 37.07778
  | lon_deg = 30.57083
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Karain Cave
  }}
 &lt;!--Dederiyeh Cave--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 36.4
  | lon_deg = 36.86667
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
 &lt;!--Ein Qashish--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 32.59361
  | lon_deg = 35.24194
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Tel Qashish
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 32.92009
  | lon_deg = 35.21826
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = HaYonim Cave
  }}
 &lt;!--Shovakh Cave--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 32.88319
  | lon_deg = 35.50247
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 32.88092
  | lon_deg = 35.50326
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Amud Cave
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 34.05861
  | lon_deg = 46.64778
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Wezmeh
  }}
  &lt;!--El Masloukh--&gt;
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 34.207
  | lon_deg = 35.65
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 33.914028
  | lon_deg = 35.640847
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Ksar Akil
  }}
&lt;!--Eastern Europe and Russia--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 44.16667
  | lon_deg = 40
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Mezmaiskaya cave
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 51.3975
  | lon_deg = 84.67611
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Denisova Cave
  }}
 &lt;!--Švédův stůl--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 49.24528
  | lon_deg = 16.74778
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = 
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 44.75
  | lon_deg = 34.5
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Kizil-Koba culture
  }}
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 37.96583
  | lon_deg = 67.15639
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Teshik-Tash 1
  }}
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 41.56911
  | lon_deg = 70.13342
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Obi-Rakhmat Grotto
  }}
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 51.44294
  | lon_deg = 83.155
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 48.048
  | lon_deg = 20.528
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Bükk National Park
  }}
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 51.66667
  | lon_deg = 84.33333
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Okladnikov Cave 
  }}
  &lt;!--Subalyuk Cave--&gt;
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 47.961659
  | lon_deg = 20.530507
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 46.16472
  | lon_deg = 15.86361
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Krapina Neanderthal site
  }}
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 46.29917
  | lon_deg = 16.07056
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Vindija Cave
  }}
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 49.4075
  | lon_deg = 16.73861
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Kůlna Cave
  }}
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 49.5875
  | lon_deg = 18.12194
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Šipka
  }}
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 42.94667
  | lon_deg = 25.43028
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Bacho Kiro cave
  }}
  &lt;!--Ortvala Cave--&gt;
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 42.28362
  | lon_deg = 42.76183
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
  &lt;!--Bronze Cave--&gt;
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 42.272778
  | lon_deg = 42.8525
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
  &lt;!--Yerevan Cave--&gt;
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 39.99
  | lon_deg = 44.45
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
  &lt;!--Chagyrskaya Cave--&gt;
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 51.44278
  | lon_deg = 83.155
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 49.03194
  | lon_deg = 20.32361
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Gánovce
  }}
  &lt;!--Crvena stijena--&gt;
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 42.775
  | lon_deg = 18.502
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 43.65167
  | lon_deg = 22.70222
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Kozarnika
  }}
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 45.513
  | lon_deg = 23.097
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Pui
  }}
  &lt;!--Stajnia Cave--&gt;
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 50.616
  | lon_deg = 19.484
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
  {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 49.4075
  | lon_deg = 16.73861
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Kůlna Cave
  }}
 &lt;!--Dzeravá skála--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 48.49694
  | lon_deg = 17.32472
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 48.15028
  | lon_deg = 17.8775
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Šaľa
  }}
 &lt;!--Remete-völgyi Felső-barlang--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 47.55782
  | lon_deg = 18.931761
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
 &lt;!--Suba-lyuk--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 47.96111
  | lon_deg = 20.53056
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 47.627
  | lon_deg = 18.384
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Samu (fossil)
  }}
 &lt;!--Anghilak--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 39.7
  | lon_deg = 66.98333
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }} 
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 45.09806
  | lon_deg = 34.63333
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  | link = Aq Qaya
  }} 
 &lt;!--Khudji--&gt;
 {{Location map~ | Europe
  | lat_deg = 38.53667
  | lon_deg = 68.36333
  | mark = Dark Green 004040 pog.svg
  | marksize = 7
  }}}}

=== ఆహారం ===

==== వేట, సేకరణ ====
[[దస్త్రం:Edelherten_in_tegenlicht.jpg|alt=Two red deer in a forest. One is facing the camera and the other is eating grass to its left|thumb|ఎర్ర జింక, బహుశా నియాండర్తళ్ళకు ఇష్టమైన వేట]]
నియాండర్తళ్ళు స్కావెంజర్ల  &lt;ref group=&quot;నోట్స్&quot;&gt;తాము స్వయంగా వేటాడి చంపి తినకుండా, చనిపోయిన జంతువులను తినడం, ఇతర జంతువులు వేటాడి, తిన్నాక వదిలేసిన ఆహారాన్ని తినడం చేసే జీవులను స్కావెంజర్లు అంటారు. రాబందు స్కావెంజర్లకు ఉదాహరణ.&lt;/ref&gt; వలె జీవించేవారని ఒకప్పుడు భావించారు. కాని అవి మాంసాహార గొలుసులో శీర్షాన ఉండేవారని ఇప్పుడు భావిస్తున్నారు. &lt;ref name=&quot;neanderapex&quot;&gt;{{Cite journal|last=Bocherens|first=H.|last2=Drucker|first2=D. G.|last3=Billiou|first3=D.|last4=Patou-Mathis|first4=M.|last5=Vandermeersch|first5=B.|year=2005|title=Isotopic evidence for diet and subsistence pattern of the Saint-Césaire I Neanderthal: Review and use of a multi-source mixing model|journal=Journal of Human Evolution|volume=49|issue=1|pages=71–87|doi=10.1016/j.jhevol.2005.03.003|pmid=15869783}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;PNAS-20190210&quot;&gt;{{Cite journal|last=Jaouen|first=K.|display-authors=etal|year=2019|title=Exceptionally high δ15N values in collagen single amino acids confirm Neandertals as high-trophic level carnivores|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=116|issue=11|pages=4928–4933|doi=10.1073/pnas.1814087116|pmc=6421459|pmid=30782806}}&lt;/ref&gt; అటవీ వాతావరణంలో నివసించే వీరు, ఆకస్మికంగా దాడి చేసే వేటగాళ్ళు. లక్ష్యానికి కనిపించకుండా నక్కుతూ, బాగా దగ్గరి దాకా వెళ్ళి, హఠాత్తుగా, వేగంగా దాడి చేసి, చాలా దగ్గర నుండి ఈటెతో పొడిచి చంపేవారు. &lt;ref name=&quot;marin2017&quot;&gt;{{Cite journal|last=Marín|first=J.|last2=Saladié|first2=P.|last3=Rodríguez-Hidalgo|first3=A.|last4=Carbonell|first4=E.|year=2017|title=Neanderthal hunting strategies inferred from mortality profiles within the Abric Romaní sequence|journal=PLOS ONE|volume=12|issue=11|page=e0186970|bibcode=2017PLoSO..1286970M|doi=10.1371/journal.pone.0186970|pmc=5699840|pmid=29166384}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;stewart2019&quot; /&gt; చిన్న జంతువులను, గాయపడిన జంతువులను ఉచ్చుల తోటి, రాళ్ళు విసిరి, లేదా తరిమీ వేటాడేవారు. &lt;ref name=&quot;marin2017&quot; /&gt; వారు వివిధ రకాల ఆవాసాలకు అనుగుణంగా మారగలిగారు. &lt;ref name=&quot;Brown2011&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Scott2015&quot;&gt;{{Cite journal|last=Scott|first=B.|last2=Bates|first2=M.|last3=Bates|first3=C. R.|last4=Conneller|first4=C.|year=2015|title=A new view from La Cotte de St Brelade, Jersey|url=https://www.researchgate.net/publication/260339941|journal=Antiquity|volume=88|issue=339|pages=13–29|doi=10.1017/S0003598X00050195}}&lt;/ref&gt; 1980 లో, ఛానల్ ఐలాండ్స్‌లోని లా కోట్టే డి సెయింట్ బ్రెలేడ్ వద్ద కనిపించిన రెండు దొంతర్ల మామత్ పుర్రెలే, వాళ్ళు మామత్ లను తరిమి వేటాడేవారని చెప్పేందుకు ఆధారాలని ఊహించారు. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Scott|first=K.|year=1980|title=Two hunting episodes of middle Palaeolithic age at La Cotte de Saint‐Brelade, Jersey (Channel Islands)|journal=World Archaeology|volume=12|issue=2|pages=137–152|doi=10.1080/00438243.1980.9979788}}&lt;/ref&gt; అయితే దీన్ని కొందరు వ్యతిరేకించారు. &lt;ref name=&quot;Scott2015&quot; /&gt;

=== సాంకేతికత ===
150 వేల సంవత్సరాల క్రితం నియాండర్తల్ ఆవిష్కరణల్లో స్తబ్దత ఉన్నప్పటికీ, &lt;ref name=&quot;bocquet2013&quot; /&gt; నియాండర్తల్ సాంకేతికత గతంలో అనుకున్నదానికంటే చాలా అధునాతనమైనదని ఆధారాలు ఉన్నాయి. &lt;ref name=&quot;dediu2018&quot; /&gt; అయితే, అంగవైకల్యం తెచ్చిపెట్టేంతటి గాయాలు తరచూ అవడం వలన చాలా సంక్లిష్టమైన సాంకేతిక పరిజ్ఞానాలు ఉద్భవించలేదు. ఎందుకంటే ఒక పెద్ద గాయం అయిన నిపుణుడు కొత్తవారికి తన సాంకేతికతను సమర్థవంతంగా నేర్పించలేడు. &lt;ref name=&quot;nakahashi&quot;&gt;{{Cite journal|last=Nakahashi|first=W.|year=2017|title=The effect of trauma on Neanderthal culture: A mathematical analysis|journal=Homo|volume=68|issue=2|pages=83–100|doi=10.1016/j.jchb.2017.02.001|pmid=28238406}}&lt;/ref&gt;

==== పనిముట్ల తయారీ{{Multiple image}} ====
{{Multiple image|align=left|direction=vertical|image1=Pointe levallois Beuzeville MHNT PRE.2009.0.203.2.fond.jpg|caption1=ఫ్రాన్సులో లభించిన లెవల్లోయిస్ పాయింటు|alt=తెల్ల రాతి బ్లేడు యొక్క 3 కోణాలు|image2=Levallois Preferencial-Animation.gif|caption2=లెవల్లోయిస్ సాంకేతికత}}
నియాండర్తళ్ళు రాతి పనిముట్లు తయారు చేసారు. వాళ్ళు మౌస్టేరియన్ పరిశ్రమకు చెందినవారు. &lt;ref name=&quot;Shaw1999&quot; /&gt; 315 వేల సంవత్సరాల క్రితమే &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Richter|first=D.|last2=Grün|first2=R.|last3=Joannes-Boyau|first3=R.|last4=Steele|display-authors=et al.|year=2017|title=The age of the hominin fossils from Jebel Irhoud, Morocco, and the origins of the Middle Stone Age|url=https://archive.org/details/nature-uk_2017-06-08_546_7657/page/293|journal=Nature|volume=546|issue=7657|pages=293–296|bibcode=2017Natur.546..293R|doi=10.1038/nature22335|pmid=28593967}}&lt;/ref&gt; ఉత్తర ఆఫ్రికా లోని ''హెచ్. సేపియన్లకు కూడా మౌస్టేరియన్ పరిశ్రమతో'' సంబంధం ఉంది. ఉత్తర చైనా లోనూ 47–37 వేల సంవత్సరాల క్రితం ఈ పరిశ్రమ ఉంది. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Li|first=F.|last2=Kuhn|first2=S. L.|last3=Chen|first3=F.|year=2018|title=The easternmost Middle Paleolithic (Mousterian) from Jinsitai Cave, North China|journal=Journal of Human Evolution|volume=114|pages=76–84|doi=10.1016/j.jhevol.2017.10.004|pmid=29447762}}&lt;/ref&gt; వారు అవలంబించిన లెవల్లోయిస్ టెక్నిక్‌లో (ఇది కూడా నియాండర్తల్‌లకు మాత్రమే ప్రత్యేకమైనది కాదు) అతి తక్కువ చెకుముకితో ఎక్కువ కట్టింగు ఉపరితలం వచ్చేది. దీన్ని నేర్చుకోవడం కష్టతరమైన ప్రక్రియ కాబట్టి, కేవలం పరిశీలన ద్వారా కాకుండా తరం నుండి తరానికి ఈ సాంకేతికతను నేర్పించి ఉండవచ్చు. &lt;ref name=&quot;Lycett2013&quot; /&gt; వారి వద్ద ఎక్కువ దూరం వేయగల ఆయుధాలు ఉండేవా అనే విషయమై కొంత చర్చ ఉంది. &lt;ref name=&quot;Milks2019&quot;&gt;{{Cite journal|last=Milks|first=A.|last2=Parker|first2=D.|last3=Pope|first3=M.|year=2019|title=External ballistics of Pleistocene hand-thrown spears: experimental performance data and implications for human evolution|journal=Scientific Reports|volume=9|issue=1|page=820|bibcode=2019NatSR...9..820M|doi=10.1038/s41598-018-37904-w|pmc=6347593|pmid=30683877}}&lt;/ref&gt; ఓ ఆఫ్రికన్ అడవి గాడిద మెడపై అయిన గాయం లెవల్లోయిస్ మొన ఉన్న ఈటె వలన అయి ఉండవచ్చు. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Boëda|first=Eric|last2=Geneste|first2=J. M.|last3=Griggo|first3=C.|last4=Mercier|first4=N.|last5=Muhesen|first5=S.|last6=Reyss|first6=J. L.|last7=Taha|first7=A.|last8=Valladas|first8=H.|year=2015|title=A Levallois point embedded in the vertebra of a wild ass (''Equus africanus''): hafting, projectiles and Mousterian hunting weapons|journal=Antiquity|volume=73|issue=280|pages=394–402|citeseerx=10.1.1.453.29|doi=10.1017/S0003598X00088335}}&lt;/ref&gt; విసిరే అలవాటు కారణంగా జరిగే ఎముక అరుగుదలను నియాండర్తల్స్‌లో గమనించారు. &lt;ref name=&quot;Milks2019&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Faivre2014&quot;&gt;{{Cite journal|last=Faivre|first=J.-P.|last2=Maureille|first2=B.|last3=Bayle|first3=P.|last4=Crevecoeur|first4=I.|year=2014|title=Middle Pleistocene human remains from Tourville-la-Rivière (Normandy, France) and their archaeological context|journal=PLOS ONE|volume=9|issue=10|page=e104111|bibcode=2014PLoSO...9j4111F|doi=10.1371/journal.pone.0104111|pmc=4189787|pmid=25295956}}&lt;/ref&gt;

=== భాష ===
[[దస్త్రం:Kebara_2_skeleton_replica.jpg|alt=A disarticulated skeleton embedded in a stone slab|thumb|[[నేచురల్ హిస్టరీ మ్యూజియం, లండన్|లండన్లోని నేచురల్ హిస్టరీ మ్యూజియంలో]] [[కేబారా 2]] అస్థిపంజరం పునర్నిర్మాణం]]
నియాండర్తళ్ళు వారి శరీర నిర్మాణం కారణంగా క్వాంటల్ అచ్చులను పలకలేక పోయేవారని ఒకప్పుడు భావించారు. ఆధునిక మానవుల భాషలన్నిటిలోనూ ఈ అచ్చులు ఉన్నాయి. వారిది పెద్ద నోరు. ఈ కారణంగా నోటి లోపల నాలుక మొత్తం పట్టాలంటే, [[స్వరపేటిక]] కిందకి ఉండాల్సిన అవసరం లేదు. &lt;ref name=&quot;Lieberman1992&quot;&gt;{{Cite journal|last=Lieberman|first=P.|author-link=Philip Lieberman|year=1992|title=On Neanderthal Speech and Neanderthal Extinction|url=https://archive.org/details/sim_current-anthropology_august-october-1992_33_4/page/409|journal=Current Anthropology|volume=33|issue=4|pages=409–410|doi=10.1086/204092}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Lieberman2007&quot;&gt;{{Cite journal|last=Lieberman|first=P.|author-link=Philip Lieberman|year=2007|title=Current views on Neanderthal speech capabilities: A reply to Boe et al. (2002)|journal=Journal of Phonetics|volume=35|issue=4|pages=552–563|doi=10.1016/j.wocn.2005.07.002}}&lt;/ref&gt; అయితే, ఇదేమంత సరైన ఊహ కాదు. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Boë|first=L.-J.|last2=Heim|first2=J.-L.|last3=Honda|first3=K.|last4=Maeda|first4=S.|year=2002|title=The potential Neandertal vowel space was as large as that of modern humans|url=https://semanticscholar.org/paper/119d48663834669633724cc9069f824973f36f20|journal=Journal of Phonetics|volume=30|issue=3|pages=465–484|doi=10.1006/jpho.2002.0170}}{{Dead link|date=జూలై 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ఆధునిక మానవులకు ఉన్న స్వర ఉపకరణం, స్వర సంగ్రహాలయం వారి పూర్వీకుడైన ''హెచ్. హైడెల్బెర్గెన్సిస్‌లోనే'' ఉన్నాయి. శబ్ద ఉత్పత్తిలో ఉపయోగించే కంఠాస్థి (గొంతులో &quot;యు&quot; ఆకారంలో ఉండే ఎముక, ఇది నాలుకకు ఊతంగా ఉంటుంది. ఇంగ్లీషులో హైయోడ్) మానవుల్లాగే నియాండర్తళ్ళకు కూడా ఉందని 1983 లో కనుక్కున్నాక, వాళ్ళకు మాట్లాడే సామర్థ్యం ఉండేదని తెలిసింది. &lt;ref name=&quot;danastasio2013&quot; /&gt; ఆధునిక మానవులలో శబ్దోత్పాదక శక్తి ఇటీవలే అభివృద్ధి చెందిందనేది చాలా కాలంగా ఉన్న పరికల్పన. &lt;ref name=&quot;dediu2018&quot; /&gt; నియాండర్తళ్ళలో కంఠాస్థికి వేరే ప్రయోజనం ఉండి ఉండవచ్చని కాగ్నిటివ్ శాస్త్రవేత్త ఫిలిప్ లైబెర్మాన్, వాదించాడు. ఎందుకంటే ఇది నమిలేటపుడూ, నాలుకను కదలించడానికీ కూడా ఉపయోగ పడుతుంది. &lt;ref name=&quot;Lieberman1992&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Lieberman2007&quot; /&gt;

నియాండర్తళ్ళ భాష ఎంత సంక్లిష్టంగా ఉండేదో తెలుసుకోవడం చాలా కష్టం. కానీ వాళ్ళు కొంత సాంకేతిక, సాంస్కృతిక సంక్లిష్టతను సాధించారు కాబట్టీ, మానవులతో సంకరం చేసారు కాబట్టీ ఆధునిక మానవులతో పోలిస్తే ఎంతో కొంత సంక్లిష్టత సాధించి ఉంటారనీ భావించవచ్చు. కఠినమైన శీతోష్ణస్థితుల్లో మనుగడ సాగించాల్సిన అవసరం ఉంది కాబట్టి, స్థలాల గురించి, వేట, సేకరణల గురించీ పనిముట్ల తయారీ పద్ధతులు వంటి అంశాల గురించీ కమ్యూనికేట్ చేయాల్సిన అవసరం ఉంది కాబట్టి కొంత క్లిష్టమైన భాష - బహుశా [[సింటాక్స్|వాక్యనిర్మాణాన్ని]] ఉపయోగించడం - వారికి అవసరం. &lt;ref name=&quot;dediu2018&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Johansson|first=S.|year=2015|title=Language abilities in Neanderthals|journal=Annual Review of Linguistics|volume=1|pages=311–322|doi=10.1146/annurev-linguist-030514-124945}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Whiting2018&quot;&gt;{{Cite journal|last=Whiting|first=K.|last2=Konstantakos|first2=L.|last3=Sadler|first3=G.|last4=Gill|first4=C.|year=2018|title=Were Neanderthals Rational? A Stoic Approach|journal=Humanities|volume=7|issue=2|page=39|doi=10.3390/h7020039}}&lt;/ref&gt;

పరిమితమైన పదాలను ఉపయోగించి అనంతమైన ఆలోచనలను సమర్థవంతంగా రూపొందించగల ఆధునిక మానవుల ఊహా సామర్థ్యం (మానసిక సంశ్లేషణ) నియాండర్తళ్ళకు లేదని న్యూరో [[ఆండ్రీ వైషెడ్స్కి|సైంటిస్ట్ ఆండ్రీ వైషెడ్స్కీ]] వాదించాడు. ఇది [[ప్రవర్తనా ఆధునికత]] యొక్క లక్షణం, ఇది సుమారు 70,000 సంవత్సరాల క్రితం (&quot;ఎగువ పాతరాతియుగ విప్లవం&quot;) మానవుల్లో కనిపించిందని అతను భావించాడు. &lt;ref name=&quot;vyshedskiy&quot;&gt;{{Cite journal|last=Vyshedskiy|first=A.|year=2017|title=Language evolution to revolution: from a slowly developing finite communication system with many words to infinite modern language|url=https://riojournal.com/article/38546/|journal=bioRxiv|volume=5|pages=e38546|doi=10.1101/166520|access-date=2020-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215214524/https://riojournal.com/article/38546/|archive-date=2020-02-15|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; అయితే, ప్రవర్తనా ఆధునికత 400,000 సంవత్సరాల క్రితమే &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kissel|first=M.|last2=Fuentes|first2=A.|year=2018|title='Behavioral modernity' as a process, not an event, in the human niche|url=https://www.researchgate.net/publication/325968892|journal=Time and Mind|volume=11|issue=2|pages=163–183|doi=10.1080/1751696X.2018.1469230}}&lt;/ref&gt; మొదలైంది. బహుశా ఇది నియాండర్తళ్ళలో కూడా ఉండి ఉండవచ్చు. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Sterelny|first=K.|year=2011|title=From hominins to humans: how ''sapiens'' became behaviourally modern|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B|volume=366|issue=1566|pages=809–822|doi=10.1098/rstb.2010.0301|pmc=3048993|pmid=21320896}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Whiting2018&quot; /&gt;

=== మతం ===

==== అంత్యక్రియలు ====
[[దస్త్రం:Reconstitution_sepulture_Chapelle-aux-Saints.jpg|alt=A disarticulated skeleton in a gravelly pit|thumb|మ్యూసీ డి లా చాపెల్లె-ఆక్స్-సెయింట్స్ వద్ద లా చాపెల్లె-ఆక్స్-సెయింట్స్ 1 సమాధి యొక్క పునర్నిర్మాణం]]
నియాండర్తళ్ళు మరణించినవారికి సంకేతార్థంలో అంత్యక్రియలు చేసేవారన్న{{Rp|158–60}} వాదనలకు &lt;ref name=&quot;Stringer1993&quot; /&gt; {{Rp|158–60}} గట్టి వ్యతిరేకత వచ్చింది. &lt;ref name=&quot;Rendu2016&quot;&gt;{{Cite journal|last=Rendu|first=W.|last2=Beauval|first2=C.|last3=Crevecoeur|first3=I.|last4=Bayle|first4=P.|last5=Balzeau|first5=A.|last6=Bismuth|first6=T.|last7=Bourguignon|first7=L.|last8=Delfour|first8=G.|last9=Faivre|first9=J.-P.|year=2016|title=Let the dead speak…comments on Dibble et&amp;nbsp;al.'s reply to 'Evidence supporting an intentional burial at La Chapelle-aux-Saints'|journal=Journal of Archaeological Science|volume=69|pages=12–20|doi=10.1016/j.jas.2016.02.006}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Gargett1989&quot;&gt;{{Cite journal|last=Gargett|first=R. H.|year=1989|title=Grave Shortcomings: The Evidence for Neandertal Burial|url=https://archive.org/details/sim_current-anthropology_1989-04_30_2/page/157|journal=Current Anthropology|volume=30|issue=2|pages=157–190|doi=10.1086/203725}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Gargett1999&quot;&gt;{{Cite journal|last=Gargett|first=R. H.|year=1999|title=Middle Palaeolithic burial is not a dead issue: the view from Qafzeh, Saint-Césaire, Kebara, Amud, and Dederiyeh|url=https://semanticscholar.org/paper/25b81d7a732731299a829d2d19d6b3c816a3e700|journal=Journal of Human Evolution|volume=37|issue=1|pages=27–90|doi=10.1006/jhev.1999.0301|pmid=10375476}}{{Dead link|date=జూలై 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ఖననం ఉద్దేశపూర్వకంగా చేసినట్లు కనబడుతున్నప్పటికీ, మరణానంతర జీవితం గురించిన మత విశ్వాసమేదో అందులో ఇమిడి ఉన్నట్లు ఇది సూచించదు. మరణించిన వారి పట్ల ఉన్న మమకారం లోంచి వెలువడ్డ గొప్ప భావోద్వేగంతో ఖననం చేసి ఉండవచ్చు. &lt;ref name=&quot;wunn2001&quot;&gt;{{Cite journal|last=Wunn|first=I.|year=2001|title=Cave bear worship in the Paleolithic|url=https://www.udc.es/files/iux/almacen/articulos/cd26_art32.pdf|journal=Cadernos do Laboratorio Xeolóxico de Laxe|volume=26|pages=457–463|access-date=2020-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180410155404/http://www.udc.es/files/iux/almacen/articulos/cd26_art32.pdf|archive-date=2018-04-10|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; లేదా భౌతిక కాయాన్ని జంతువులు తినకుండా నిరోధించడానికి చేసి ఉండవచ్చు. &lt;ref name=&quot;vyshedskiy&quot; /&gt;

నైరుతి ఫ్రాన్స్‌లోని ఒక గుహలో ఒక చిన్న, కృత్రిమంగా చేసిన రంధ్రంలో లా చాపెల్లె-ఆక్స్-సెయింట్స్ 1 ను 1908 లో కనుగొన్నప్పటి నుండి నియాండర్తల్ అంత్యక్రియల అలవాటు గురించిన చర్చ చురుకుగా ఉంది. అది సంకేతార్థక ఖననం అని కొందరు చేసిన బాగా వివాదాస్పదమైంది. &lt;ref name=&quot;Rendu2014&quot;&gt;{{Cite journal|last=Rendu|first=W.|last2=Beauval|first2=C.|last3=Crevecoeur|first3=I.|last4=Bayle|first4=P.|last5=Balzeau|first5=A.|last6=Bismuth|first6=T.|last7=Bourguignon|first7=L.|last8=Delfour|first8=G.|last9=Faivre|first9=J. P.|year=2014|title=Evidence supporting an intentional Neandertal burial at La Chapelle-aux-Saints|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=111|issue=1|pages=81–86|bibcode=2014PNAS..111...81R|doi=10.1073/pnas.1316780110|pmc=3890882|pmid=24344286}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Rendu2016&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Dibble2015&quot;&gt;{{Cite journal|last=Dibble|first=H.|last2=Aldeias|first2=V.|last3=Goldberg|first3=P.|last4=Sandgathe|first4=D.|last5=Steele|first5=T. E.|year=2015|title=A critical look at evidence from La Chapelle-aux-Saints supporting an intentional burial|journal=Journal of Archaeological Science|volume=53|pages=649–657|doi=10.1016/j.jas.2014.04.019}}&lt;/ref&gt; షానిదార్ గుహ వద్ద ఉన్న మరొక సమాధిలో అనేక పూల పుప్పొడి ఉంది. అవి నిక్షేపణ సమయంలో వికసించినవై ఉండవచ్చు-యారో, సెంటారీ, రాగ్‌వోర్ట్, గ్రేప్ హైసింత్, జాయింట్ పైన్, హోలీహాక్ అనే మొక్కల పూలు కనిపించా యక్కడ. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Leroi-Gourhan|first=A.|year=1975|title=The flowers found with Shanidar IV, a Neanderthal burial in Iraq|url=https://archive.org/details/sim_science_1975-11-07_190_4214/page/562|journal=Science|volume=190|issue=4214|pages=562–564|bibcode=1975Sci...190..562L|doi=10.1126/science.190.4214.562}}&lt;/ref&gt; ఆ మొక్కల ఔషధ గుణాలను గమనించిన అమెరికన్ పురావస్తు శాస్త్రవేత్త రాల్ఫ్ సోలెక్కి, ఖననం చేసిన వ్యక్తి నాయకుడో, వైద్యుడో, [[షామానిజం|షామానో]] అయి ఉండవచ్చని అన్నాడు. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Solecki|first=R. S.|year=1975|title=Shanidar IV: a Neanderthal flower burial in northern Iraq|url=https://archive.org/details/sim_science_1975-11-28_190_4217/page/880|journal=Science|volume=190|issue=4217|pages=880–881|bibcode=1975Sci...190..880S|doi=10.1126/science.190.4217.880}}&lt;/ref&gt; అయితే, ఆ పుప్పొడిని ఎలుకల్లాంటివి ఖననం తరువాత చేర్చి ఉండడం కూడా సాధ్యమే. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Sommer|first=J. D.|year=1999|title=The Shanidar IV 'flower burial': a re-evaluation of Neanderthal burial ritual|url=https://archive.org/details/cambridge-archaeological-journal_april-october-1999_9_1-2/page/127|journal=Cambridge Archaeological Journal|volume=9|issue=1|pages=127–129|doi=10.1017/s0959774300015249}}&lt;/ref&gt;

ముఖ్యంగా పిల్లలు, శిశువుల సమాధుల్లో హస్తకృతులు, ఎముకలు వంటి వస్తువులున్నాయి. లా ఫెర్రాసీకి చెందిన నవజాత శిశువు సమాధిలో మూడు ఫ్లింట్ పారలు కనిపించాయి. సిరియాలోని డెడెరియే గుహలో శిశువు ఛాతీపై త్రిభుజాకార చెకుముకిని ఉంచారు. అముద్ గుహలోని 10 నెలల వయస్సు గల శిశువు వద్ద ఎర్ర జింక దవడ ఉంది. ఇతర జంతువుల అవశేషాలు ఇప్పుడు శకలాలుగా కనిపించాయి. ఉజ్బెకిస్తాన్ లోని టెషిక్-తాష్ 1, ఐబెక్స్ కొమ్ములతో చేసిన వృత్తం, సున్నపురాతి పలక కనిపించాయి. తల కింద ఎత్తు లాగా దీన్ని పెట్టి ఉంటారని భావించారు. &lt;ref name=&quot;Spikins2014&quot;&gt;{{Cite journal|last=Spikins|first=P.|last2=Hitchens|first2=G.|last3=Needham|first3=A.|display-authors=et al.|year=2014|title=The Cradle of Thought: Growth, Learning, Play and Attachment in Neanderthal Children|url=http://eprints.whiterose.ac.uk/83027/1/NeanderthalChildhood_OA_Images_sml.pdf|journal=Oxford Journal of Archaeology|volume=33|issue=2|pages=111–134|doi=10.1111/ojoa.12030|access-date=2020-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180724142743/http://eprints.whiterose.ac.uk/83027/1/NeanderthalChildhood_OA_Images_sml.pdf|archive-date=2018-07-24|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఉక్రెయిన్‌లోని క్రిమియాలోని కిక్-కోబాకు చెందిన ఒక పిల్లవాడి సమాధలో అలంకారం చెక్కిన చెకుముకి పెచ్చు ఉంది. అలా చెక్కడానికి చాలా నైపుణ్యం అవసరం, బహుశా దానికి కొంత సంకేత ప్రాముఖ్యత ఉండి ఉంటుంది. &lt;ref name=&quot;Majkic2018&quot;&gt;{{Cite journal|last=Majkić|first=A.|last2=d’Errico|first2=F.|last3=Stepanchuk|first3=V.|year=2018|title=Assessing the significance of Palaeolithic engraved cortexes. A case study from the Mousterian site of Kiik-Koba, Crimea|journal=PLOS ONE|volume=13|issue=5|page=e0195049|bibcode=2018PLoSO..1395049M|doi=10.1371/journal.pone.0195049|pmc=5931501|pmid=29718916}}&lt;/ref&gt; ఏదేమైనా, సమాధి వస్తువుల ప్రాముఖ్యత, విలువ అస్పష్టంగా ఉండి వివాదాస్పదంగా ఉన్నాయి. &lt;ref name=&quot;Spikins2014&quot; /&gt;

== జాత్యంతర సంకరం ==

=== ఆధునిక మానవులతో సంకరం ===
[[దస్త్రం:Homo sapiens sapiens, Oase, Rumänien (Daniela Hitzemann).jpg|alt=A dark-skinned man with black, shiny hair going down to his shoulders, a slight mustache, a goatee, brown eyes, weak eyebrows, wearing a tailored shirt and holding a long spear to support himself|thumb|ఎగువ పాతరాతియుగపు మానవుడు [[ఓస్ 2]] పునర్నిర్మాణం. సుమారు 7.3% నియాండర్తల్ DNA తో (4-6 తరాల కిందటి పూర్వీకుడు) &lt;ref name=&quot;fu&quot;&gt;{{Cite journal|last=Fu|first=Q.|last2=Hajdinjak|first2=M.|last3=Moldovan|first3=O. T.|last4=Constantin|first4=S.|last5=Mallick|first5=S.|last6=Skoglund|first6=Pontus|last7=Patterson|first7=N.|last8=Rohland|first8=N.|last9=Lazaridis|first9=I.|year=2015|title=An early modern human from Romania with a recent Neanderthal ancestor|journal=Nature|volume=524|issue=7564|pages=216–219|bibcode=2015Natur.524..216F|doi=10.1038/nature14558|pmc=4537386|pmid=26098372}}&lt;/ref&gt;]]
మొట్టమొదటి నియాండర్తల్ జన్యు శ్రేణిని 2010 లో ప్రచురించారు. నియాండర్తళ్ళకు, తొలినాళ్ళ ఆధునిక మానవులకూ మధ్య సంతానోత్పత్తి జరిగిందని ఇది గట్టిగా సూచించింది. &lt;ref name=&quot;green&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;sankararaman2012&quot;&gt;{{Cite journal|last=Sankararaman|first=S.|last2=Patterson|first2=N.|last3=Li|first3=H.|last4=Pääbo|first4=S.|author-link4=Svante Pääbo|last5=Reich|first5=D|last6=Akey|first6=J. M.|year=2012|title=The date of interbreeding between Neandertals and modern humans|journal=PLoS Genetics|volume=8|issue=10|page=e1002947|arxiv=1208.2238|bibcode=2012arXiv1208.2238S|doi=10.1371/journal.pgen.1002947|pmc=3464203|pmid=23055938}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;yan12unlik&quot;&gt;{{Cite journal|last=Yang|first=M. A.|last2=Malaspinas|first2=A. S.|last3=Durand|first3=E. Y.|last4=Slatkin|first4=M.|year=2012|title=Ancient structure in Africa unlikely to explain Neanderthal and non-African genetic similarity|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=29|issue=10|pages=2,987–2,995|doi=10.1093/molbev/mss117|pmc=3457770|pmid=22513287}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;quinto2012&quot; /&gt; అన్ని సబ్-సహారా జనాభాల జన్యువులలో నియాండర్తల్ DNA ఉంది. &lt;ref name=&quot;green&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Yotova|first=V.|last2=Lefebvre|first2=J.-F.|last3=Moreau|first3=C.|last4=Gbeha|first4=E.|last5=Hovhannesyan|first5=K.|last6=Bourgeois|first6=S.|last7=Bédarida|first7=S.|last8=Azevedo|first8=L.|last9=Amorim|first9=A.|year=2011|title=An X-Linked haplotype of Neandertal origin is present among all non-African populations|url=https://archive.org/details/sim_molecular-biology-and-evolution_2011-07_28_7/page/1957|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=28|issue=7|pages=1957–1962|doi=10.1093/molbev/msr024|pmid=21266489}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;sankararaman2014&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;qiaomei2014&quot; /&gt; ఎంత నిష్పత్తిలో అనేదానికి వివిధ అంచనాలు ఉన్నాయి: ఆధునిక యూరేషియన్లలో 1–4%, &lt;ref name=&quot;green&quot; /&gt; ఆధునిక యూరోపియన్లలో 3.4–7.9%, &lt;ref name=&quot;KLLF&quot;&gt;{{Cite journal|last=Lohse|first=Konrad|last2=Frantz|first2=Laurent A. F.|year=2013|title=Maximum likelihood evidence for Neandertal admixture in Eurasian populations from three genomes|journal=Populations and Evolution|volume=1307|page=8263|arxiv=1307.8263|bibcode=2013arXiv1307.8263L}}&lt;/ref&gt; 1.8–2.4%, ఆధునిక తూర్పు ఆసియన్లలో 2.3–2.6%. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Prüfer|first=K.|last2=de Filippo|first2=C.|last3=Grote|first3=S.|last4=Mafessoni|first4=F.|last5=Korlević|first5=P.|last6=Hajdinjak|first6=M.|display-authors=etal|year=2017|title=A high-coverage Neandertal genome from Vindija Cave in Croatia|journal=Science|volume=358|issue=6363|pages=655–658|bibcode=2017Sci...358..655P|doi=10.1126/science.aao1887|pmc=6185897|pmid=28982794}}&lt;/ref&gt; ఇంత తక్కువ శాతాలు జాత్యంతర సంకరం అరుదుగా జరిగేదని సూచిస్తాయి. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Pääbo|first=S.|author-link=Svante Pääbo|year=2015|title=The diverse origins of the human gene pool|journal=Nature Reviews Genetics|volume=16|pages=313–314|doi=10.1038/nrg3954|pmid=25982166}}&lt;/ref&gt; వారసత్వంగా వచ్చిన నియాండర్తల్ జన్యువులో, ఆధునిక యూరోపియన్లలో 25%, ఆధునిక తూర్పు ఆసియన్లలో 32% వరకూ వైరల్ రోగనిరోధక శక్తికి సంబంధించినవి కావచ్చు. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Enard|first=D.|last2=Petrov|first2=D. A.|year=2018|title=Evidence that RNA viruses drove of adaptive introgression between Neanderthals and modern humans|journal=Cell|volume=175|issue=2|pages=360–371|doi=10.1016/j.cell.2018.08.034|pmc=6176737|pmid=30290142}}&lt;/ref&gt; మొత్తం మీద, నియాండర్తల్ జన్యువులో సుమారు 20% ఆధునిక మానవ జన్యు కొలనులో మనుగడలో ఉన్నట్లు తెలుస్తుంది. &lt;ref name=&quot;vernot2014&quot; /&gt;

అయితే, వారి జనాభా తక్కువగా ఉండడం వలన, [[సహజ ఎంపిక]]లో సమర్థత తగ్గడం వలనా, నియాండర్తళ్ళలో అనేక బలహీనమైన, హానికరమైన ఉత్పరివర్తనాలు చేరుకున్నాయి. ఇవి చాలా పెద్ద మానవ జనాభాలో ప్రవేశించాయి; తొలి సంకర జనాభాకు, సమకాలీన మానవులతో పోలిస్తే శారీరిక దార్ఢ్యత 94% తగ్గి ఉండవచ్చు. ఇదే కొలమానం ప్రకారం, నియాండర్తల్స్ దార్ఢ్యత గణనీయంగా పెరిగి ఉండవచ్చు. &lt;ref name=&quot;juric&quot; /&gt; టర్కీలోని పురాతన జన్యువులపై 2017 లో చేసిన అధ్యయనంలో [[ఉదరకుహర వ్యాధి]], [[మలేరియా]] తీవ్రత, [[కోస్టెల్లో సిండ్రోమ్|కోస్టెల్లో సిండ్రోమ్‌తో]] వీటికి సంబంధం ఉందని కనుగొన్నారు. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Taskent|first=R. O.|last2=Alioglu|first2=N. D.|last3=Fer|first3=E.|display-authors=et al.|year=2017|title=Variation and functional impact of Neanderthal ancestry in Western Asia|journal=Genome Biology and Evolution|volume=9|issue=12|pages=3516–3624|doi=10.1093/gbe/evx216|pmc=5751057|pmid=29040546}}&lt;/ref&gt; ఏదేమైనా, కొన్ని జన్యువులు ఆధునిక మానవ యూరోపియన్లు పర్యావరణానికి అనుగుణంగా మారటానికి సహాయపడి ఉండవచ్చు; ఎరుపు జుట్టు, తేలికపాటి చర్మంతో ముడిపడివున్న MC1R జన్యువు యొక్క Val92Met వేరియంట్ నియాండర్తల్స్ నుండి వారికి సంక్రమించి ఉండవచ్చు &lt;ref name=&quot;Ding2014&quot;&gt;{{Cite journal|last=Ding|first=Q.|last2=Hu|first2=Y.|last3=Xu|first3=S.|last4=Wang|first4=C.-C.|last5=Li|first5=H.|last6=Zhang|first6=R.|last7=Yan|first7=S.|last8=Wang|first8=J.|last9=Jin|first9=L.|year=2014|title=Neanderthal origin of the haplotypes carrying the functional variant Val92Met in the MC1R in modern humans|url=https://archive.org/details/molecular-biology-and-evolution_2014-08_31_8/page/1994|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=31|issue=8|pages=1994–2003|doi=10.1093/molbev/msu180|pmid=24916031}}&lt;/ref&gt; అయితే, ఈ జన్యువు నియాండర్తల్స్‌లో చాలా అరుదుగా ఉన్నందున ఈ భావన ప్రశ్నార్థకంగా ఉంది. &lt;ref name=&quot;dannemann&quot;&gt;{{Cite journal|last=Dannemann|first=M.|last2=Kelso|first2=J.|year=2017|title=The contribution of Neanderthals to phenotypic variation in modern humans|journal=The American Journal of Human Genetics|volume=101|issue=4|pages=578–589|doi=10.1016/j.ajhg.2017.09.010|pmc=5630192|pmid=28985494}}&lt;/ref&gt; పైగా [[హోలోసీన్]] వచ్చేవరకు ఆధునిక మానవులలో తెల్ల చర్మం లేదు. &lt;ref name=&quot;Allentoft2015&quot;&gt;{{Cite journal|last=Allentoft|first=M. E.|last2=Sikora|first2=M.|year=2015|title=Population genomics of Bronze Age Eurasia|url=https://depot.ceon.pl/handle/123456789/13155|journal=Nature|volume=522|issue=7,555|pages=167–172|bibcode=2015Natur.522..167A|doi=10.1038/nature14507|pmid=26062507}}&lt;/ref&gt;[[రోగ నిరోధక వ్యవస్థ|రోగనిరోధక వ్యవస్థ]]కు సంబంధించిన అనేక జన్యువులు - &lt;ref name=&quot;Segurel2014&quot; /&gt; వంటి OAS1, &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Mendez|first=F. L.|last2=Watkins|first2=J. C.|last3=Hammer|first3=M. F.|year=2013|title=Neandertal origin of genetic variation at the cluster of OAS immunity genes|url=https://archive.org/details/sim_molecular-biology-and-evolution_2013-04_30_4/page/n65|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=30|issue=4|pages=798–801|doi=10.1093/molbev/mst004|pmid=23315957}}&lt;/ref&gt; STAT2, &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Mendez|first=F. L.|last2=Watkins|first2=J. C.|last3=Hammer|first3=M. F.|year=2012|title=A haplotype at STAT2 introgressed from Neanderthals and serves as a candidate of positive selection in Papua New Guinea|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2012-08-10_91_2/page/265|journal=American Journal of Human Genetics|volume=91|issue=2|pages=265-274|doi=10.1016/j.ajhg.2012.06.015|pmc=3415544|pmid=22883142}}&lt;/ref&gt; TLR6, TLR1, TLR10, &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Dannemann|first=M.|last2=Andrés|first2=A. A.|last3=Kelso|first3=J.|year=2016|title=Introgression of Neandertal- and Denisovan-like haplotypes contributes to adaptive variation in human toll-like receptors|journal=American Journal of Human Genetics|volume=98|issue=1|pages=22–33|doi=10.1016/j.ajhg.2015.11.015|pmc=4716682|pmid=26748514}}&lt;/ref&gt; రోగనిరోధక ప్రతిస్పందనకు సంబంధించినవీ &lt;ref name=&quot;Nedelec2016&quot; /&gt; {{Efn|OAS1 and STAT2 both are associated with fighting viral inflections (interferons), and the listed [[toll-like receptor]]s allow cells to identify bacterial, fungal, or parasitic pathogens. African origin is also correlated with a stronger inflammatory response.}} - ఆధునిక మానవుల్లోకి సంక్రమించినట్లు కనిపిస్తుంది. ఇది వారికి వలసలు పోవడంలో సాయపడి ఉండవచ్చు.

లింకేజ్ డిస్క్విలిబ్రియం మ్యాపింగ్ ప్రకారం, ఆధునిక మానవ జన్యువులోకి చివరి నియాండర్తల్ జన్యు ప్రవాహం 86–37 వేల సంవత్సరాల క్రితం సంభవించింది. కానీ ఇది 65–47 వేల సంవత్సరాల క్రితం జరిగి ఉండడానికి చాలా ఎక్కువ అవకాశం ఉంది. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Sankararaman|first=S.|last2=Patterson|first2=N.|last3=Li|first3=H.|last4=Pääbo|first4=S.|author-link4=Svante Pääbo|last5=Reich|first5=D.|year=2012|title=The Date of Interbreeding between Neandertals and Modern Humans|journal=PLoS Genetics|volume=8|issue=10|page=e1002947|arxiv=1208.2238|bibcode=2012arXiv1208.2238S|doi=10.1371/journal.pgen.1002947|pmc=3464203|pmid=23055938}}&lt;/ref&gt; అయితే, సుమారు 40 వేల సంవత్సరాల క్రితం నాటి ఆధునిక మానవ శిలాజం [[ఓస్ 2]] లో 6-9% ([[పాయింట్ అంచనా]] 7.3%) వరకూ నియాండర్తల్ DNA కలిగి ఉన్నట్లు కనుగొన్నారు. దీన్ని బట్టి ఆ వ్యక్తికి నియాండర్తల్ పూర్వీకుడు నాలుగు నుండి ఆరు తరాల ముందువారని తెలుస్తుంది. &lt;ref name=&quot;fu&quot; /&gt; కానీ ఈ సంకర రొమేనియన్ జనాభా అంశ, తరువాతి యూరోపియన్ల జన్యువుల్లో అంతగా ఉన్నట్లు కనిపించడం లేదు. &lt;ref name=&quot;fu&quot; /&gt;

2016 లో, డెనిసోవా గుహలో లభించిన నియాండర్తల్ శిలాజాల డిఎన్ఎను పరిశీలిస్తే, 1,00,000 సంవత్సరాల క్రితం జాత్యంతర సంపర్కం జరిగినట్లు తేలింది. 1,20,000 సంవత్సరాల క్రితమే అంతకుముందు వలస వచ్చిన ''హెచ్. సేపియన్లతో'' వీరు జాత్యంతర సంతానోత్పత్తి చేసినట్లు లెవాంట్ వంటి ప్రదేశాలలో ఆధారాలు లభించాయి. &lt;ref name=&quot;Kuhlwilm&quot; /&gt; ఆఫ్రికా బయట, తొట్టతొలి ''H. సేపియన్'' అవశేషాలు మిస్లియా గుహలోను (194 - 177 వేల సంవత్సరాల క్రితం) [[స్కుల్ మరియు కఫ్జే హోమినిన్స్|స్ఖూల్, కఫ్జే]] ల లోనూ (120-90 వేల సంవత్సరాల క్రితం) లభించాయి. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Hershkovitz|first=I.|last2=Weber|first2=G. W.|last3=Quam|first3=R.|last4=Duval|first4=M.|last5=Grün|first5=R.|year=2018|title=The earliest modern humans outside Africa|url=https://www.researchgate.net/publication/322706982|journal=Science|volume=359|issue=6374|pages=459|bibcode=2018Sci...359..456H|doi=10.1126/science.aap8369|pmid=29371468}}&lt;/ref&gt; అయితే, జర్మని లోని [[హోహ్లెన్‌స్టెయిన్-స్టేడెల్ కేవ్|హోలెన్‌స్టెయిన్-స్టేడెల్ గుహ]]లోని నియాండర్తళ్ళ mtDNA ఇటీవలి నియాండర్తల్‌లతో పోలిస్తే చాలా భిన్నంగా ఉంది. బహుశా 316–219 వేల సంవత్సరాల క్రితాల మధ్య మానవ mtDNA చొరబడడం వల్ల కావచ్చు లేదా అవి జన్యుపరంగా విడిపోయినందు వలన కావచ్చు. &lt;ref name=&quot;Peyrégne&quot; /&gt; ఏది ఏమైనప్పటికీ, ఈ మొదటి సంతానోత్పత్తి సంఘటనల జాడలు ఆధునిక మానవ జన్యువులలో కనబడలేదు. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Pagani|first=L.|year=2016|title=Genomic analyses inform on migration events during the peopling of Eurasia|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=238–242|bibcode=2016Natur.538..238P|doi=10.1038/nature19792|pmc=5164938|pmid=27654910}}&lt;/ref&gt;

ఆధునిక జనాభాలో నియాండర్తల్-ఉత్పన్న mtDNA (ఇది తల్లి నుండి బిడ్డకు సంక్రమిస్తుంది) లేకపోవడం వల్ల, &lt;ref name=&quot;Serre2004&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;luo2018&quot;&gt;{{Cite journal|last=Luo|first=S.|last2=Valencia|first2=C. A.|last3=Zhang|first3=J.|last4=Lee|first4=N.-C.|last5=Slone|first5=J.|last6=Gui|first6=B.|last7=Wang|first7=X.|last8=Li|first8=Z.|last9=Dell|first9=S.|year=2018|title=Biparental inheritance of mitochondrial DNA in humans|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=115|issue=51|pages=13039–13044|doi=10.1073/pnas.1810946115|pmc=6304937|pmid=30478036}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;KringsStone1997&quot; /&gt; ఆధునిక మానవ మగవారితో జతకట్టిన నియాండర్తల్ ఆడవారికి సంతానం అరుదుగా కలిగేదని లేదా అసలే కలగలేదనీ, ఆధునిక మానవ స్త్రీలు నియాండర్తల్ మగవారితో సంతాన ప్రాప్తి పొందారనీ సూచిస్తుంది. &lt;ref name=&quot;mason2011&quot;&gt;{{Cite journal|last=Mason|first=P. H.|last2=Short|first2=R. V.|year=2011|title=Neanderthal-human hybrids|journal=Hypothesis|volume=9|page=e1|doi=10.5779/hypothesis.v9i1.215}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;luo2018&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;currat2004&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;SankararamanMallick2016&quot; /&gt; ఆధునిక మానవులలో నియాండర్తల్-ఉత్పన్నమైన Y- క్రోమోజోములు లేకపోవడం వల్ల (ఇది తండ్రి నుండి కొడుకుకు సంక్రమిస్తుంది), ఆధునిక జనాభాకు దోహదం చేసిన పూర్వజ సంకర సంతానం ప్రధానంగా ఆడవారని, లేదా నియాండర్తల్ Y- క్రోమోజోమ్ ''హెచ్. సేపియన్లకు'' సరిపడక అంతరించిపోయిందని భావించవచ్చు. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Mendez|first=F. L.|last2=Poznik|first2=G. D.|last3=Castellano|first3=S.|last4=Bustamante|first4=C. D.|year=2016|title=The Divergence of Neandertal and Modern Human Y Chromosomes|journal=American Journal of Human Genetics|volume=98|issue=4|pages=728–734|doi=10.1016/j.ajhg.2016.02.023|pmc=4833433|pmid=27058445}}&lt;/ref&gt;

జాత్యంతర సంకర సిద్ధాంత వ్యతిరేకులు, జన్యు సారూప్యత అనేది ఉమ్మడి పూర్వీకుల అవశేషం మాత్రమేననీ, దానికి మూలం జాత్యంతర సంతానోత్పత్తి కాదనీ వాదిస్తున్నారు, &lt;ref name=&quot;Lowery_et_al_2013&quot;&gt;{{Cite journal|last=Lowery|first=Robert K.|last2=Uribe|first2=Gabriel|last3=Jimenez|first3=Eric B.|last4=Weiss|first4=Mark A.|last5=Herrera|first5=Kristian J.|last6=Regueiro|first6=Maria|last7=Herrera|first7=Rene J.|year=2013|title=Neanderthal and Denisova genetic affinities with contemporary humans: Introgression versus common ancestral polymorphisms|journal=Gene|volume=530|issue=1|pages=83–94|doi=10.1016/j.gene.2013.06.005|pmid=23872234}}&lt;/ref&gt; అయితే, సబ్-సహారా ఆఫ్రికన్లకు నియాండర్తల్ DNA ఎందుకు లేదో వివరించడంలో విఫలమవడం వలన ఈ వాదన తప్పయ్యే అవకాశం ఎక్కువ. &lt;ref name=&quot;yan12unlik&quot; /&gt; మానవ శాస్త్రవేత్త జాన్ డి. హాక్స్, జన్యు సారూప్యతకు ఉమ్మడి వంశపారంపర్యత, జాత్యంతర సంతానోత్పత్తి రెండూ కారణం కావచ్చనీ, వీటిలో ఏ ఒక్కటో మాత్రమే కాదనీ వాదించాడు. &lt;ref name=&quot;HawksAnnuRev&quot;&gt;{{Cite journal|last=Hawks|first=J. D.|author-link=John D. Hawks|year=2013|title=Significance of Neandertal and Denisovan genomes in human evolution|journal=Annual Review of Anthropology|volume=42|pages=433–49|doi=10.1146/annurev-anthro-092412-155548}}&lt;/ref&gt;

=== డెనిసోవాన్స్‌తో సంకరం ===
[[దస్త్రం:Homo-Stammbaum,_Version_Stringer-en.svg|ఎడమ|thumb|[[క్రిస్ స్ట్రింగర్]] రూపొందించిన ''[[హోమో]]'' కుటుంబ వృక్షం. అడ్డు అక్షం భౌగోళిక స్థానాన్ని, నిలువు అక్షం సమయాన్ని (మిలియన్ల సంవత్సరాల క్రితం) సూచిస్తాయి. {{Efn|''Homo floresiensis'' originated in an unknown location from unknown ancestors and reached remote parts of Indonesia. ''Homo erectus'' spread from Africa to western Asia, then east Asia and Indonesia; its presence in Europe is uncertain, but it gave rise to ''Homo antecessor'', found in Spain. ''Homo heidelbergensis'' originated from ''Homo erectus'' in an unknown location and dispersed across Africa, southern Asia and southern Europe (other scientists interpret fossils, here named ''heidelbergensis'', as late ''erectus''). Humans spread from Africa to western Asia and then to Europe and southern Asia, eventually reaching Australia and the Americas. In addition to Neanderthals and Denisovans, a third gene flow of archaic Africa origin is indicated at the right.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1038/485033a |bibcode=2012Natur.485...33S |pmid=22552077 |title=Evolution: what makes a modern human |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2012-05-03_485_7396/page/32 |year=2012 |journal=Nature |last1=Stringer |first1=C. |volume=485 |issue=7396 |pages=33–35}}&lt;/ref&gt;}}]]
ఆధునిక మానవులతో పోలిస్తే నియాండర్తళ్ళు, డెనిసోవాన్లు ఒకరికొకరు దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉన్నారని nDNA నిర్ధారిస్తున్నప్పటికీ, నియాండర్తళ్ళు, ఆధునిక మానవులు మరింత ఇటీవలి mtDNA ఉమ్మడి పూర్వీకులు కలిగి ఉన్నారు. దీనికి బహుశా డెనిసోవాన్లు, కొన్ని తెలియని మానవ జాతుల మధ్య సంతానోత్పత్తి కారణం కావచ్చు. ఉత్తర స్పెయిన్‌లోని సిమా డి లాస్ హ్యూసోస్ లో లభించిన 4,00,000 సంవత్సరాల క్రితం నాటి నియాండర్తల్ లాంటి మానవుల MtDNA ను పరిశీలిస్తే, వారికి నియాండర్తళ్ళతో కంటే డెనిసోవాన్లతోనే ఎక్కువ సంబంధం కలిగి ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. యురేషియాలో లభించిన ఇదే కాలానికి చెందిన అనేక నియాండర్తల్ లాంటి శిలాజాలను తరచూ ''హెచ్. హైడెల్బెర్గెన్సిస్ గా'' వర్గీకరిస్తూంటారు. వీటిలో కొన్ని మునుపటి మానవుల అవశేష జనాభా కావచ్చు, ఇవి డెనిసోవాన్లతో సంకరం జరిపి ఉండవచ్చు. &lt;ref name=&quot;PaabomtDNA&quot;&gt;{{Cite journal|last=Pääbo|first=S.|author-link=Svante Pääbo|year=2014|title=A mitochondrial genome sequence of a hominin from Sima de los Huesos|url=https://eprints.ucm.es/27979/1/nature12788.pdf|journal=Nature|volume=505|issue=7483|pages=403–406|bibcode=2014Natur.505..403M|doi=10.1038/nature12788|pmid=24305051|access-date=2020-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170812220626/http://eprints.ucm.es/27979/1/nature12788.pdf|archive-date=2017-08-12|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; సుమారు 1,24,000 సంవత్సరాల క్రితం నాటి జర్మన్ నియాండర్తల్ నమూనాను వివరించడానికి కూడా ఇది ఉపయోగ పడుతుంది. దీని MtDNA ఇతర నియాండర్తల్‌ల నుండి (సిమా డి లాస్ హ్యూసోస్ మినహా) 2,70,000 సంవత్సరాల క్రితం వేరుపడింది. అయితే దాని [[జన్యుసంబంధమైన DNA|జన్యు DNA]] మాత్రం 1,50,000 సంవత్సరాల క్రితం కన్నా తక్కువ వైవిధ్యాన్ని సూచించింది. &lt;ref name=&quot;Peyrégne&quot; /&gt;

డెనిసోవా గుహలో లభించిన ఒక డెనిసోవన్ జన్యువు సీక్వెన్సింగ్ చేసినపుడు, దాని జన్యువులో 17% నియాండర్తల్ అంశ ఉందని తేలింది. &lt;ref name=&quot;Pennisi&quot; /&gt; ఈ నియాండర్తల్ డిఎన్‌ఎ క్రోయేషియాలోని విండిజా గుహ లోను, కాకసస్‌లోని మెజ్మైస్కాయ గుహ లోనూ దొరికిన నియాండర్తళ్ళ కంటే, అదే గుహలో లభించిన 120,000 సంవత్సరాల నాటి నియాండర్తల్ ఎముక డిఎన్‌ఎనే ఎక్కువగా పోలి ఉంది. దీన్ని బట్టి సంకరం స్థానికంగానే ఉందని తెలుస్తుంది. &lt;ref name=&quot;Prufer2014&quot; /&gt;

90,000 సంవత్సరాల నాటి [[డెనిసోవా 11]] విషయంలో, ఆమె తండ్రి ఈ ప్రాంతంలోని ఇటీవలి నివాసితులకు సంబంధించిన డెనిసోవన్ అనీ, ఆమె తల్లి క్రొయేషియాలోని విండిజా గుహలోని ఇటీవలి యూరోపియన్ నియాండర్తల్‌లకు సంబంధించిన నియాండర్తల్ అనీ కనుగొన్నారు. తొలి తరానికి చెందిన సంకర సంతతిని కనుగొనడంతో ఈ జాతుల మధ్య సంకరం చాలా సాధారణం అనీ, యురేషియా అంతటా నియాండర్తళ్ళ వలసలు 120,000 సంవత్సరాల క్రితం తరువాత కొంతకాలానికి జరిగాయనీ తెలుస్తుంది. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Warren, Matthew|year=2018|title=Mum's a Neanderthal, dad's a Denisovan: first discovery of an ancient-human hybrid|journal=Nature|volume=560|issue=7719|pages=417–418|bibcode=2018Natur.560..417W|doi=10.1038/d41586-018-06004-0|pmid=30135540}}&lt;/ref&gt;

== విలుప్తి ==
[[దస్త్రం:SpanienEbro.jpg|alt=Black and white satellite image of the Iberian Peninsula, but the Ebro River valley at the Spain/France border uses red to blue colours to indicate topography and elevation|thumb|ఉత్తర స్పెయిన్‌లోని ఎబ్రో నదిని వివరంగా చూపే మ్యాప్]]
{{ప్రధాన వ్యాసం|నియాండర్తల్ విలుప్తి}}నియాండర్తళ్ళు 41,000 - 39,000 సంవత్సరాల క్రితాల మధ్య అంతరించి పోయినట్లు భావిస్తున్నారు. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Agusti|first=J.|last2=Rubio-Campillo|first2=X.|year=2017|title=Were Neanderthals responsible for their own extinction?|journal=Quaternary International|volume=431|pages=232–237|bibcode=2017QuInt.431..232A|doi=10.1016/j.quaint.2016.02.017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;higham2014&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;higham2011&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;pinhasi2011&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;galvan2014&quot; /&gt; జిబ్రాల్టర్‌లో కొందరు నియాండర్తల్‌లు -జాఫరాయా (30,000 సం.) &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Fontugne|first=M.|last2=Reyss|first2=J. L.|last3=Ruis|first3=C. B.|last4=Lara|first4=P. M.|year=1995|title=The Mousterian site of Zafarraya (Granada, Spain): dating and implications on the palaeolithic peopling processes of Western Europe|journal=Comptes Rendus de l'Académie des Sciences|volume=321|issue=10|pages=931–937}}&lt;/ref&gt;, గోర్హామ్స్ గుహ (28,000 సం) &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Finlayson|first=C.|last2=Pacheco|first2=F. G.|year=2006|title=Late survival of Neanderthals at the southernmost extreme of Europe|journal=Nature|volume=443|issue=7,113|pages=850–853|bibcode=2006Natur.443..850F|doi=10.1038/nature05195|pmid=16971951}}&lt;/ref&gt; ల లోని వారు- ఆ తరువాత కాలానికి చెందినవారని తేలింది. భౌగోళిక అవరోధంగా ఉన్న ఎబ్రో నది వలన ఐబీరియాలో ఆశ్రయం పొంది ఉండవచ్చనే పరికల్పనకు ఇది దారితీసింది. ఇవి ప్రత్యక్ష డేటింగ్‌ ద్వారా కాకుండా, అస్పష్టమైన హస్తకృతులపై ఆధారపడి ఉన్నందున ఈ తేదీలు తప్పుయి ఉండవచ్చు. &lt;ref name=&quot;galvan2014&quot; /&gt; యురల్ పర్వతాలలో 34–31 వేల సంవత్సరాల నాటి మౌస్టేరియన్ రాతి పనిముట్లు లభించడం, ఆధునిక మానవులు అప్పటికి ఇంకా ఐరోపా ఉత్తర ప్రాంతాలలో వలస రాకపోవడం వంటి ఆధారాల ప్రకారం అక్కడ ఆ కాలంలో నియాండర్తళ్ళు జీవించి ఉన్నారనే వాదన ఉంది. &lt;ref name=&quot;slimak2011&quot;&gt;{{Cite journal|last=Slimak|first=L.|last2=Svendsen|first2=J. I.|last3=Mangerud|first3=J.|last4=Plisson|first4=H.|year=2011|title=Late Mousterian persistence near the Arctic Circle|url=https://archive.org/details/sim_science_2011-05-13_332_6031/page/840|journal=Science|volume=332|issue=6031|pages=841–845|bibcode=2011Sci...332..841S|doi=10.1126/science.1203866|jstor=29784275|pmid=21566192}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;zwyns2012&quot;&gt;{{Cite journal|last=Zwyns|first=N.|year=2012|title=Comment on Late Mousterian persistence near the Arctic Circle|url=https://archive.org/details/sim_science_2012-01-13_335_6065/page/166|journal=Science|volume=335|issue=6065|page=167|bibcode=2012Sci...335..167Z|doi=10.1126/science.1209908|pmid=22246757}}&lt;/ref&gt; అయితే, 40,000 సంవత్సరాల క్రితం నాటి ఆధునిక మానవ అవశేషాలు ఉత్తర సైబీరియన్ మామోంటోవయ కుర్యా స్థలంలో లభించాయి. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Pavlov|first=P.|last2=Svendsen|first2=J. I.|last3=Indrelid|first3=S.|year=2001|title=Human presence in the European Arctic nearly 40,000 years ago|journal=Nature|volume=413|issue=6,851|pages=64–67|bibcode=2001Natur.413...64P|doi=10.1038/35092552|pmid=11544525}}&lt;/ref&gt;

అంతరించిపోవడానికి కారణం ఏమైనప్పటికీ, 38,000 సంవత్సరాల క్రితం నాటి శిలాజ రికార్డులో మౌస్టేరియన్ రాతి సాంకేతిక పరిజ్ఞానం స్థానంలో ఆధునిక మానవ ఆరిగ్నేసియన్ రాతి సాంకేతిక పరిజ్ఞానం చేరడాన్ని బట్టి, నియాండర్తళ్ళ స్థానాన్ని ఆధునిక మానవులు అక్రమించారని తెలుస్తోంది. &lt;ref name=&quot;finlayson2007&quot; /&gt; 45-43 వేల సంవత్సరాల క్రితం నాటి ఆధునిక మానవ అవశేషాలను ఇటలీ &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Benazzi|first=S.|last2=Douka|first2=K.|last3=Fornai|first3=C.|last4=Bauer|first4=C.C.|last5=Kullmer|first5=O.|last6=Svoboda|first6=J.Í.|last7=Pap|first7=I.|last8=Mallegni|first8=F.|last9=Bayle|first9=P.|year=2011|title=Early dispersal of modern humans in Europe and implications for Neanderthal behaviour|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2011-11-24_479_7374/page/524|journal=Nature|volume=479|issue=7374|pages=525–528|bibcode=2011Natur.479..525B|doi=10.1038/nature10617|pmid=22048311}}&lt;/ref&gt;, బ్రిటన్, &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Higham|first=T.|last2=Compton|first2=T.|last3=Stringer|first3=C.|last4=Jacobi|first4=R.|last5=Shapiro|first5=B.|last6=Trinkaus|first6=E.|last7=Chandler|first7=B.|last8=Gröning|first8=F.|last9=Collins|first9=C.|year=2011|title=The earliest evidence for anatomically modern humans in northwestern Europe|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2011-11-24_479_7374/page/520|journal=Nature|volume=479|issue=7374|pages=521–4|bibcode=2011Natur.479..521H|doi=10.1038/nature10484|pmid=22048314}}&lt;/ref&gt; లలో కనుగొన్నారు. ఆధునిక మానవుల ఈ వలసలో వారు నియాండర్తల్‌ల స్థానాన్ని ఆక్రమించారు. &lt;ref name=&quot;higham2014&quot; /&gt; గ్రీసు లోని ఎపిడిమా గుహలో లభించిన 2,10,000 సంవత్సరాల క్రితం నాటి పుర్రె శకలాలను, నియాండర్తళ్ళకు చెందినవని భావించిన వాటిని, 2019 లో పునః విశ్లేషణ చేసినపుడు అవి ఒక ఆధునిక మానవుడికి చెందినవని తేలింది. లక్ష సంవత్సరాలక్రితమే హోమో సేపియన్లు నియాండర్తళ్ళతో లైంగికసంపర్కంలో ఉన్నారని DNA ఆధారాలు సూచించాయి. అంటే ఐరోపాలోకి మానవ వలసలు అనేక సార్లు జరిగిందని తెలుస్తోంది. అపిడిమా గుహలో 1,70,000 సంవత్సరాల క్రితం నాటి నియాండర్తల్ పుర్రె లభించింది. దీన్ని బట్టి తొలి వలసల్లో వచ్చిన ''హెచ్. సేపియన్ల'' స్థానాన్ని, 40,000 సంవత్సరాల క్రితం ''హెచ్. సేపియన్లు'' మళ్ళీ వలస వచ్చే వరకూ, నియాండర్తళ్ళు ఆక్రమించారని ఇది సూచిస్తుంది. &lt;ref name=&quot;NAT-20190710&quot;&gt;{{Cite journal|last=Harvati|first=K.|display-authors=et al.|year=2019|title=Apidima Cave fossils provide earliest evidence of ''Homo sapiens'' in Eurasia|journal=Nature|volume=571|issue=7766|pages=500–504|doi=10.1038/s41586-019-1376-z|pmid=31292546}}&lt;/ref&gt;

=== ఆధునిక మానవులు ===
[[దస్త్రం:Expansion_of_early_modern_humans_from_Africa.jpg|thumb|[[హోమో సేపియన్స్|తొలి ఆధునిక మానవులు]] నియాండర్తళ్ళ స్థానాన్ని ఆక్రమించడం.]]

==== సర్వనాశనం ====
1911 లో, నియాండర్తళ్ళ స్వాభావిక బలహీనత కారణంగా ఆధునిక మానవులు ఐరోపాను నియాండర్తల్ నుండి బలవంతంగా ఆక్రమించారని సూచించిన మొదటి వ్యక్తి బౌల్. &lt;ref name=&quot;boule&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/b22463355/page/n5|title=L'homme fossile de La Chapelle-aux-Saints|last=Boule|first=M.|publisher=Masson|year=1911|pages=1–62|language=fr|trans-title=Fossil man from La Chapelle-aux-Saints|author-link=Marcellin Boule}}&lt;/ref&gt; ఈ పొరపాటు భావన &lt;ref name=&quot;hayden2012&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;papagianni2015&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;drell2000&quot; /&gt; దశాబ్దాల పాటు వ్యాప్తిలో ఉంది. మానవ చరిత్రలో సాంకేతికంగా అభివృద్ధి చెందిన సంస్కృతి (ఆధునిక మానవులు) తక్కువ అభివృద్ధి చెందిన సంస్కృతిని (నియాండర్తల్) కలిసినప్పుడు పోటీలో తొలగిపోవడం తరచూ జరుగుతుందని 1992 లో, జారెడ్ డైమండ్ తన పుస్తకం ''ది థర్డ్ చింపాంజీలో'' పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;thirdchimp&quot; /&gt; అయితే, శిలాజ రికార్డులో నియాండర్తల్, మానవుల మధ్య హింస గురించిన ప్రసక్తి కనిపించలేదు. దీనిని వివరించడానికి, 1999 లో, సైనిక చరిత్రకారుడు అజర్ గాట్, బహిరంగ [[జెనోసైడ్|మారణహోమానికి]] బదులుగా, ఆధునిక మానవులు బలప్రదర్శన ద్వారా నియాండర్తల్‌లను భయపెట్టి, అనుకూలమైన నివాస స్థానాల నుండి తరిమి కొట్టారని, ఈ ప్రదర్శనలు పనిచేయనప్పుడు వారిని ఊచకోత కోశారనీ అన్నాడు. పరస్పర శాంతియుత సంపర్కాలు జరిగినప్పటికీ, దూకుడుగా ఉండేవే ప్రధానంగా ఉండేవనీ, ఇదే వారి విలుప్తికి దారితీసిందనీ అతడు అన్నాడు. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Gat|first=A.|author-link=Azar Gat|year=1999|title=Social Organization, Group Conflict and the Demise of Neanderthals|url=https://archive.org/details/sim_mankind-quarterly_summer-1999_39_4/page/437|journal=Mankind Quarterly|volume=39|issue=4|pages=437–454}}&lt;/ref&gt;

నియాండర్తల్ / మానవ సంపర్కానికి మొదటి ఆధారం, 2009 లో ఫ్రాన్స్‌లోని ఆధునిక-మానవ-నివాసమైన (ఆరిగ్నేసియన్ సాంకేతిక పరిజ్ఞానం సూచించిన) లెస్ రోయిస్ గుహలో లభించిన యువ నియాండర్తల్‌ కింది దవడ. దీనితో పాటు ఆ గుహలో దొరికిన రెయిన్ డీర్ ఎముకలపై కనిపించిన గాట్ల లాగానే ఉన్న గుర్తులు ఈ దవడపై కూడా కనిపించాయి. మానవుడు నియాండర్తళ్ళను వేటాడడానికి, నియాండర్తల్ తలలను చెక్కి ట్రోఫీలుగా ఉంచుకోడానికి, పూడ్చిపెట్టే ముందు దంతాలను పీకెయ్యడానికీ ఇవి సూచికలు కావచ్చు. ఇతర ఆరిగ్నేసియన్ స్థలాల్లో కూడా చనిపోయాక దంతాలను పీకిన ఆధారాలు ఉండడాన్ని బట్టి (ఇది జరిగింది ఆధునిక మానవులకు) ఈ చివరి దానికే ఎక్కువ సంభావ్యత ఉంది. ఇలా పీకిన దంతాలను బహుశా ఆభరణాలుగా ఉపయోగించి ఉంటారు. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Rozzi|first=F. V. R.|last2=d'Errico|first2=F.|last3=Vanhaeren|first3=M.|year=2009|title=Cutmarked human remains bearing Neandertal features and modern human remains associated with the Aurignacian at Les Rois|url=http://www.isita-org.com/jass/contents/2009%20vol87/PDF/On-Line_bassa/JASs2009_06_RamirezRozzi.pdf|journal=Journal of Anthropological Science|volume=87|pages=153–185|pmid=19663173|access-date=2020-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20190605145422/http://www.isita-org.com/jass/Contents/2009%20vol87/PDF/On-Line_bassa/JASs2009_06_RamirezRozzi.pdf|archive-date=2019-06-05|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

షానిదార్ 3 శిలాజానికి చెందిన నియాండర్తల్ మనిషి ఆయుధంతో పొడిచిన పోటు వలన అయిన గాయం కారణంగా మరణించాడు. ఈ గాయం దూరం నుండి విసరగలిగే, తేలికైన ఆయుధం వలన ఏర్పడింది. ఈ సాంకేతిక పరిజ్ఞానం ''హెచ్. సేపియన్స్‌కు'' మాత్రమే ఉండేది. కాబట్టి ఇది నియాండర్తల్, ఆధునిక మానవుల మధ్య జరిగిన హింసకు సూచికగా భావించవచ్చు. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Churchill|first=S. E.|last2=Franciscus|first2=R. G.|last3=McKean-Peraza|first3=H. A.|last4=Daniel|first4=J. A.|last5=Warren|first5=B. R.|year=2009|title=Shanidar 3 Neandertal rib puncture wound and paleolithic weaponry|journal=Journal of Human Evolution|volume=57|issue=2|pages=163–178|doi=10.1016/j.jhevol.2009.05.010|pmid=19615713}}&lt;/ref&gt; అయితే, దిగువ పాతరాతియుగానికి చెందిన [[స్కినింగెన్ స్పియర్స్|షోనింగన్ ఈటెలు]] &lt;ref name=&quot;Milks2019&quot; /&gt;, నియాండర్తళ్ళకు అయిన గాయాలను గమనిస్తే, వాళ్ళు దూరాన్నుంచి విసిరే ఆయుధాలు వాడడం వారికి అలవాటేనని తెలుస్తుంది. &lt;ref name=&quot;Milks2019&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Faivre2014&quot; /&gt;

==== పోటీ ====
ఆధునిక మానవుల వ్యాప్తి, నియాండర్తళ్ళ సంకోచం రెండూ పరస్పర సంబంధం కలిగి ఉన్నప్పటికీ, ఆధునిక మానవుల చేతుల్లో అంతమైపోవడం కాక, వాళ్ళతో పోటీ పడి, ఆ పోటీలో నెగ్గలేక పోటీలో లుప్తమై పోవడమనే సిద్ధాంతం ప్రకారం నియాండర్తళ్ళు అంతరించిపోయి ఉండవచ్చు. &lt;ref name=&quot;Banks2008&quot; /&gt; అయితే, ఆధునిక మానవులు అసలు మానవుల్లేని ఉష్ణమండల ఆసియాలోకి 60,000 సంవత్సరాల క్రితం వలస వెళ్ళారు. ఐరోపా లోకి వారి వలస ఆలస్యంగా జరిగింది. బహుశా అక్కడి శీతల వాతావరణం వలసలను ఆలస్యం చేసినప్పటికీ, అక్కడి నియాండర్తల్ స్థావరాల ఉనికి వలన ఆధునిక మానవులు అక్కడికి వెళ్ళేందుకు వెనకాడి ఉండవచ్చు. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Hublin|first=J.|year=2017|title=The last Neanderthal|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=40|issue=114|pages=10520–10522|doi=10.1073/pnas.1714533114|pmc=5635937|pmid=28973864}}&lt;/ref&gt;

నియాండర్తల్ ఆధునిక ప్రవర్తనను ప్రదర్శించినట్లు అనిపించినప్పటికీ, గడ్డి భూములు, బహిరంగ స్టెప్పీల వ్యాప్తి నియాండర్తళ్ళ (అటవీ వాతావరణానికి ప్రాధాన్యతనిచ్చేవారు) కంటే మానవులకు (గడ్డి భూముల వాతావరణంలో పెరిగినవారు) అనుకూలంగా ఉండేది. &lt;ref name=&quot;finlayson2007&quot; /&gt; ఆధునిక మానవులు, నియాండర్తళ్ళ పోంచోల (తల దూరేందుకు కంత ఉండి దేహంపై వేళ్ళాడే చొక్కా) కంటే వెచ్చదనాన్ని ఇచ్చే, దేహానికి సరిపోయే బట్టలు ధరించి, చల్లటి ప్రాంతాలలోకి చొచ్చుకుపోగలిగారు. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Roebroeks|first=W.|year=2006|title=The human colonisation of Europe: where are we?|journal=Journal of Quaternary Science|volume=21|issue=5|pages=425–435|bibcode=2006JQS....21..425R|doi=10.1002/jqs.1044}}&lt;/ref&gt; ముడి పదార్థాలు, జంతు కళేబరాల ఆధారాలు దక్షిణ కాకసస్‌లో దొరకడాన్ని బట్టి, ఆధునిక మానవులు కరువు కాలంలో దూర ప్రాంతాల్లోని వనరుల గురించి తెలుసుకునేందుకు విస్తృతమైన సామాజిక నెట్‌వర్క్‌లను ఉపయోగించుకున్నట్లు తెలుస్తోంది. నియాండర్తళ్ళు మాత్రం స్థానిక వనరులకు మాత్రమే పరిమితం అయినట్లు వారి రాతి పనిముట్లు చాలా వరకు 5 కి.మీ. లోపలి భూభాగంలో దొరికే వనరులతోనే తయారు చేసుకోడాన్ని బట్టి తెలుస్తోంది. &lt;ref name=&quot;hayden2012&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Adler|first=D. S.|last2=Bar-Oz|first2=G.|last3=Belfer-Cohen|first3=A.|last4=Bar-Yosef|first4=O.|date=2006|title=Ahead of the game: Middle and Upper Palaeolithic hunting behaviors in the Southern Caucasus|url=https://nrs.harvard.edu/urn-3:HUL.InstRepos:12242824|journal=Current Anthropology|volume=47|issue=1|pages=89–118|doi=10.1086/432455|jstor=10.1086/432455}}{{Dead link|date=జూలై 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ఈ శీతోష్ణస్థితి మార్పు వలన అంతకు ముందరి శీత సమయాల్లో లాగానే నియాండర్తళ్ళు అనేక ప్రాంతాలను ఖాళీ చేసి ఉండవచ్చు. కాని ఈ ప్రాంతాల్లో వలస వచ్చిన మానవులు ఆవాసాలు ఏర్పాటు చేకోవడం వలన నియాండర్తల్ విలుప్తికి దారితీసింది. &lt;ref name=&quot;Staubwasser&quot;&gt;{{Cite journal|last=Staubwasser|first=M.|last2=Drăguşin|first2=V.|last3=Onac|first3=B. P.|year=2018|title=Impact of climate change on the transition of Neanderthals to modern humans in Europe|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=115|issue=37|pages=9116–9121|doi=10.1073/pnas.1808647115|pmc=6140518|pmid=30150388}}&lt;/ref&gt;

నియాండర్తల్ విలుప్తిలో ఆధునిక మానవులు [[పెంపుడు కుక్క యొక్క మూలం|కుక్కను]] మచ్చిక చేసుకోవడం కొంత పాత్ర పోషించి ఉండవచ్చని, దానికంటే ముందే వారు తోడేళ్ళతో సహజీవనం చేయడం మరింత కారణం కావచ్చుననీ మానవ శాస్త్రవేత్త పాట్ షిప్మాన్ సూచించింది. సుమారు 50–45 వేలఏళ్ళ క్రితమే, ఆధునిక మానవులు తమ కంటి తెల్లగుడ్డు ద్వారా తోడేళ్ళతో ప్రభావవంతమైన మౌఖికేతర భాషించ గలిగారని, ఇది ఆధునిక మానవులకు వేటలో ఉపయోగపడిందనీ ఆమె పేర్కొంది. మిగతా జంతు ప్రపంచం మాదిరిగానే నియాండర్తల్ కళ్ళలో కూడా స్ఫుటమైన తెల్లగుడ్డు లేదని కూడా ఆమె పేర్కొంది. &lt;ref name=&quot;Shipman2015&quot; /&gt; &lt;small&gt;&lt;sup&gt;: 214–226&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;

=== వాతావరణ మార్పు ===
నియాండర్తl విలుప్తి అతి శీతల కాలం మొదలైనప్పుడు సంభవించింది. దీన్ని బట్టి, వారి విలుప్తికి వాతావరణ మార్పు ప్రధాన కారణం కావచ్చని ప్రతిపాదించారు. వారి జనాభా బాగ తక్కువగా ఉండటాన, పర్యావరణ మార్పులు వారి మనుగడలో గానీ, సంతానోత్పత్తిలో గానీ కొద్దిపాటి తగ్గుదల కలగజేసినా, వారు త్వరగా అంతరించిపోవడానికి దారితీస్తుంది. &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Degioanni|first=A.|last2=Bonenfant|first2=C.|last3=Cabut|first3=S.|last4=Condemi|first4=S.|year=2019|title=Living on the edge: Was demographic weakness the cause of Neanderthal demise?|journal=PLOS ONE|volume=14|issue=5|pages=e0216742|bibcode=2019PLoSO..1416742D|doi=10.1371/journal.pone.0216742|pmc=6541251|pmid=31141515}}&lt;/ref&gt; వారి అంతిమ విలుప్తి తీవ్రమైన చలి, పొడి వాతావరణ కాలమైన హీన్రిచ్ ఈవెంట్ 4 సమయంలో జరిగింది. ఈ కాలంలో, వారికి అలవాటైన అటవీ ప్రాంతం నశించి, స్టెప్పీ భూములు ఉద్భవించాయి. ఆ తరువాత ఏర్పాడిన హెన్రిచ్ ఘటనల్లో కూడా యూరోపియన్ మానవ జనాభాలు కుప్పకూలాయి. &lt;ref name=&quot;bradtmoller2012&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;wolf2018&quot; /&gt;
[[దస్త్రం:Campanian_Ignimbrite_Eruption_ash_cloud.jpg|alt=Map of Europe showing a red splotch over the Italian Peninsula stretching out to the east over Central Russia and over the Aegean and Ionic Seas, 50 cm of ash centering, decreasing to 10cm beyond, and steadily decreasing to 0|thumb|300x300px|కాంపానియన్ ఇగ్నింబ్రైట్ విస్ఫోటనం నుండి వెలువడ్డ బూడిద మేఘపు గ్రాఫిక్]]
అంతరించిపోయిన సమయంలోనే, సుమారు 40,000 సంవత్సరాల క్రితం, ఇటలీలోని కాంపానియన్ ఇగ్నింబ్రైట్ విస్ఫోటనం చెందింది. దీనివలన, ఒక సంవత్సరం పాటు ఉష్ణోగ్రతలు 2 నుండి 4 ° C పడిపోయాయి. చాలా సంవత్సరాల పాటు [[ఆమ్ల వర్షం|ఆమ్ల వర్షాలు]] కురిసాయి. అప్పటికే ఇతర కారణాల వలన తగ్గిపోతూ ఉన్న నియాండర్తల్ జనాభా, ఈ విస్ఫోటనంతో పూర్తిగా అంతరించిపోయి ఉండవచ్చు. &lt;ref name=&quot;black2015&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Marti|first=A.|last2=Folch|first2=A.|last3=Costa|first3=A.|last4=Engwell|first4=S.|year=2016|title=Reconstructing the plinian and co-ignimbrite sources of large volcanic eruptions: A novel approach for the Campanian Ignimbrite|journal=Scientific Reports|volume=6|issue=21220|pages=1–11|bibcode=2016NatSR...621220M|doi=10.1038/srep21220|pmc=4756320|pmid=26883449}}&lt;/ref&gt;

=== వ్యాధి ===
ఆధునిక మానవులు ఆఫ్రికా నుండి కొత్త వ్యాధులను నియాండర్తళ్ళకు అంటించి ఉండవచ్చు. అవి కూడా వారు అంతరించిపోవడానికి దోహదం చేసి ఉండవచ్చు. రోగనిరోధక శక్తి లేకపోవడం వలన, ఇప్పటికే తక్కువ జనాభా వలనా ఈ రోగాల దెబ్బ నియాండర్తల్ జనాభాకు వినాశకరంగా పరిణమించి ఉండవచ్చు. జన్యు వైవిధ్యం తక్కువగ ఉండడం వలన కూడా ఈ కొత్త వ్యాధుల పట్ల సహజ రోగనిరోధక శక్తి కలిగిన నియాండర్తళ్ళు తక్కువగా ఉండి ఉండవచ్చు. &lt;ref name=&quot;sullivan2017&quot; /&gt;

తక్కువ జనాభా, సంతానోత్పత్తి మాంద్యం జనన లోపాలకు కారణమై, వారి క్షీణతకు దోహదం చేసి ఉండవచ్చు. &lt;ref name=&quot;rios2019&quot;&gt;{{Cite journal|last=Ríos|first=L.|last2=Kivell|first2=T. L.|last3=Lalueza-Fox|first3=C.|last4=Estalrrich|first4=A.|year=2019|title=Skeletal anomalies in the Neandertal family of El Sidrón (Spain) support a role of inbreeding in Neandertal extinction|journal=Scientific Reports|volume=9|page=1697|bibcode=2019NatSR...9.1697R|doi=10.1038/s41598-019-38571-1|pmc=6368597|pmid=30737446}}&lt;/ref&gt;

20 వ శతాబ్దం చివరలో, న్యూ గినియాలో, ఉత్సవాల్లో [[నరమాంస భక్షణ]] చేసిన కారణంగా, ట్రాన్స్మిసిబుల్ స్పాంజిఫార్మ్ ఎన్సెఫలోపతిస్ (కురు) అని వ్యాధి వచ్చి జనాభా నశించిపోయింది. మెదడు కణజాలంలో కనిపించే ప్రయాన్‌లను తినడం వలన ఈ వ్యాధి వచ్చింది. అయితే, పిఆర్ఎన్పి జన్యువు యొక్క 129 వేరియంట్ ఉన్న వ్యక్తులు సహజంగా ప్రయాన్లకు రోగనిరోధక శక్తిని కలిగి ఉంటారు. నియాండర్తళ్ళలో [[నరమాంస భక్షణ]] చేసిన దృష్టాంతాలు ఉన్నందున, ఆధునిక మానవులు, నియాండర్తల్‌ల మధ్య [[కురు (వ్యాధి)|కురు]] లాంటి వ్యాధి వ్యాపించి ఉండవచ్చు. అప్పటికే నియాండర్తల్ జనాభా తక్కువగా ఉన్న కారణంగా సహజ రోగనిరోధక శక్తి కలిగినవారు బాగా తక్కువగా ఉండి, చాలా త్వరగా ఈ వ్యధికి బలయ్యారు. &lt;ref name=&quot;underdown2008&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Bello|first=S. M.|last2=Parfitt|first2=S. A.|last3=Stringer|first3=C. B.|year=2011|title=Earliest directly-dated human skull-cups|journal=PLoS ONE|volume=6|issue=2|pages=e17026|doi=10.1371/journal.pone.0017026|pmc=3040189|pmid=21359211|quote=The combination of cannibalism and skull-cup production at Gough's Cave is so far unique in the European Upper Paleolithic.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Liberski|first=P.|year=2013|title=Kuru: a journey back in time from Papua New Guinea to the Neanderthals' extinction|journal=Pathogens|volume=2|issue=3|pages=472–505|doi=10.3390/pathogens2030472|pmc=4235695|pmid=25437203}}&lt;/ref&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==

* [[మానవ పరిణామం]]
* [[మంచుమనిషి]]

== నోట్స్ ==
{{Notelist}}

== మరింత చదవడానికి ==

* {{Cite book|title=Who We Are And How We Got Here – Ancient DNA and the New Science of the Human Past|title-link=Who We Are and How We Got Here|last=Reich|first=David|publisher=Pantheon Books|year=2018|isbn=978-1101870327|author-link=David Reich (geneticist)}}
* {{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/04/20/books/review/david-reich-who-we-are-how-we-got-here.html|title=A Brand-New Version of Our Origin Story|last=Diamond|first=Jared|date=April 20, 2018|work=The New York|access-date=April 23, 2018}}
* {{Cite book|title=The Paleolithic of Siberia: new discoveries and interpretations|url=https://archive.org/details/paleolithicofsib0000unse|last=Derev'anko|first=Anatoliy P.|last2=Powers|first2=William Roger|last3=Shimkin|first3=Demitri Boris|publisher=Institute of Anthropology|year=1998|isbn=978-0-252-02052-0|location=Novosibirsk|oclc=36461622}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6Qukno9C9fwC|title=Earth: Evolution of a Habitable World|last=Lunine|first=Jonathan I.|publisher=Cambridge University Press|year=2013|isbn=978-0-521-85001-8|at=327}}
* {{Cite journal|last=Vattathil|first=S.|last2=Akey|first2=J.M.|year=2015|title=Small amounts of archaic admixture provide big insights into human history|journal=Cell|volume=163|issue=2|pages=281–84|doi=10.1016/j.cell.2015.09.042|pmid=26451479}}
* {{Cite journal|last=Wild|first=Eva M.|last2=Teschler-Nicola|first2=Maria|last3=Kutschera|first3=Walter|last4=Steier|first4=Peter|last5=Trinkaus|first5=Erik|last6=Wanek|first6=Wolfgang|year=2005|title=Direct dating of Early Upper Palaeolithic human remains from Mladeč|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-05-19_435_7040/page/332|journal=Nature|volume=435|issue=7040|pages=332–35|bibcode=2005Natur.435..332W|doi=10.1038/nature03585|pmid=15902255}}
* {{Cite journal|last=Zilhão|first=João|last2=Davis|first2=Simon J. M.|last3=Duarte|first3=Cidália|last4=Soares|first4=António M. M.|last5=Steier|first5=Peter|last6=Wild|first6=Eva|year=2010|editor-last=Hawks|editor-first=John|title=Pego do Diabo (Loures, Portugal): Dating the Emergence of Anatomical Modernity in Westernmost Eurasia|journal=PLOS ONE|volume=5|issue=1|page=e8880|bibcode=2010PLoSO...5.8880Z|doi=10.1371/journal.pone.0008880|pmc=2811729|pmid=20111705}}

== బయటి లింకులు ==

* [https://www.nytimes.com/2017/07/04/science/neanderthals-dna-homo-sapiens-human-evolution.html?action=click&amp;contentCollection=science&amp;module=NextInCollection&amp;region=Footer&amp;pgtype=article&amp;version=column&amp;rref=collection%2Fcolumn%2Fmatter నియాండర్తల్ DNA లో, సంకేతాలు ఒక రహస్య మానవ వలస] - [https://www.nytimes.com/column/matter?action=click&amp;contentCollection=Science&amp;module=ExtendedByline&amp;region=Header&amp;pgtype=article కార్ల్ జిమ్మెర్], NY టైమ్స్, జూలై 4, 2017 వ్యాసం
* &quot;హోమో నియండర్తలెన్సిస్&quot; . స్మిత్సోనియన్ ఇన్స్టిట్యూషన్. ఫిబ్రవరి 14, 2010.
* &quot;నియాండర్తల్ DNA&quot; . ఇంటర్నేషనల్ సొసైటీ ఆఫ్ జెనెటిక్ జెనియాలజీ. జూన్ 17, 2006 న అసలు నుండి ఆర్కైవ్ చేయబడింది.  : నియాండర్తల్ mtDNA సన్నివేశాలను కలిగి ఉంటుంది
* [https://web.archive.org/web/20110903015917/http://hypothesisjournal.com/index.php/main/article/view/215 నియాండర్తల్-హ్యూమన్ హైబ్రిడైజేషన్ పరికల్పన]
* [https://web.archive.org/web/20170909004700/https://www.nespos.org/display/PublicNesposSpace/Europe+-+Neanderthal నియాండర్తల్ స్టడీస్ ప్రొఫెషనల్ ఆన్‌లైన్ సర్వీస్ (నెస్పోస్) శిలాజ అవలోకనం]
* [http://humanorigins.si.edu/evidence/human-evolution-timeline-interactive హ్యూమన్ టైమ్‌లైన్ (ఇంటరాక్టివ్)] - [[స్మిత్‌సోనియన్ సంస్థ|స్మిత్సోనియన్]], [[నేషనల్ మ్యూజియం ఆఫ్ నేచురల్ హిస్టరీ]] (ఆగస్టు 2016).
* [https://www.haaretz.com/archaeology/.premium.MAGAZINE-if-it-quacks-like-a-homo-sapiens-1.8117084 &quot;కాబట్టి, నియాండర్తల్స్ మాకు ఉన్నారా? ఈగిల్ టాలోన్స్ ఎప్పటికీ ఉన్నాయా? (2019)]

== నోట్స్ ==
{{Reflist|group=నోట్స్}}

== మూలాలు ==
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;
{{Human evolution}}

[[వర్గం:మానవ పరిణామం]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>hlbileaz9nuozngy0x08qwz0dgtmy24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఉత్తరాది మఠం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303177</id>
    <revision>
      <id>4957422</id>
      <parentid>4202444</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:37:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* వ్యుత్పత్తి శాస్త్రం */</comment>
      <origin>4957422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42205" sha1="omqjt9jmvidzo7pubcc6gdez9k90skg" xml:space="preserve">{|class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:20.5em; text-align:center; margin-left:1em; margin-bottom:1em; padding:0em 0em 0em 0em; border:1px solid silver&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size: 175%;&quot; | '''&lt;br /&gt;శ్రీ శ్రీ జగద్గురు మధ్వాచార్య మూల మహా సంస్థానం, &lt;br&gt; &lt;br&gt; శ్రీ ఉత్తరాది మఠం''',
----
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-bottom: solid 1px #ccd2d9;&quot;| &lt;!-- Deleted image removed: [[Image:Sringeri logo.jpg|90px]] --&gt;&lt;br /&gt;'''&lt;big&gt;శ్రీ ఉత్తరాది మఠం&lt;/big&gt;'''
|-
|-
!colspan=2|ఆచార్య:&lt;br&gt;[[సత్యాత్మ తీర్థ|శ్రీ సత్యాత్మ తీర్థ]]&lt;br&gt;{{#if:|&lt;sub&gt;{{{other}}}&lt;/sub&gt;}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: solid 1px #ccd2d9;&quot;|
|-
! Styles
| శ్రీ శ్రీ జగద్గురు
|-
! 
|శ్రీ శ్రీ ೧೦೦೮ శ్రీ 
|- 
! Residence 
|[[బెంగళూరు]]
|-
! Founder
| [[మధ్వాచార్యులు]]
|-
! First Acharya
| [[శ్రీ పద్మనాభ తీర్థ]]
|-
! Website
| {{nowrap|https://www.uttaradimath.org| ఉత్తరాది మఠం అధికారక వెబ్సైటు}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: solid 1px #ccd2d9;&quot;|
|-
|}
{{హిందూ మతము}}
'''శ్రీ ఉత్తరాది మఠం''' ('''ఆది మఠం''' లేదా '''మూల మఠం''' లేదా '''ఉత్తరాది పీఠం''' అని కూడా పిలుస్తారు), [[హిందూధర్మం|సనాతన ధర్మం]], [[ద్వైతం|ద్వైత వేదాంతాన్ని]] (తత్త్వవాదం) సంరక్షించడానికి, ప్రచారం చేయడానికి [[మధ్వాచార్యులు]] స్థాపించిన ప్రధాన మఠాలలో (మఠం) ఒకటి .&lt;ref name=&quot;The Society Mythic Society&quot;&gt;{{cite book|title=The Quarterly Journal of the Mythic Society (Bangalore)., Volume 83|url=https://books.google.com/books?id=JPxtAAAAMAAJ|publisher=The Society (Mythic Society)|year=1992|page=133|quote=In addition to the eight Mathas at Udupi, Acharya Madhwa had also founded the Uttaradi Matha with Padmanabha and Jayateertha being its Peethadhipatis in succession.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=A History of Indian Philosophy, Volume 4|url=https://books.google.com/books?id=Ml2H_z0E7bAC|author=Surendranath Dasgupta|publisher=Motilal Banarsidass Publications|year=1975|page=56|isbn = 9788120804159}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=A Thousand Laurels--Dr. Sadiq Naqvi: Studies on Medieval India with Special Reference to Deccan, Volume 2|url=https://books.google.com/books?id=DV9uAAAAMAAJ|page=779|author1=Ṣādiq Naqvī|author2=V. Kishan Rao|author3=A. Satyanarayana|publisher=Osmania University|year=2005}}&lt;/ref&gt; ఉత్తరాది మఠం మాధ్వులలో ఒక ముఖ్యమైన పీఠం. [[తుళునాడు]] ప్రాంతం వెలుపల ఉన్న మాధ్వులలో మెజారిటీ మాధ్వులు ఈ మఠాన్ని అనుసరించేవారే. ఉత్తరాది మఠానికి [[కర్ణాటక]] ([[తుళునాడు]] ప్రాంతం వెలుపల), [[మహారాష్ట్ర]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[తెలంగాణ]], [[మధ్యప్రదేశ్]], [[తమిళనాడు]], [[బీహార్]] (ముఖ్యంగా [[గయ]]) ప్రాంతాలలో అనుచరులు ఉన్నారు.

భారతదేశంలోని ఉపగ్రహ సంస్థల ద్వారా మాధ్వ సంప్రదాయాన్ని, సన్యాస కార్యకలాపాలను చారిత్రాత్మకంగా సమన్వయం చేసి, సంస్కృత సాహిత్యాన్ని సంరక్షించి, ద్వైత అధ్యయనాలను కొనసాగించిన ప్రధాన హిందూ సన్యాసులలో ఉత్తరాది మఠం ఒకటి. ఉత్తరాది మఠం ఒక గ్రంథాలయం, చారిత్రక సంస్కృత వ్రాతప్రతులకు మూలం. ఇతర హిందూ మఠాలతో పాటుగా శ్రీ మఠం వేదాలను సంరక్షించడంలో, విద్యార్థులు, పారాయణాలను స్పాన్సర్ చేయడం, సంస్కృత స్కాలర్‌షిప్‌లు, వార్షిక మధ్వ జయంతిని జరుపుకోవడంలో చురుకుగా ఉంది. ప్రస్తుత పీఠాధిపతి లేదా ఆచార్య పీఠాధిపతి [[సత్యాత్మ తీర్థ|శ్రీ సత్యాత్మ తీర్థ స్వామీజీ]], ఈ మఠం యొక్క ఆధ్యాత్మిక వారసత్వంలో 42వ జగద్గురువులు.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Library movement and library development in Karnataka|url=https://books.google.com/books?id=-slLAQAAIAAJ|page=102|author=P. Sesha Giri Kumar|publisher=B.R. Publishing Corporation|year=2008|isbn = 9788176465939}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rosen-p132&quot;&gt;{{cite book|title=Vaisnavism|author=Steven Rosen|publisher=Motilal Banarsidass Publishers|date=30 November 1994|url=https://books.google.com/books?id=4IrQkw5x2o4C&amp;pg=PA132|page=132|isbn=9788120812352}}&lt;/ref&gt;

సురేంద్రనాథ్ దాస్‌గుప్తా ప్రకారం, ఉత్తరాది మఠం రెండుసార్లు విభజించబడింది, కాబట్టి ఇప్పుడు మూడు మఠాలు ఉన్నాయి, మిగిలిన రెండు వ్యాసరాజ మఠం, రాఘవేంద్ర మఠం.&lt;ref name=&quot;Rosen-p132&quot; /&gt; ఈ మూడు మఠాలు {{mdash}} ఉత్తరాది మఠం, వ్యాసరాజ మఠం, రాఘవేంద్ర మఠాలు పాటు, ద్వైత వేదాంతంలో ప్రధాన అపోస్టోలిక్ సంస్థలుగా పరిగణిస్తారు. ఈ మూడు మఠాలను సంయుక్తంగా &quot;మఠాత్రయ&quot; అని పిలుస్తారు.{{Sfn|Sharma|2000|p=199}}&lt;ref name=&quot;Rosen-p132&quot; /&gt;{{Sfn|Sharma|2000|p=193}} శతాబ్దాలుగా మధ్వానంతర ద్వైత వేదాంతానికి ప్రధాన వాస్తుశిల్పులుగా మత్తత్రయ యొక్క మఠాధిపతులు, పండితులు ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Viśiṣṭādvaita and Dvaita: A Systematic and Comparative Study of the Two Schools of Vedānta with Special Reference to Some Doctrinal Controversies|url=https://books.google.com/books?id=NrHWAAAAMAAJ|author=B. N. Hebbar|page=29|publisher=Bharatiya Granth Niketan|year=2004|isbn = 9788189211011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Illustrated Weekly of India|url=https://books.google.com/books?id=sh6qWN4dcp4C|page=21|publisher=Bennett, Coleman &amp; Company, Limited, at the Times of India Press|year=1972|quote=Apart from the eight maths, three important maths outside Udipi have played a significant part in upholding and spreading the message of Dvaita: the Uttaradi Math (Bangalore) and the Raghavendraswami Math (Nanjangud) and the Vyasaraya Math (Sosale). Particularly mention must be made of the outstanding contribution of the late Satyadhyanatirtha of the Uttaradi Math - a giant intellectual indeed.}}&lt;/ref&gt; తుళునాడు ప్రాంతం వెలుపల ఉన్న మఠాలలో, ఉత్తరాది మఠం అతిపెద్దది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Charisma and Canon: Essays on the Religious History of the Indian Subcontinent|url=https://books.google.com/books?id=nnvXAAAAMAAJ|page=122|author1=Vasudha Dalmia|author2=Angelika Malinar|author3=Martin Christof|publisher=Oxford University Press|year=2001|quote=The Desastha or Kannada- Marathi Madhvas have a few mathas, of which the Uttaradimatha is the largest;|isbn = 9780195654530}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Oxford India Hinduism Reader|url=https://books.google.com/books?id=pQBPAQAAIAAJ|author1=Vasudha Dalmia|author2=Heinrich von Stietencron|publisher=Oxford University Press|year=2009|pages=161–162|quote=The Desastha or Kannada-Marathi Madhvas have a few mathas, of which the Uttaradimatha is the largest.|isbn = 9780198062462}}&lt;/ref&gt;

==వ్యుత్పత్తి శాస్త్రం==
సంప్రదాయం ప్రకారం, &quot;ఉత్తరాది&quot; (సంస్కృతం: उत्तरादि ) &quot;మమ్మల్ని సంసార చక్రం నుండి పైకి లేపిన విష్ణువు &quot;, &quot;మఠం&quot; (సంస్కృతం: मठ) ఆధ్యాత్మిక అధ్యయనాల కోసం &quot;క్లోయిస్టర్, ఇన్స్టిట్యూట్&quot; లేదా ఆలయాన్ని సూచిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Monier Monier-Williams|title=A Sanskrit–English Dictionary|url=https://books.google.com/books?id=_3NWAAAAcAAJ&amp;pg=PA730|year=1923|publisher=Oxford University Press|page=730}}&lt;/ref&gt; ఇది విష్ణు సహస్రనామంలో విష్ణువు యొక్క 494వ నామం.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Shri Vishnu Sahasranama: In Sanskrit with Phonetics and Brief English Translation Explaining Its Grandeur and Procedural Rituals Etc|url=https://books.google.com/books?id=-1gpAAAAYAAJ|publisher=Bharatiya Vidya Bhavan|year=1998}}&lt;/ref&gt;

చరిత్రకారుడు [[సి. హయవదన రావు]] ఇలా అంటాడు, &quot;ఉత్తరాది మఠం (అంటే, ఉత్తరాది మఠం (అంటే, ఉత్తరాది లేదా ఉత్తర దేశం నుండి వచ్చిన పురుషులు మొదట అధ్యక్షత వహించినందున అసలు ఉత్తర మఠం) మధ్వాచార్యుల ప్రధాన పీఠం&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Mysore Gazetteer: Descriptive|url=https://books.google.com/books?id=6ScKAQAAIAAJ|author=Conjeeveram Hayavadana Rao|publisher=the Government Press|year=1927|page=321|quote=The Uttarādi Mutt ( i.e., the original North Mutt because it was first presided over by men drawn from the North or Uttara Desa ) is the prime pontifical seat of Madhvācharya.}}&lt;/ref&gt; రచయిత హెచ్.చిత్తరంజన్ మాట్లాడుతూ, &quot;ఉత్తర కర్ణాటక ప్రాంతంలో ద్వైత సిద్ధాంతాన్ని వ్యాప్తి చేయడానికి సన్యాసి పద్మనాభ తీర్థకు మధ్వాచార్య స్వయంగా దీక్ష ఇచ్చారు. స్వామీజీ కర్నాటకలోని ఉత్తర ప్రాంతాలలో ద్వైత తత్వాన్ని వ్యాప్తి చేసినందున, అక్కడ స్థాపించబడిన మఠానికి ఉత్తరాది మఠం అని పేరు వచ్చింది&quot;.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; శర్మ అభిప్రాయపడ్డారు, &quot;ఉత్తరాది మఠానికి ప్రాదేశిక హోదా ఉంది, దాని పోంటిఫికేట్‌ను ఉత్తర-కర్ణాటకులు లేదా ఉత్తరాది-కర్ణాటకులు ఆక్రమించారు&quot;.{{Sfn|Sharma|2000|p=198}}

==చరిత్ర==
[[File:Madhva8.jpg|thumb|left|[[వ్యాసుడు|వేదవ్యాస]] మహర్షితో శ్రీ [[మధ్వాచార్యులు]]]]
సత్యప్రజ్ఞా తీర్థ కాలంలో ద్వైత, అద్వైత వేదాంతాల అనుచరుల మధ్య నిరంతర సంఘర్షణ జరిగింది. మణిమంజరి, మధ్వ విజయ ప్రకారం, ఆనంద తీర్థ వేదాంతానికి సరైన వివరణ ఇవ్వడానికి, వ్యక్తిగత ఆత్మలు లేదా జీవులను బ్రహ్మంగా భావించే అద్వైత వేదాంతాన్ని బోధించిన శంకరుని సిద్ధాంతాన్ని సవాలు చేయడానికి వాయు (వాయువు దేవుడు) అవతారంగా జన్మించాడు. . అహంభావంతో కొందరు శంకరుని అనుచరులు తమ ప్రత్యర్థుల మఠాలను ధ్వంసం చేసి పాపపు పనికి పాల్పడ్డారు. గురువు సత్యప్రజ్ఞ తీర్థ కూడా చంపబడ్డాడు, అతని శిష్యుడు, వారసుడు ప్రజ్ఞా తీర్థ బలవంతంగా అద్వైత విశ్వాసంలోకి మార్చబడ్డాడు.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=0ZJdDwAAQBAJ&amp;pg=PA54|title=A Prehistory of Hinduism|page=54|author=Manu V. Devadevan|publisher=Walter de Gruyter GmbH &amp; Co KG|access-date=10 October 2016|isbn=9783110517378|date=10 October 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Religious Traditions, Volumes 15-20|url=https://books.google.com/books?id=rbclAQAAIAAJ|author=Garry Trumpf|publisher=School of studies in religion, University of Sydney|year=1992|page=148}}&lt;/ref&gt; అయినప్పటికీ, సత్య-ప్రజ్ఞా తీర్థ, ప్రజ్ఞా తీర్థ యొక్క శిష్యులు నిజమైన వేదాంతానికి రహస్యంగా కట్టుబడి ఉన్నారు, వారి సిద్ధాంతాన్ని రహస్యంగా ఆచరిస్తూనే ఉన్నారు. మధ్వాచార్యుల గురువు అచ్యుత ప్రేక్ష తీర్థ ఈ తరానికి చెందినవారు.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zrk0AwAAQBAJ&amp;pg=PT771|title=Hinduism: An Alphabetical Guide|author=Roshen Dalal|publisher=Penguin UK|access-date=18 April 2014|page=771|isbn=9788184752779|date=18 April 2014}}&lt;/ref&gt;

సంప్రదాయం ప్రకారం, ఆది మఠానికి పీఠాధిపతిగా ఉన్న శ్రీ అచ్యుత ప్రేక్షకుడి సమయంలో, వేదవ్యాస శాసనం మీద, వాయు భగవానుడు క్రీ.శ. 1238 విజయ దశమి రోజున శ్రీ మధ్వాచార్యులుగా ఈ లోకంలో అవతరించినట్లు చెబుతారు. హిందూ ధర్మాన్ని పటిష్ఠం చేయడం.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Itihas, volume 24|url=https://books.google.com/books?id=1Y9PAQAAMAAJ|publisher=Government of Andhra Pradesh|year=1998|page=85}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Ascetics of Kashi: An Anthropological Exploration|url=https://books.google.com/books?id=8nHXAAAAMAAJ|author1=Surajit Sinha|author2=Baidyanath Saraswati|publisher=N.K. Bose Memorial Foundation|year=1978|page=133}}&lt;/ref&gt; ఉత్తరాది మఠం [[పద్మనాభ తీర్థ]], [[జయతీర్థ]], అతని శిష్యుల ద్వారా [[మధ్వ]] నుండి ఉద్భవించింది.&lt;ref name=&quot;The Society Mythic Society&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite book|title=Karnataka State Gazetteer: Dharwad District (including Gadag and Haveri Districts)|url=https://books.google.com/books?id=d5RPAQAAMAAJ|page=123|publisher=Office of the Chief Editor, Karnataka Gazetteer|year=1993|quote=Saint Padmanabha Tirtha was given Deeksha by Madhvacharya himself to spread the Dwaita school of thought in northern Karnataka region. Since the Swamiji spread the Dwaita philosophy in the northern parts of Karnataka, the Mutt established there gained the name Uttaradi Mutt.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite book|title=People of India, Volume 26, Part 2|url=https://books.google.com/books?id=FRQwAQAAIAAJ|author=Kumar Suresh Singh|publisher=Oxford University Press|year=2003|page=955|isbn = 9788185938981}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Arch. Series, Issue 69|url=https://books.google.com/books?id=tYrWC4oTtV0C|page=267|publisher=Government of Andhra Pradesh, Department of Archaeology|year=1960|quote=The Acārya himself started Matha for the propagation of his system and it became famous as the Uttarādi Matha.}}&lt;/ref&gt; ఉత్తరాది మఠానికి ప్రధాన కార్యాలయం లేదు, అయితే కొన్నిసార్లు కొన్ని ప్రదేశాలు ప్రత్యేక శ్రద్ధను పొందాయి. ఇది ప్రధానంగా ఒక ప్రయాణం చేసే సంస్థ, ఇది ఎక్కడికి వెళ్లినా ఆధ్యాత్మిక అభ్యాసం యొక్క జ్యోతిని మోసుకెళ్లడంలో బిజీగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=8nHXAAAAMAAJ&amp;pg=PA134|title=Ascetics of Kashi: An Anthropological Exploration|author1=Surajit Sinha|author2=Baidyanath Saraswati|publisher=N.K.Bose Memorial Foundation|year=1978|page=134}}&lt;/ref&gt;

==ద్వైత వ్యాప్తి==
తుళునాడు ప్రాంతం వెలుపల ద్వైత వేదాంత వ్యాప్తికి పద్మనాభ తీర్థ, అతని వారసులు కారణం. కన్నడలో హరిదాస ఉద్యమం యొక్క దశకూట వైష్ణవ భక్తి ఉద్యమానికి నరహరి తీర్థ అగ్రగామిగా పరిగణించబడుతుందని శర్మ చెప్పారు. తత్త్వవాద సిద్ధాంతం మరింత ముందుకు సాగింది, జయతీర్థ, అతని వారసుల ద్వారా దేశమంతటా వ్యాపించింది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Vaisnavism: Its Philosophy, Theology and Religious Discipline|url=https://books.google.com/books?id=5SkwEAAAQBAJ&amp;pg=PA32|author=S.M.S. Chari|publisher=Motilal Banarsidass|date=1 January 2018|page=32|isbn = 9788120841352}}&lt;/ref&gt;

17వ శతాబ్దపు మొదటి త్రైమాసికంలో, విద్యాధీశ తీర్థ (ఉత్తరాది మఠానికి చెందిన 16వ పీఠాధిపతి) బీహార్‌లో, ఇప్పటికీ మధ్వ పాఠశాలకు విధేయత చూపుతున్న గయాలోని బ్రాహ్మణుల నుండి కొంత మందిని మధ్వ మతంలోకి మార్చగలిగారు.{{Sfn|Sharma|2000|p=541}} శ్రీ సత్యనాథ తీర్థ ఉత్తరాది మఠానికి పీఠాధిపతిగా ఉన్న సమయంలో గయను సందర్శించి, తన పూర్వీకుడైన విద్యాధీశ తీర్థ ద్వారా మాద్విగా మార్చబడిన గయాపాల మధ్య మఠంపై పట్టును బలపరిచారు.{{Sfn|Sharma|2000|p=445}}

==మఠంలో విగ్రహాలు==
[[File:Sri Sri Satyatma Tirtha Swamiji worshipping Mula Rama and Mula Sita idols.jpg|right|thumb|మూల రాముడు, మూల సీత, దిగ్విజయ రాముడు, వంశ రాముడు, ప్రసన్న విఠల విగ్రహాలను పూజిస్తున్న [[సత్యాత్మ తీర్థ|శ్రీ శ్రీ సత్యాత్మ తీర్థ మహాస్వామి]].]] 
ఉత్తరాది మఠంలో పూజించబడే మూల రామ, మూల సీత విగ్రహాలు &quot;చతుర్యుగ మూర్తి&quot; (విగ్రహాలు నాలుగు యుగాల నుండి పూజలో ఉన్నాయి).&lt;ref&gt;{{cite book|title=Itihas: Journal of the Andhra Pradesh State Archives &amp; Research Institute, Volume 24|url=https://books.google.com/books?id=1Y9PAQAAMAAJ|page=86|year=1998}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Naqvī|Rao|2005|p=774}}&lt;ref&gt;{{cite news|title=Special pujas mark Jayatirtha's aradhana mahotsava at Malkhed|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/Special-pujas-mark-Jayatirtha%E2%80%99s-aradhana-mahotsava-at-Malkhed/article14507052.ece|work=The Hindu|date=25 July 2015}}&lt;/ref&gt; మధ్వాచార్య వీటిని గజపతి రాజుల నుండి పొంది తన శిష్యుడైన [[పద్మనాభ తీర్థ]]కు అందించారు.{{Sfn|Glasenapp|1992|p=179}} వీటితో పాటు మధ్వాచార్య స్వయంగా చెక్కిన దిగ్విజయ రాముని విగ్రహం, [[మాధవ తీర్థ]] ద్వారా పొందిన వంశ రామ విగ్రహం, [[అక్షోభ్య తీర్థ]] ద్వారా పొందిన ప్రసన్న విఠల విగ్రహం కూడా మఠంలో పూజించబడుతున్నాయి. మధ్వాచార్యుడు బదరికాశ్రమం నుండి తిరిగి వచ్చినప్పుడు వేదవ్యాసుడు 8 వ్యాసముష్టిలను బహుకరించాడు. 8 వ్యాసముష్టిలలో 5 వ్యాసముష్ఠులు ఉత్తరాది మఠంలో ఉన్నాయి. ఈ వ్యాసముష్టిల గురించి ఉల్లేఖిస్తూ, జర్మన్ ఇండాలజిస్ట్ హెల్ముత్ వాన్ గ్లాసెనప్, &quot;ఒకటి ఉడిపిలో, ఒకటి సుబ్రహ్మణ్యం మఠంలో, ఒకటి మద్యతల (సోడే మఠం)  , మిగిలిన ఐదు ఆచార్యుల మఠంలో (ఉత్తరాది మఠం) ఉన్నాయి&quot; అని చెప్పారు.{{Sfn|Glasenapp|1992|p=199}} పురందర దాసు ఉత్తరాది మఠంలో పూజించబడిన మూల రామ, మూల సీతా విగ్రహాలు, 5 వ్యాసముష్టి, ఇతర 28 విగ్రహాలను తన ఒక పాటలో కీర్తించాడు — &quot;మధ్వరాయరా దేవతార్చనేయ ప్రసిద్ధ రఘునాథరు పూజించే సొబగు&quot;.{{Sfn|Rao|1984|p=20}} సంస్కృత పండితుడు వీ. అర్. పంచముఖి ఇలా అన్నారు, &quot;శ్రీశ్రీ [[సత్యాత్మ తీర్థ]] ఎల్లప్పుడు లక్ష్మీ దేవి యొక్క భగవంతుడైన మూల రాముడిని  , సీతా దేవిని పూజిస్తారు&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Kāvyakusumastabakaḥ|url=https://books.google.com/books?id=OyZKAQAAIAAJ|author=Vadiraj Raghawendracharya Panchamukhi|publisher=Rāṣṭriyasaṃskr̥tavidyāpīṭham|year=2002|page=27|quote=Sri Sri Satyatmatirtha always worships the auspicious Mula Rama, the Lord of Goddess Laxmi, always accompanied by Goddess Sīta.}}&lt;/ref&gt;

==గురు పరంపర==

===జగద్గురువులు===
ఈ మఠంలో పీఠాన్ని అధిష్టించిన మఠాధిపతులు ( పీఠాధిపతిలు / ఆచార్యులు ) పూర్తి జాబితా క్రింది విధంగా ఉంది: ఈ జాబితా ఇప్పటి వరకు శ్రీ ఉత్తరాది మఠం యొక్క అధీకృత గురు-పరంపర (శిష్య వారసత్వం) ని సూచిస్తుంది.

*శ్రీ హంస (సుప్రీం పర్సన్/సుప్రీమ్ గాడ్ హెడ్, శ్రీ నారాయణ లేదా శ్రీ హరి; పరమాత్మ)
*శ్రీ బ్రహ్మ
*శ్రీ సనకాది
*శ్రీ దూర్వాస
*శ్రీ జ్ఞాన-నిధి తీర్థ
*శ్రీ గరుడ-వాహన తీర్థ
*శ్రీ కైవల్య తీర్థ
*శ్రీ జ్ఞానేశ తీర్థ
*శ్రీ పర తీర్థ
*శ్రీ సత్య-ప్రజ్ఞా తీర్థ
*శ్రీ ప్రజ్ఞా తీర్థం
*శ్రీ అచ్యుత-ప్రేక్ష తీర్థం లేదా అచ్యుత-ప్రజ్ఞా తీర్థం

#'''[[మధ్వాచార్యులు]]''' (1238-1317)
# [[పద్మనాభ తీర్థ]]
# [[నరహరి తీర్థ]]
# [[మాధవ తీర్థ]]
# [[అక్షోభ్య తీర్థ]]
# [[జయతీర్థ]] 
# [[విద్యాధిరాజ తీర్థ]]
# కవింద్ర తీర్థ
# వాగీష తీర్థ
# రామచంద్ర తీర్థ
# విద్యానిధి తీర్థ
# రఘునాథ తీర్థ
# రఘువర్య తీర్థ
# [[రఘుత్తమ తీర్థ]]
# వేదవ్యాస తీర్థ
# విద్యాదీష తీర్థ
# వేదనిధి తీర్థ
# సత్యవ్రత తీర్థ
# [[సత్యనిధి తీర్థ]]
# [[సత్యనాథ తీర్థ]]
# సత్యఅభినవ తీర్థ
# సత్యపూర్ణ తీర్థ
# సత్యవిజయ తీర్థ
# సత్యప్రియ తీర్థ
# సత్యబోధ తీర్థ
# సత్యసంద తీర్థ
# సత్యవర తీర్థ
# సత్యధర్మ తీర్థ
# సత్యసంకల్ప తీర్థ
# సత్యసంతుస్ట తీర్థ
# సత్యపారాయణ తీర్థ
# సత్యకామ తీర్థ
# సత్యేశ్ట తీర్థ 
# సత్యపరాక్రమ తీర్థ
# సత్యవీర తీర్థ
# సత్యధీర తీర్థ
# సత్యజ్ఞాన తీర్థ
# సత్యధ్యాన తీర్థ
# సత్యప్రజ్ఞ తీర్థ
# సత్యఅభిగ్న తీర్థ
# [[సత్యప్రమోద తీర్థ]]
# [[సత్యాత్మ తీర్థ]]

==మిషన్==
ప్రాచీన వేద ధర్మాన్ని ( సనాతన ధర్మం ) ఆచరించడం, రక్షించడం, బోధించడం, ప్రచారం చేయడం శ్రీ మఠం యొక్క ప్రధాన లక్ష్యం. ఉత్తరాది మఠం దాని మూలం నుండి నేటి వరకు నిజమైన వైదిక ధర్మానికి బలమైన న్యాయవాదిగా కొనసాగుతోంది. వైద్య సంరక్షణ, విద్య, విపత్తులు, విపత్తులు, యుద్ధాలు మొదలైన జీవితంలోని అన్ని రంగాలలో శ్రీ మఠం తన సేవలను మానవాళికి విస్తరించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.uttaradimath.org/web/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=57&amp;Itemid=93|title=Uttaradi Math - Mission|access-date=2022-07-23|archive-date=2016-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20161231043452/http://www.uttaradimath.org/web/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=57&amp;Itemid=93|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==విద్యాపీఠాలు  , సంస్థలు==
బెంగళూరులోని శ్రీ జయతీర్థ విద్యాపీఠం, ముంబైలోని శ్రీ సత్యధ్యాన విద్యాపీఠం (పాత హిందూ స్టైల్ గురుకులాలు) బోర్డింగ్ సౌకర్యాలతో శ్రీ మఠం మూడు నుండి నాలుగు విద్యాపీఠాలను స్థాపించింది. వ్యాకరణం, భాషాశాస్త్రం, తర్కం, మీమాంస, సాంఖ్య, యోగ, వేదం, జ్యోతిష, అద్వైత, విశిష్టాద్వైత, ద్వైత విధానాలు, ఆధునిక తత్వశాస్త్రాలు వంటి వివిధ విజ్ఞాన విభాగాలలో విద్యార్థులకు ఇక్కడ కఠినంగా శిక్షణ ఇస్తారు.&lt;ref name=&quot;Vedas-Times&quot;&gt;{{cite book|title=Vedas continue to live here|url=https://www.timesofindia.com/city/bengaluru/Vedas-continue-to-live-here/articleshow/13755647.cms|work=The Times of India|access-date= 3 June 2012}}&lt;/ref&gt;

===శ్రీ జయతీర్థ విద్యాపీఠం===
భారతీయ రచయిత, పండితుడు రాధావల్లభ త్రిపాఠి ఇలా అన్నారు, &quot;శ్రీ జయతీర్థ విద్యాపీఠాన్ని 1989 సంవత్సరంలో శ్రీ సత్యప్రమోద తీర్థ స్వామీజీ స్థాపించారు, ఇందులో ప్రస్తుతం 200 మందికి పైగా విద్యార్థులు  , 15 మంది బోధనా అధ్యాపకులు ఉన్నారు&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Ṣaṣṭyabdasaṃskr̥tam: India|url=https://books.google.com/books?id=6-oTrf_Q4I8C|author=Radhavallabh Tripathi|publisher=Rashtriya Sanskrit Sansthan|year=2012|page=198|isbn = 9788124606292}}&lt;/ref&gt; ఈ సంస్థ యొక్క విశిష్టత ఏమిటంటే, దీని విద్యార్థులు శ్రీ 1008 శ్రీ సత్యాత్మ తీర్థ స్వామీజీ మార్గదర్శకత్వంలో 12 సంవత్సరాల పాటు ప్రత్యేకంగా శిక్షణ పొందారు, ప్రారంభ 9 సంవత్సరాల శిక్షణతో జయతీర్థ విద్యాపీఠ రెసిడెన్షియల్ క్యాంపస్‌లో వారు కావ్య, వ్యాకరణ, సాహిత్యం, వేదాలపై పట్టు సాధించారు. సాంఖ్య, యోగ, జైన, బౌద్ధ, శాక్త, అద్వైత, విశిష్టాద్వైత, ద్వైత తత్వాలను కులపతి గుట్టల రంగాచార్య, ప్రిన్సిపాల్ విద్వాన్ సత్యధ్యానాచార్య, అనేక ఇతర అనుభవజ్ఞులైన అధ్యాపకుల మార్గదర్శకత్వంలో నిర్వహించారు. కోర్సు యొక్క చివరి 3 సంవత్సరాలలో, విద్యార్థులకు శ్రీమాన్ న్యాయ సుధ, తాత్పర్య చంద్రిక, తర్కతాండవ మొదలైనవాటిలో విస్తారమైన తరగతులను నేరుగా స్వామీజీ పర్యటనలో అందజేస్తారు, తద్వారా విద్యార్థి తన జ్ఞానాన్ని పొందడం ద్వారా విస్తరింపజేయడానికి అవకాశం కల్పిస్తారు. కాశీ, ప్రయాగ, ఢిల్లీ, పూణే, రాజమండ్రి మొదలైన దేశమంతటా ఉన్న గౌరవనీయమైన విద్యా కేంద్రాలలో అనేక మంది ప్రముఖ పండితులను కలుసుకునే అవకాశం, వారితో చర్చలు, చర్చలు నిర్వహించే అవకాశంతో, చిన్న వయస్సులోనే, పండితుల ప్రపంచానికి బహిర్గతమైంది. 12-సంవత్సరాల కోర్సును విజయవంతంగా పూర్తి చేసిన తర్వాత, వివిధ ప్రధాన అభ్యాస కేంద్రాలలో జరిగిన &quot;సుధా మంగళ&quot; అనే గ్రాండ్ కాన్వొకేషన్ ఫంక్షన్‌లో విద్యార్థులకు &quot;సుధా విద్వాన్&quot; బిరుదును ప్రదానం చేస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Worldly pleasures are like water bubbles: Seer|url=https://www.timesofindia.com/city/hubballi/Worldly-pleasures-are-like-water-bubbles-Seer/articleshow/17436309.cms|publisher=Times of India|access-date=1 December 2012}}&lt;/ref&gt; టైటిల్‌కు తమను తాము అర్హులుగా మార్చుకోవడానికి విద్యార్థులు ప్రముఖ పండితుల ముందు మౌఖికంగా పేపర్‌ను సమర్పించాలి, ద్వైత తత్వశాస్త్రం యొక్క గొప్ప పని అయిన శ్రీమాన్ న్యాయ సుధలో మౌఖిక పరీక్ష కూడా రాయాలి. అభ్యర్థి ఆల్‌రౌండ్ నైపుణ్యాల కోసం పరీక్షించబడతారు, సత్యాత్మ తీర్థ నేతృత్వంలోని పండితుల జ్యూరీ ద్వారా టైటిల్‌కు అర్హులుగా ప్రకటించబడతారు.&lt;ref name=&quot;Vedas-Times&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Torchbearers of tradition|url=https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2009/jun/08/torchbearers-of-tradition-55691.html|publisher=The New Indian Express|date=15 May 2012}}&lt;/ref&gt;

===శ్రీ సత్యధ్యాన విద్యాపీఠం===
సత్యధ్యాన తీర్థ శిష్యుడైన గోపాలాచార్య రామాచార్య మహులిచే సత్యధ్యాన విద్యాపీఠాన్ని 1956లో ముంబైలోని మాతుంగాలో స్థాపించారు.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/a-year-later/articleshow/16019313.cms|title=A Year Later|date=22 May 2010|publisher=Mumbai Mirror, India Times}}&lt;/ref&gt; సత్యధ్యాన విద్యాపీఠం ఒక అధునాతన విద్యా సంస్థ. ఇది ఉన్నత చదువులు, పరిశోధనలపై ఆసక్తి ఉన్న పండితుల అవసరాలను తీరుస్తుంది. 1972 నాటికి, ఇది తత్వశాస్త్రంపై 26 అధికారిక సంపుటాలను విడుదల చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Illustrated Weekly of India, Volume 93|url=https://books.google.com/books?id=sh6qWN4dcp4C|publisher= The Times of India Press|year=1972 |page=21}}&lt;/ref&gt; మహులి విద్యాసింహాచార్య ప్రస్తుతం ముంబైలోని ములుంద్‌లో ఉన్న సత్యధ్యాన విద్యాపీఠానికి ప్రస్తుత కులపతి.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Songs of Divinity: Songs of the Bards (dasas) of Karnatak Translated Into English|url=https://books.google.com/books?id=NnJkAAAAMAAJ|page=4|author=Keshav Mutalik|publisher=Focus Publications|date=1 January 1995|isbn = 9788171547883}}&lt;/ref&gt;

===విశ్వ మాధ్వ మహా పరిషత్===
ఉత్తరాది మఠం యొక్క ప్రస్తుత పీఠాధిపతి సత్యాత్మ తీర్థ మహారాజ్ 1998లో లాభాపేక్షలేని, మతపరమైన, సామాజిక సంస్థ అయిన విశ్వ మధ్వ మహా పరిషత్‌ను స్థాపించారు.{{Sfn|Tripathi|2012|p=204}} విశ్వ మాధ్వ మహా పరిషత్ ప్రచురణలో ఇప్పటి వరకు వేల పుస్తకాలు ప్రచురించబడ్డాయి. ప్రతి సంవత్సరం ధార్వాడ్‌లో సత్యాత్మ తీర్థ స్వామీజీ, విశ్వమధ్వ మహా పరిషత్, విశ్వ మాధ్వ మానహండల నేతృత్వంలో 5 రోజుల పాటు అఖిల భారత మాధ్వ సమ్మేళనం జరుగుతుంది, దీనిలో న్యాయ, తార్క, మీమాంస, దాస సాహిత్యంపై ప్రసంగాలు, చర్చలు జరుగుతాయి. అన్ని మాధ్వ మఠాలు ఈ వేడుకను ఘనంగా నిర్వహిస్తాయి. ప్రతి సంవత్సరం 1 లక్ష మందికి పైగా భక్తులు ఈ సభకు హాజరవుతారు.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hubballi/5-day-meet-to-dwell-on-madhwa-philosophy/articleshow/17409679.cms|title=5-day meet to dwell on Madhwa philosophy|date=29 November 2012|publisher=Times of India}}&lt;/ref&gt;

==బయటి లింకులు==
* [https://web.archive.org/web/20190822151508/https://www.uttaradimath.org/ ఉత్తరాది మఠం అధికారిక వెబ్ సైటు.]

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
===గ్రంథ పట్టిక===
*{{cite book|title = A History of the Dvaita School of Vedānta and Its Literature, Vol 1. 3rd Edition|first = B. N. Krishnamurti| last = Sharma| publisher=Motilal Banarsidass (2008 Reprint) |isbn = 978-8120815759| year= 2000 }}
*{{cite book|title=Srimat Uttaradi Mutt: Moola Maha Samsthana of Srimadjagadguru Madhvacharya|url=https://books.google.com/books?id=WAIVAAAAMAAJ|first=C. R.|last=Rao|year=1984}}
*{{cite book|title=Living Traditions in Contemporary Contexts: The Madhva Matha of Udupi|publisher=Orient Blackswan|year=2002|first=Vasudeva|last=Rao|isbn=978-8125022978}}
* {{cite book|title = Philosophy of Śrī Madhvācārya|first = B. N. Krishnamurti| last = Sharma| publisher=Motilal Banarsidass (2014 Reprint) |isbn = 978-8120800687| year= 1962 | url=https://archive.org/stream/Philosophy.of.Sri.Madhvacarya/Philosophy.of.Sri.Madhvacharya#page/n0/mode/2up}}
*{{Citation|title=Karnataka Sate Gazetteer: Bijapur District (Bagalkot District Included)|url=https://books.google.com/books?id=j-di9C6HtpAC|publisher=Karnataka Gazetteer Department|year=2006}}
*{{Cite book|title=Madhva's Philosophy of the Viṣṇu Faith|url=https://books.google.com/books?id=GITXAAAAMAAJ|first=Helmuth von|last=Glasenapp|publisher=Dvaita Vedanta Studies and Research Foundation|year=1992}}
*{{Cite book|title=Studies in social history: modern India|url=https://books.google.com/books?id=9ystAAAAIAAJ|author=O. P. Bhatnnagar|publisher=University of Allahabad|year=1964}}
* {{cite book|title=A Thousand Laurels--Dr. Sadiq Naqvi: Studies on Medieval India with Special Reference to Deccan, Volume 2|url=https://books.google.com/books?id=DV9uAAAAMAAJ|first1=Ṣādiq|last1=Naqvī|first2=V. Kishan|last2=Rao|publisher=Department of Ancient Indian History, Culture &amp; Archaeology, Osmania University|year=2005}}
*{{cite book|title=Ṣaṣṭyabdasaṃskr̥tam: India|url=https://books.google.com/books?id=6-oTrf_Q4I8C|first=Radhavallabh|last=Tripathi|publisher=Rashtriya Sanskrit Sansthan|year=2012|isbn = 9788124606292}}

[[వర్గం:మఠములు]]
[[వర్గం:పీఠాలు]]</text>
      <sha1>omqjt9jmvidzo7pubcc6gdez9k90skg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>జో బైడెన్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>306498</id>
    <revision>
      <id>4957408</id>
      <parentid>4915625</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:08:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* మెదడు శస్త్రచికిత్సలు */</comment>
      <origin>4957408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="784553" sha1="7kiiir7g8x9190ttlu0jvqzg8fp0soa" xml:space="preserve">{{మూసలను అనువదించారు}}{{Infobox officeholder
| name                =  &lt;big&gt;Joe Biden&lt;/big&gt; &lt;br/&gt;&lt;big&gt;జో బైడెన్&lt;/big&gt;
| native_name_lang          = Telugu 
| native_name               = జో బైడెన్ (జోసెఫ్ రాబినెట్ బైడెన్ జూనియర్)
| image               = Joe Biden official portrait 2013.jpg &lt;!--Do not change until a final consensus has been established in the talk page--&gt;
| office              = 46 వ యునైటెడ్ స్టేట్స్ ప్రెసిడెంట్
| president           = బారక్ ఒబామా
| term_start          = జనవరి 20, 2009
| term_end            = జనవరి 20, 2017
| predecessor         = డిక్ చెనీ
| successor           = మైక్ పెన్స్
| office1               = [[అమెరికా|యునైటెడ్ స్టేట్స్ సెనేటర్ * డెలావేర్ స్ధానం నుండి]]
| state1              = డెలావేర్
| term_start1         = జనవరి 3, 1973
| term_end1           = జనవరి 15, 2009
| predecessor1        = ముందు జే. కాలేబ్ బోగ్స్
| successor1          = టెడ్ కౌఫ్మన్
| office2             = సెనేట్ విదేశీ సంబంధాల కమిటీ అధ్యక్షులు
| term_start2         = జనవరి 3, 2007 
| term_end2           = జనవరి 3, 2009
| predecessor2        = రిచర్డ్ లుగార్
| successor2          = జాన్ కెర్రీ
| term_start3         = జూన్ 6, 2001 
| term_end3           = జనవరి 3, 2003
| predecessor3        = జెస్సీ హెల్మ్స్
| successor3          = రిచర్డ్ లుగార్
| term_start4         = జనవరి 3, 2001
| term_end4           = జనవరి 20, 2001
| predecessor4        = జెస్సీ హెల్మ్స్
| successor4          = జెస్సీ హెల్మ్స్
| office3            = [[:en:International Narcotics Control Caucus|ఎన్ చైర్: ఇంటర్నేషనల్ నార్కోటిక్స్ కంట్రోల్ కాకస్]]
| term_start5         = జనవరి 3, 1987 
| term_end5           = జనవరి 3, 2009
| predecessor5        = చక్ గ్రాస్లీ
| successor5          = డయాన్నే ఫెయిన్స్టెయిన్
| office4             = సెనేట్ జ్యుడీషియరీ కమిటీ అధ్యక్షులు
| term_start6         = జనవరి 3, 2007 
| term_end6           = జనవరి 3, 2009
| predecessor6        = స్ట్రోమ్ థర్మోండ్
| successor6          = ఓరిన్ హాచ్
| office5           = న్యూ కాజిల్ కౌంటీ కౌన్సిల్ సభ్యుడు&lt;br&gt;4 వ జిల్లా నుండి
| term_start7         = నవంబరు 4, 1970 
| term_end7           = నవంబరు 8, 1972
| predecessor7        = హెన్రీ ఫోల్సోమ్
| successor7          = ఫ్రాన్సిస్ స్విఫ్ట్
| birth_name          = Joseph Robinette Biden Jr.
| birth_date          = {{birth date and age|1942|11|20}}
| birth_place         = స్క్రాన్టన్, పెన్సిల్వేనియా, [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యు.ఎస్.]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = డెమొక్రాటిక్ పార్టీ
| spouse              ={{marriage|నీలా హంటర్ (1966-72)|1966|1972|end=died}} &lt;br/&gt; {{marriage|జిల్ జాకబ్స్|June 17, 1977}}
| children            = {{hlist|బ్యూస్|హంటర్|నవోమి|ఆష్లే}}
| occupation         = {{hlist|రాజకీయ నాయకుడు|న్యాయవాది|వ్యాపారవేత్త}} 
| education           = డెలావేర్ (BA)&lt;br/&gt;[[:en:Syracuse University]] ([[Juris Doctor|JD]])
| awards              = ప్రెసిడెన్షియల్ మెడల్ ఆఫ్ ఫ్రీడం విత్ డిస్టింక్షన్ (2017) తేడాతో
| signature           = Joe Biden signature.svg
| work             = {{url|joebiden.com|Campaign website}}
| relations           = [[:en:Edward Francis Blewitt]] (great-grandfather)
}}
'''జోసెఫ్ రాబినెట్ బైడెన్ జూనియర్''' (జననం 1942 నవంబరు 20) ఒక అమెరికన్ రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన 2021 నుండి 2025 వరకు 46వ అమెరికా అధ్యక్షుడిగా పనిచేశాడు. డెమోక్రటిక్ పార్టీ సభ్యుడైన ఆయన 1973 నుండి 2009 వరకు యునైటెడు స్టేట్స్ సెనేట్‌లో [[డెలావేర్]]కు ప్రాతినిధ్యం వహించాడు. 2009 నుండి 2017 వరకు అధ్యక్షుడు [[బరాక్ ఒబామా]] కింద 47వ అమెరికా ఉపాధ్యక్షుడిగా కూడా పనిచేశాడు.

స్క్రాన్టన్ పెన్సిల్వేనియాలో జన్మించిన బైడెన్ 1965లో డెలావేర్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి, 1968లో సిరక్యూస్ యూనివర్సిటీ కాలేజ్ ఆఫ్ లా నుండి పట్టభద్రుడయ్యాడు. ఆయన 1970లో న్యూ కాజిల్ కౌంటీ కౌన్సిలుకి 1972లో డెలావేరు‌లో 1972లో యునైటెడు స్టేట్సు సెనేటు ఎన్నికలకు ఎన్నికయ్యారు. సెనేటరు‌గా బైడెను సెనేటు జ్యుడీషియరీ కమిటీ ఫారిను రిలేషన్సు కమిటీలకు అధ్యక్షత వహించారు. ఆయన హింసాత్మక నేర నియంత్రణ, చట్ట అమలు చట్టం, మహిళల మీద హింస చట్టం ముసాయిదాను రూపొందించి ఆమోదించాడు. బైడెను ఆరు యుఎస్ సుప్రీంకోర్టు నిర్ధారణ విచారణలను కూడా పర్యవేక్షించాడు. వాటిలో వివాదాస్ప దరాబర్టు బోర్కు కోసం విచారణలు, క్లారెన్సు థామసు ఉన్నాయి. ఆయన 1991లో గల్ఫు యుద్ధాన్ని వ్యతిరేకించాడు. కానీ 2002లో ఇరాకు యుద్ధ తీర్మానానికి అనుకూలంగా ఓటు వేశాడు. బైడెను [[1988]] 2008 డెమోక్రటికు అధ్యక్ష నామినేషన్లు కోసం పోటీ చేయడంలో విఫలమయ్యాడు. 2008లో ఒబామా ఆయనను తన రన్నింగు మేటు‌గా ఎంచుకున్నారు. బైడెను ఒబామాకు వైసు ప్రెసిడెంటు‌గా సన్నిహిత సలహాదారుగా ఉన్నారు. 2020 అధ్యక్ష ఎన్నికలలో బైడెను [[కమల హారిస్]]ను తన రన్నింగు మేటు‌గా ఎంచుకున్నారు. వారు [[రిపబ్లికన్ పార్టీ (యునైటెడ్ స్టేట్స్)|రిపబ్లికన్]] ప్రస్తుత సభ్యులు [[డోనాల్డ్ ట్రంప్]], మైక్ పెన్సులను ఓడించారు.

అధ్యక్షుడిగా బైడెను కోవిడ్-19 మహమ్మారి తదుపరి మాంద్యానికి ప్రతిస్పందనగా అమెరికను రెస్క్యూ ప్లాను యాక్టు మీద సంతకం చేశారు. ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చరు తయారీ మీద ద్వైపాక్షిక బిల్లులపై సంతకం చేశారు. బైడెను బిల్డు బ్యాకు బెటరు యాక్టును ప్రతిపాదించాడు. దానిలోని అంశాలను ద్రవ్యోల్బణ తగ్గింపు చట్టంలో చేర్చారు. దీనిని ఆయన 2022లో చట్టంగా సంతకం చేశాడు. ఆయన కేతాంజీ బ్రౌను జాక్సనును యునైటెడు స్టేట్సు సుప్రీంకోర్టుకు నియమించాడు. ఆయన విదేశాంగ విధానంలో అమెరికా [[పారిస్ ఒప్పందం]]లో తిరిగి ప్రవేశించి న్యూ అట్లాంటికు చార్టరును అమలు చేసింది. బైడెను అమెరికా దళాల పూర్తి ఉపసంహరణ ఇది ఆఫ్ఘనిస్తాను‌లో యుద్ధాన్ని ముగించింది. దీని వలన తాలిబాను నియంత్రణను స్వాధీనం చేసుకోవడం జరిగింది. ఉక్రెయిను రష్యా దండయాత్రకు రష్యా మీద ఆంక్షలు విధించడం ద్వారా ఉక్రెయినుకు సహాయం అధికారం ఇవ్వడం ద్వారా ఆయన యునైటెడు స్టేట్సు ఉక్రెయిను మీద రష్యా దండయాత్రకు ప్రతిస్పందించారు. గాజా యుద్ధం సమయంలో బిడెను [[హమాస్]] చర్యలను ఉగ్రవాదంగా ఖండించారు. ఇజ్రాయెలుకు బలంగా మద్దతు ఇచ్చారు. గాజా స్ట్రిపుకు పరిమిత మానవతా సహాయాన్ని పంపారు. ఆయన మద్దతు ఇచ్చిన తాత్కాలిక విరమణ ప్రతిపాదన ఆయన అధ్యక్ష పదవి ముగిసే కొద్దిసేపటి ముందు ఆమోదించబడింది.

బైడెను వయస్సు, ఆరోగ్యం గురించి ఆందోళనలు ఆయన అధ్యక్ష పదవి అంతటా కొనసాగాయి. ఆయన అధ్యక్ష పదవిలో ఉండగా 80 సంవత్సరాలు నిండిన మొదటి అధ్యక్షుడు అయ్యాడు. ఆయన అధ్యక్ష పదవిని మెజారిటీ మద్దతుతో ప్రారంభించారు. కానీ ఆయన అధ్యక్ష పదవి అంతటా ఆయన ఆమోదం రేటింగు‌లు గణనీయంగా తగ్గాయి. [[ద్రవ్యోల్బణం]] మీద ప్రజల నిరాశ కారణంగా ఇది జరిగింది. ఇది 2022 జూన్‌లో 9.1%కి చేరుకుంది. ఆయన అధ్యక్ష పదవి ముగిసే సమయానికి 2.9%కి పడిపోయింది. బైడెను ప్రారంభంలో తిరిగి ఎన్నికకు పోటీ పడ్డారు. డెమోక్రటికు ప్రైమరీలు తర్వాత. 2024 అధ్యక్ష ఎన్నికలులో పార్టీ ఊహాజనిత నామినీ అయ్యాడు. మొదటి అధ్యక్ష చర్చలో ఆయన పనితీరు తర్వాత ఆయన వయస్సు, ఆరోగ్యం గురించి రాజకీయ స్పెక్ట్రం నుండి పునరుద్ధరించబడిన పరిశీలన ఆయనను ఆయన అభ్యర్థిత్వాన్ని ఉపసంహరించుకోవడానికి దారితీసింది.&lt;!--ఈ నిబంధనను మార్చడానికి ముందు చర్చా పేజీ ఏకాభిప్రాయం కోరండి--&gt; 2022 - 2024లో బైడెను పరిపాలన చరిత్రకారులు, మేధావుల చేత అనుకూలంగా ర్యాంకు చేయబడింది. ఇది ఆయన పదవీకాలం అనుకూల ప్రజా అంచనాల నుండి భిన్నంగా ఉంది. ఆయన జీవించి ఉన్న అత్యంత వృద్ధ మాజీ అమెరికా అధ్యక్షుడు జీవించి ఉన్న అత్యంత వృద్ధ మాజీ అమెరికా ఉపాధ్యక్షుడు. అధ్యక్షుడిగా పనిచేసిన అత్యంత వృద్ధ వ్యక్తి.&lt;!-- ట్రంప్ [[WP:NOTCRYSTAL]] ప్రకారం సేవ చేసిన అత్యంత వృద్ధుడు అవుతాడని షెడ్యూల్ చేయబడిన తేదీని జోడించవద్దు. అధికారికంగా సేవ చేయడానికి అతను పెద్దవాడయ్యే వరకు నవీకరించవద్దు.--&gt;

== ప్రారంభ జీవితం (1942–1965) ==
జోసెఫు రాబినెటు బైడెను జూనియరు 1942 నవంబరు 20న జన్మించాడు.&lt;ref name=&quot;cong-bio&quot;&gt;{{Biographical Directory of Congress| id=b000444 | name=జోసెఫ్ ఆర్. బైడెన్ | inline=YES | access-date=జనవరి 20, 2021}}&lt;/ref&gt; స్క్రాన్టను, పెన్సిల్వేనియా లోని సెయింటు మేరీసు హాస్పిటలు‌లో,{{sfn|విట్‌కవర్|2010|page=5}} కేథరీను యూజీనియా &quot;జీన్&quot; బైడెను ({{née|ఫిన్నెగన్}})&lt;ref&gt;{{Cite web| first=Frank | last=James | title=కేథరీన్ 'జీన్' బైడెన్, VP తల్లి, 92 ఏళ్ళ వయసులో మరణించారు | url=https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2010/01/catherine_biden_vps_mom_dead_a.html | publisher=NPR | date=జనవరి 8, 2010 | access-date=జూన్ 15, 2025}}&lt;/ref&gt; జోసెఫు రాబినెటు బిడెను సీనియరు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Smolenyak | first=Megan | author-link=Megan Smolenyak | date=September 3, 2002 | title=జోసెఫ్ బిడెన్ సీనియర్, 86, సెనేటర్ తండ్రి | work=[[The Baltimoresun]] | url=https://www.baltimoresun.com/news/bs-xpm-2002-09-03-0209030023-story.html | access-date=April 15, 2020 | archive-date=డిసెంబరు 30, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191230113231/https://www.baltimoresun.com/news/bs-xpm-2002-09-03-0209030023-story.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఆయన ఎక్కువగా ఐరిషు సంతతికి చెందిన [[కాథలిక్ చర్చి|కాథలిక్]] కుటుంబంలో పెద్ద సంతానం. బైడెను‌కు వాలెరీ అనే సోదరి, జేమ్సు ఫ్రాన్సిసు అనే ఇద్దరు సోదరులు ఉన్నారు.{{sfn|విట్‌కవర్|2010|pages=8–9}}

=== గృహ జీవితం ===
జోసెఫు సీనియరు ధనవంతుడు. ఆ కుటుంబం 1946లో గార్డెను సిటీ న్యూయార్కు సంపన్న లాంగు ఐలాండు శివారులో ఒక ఇంటిని కొనుగోలు చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite magazine | magazine=The New Yorker | date=August 15, 2022 | access-date=August 25, 2022 | first=Adam | last=Entous | title=ది అన్‌టోల్డ్ హిస్టరీ ఆఫ్ ది బిడెన్ ఫ్యామిలీ | url=https://www.newyorker.com/magazine/2022/08/22/the-untold-history-of-the-biden-family | archive-date=August 25, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220825154155/https://www.newyorker.com/magazine/2022/08/22/the-untold-history-of-the-biden-family | url-status=live}}&lt;/ref&gt; బైడెను ఏడు సంవత్సరాల వయస్సులో వ్యాపార ఇబ్బందులను ఎదుర్కొన్న తర్వాత&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Russell | first=Katie | date=January 8, 2021 | title=జో బైడెన్ కుటుంబ వృక్షం: US అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికైన వ్యక్తిని విషాదం ఎలా తీర్చిదిద్దిందో | work=[[The Daily Telegraph]] | url=https://www.telegraph.co.uk/family/life/joe-biden-family-tree-children-ashley-hunter/ | access-date=December 1, 2020 | issn=0307-1235 | archive-date=January 8, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210108150352/https://www.telegraph.co.uk/family/life/joe-biden-family-tree-children-ashley-hunter/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;promises2008&quot;&gt;{{Cite book| last=Biden | first=Joe | title=Promises to Keep: On Life and Politics | date=2008 | publisher=Random House | isbn=978-0-8129-7621-2 | pages=16–17}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Witcover|2010|pages=7–8}} ఆ కుటుంబం జీన్ తల్లిదండ్రులతో స్క్రాంటను‌లో చాలా సంవత్సరాలు నివసించింది.&lt;ref name=&quot;nyt-father&quot;&gt;{{Cite news| last=Broder | first=John M. | date=అక్టోబరు 23, 2008 | title=బిడెన్‌కు తండ్రి కఠినమైన జీవితం ఒక ప్రేరణ | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | url=https://www.nytimes.com/2008/10/24/us/politics/24biden.html | access-date=అక్టోబరు 24, 2008 | archive-date=నవంబరు 8, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201108082045/https://www.nytimes.com/2008/10/24/us/politics/24biden.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1950లలో స్క్రాంటను ఆర్థిక క్షీణతలోకి జారుకుంది. జోసెఫు సీనియరు స్థిరమైన పనిని కనుగొనలేకపోయాడు.&lt;ref name=&quot;ap-scranton&quot;&gt;{{Cite news| last=Rubinkam | first=Michael | date=ఆగస్టు 27, 2008 | title=బిడెన్ స్క్రాంటన్ బాల్యం శాశ్వత ముద్ర వేసింది | publisher=[[Fox News]] | url=https://www.foxnews.com/wires/2008Aug27/0,4670,CVNBidenapossScrantonRoots,00.html | access-date=సెప్టెంబరు 7, 2008 | archive-date=జనవరి 15, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210115185424/https://www.foxnews.com/wires/2008Aug27/0,4670,CVNBidenapossScrantonRoots,00.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1953లో ప్రారంభమై బైడెను పదేళ్ల వయసులో&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.washingtonpost.com/nation/2019/05/21/trump-biden-scranton-pennsylvania-deserted-delaware/ | title=10 ఏళ్ళ వయసులో స్క్రాంటన్ నుండి బయలుదేరిన జో బిడెన్, పెన్సిల్వేనియాను 'ఎడారిగా' వదిలివేసాడు | last=Farzan | first=Antonia Noori | date=మే 21, 2019 | work=[[The Washington Post]] | access-date=November 7, 2021 | archive-date=November 5, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201105045522/https://www.washingtonpost.com/nation/2019/05/21/trump-biden-scranton-pennsylvania-deserted-delaware/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt; కుటుంబం ఒక అపార్టు‌మెంటు‌లో నివసించింది.” క్లేమాంటు, డెలావేరులో”సమీపంలోని మేఫీల్డు, డెలావేరులోని ఇంటికి వెళ్లే ముందు{{efn|బహుళ వనరులకు ఆపాదించబడింది:&lt;ref name=&quot;promises2008&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nyt-father&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| last=Ebert | first=Jennifer | title=జో బైడెన్ ఇళ్ళు | work=ఇళ్ళు, తోటలు | date=జనవరి 20, 2021 | url=https://www.homesandgardens.com/news/joe-biden-house | access-date=సెప్టెంబరు 18, 2021 | archive-date=సెప్టెంబరు 18, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210918200800/https://www.homesandgardens.com/news/joe-biden-house | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Newman | first=Meredith | title=జో బైడెన్ ఎలా వెళ్ళాడు సీనియర్ క్లాస్ ప్రెసిడెంట్‌కి 'స్టటర్‌హెడ్' | work=[[ది న్యూస్ జర్నల్]] | date=జూన్ 24, 2019 | url=https://eu.delawareonline.com/story/news/2019/06/24/how-joe-biden-overcame-stutter-class-president-archmere-high-school/1261174001/ | access-date=సెప్టెంబరు 18, 2021 | archive-date=నవంబరు 3, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201103124946/https://eu.delawareonline.com/story/news/2019/06/24/how-joe-biden-overcame-stutter-class-president-archmere-high-school/1261174001/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;}} జోసెఫు సీనియరు తరువాత విజయవంతమైన యూజ్డు-కార్ సేల్సు‌మ్యాను అయ్యాడు. కుటుంబాన్ని మధ్యతరగతి జీవనశైలిలో నిర్వహించాడు.&lt;ref name=&quot;nyt-father&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ap-scranton&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;aap08-bio&quot;&gt;''అల్మానాకు ఆఫ్ అమెరికను పాలిటిక్సు'' 2008, పేజీ 364.&lt;/ref&gt;

=== క్రీడలు - యువ యుక్తవయస్సు ===
క్లేమాంటు‌లోని ఆర్చ్మెరు అకాడమీలో{{sfn|విట్‌కవర్|2010|pages=27, 32}} బైడెను బేస్బాలు ఆడాడు. హైస్కూలు ఫుట్బా‌లు జట్టులో అత్యుత్తమ హాఫ్‌బ్యాకు వైడు రిసీవరు.&lt;ref name=&quot;nyt-father&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Frank | first=Martin | date=September 28, 2008 | title=బిడెన్ బంతిని కోరుకునే నత్తిగా మాట్లాడే పిల్లవాడు | page=D.1 | work=[[The News Journal]] | url=https://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1742718581.html?FMT=ABS | archive-url=https://web.archive.org/web/20130601081204/https://pqasb.pqarchiver.com/delawareonline/access/1742718581.html?FMT=ABS | archive-date=June 1, 2013}}&lt;/ref&gt; పేద విద్యార్థి అయినప్పటికీ ఆయన తన జూనియరు, సీనియరు సంవత్సరాలలో తరగతి అధ్యక్షుడుగా ఉన్నాడు.{{sfn|Witcover|2010|pages=40–41}}{{sfn|Taylor|1990|page=99}} ఆయన 1961లో పట్టభద్రుడయ్యాడు.{{sfn|Witcover|2010|pages=40–41}} న్యూవార్కులోని డెలావేరు విశ్వవిద్యాలయంలో బైడెను కొంతకాలం ఫ్రెష్మను ఫుట్బాలు ఆడాడు.&lt;ref&gt;బిడెను, ''ప్రామిసెసు టు కీప్'', పేజీలు 27, 32–33.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| first=Domenico | last=Montanaro | title=Fact Check: Biden's Too Tall Football Tale | url=https://www.nbcnews.com/news/world/fact-check-bidens-too-tall-football-tale-flna1c6504609 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20121221225751/https://firstread.nbcnews.com/_news/2012/10/16/14489712-fact-check-bidens-too-tall-football-tale | archive-date=December 21, 2012 | publisher=[[NBC News]] | date=October 16, 2012}}&lt;/ref&gt; 1965లో చరిత్ర, రాజకీయ శాస్త్రంలో డబులు మేజరు అయ్యాడు.&lt;ref name=&quot;ap-timeline&quot; /&gt;{{sfn | టేలర్ | 1990 | page=98}}

== వివాహాలు, లా స్కూల్ - ప్రారంభ కెరీర్ (1966–1973) ==
బిడెను సిరక్యూసు విశ్వవిద్యాలయంలో విద్యార్థిని అయిన నీలియా హంటరును 1966 ఆగస్టు 27న వివాహం చేసుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;ap-timeline&quot;&gt;{{Cite news| date=ఆగస్టు 23, 2008 | title=యు.ఎస్. సెనేటర్ జో బిడెన్ జీవితం, కెరీర్ యొక్క కాలక్రమం | via=[[SFGate]] | agency=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]] | url=https://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/n/a/2008/08/22/politics/p222636D16.DTL | url-status=dead| access-date=సెప్టెంబరు 6, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080925021142/https://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fn%2Fa%2F2008%2F08%2F22%2Fpolitics%2Fp222636D16.DTL | archive-date=సెప్టెంబరు 25, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last1=Weiss | first1=Abby | title=The One: జో బైడెన్ మొదటి భార్య నీలియా బైడెన్ సిరక్యూస్‌లో ఉన్నప్పుడు అతని జీవితాన్ని, వృత్తిని తీర్చిదిద్దింది | url=https://dailyorange.com/2022/02/joe-bidens-1st-wife-neilia-biden-shaped-life-career-syracuse/ | access-date=June 13, 2023 | work=[[ది డైలీ ఆరెంజ్]] | date=ఫిబ్రవరి 24, 2022 | archive-date=జూన్ 22, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230622163633/https://dailyorange.com/2022/02/joe-bidens-1st-wife-neilia-biden-shaped-life-career-syracuse/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఆమె తల్లిదండ్రులు కాథలిక్కు‌ను వివాహం చేసుకోవడానికి ఇష్టపడని విషయాన్ని అధిగమించిన తర్వాత వారి వివాహం స్కనీటెల్సు, న్యూయార్కు లోని ఒక కాథలికు చర్చిలో జరిగింది.&lt;ref&gt;బిడెన్, ''ప్రామిసెస్ టు కీప్'', పేజీలు 32, 36–37.&lt;/ref&gt; వారికి ముగ్గురు పిల్లలు ఉన్నారు: జోసెఫు ఆర్. &quot;బ్యూ&quot; 3వ బైడెను, రాబర్టు హంటరు బైడెను, నవోమి క్రిస్టినా &quot;అమీ&quot; బైడెను.&lt;ref name=&quot;ap-timeline&quot; /&gt;
బిడెను 1968లో సిరక్యూసు యూనివర్సిటీ కాలేజు ఆఫ్ లా నుండి జురిసు డాక్టరు పట్టా పొందాడు. తన లా స్కూలు మొదటి సంవత్సరంలో ఆయన లా సమీక్ష కథనాన్ని ప్లాజియారైజు చేసినందున ఆయన ఒక కోర్సులో విఫలమయ్యాడు. కానీ విఫలమైన గ్రేడు తరువాత దెబ్బతింది. ఆయన గ్రేడు‌లు సాపేక్షంగా పేలవంగా ఉన్నాయి. ఆయన 85 తరగతిలో 76వ తరగతి పట్టా పొందాడు.&lt;ref name=&quot;nyt091887&quot; /&gt; ఆయన 1969లో డెలావేరు బారు‌లో అడ్మిషను పొందాడు.&lt;ref name=&quot;cong-bio&quot; /&gt;
1968లో ప్రముఖ స్థానిక [[రిపబ్లికన్ పార్టీ (యునైటెడ్ స్టేట్స్)|రిపబ్లికన్]] విలియం ప్రికెటు నేతృత్వంలోని లా ఫర్ములో బిడెను క్లర్కుగా పనిచేశాడు. రిపబ్లికనుగా తనను తాను గుర్తించుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;dmn-87&quot;&gt;{{Cite news| last=Leubsdorf | first=Carl P. | date=September 6, 1987 | title=బిడెన్ వైట్ హౌస్‌పై దృష్టి సారించాడు | work=[[The Dallas Morning News]] | url=https://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_text_direct-0=0ED3CF5858543A33&amp;p_field_direct-0=document_id | access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-date=జనవరి 3, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210103080715/https://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_text_direct-0=0ED3CF5858543A33&amp;p_field_direct-0=document_id | url-status=live}} లో తిరిగి ముద్రించబడింది {{Cite news| url=https://www.dallasnews.com/sharedcontent/dws/news/washington/cleubsdorf/stories/082308dnpolbiden87profile.4d6e19b.html | title=జీవితకాల ఆశయం జో బైడెన్‌ను సెనేట్, వైట్ హౌస్ ఆకాంక్షలకు దారితీసింది | date=ఆగస్టు 23, 2008 | work=[[ది డల్లాస్ మార్నింగ్ న్యూస్]] | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20080919060037/https://www.dallasnews.com/sharedcontent/dws/news/washington/cleubsdorf/stories/082308dnpolbiden87profile.4d6e19b.html | archive-date=సెప్టెంబరు 19, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine | last=Barrett | first=Laurence I. | date=June 22, 1987 | title=ప్రచార చిత్రం, జో బిడెన్: తదుపరి తరం కోసం వక్త | magazine=సమయం| url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,964716,00.html | access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-date=నవంబరు 13, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201113235512/https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,964716,00.html | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఆయన ప్రస్తుత డెమోక్రటికు డెలావేరు గవర్నరు చార్లెసు ఎల్. టెర్రీ సంప్రదాయవాద జాతి రాజకీయాలను ఇష్టపడలేదు. మరింత ఉదారవాద రిపబ్లికను, రస్సెలు డబ్ల్యూ. పీటర్సనుకు మద్దతు ఇచ్చాడు. ఆయన టెర్రీని ఓడించాడు 1968.&lt;ref name=&quot;dmn-87&quot; /&gt; స్థానిక రిపబ్లికన్లు బైడెను‌ను నియమించుకోవడానికి ప్రయత్నించారు. కానీ రిపబ్లికను అధ్యక్ష అభ్యర్థి [[రిచర్డ్ నిక్సన్]] పట్ల తనకున్న అయిష్టత కారణంగా ఆయన [[స్వతంత్ర]] నమోదు చేసుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;dmn-87&quot; /&gt;
=== న్యాయ పద్ధతులు ===
[[File:Joe Biden in 1968 Edition of Onondagan Yearbook.jpg | thumb|left | 200px | బిడెన్ ఇన్ ది సిరక్యూస్ 1968 ఇయర్‌బుక్]]
1969లో బైడెను తిరిగి న్యాయవాద వృత్తిని ప్రారంభించాడు. మొదట “విల్మింగ్టను, డెలావేరు”లో ప్రజా రక్షకుడిగా. ఆయన క్లయింట్లలో ఎక్కువ మంది విల్మింగ్టను తూర్పు వైపు నుండి వచ్చిన ఆఫ్రికను అమెరికన్లు.&lt;ref&gt;{{Cite web| title=జో బైడెన్: లైఫ్ బిఫోర్ ది ప్రెసిడెన్సీ | date=జనవరి 19, 2021 | url=https://millercenter.org/president/biden/life-before-the-presidency | publisher=Miller Center | access-date=16 ఆగస్టు 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Gomez | first=Henry J. | date=July 25, 2019 | title=జో బైడెన్ పబ్లిక్ డిఫెండర్‌గా ఉన్న సమయం అతని రెజ్యూమ్‌పై సంక్షిప్త వివరణ. ఇప్పుడు ఇది అతని ప్రచారానికి ఒక మంచి సంకేతం. | url=https://www.buzzfeednews.com/article/henrygomez/joe-biden-public-defender | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20210625124359/https://www.buzzfeednews.com/article/henrygomez/joe-biden-public-defender | archive-date=June 25, 2021 | access-date=June 25, 2021 | work=[[BuzzFeed News]]}}&lt;/ref&gt; బైడెను ఆ తర్వాత స్థానికంగా చురుకైన డెమొక్రాటు అయిన సిడ్ బాలికు నేతృత్వంలోని సంస్థలో చేరాడు.{{sfn |Moritz |1987 |page=43}}&lt;ref name=&quot;dmn-87&quot; /&gt; బాలికు ఆయనను డెమోక్రటికు ఫోరం‌లో చేర్చాడు. ఇది రాష్ట్రాన్ని సంస్కరించడానికి, పునరుజ్జీవింపజేయడానికి ప్రయత్నిస్తున్న ఒక పార్టీ సమూహం. {{sfn | Witcover | 2010 | page= 86}} బిడెను తన రిజిస్ట్రేషను‌ను డెమోక్రటికు‌గా మార్చుకున్నారు.&lt;ref name=&quot;dmn-87&quot; /&gt; ఆయన తన సొంత సంస్థ అయిన బిడెను, వాల్షు‌ను కూడా ప్రారంభించాడు.{{sfn | మోరిట్జ్ | 1987 | page=43}} కార్పొరేటు చట్టం, అయితే ఆయనకు నచ్చలేదు. క్రిమినలు చట్టం బాగా చెల్లించలేదు.&lt;ref name=&quot;nyt-father&quot; /&gt; ఆయన ఆస్తులను నిర్వహించడం ద్వారా తన ఆదాయాన్ని పెంచుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;watn020109&quot;&gt;{{Cite news| author=Doyle, Nancy Palmer | date=February 1, 2009 | title=జో బిడెన్: 'ప్రతి ఒక్కరూ నన్ను జో అని పిలుస్తారు' | magazine=[[Washingtonian (magazine) | Washingtonian]] | url=http://www.washingtonian.com/articles/people/11118.html | access-date=February 4, 2009 | archive-date=ఫిబ్రవరి 7, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090207055147/http://www.washingtonian.com/articles/people/11118.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1970లో శివారు ప్రాంతాలలో ప్రజా గృహాలకు మద్దతుతో కూడిన ఉదారవాద వేదిక మీద బిడెను న్యూ కాజిలు కౌంటీ కౌన్సిలులో నాల్గవ జిల్లా స్థానానికి పోటీ చేశాడు.{{sfn|Witcover|2010|page=59}}&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Harriman | first=Jane | date=December 31, 1969 | title=జో బిడెన్: '72లో డెమోక్రటిక్ పార్టీ కోసం ఆశ? | url=https://www.newspapers.com/article/the-news-journal/8326887/ | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20241009054235/https://www.newspapers.com/article/the-news-journal/8326887/ | archive-date=అక్టోబరు 9, 2024 | access-date=అక్టోబరు 9, 2024 | work=ది న్యూస్ జర్నల్ | page=3 | via=[[Newspapers.com]]}}&lt;/ref&gt; బిడెను సాధారణ ఎన్నికలలో గెలిచి, రిపబ్లికను లారెన్సు టి. మెస్సికు‌ను ఓడించి 1971 జనవరి 5న పదవీ బాధ్యతలు స్వీకరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| date=జనవరి 2, 1971 | title=కౌంటీ కౌన్సిల్ ప్రమాణం చేసింది | url=https://www.newspapers.com/clip/67554678/council-oath/ | work=[[ది న్యూస్ జర్నల్]] | page=4 | via=[[న్యూస్‌పేపర్స్.కామ్]] | access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-date=జనవరి 15, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210115185436/https://www.newspapers.com/clip/67554678/council-oath/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| date=జనవరి 6, 1971 | title=కన్నెర్ కౌన్సిల్ కోసం 7 లక్కీ ఓమెన్‌లను షేక్ చేస్తున్నాడు | url=https://www.newspapers.com/clip/67567899/lucky-omen/ | work=[[ది న్యూస్ జర్నల్]] | page=3 | via=[[Newspapers.com]] | access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-date=జనవరి 15, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210115185426/https://www.newspapers.com/clip/67567899/lucky-omen/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఆయన 1973 జనవరి 1 వరకు పనిచేశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Frump | first=Bob | date=November 8, 1972 | title=GOP దశాబ్దం స్లావిక్ విన్‌తో ముగుస్తుంది | url=https://www.newspapers.com/clip/67555456/gop-decade/ | work=[[ది న్యూస్ జర్నల్]] | page=3 | via=[[Newspapers.com]] | access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-date=జనవరి 15, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210115185431/https://www.newspapers.com/clip/67555456/gop-decade/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Witcover|2010|pages=52–64}} కౌంటీ కౌన్సిలు‌లో తన సమయంలో బైడెను పెద్ద హైవే ప్రాజెక్టులను వ్యతిరేకించాడు. అవి విల్మింగ్టను పరిసరాలను దెబ్బతీస్తాయని ఆయన వాదించాడు.{{sfn|Witcover|2010|pages=52–64}}

బైడెను సెనేటు‌కు పోటీ చేసి [[రిచర్డ్ నిక్సన్]] యుద్ధ నిర్వహణను వ్యతిరేకించే వరకు వియత్నాం యుద్ధాన్ని బహిరంగంగా సమర్థించలేదు లేదా వ్యతిరేకించలేదు.{{sfn|Witcover|2010|pages=50, 75}} డెలావేరు విశ్వవిద్యాలయం, సిరక్యూసు విశ్వవిద్యాలయంలో చదువుతున్నప్పుడు. బైడెను ఐదుగురు విద్యార్థుల డ్రాఫ్టు వాయిదాలను పొందాడు. శారీరక పరీక్ష ఆధారంగా ఆయన 1968లో షరతులతో కూడిన వైద్య వాయిదా ఇవ్వబడింది; 2008లో బిడెను ప్రతినిధి మాట్లాడుతూ యుక్తవయసులో ఉన్నప్పుడు &quot;[[ఆస్తమా]]&quot; కలిగి ఉండటమే కారణమని అన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last1=Caldera | first1=Camille | title=Fact check: ట్రంప్ లాగే బిడెన్ కూడా వియత్నాం నుండి బహుళ డ్రాఫ్ట్ వాయిదాలను అందుకున్నాడు | url=https://www.usatoday.com/story/news/factcheck/2020/09/16/fact-check-biden-received-multiple-draft-deferments-vietnam/5809482002/ | access-date=April 3, 2021 | work=[[USA Today]] | date=సెప్టెంబరు 16, 2020 | archive-date=June 30, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210630191208/https://www.usatoday.com/story/news/factcheck/2020/09/16/fact-check-biden-received-multiple-draft-deferments-vietnam/5809482002/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 1972 డెలావేరు‌లో యుఎస్ సెనేటు ప్రచారం ===
[[File:Neilia Hunter, Joe, Hunter, Naomi Christina, and Beau Biden, c. 1972 (removed text).jpg| thumb|200px| నీలియా హంటర్, జో, హంటర్, నవోమి క్రిస్టినా, బ్యూ బిడెన్, {{circa|1972}}]]

1972లో డెలావేరు నుండి జూనియరు యుఎస్ సెనేటరు‌గా ఎన్నికై రిపబ్లికను అభ్యర్థి జె. కాలేబు బోగ్సును ఓడించిన బిడెను. బోగ్సు‌ను సవాలు చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్న ఏకైక డెమొక్రాటు ఆయన, కనీస ప్రచార నిధులతో గెలిచే అవకాశం లేదని భావించారు.&lt;ref name=&quot;nyt-father&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cby-43&quot;&gt;''కరెంట్ బయోగ్రఫీ ఇయర్‌బుక్ 1987'', పేజీ. 43.&lt;/ref&gt; కుటుంబ సభ్యులు ఈ ప్రచారాన్ని సిబ్బందిగా ఉండి నిర్వహించారు. ఇది ఓటర్లను ముఖాముఖిగా కలవడం, పొజిషను పేపర్లను చేతితో పంపిణీ చేయడం మీద ఆధారపడింది.&lt;ref name=&quot;npr-72&quot;&gt;{{Cite news| last=Naylor | first=Brian | date=October 8, 2007 | title=సెనేట్‌కు బిడెన్స్ రోడ్డు విషాదకరమైన మలుపు తీసుకుంది | publisher=[[NPR]] | url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=14999603 | access-date=September 12, 2008 | archive-date=September 11, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080911183158/https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=14999603 | url-status=live}}&lt;/ref&gt; డెలావేరు చిన్న పరిమాణం ద్వారా సాధ్యమయ్యే విధానం.&lt;ref name=&quot;watn020109&quot; /&gt; ఆయన ఎఎఫ్‌ఎల్-సిఐఒ డెమోక్రటికు పోల్స్టరు పాట్రికు కాడెల నుండి సహాయం పొందాడు.&lt;ref name=&quot;cby-43&quot; /&gt; ఆయన వేదిక పర్యావరణం, వియత్నాం నుండి ఉపసంహరణ, పౌర హక్కులు, సామూహిక రవాణా, సమాన పన్ను విధించడం, ఆరోగ్య సంరక్షణ &quot;యథావిధిగా రాజకీయాల&quot; పట్ల ప్రజల అసంతృప్తిపై దృష్టి పెట్టింది.&lt;ref name=&quot;cby-43&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;npr-72&quot; /&gt; ఎన్నికలకు కొన్ని నెలల ముందు బిడెను బోగ్సు కంటే దాదాపు ముప్పై శాతం పాయింట్ల వెనుకబడి ఉన్నాడు.&lt;ref name=&quot;cby-43&quot; /&gt; కానీ ఆయన శక్తి, యువ కుటుంబం, ఓటర్ల భావోద్వేగాలతో కనెక్టు అయ్యే సామర్థ్యం ఆయనకు అనుకూలంగా పనిచేశాయి.&lt;ref name=&quot;aap08-bio&quot; /&gt; ఆయన 50.5% ఓట్లతో గెలిచాడు.&lt;ref name=&quot;npr-72&quot; /&gt;
=== మొదటి భార్య - కుమార్తె మరణం ===
బైడెను సెనేటరు‌గా ఎన్నికైన కొన్ని వారాల తర్వాత 1972 డిసెంబరు 18న హాకెస్సిను డెలావేరులో జరిగిన కారు ప్రమాదంలో ఆయన భార్య నీలియా, ఒక సంవత్సరం కుమార్తె నవోమి మరణించారు.&lt;ref name=&quot;ap-timeline&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| date=డిసెంబరు 19, 1972 | title=బైడెన్ భార్య, కారు ప్రమాదంలో బిడ్డ మృతి | work=[[The New York Times]] | url=https://www.nytimes.com/1972/12/19/archives/bidens-wife-child-killed-in-car-crash.html | page=9 | access-date=జనవరి 8, 2021 | agency=యునైటెడ్ ప్రెస్ ఇంటర్నేషనల్ | issn=0362-4331 | archive-date=డిసెంబరు 2, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201202063824/https://www.nytimes.com/1972/12/19/archives/bidens-wife-child-killed-in-car-crash.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; వారి కుమారులు బ్యూ (3 సంవత్సరాల వయస్సు), హంటరు (2 సంవత్సరాల వయస్సు) కారులో ఉన్నారు. ప్రాణాపాయం లేని గాయాలతో ఆసుపత్రికి తరలించారు.{{sfn|Witcover|2010|pages=93, 98}} వారిని చూసుకోవడానికి ఆయన రాజీనామా చేయాలని భావించాడు.&lt;ref name=&quot;aap08-bio&quot; /&gt; కానీ సెనేటు మెజారిటీ నాయకుడు మైకు మాన్సు‌ఫీల్డు ఆయన అలా చేయవద్దని ఒప్పించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Levey | first=Noam M. | date=August 24, 2008 | title=తన సొంత రాష్ట్రంలో, బైడెన్ ఒక సాధారణ జో | work=[[Los Angeles Times]] | url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2008-aug-24-na-biden24-story.html | access-date=సెప్టెంబరు 7, 2008 | archive-date=డిసెంబరు 30, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191230125100/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2008-aug-24-na-biden24-story.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; బైడెను ఆత్మహత్య గురించి ఆలోచించిస్తూ కోపం, మతపరమైన సందేహాలతో నిండిపోయాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Cohen | first=Max | date=August 17, 2020 | title=1972లో తన భార్య, కుమార్తె మరణించిన తర్వాత తాను ఆత్మహత్య గురించి ఆలోచించానని బిడెన్ చెప్పాడు. | work=[[Politico]] | url=https://www.politico.com/news/2020/08/17/biden-contemplated-suicide-after-1972-deaths-wife-daughter-397487 | access-date=ఏప్రిల్ 30, 2024 | archive-date=జూలై 21, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240721183748/https://www.politico.com/news/2020/08/17/biden-contemplated-suicide-after-1972-deaths-wife-daughter-397487 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Bedigan | first=Mike | date=ఏప్రిల్ 26, 2024 | title=బిడెన్ గురించి తెరుచుకుంటుంది మొదటి భార్య, కుమార్తె విషాదకరమైన మరణాల తర్వాత ఆత్మహత్య గురించి ఆలోచిస్తున్న | work=[[The Independent]] | url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/joe-biden-suicide-howard-stern-b2535629.html | access-date=April 30, 2024 | archive-date=April 30, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240430031830/https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/joe-biden-suicide-howard-stern-b2535629.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఆయన &quot;దేవుడు తన మీద భయంకరమైన ఉపాయం ఆడాడని భావించానని&quot; రాశాడు.&lt;ref&gt;బిడెన్, ''ప్రామిసెస్ టు కీప్'', పేజీ. 81&lt;/ref&gt; పని మీద దృష్టి పెట్టడంలో ఇబ్బంది పడ్డారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Bumiller | first=Elisabeth | author-link=Elisabeth Bumiller | date=December 14, 2007 | title=కష్టాల తర్వాత సులభంగా ప్రచారం చేస్తున్న బిడెన్ | work=[[The New York Times]] | url=https://www.nytimes.com/2007/12/14/us/politics/14biden.html | access-date=సెప్టెంబరు 13, 2008 | archive-date=December 10, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081210154755/https://www.nytimes.com/2007/12/14/us/politics/14biden.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| date=ఆగస్టు 1, 2007 | title=జో బైడెన్ గా మారుతున్నప్పుడు | publisher=[[NPR]] | url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=12389154 | access-date=సెప్టెంబరు 12, 2008 | archive-date=సెప్టెంబరు 9, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080909093445/https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=12389154 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== రెండవ వివాహం ===
[[File:Joe and Jilly Biden early photo.jpg|thumb|బిడెన్, అతని రెండవ భార్య జిలు 1975లో కలుసుకున్నారు, 1977లో వివాహం చేసుకున్నారు|alt= బిడెన్, అతని భార్య నవ్వుతూ, సాధారణ దుస్తులు ధరించిన ఫోటో]]
బిడెను 1975లో బ్లైండు డేటులో ఉపాధ్యాయురాలు జిల్ ట్రేసీ జాకబ్సును కలిశారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Seelye | first=Katharine Q. | date=August 24, 2008 | title=జిల్ బిడెన్ స్పాట్‌లైట్‌లో జీవితం వైపు వెళ్తున్నాడు | work=[[The New York Times]] | url=https://www.nytimes.com/2008/08/25/us/politics/25wife.html | url-status=live| access-date=August 25, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081210193454/https://www.nytimes.com/2008/08/25/us/politics/25wife.html | archive-date=డిసెంబరు 10, 2008}}&lt;/ref&gt; వారు 1977 జూన్ 17న న్యూయార్కు‌లోని యునైటెడు నేషన్సు చాపెలులో వివాహం చేసుకున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Dart | first=Bob | date=అక్టోబరు 24, 2008 | title=బిడెన్స్ కలుసుకున్నారు, విషాదం తర్వాత కలిసి జీవితాన్ని ఏర్పరచుకున్నారు | work=[[Orlando Sentinel]] | url=https://www.orlandosentinel.com/news/os-xpm-2008-10-24-a3bidenwife24-story.html | url-status=live| access-date=January 24, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201020153208/https://www.orlandosentinel.com/news/os-xpm-2008-10-24-a3bidenwife24-story.html | archive-date=అక్టోబరు 20, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;బిడెన్, ''ప్రామిసెస్ టు కీప్'', పేజీ 117.&lt;/ref&gt; వారి హనీమూను‌ను హంగేరియను పీపుల్సు రిపబ్లికు లోని లేక్ బాలాటననులో గడిపారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://444.hu/2020/11/08/biden-es-felesege-1977-ben-a-balatonnal-voltak-naszuton | title=Biden és felesége 1977-ben a Balatonnál voltak nászúton | last=Sarkadi | first= Zsolt | work=444 | date=నవంబరు 8, 2020 | access-date=నవంబరు 8, 2020 | language=hu | archive-date=నవంబరు 8, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201108225640/https://444.hu/2020/11/08/biden-es-felesege-1977-ben-a-balatonnal-voltak-naszuton | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.bbc.com/news/world-europe-54868002 | title=US ఎన్నికలు: జో బైడెన్ విజయం బ్రిటన్, యూరప్ బ్రెక్సిట్ కు ఎలాంటి ప్రభావాన్ని చూపుతుంది? | author-first=Katya | author-last=Adler | agency=BBC News | date=November 8, 2020 | access-date=November 9, 2020 | archive-date=November 10, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201110014205/https://www.bbc.com/news/world-europe-54868002 | url-status=live}}&lt;/ref&gt; రాజకీయాలు, జీవితం మీద తనకున్న ఆసక్తిని పునరుద్ధరించడంలో బిడెను ఆమెకు ఘనత ఇచ్చాడు.&lt;ref&gt;బిడెన్, ''ప్రామిసెస్ టు కీప్'', పేజీ. 113.&lt;/ref&gt;

1981లో ఈ జంటకు ఒక కుమార్తె ఆష్లే బిడెను ఉంది.&lt;ref name=&quot;ap-timeline&quot; /&gt; ఆమె ఒక సామాజిక కార్యకర్త, కార్యకర్త ఫ్యాషను డిజైనరు.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.nytimes.com/2012/06/03/fashion/weddings/ashley-biden-howard-krein-wedding.html | title=ఆష్లే బిడెన్, హోవార్డ్ క్రెయిన్ | work=[[The New York Times]] | date=June 3, 2012 | page=ST15 | access-date=January 24, 2021 | archive-date=November 1, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201101001405/https://www.nytimes.com/2012/06/03/fashion/weddings/ashley-biden-howard-krein-wedding.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; జిల్ తన సవతి కొడుకులు, హంటరు, బ్యూలను పెంచడంలో సహాయపడింది. ఆమె వివాహం సమయంలో వారికి వరుసగా ఏడు, ఎనిమిది సంవత్సరాలు. హంటరు వాషింగ్టను లాబీయిస్టు, పెట్టుబడి సలహాదారుగా పనిచేశారు; ఆయన వ్యాపార లావాదేవీలు, వ్యక్తిగత జీవితం చట్టపరమైన సమస్యలు ఆయన తండ్రి అధ్యక్షుడిగా ఉన్నప్పుడు గణనీయమైన పరిశీలన కిందకు వచ్చాయి. 2024 డిసెంబరులో బైడను హంటరుకు తుపాకీ, పన్ను ఆరోపణల మీద శిక్ష విధించబడిన తర్వాత (ఆయన అలా చేయడని పదే పదే హామీ ఇస్తూ ) బైడెను క్షమాపణ చెప్పాడు. .{{efn|బహుళ వనరులకు ఆపాదించబడింది:&lt;ref name = &quot;NBCpardon&quot;&gt;{{Cite news| first1=Carol E. | last1=Lee | first2=Sarah | last2=Fitzpatrick | title=అధ్యక్షుడు బైడెన్ తన కొడుకు హంటర్ బైడెన్‌ను క్షమించాడు | url=https://www.nbcnews.com/politics/joe-biden/joe-biden-issue-pardon-son-hunter-biden-rcna182369 | publisher=NBC News | date=December 1, 2024 | access-date=December 2, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Schwartz | first=Emma | date=August 24, 2008 | title=నా కొడుకు, ది లాబీయిస్ట్: బైడెన్ కుమారుడు బాగా డబ్బు సంపాదించే DC ఇన్‌సైడర్ | url=https://abcnews.go.com/Blotter/story?id=5640118&amp;page=1 | access-date=జనవరి 4, 2023 | agency=ABC న్యూస్ | archive-date=జనవరి 4, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230104005221/https://abcnews.go.com/Blotter/story?id=5640118&amp;page=1 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Levenson | first=Michael | date=August 11, 2023 | title=హంటర్ బైడెన్ జీవితం, చట్టపరమైన సమస్యల కాలక్రమం | work=ది న్యూయార్క్ టైమ్స్ | url=https://www.nytimes.com/2023/08/11/us/politics/hunter-biden-legal-troubles-timeline.html | access-date=సెప్టెంబరు 28, 2023 | issn=0362-4331 | archive-date=సెప్టెంబరు 28, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230928092007/https://www.nytimes.com/2023/08/11/us/politics/hunter-biden-legal-troubles-timeline.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;White House 2024&quot;&gt;{{Cite web| date=డిసెంబరు 2, 2024 | title=అధ్యక్షుడు జో బైడెన్ నుండి ప్రకటన | url=https://bidenwhitehouse.archives.gov/briefing-room/statements-releases/2024/12/01/statement-from-president-joe-biden-11/ | access-date=డిసెంబరు 2, 2024 | publisher=ది వైట్ హౌస్}}&lt;/ref&gt;}} బ్యూ ఇరాకు‌లో ఆర్మీ న్యాయమూర్తి-న్యాయవాది అయ్యాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| access-date=ఆగస్టు 23, 2008 | url=https://www.wsj.com/articles/SB121919956426355701 | title=బిడెన్ విదేశాంగ విధానం నేపథ్యం పెరుగుతున్న కాచెట్‌ను కలిగి ఉంది | last=కూపర్ | first=క్రిస్టోఫర్ | work=[[ది వాల్ స్ట్రీట్ జర్నల్]] | date=ఆగస్టు 20, 2008 | page=A4 | archive-date=జూన్ 1, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130601130450/https://online.wsj.com/article/SB121919956426355701.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2015లో బ్రెయిను క్యాన్సరు‌తో మరణించే ముందు తరువాత డెలావేరు అటార్నీ జనరలుగా ఉన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/vice-president-joe-bidens-son-beau-dies-n367171 | first=Phil | last=Helsel | title=వైస్ ప్రెసిడెంట్ జో బైడెన్ కుమారుడు బ్యూ బైడెన్, బ్రెయిన్ క్యాన్సర్‌తో పోరాడి మరణించాడు | publisher=[[NBC News]] | date=మే 31, 2015 | access-date=డిసెంబరు 30, 2019 | archive-date=జనవరి 22, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200122170447/https://www.nbcnews.com/news/us-news/vice-president-joe-bidens-son-beau-dies-n367171 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| first=Paul | last=Kane | date=May 31, 2015 | work=[[The Washington Post]] | title=కుటుంబ నష్టాలు ఉపాధ్యక్షుడు బైడెన్ కెరీర్‌ను ఫ్రేమ్ చేస్తాయి | url=https://www.washingtonpost.com/politics/beau-biden-vice-presidents-son-dies-of-brain-cancer-at-46/2015/05/31/4198da78-07c6-11e5-9e39-0db921c47b93_story.html | access-date=December 30, 2019 | archive-date=డిసెంబరు 30, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191230125058/https://www.washingtonpost.com/politics/beau-biden-vice-presidents-son-dies-of-brain-cancer-at-46/2015/05/31/4198da78-07c6-11e5-9e39-0db921c47b93_story.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
=== బోధన ===
1991 నుండి 2008 వరకు అనుబంధ ప్రొఫెసరుగా బైడెను వైడెనరు యూనివర్శిటీ స్కూలు ఆఫ్ లాలో రాజ్యాంగ చట్టం మీద సెమినారును సహ-బోధించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web| last1=Evon | first1=Dan | title=బైడెన్ 21 సంవత్సరాలు రాజ్యాంగ చట్టాన్ని బోధించారా? | url=https://www.snopes.com/fact-check/biden-constitutional-law-teach/ | access-date=జూలై 8, 2021 | work=[[Snopes]] | date=అక్టోబరు 16, 2020 | archive-date=నవంబరు 10, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211110005703/https://www.snopes.com/fact-check/biden-constitutional-law-teach/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| first=Miriam | last=Fauzia | title=Fact check: ఎన్నికల్లో ఓడిపోతే, బైడెన్ బోధించాలనుకుంటున్నానని చెప్పాడు, కానీ ఎక్కడ అనిశ్చితం | url=https://eu.usatoday.com/story/news/factcheck/2020/10/28/fact-check-joe-biden-wants-return-teaching-if-he-loses-election/6037909002/ | date=అక్టోబరు 28, 2020 | access-date=ఆగస్టు 29, 2021 | work=[[USA Today]] | archive-date=నవంబరు 1, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201101033652/https://eu.usatoday.com/story/news/factcheck/2020/10/28/fact-check-joe-biden-wants-return-teaching-if-he-loses-election/6037909002/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== యుఎస్ సెనేటు (1973–2009) ==
[[1972]]లో యుఎస్ సెనేటు‌కు ఎన్నికైన బైడెను, [[1978]], [[1984]], [[1990]], [[1996]], [[2002]], [[2008]]లలో తిరిగి ఎన్నికయ్యారు. క్రమం తప్పకుండా దాదాపు 60% ఓట్లను అందుకున్నారు.&lt;ref name=&quot;aap08-366&quot; /&gt; మొదటిసారి ఎన్నికైనప్పుడు 30 సంవత్సరాల వయస్సులో ఆయన యునైటెడు స్టేట్సు‌లోని అతి పిన్న వయస్కులైన సభ్యుల జాబితా స్టేట్సు కాంగ్రెసు యుఎస్ చరిత్రలో ఏడవ అతి పిన్న వయస్కుడైన సెనేటరు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last=రోసెన్‌వాల్డ్ | first=మైఖేల్ ఎస్. | date=జనవరి 11, 2021 | title=ఒకప్పుడు దేశంలోని అతి పిన్న వయస్కులైన సెనేటర్లలో ఒకరైన బిడెన్ దాని అతి పెద్ద అధ్యక్షుడు అవుతారు | work=[[ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్]] | url=https://www.washingtonpost.com/history/2021/01/11/youngest-senators-joe-biden/ | access-date=జనవరి 4, 2023 | archive-date=మార్చి 7, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230307043412/https://www.washingtonpost.com/history/2021/01/11/youngest-senators-joe-biden/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2000లో రోత్ ఓడిపోయే వరకు ఆయన విలియం రోతుకి జూనియరు సెనేటరు‌గా ఉన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Wald | first=Matthew L. | date=December 15, 2003 | title=విలియం V. రోత్ జూనియర్, US సెనేట్ అనుభవజ్ఞుడు, 82 ఏళ్ళ వయసులో మరణించాడు | work=The New York Times | url=https://www.nytimes.com/2003/12/15/us/william-v-roth-jr-veteran-of-us-senate-dies-at-82.html | access-date=జనవరి 4, 2023 | issn=0362-4331 | archive-date=జనవరి 4, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230104010233/https://www.nytimes.com/2003/12/15/us/william-v-roth-jr-veteran-of-us-senate-dies-at-82.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఆయన యుఎస్ చరిత్రలో అతి ఎక్కువ కాలం సేవ చేసిన సెనేటర్లలో ఒకరిగా నిలిచాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web| title=అతి ఎక్కువ కాలం సేవ చేసిన సెనేటర్లు | url=https://www.senate.gov/senators/longest_serving_senators.htm | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20180919101452/https://www.senate.gov/senators/longest_serving_senators.htm | archive-date=సెప్టెంబరు 19, 2018 | access-date=ఆగస్టు 26, 2018 | publisher=[[యునైటెడ్ స్టేట్స్ సెనేట్]] }}&lt;/ref&gt; 36 సంవత్సరాలుగా ఆయన వాషింగ్టను నుండి విల్మింగ్టను‌కు అమ్ట్రాకు ద్వారా ప్రయాణించాడు. దీని వలన ఆయనకు &quot;అమ్ట్రాక్ జో&quot; అనే మారుపేరు వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Superville | first=Diane | title=బిడెన్ అమ్ట్రాక్ యొక్క 50 సంవత్సరాల పట్టాలను జరుపుకుంటాడు | date=ఏప్రిల్ 30, 2024 | publisher=అసోసియేటెడ్ ప్రెస్ | url=https://www.pbs.org/newshour/politics/watch-live-biden-to-help-amtrak-mark-50-years-on-the-rails}}&lt;/ref&gt;

=== సెనేటు కార్యకలాపాలు ===
[[File:President Jimmy Carter with Senator Joe Biden.jpg|thumb| అధ్యక్షుడు బిడెన్ తో బిడెన్ [[జిమ్మీ కార్టర్]], 1978|alt=ఓవల్ ఆఫీసులో బిడెన్, కార్టర్ ఒకరినొకరు పలకరించుకుంటున్న ఫోటో]]
[[File:Senator Joe Biden Addresses The September 11 Attacks.webm|thumb| సెనేట్ అంతస్తులో [[సెప్టెంబరు 11 దాడులను]] బిడెన్ ప్రసంగించారు; 2001 సెప్టెంబరు 12.]]
సెనేటు‌లో తన తొలినాళ్లలో బైడెను వినియోగదారుల రక్షణ, పర్యావరణ సమస్యల మీద దృష్టి సారించాడు. ప్రభుత్వ జవాబుదారీతనం పెంచాలని పిలుపునిచ్చాడు.&lt;ref&gt;{{Cite magazine | date=July 15, 1974 | title=200 భవిష్యత్తు కోసం ముఖాలు | magazine=[[Time (magazine) | Time]] | url=https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,879402-6,00.html | access-date=August 23, 2008 | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130813045404/https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,879402-6,00.html | archive-date=August 13, 2013}}&lt;/ref&gt; 1974లో ఆయన తనను తాను పౌర హక్కులు, స్వేచ్ఛలు, సీనియరు సిటిజన్ల ఆందోళనలు, ఆరోగ్య సంరక్షణ మీద ఉదారవాదిగా అభివర్ణించుకున్నాడు. కానీ గర్భస్రావం, సైనిక నిర్బంధం వంటి ఇతర అంశాల మీద సంప్రదాయవాదిగా అభివర్ణించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite magazine | last=కెల్లీ | first=కిట్టి | date=జూన్ 1, 1974 | title=డెత్ అండ్ ది ఆల్-అమెరికన్ బాయ్ | magazine=[[వాషింగ్టన్నియన్ (మ్యాగజైన్) | వాషింగ్టన్నియన్]] | url=https://www.washingtonian.com/1974/06/01/joe-biden-kitty-kelley-1974-profile-death-and-the-all-american-boy/ | access-date=మార్చ్ 8, 2020 | archive-date=నవంబరు 10, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201110162757/https://www.washingtonian.com/1974/06/01/joe-biden-kitty-kelley-1974-profile-death-and-the-all-american-boy/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1976 డెమోక్రటికు పార్టీ ప్రెసిడెన్షియలు ప్రైమరీలు 1976 డెమోక్రటికు ప్రైమరీలో అధ్యక్ష పదవికి గవర్నరు [[జిమ్మీ కార్టర్]]ను ఆమోదించిన మొదటి యుఎస్ సెనేటరు బిడెను. కార్టరు డెమోక్రటికు నామినేషను 1976 ఎన్నికలు గెలుచుకున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last1=Sullivan | first1=Becky | date=March 14, 2023 | title=జిమ్మీ కార్టర్ తనను ప్రశంసించమని అడిగారని అధ్యక్షుడు బిడెన్ చెప్పారు | url=https://www.npr.org/2023/03/14/1163392887/biden-jimmy-carter-eulogy | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20240706175321/https://www.npr.org/2023/03/14/1163392887/biden-jimmy-carter-eulogy | archive-date=July 6, 2024 | access-date=July 6, 2024 | publisher=[[NPR]]}}&lt;/ref&gt; బైడెను ఆయుధాల నియంత్రణ మీద కూడా పనిచేశాడు.&lt;ref name=&quot;nyt-foreign&quot; /&gt;&lt;ref&gt;''కరెంట్ బయోగ్రఫీ ఇయర్‌బుక్ 1987'', పేజీ. 45.&lt;/ref&gt; 1979లో సోవియటు జనరలు సెక్రటరీ లియోనిడు బ్రెజ్నెవు, అధ్యక్షుడు కార్టరు సంతకం చేసిన 2వ సాల్టు ఒప్పందాన్ని కాంగ్రెసు ఆమోదించడంలో విఫలమైన తర్వాత, బైడెను సోవియటు విదేశాంగ మంత్రి ఆండ్రీ గ్రోమికోతో సమావేశమై సెనేటు విదేశాంగ సంబంధాల కమిటీ అభ్యంతరాలను పరిష్కరించే మార్పులను పొందారు.&lt;ref&gt;{{Cite book| last=Salacuse | first=Jeswald W. | url=https://archive.org/details/leadingleaders00jesw | title=లీడింగ్ లీడర్స్: స్మార్ట్, టాలెంటెడ్, రిచ్, పవర్‌ఫుల్ పీపుల్‌ను ఎలా నిర్వహించాలి | publisher=[[అమెరికన్ మేనేజ్‌మెంట్ అసోసియేషన్]] | date=2005 | isbn=978-0-8144-0855-1}} p. 144.&lt;/ref&gt; వర్ణవివక్ష విధానం ఉన్నప్పటికీ రీగను పరిపాలన [[దక్షిణాఫ్రికా]]కు మద్దతు ఇచ్చినందుకు సెనేటు విచారణలో విదేశాంగ కార్యదర్శి జార్జి షుల్టును విమర్శించినప్పుడు ఆయన గణనీయమైన దృష్టిని ఆకర్షించాడు.&lt;ref name=&quot;dmn-87&quot; /&gt; 1984లో జరిగిన కాంగ్రెసు విచారణలో ఐసిబిఎం రక్షణ స్వయంప్రతిపత్తి వ్యవస్థలను నిర్మించాలనే స్ట్రాటజికు డిఫెన్సు ఇనిషియేటివు ప్రణాళికను ఆయన వ్యతిరేకించారు.&lt;ref&gt;{{Cite book| first1=Roland | last1=Alex | title=Strategic computing : DARPA and the quest for machine intelligence, 1983-1993 | url=https://archive.org/details/strategiccomputi0000rola | date=2002 | publisher=MIT Press | last2=Shiman | first2=Philip | isbn=0262182262 | location=Cambridge, Massachusetts | pages=[https://archive.org/details/strategiccomputi0000rola/page/88 88] | oclc=48449800}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book| url=https://searchworks.stanford.edu/view/5051200 | title=వ్యూహాత్మక రక్షణ, ఉపగ్రహ వ్యతిరేక ఆయుధాలు: విదేశీ సంబంధాల కమిటీ ముందు విచారణ, యునైటెడ్ స్టేట్స్ సెనేట్, తొంభై ఎనిమిదవ కాంగ్రెస్, రెండవ సెషన్, ఏప్రిల్ 25, 1984 | date=1984 | publisher=యు.ఎస్. జి.పి.ఓ | editor-last=యునైటెడ్ స్టేట్స్ | series=ఎస్. hrg | location=Washington | pages=68–74 | archive-date=నవంబరు 9, 2024 | access-date=నవంబరు 9, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20241109061838/https://searchworks.stanford.edu/view/5051200 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; బైడెను డోవరు ఎయిరు ఫోర్సు బేసు, న్యూ కాజిలు ఎయిరు నేషనలు గార్డు బేసుతో సహా డెలావేరు సైనిక స్థావరాలకు న్యాయవాదిగా ఉన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite press release | url=https://www.carper.senate.gov/public/index.cfm/pressreleases?ID=A0D1424D-120B-4BCA-8F4C-12253EEE97C8 | title=సెనేట్ గార్డ్, డోవర్ కోసం $24.4 మిలియన్లను ఆమోదించింది. ఎయిర్ ఫోర్స్ బేస్‌లు | publisher=[[యునైటెడ్ స్టేట్స్ సెనేట్]] ఫర్ [[థామస్ ఆర్. కార్పర్]] | date=సెప్టెంబరు 23, 2005 | access-date=జూలై 10, 2009 | archive-date=2013-02-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130223134826/https://www.carper.senate.gov/public/index.cfm/pressreleases?ID=A0D1424D-120B-4BCA-8F4C-12253EEE97C8 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

1970ల మధ్యలో బైడెను జాతి-సమైక్యత బస్సును సెనేటు తీవ్రంగా వ్యతిరేకించిన వారిలో ఒకరుగా ఉన్నాడు. ఆయన డెలావేరు నియోజకవర్గాలు దీనిని తీవ్రంగా వ్యతిరేకించాయి. దేశవ్యాప్తంగా అలాంటి వ్యతిరేకత తరువాత ఆయన పార్టీ పాఠశాల ఏకీకరణ విధానాలను ఎక్కువగా వదిలివేయడానికి దారితీసింది.&lt;ref name=&quot;Gadsden&quot;&gt;{{Cite news| last=Gadsden | first=Brett | date=May 5, 2019 | title=బైడెన్ బస్సుల సమస్య ఎలా ఉందో ఇక్కడ ఉంది | work=[[Politico]] | url=https://www.politico.com/magazine/story/2019/05/05/joe-biden-busing-problem-226791/ | url-status=live| access-date=May 5, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190505123922/https://www.politico.com/magazine/story/2019/05/05/joe-biden-busing-problem-226791 | archive-date=మే 5, 2019}}&lt;/ref&gt; తన మొదటి సెనేటు ప్రచారంలో బిడెను దక్షిణాదిలో వలె ''డి జ్యూర్'' విభజనను పరిష్కరించడానికి బస్సుయాత్రకు మద్దతును వ్యక్తం చేశాడు. కానీ డెలావేరు‌లో వలె పొరుగు నివాసం జాతి నమూనాల నుండి ఉత్పన్నమయ్యే ''డి ఫ్యాక్టో'' విభజనను పరిష్కరించడానికి దాని ఉపయోగాన్ని వ్యతిరేకించాడు; బస్సులను పూర్తిగా నిషేధించే ప్రతిపాదిత రాజ్యాంగ సవరణను ఆయన వ్యతిరేకించారు.{{sfn|Gadsden|2012|page=214}} బైడెను 1976లో విద్యార్థులను వారికి దగ్గరగా ఉన్న పాఠశాల వెలుపల రవాణా చేయడానికి సమాఖ్య నిధులను ఉపయోగించడాన్ని నిషేధించే చర్యకు మద్దతు ఇచ్చారు.&lt;ref name=&quot;Gadsden&quot; /&gt; ఆ చర్యలోని లొసుగులను మూసివేసే 1977 సవరణకు ఆయన సహ-స్పాన్సరు చేశారు. దీనిని అధ్యక్షుడు కార్టరు 1978లో చట్టంగా సంతకం చేశారు.&lt;ref&gt;{{Cite book| last=Raffel | first=Jeffrey A. | url=https://books.google.com/books?id=gA1JljCpxzEC&amp;pg=PA90 | title=హిస్టారికల్ డిక్షనరీ ఆఫ్ స్కూల్ సెగ్రిగేషన్ అండ్ డీసెగ్రిగేషన్: ది అమెరికన్ ఎక్స్‌పీరియన్స్ | publisher=Greenwood Publishing Group | date=1998 | isbn=978-0-313-29502-7 | page=90 | access-date=January 24, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200930184823/https://books.google.com/books?id=gA1JljCpxzEC&amp;pg=PA90 | archive-date=సెప్టెంబరు 30, 2020 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[File:President Ronald Reagan meeting with Senators Joseph Biden and William Cohen to discuss arms control and the results of their trip to the Soviet Union last month in oval office - DPLA - 3c0002ee171c06689feb0b9c9eca5961.jpg|thumb|left| 1984లో అధ్యక్షుడు [[రోనాల్డ్ రీగన్]]‌తో కరచాలనం చేస్తున్న బైడెన్|alt= 1984లో అధ్యక్షుడు [[రోనాల్డ్ రీగన్]]తో బిడెన్ కరచాలనం చేస్తున్న చిత్రం|alt=ఓవల్ ఆఫీసులో రీగన్‌తో బిడెన్ కరచాలనం చేస్తున్న ఫోటో]]

1981లో బైడెను సెనేటు జ్యుడీషియరీ కమిటీలో ర్యాంకింగు మైనారిటీ సభ్యుడు అయ్యాడు. 1984లో సమగ్ర నేర నియంత్రణ చట్టం విజయవంతంగా ఆమోదించబడటానికి ఆయన డెమొక్రాటికు ఫ్లోరు మేనేజరు‌గా ఉన్నారు. చట్టంలోని కొన్ని చెత్త నిబంధనలను సవరించినందుకు ఆయన మద్దతుదారులు ఆయనను ప్రశంసించారు. అది ఆ సమయానికి ఆయన సాధించిన అతి ముఖ్యమైన శాసన సాధన.&lt;ref name=&quot;cby-44&quot;&gt;''కరెంట్ బయోగ్రఫీ ఇయర్‌బుక్ 1987'', పేజీ. 44.&lt;/ref&gt; 1994లో బైడెను హింసాత్మక నేర నియంత్రణ, చట్ట అమలు చట్టాన్ని ఆమోదించడంలో సహాయపడ్డాడు. దీనిలో అస్సాల్టు వెపన్సు ‌మీద నిషేధం ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Fifield | first=Anna | date=January 4, 2013 | title=బిడెన్ రెండవ టర్మ్‌లో కీలక పాత్రను ఎదుర్కొంటున్నాడు | work=[[Financial Times]] | url=https://www.ft.com/content/412f47b0-5694-11e2-aad0-00144feab49a | access-date=January 24, 2021 | archive-date=July 20, 2021 | archive-url=https://archive.today/20210720074130/https://www.ft.com/content/412f47b0-5694-11e2-aad0-00144feab49a | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine | last=Scherer | first=Michael | date=January 16, 2013 | title=అమెరికా కొత్త తుపాకీ పోరాటం: సామూహిక కాల్పులను నివారించడానికి ప్రచారం లోపల | magazine=[[Time (magazine) | Time]] | url=https://swampland.time.com/2013/01/16/americas-new-gunfight-inside-the-campaign-to-avert-mass-shootings/ | url-status=live| access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210103081050/https://swampland.time.com/2013/01/16/americas-new-gunfight-inside-the-campaign-to-avert-mass-shootings/ | archive-date=జనవరి 3, 2021}} కవర్ స్టోరీ.&lt;/ref&gt; మహిళల మీద హింస చట్టం&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Finley | first=Bruce | date=September 19, 2014 | title=Biden: మహిళల మీద హింసను ఆపని పురుషులు &quot;పిరికివారు&quot; | work=[[The Denver Post]] | url=https://www.denverpost.com/2014/09/19/biden-men-who-dont-stop-violence-against-women-are-cowards/ | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20151013133013/https://www.denverpost.com/environment/ci_26568257/vice-president-biden-denver-discuss-domestic-violence-issues | archive-date=October 13, 2015 | access-date=August 29, 2021}}&lt;/ref&gt; దీనిని ఆయన తన అత్యంత ముఖ్యమైన చట్టంగా పేర్కొన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web| title=Domestic హింస | url=https://biden.senate.gov/issues/issue/?id=975b0cf4-ce25-42cc-b63d-072fb81e8618 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080822144642/https://biden.senate.gov/issues/issue/?id=975b0cf4-ce25-42cc-b63d-072fb81e8618 | archive-date=August 22, 2008 | access-date=సెప్టెంబరు 9, 2008 | publisher=[[యునైటెడ్ స్టేట్స్ సెనేట్ | బిడెన్ సెనేట్ వెబ్‌సైట్]]}}&lt;/ref&gt; 1994 నేర చట్టం ప్రగతిశీలులలో ప్రజాదరణ పొందలేదు. దీనిని సామూహిక జైలు శిక్షకు దారితీసిందని విమర్శించారు;&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Herndon | first=Astead W. | date=జనవరి 21, 2019 | title=కింగ్ హాలిడే రోజున, డెమొక్రాట్లు ట్రంప్‌పై ఆశ, పశ్చాత్తాపం, నిందలు వ్యక్తం చేస్తున్నారు | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | url=https://www.nytimes.com/2019/01/21/us/politics/biden-crime-bill-regrets.html | access-date=జనవరి 21, 2019 | issn=0362-4331 | archive-date=నవంబరు 10, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201110162903/https://www.nytimes.com/2019/01/21/us/politics/biden-crime-bill-regrets.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| first1=జోనాథన్ | last1=మార్టిన్ | first2=అలెగ్జాండర్ | last2=బర్న్స్ | date=జనవరి 6, 2019 | url=https://www.nytimes.com/2019/01/06/us/politics/joe-biden-2020-president.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20201110163104/https://www.nytimes.com/2019/01/06/us/politics/joe-biden-2020-president.html | title= 2020లో బైడెన్? మిత్రపక్షాలు తనను తాను డెమొక్రాట్ల ఉత్తమ ఆశగా భావిస్తున్నాయని చెబుతున్నాయి | url-status=live| archive-date=నవంబరు 10, 2020 | access-date=ఆగస్టు 29, 2021 | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]]}}&lt;/ref&gt; బిల్లును ఆమోదించినందుకు బిడెను తరువాత విచారం వ్యక్తం చేశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last1=Schor | first1=Elana | last2=Kinnard | first2=Meg | title=1990ల నాటి నేర బిల్లుకు తాను చింతిస్తున్నానని, MLK డే కార్యక్రమంలో దీనిని 'పెద్ద తప్పు' అని బిడెన్ చెబుతున్నాడు | url=https://www.delawareonline.com/story/news/2019/01/21/biden-says-he-regrets-1990-s-crime-bill-calls-big-mistake-mlk-day-event/2639190002/ | access-date=జూలై 20, 2021 | work=[[ది న్యూస్ జర్నల్]] | agency=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]] | date=జనవరి 21, 2019 | archive-date=జూలై 4, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210704120222/https://www.delawareonline.com/story/news/2019/01/21/biden-says-he-regrets-1990-s-crime-bill-calls-big-mistake-mlk-day-event/2639190002/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[File:WHPO-P01559 - DPLA - c77415129b4efe5b586f264523ed1227 (page 6).jpg|thumb|అటార్నీ జనరలు‌తో బిడెను సమావేశం జానెటు రెనో 1993]]

సైనిక జీవితానికి స్వలింగ సంపర్కం అనుకూలంగా లేదని భావించే 1993 నిబంధనకు బైడెను ఓటు వేశాడు. తద్వారా గే వ్యక్తుల జాబితా సాయుధ దళాలలో పనిచేయకుండా నిషేధించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last1=ఎప్స్టీన్ | first1=రీడ్ జె. | last2=Lerer | first2=Lisa | date=సెప్టెంబరు 20, 2019 | title=జో బైడెన్ L.G.B.T.Q పై ఉద్రిక్తత కలిగి ఉన్నాడు. రికార్డ్ | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | url=https://www.nytimes.com/2019/09/20/us/politics/lgbt-forum-2020.html | access-date=ఏప్రిల్ 15, 2020 | issn=0362-4331 | archive-date=ఏప్రిల్ 16, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200416100800/https://www.nytimes.com/2019/09/20/us/politics/lgbt-forum-2020.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Del Real | first=జోస్ ఎ. | title=సాండర్స్ స్వలింగ సంపర్కుల హక్కులు, మహిళల సమస్యలపై బిడెన్ రికార్డుపై దాడి చేశారు | url=https://www.washingtonpost.com/politics/sanders-calls-biden-my-friend-then-he-goes-on-the-attack/2020/03/08/20a23f86-60d0-11ea-9055-5fa12981bbbf_story.html | date=మార్చి 8, 2020 | access-date=ఏప్రిల్ 15, 2020 | work=[[ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్]] | archive-date=మార్చి 8, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200308233903/https://www.washingtonpost.com/politics/sanders-calls-biden-my-friend-then-he-goes-on-the-attack/2020/03/08/20a23f86-60d0-11ea-9055-5fa12981bbbf_story.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1996లో ఆయన వివాహ రక్షణ చట్టానికి ఓటు వేశాడు. ఇది సమాఖ్య ప్రభుత్వం స్వలింగ వివాహాలను గుర్తించకుండా నిషేధించింది. తద్వారా సమాఖ్య చట్టం కింద అటువంటి వివాహాలలోని వ్యక్తులకు సమాన రక్షణను నిషేధించింది. రాష్ట్రాలు కూడా అదే విధంగా చేయడానికి అనుమతించింది.&lt;ref name=&quot;NYT Biden Evolution on LGBTQ&quot;&gt;{{Cite news| last1=Nagourney | first1=Adam | last2=Kaplan | first2=Thomas | date=June 21, 2020 | title=L.G.B.T.Q. హక్కులపై జో బిడెన్ పరిణామం వెనుక | work=The New York Times | url=https://www.nytimes.com/2020/06/21/us/politics/biden-gay-rights-lgbt.html | access-date=జనవరి 4, 2023 | issn=0362-4331 | archive-date=జూన్ 1, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210601215617/https://www.nytimes.com/2020/06/21/us/politics/biden-gay-rights-lgbt.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2015లో ఈ చట్టం ''లో ఒబెర్జెఫెలు;వి.లో రాజ్యాంగ విరుద్ధమని తీర్పు ఇవ్వబడింది. హోడ్జెసు''.&lt;ref&gt;{{Cite news| last1=de Vogue | first1=Ariane | last2=Diamond | first2=Jeremy | title=సుప్రీం కోర్టు రాష్ట్రాలు స్వలింగ వివాహాన్ని అనుమతించాలని నిబంధనలు | url=https://www.cnn.com/2015/06/26/politics/supreme-court-same-sex-marriage-ruling/index.html | date=June 27, 2015 | access-date=June 12, 2019 | publisher=[[CNN]] | archive-date=June 27, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150627065146/https://www.cnn.com/2015/06/26/politics/supreme-court-same-sex-marriage-ruling/index.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1990ల వైటు‌వాటరు వివాదం, క్లింటను–లెవిన్స్కీ కుంభకోణం దర్యాప్తుల సమయంలో బిడెను ఇండిపెండెంటు కౌన్సెలు కెన్ స్టారును విమర్శించారు. మరొక స్వతంత్ర న్యాయవాదికి ఇలాంటి అధికారాలు మంజూరు చేయబడే ముందు &quot;ఇది నరకంలో చల్లని రోజు అవుతుంది&quot; అని అన్నారు.&lt;ref&gt;''అల్మానాక్ ఆఫ్ అమెరికన్ పాలిటిక్స్'' 2000, పేజీ. 372.&lt;/ref&gt; బిల్ క్లింటను అభిశంసన సమయంలో ఆయన నిర్దోషిగా ఓటు వేశారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| date=February 12, 1999 | title=సెనేటర్లు అభిశంసనపై ఎలా ఓటు వేశారు | publisher=[[CNN]] | url=https://edition.cnn.com/ALLPOLITICS/stories/1999/02/12/senate.vote/ | url-status=live| access-date=January 24, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210103081326/https://edition.cnn.com/ALLPOLITICS/stories/1999/02/12/senate.vote/ | archive-date=January 3, 2021}}&lt;/ref&gt; 2000ల సమయంలో బైడెను దివాలాకు మద్దతు ఇచ్చాడు క్రెడిటు కార్డు జారీదారులు (డెలావేరు‌లోని అతిపెద్ద కంపెనీలలో ఒకటైన ఎంబిఎన్‌ఎ వంటివి) కోరుకునే చట్టం.&lt;ref name=&quot;aap08-bio&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book| last1=Boyer | first1=William W. | title=డెలావేర్‌లో కీలకమైన విధానాలు: వర్గీకరణ నుండి సడలింపు వరకు | date=2013 | publisher=University Press Copublishing Division | page=160}}&lt;/ref&gt; [[బిల్ క్లింటన్]] 2000లో బిల్లును వీటో చేసింది. కానీ అది 2005లో దివాలా దుర్వినియోగ నివారణ, వినియోగదారుల రక్షణ చట్టంగా ఆమోదించబడింది.&lt;ref name=&quot;aap08-bio&quot; /&gt; బిడెను దీనికి ఓటు వేసిన 18 మంది డెమొక్రాట్లలో ఒకరు. అయితే ప్రముఖ డెమొక్రాట్లు, వినియోగదారుల హక్కుల సంస్థలు దీనిని వ్యతిరేకించాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Pilkington | first=Ed | date=December 2, 2019 | title=బిడెన్ ఇప్పుడు విద్యార్థి రుణ సమస్యను సృష్టించడంలో ఎలా సహాయపడ్డాడు పరిష్కారానికి హామీలు | work=[[The Guardian]] | url=https://www.theguardian.com/us-news/2019/dec/02/joe-biden-student-loan-debt-2005-act-2020 | access-date=మార్చి 8, 2020 | archive-date=మార్చి 6, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200306071514/https://www.theguardian.com/us-news/2019/dec/02/joe-biden-student-loan-debt-2005-act-2020 | url-status=live}}&lt;/ref&gt; సెనేటరు‌గా బిడెను ఆంట్రాకు నిధుల పెరుగుదల రైలు భద్రతకు గట్టిగా మద్దతు ఇచ్చాడు.&lt;ref name=&quot;aap08-366&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Verma | first=Pranshu | date=October 24, 2020 | title=Biden, an Amtrak Evangelist, Could Be a Lifeline for a Rail Agency in Crisis | work=[[The New York Times]] | url=https://www.nytimes.com/2020/10/24/us/biden-amtrak-covid.html | access-date=November 19, 2020 | issn=0362-4331 | archive-date=November 19, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201119015056/https://www.nytimes.com/2020/10/24/us/biden-amtrak-covid.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== మెదడు శస్త్రచికిత్సలు ===
1988 ఫిబ్రవరిలో తీవ్రమైన మెడ నొప్పి అనేక ఎపిసోడు‌ల తర్వాత బైడెను లీకవుతున్న ఇంట్రాక్రానియలు బెర్రీ అనూరిజాన్ని సరిచేయడానికి శస్త్రచికిత్స చేయించుకుని కోలుకుంటున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Altman | first=Lawrence K. | date=February 23, 1998 | title=The Doctor's World; సూక్ష్మ ఆధారాలు తరచుగా ప్రమాదకరమైన అనూరిజమ్సు ఏకైక హెచ్చరికలు | work=[[The New York Times]] | url=https://www.nytimes.com/1988/02/23/science/the-doctors-world-subtle-clues-are-often-the-only-warnings-of-perilous-aneurysms.html | access-date=August 23, 2008 | archive-date=April 28, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200428023004/https://www.nytimes.com/1988/02/23/science/the-doctors-world-subtle-clues-are-often-the-only-warnings-of-perilous-aneurysms.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nyt-4cmed&quot;&gt;{{Cite news| url=https://www.nytimes.com/2008/10/20/us/politics/20health.html | title=నామినీల ఆరోగ్యాన్ని బహిర్గతం చేయడంలో అనేక లోపాలు | last=Altman | first=Lawrence K. | work=[[The New York Times]] | date=October 19, 2008 | access-date=October 26, 2008 | archive-date=February 25, 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100225194337/https://www.nytimes.com/2008/10/20/us/politics/20health.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఆయన [[పల్మనరీ ఎంబోలిజం]] వ్యాధితో బాధపడ్డాడు.&lt;ref name=&quot;nyt-4cmed&quot; /&gt; మే నెలలో రెండవ అనూరిజం శస్త్రచికిత్స ద్వారా మరమ్మతు చేయబడింది.&lt;ref name=&quot;nyt-4cmed&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.nytimes.com/1988/05/04/us/biden-resting-after-surgery-for-second-brain-aneurysm.html | title=రెండవ మెదడు అనూరిజం కోసం శస్త్రచికిత్స తర్వాత బిడెన్ విశ్రాంతి | agency=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]] | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | date=మే 4, 1988 | access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-date=జనవరి 5, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210105212210/https://www.nytimes.com/1988/05/04/us/biden-resting-after-surgery-for-second-brain-aneurysm.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఆయన కోలుకోవడానికి ఏడు నెలలు సెనేటు నుండి దూరంగా ఉన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.seattletimes.com/nation-world/vp-candidate-profile-sen-joe-biden/ | title=V.P. అభ్యర్థి ప్రొఫైల్: సెనేటర్ జో బైడెన్ | agency=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]] | work=[[ది సియాటిల్ టైమ్స్]] | date=ఆగస్టు 23, 2008 | access-date=సెప్టెంబరు 7, 2008 | first=కాల్విన్ | last=వుడ్‌వార్డ్ | archive-date=డిసెంబరు 30, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191230131941/https://www.seattletimes.com/nation-world/vp-candidate-profile-sen-joe-biden/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== సెనేట్ జ్యుడీషియరీ కమిటీ ===
[[File:Biden Crime Bill.jpg|thumb| అధ్యక్షుడు [[బిల్ క్లింటన్]]తో [[హింసాత్మక నేర నియంత్రణ, చట్ట అమలు చట్టం|1994 క్రైమ్ బిల్లు]]పై సంతకం చేస్తున్నప్పుడు బిడెన్ మాట్లాడుతున్నారు.|alt=సెనేటర్ యొక్క ఫోటో బైడెన్ ప్రసంగం చేస్తున్నప్పుడు, యూనిఫాం ధరించిన చట్ట అమలు అధికారులు నేపథ్యంలో ఉన్నారు]]
బైడెను సెనేటు కమిటీ ఆన్ ది జ్యుడీషియరీలో చాలా కాలంగా సభ్యుడు. ఆయన 1987 నుండి 1995 వరకు దీనికి అధ్యక్షత వహించారు. 1981 నుండి 1987 వరకు, మళ్ళీ 1995 నుండి 1997 వరకు ర్యాంకింగు మైనారిటీ సభ్యుడుగా ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web| title=మునుపటి కమిటీ ఛైర్మన్ | url=https://www.judiciary.senate.gov/about/chairman/previous | access-date=May 14, 2023 | publisher=న్యాయవ్యవస్థపై యునైటెడ్ స్టేట్స్ సెనేట్ కమిటీ | archive-date=May 11, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230511035733/https://www.judiciary.senate.gov/about/chairman/previous | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

అధ్యక్షుడిగా బైడెను రెండు అత్యంత వివాదాస్పద యుఎస్ సుప్రీంకోర్టు నిర్ధారణ విచారణలకు అధ్యక్షత వహించారు.&lt;ref name=&quot;aap08-bio&quot; /&gt; 1988లో రాబర్టు బోర్కు నామినేటు అయినప్పుడు బైడెను గత సంవత్సరం ఒక ఊహాత్మక బోర్కు నామినేషను‌కు ఇచ్చిన తన ఆమోదాన్ని{{mdashb}} తిప్పికొట్టారని సంప్రదాయవాదులు కోపంగా ఉన్నారు.{{sfn | Bronner | 1989 | pages=138–139, 214, 305}} కానీ విచారణ ముగింపులో బైడెను తన నిష్కపటత్వం, హాస్యం, ధైర్యానికి ప్రశంసలు అందుకున్నారు.{{sfn | Bronner | 1989 | pages=138–139, 214, 305}}&lt;ref name=&quot;nyt-lg-87&quot;&gt;{{Cite news| url=https://www.nytimes.com/1987/10/08/us/washington-talk-the-bork-hearings-for-biden-epoch-of-belief-epoch-of-incredulity.html | title=Washington Talk: The Bork Hearings; బైడెన్ కోసం: నమ్మకం యొక్క యుగం, నమ్మశక్యం యొక్క యుగం | last=గ్రీన్‌హౌస్ | first=లిండా | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | date=అక్టోబరు 8, 1987 | author-link=లిండా గ్రీన్‌హౌస్ | access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-date=జనవరి 11, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210111141909/https://www.nytimes.com/1987/10/08/us/washington-talk-the-bork-hearings-for-biden-epoch-of-belief-epoch-of-incredulity.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; కొంతమంది బోర్కు ప్రత్యర్థుల వాదనలను తిరస్కరిస్తూ&lt;ref name=&quot;aap08-bio&quot; /&gt; బైడెను బోర్కు మీద తన అభ్యంతరాలను ఈ క్రింది విధంగా రూపొందించాడు: బోర్కు బలమైన మూలవాదం. [[యునైటెడ్ స్టేట్స్ రాజ్యాంగం|యు.ఎస్. రాజ్యాంగం]] అనే దృక్పథం మధ్య సంఘర్షణ. రాజ్యాంగం దాని వచనంలో స్పష్టంగా పేర్కొనబడిన వాటికి మించి స్వేచ్ఛ, గోప్యత హక్కులను అందిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;nyt-lg-87&quot; /&gt; బోర్కు నామినేషను కమిటీలో 5–9 ఓట్ల తేడాతో తిరస్కరించబడింది.&lt;ref name=&quot;nyt-lg-87&quot; /&gt; ఆపై పూర్తి సెనేటు‌లో 42–58.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.nytimes.com/1987/10/24/us/senate-s-roll-call-on-the-bork-vote.html | title=సెనేట్ యొక్క రోల్-కాల్ ఆన్ ది బోర్క్ ఓటు | date=అక్టోబరు 24, 1987 | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | agency=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]] | access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-date=జనవరి 3, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210103084644/https://www.nytimes.com/1987/10/24/us/senate-s-roll-call-on-the-bork-vote.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1991లో క్లారెన్సు థామసు నామినేషను విచారణలు సమయంలో రాజ్యాంగ అంశాల మీద బైడెను ప్రశ్నలు తరచుగా గందరగోళానికి గురయ్యాయి. థామసు కొన్నిసార్లు వాటిని గమనించలేకపోయాడు.{{sfn|మేయర్|అబ్రామ్సన్|1994|pages=213, 218, 336}} థామసు తరువాత బైడెను ప్రశ్నలు &quot;బీన్ బాలులు&quot; లాగా ఉన్నాయని రాశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| title=క్లారెన్స్ థామస్: ఎ సైలెంట్ జస్టిస్ స్పీక్స్ అవుట్: పార్ట్ VI: బికమింగ్ ఎ జడ్జి—, బహుశా జస్టిస్ | last=గ్రీన్‌బర్గ్ | first=జాన్ క్రాఫోర్డ్ | agency=[[ABC న్యూస్ (యునైటెడ్ స్టేట్స్) | ABC న్యూస్]] | date=సెప్టెంబరు 30, 2007 | url=https://www.abcnews.go.com/TheLaw/Story?id=3664944&amp;page=4 | access-date=అక్టోబరు 18, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110622121644/https://abcnews.go.com/TheLaw/Story?id=3664944&amp;page=4 | archive-date=జూన్ 22, 2011 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; కమిటీ విచారణ ముగిసిన తర్వాత [[అనితా హిల్]] పనిచేసినప్పుడు థామసు మీద [[లైంగిక వేధింపులు|స్వాగతించని లైంగిక వ్యాఖ్యలు చేయడం]] ఆరోపణలు చేశారని ప్రజలకు తెలిసింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=2101289 | title=నినా టోటెన్‌బర్గ్, NPR జీవిత చరిత్ర | access-date=మే 31, 2008 | publisher=[[NPR]] | archive-date=ఏప్రిల్ 14, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080414042451/https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=2101289 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| title=క్లారెన్స్ లైంగిక వేధింపుల ఆరోపణలపై నినా టోటెన్‌బర్గ్ యొక్క బ్రేకింగ్ నేషనల్ పబ్లిక్ రేడియో నివేదిక నుండి సారాంశం థామస్. | url=https://jwa.org/feminism/_html/_transcripts/transcript_JWA071a.htm | access-date=అక్టోబరు 5, 2008 | date=అక్టోబరు 6, 1991 | publisher=[[NPR]] | archive-date=ఫిబ్రవరి 21, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090221202700/https://jwa.org/feminism/_html/_transcripts/transcript_JWA071a.htm | url-status=live}}&lt;/ref&gt; బిడెను ఈ ఆరోపణలలో కొన్నింటి గురించి తెలుసుకున్నాడు. కానీ హిల్ అప్పుడు సాక్ష్యం చెప్పడానికి ఇష్టపడకపోవడంతో మొదట వాటిని కమిటీతో మాత్రమే పంచుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;aap08-bio&quot; /&gt; కమిటీ విచారణ తిరిగి తెరవబడింది. హిల్ సాక్ష్యం చెప్పింది. కానీ బిడెను ఇలాంటి ఆరోపణలు చేసిన మహిళ వంటి ఇతర సాక్షుల నుండి వేధింపుల మీద సాక్ష్యం చెప్పడానికి అనుమతించలేదు. .&lt;ref name=&quot;nyt-hill&quot;&gt;{{Cite news| url=https://thecaucus.blogs.nytimes.com/2008/08/23/biden-and-anita-hill-revisited/ | title=బిడెన్, అనితా హిల్, తిరిగి సందర్శించారు | last=ఫిలిప్స్ | first=కేట్ | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | date=ఆగస్టు 23, 2008 | access-date=సెప్టెంబరు 12, 2008 | archive-date=సెప్టెంబరు 11, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080911204456/https://thecaucus.blogs.nytimes.com/2008/08/23/biden-and-anita-hill-revisited/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt; పూర్తి సెనేటు థామసు‌ను 52–48 ద్వారా నిర్ధారించింది. .&lt;ref name=&quot;aap08-bio&quot; /&gt; బైడెను విచారణలను తప్పుగా నిర్వహించారని హిలు‌కు మద్దతు ఇవ్వడానికి తగినంతగా చేయలేదని లిబరలు చట్టపరమైన న్యాయవాదులు, మహిళా సంఘాలు బైడెను వ్యతిరేకించగా ఓటు వేయాలని బలంగా భావించాయి.&lt;ref name=&quot;nyt-hill&quot; /&gt;
2019లో ఆయన తన పట్ల ప్రవర్తించిన తీరుకు చింతిస్తున్నానని హిలు‌తో చెప్పాడు. కానీ తర్వాత హిల్ అసంతృప్తిగా ఉందని చెప్పాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.nytimes.com/2019/04/25/us/politics/joe-biden-anita-hill.html | title=జో బైడెన్ అనితా హిల్ పట్ల విచారం వ్యక్తం చేశాడు, కానీ ఆమె 'క్షమించండి' అని చెప్పింది సరిపోదు | last1=Stolberg | first1=Sheryl Gay | date=April 25, 2019 | work=[[The New York Times]] | access-date=April 25, 2019 | last2=Martin | first2=Jonathan | issn=0362-4331 | archive-date=April 25, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190425205328/https://www.nytimes.com/2019/04/25/us/politics/joe-biden-anita-hill.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== సెనేట్ విదేశాంగ సంబంధాల కమిటీ ===
[[File:Bill Clinton and officials on Air Force One.jpg|thumb| సెనేటర్ బైడెన్ అధ్యక్షుడు క్లింటన్, ఇతర అధికారులతో కలిసి 1997 డిసెంబరులో [[బోస్నియా, హెర్జెగోవినా]]కు వెళ్లారు.|alt=క్లింటన్, ఆయన సీనియర్ అధికారులు, ఎయిర్ ఫోర్స్ వన్‌లో బైడెను ఫోటో]]
బిడెన్ సెనేటు విదేశాంగ సంబంధాల కమిటీలో దీర్ఘకాల సభ్యుడు. 1997లో ఆయన దాని ర్యాంకింగు మైనారిటీ సభ్యుడయ్యారు. 2001 జూన్ నుండి 2003 వరకు, 2007 నుండి 2009 వరకు దానికి అధ్యక్షత వహించారు.&lt;ref name=&quot;aap08-365&quot; /&gt; ఆయన అభిప్రాయాలు సాధారణంగా లిబరలు ఇంటర్నేషనల్వాలిస్టుకు అనుకూలంగా ఉండేవి.&lt;ref name=&quot;nyt-foreign&quot;&gt;{{Cite news| url=https://www.nytimes.com/2008/08/24/world/americas/24iht-policy.4.15591832.html | title=బైడెన్‌లో, ఒబామా బలవంతం చేసే ముందు దౌత్యానికి కట్టుబడి ఉండే విదేశాంగ విధానాన్ని ఎంచుకుంటారు | last=గోర్డాన్ | first=మైఖేల్ ఆర్. | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | date=ఆగస్టు 24, 2008 | access-date=నవంబరు 5, 2009 | author-link=మైఖేల్ ఆర్. గోర్డాన్ | archive-date=ఫిబ్రవరి 27, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130227192937/https://www.nytimes.com/2008/08/24/world/americas/24iht-policy.4.15591832.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lat-foreign&quot; /&gt; ఆయన రిపబ్లికన్లతో సమర్థవంతంగా సహకరించాడు. కొన్నిసార్లు తన సొంత పార్టీలోని అంశాలకు వ్యతిరేకంగా వెళ్ళాడు.&lt;ref name=&quot;aap08-365&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;lat-foreign&quot; /&gt; ఈ సమయంలో ఆయన 60 దేశాలు, అంతర్జాతీయ సంస్థల నుండి కనీసం 150 మంది నాయకులను కలిశాడు. విదేశాంగ విధానం మీద ప్రసిద్ధ డెమోక్రటికు స్వరం అయ్యాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://voices.washingtonpost.com/44/2008/09/23/meetings_with_foreign_leaders.html | title=విదేశీ నాయకులతో సమావేశాలు? బైడెన్ అక్కడే ఉన్నాడు, దాన్ని పూర్తి చేశాడు | last=Kessler | first=Glenn | work=[[ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్]] | date=సెప్టెంబరు 23, 2008 | access-date=నవంబరు 5, 2009 | author-link=Glenn Kessler (జర్నలిస్ట్) | archive-date=జనవరి 12, 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120112112314/https://voices.washingtonpost.com/44/2008/09/23/meetings_with_foreign_leaders.html | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

1991లో గల్ఫుయుద్ధానికి బిడెను అనుమతికి వ్యతిరేకంగా ఓటు వేశారు.&lt;ref name=&quot;lat-foreign&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2008-aug-24-na-foreignpol24-story.html | title=జో బిడెన్ విదేశాంగ విధాన రికార్డుకు—ఎల్లప్పుడూ ప్రజాదరణ పొందకపోయినా— గౌరవించారు | last1=Richter | first1=Paul | last2=Levey | first2=Noam N. | work=[[Los Angeles Times]] | date=ఆగస్టు 24, 2008 | access-date=నవంబరు 5, 2009 | archive-date=మే 2, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190502051910/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2008-aug-24-na-foreignpol24-story.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1991లో క్రొయేషియా స్వాతంత్ర్య యుద్ధం సమయంలో సెర్బియా దుర్వినియోగాల గురించి విన్న తర్వాత ఆయన యుగోస్లావు యుద్ధాల మీద ఆసక్తి చూపాడు.&lt;ref name=&quot;nyt-foreign&quot; /&gt; బోస్నియను యుద్ధం ప్రారంభమైన తర్వాత, &quot;లిఫ్టు అండ్ స్ట్రైకు&quot; విధానానికి పిలుపునిచ్చిన మొదటి వ్యక్తులలో బైడెను కూడా ఉన్నాడు.&lt;ref name=&quot;nyt-foreign&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;aap08-365&quot; /&gt; [[జార్జి బుష్ ]], [[బిల్ క్లింటన్]] ఇద్దరూ బాల్కను దేశాలకు భయపడి ఈ విధానాన్ని అమలు చేయడానికి ఇష్టపడలేదు. .&lt;ref name=&quot;nyt-foreign&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;lat-foreign&quot; /&gt; 1993 ఏప్రిల్‌లో బైడెను సెర్బియా నాయకుడు స్లోబోడాను మిలోసెవికుతో మూడు గంటల పాటు ఉద్రిక్తంగా సమావేశమయ్యారు.&lt;ref name=&quot;wapo-bosnia&quot;&gt;{{Cite news| last=Kessler | first=Glenn | author-link=Glenn Kessler (జర్నలిస్ట్) | date=October 7, 2008 | title=బోస్నియా చట్టంలో బిడెన్ కీలక పాత్ర పోషించలేదు | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/10/06/AR2008100602681.html | url-status=live| archive-url=https://archive.today/20130209080644/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/10/06/AR2008100602681.html | archive-date=February 9, 2013 | access-date=November 5, 2009 | work=[[The Washington Post]]}}&lt;/ref&gt; బైడెను అమెరికాను ఎక్కువ ప్రమేయం వైపు ప్రోత్సహించే శాసన భాష అనేక వెర్షన్ల మీద పనిచేశాడు.&lt;ref name=&quot;wapo-bosnia&quot; /&gt; 1990ల మధ్యలో బాల్కను విధానాన్ని ప్రభావితం చేయడంలో తన పాత్రను విదేశాంగ విధానానికి సంబంధించిన &quot;ప్రజా జీవితంలో గర్వించదగ్గ క్షణం&quot;గా ఆయన అభివర్ణించారు.&lt;ref name=&quot;lat-foreign&quot; /&gt; 1999లో కొసోవో యుద్ధం సమయంలో బైడెను యుగోస్లేవియా మీద నాటో బాంబు దాడికు మద్దతు ఇచ్చాడు.&lt;ref name=&quot;nyt-foreign&quot; /&gt; ఆయన సెనేటరు జాన్ మెక్‌కెయిను మెక్‌కెయిను-బిడెను కొసావో తీర్మానాన్ని సహ-స్పాన్సరు చేశారు. ఇది కొసావో అల్బేనియన్లు పట్ల యుగోస్లావు చర్యల మీద మిలోసెవిచు‌ను ఎదుర్కోవడానికి క్లింటను‌ను గ్రౌండు దళాలతో సహా అవసరమైన అన్ని బలగాలను ఉపయోగించాలని పిలుపునిచ్చింది.&lt;ref name=&quot;lat-foreign&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wsj082508&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.wsj.com/articles/SB121954185485266719 | title=బిడెన్, మెక్‌కెయిన్‌కు స్నేహం ఉంది—, మరిన్ని—సాధారణంగా ఉన్నాయి | last=హోమ్స్ | first=ఎలిజబెత్ | work=[[ది వాల్ స్ట్రీట్ జర్నల్]] | date=ఆగస్టు 25, 2008 | access-date=నవంబరు 5, 2009 | archive-date=అక్టోబరు 16, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151016194520/https://www.wsj.com/articles/SB121954185485266719 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==== ఆఫ్ఘనిస్తాను - ఇరాక్‌లో యుద్ధాలు ====
[[File:Joe Biden addresses the press after having a brief meeting with Iraq's interim Prime Minister lyad Allawi.jpg|thumb| 2004లో [[బాగ్దాద్]]లో ప్రధాన మంత్రి అయాదు అల్లావితో సమావేశం తర్వాత బిడెన్ విలేకరులతో మాట్లాడుతూ.|alt=శీర్షికను చూడండి]]

బిడెను ఆఫ్ఘనిస్తాను‌లో యుద్ధంకి బలమైన మద్దతుదారుడుగా ఉన్నాడు. &quot;ఏదైనా సరే, మనం దానిని చేయాలి&quot; అని అన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite magazine | last1=Crowley | first1=Michael | title=Hawk Down | url=https://newrepublic.com/article/politics/hawk-down | magazine=[[The New Republic]] | quote=ఒబామా అధ్యక్ష పదవికి పోటీ చేయడాన్ని ప్రకటించడానికి ముందే, బిడెన్ ఇరాక్ కాదు, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ 'కేంద్ర ఫ్రంట్' అని హెచ్చరిస్తున్నాడు. అల్ ఖైదాపై యుద్ధం, దీనికి అమెరికా నుండి ఒక ప్రధాన నిబద్ధత అవసరం. 'ఏదైనా సరే, మనం దానిని చేయాలి' అని బిడెన్ ఫిబ్రవరి 2002లో అన్నారు. | date=సెప్టెంబరు 24, 2009 | access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-date=అక్టోబరు 16, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151016194518/https://www.newrepublic.com/article/politics/hawk-down | url-status=live}}&lt;/ref&gt; సెనేటు విదేశాంగ సంబంధాల కమిటీ అధిపతిగా ఇరాకీ అధ్యక్షుడు [[సద్దాం హుస్సేన్]] జాతీయ భద్రతకు ముప్పు అని, ఆ ముప్పును &quot;తొలగించడం&quot; తప్ప వేరే మార్గం లేదని ఆయన 2002లో అన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.nbcnews.com/id/wbna18381961 | work=[[మీట్ ది ప్రెస్]] | title=MTP ట్రాన్స్క్రిప్ట్ ఫర్ ఏప్రిల్ 29, 2007 | first=Tim | last=Russert | publisher=[[NBC News]] | date=April 29, 2007 | page=2 | author-link=Tim Russert | access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-date=డిసెంబరు 8, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201208191954/https://www.nbcnews.com/id/18381961 | url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2002 అక్టోబరులో ఆయన ఇరాకు ‌మీద యుఎస్ దండయాత్రను ఆమోదిస్తూ ఇరాక్‌ మీద సైనిక బలాన్ని ఉపయోగించడానికి అధికారానికి అనుకూలంగా ఓటు వేశాడు.&lt;ref name=&quot;lat-foreign&quot; /&gt; కమిటీ అధ్యక్షుడిగా ఆయన అధికారానికి అనుకూలంగా సాక్ష్యం చెప్పడానికి సాక్షులను సమీకరించాడు. వారు సద్దాం, ఆయన ప్రభుత్వం ఉద్దేశం, చరిత్ర, స్థితిని పూర్తిగా తప్పుగా సూచిస్తూ సాక్ష్యం ఇచ్చారు. ఇరాక్ సామూహిక విధ్వంసం ఆయుధాలను కల్పితంగా కలిగి ఉన్నారని ప్రచారం చేశారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| first=Mark | last=Weisbrot | author-link=Mark Weisbrot | date=February 18, 2020 | access-date=August 28, 2021 | url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2020/feb/17/joe-biden-role-iraq-war | title=జో బిడెన్ ఇరాక్ యుద్ధాన్ని సమర్థించారు. అది ఇప్పుడు అతన్ని వెంటాడుతుందా? | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20210109174540/https://www.theguardian.com/commentisfree/2020/feb/17/joe-biden-role-iraq-war | archive-date=January 9, 2021 | work=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt; బైడెను చివరికి యుద్ధ విమర్శకుడిగా మారాడు. 2005 నాటికి తన ఓటును &quot;తప్పు&quot; అని పేర్కొన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| date=November 27, 2005 | title=Transcript for November 27 | url=https://www.nbcnews.com/id/wbna10154103#.XhtkxhdKh3k | archive-url=https://web.archive.org/web/20241124192452/https://www.nbcnews.com/id/wbna10154103#.XhtkxhdKh3k | archive-date=నవంబరు 24, 2024 | access-date=మార్చి 25, 2025 | publisher=[[NBC News]] | series=[[మీట్ ది ప్రెస్]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last1=Glueck | first1=Katie | last2=Kaplan | first2=Thomas | date=జనవరి 12, 2020 | title=జో బిడెన్ యుద్ధానికి ఓటు | url=https://www.nytimes.com/2020/01/12/us/politics/joe-biden-iraq-war.html | archive-url=https://archive.today/20240301180952/https://www.nytimes.com/2020/01/12/us/politics/joe-biden-iraq-war.html#selection-893.26-895.9 | archive-date=మార్చి 1, 2024 | access-date=మార్చి 25, 2025 | work=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt; కానీ ఉపసంహరణకు ఒత్తిడి చేయలేదు.&lt;ref name=&quot;lat-foreign&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wapo-bosnia&quot; /&gt; ఆయన ఆక్రమణకు కేటాయింపులను సమర్ధించాడు. కానీ యుద్ధాన్ని అంతర్జాతీయీకరించాలని మరికొంత మంది సైనికులు అవసరమని, బుష్ పరిపాలన దాని ఖర్చు, వ్యవధి గురించి &quot;[[అమెరికన్లు|అమెరికన్ ప్రజలతో]] సమానంగా&quot; ఉండాలని వాదించాడు.&lt;ref name=&quot;aap08-365&quot;&gt;''అమెరికన్ రాజకీయాల అల్మానాక్'' 2008, పేజీ 365.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wsj082508&quot; /&gt;
2006 చివరి నాటికి బైడెను వైఖరి గణనీయంగా మారిపోయింది. 2007లో జరిగిన సైనిక తిరుగుబాటుని ఆయన వ్యతిరేకించారు.&lt;ref name=&quot;lat-foreign&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wapo-bosnia&quot; /&gt; జనరలు డేవిడు పెట్రాయసు తిరుగుబాటు పనిచేయగలదని నమ్మడం &quot; పూర్తిగా తప్పు&quot; అని అన్నారు.&lt;ref name=&quot;nytm-traub&quot; /&gt; విదేశీ సంబంధాల మండలి అధ్యక్షుడు లెస్లీ హెచ్. గెల్బుతో అభివృద్ధి చేసిన ప్రణాళిక ద్వారా బిడెను, బదులుగా ఇరాక్‌ను వదులుగా ఉన్న మూడు జాతి రాష్ట్రాల సమాఖ్యగా విభజించాలని వాదించారు.{{efn | బహుళ వనరులకు ఆపాదించబడింది:&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.nytimes.com/2007/08/19/weekinreview/19shanker.html | title=డివైడెడ్ దే స్టాండ్, బట్ ఆన్ గ్రేవ్స్ | first=Thom | last=Shanker | work=[[The New York Times]] | date=August 19, 2007 | access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-date=జనవరి 3, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210103081421/https://www.nytimes.com/2007/08/19/weekinreview/19shanker.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Witcover|2010|pages=572–573}}&lt;ref name=&quot;Biden Gelb 2006&quot;&gt;{{Cite web| title=ఇరాక్‌లో స్వయంప్రతిపత్తి ద్వారా ఐక్యత | last1=Biden | first1=Joe | last2=Gelb | first2=Les | work=ది న్యూయార్క్ టైమ్స్ | date=మే 1, 2006 | url=https://www.nytimes.com/2006/05/01/opinion/01biden.html | access-date=అక్టోబరు 18, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;బిడెన్ గెల్బ్ మూల్యాంకనం 2007&quot;&gt;{{Cite web| title=ఇరాక్ కోసం బిడెన్-గెల్బ్ ప్రణాళిక ఒక సంవత్సరం తరువాత | work=ది అమెరికన్ ప్రెసిడెన్సీ ప్రాజెక్ట్ | date=మే 1, 2007 | url=https://www.presidency.ucsb.edu/documents/biden-campaign-press-release-biden-gelb-plan-for-iraq-one-year-later | access-date=అక్టోబరు 18, 2025}}&lt;/ref&gt;}} 2007 సెప్టెంబరులో ఈ ప్రణాళికను ఆమోదిస్తూ సెనేటు‌లో ఒక బంధనరహిత తీర్మానం ఆమోదించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite news| last1=Parker | first1=Ned | last2=Salman | first2=Raheem | date=అక్టోబరు 1, 2007 | title=U.S. ఓటు ఇరాకీలను కోపంలో ఏకం చేస్తుంది | work=[[Los Angeles Times]] | url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2007-oct-01-fg-iraq1-story.html | url-status=live| access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210103081500/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2007-oct-01-fg-iraq1-story.html | archive-date=జనవరి 3, 2021}}&lt;/ref&gt; కానీ ఆలోచన ఆకర్షణను పొందడంలో విఫలమైంది.&lt;ref name=&quot;nytm-traub&quot; /&gt;
== 1988 - 2008 అధ్యక్ష ఎన్నికల ప్రచారాలు ==
=== 1988 ప్రచారం ===
[[File:Biden speaks at a presidential campaign event, 1987.jpg | thumb|upright | left | బిడెన్ ప్రచార కార్యక్రమంలో ప్రసంగించారు, 1987.]]
1987 జూన్ 9న నుండి 1988 వరకు బిడెను డెమోక్రటికు అధ్యక్ష ఎన్నికల నామినేషను కోసం తన అభ్యర్థిత్వాన్ని ప్రకటించారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Dionne | first=E. J. Jr. | author-link=E. J. Dionne | date=జూన్ 10, 1987 | title=బిడెన్ అధ్యక్ష పదవికి ప్రచారంలో చేరాడు | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | url=https://www.nytimes.com/1987/06/10/us/biden-joins-campaign-for-the-presidency.html | access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-date=నవంబరు 5, 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171105150453/https://www.nytimes.com/1987/06/10/us/biden-joins-campaign-for-the-presidency.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఆయన మితవాద ఇమేజు ఆయన మాట్లాడే సామర్థ్యం, ​​రాబోయే సెనేటు జ్యుడీషియరీ కమిటీ అధ్యక్షుడిగా ఆయన ఉన్నత ప్రొఫైల కారణంగా ఆయన బలమైన అభ్యర్థిగా పరిగణించబడ్డాడు. రాబర్టు బోర్కు సుప్రీం కోర్టు నామినేషను విచారణలు. బేబీ బూమరు లకు ఆయన అప్పీలు.&lt;ref name=&quot;dmn-87&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nyt083187&quot;&gt;{{Cite news| last=Toner | first=Robin | date=August 31, 1987 | title=బిడెన్, ఒకప్పుడు ఫీల్డ్స్ హాట్ డెమొక్రాట్, కూలర్ ప్రత్యర్థులచే అధిగమించబడుతున్నాడు | work=[[The New York Times]] | url=https://www.nytimes.com/1987/08/31/us/biden-once-the-field-s-hot-democrat-is-being-overtaken-by-cooler-rivals.html | access-date=January 24, 2021 | archive-date=January 3, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210103084657/https://www.nytimes.com/1987/08/31/us/biden-once-the-field-s-hot-democrat-is-being-overtaken-by-cooler-rivals.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Taylor|1990|page=83}} ఆయన 1987 మొదటి త్రైమాసికంలో ఏ ఇతర అభ్యర్థి కంటే ఎక్కువ సేకరించాడు.&lt;ref name=&quot;nyt083187&quot; /&gt;{{sfn | Taylor | 1990 | page=83}}
ఆగస్టు నాటికి సిబ్బంది పోటీల కారణంగా బైడెను ప్రచార సందేశం గందరగోళంగా మారింది. {{sfn | టేలర్ | 1990 | pages=108–109}} సెప్టెంబరు‌లో బ్రిటిషు లేబరు పార్టీ నాయకుడు నీల్ కిన్నాకు చేసిన ప్రసంగాన్ని కాపీ చేసినట్లు ఆయన మీద ఆరోపణలు వచ్చాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Dowd | first=Maureen | author-link=Maureen Dowd | date=September 12, 1987 | title=Biden's Debate Finale: An Echo From Abroad | work=[[The New York Times]] | url=https://www.nytimes.com/1987/09/12/us/biden-s-debate-finale-an-echo-from-abroad.html | access-date=January 24, 2021 | archive-date=February 15, 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170215003637/https://www.nytimes.com/1987/09/12/us/biden-s-debate-finale-an-echo-from-abroad.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; బిడెను మునుపటి సందర్భాలలో కిన్నోకు‌కు క్రెడిటు ఇచ్చాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Randolph | first=Eleanor | date=సెప్టెంబరు 13, 1987 | title=ప్లాజియారిజం సూచన బిడెన్ సహాయకులపై కోపం తెప్పిస్తుంది | page=A6 | work=[[ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్]] | url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1987/09/13/plagiarism-suggestion-angers-bidens-aides/912bfcf1-b3f3-4850-a14d-e8b0bee1ed63/ | access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-date=జనవరి 3, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210103081200/https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1987/09/13/plagiarism-suggestion-angers-bidens-aides/912bfcf1-b3f3-4850-a14d-e8b0bee1ed63/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lat-speech&quot; /&gt; కానీ ఆగస్టులో రెండు సందర్భాలలో చేయలేదు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | book | last1=Germond | first1=Jack | url=https://archive.org/details/whosebroadstripe00germ | title=Whose Broad Stripes and Bright Stars? ది ట్రివియల్ పర్స్యూట్ ఆఫ్ ది ప్రెసిడెన్సీ 1988 | last2=విట్‌కవర్ | first2=జూల్స్ | publisher=[[వార్నర్ బుక్స్]] | date=1989 | isbn=978-0-446-51424-8 | author-link=జాక్ జెర్మండ్ | author-link2=జూల్స్ విట్‌కవర్}}&lt;/ref&gt;{{rp|230–232}}&lt;ref name=&quot;lat-speech&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=రైసన్ | first1=జేమ్స్ | author-link=జేమ్స్ రైసన్ | last2=షోగన్ | first2=రాబర్ట్ | date=సెప్టెంబరు 16, 1987 | title=విభిన్న వెర్షన్లు ఉదహరించబడ్డాయి భాగాల మూలం: బైడెన్ ప్రసంగాలపై కొత్త ఫ్లాప్‌ను ఎదుర్కొంటున్నాడు | work=[[లాస్ ఏంజిల్స్ టైమ్స్]] | url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1987-09-16-mn-5412-story.html | access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-date=జనవరి 3, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210103081219/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1987-09-16-mn-5412-story.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఆ సంవత్సరం ప్రారంభంలో బిడెను రాబర్టు ఎఫ్. కెన్నెడీ చేసిన ప్రసంగం (దీనికి ఆయన సహాయకులు నిందించారు), [[జాన్ ఎఫ్ కెనడి]] ప్రారంభోపన్యాసం నుండి కూడా భాగాలను ఉపయోగించారు. రెండు సంవత్సరాల క్రితం ఆయన హుబర్టు హంఫ్రీ రాసిన 1976 భాగాన్ని ఉపయోగించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Dowd | first=Maureeen | author-link=Maureeen Dowd | date=September 16, 1987 | title=బిడెన్ తన ప్రసంగాలపై పెరుగుతున్న చర్చను ఎదుర్కొంటున్నాడు | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | url=https://www.nytimes.com/1987/09/16/us/biden-is-facing-growing-debate-on-his-speeches.html | access-date=January 24, 2021 | archive-date=January 3, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210103081135/https://www.nytimes.com/1987/09/16/us/biden-is-facing-growing-debate-on-his-speeches.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; రాజకీయ నాయకులు తరచుగా ఒకరి నుండి ఒకరు క్రెడిటు ఇవ్వకుండా అప్పు తీసుకుంటారని నామినేషను కోసం తన ప్రత్యర్థులలో ఒకరైన జెస్సీ జాక్సను తనకు ఫోన్ చేసి, జాక్సను బైడెను ఉపయోగించిన హంఫ్రీ రాసిన అదే విషయాన్ని ఉపయోగించారని ఎత్తి చూపారని బిడెను స్పందించారు.&lt;ref name=&quot;aap08-bio&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nyt091887&quot;&gt;{{Cite news| last=Dionne | first=E. J. Jr. | author-link=E. జె. డియోన్ | date=సెప్టెంబరు 18, 1987 | title=బిడెన్ పాఠశాలలో కాపీరైట్‌ను అంగీకరించాడు కానీ అది 'దుర్మార్గం' కాదని చెప్పాడు | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | url=https://www.nytimes.com/1987/09/18/us/biden-admits-plagiarism-in-school-but-says-it-was-not-malevolent.html | access-date=ఫిబ్రవరి 4, 2022 | archive-date=ఏప్రిల్ 4, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090404115603/https://www.nytimes.com/1987/09/18/us/biden-admits-plagiarism-in-school-but-says-it-was-not-malevolent.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; కొన్ని రోజుల తర్వాత బైడెను లా స్కూలు‌లో ఉన్నప్పుడు సరిపోని ఉల్లేఖనాలతో ''ఫోర్డు‌హాం లా రివ్యూ'' వ్యాసం నుండి టెక్స్టు తీసుకున్నాడని ప్రచారం జరిగింది.&lt;ref name=&quot;nyt091887&quot; /&gt; బైడెను అభ్యర్థన మేరకు డెలావేరు సుప్రీంకోర్టు బోర్డు ఆఫ్ ప్రొఫెషనలు రెస్పాన్సిబిలిటీ ఈ సంఘటనను సమీక్షించి, ఆయన ఎటువంటి నియమాలను ఉల్లంఘించలేదని నిర్ధారించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news| date=మే 29, 1989 | title=ప్రొఫెషనల్ బోర్డ్ బైడెన్‌ను రెండు కాపీరైట్ ఆరోపణలలో క్లియర్ చేసింది | work=[[The New York Times]] | agency=[[Associated Press]] | url=https://www.nytimes.com/1989/05/29/us/professional-board-clears-biden-in-two-allegations-of-plagiarism.html | access-date=February 4, 2022 | archive-date=July 7, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090707020556/https://www.nytimes.com/1989/05/29/us/professional-board-clears-biden-in-two-allegations-of-plagiarism.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

బిడెను తన ప్రారంభ జీవితం గురించి అనేక తప్పుడు లేదా అతిశయోక్తి వాదనలు చేశాడు: ఆయన కళాశాలలో మూడు డిగ్రీలు సంపాదించాడని ఆయన పూర్తి స్కాలర్షిపు మీద లా స్కూలులో చదివాడని ఆయన తన తరగతిలో మొదటి భాగంలో పట్టభద్రుడయ్యాడని&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Dionne | first=E. J. Jr. | author-link=E. జె. డియోన్ | date=సెప్టెంబరు 22, 1987 | title=బిడెన్ తప్పులను అంగీకరించి తాజా నివేదికను విమర్శించాడు | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | url=https://www.nytimes.com/1987/09/22/us/biden-admits-errors-and-criticizes-latest-report.html | access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-date=జనవరి 3, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210103081243/https://www.nytimes.com/1987/09/22/us/biden-admits-errors-and-criticizes-latest-report.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| date=ఆగస్టు 23, 2008 | url=https://www.youtube.com/watch?v=D1j0FS0Z6ho | title=1988 సెనేటర్ బైడెన్ తో వైట్ హౌస్ కు రోడ్డు | publisher=[[C-SPAN]] | via=[[YouTube]] | access-date=జనవరి 14, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230104111625/https://www.youtube.com/watch?v=D1j0FS0Z6ho | archive-date=జనవరి 4, 2023 | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఆయన పౌర హక్కుల ఉద్యమంలో పాల్గొన్నాడని.&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Flegenheimer | first=Matt | date=June 3, 2019 | title=బిడెన్ అధ్యక్ష పదవికి మొదటిసారి పోటీ చేయడం ఒక విపత్తు. కొన్ని తప్పుడు అడుగులు ఇప్పటికీ ప్రతిధ్వనిస్తున్నాయి. | work=[[The New York Times]] | url=https://www.nytimes.com/2019/06/03/us/politics/biden-1988-presidential-campaign.html | access-date=June 3, 2019 | archive-date=June 3, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190603140340/https://www.nytimes.com/2019/06/03/us/politics/biden-1988-presidential-campaign.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; అధ్యక్ష ఎన్నికల గురించి పరిమిత సంఖ్యలో ఇతర వార్తలు ఈ ప్రకటనలను మరింత విస్తృతం చేశాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book| last=Pomper | first=Gerald M. | url=https://archive.org/details/electionof1988re00pomp/page/37 | title=1988 ఎన్నికలు | publisher=చాథమ్ హౌస్ పబ్లిషర్స్ | date=1989 | isbn=978-0-934540-77-3 | page=[https://archive.org/details/electionof1988re00pomp/page/37 37] | chapter=అధ్యక్ష నామినేషన్లు | chapter-url=https://archive.org/details/electionof1988re00pomp | access-date=ఆగస్టు 28, 2021}}&lt;/ref&gt; 1987 సెప్టెంబరు 23న బైడెను తన అభ్యర్థిత్వాన్ని ఉపసంహరించుకున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Dionne | first=E. J. Jr. | author-link=E. జె. డియోన్ | date=సెప్టెంబరు 24, 1987 | title=కోపం నేపథ్యంలో అధ్యక్ష పదవికి బిడ్‌ను ఉపసంహరించుకున్న బిడెన్ | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | url=https://www.nytimes.com/1987/09/24/us/biden-withdraws-bid-for-president-in-wake-of-furor.html | access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-date=డిసెంబరు 21, 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171221235355/https://www.nytimes.com/1987/09/24/us/biden-withdraws-bid-for-president-in-wake-of-furor.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== 2008 ప్రచారం ===
[[File:Sen. Joe Biden attends a Creston house party.jpg|thumb|2007 జూలైలో క్రెస్టను, ఐయోవాలో జరిగిన హౌస్ పార్టీలో బిడెన్ ప్రచారం.|alt=సాధారణంగా దుస్తులు ధరించి, తోటలో ఒక పౌరుడితో మాట్లాడుతున్న బిడెన్ ఫోటో]]
గత అనేక చక్రాలలో పోటీ చేసిన తర్వాత 2007 జనవరిలో బిడెను 008 ఎన్నికలలో తన అభ్యర్థిత్వాన్ని ప్రకటించాడు.&lt;ref name=&quot;aap08-366&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| date=ఆగస్టు 12, 2003 | title=Sen. బైడెన్ అధ్యక్ష పదవికి పోటీ చేయడం లేదు | publisher=[[CNN]] | url=https://edition.cnn.com/2003/ALLPOLITICS/08/11/biden/index.html | url-status=live| access-date=సెప్టెంబరు 18, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190209123957/https://edition.cnn.com/2003/ALLPOLITICS/08/11/biden/index.html | archive-date=February 9, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Balz | first=Dan | author-link=Dan Balz | date=February 1, 2007 | title=బిడెన్ స్టార్టింగ్ గేట్ వద్ద తడబడ్డాడు | work=[[ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్]] | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/01/31/AR2007013100404.html | url-status=live| access-date=ఆగస్టు 23, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171018123657/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/01/31/AR2007013100404.html | archive-date=అక్టోబరు 18, 2017}}&lt;/ref&gt; బైడెను ఇరాక్ యుద్ధం, ప్రధాన సెనేటు కమిటీల ఛైర్మను‌గా తన రికార్డు, తన విదేశాంగ విధాన అనుభవం మీద దృష్టి సారించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| date=ఆగస్టు 19, 2007 | title=ట్రాన్స్‌క్రిప్ట్: ది డెమోక్రటిక్ డిబేట్ | publisher=[[ABC News (యునైటెడ్ స్టేట్స్) | ABC News]] | url=https://abcnews.go.com/Politics/Decision2008/Story?id=3498294&amp;page=1 | url-status=live| access-date=సెప్టెంబరు 24, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081011185127/https://abcnews.go.com/Politics/Decision2008/story?id=3498294&amp;page=1 | archive-date=అక్టోబరు 11, 2008}}&lt;/ref&gt; ప్రచార సమయంలో బైడెను తన వన్-లైనర్సుకు ప్రసిద్ధి చెందాడు; ఒక చర్చలో ఆయన రిపబ్లికను అభ్యర్థి రూడీ గియులియాని గురించి ఇలా అన్నారు. &quot;ఒక వాక్యంలో ఆయన ప్రస్తావించిన మూడు విషయాలు మాత్రమే ఉన్నాయి: నామవాచకం, క్రియ,9/11.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Farrell | first=Joelle | date=November 1, 2007 | title=A noun, a verb and 9/11 | work=[[Concord Monitor]] | url=https://www.concordmonitor.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20071101/NEWS01/711010358/1043/NEWS01 | url-status=dead| access-date=August 23, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080828010554/https://www.concordmonitor.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20071101%2FNEWS01%2F711010358%2F1043%2FNEWS01 | archive-date=August 28, 2008}}&lt;/ref&gt;

బిడెను నిధులను సేకరించడంలో ఇబ్బంది పడ్డాడు. తన ర్యాలీలకు ప్రజలను ఆకర్షించడంలో ఇబ్బంది పడ్డాడు. [[బరాక్ ఒబామా]], హిల్లరీ క్లింటను ఉన్నత స్థాయి అభ్యర్థులను ఎదుర్కోవడంలో విఫలమయ్యాడు.&lt;ref&gt;{{Cite magazine | date=August 25, 2008 | title=కన్వెన్షన్స్ 2008: సెనేటర్ జోసెఫ్ బైడెన్ (D) | url=https://www.nationaljournal.com/conventions/co_20080825_3122.php | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20080906210353/https://www.nationaljournal.com/conventions/co_20080825_3122.php | archive-date=సెప్టెంబరు 6, 2008 | access-date=సెప్టెంబరు 16, 2008 | magazine=[[నేషనల్ జర్నల్]]}}&lt;/ref&gt; డెమొక్రాటికు అభ్యర్థుల జాతీయ ఎన్నికలులో ఆయన ఎప్పుడూ ఒక్క అంకె కంటే ఎక్కువ ఎగరలేదు. 2008 జనవరి 3న జరిగిన మొదటి పోటీలో బిడెను అయోవా కాకసు‌లులో ఐదవ స్థానంలో నిలిచాడు, రాష్ట్ర ప్రతినిధులలో ఒక శాతం కంటే కొంచెం తక్కువ మందిని గెలుచుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web| title=అయోవా డెమోక్రటిక్ పార్టీ కాకస్ ఫలితాలు | url=https://www.iowacacucusresults.com/ | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20081229055041/https://www.iowacacucusresults.com/ | archive-date=December 29, 2008 | access-date=August 28, 2021 | publisher=[[అయోవా డెమోక్రటిక్ పార్టీ]]}}&lt;/ref&gt; ఆయన ఆ సాయంత్రం రేసు నుండి వైదొలిగాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Murray | first=Shailagh | date=జనవరి 4, 2008 | title=బిడెన్, డాడ్ రేసు నుండి వైదొలిగారు | work=[[ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్]] | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/01/04/AR2008010400260.html | url-status=live| access-date=ఆగస్టు 29, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080520022844/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/01/04/AR2008010400260.html | archive-date=మే 20, 2008}}&lt;/ref&gt;

విజయం లేకపోయినప్పటికీ బిడెను 2008 ప్రచారం రాజకీయ ప్రపంచంలో ఆయన స్థాయిని పెంచింది.&lt;ref name=&quot;gamechange&quot;&gt;{{Cite book| last1=Heilemann | first1=John | title=Game Change: Obama and the Clintons, McCain and Palin, and the Race of a Lifetime | title-link=Game Change | last2=Halperin | first2=Mark | publisher=[[HarperCollins]] | date=2010 | isbn=978-0-06-173363-5 | location=New York | author-link=John Heilemann | author-link2=Mark Halperin}}&lt;/ref&gt;{{rp|336}} ముఖ్యంగా ఇది బిడెను, ఒబామా మధ్య సంబంధాన్ని మార్చివేసింది. వారు సెనేటు విదేశీ సంబంధాల కమిటీలో కలిసి పనిచేసినప్పటికీ వారు సన్నిహితంగా లేరు: ఒబామా రాజకీయ స్టార్డం‌కు త్వరగా ఎదగడం మీద బైడెను ఆగ్రహం వ్యక్తం చేశారు.&lt;ref name=&quot;nytm-traub&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Traub | first=James | author-link=James Traub | date=November 24, 2009 | title=After Cheney | page=MM34 | magazine=[[The New York Times Magazine]] | url=https://www.nytimes.com/2009/11/29/magazine/29Biden-t.html | url-status=live| access-date=January 24, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210103084703/https://www.nytimes.com/2009/11/29/magazine/29Biden-t.html | archive-date=జనవరి 3, 2021}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Wolffe|2009|page=218}} ఒబామా బైడెను‌ను గర్జించే, పోషకుడిగా చూశాడు.&lt;ref name=&quot;gamechange&quot; /&gt;{{rp | 28, 337–338}} 2007 సమయంలో ఒకరినొకరు తెలుసుకున్న ఒబామా, బైడెను ప్రచార శైలిని, శ్రామిక-తరగతి ఓటర్లను ఆకర్షించడాన్ని ప్రశంసించారు. బైడెను &quot;నిజమైన ఒప్పందం&quot; అని తాను నమ్ముతున్నానని చెప్పారు.{{sfn | Wolffe | 2009 | page=218}}&lt;ref name=&quot;gamechange&quot; /&gt;{{rp | 28, 337–338}}
== 2008 - 2012 ఉపాధ్యక్ష ప్రచారాలు ==
=== 2008 ప్రచారం ===
[[File:Biden Obama 3b.jpg | thumb|2008 ఆగస్టు 23న స్ప్రింగ్ఫీల్డు ఇల్లినాయిసులోని ఓల్డు స్టేటు కాపిటలులో ఉపాధ్యక్ష ప్రకటనలో బిడెను ప్రసంగిస్తున్నారు. | alt=ఒబామా వెనుక కూర్చుని నవ్వుతూ ఉన్న బిడెను లెక్టర్ను వెనుక ఉన్న ఫోటో]]
2008 ఆగస్టులో ఒబామా, బిడెన్ రహస్యంగా సమావేశమై ఒబామా పరిపాలనలో బిడెను‌కు స్థానం కల్పించే అవకాశాన్ని చర్చించారు.&lt;ref name=&quot;ny-lizza&quot;&gt;{{Cite magazine | url=https://www.newyorker.com/magazine/2008/10/20/bidens-brief | title=బిడెన్ యొక్క సంక్షిప్త వివరణ | last=లిజ్జా | first=Ryan | magazine=[[The New Yorker]] | date=అక్టోబరు 20, 2008 | access-date=నవంబరు 24, 2008 | author-link=Ryan Lizza | archive-date=జూలై 25, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140725212805/https://www.newyorker.com/magazine/2008/10/20/bidens-brief | url-status=live}}&lt;/ref&gt; బలమైన వ్యక్తిగత సంబంధాన్ని పెంచుకున్నారు.{{sfn|Wolffe|2009|page=218}} ఆగస్టు 22న ఒబామా బైడెను తన రన్నింగు మేటు అవుతారని ప్రకటించారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| title=మద్దతుదారులకు ఒబామా వీప్ సందేశం | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/23/AR2008082300455.html | first=జోస్ ఆంటోనియో | last=వర్గాస్ | work=[[ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్]] | date=ఆగస్టు 23, 2008 | access-date=ఆగస్టు 23, 2008 | archive-date=డిసెంబరు 4, 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101204011137/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/23/AR2008082300455.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ''ది న్యూయార్కు టైమ్సు'' ఈ ఎంపిక విదేశీ విధానం ఉన్న వ్యక్తి పట్ల కోరికను ప్రతిబింబిస్తుందని. జాతీయ భద్రత అనుభవం.&lt;ref&gt;{{Cite news| first1=ఆడమ్ | last1=నాగౌర్నీ | author-link=ఆడమ్ నాగౌర్నీ | first2=జెఫ్ | last2=జెలెనీ | title=ఒబామా బైడెన్‌ను రన్నింగ్ మేట్‌గా ఎంచుకున్నారు | url=https://www.nytimes.com/2008/08/24/us/politics/24biden.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20080825223450/https://www.nytimes.com/2008/08/24/us/politics/24biden.html | archive-date=ఆగస్టు 25, 2008 | url-access=సబ్‌స్క్రిప్షన్ | url-status=live| work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | date=ఆగస్టు 23, 2008 | access-date=ఆగస్టు 23, 2008}}&lt;/ref&gt; ఇతరులు మధ్యతరగతి బ్లూ-కాలరు ఓటర్లకు బిడెను ఆకర్షణను ఎత్తి చూపారు.&lt;ref&gt;{{Cite magazine | last=Dionne | first=E. J. Jr. | author-link=E. J. Dionne | title=ట్రాంప్స్ లైక్ అస్: జో బిడెన్ కార్మిక వర్గ ఓటర్లకు ఎలా భరోసా ఇస్తాడు, ఈ వారం సమావేశం యొక్క కాలక్రమాన్ని ఎలా మారుస్తాడు | url=https://newrepublic.com/article/62212/tramps-us | magazine=[[ది న్యూ రిపబ్లిక్]] | date=ఆగస్టు 25, 2008 | access-date=ఆగస్టు 25, 2008 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20080828210626/https://tnr.com/politics/story.html?id=2ecbd0b9-c2c4-44d7-824a-603b4a418c74 | archive-date=ఆగస్టు 28, 2008}}&lt;/ref&gt;{{sfn|వోల్ఫ్|2009|page=217}} బిడెను అధికారికంగా ఆగస్టు 27న [[డెన్వర్]]లో జరిగిన 2008 డెమోక్రటికు నేషనలు కన్వెన్షనులో ఉపాధ్యక్ష పదవికి నామినేటు అయ్యారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.denverpost.com/2008/08/27/biden-accepts-vp-nomination// | title=బిడెన్ VP నామినేషన్‌ను అంగీకరిస్తున్నారు | first=జెన్నిఫర్ | last=బ్రౌన్ | work=[[The Denver Post]] | date=ఆగస్టు 27, 2008 | access-date=సెప్టెంబరు 7, 2021 | archive-date=సెప్టెంబరు 7, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210907020534/https://www.denverpost.com/2008/08/27/biden-accepts-vp-nomination/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

బిడెను ఉపాధ్యక్ష పదవికి ప్రచారం పెద్దగా మీడియా దృష్టిని ఆకర్షించలేదు. ఎందుకంటే పత్రికలు రిపబ్లికను అభ్యర్థి, అప్పటి అలాస్కా గవర్నరు సారా పాలినుకు ఎక్కువ కవరేజు ఇచ్చాయి.&lt;ref name=&quot;nyt-no2&quot;&gt;{{Cite news| url=https://www.nytimes.com/2008/09/20/us/politics/20biden.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20080921063344/https://www.nytimes.com/2008/09/20/us/politics/20biden.html | archive-date=సెప్టెంబరు 21, 2008 | url-access=subscription | url-status=live| title=ఇంతలో, మరో నంబర్ 2 పంచింగ్ చేస్తూనే ఉంది | last=Leibovich | first=Mark | work=[[The New York Times]] | date=సెప్టెంబరు 19, 2008 | access-date=సెప్టెంబరు 20, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2008/09/joe-who.html | title=జో ఎవరు? | last=ట్యాపర్ | first=జేక్ | publisher=[[ABC News (United States) | ABC News]] | date=సెప్టెంబరు 14, 2008 | access-date=సెప్టెంబరు 15, 2008 | author-link=జేక్ టాప్పర్ | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20080915055913/https://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2008/09/joe-who.html | archive-date=సెప్టెంబరు 15, 2008}}&lt;/ref&gt; ప్రచారం నుండి వచ్చిన సూచనల ప్రకారం. బైడెను తన ప్రసంగాలను సంక్షిప్తంగా ఉంచుకున్నాడు. అప్రయత్నంగా వ్యాఖ్యలు చేయకుండా ఉండటానికి ప్రయత్నించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Broder | first=జాన్ M. | date=అక్టోబరు 30, 2008 | title=బ్యాక్‌రోడ్‌లను కొట్టడం, తక్కువ చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు | work=[[ది న్యూ యార్క్ టైమ్స్]] | url=https://www.nytimes.com/2008/10/31/us/politics/31biden.html | url-status=live| url-access=subscription | access-date=అక్టోబరు 31, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081031091558/https://www.nytimes.com/2008/10/31/us/politics/31biden.html | archive-date=అక్టోబరు 31, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine | last=Tumulty | first=Karen | date=అక్టోబరు 29, 2008 | title=హిడిన్' బిడెన్: వాల్యూబుల్ నంబర్ 2లో రీనింగ్ | magazine=[[టైమ్ (మ్యాగజైన్) | టైమ్]] | url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1855355,00.html | access-date=నవంబరు 1, 2008 | archive-date=జనవరి 9, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140109102805/https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1855355,00.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; వ్యక్తిగతంగా బైడెను వ్యాఖ్యలు ఒబామాను నిరాశపరిచాయి. &quot;బైడెను ఎన్నిసార్లు తెలివితక్కువ మాటలు చెబుతాడు?&quot; అని ఆయన ఒకసారి కోపంగా అడిగాడు.&lt;ref name=&quot;gamechange&quot; /&gt;{{rp | 411–414, 419}} ఒబామా ప్రచార సిబ్బంది బైడెను చేసిన తప్పులను &quot;జో బాంబులు&quot; అని పిలిచారు. వ్యూహాత్మక చర్చల గురించి బైడెనుకు సమాచారం ఇవ్వకుండా ఉంచారు. ఇది బైడెనును చికాకు పెట్టింది.&lt;ref name=&quot;nyt0508122&quot; /&gt; బైడెను ఒబామాకు క్షమాపణలు చెప్పే వరకు, ఇద్దరూ బలమైన భాగస్వామ్యాన్ని ఏర్పరచుకునే వరకు రెండు ప్రచారాల మధ్య సంబంధాలు ఒక నెల పాటు దెబ్బతిన్నాయి.&lt;ref name=&quot;gamechange&quot; /&gt;{{rp | 411–414}}
2008 ఆర్థిక సంక్షోభం 2008 సెప్టెంబరులో గరిష్ఠ స్థాయికి చేరుకుంది, ప్రతిపాదిత 2008 అత్యవసర ఆర్థిక స్థిరీకరణ చట్టం ప్రచారంలో ప్రధాన కారకంగా మారింది. బైడెను $700 బిలియన్ల 2008 అత్యవసర ఆర్థిక స్థిరీకరణ చట్టానికి ఓటు వేశారు. ఇది సెనేటు‌లో ఆమోదించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.ny1.com/content/features/86538/senate-passes-economic-rescue-package/Default.aspx | title=సెనేట్ ఆర్థిక రక్షణ ప్యాకేజీని ఆమోదించింది | publisher=[[NY1]] | date=అక్టోబరు 1, 2008 | access-date=అక్టోబరు 2, 2008 | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20081005022401/https://www.ny1.com/content/features/86538/senate-passes-economic-rescue-package/Default.aspx | archive-date=అక్టోబరు 5, 2008}}&lt;/ref&gt; అక్టోబరు 2న, అతను సెయింటు లూయిసు‌లోని వాషింగ్టను విశ్వవిద్యాలయంలో పాలిన్‌తో కలిసి ఉపాధ్యక్ష చర్చలో పాల్గొన్నాడు. చర్చానంతర పోల్సు‌లో పాలిను చాలా మంది ఓటర్ల అంచనాలను మించిపోయినప్పటికీ, బైడెన్ మొత్తం చర్చలో గెలిచారని తేలింది.{{sfn|Witcover|2010|pages=655–661}} నవంబరు 4న, ఒబామా, బైడెను ఎన్నికయ్యారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://edition.cnn.com/2008/POLITICS/11/04/election.president/index.html | title=ఒబామా: 'ఇది మీ విజయం' | publisher=[[CNN]] | access-date=November 5, 2008 | date=November 4, 2008 | archive-date=November 7, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081107223835/https://edition.cnn.com/2008/POLITICS/11/04/election.president/index.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Franke-Ruta | first=Garance | url=https://voices.washingtonpost.com/the-trail/2008/11/19/mccain_takes_missouri.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20151023022914/https://voices.washingtonpost.com/44/2008/11/mccain-takes-missouri.html | title=మెక్కెయిన్ మిస్సోరిని టేక్స్ చేస్తుంది | work=[[ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్]] | archive-date=అక్టోబరు 23, 2015 | date=నవంబరు 19, 2008 | access-date=నవంబరు 19, 2008 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://edition.cnn.com/ELECTION/2008/results/president/ | title=అధ్యక్షుడు—ఎన్నికల కేంద్రం 2008 | publisher=[[CNN]] | access-date=నవంబరు 19, 2008 | archive-date=నవంబరు 9, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081109050840/https://edition.cnn.com/ELECTION/2008/results/president/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

బిడెన్ ఉపాధ్యక్ష పదవికి పోటీ చేస్తుండగా, అతను సెనేట్‌కు తిరిగి ఎన్నికకు కూడా పోటీ చేస్తున్నాడు,&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.foxnews.com/wires/2008Aug24/0,4670,CVNBidenTwoCampaigns,00.html | title=బిడెన్ ఒకేసారి 2 ప్రచారాలకు వేతనాలు | agency=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]] | date=ఆగస్టు 24, 2008 | access-date=ఆగస్టు 29, 2008 | first=Randall | last=Chase | publisher=[[Fox News]] | archive-date=జనవరి 15, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210115185451/https://www.foxnews.com/wires/2008Aug24/0,4670,CVNBidenTwoCampaigns,00.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; డెలావేర్ చట్టం ద్వారా అనుమతించబడింది.&lt;ref name=&quot;aap08-366&quot;&gt;''అల్మానాక్ ఆఫ్ అమెరికన్ పాలిటిక్స్'' 2008, పేజీ. 366.&lt;/ref&gt; తిరిగి ఎన్నికయ్యారు సెనేటు‌కు, ఉపాధ్యక్ష పదవికి ఎన్నికయ్యారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.usatoday.com/news/politics/2008-11-04-420465768_x.htm | title=బిడెన్ 7వ సెనేట్ పదవీకాలం గెలిచారు కానీ సేవ చేయకపోవచ్చు | last=నకోల్స్ | first=బెన్ | agency=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]] | work=[[USA Today]] | date=నవంబరు 4, 2008 | access-date=ఫిబ్రవరి 6, 2009 | archive-date=ఫిబ్రవరి 26, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090226050628/https://www.usatoday.com/news/politics/2008-11-04-420465768_x.htm | url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2009 జనవరిలో ఏడవ పదవీకాలం కోసం ప్రమాణ స్వీకారం చేసే ముందు బైడెను సెనేటు నుండి రాజీనామా చేయకూడదని నిర్ణయించుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.delawareonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=2009901070333 | title=బైడెన్ కోసం ఒక తీపి చేదు ప్రమాణం | last=Gaudiano | first=Nicole | work=[[The News Journal]] | date=January 7, 2009 | access-date=February 7, 2009 | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20090212100305/https://www.delawareonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=2009901070333 | archive-date=February 12, 2009}}&lt;/ref&gt; జనవరి 15న ఆయన సెనేటు నుండి రాజీనామా.&lt;ref&gt;{{Cite news| date=జనవరి 15, 2009 | title=ఒబామా $350B సెనేట్ TARP ఓటును గెలుచుకున్నారు | url=https://abcnews.go.com/Politics/Economy/story?id=6654133&amp;page=1 | url-status=live| publisher=[[ABC న్యూస్ (యునైటెడ్ స్టేట్స్) | ABC న్యూస్]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20231104093212/https://abcnews.go.com/Politics/Economy/story?id=6654133&amp;page=1 | archive-date=నవంబరు 4, 2023 | access-date=జూలై 9, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| date=జనవరి 16, 2009 | title=బిడెన్ స్థానంలో కౌఫ్‌మన్‌గా సెనేట్ ప్రమాణ స్వీకారం | url=https://www.nbcnews.com/id/wbna28692968 | url-status=live| publisher=[[NBC News]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20220924063807/https://www.nbcnews.com/id/wbna28692968 | archive-date=సెప్టెంబరు 24, 2022 | access-date=జూలై 9, 2024}}&lt;/ref&gt;

=== 2012 ప్రచారం ===
[[File:P101112ps-488 Air Force One Obama watches VP debate.jpg|thumb|left| [[ఎయిర్ ఫోర్స్ వన్]]] పై ఉపాధ్యక్ష చర్చలో పాల్ ర్యాన్ పై బిడెన్ చర్చను ఒబామా చూస్తున్నారు]]
2010 అక్టోబరులో 2012 అధ్యక్ష ఎన్నికలకు తన రన్నింగు మేటు‌గా ఉండమని ఒబామా తనను కోరినట్లు బిడెను చెప్పారు.&lt;ref name=&quot;nyt1013102&quot; /&gt; కానీ ఒబామా ప్రజాదరణ తగ్గడంతో వైటు హౌసు చీఫు ఆఫ్ స్టాఫు విలియం ఎం. డేలీ 2011 చివరిలో బిడెను స్థానంలో హిల్లరీ క్లింటన్‌ను నియమించాలనే ఆలోచన మీద కొన్ని రహస్య పోలింగు, ఫోకసు గ్రూపు పరిశోధనలను నిర్వహించారు.&lt;ref name=&quot;nyt-dd-replace&quot; /&gt; ఫలితాలు గణనీయమైన మెరుగుదల చూపకపోవడంతో ఆ భావనను విరమించుకున్నారు.&lt;ref name=&quot;nyt-dd-replace&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.nytimes.com/2013/11/01/us/politics/book-details-consideration-of-replaceing-biden-on-2012-ticket.html | title=పుస్తక వివరాలు 2012 టికెట్‌లో బిడెన్‌ను భర్తీ చేయడం గురించి ఒబామా సహాయకుల చర్చలు | last=మార్టిన్ | first=జోనాథన్ | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | date=అక్టోబరు 31, 2013 | access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-date=జనవరి 3, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210103082553/https://www.nytimes.com/2013/11/01/us/politics/book-details-consideration-of-replacing-biden-on-2012-ticket.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; వైటు హౌసు అధికారులు తరువాత ఒబామా స్వయంగా ఈ ఆలోచనను ఎప్పుడూ అంగీకరించలేదని చెప్పారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.politico.com/blogs/politico44/2013/11/wh-obama-never-considered-dropping-joe-biden-176520 | title=W.H.: జో బిడెన్‌ను తొలగించడం ఒబామా ఎప్పుడూ పరిగణించలేదు | last=Allen | first=Jonathan | work=[[Politico]] | date=November 1, 2013 | access-date=November 3, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131104143531/https://www.politico.com/politico44/2013/11/wh-obama-never-considered-dropping-biden-176520.html | archive-date=నవంబరు 4, 2013 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

స్వలింగ వివాహంతో తాను &quot;పూర్తిగా సుఖంగా&quot; ఉన్నానని బైడెను 2012 మేలో చేసిన ప్రకటన ఒబామా వైఖరితో పోల్చితే గణనీయమైన ప్రజా దృష్టిని ఆకర్షించింది. దీనిని &quot;పరిణామం చెందుతున్నది&quot; అని వర్ణించారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.latimes.com/world/la-xpm-2012-may-06-la-na-biden-gay-marriage-20120507-story.html | title=బిడెన్ వివాహం చేసుకున్న స్వలింగ సంపర్కులకు సమాన హక్కులతో 'సౌకర్యవంతంగా' | date=మే 6, 2012 | first=Christi | last=Parsons | work=[[Los Angeles Times]] | access-date=మే 8, 2012 | archive-date=మే 26, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082737/https://www.latimes.com/world/la-xpm-2012-may-06-la-na-biden-gay-marriage-20120507-story.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; బిడెను పరిపాలన అనుమతి లేకుండా తన ప్రకటన చేసాడు. ఒబామా, ఆయన సహాయకులు అసంతృప్తి చెందారు. ఎందుకంటే పార్టీ సమావేశానికి సంబంధించిన నిర్మాణంలో ఒబామా స్థానం మార్చాలని అనుకున్నారు.&lt;ref name=&quot;nyt0508122&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ap051012&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.foxnews.com/us/ap-source-biden-apologizes-to-obama-over-comments | title=AP source: వ్యాఖ్యలపై బిడెన్ ఒబామాకు క్షమాపణలు చెప్పాడు | agency=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]] | publisher=[[ఫాక్స్ న్యూస్]] | date=మే 10, 2012 | access-date=మే 16, 2012 | archive-date=అక్టోబరు 6, 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181006123920/https://www.foxnews.com/us/ap-source-biden-apologizes-to-obama-over-comments | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.politico.com/story/2012/08/6-hidden-obama-campaign-fault-lines-080028 | title=6 అధ్యక్షుడు ఒబామా ప్రచారంలో దాగి ఉన్న తప్పు రేఖలు | last=Thursh | first=Glenn | work=[[Politico]] | date=August 23, 2012 | access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-date=డిసెంబరు 8, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201208190849/https://www.politico.com/story/2012/08/6-hidden-obama-campaign-fault-lines-080028 | url-status=live}}&lt;/ref&gt; గే హక్కుల న్యాయవాదులు బైడెను ప్రకటనను స్వాధీనం చేసుకున్నారు.&lt;ref name=&quot;ap051012&quot; /&gt;, కొన్ని రోజుల్లోనే, ఒబామా కూడా స్వలింగ వివాహానికి మద్దతు ఇస్తున్నట్లు ప్రకటించారు. ఇది బిడెను వ్యాఖ్యల వల్ల కలిగే చర్య.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.nytimes.com/2012/05/10/us/politics/obama-says-same-sex-marriage-should-be-legal.html | title=ఒబామా స్వలింగ వివాహం చట్టబద్ధంగా ఉండాలని చెప్పారు | first1=జాకీ | last1=కామ్స్ | first2=పీటర్ | last2=బేకర్ | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | date=మే 9, 2012 | access-date=మే 10, 2012 | archive-date=మే 10, 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120510014102/https://www.nytimes.comhttps://2012/05/10/us/politics/obama-says-same-sex-marriage-should-be-legal.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2012 వసంతకాలంలో తిరిగి ఎన్నికల ప్రచారం ప్రారంభమైనందున బైడెను స్వింగు రాష్ట్రాలలో భారీ షెడ్యూలు‌లో కనిపించాడు.&lt;ref name=&quot;time-be-joe&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Von Drehle | first=David | author-link=David Von Drehle | date=September 10, 2012 | title=Let There Be Joe | pages=41–43 | magazine=[[Time (magazine) | Time]] | url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,2123322,00.html | url-status=live| access-date=January 24, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201109162947/https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,2123322,00.html | archive-date=నవంబరు 9, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;time-mo&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | title=మో జో | last=Scherer | first=మైఖేల్ | url=https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,2116132-1,00.html | magazine=[[సమయం (సమయం) | సమయం]] | date=జూన్ 11, 2012 | pages=26–30 | access-date=సెప్టెంబరు 6, 2022 | archive-date=సెప్టెంబరు 27, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220927141830/https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,2116132-1,00.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; వాల్ స్ట్రీటు నిబంధనలను సడలించాలనే రిపబ్లికను ప్రతిపాదనలు &quot;మిమ్మల్ని తిరిగి బంధిస్తాయి&quot; అని మిశ్రమ-జాతి ప్రేక్షకుల ముందు 2012 ఆగస్టులో చేసిన వ్యాఖ్య మళ్ళీ బిడెను రంగురంగుల వ్యాఖ్యల ప్రవృత్తి మీద దృష్టిని ఆకర్షించింది.&lt;ref name=&quot;time-be-joe&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Memoli | first=Michael A. | date=August 17, 2012 | title=బిడెన్ యొక్క స్క్రిప్ట్ చేయని క్షణాలు ప్రచారాన్ని దాని కాలి మీద ఉంచుతున్నాయి | work=[[Los Angeles Times]] | url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2012-aug-17-la-na-biden-20120817-story.html | url-status=live| access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210103082611/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2012-aug-17-la-na-biden-20120817-story.html | archive-date=జనవరి 3, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.politico.com/story/2012/08/mission-impossible-managing-biden-079776 | title=మిషన్ అసాధ్యం: జో బైడెన్‌ను నిర్వహించడం | last=మార్టిన్ | first=జోనాథన్ | work=[[పొలిటికో]] | date=ఆగస్టు 16, 2012 | access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-date=జనవరి 3, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210103084811/https://www.politico.com/story/2012/08/mission-impossible-managing-biden-079776 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

సార్వత్రిక ఎన్నికలలో ఒబామా పనితీరు ఆశ్చర్యకరంగా పేలవంగా పరిగణించబడిన మొదటి అధ్యక్ష చర్చ తర్వాత&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | date=అక్టోబరు 8, 2012 | title=రోమ్నీ చారిత్రాత్మక చర్చ విజయం తర్వాత ఓట్ల అంతరాన్ని తగ్గించాడు | url=https://news.gallup.com/poll/157907/romney-narrows-vote-gap-historic-debate-win.aspx | access-date=జనవరి 29, 2024 | publisher=[[Gallup, Inc.]] | archive-date=జనవరి 29, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240129055644/https://news.gallup.com/poll/157907/romney-narrows-vote-gap-historic-debate-win.aspx | url-status=live}}&lt;/ref&gt; రోమ్నీ మీద ఆయన ఆధిక్యం కుప్పకూలింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | date=అక్టోబరు 8, 2012 | title=రోమ్నీ యొక్క బలమైన చర్చా ప్రదర్శన ఒబామా ఆధిక్యాన్ని తుడిచిపెడుతుంది | url=https://www.pewresearch.org/politics/2012/10/08/romneys-strong-debate-performance-erases-obamas-lead/ | access-date=జనవరి 29, 2024 | publisher=[[Pew Research Center]] | archive-date=జనవరి 29, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240129055644/https://www.pewresearch.org/politics/2012/10/08/romneys-strong-debate-performance-erases-obamas-lead/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt; బిడెను మీద ఒత్తిడి తెచ్చి, రిపబ్లికను ఉపాధ్యక్ష అభ్యర్థి పాల్ ర్యాను మీద బలమైన ప్రదర్శనతో రక్తస్రావం ఆపాలని ఒత్తిడి తెస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last=Reston | first=Maeve | date=September 25, 2016 | title=రోమ్నీ ఒబామాను ఓడించినప్పుడు | url=https://www.cnn.com/2016/09/25/politics/obama-debate-election-2012/index.html | access-date=జనవరి 29, 2024 | publisher=CNN | archive-date=జనవరి 29, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240129055644/https://www.cnn.com/2016/09/25/politics/obama-debate-election-2012/index.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=MacAskill | first=Ewen | date=అక్టోబరు 4, 2012 | title=మొదటి చర్చలో ఒబామా తడబడటంతో మిట్ రోమ్నీ అగ్రస్థానంలో నిలిచాడు | url=https://www.theguardian.com/world/2012/oct/04/romney-obama-first-presidential-debate | access-date=జనవరి 29, 2024 | work=The Guardian | issn=0261-3077 | archive-date=జనవరి 29, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240129055644/https://www.theguardian.com/world/2012/oct/04/romney-obama-first-presidential-debate | url-status=live}}&lt;/ref&gt; కొంతమంది రాజకీయ విశ్లేషకులు అక్టోబరు 11న జరిగిన ఉపాధ్యక్ష చర్చలో బైడెను ప్రదర్శనను ఆయన కెరీరు‌లో అత్యుత్తమ ప్రదర్శనగా భావించారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Strauss | first=Daniel | date=September 27, 2020 | title=ట్రంప్ చర్చ దగ్గర పడుతున్న కొద్దీ బైడెన్ బృందం 2012లో ఆయన ప్రదర్శన పునరావృతం కావాలని ఆశిస్తోంది | url=https://www.theguardian.com/us-news/2020/sep/27/trump-biden-us-presidential-debate-2012 | access-date=జనవరి 29, 2024 | work=The Guardian | issn=0261-3077 | archive-date=జనవరి 29, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240129055644/https://www.theguardian.com/us-news/2020/sep/27/trump-biden-us-presidential-debate-2012 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=O'Brien | first=Michael | date=అక్టోబరు 11, 2012 | title=రైయాన్ GOP కేసు వేస్తుండగా బిడెన్ చర్చలో దూకుడుగా నటిస్తున్నాడు | url=https://nbcpolitics.nbcnews.com/_news/2012/10/11/14376267-biden-plays-aggressor-in-debate-as-ryan-argues-gop-case | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20200928140933/https://nbcpolitics.nbcnews.com/_news/2012/10/11/14376267-biden-plays-aggressor-in-debate-as-ryan-argues-gop-case | archive-date=సెప్టెంబరు 28, 2020 | access-date=జనవరి 24, 2021 | publisher=[[NBC News]]}}&lt;/ref&gt; ఎన్నికలలో ఒబామా పుంజుకోవడానికి, చివరికి కీలక అంశంగా మారి విజయం లభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web| last=సిల్వర్ | first=Nate | date=అక్టోబరు 12, 2012 | title=పోల్స్‌లో, బైడెన్ పట్టు సాధించాడు | url=https://archive.nytimes.com/fivethirtyeight.blogs.nytimes.com/2012/10/12/in-polls-biden-gets-a-hold/ | access-date=జనవరి 29, 2024 | work=FiveThirtyEight | archive-date=జనవరి 29, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240129055644/https://archive.nytimes.com/fivethirtyeight.blogs.nytimes.com/2012/10/12/in-polls-biden-gets-a-hold/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| date=అక్టోబరు 12, 2012 | title=బిడెన్, రియాన్ ఉత్కంఠభరితమైన ఉపాధ్యక్ష చర్చలో తలపడటంతో స్పార్క్స్ ఎగురుతాయి | url=https://www.foxnews.com/politics/sparks-fly-as-biden-ryan-face-off-in-feisty-vice-presidential-debate | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20210103082631/https://www.foxnews.com/politics/sparks-fly-as-biden-ryan-face-off-in-feisty-vice-presidential-debate | archive-date=జనవరి 3, 2021 | access-date=జనవరి 24, 2021 | publisher=[[Fox News]]}}&lt;/ref&gt; చర్చ కూడా సెప్టెంబరు‌లో బెంఘాజీలోని అమెరికా రాయబార కార్యాలయం మీద దాడులు మీద పరిపాలన ప్రతిస్పందన మీద ర్యాన్ చేసిన దాడికి ప్రతిస్పందనగా బిడెను &quot;ఎ బంచు ఆఫ్ మలార్కీ&quot; అనే పదబంధాన్ని ఉపయోగించడం చిరస్మరణీయంగా మారింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last=మెమ్మోట్ | first=Mark | date=అక్టోబరు 12, 2012 | title=మలార్కీ గురించి ఇదంతా ఏమిటి? | url=https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2012/10/12/162791655/whats-all-this-malarkey-about-malarkey | access-date=జనవరి 28, 2024 | publisher=NPR | archive-date=జూన్ 6, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190606155406/https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2012/10/12/162791655/whats-all-this-malarkey-about-malarkey | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Guarino | first=Ben | date=July 28, 2016 | title=జో బైడెన్ ఈ పదాన్ని ఇష్టపడతాడు 'మలర్కీ.' కానీ అది ఎక్కడి నుండి వచ్చిందో ఎవరికీ తెలియదు. | url=https://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2016/07/28/joe-biden-loves-the-word-malarkey-but-nobody-knows-where-it-came-from/ | url-access=subscription | archive-url=https://web.archive.org/web/20160828231353/https://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2016/07/28/joe-biden-loves-the-word-malarkey-but-nobody-knows-where-it-came-from/ | archive-date=ఆగస్టు 28, 2016 | access-date=జనవరి 28, 2024 | work=ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt; బిడెను తన 2020 అధ్యక్ష పదవి ప్రచారం సమయంలో ఈ పదబంధాన్ని తిరిగి ఉపయోగించాడ.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Bump | first=Philip | date=December 2, 2019 | title=బైడెన్ 'మలార్కీ' యొక్క ఊహించని నోస్టాల్జియా | url=https://www.washingtonpost.com/politics/2019/12/02/unexpected-nostalgia-bidens-malarkey/ | access-date=జనవరి 28, 2024 | work=The Washington Post | archive-date=అక్టోబరు 7, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211007174617/https://www.washingtonpost.com/politics/2019/12/02/unexpected-nostalgia-bidens-malarkey/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt; నవంబరు 6న ఒబామా, బైడెను తిరిగి ఎన్నికయ్యారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.foxnews.com/politics/obama-defeats-romney-to-win-second-term-vows-he-has-more-work-to-do | title=ఒబామా రోమ్నీని ఓడించి రెండవసారి గెలిచాడు, తనకు 'ఇంకా పని ఉంది' అని ప్రతిజ్ఞ చేశాడు | publisher=[[Fox News]] | date=నవంబరు 7, 2012 | access-date=ఆగస్టు 27, 2021 | archive-date=ఫిబ్రవరి 15, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210215014622/https://www.foxnews.com/politics/obama-defeats-romney-to-win-second-term-vows-he-has-more-work-to-do | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== ఉపాధ్యక్ష పదవి (2009–2017) ==
=== మొదటి పదవీకాలం (2009–2013) ===
[[File:Joe Biden sworn in 1-20-09 hires 090120-N-0696M-204a.jpg|thumb|2009 జనవరి 20న సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి జాన్ పాల్ స్టీవెన్సు వైసు ప్రెసిడెంటు‌గా బిడెను ప్రమాణ స్వీకారం చేస్తున్నారు|alt=బిడెన్ తన కుడి చేయి పైకెత్తి ప్రమాణం చేస్తున్న ఫోటో]]
[[జార్జ్ వాకర్ బుష్]] ఉపాధ్యక్షుడు డిక్ చెనీ చేపట్టిన కొన్ని స్పష్టమైన పాత్రలను తొలగించాలని తాను భావిస్తున్నానని గతంలో ఏ ఉపాధ్యక్షుడిని అనుకరించాలని తాను అనుకోలేదని బిడెను చెప్పాడు. .&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://edition.cnn.com/2008/POLITICS/12/22/biden.lkl/index.html | title=బిడెన్ తాను వేరే ఉపాధ్యక్షుడిగా ఉంటానని చెబుతున్నాడు | publisher=[[CNN]] | date=డిసెంబరు 22, 2008 | access-date=డిసెంబరు 22, 2008 | archive-date=డిసెంబరు 24, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081224093055/https://edition.cnn.com/2008/POLITICS/12/22/biden.lkl/index.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఆయన 2009 జనవరి 20న ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=జనవరి 20, 2009 | title=ముగింపు దశలో, బైడెన్ ఉపాధ్యక్షుడు | work=[[ది ఒరెగానియన్]] | agency=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]] | url=https://www.oregonlive.com/politics/2009/01/in_culminating_moment_biden_is.html | access-date=జూలై 27, 2016 | archive-date=జనవరి 1, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200101194210/https://www.oregonlive.com/politics/2009/01/in_culminating_moment_biden_is.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[డెలావేర్]]&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=నవంబరు 3, 2008 | title=మీ ఎన్నికల ట్రివియా మీకు తెలుసని అనుకుంటున్నారా? | publisher=[[CNN]] | url=https://edition.cnn.com/2008/POLITICS/11/03/election.trivia/index.html | access-date=నవంబరు 9, 2008 | archive-date=నవంబరు 6, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081106075757/https://edition.cnn.com/2008/POLITICS/11/03/election.trivia/index.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; మొదటి రోమను కాథలిక్కు ఉపాధ్యక్షుడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | first=Ken | last=Rudin | date=జనవరి 9, 2009 | title=మొదటి కాథలిక్ ఉపాధ్యక్షుడు? | publisher=[[NPR]] | url=https://www.npr.org/sections/politicaljunkie/2009/01/the_first_catholic_vice_presid.html | access-date=సెప్టెంబరు 25, 2019 | archive-date=సెప్టెంబరు 25, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190925060421/https://www.npr.org/sections/politicaljunkie/2009/01/the_first_catholic_vice_presid.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Gaudiano | first=Nicole | date=నవంబరు 6, 2008 | title=బిడెన్ ఎంచుకుంటే VP యొక్క ఇల్లు వేచి ఉంది | work=[[ది న్యూస్ జర్నల్]] | url=https://www.delawareonline.com/article/20081106/NEWS02/811060379 | url-status=dead| access-date=November 8, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081109060406/https://www.delawareonline.com/article/20081106/NEWS02/811060379 | archive-date=November 9, 2008}}&lt;/ref&gt; వైటు హౌసు‌లో బైడెను పాత్ర వ్యతిరేకమైనదిగా ఉండటం. ఇతరులు తమ స్థానాలను సమర్థించుకునేలా బలవంతం చేయడం ఒబామా పరిపాలన అని సభ్యులు అన్నారు.&lt;ref name=&quot;The New York Times-2&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Baker | first=Peter | date=April 28, 2019 | title=బిడెన్, ఒబామా యొక్క 'విచిత్రం' కుటుంబ సంబంధాలలో పాతుకుపోయిన జంట సంబంధం | work=[[The New York Times]] | url=https://www.nytimes.com/2019/04/28/us/politics/barack-obama-biden.html | access-date=April 26, 2020 | issn=0362-4331 | archive-date=June 6, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200606093422/https://www.nytimes.com/2019/04/28/us/politics/barack-obama-biden.html | quote=అతను బలప్రయోగంపై అంతర్గత సందేహాస్పదుడు, ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌కు దళాల పెరుగుదల, లిబియాలో సైనిక జోక్యం, ఒసామా బిన్ లాడెను‌ను చంపిన దాడికి వ్యతిరేకంగా వాదించాడు. | url-status=live}}&lt;/ref&gt; వైటు హౌసు చీఫ్ ఆఫ్ స్టాఫు రహ్ము సమూహ ఆలోచనను ఎదుర్కోవడానికి బిడెను సహాయం చేశాడని ఎమాన్యుయేలు అన్నారు.&lt;ref name=&quot;nyt032809&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Leibovich | first=Mark | date=March 28, 2009 | title=స్వేచ్ఛగా మాట్లాడటం, బిడెన్ ప్రభావవంతమైన పాత్రను కనుగొంటాడు | work=[[The New York Times]] | url=https://www.nytimes.com/2009/03/29/us/politics/29biden.html | access-date=March 31, 2009 | archive-date=April 1, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090401232903/https://www.nytimes.com/2009/03/29/us/politics/29biden.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; బిడెన్సు రిలాక్సుగా ఉన్నారు వాషింగ్టను‌లోని వారి అధికారిక నివాసం వద్ద వాతావరణం. తరచుగా వారి మనవరాళ్లను అలరిస్తూ డెలావేరు‌లోని వారి ఇంటికి క్రమం తప్పకుండా తిరిగి వచ్చారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Parnes | first=Amie | date=June 28, 2011 | title=ది బిడెన్స్ 'రెగ్యులర్' లైఫ్స్ | work=[[Politico]] | url=https://www.politico.com/story/2011/06/the-bidens-regular-lives-057887 | access-date=June 28, 2011 | archive-date=అక్టోబరు 16, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151016194519/https://www.politico.com/story/2011/06/the-bidens-regular-lives-057887 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[File:Joe Biden official portrait crop.jpg|thumb|left|upright=.7| వైస్ ప్రెసిడెంట్‌గా బిడెన్ అధికారిక చిత్రపటం, 2009]]

కొనసాగుతున్న ఆర్థిక మాంద్యాన్ని ఎదుర్కోవడంలో సహాయపడటానికి ఉద్దేశించిన ఒబామా ఉద్దీపన ప్యాకేజీ నుండి మౌలిక సదుపాయాల ఖర్చును బైడెను పర్యవేక్షించారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | magazine | last=Scherer | first=Michael | date=July 1, 2009 | title=ఉద్దీపనకు ఏమి జరిగింది? | magazine=[[సమయం (సమయం) | సమయం]] | url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1908417,00.html | access-date=జూలై 8, 2009 | archive-date=జనవరి 9, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140109095116/https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1908417,00.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2009 జూలై వరకు పెరుగుతున్న నిరుద్యోగాన్ని ఎదుర్కొన్న బిడెను పరిపాలన &quot;ఆర్థిక వ్యవస్థ ఎంత దారుణంగా ఉందో తప్పుగా అర్థం చేసుకుంది&quot; అని అంగీకరించాడు. కానీ ఖర్చుల వేగం పెరిగిన తర్వాత ఉద్దీపన ప్యాకేజీ మరిన్ని ఉద్యోగాలను సృష్టిస్తుందనే విశ్వాసాన్ని కొనసాగించాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=July 5, 2009 | title=Biden: 'ఆర్థిక వ్యవస్థ ఎంత దారుణంగా ఉందో మేము తప్పుగా అర్థం చేసుకున్నాము' | publisher=[[NBC News]] | agency=[[Associated Press]] | url=https://www.nbcnews.com/id/31745563 | access-date=July 9, 2009 | archive-date=డిసెంబరు 17, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131217104812/https://www.nbcnews.com/id/31745563/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2011 ఫిబ్రవరిలో ఆయన ఆ పాత్రను పూర్తి చేసినప్పుడు. ఉద్దీపన డబ్బుతో జరిగిన మోసాల సంఖ్య ఒక శాతం కంటే తక్కువగా ఉందని ఆయన చెప్పాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Travers | first=Karen | date=February 17, 2011 | title='షెరీఫ్ జో' బిడెన్ రికవరీ చట్టం విజయాన్ని ప్రకటించాడు—, అతని బ్యాడ్జ్‌ను అప్పగించాడు | publisher=[[ABC న్యూస్ (యునైటెడ్ స్టేట్స్) | ABC వార్తలు]] | url=https://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2011/02/sheriff-joe-biden-touts-recovery-act-success-and-hands-over-his-badge.html | url-status=dead| access-date=మార్చి 19, 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110221153327/https://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2011/02/sheriff-joe-biden-touts-recovery-act-success-and-hands-over-his-badge.html | archive-date=February 21, 2011}}&lt;/ref&gt;

2009 ఏప్రిల్‌లో స్వైను ప్రారంభంలో ఒక ప్రశ్నకు బిడెను ఆఫ్-మెసేజు ప్రతిస్పందన ఫ్లూ వ్యాప్తి, వైటు హౌసు వేగంగా వెనక్కి తగ్గడానికి దారితీసింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Silva | first1=Mark | last2=Parsons | first2=Christi | date=May 1, 2009 | title=వైట్ హౌస్ బిడెన్ స్వైన్ ఫ్లూ సలహాను సర్దుబాటు చేస్తుంది | work=[[Los Angeles Times]] | url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2009-may-01-na-biden1-story.html | access-date=మే 28, 2009 | archive-date=అక్టోబరు 9, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191009170032/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2009-may-01-na-biden1-story.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఈ వ్యాఖ్య తప్పులు పట్ల బిడెను ఖ్యాతిని పునరుద్ధరించింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=May 1, 2009 | title=వైట్ హౌస్ బిడెన్ స్వైన్ ఫ్లూ సలహాను నిగ్రహిస్తుంది | work=[[ది బోస్టన్ గ్లోబ్]] | url=https://www.boston.com/news/health/articles/2009/05/01/white_house_tempers_bidens_swine_flu_advice/ | url-status=dead| access-date=May 28, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090505114058/https://www.boston.com/news/health/articles/2009/05/01/white_house_tempers_bidens_swine_flu_advice/ | archive-date=మే 5, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nw-cov-1010092&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Kurtzman | first=Daniel | date=మే 8, 2009 | title=ది వీక్'స్ బెస్ట్ లేట్-నైట్ జోక్స్ | publisher=[[About.com]] | url=https://www.liveabout.com/late-night-political-jokes-2733896 | access-date=మే 28, 2009 | archive-date=జూన్ 11, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190611193402/https://www.liveabout.com/late-night-political-jokes-2733896 | url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2009 మార్చి 23న ఒబామా రోగి రక్షణ అఫర్డబులు కేర్ చట్టం మీద సంతకం చేయడం &quot;ఒక పెద్ద ఫకింగు డీల్&quot; అని ఒక హాటు మైకు బైడెను‌తో చెబుతూ వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite news| title=జో బైడెన్: 'ఇది ఒక పెద్ద ఫకింగ్ డీల్' | last=Adams | first=Richard | work=[[The Guardian]] | date=మార్చి 23, 2010 | url=https://www.theguardian.com/world/richard-adams-blog/2010/mar/23/joe-biden-obama-big-fucking-deal-overheard}}&lt;/ref&gt; వారి వ్యక్తిత్వాలు భిన్నంగా ఉన్నప్పటికీ ఒబామా, బిడెను స్నేహాన్ని ఏర్పరచుకున్నారు. ఇది పాక్షికంగా ఒబామా కుమార్తె సాషా బిడెను మనవరాలు మైసీ చుట్టూ ఆధారపడి ఉంది. వారు సిడ్వెలు ఫ్రెండ్సు స్కూలు కలిసి చదువుకున్నారు.&lt;ref name=&quot;nyt0508122&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Leibovich | first=Mark | author-link=Mark Leibovich | date=May 7, 2012 | title=బ్లంట్ బిడెన్ కోసం, ఒక అసౌకర్య సహాయక పాత్ర | page=1 | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | url=https://www.nytimes.com/2012/05/08/us/politics/for-a-blunt-biden-an-uneasy-supporting-role.html | access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-date=జనవరి 3, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210103081748/https://www.nytimes.com/2012/05/08/us/politics/for-a-blunt-biden-an-uneasy-supporting-role.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[File:President Barack Obama and Vice President Joe Biden shake hands in the Oval Office following a phone call with House Speaker John Boehner securing a bipartisan deal to reduce the nation's deficit and avoid default.jpg|thumb|left| రుణ పరిమితి ఒప్పందాన్ని రూపొందించడంలో బిడెను పాత్రకు అధ్యక్షుడు ఒబామా అభినందనలు తెలిపారు. ఇది బడ్జెటు నియంత్రణ చట్టం 2011 కు దారితీసింది.|alt=ఓవలు కార్యాలయంలో ఒబామా, బిడెను కరచాలనం చేస్తున్న ఫోటో]]

2009 మేలో బైడెను [[కొసావో]]ను సందర్శించి దాని &quot;స్వాతంత్ర్యం తిరిగి పొందలేనిది&quot; అనే అమెరికా వైఖరిని ధ్రువీకరించారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | journal | last=Chun | first=Kwang-Ho | title=Kosovo: A New European Nation-State? | url=https://s-space.snu.ac.kr/bitstream/10371/96517/1/5.Kosovo-A-New-European-Nation-State_Kwang-ho-Chun.pdf | work=Journal of International and Area Studies | volume=18 | issue=1 | date=2011 | pages=91, 94 | access-date=January 24, 2021 | archive-date=January 3, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210103082124/https://s-space.snu.ac.kr/bitstream/10371/96517/1/5.Kosovo-A-New-European-Nation-State_Kwang-ho-Chun.pdf | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఆఫ్ఘనిస్తాను‌కు 21,000 కొత్త దళాలను పంపడం గురించి విదేశాంగ కార్యదర్శి హిల్లరీ క్లింటనుతో జరిగిన అంతర్గత చర్చలో ఆయన ఓడిపోయారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Dilanian | first=Ken | date=June 11, 2009 | title=సహాయక పాత్రలో, క్లింటన్ స్టేట్ డిపార్ట్‌మెంట్‌లో తక్కువ స్థాయి విధానాన్ని తీసుకుంటాడు | work=[[USA ఈరోజు]] | url=https://www.usatoday.com/printedition/news/20090611/1aclinton11_cv.art.htm | access-date=జూలై 22, 2009 | archive-date=మే 16, 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110516020144/https://www.usatoday.com/printedition/news/20090611/1aclinton11_cv.art.htm | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Smith | first=Ben | date=June 23, 2009 | title=హిల్లరీ క్లింటన్ ఈ shadows | work=[[Politico]] | url=https://www.politico.com/story/2009/06/clinton-toils-in-the-shadows-024067 | access-date=July 22, 2009 | archive-date=September 16, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150916005405/https://www.politico.com/story/2009/06/clinton-toils-in-the-shadows-024067 | url-status=live}}&lt;/ref&gt; కానీ ఆయన సందేహానికి విలువ ఇవ్వబడింది,&lt;ref name=&quot;pol091609&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Cummings | first=Jeanne | date=September 16, 2009 | title=జో బిడెన్, 'కుటుంబంలో ఉడుము' picnic' | publisher=[[The Politico]] | url=https://www.politico.com/story/2009/09/the-skunk-at-the-family-picnic-027211 | access-date=September 17, 2009}}&lt;/ref&gt; ఒబామా తన ఆఫ్ఘనిస్తాన్ వ్యూహాన్ని పునఃపరిశీలించినప్పుడు ఆయన అభిప్రాయాలు మరింత ప్రభావాన్ని పొందాయి.&lt;ref name=&quot;nw-cov-1010092&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Bailey | first1=Holly | last2=Thomas | first2=Evan | author-link2=Evan Thomas | date=October 10, 2009 | title=An Inconvenient Truth Teller | magazine=[[Newsweek]] | url=https://www.newsweek.com/joe-biden-white-house-truth-teller-81181 | access-date=November 6, 2009 | archive-date=నవంబరు 23, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131123063731/https://www.newsweek.com/joe-biden-white-house-truth-teller-81181 | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఒబామా ఇరాక్ విధానాన్ని పర్యవేక్షించే బాధ్యతను బిడెను‌కు అప్పగించారు. 2011లో యుఎస్ దళాలు నిష్క్రమించే ముందు ఇరాక్ నాయకత్వానికి సందేశాలను అందించడంలో ఆయన పరిపాలన ముఖ్య వ్యక్తి అయ్యారు.{{efn|బహుళ వనరులకు ఆపాదించబడింది:&lt;ref name=&quot;nytm-traub&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;time-mo&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;pol091609&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Crowley | first=Michael | date=November 9, 2014 | title=అధ్యక్షుడు ఒబామా కొత్త యుద్ధంపై యుద్ధం ఇరాక్ | work=[[Politico]] | url=https://www.politico.com/story/2014/11/president-obama-war-iraq-112730 | access-date=ఆగస్టు 26, 2015 | archive-date=అక్టోబరు 13, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151013002931/https://www.politico.com/story/2014/11/president-obama-war-iraq-112730 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | magazine | last=Osnos | first=Evan | author-link=Evan Osnos | date=ఆగస్టు 12, 2014 | title=బ్రేకింగ్ అప్: మాలికి, బిడెన్ | magazine=[[ది న్యూయార్కర్]] | url=https://www.newyorker.com/news/daily-comment/breaking-maliki-biden | access-date=ఆగస్టు 26, 2015 | archive-date=అక్టోబరు 2, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151002053443/https://www.newyorker.com/news/daily-comment/breaking-maliki-biden | url-status=live}}&lt;/ref&gt; }}

[[File:Obama and Biden await updates on bin Laden.jpg|thumb|ఒసామా బిన్ లాడెన్‌ను చంపడానికి 2011 మే మిషన్ పురోగతిని పర్యవేక్షించడానికి బిడెన్, ఒబామా, జాతీయ భద్రతా బృందం వైట్ హౌస్ సిట్యుయేషన్ రూమ్‌లో సమావేశమయ్యారు.]]

2010 మధ్యంతర ఎన్నికలలో డెమొక్రాట్ల తరపున బిడెను భారీగా ప్రచారం చేశారు. పార్టీకి పెద్ద ఎత్తున నష్టాలు సంభవిస్తాయనే అంచనాల నేపథ్యంలో ఆశావాద వైఖరిని కొనసాగించారు.&lt;ref name=&quot;nyt1013102&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Stolberg | first=Sheryl Gay | date=అక్టోబరు 12, 2010 | title=ఉపాధ్యక్షుడు ఉత్తేజపరిచేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నారు డెమోక్రాట్లు | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | url=https://www.nytimes.com/2010/10/13/us/politics/13biden.html | access-date=అక్టోబరు 14, 2010 | archive-date=అక్టోబరు 28, 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101028044617/https://www.nytimes.com/2010/10/13/us/politics/13biden.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఎన్నికలలో రిపబ్లికను పార్టీ పెద్ద విజయాలు సాధించి ఇమాన్యుయేలు నిష్క్రమణ తర్వాత, కాంగ్రెసు‌లో రిపబ్లికన్లతో బిడెను గత సంబంధాలు మరింత ముఖ్యమైనవిగా మారాయి.&lt;ref name=&quot;pol1209102&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Lee | first1=Carol E. | last2=Bresnahan | first2=John | date=డిసెంబరు 9, 2010 | title=జో బిడెన్ కాంగ్రెస్‌కు వైట్ హౌస్ లింక్‌గా పాత్రను విస్తరించారు | work=[[Politico]] | url=https://www.politico.com/story/2010/12/biden-steps-into-rahms-shoes-046173 | access-date=డిసెంబరు 10, 2010 | archive-date=అక్టోబరు 16, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151016194519/https://www.politico.com/story/2010/12/biden-steps-into-rahms-shoes-046173 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nyt1211102&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Cooper | first=Helene | date=December 11, 2010 | title=భూమి మారుతున్న కొద్దీ, బైడెన్ పెద్ద పాత్ర పోషిస్తాడు | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | url=https://www.nytimes.com/2010/12/12/us/politics/12biden.html | access-date=December 13, 2010 | archive-date=December 13, 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101213044241/https://www.nytimes.com/2010/12/12/us/politics/12biden.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; కొత్త స్టార్టు కోసం సెనేటు ఆమోదం పొందడానికి విజయవంతమైన పరిపాలన ప్రయత్నానికి ఆయన నాయకత్వం వహించారు.&lt;ref name=&quot;pol1209102&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nyt1211102&quot; /&gt; 2010 డిసెంబరులో బైడెను మధ్యస్థం కోసం వాదించడం, ఆ తర్వాత సెనేటు మైనారిటీ నాయకుడు మిచ్ మెక్‌కానెలుతో ఆయన చర్చలు తాత్కాలిక బుషు పన్ను కోతల పొడిగింపుతో సహా పరిపాలన, రాజీ పన్ను ప్యాకేజీని రూపొందించడంలో కీలక పాత్ర పోషించాయి.&lt;ref name=&quot;nyt1211102&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Hulse | first1=Carl | last2=Calmes | first2=Jackie | date=December 7, 2010 | title=Biden, G.O.P. ద్విపార్టీ పన్ను ఒప్పందాన్ని కుదుర్చుకోవడానికి నాయకుడు సహాయం చేశాడు | work=[[The New York Times]] | url=https://www.nytimes.com/2010/12/08/us/politics/08deal.html | access-date=December 8, 2010 | archive-date=December 8, 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101208043606/https://www.nytimes.com/2010/12/08/us/politics/08deal.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఈ ప్యాకేజీ పన్ను ఉపశమనం, నిరుద్యోగ బీమా పునఃప్రారంభం, ఉద్యోగ సృష్టి చట్టం 2010గా ఆమోదించబడింది. &quot;&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Dwyer | first=Devin | title=Biden's Shorthand For First Term: 'Osama bin Laden Dead, General Motors Alive' | work=[[ABC News (United States) | ABC News]] | date=January 31, 2012 | url=https://abcnews.go.com/blogs/politics/2012/01/bidens-shorthand-for-obama-1st-term-osama-bin-laden-dead-general-motors-alive}}&lt;/ref&gt;

2012 డిసెంబరులో శాండీ హుకు ఎలిమెంటరీ స్కూలు కాల్పుల తరువాత పాఠశాల కాల్పుల కారణాలను పరిష్కరించడానికి, సాధ్యమయ్యే తుపాకీ నియంత్రణ చర్యలను పరిగణనలోకి తీసుకోవడానికి సృష్టించబడిన గన్ వయోలెన్సు టాస్కు ఫోర్సుకు ఒబామా బిడెను‌ను అధిపతిగా నియమించారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Caldwell | first=Leigh Ann | date=December 19, 2012 | title=ఒబామా తుపాకీ వయోలెన్స్ టాస్క్ ఫోర్స్‌ను ఏర్పాటు చేశారు | publisher=[[CBS News]] | url=https://www.cbsnews.com/news/obama-sets-up-gun-violence-task-force/ | access-date=January 24, 2021 | archive-date=January 15, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210115185454/https://www.cbsnews.com/news/obama-sets-up-gun-violence-task-force/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఆ నెల తరువాత యునైటెడు స్టేట్సు &quot;ఆర్థిక శిఖరం&quot; నుండి పడిపోవడానికి ముందు చివరి రోజులలో 2013 ప్రారంభంలో అమెరికను పన్ను చెల్లింపుదారుల ఉపశమన చట్టం 2012 ఆమోదించబడటానికి దారితీసిన ఒప్పందాన్ని ఇద్దరూ చర్చించడంతో మెక్‌కానెల్‌తో బిడెను సంబంధం మళ్ళీ ముఖ్యమైనదిగా నిరూపించబడింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://lasvegassun.com/news/2013/jan/01/its-over-house-passes-fiscal-cliff-deal/ | title=ఇది ముగిసింది: హౌస్ 'ఆర్థిక శిఖరం' ఒప్పందాన్ని ఆమోదించింది | last=Demirjian | first=కరౌన్ | work=[[లాస్ వేగాస్ సన్]] | date=జనవరి 1, 2013 | access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-date=జనవరి 15, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210115185455/https://lasvegassun.com/news/2013/jan/01/its-over-house-passes-fiscal-cliff-deal/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ap-cliff&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.startribune.com/politics/national/185276422.html | title=కాంగ్రెస్ ఆర్థిక క్లిఫ్ ఒప్పందానికి ఆమోదం ఒబామాకు విజయాన్ని ఇస్తుంది, పన్ను పెంపుదలకు GOP నిందను నిందించడం నిరోధిస్తుంది | last=Fram | first=Alan | agency=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]] | work=[[స్టార్ ట్రిబ్యూన్]] | location=మిన్నియాపాలిస్ | date=జనవరి 2, 2013 | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130105020524/https://www.startribune.com/politics/national/185276422.html | archive-date=జనవరి 5, 2013}}&lt;/ref&gt;

=== రెండవ పదవీకాలం (2013–2017) ===
[[File:Joe Biden official portrait 2013.jpg|thumb|left|upright=.7| ఉపాధ్యక్షుడిగా బిడెన్ అధికారిక చిత్రం, 2013]]
2013 జనవరి 20న బిడెను తన అధికారిక నివాసమైన నంబరు వన్ అబ్జర్వేటరీ సర్కిలు వద్ద జరిగిన ఒక చిన్న వేడుకలో జస్టిస్ సోనియా సోటోమేయరు అధ్యక్షత వహించి రెండవ పదవీకాలం ప్రారంభించారు (జనవరి 21న ఒక ప్రజా వేడుక జరిగింది).&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.reuters.com/article/us-usa-inauguration-biden-idUSBRE90J08B20130120 | title=వైస్ ప్రెసిడెంట్ బిడెన్ రెండవ పదవీకాలం కోసం ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు | last=Rampton | first=Roberta | publisher=[[Reuters]] | date=జనవరి 20, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130122062434/https://www.reuters.com/article/2013/01/20/us-usa-inauguration-biden-idUSBRE90J08B20130120 | archive-date=జనవరి 22, 2013 | url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2013 అక్టోబరులో కొనసాగింపు కేటాయింపుల చట్టం 2014 ఆమోదానికి దారితీసిన చర్చలలో ఆయన తక్కువ పాత్ర పోషించారు. 2013లో సమాఖ్య ప్రభుత్వ షట్డౌను, 2013లో రుణ-సీలింగు సంక్షోభంలను పరిష్కరించింది. సెనేటు మెజారిటీ నాయకుడు హ్యారీ రీడు ఇతర డెమోక్రటికు నాయకులు బైడెను మునుపటి చర్చల సమయంలో చాలా ఇచ్చారని భావించి కాంగ్రెసు‌తో ప్రత్యక్ష చర్చల నుండి ఆయనను తొలగించారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.politico.com/story/2013/10/anatomy-of-a-shutdown-098518 | title=అనాటమీ ఆఫ్ ఎ షట్‌డౌన్ | last1=బ్రెస్నాహన్ | first1=జాన్ | last2=మను | first2=రాజు | last3=షెర్మాన్ | first3=జేక్ | last4=బ్రౌన్ | first4=క్యారీ బుడాఫ్ | work=[[Politico]] | date=అక్టోబరు 18, 2013 | access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-date=జనవరి 15, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210115185529/https://www.politico.com/story/2013/10/anatomy-of-a-shutdown-098518 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2013/10/13/biden-mostly-out-of-sight-during-shutdown-showdown/2968373/ | title=బిడెన్ షట్‌డౌన్ లాగుతున్నందున ఎక్కువగా కనిపించకుండా పోయింది | last=Gaudiano | first=Nicole | work=[[USA Today]] | date=అక్టోబరు 13, 2013 | access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-date=జనవరి 3, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210103082716/https://www.usatoday.com/story/news/politics/2013/10/13/biden-mostly-out-of-sight-during-shutdown-showdown/2968373/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.pbs.org/newshour/nation/biden-takes-back-seat-in-budget-negotiations-during-shutdown | title=షట్‌డౌన్‌పై బడ్జెట్ చర్చల సమయంలో బిడెన్ వెనుక సీటు తీసుకున్నాడు | last=బౌమాన్ | first=బ్రిడ్జెట్ | work=[[PBS న్యూస్‌అవర్]] | publisher=[[PBS]] | date=అక్టోబరు 14, 2013 | access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-date=జనవరి 3, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210103082723/https://www.pbs.org/newshour/nation/biden-takes-back-seat-in-budget-negotiations-during-shutdown | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

బైడెను మహిళల మీద హింస చట్టాన్ని 2013లో మళ్ళీ తిరిగి ఆమోదించారు. ఈ చట్టం మొదటి టర్ములో ప్రారంభమైన వైటు హౌసు కౌన్సిలు ఆన్ ఉమెన్ అండ్ గర్ల్సు, అలాగే బైడెను, వాలెరీ జారెటు సహ-అధ్యక్షులుగా 2014 జనవరిలో ప్రారంభమైన 
వైటు హౌసు టాస్కు ఫోర్సు టు ప్రొటెక్టు స్టూడెంట్సు ఫ్రం లైంగిక వేధింపులు వంటి సంబంధిత పరిణామాలకు దారితీసింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | url=https://obamawhitehouse.archives.gov/sites/default/files/docs/sexual_assault_report_1-21-14.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20170121105625/https://obamawhitehouse.archives.gov/sites/default/files/docs/sexual_assault_report_1-21-14.pdf | url-status=live| archive-date=జనవరి 21, 2017 | title=రేప్, లైంగిక దాడి: చర్యకు తిరిగి పిలుపు | date=జనవరి 2014 | via=[[NARA | నేషనల్ ఆర్కైవ్స్]] | publisher=[[వైట్ హౌస్]] | access-date=ఆగస్టు 24, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite press release| url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2014/01/22/memorandum-establishing-white-house-task-force-protect-students-sexual-a | title=Memorandum: లైంగిక వేధింపుల నుండి విద్యార్థులను రక్షించడానికి వైట్ హౌస్ టాస్క్ ఫోర్స్ ఏర్పాటు | date=జనవరి 22, 2014 | access-date=జూన్ 10, 2014 | archive-date=జనవరి 22, 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170122115707/https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2014/01/22/memorandum-establishing-white-house-task-force-protect-students-sexual-a | via=[[NARA | నేషనల్ ఆర్కైవ్స్]] | publisher=[[వైట్ హౌస్]] | url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2016లో 88వ అకాడమీ అవార్డులులో [[లేడీ గాగా]]ను పరిచయం చేస్తూ లైంగిక హింస గురించి మాట్లాడాడు, ప్రేక్షకుల నుండి స్టాండింగు ఒవేషను అందుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite magazine | last=Stone | first=Natalie | date=February 28, 2016 | title=ఆస్కార్లు: 'టిల్ ఇట్ హాపెన్స్ టు యు' ప్రదర్శన కోసం జో బిడెన్ లేడీ గాగాను పరిచయం చేశాడు | url=https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/lady-gagas-oscars-performance-til-870679/ | access-date=మే 22, 2024 | magazine=ది హాలీవుడ్ రిపోర్టర్ | archive-date=మార్చి 1, 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160301042445/https://www.hollywoodreporter.com/news/lady-gagas-oscars-performance-til-870679 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[File:President Obama Awards the Presidential Medal of Freedom to Vice President Biden.webm|thumb|right|thumbtime=| 2021లో అధ్యక్ష పదవికి పదవీ బాధ్యతలు స్వీకరించడానికి నాలుగు సంవత్సరాల ముందు, 2017 జనవరి 12న బిడెన్ ప్రెసిడెన్షియలు మెడలు ఆఫ్ ఫ్రీడాన్ని అందుకున్నారు. అలా చేసిన మొదటి అమెరికా అధ్యక్షుడు.]]

బిడెను ఆయుధాలను సిరియా తిరుగుబాటు యోధులుకు అనుకూలంగా వ్యవహరించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite magazine | title=సిరియన్ తిరుగుబాటుదారులను ఆయుధపరచడం తప్పు అయితే ఎవరిని నిందించాలి | first=కోనర్ | last=ఫ్రైడర్స్‌డోర్ఫ్ | author-link=కోనర్ ఫ్రైడర్స్‌డోర్ఫ్ | url=https://www.theatlantic.com/politics/archive/2014/09/who-to-blame-if-arming-syrian-rebels-goes-wrong/380411/ | magazine=[[ది అట్లాంటిక్]] | date=సెప్టెంబరు 18, 2014 | access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-date=మే 12, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190512184447/https://www.theatlantic.com/politics/archive/2014/09/who-to-blame-if-arming-syrian-rebels-goes-wrong/380411/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2014లో ఐఎస్‌ఐఎల్ ఇరాక్‌లో తిరుగుబాటు తీవ్రతరం కావడంతో 2006లో బిడెను-గెల్బ్ ఇరాకీ సమాఖ్య ప్రణాళిక మీద మళ్లీ దృష్టి సారించారు. కొంతమంది పరిశీలకులు బిడెను అంతా సరైనదేనని సూచించారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.politico.com/story/2014/06/joe-biden-iraq-107858 | title=జో బిడెన్ సరైనవాడా? | last=Gerstein | first=జోష్ | work=[[పొలిటికో]] | date=జూన్ 13, 2014 | access-date=సెప్టెంబరు 14, 2014 | archive-date=సెప్టెంబరు 27, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150927001111/https://www.politico.com/story/2014/06/joe-biden-iraq-107858 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine | url=https://www.nationaljournal.com/s/62830 | title=ఇరాక్‌ను విభజించడంలో జో బిడెన్ సరైనదేనని తేలింది | last=Kitfield | first=James | magazine=[[National Journal]] | date=జనవరి 30, 2014 | access-date=సెప్టెంబరు 14, 2014 | archive-date=అక్టోబరు 11, 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171011194233/https://www.nationaljournal.com/s/62830 | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఆయన అనేక మంది లాటిను అమెరికను నాయకులతో సన్నిహిత సంబంధాలు కలిగి ఉన్నాడు. తన ఉపాధ్యక్ష పదవిలో 16 సార్లు ఈ ప్రాంతాన్ని సందర్శించాడు. ఇది ఏ అధ్యక్షుడు లేదా ఉపాధ్యక్షుడి కంటే ఎక్కువ.&lt;ref&gt;{{Cite magazine | last=Paz | first=Christian | date=అక్టోబరు 26, 2020 | title=బిడెన్ సిద్ధాంతం లాటిన్ అమెరికాతో ప్రారంభమైంది | magazine=[[ది అట్లాంటిక్]] | url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2020/10/joe-biden-foreign-policy-latin-america/616841/ | access-date=నవంబరు 15, 2020 | issn=1072-7825 | archive-date=నవంబరు 11, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201111041523/https://www.theatlantic.com/international/archive/2020/10/joe-biden-foreign-policy-latin-america/616841/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2016 ఆగస్టులో బిడెను [[సెర్బియా]]ను సందర్శించాడు. అక్కడ ఆయన సెర్బియా ప్రధాన మంత్రి అలెగ్జాండరు వుసికుతో కలిసి, కొసావో యుద్ధంలో బాంబు దాడిలో పౌరుల బాధితులకు సంతాపం తెలిపారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last1=Melander | first1=Ingrid | date=August 16, 2016 | title=1999 NATO వైమానిక దాడులలో మరణించిన సెర్బ్‌లకు బిడెన్ సంతాపం తెలిపారు | publisher=[[Reuters]] | url=https://www.reuters.com/article/us-balkans-biden-serbia/biden-offers-condolences-for-serbs-killed-in-1999-nato-air-strikes-idUSKCN10R1ZD | url-status=live| access-date=January 24, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210115185455/https://www.reuters.com/article/us-balkans-biden-serbia/biden-offers-condolences-for-serbs-killed-in-1999-nato-air-strikes-idUSKCN10R1ZD | archive-date=January 15, 2021}}&lt;/ref&gt; బిడెను ఎప్పుడూ సెనేటు‌లో టై-బ్రేకింగు ఓటు వేయలేదు. ఈ వ్యత్యాసంతో ఆయన ఎక్కువ కాలం పనిచేసిన వైసు ప్రెసిడెంటు‌గా నిలిచాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web| last=Bycoffe | first=Aaron | date=February 7, 2017 | title=పెన్స్ ఇప్పటికే బిడెన్ ఎప్పుడూ చేయని పని చేసాడు: సెనేట్‌ను బ్రేక్ చేశాడు టై | url=https://fivethirtyeight.com/features/pence-has-already-done-something-biden-never-did-break-a-senate-tie/ | work=[[FiveThirtyEight]] | quote=బైడెన్‌తో సహా పన్నెండు మంది ఉపాధ్యక్షులు ఎప్పుడూ టై బ్రేక్ చేయలేదు; బైడెన్ ఎక్కువ కాలం పనిచేసిన ఉపాధ్యక్షుడు, ఎప్పుడూ అలా చేయలేదు. | access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-date=జనవరి 3, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210103082937/https://fivethirtyeight.com/features/pence-has-already-done-something-biden-never-did-break-a-senate-tie/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

తన రెండవ పదవీకాలంలో బిడెను తరచుగా 2016 డెమోక్రటికు అధ్యక్ష నామినేషను కోసం బిడ్ కోసం సిద్ధమవుతున్నట్లు చెప్పబడింది.&lt;ref name=&quot;Itkowitz1&quot; /&gt; 2015 మధ్యలో ఆయన కుటుంబం, స్నేహితులు, దాతలు ఆయనను రేసులోకి ప్రవేశించమని ప్రోత్సహించడంతో, ఆ సమయంలో [[హిల్లరీ క్లింటన్]] అనుకూలత రేటింగు‌లు క్షీణించడంతో బిడెను ఈ అవకాశాన్ని తీవ్రంగా పరిశీలిస్తున్నట్లు నివేదించబడింది. &quot;డ్రాఫ్టు బిడెను 2016&quot; రాజకీయ కార్యాచరణ కమిటీ (పిఎసి) స్థాపించబడింది.&lt;ref name=&quot;Itkowitz1&quot;&gt;{{Cite news| first=Colby | last=Itkowitz | title=ఇప్పుడు 'డ్రాఫ్ట్ జో బిడెన్' సూపర్ PAC ఉంది; ఇది నిధుల సేకరణదారుడిని నియమించుకోవడమే | work=[[ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్]] | date=మార్చి 23, 2015 | url=https://www.washingtonpost.com/blogs/in-the-loop/wp/2015/03/23/job-opening-raise-money-to-draft-joe-biden-to-run-in-2016/ | access-date=ఆగస్టు 2, 2015 | archive-date=జూలై 16, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150716011912/https://www.washingtonpost.com/blogs/in-the-loop/wp/2015/03/23/job-opening-raise-money-to-draft-joe-biden-to-run-in-2016/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| first=మౌరీన్ | last=డౌడ్ | title=2016లో జో బైడెన్: బ్యూ ఏమి చేస్తాడు? | url=https://www.nytimes.com/2015/08/02/opinion/sunday/maureen-dowd-joe-biden-in-2016-what-would-beau-do.html | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | date=ఆగస్టు 1, 2015 | access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-date=జనవరి 6, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210106105547/https://www.nytimes.com/2015/08/02/opinion/sunday/maureen-dowd-joe-biden-in-2016-what-would-beau-do.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | first1=జెఫ్ | last1=జెలెనీ | first2=కెవిన్ | last2=లిప్టాక్ | url=https://edition.cnn.com/2015/07/31/politics/vice-president-joe-biden-presidential-elections/ | title=2016 రేసుపై జో బైడెన్ నిఘా ఉంచారు | publisher=[[CNN]] | date=ఆగస్టు 1, 2015 | access-date=ఆగస్టు 2, 2015 | archive-date=ఫిబ్రవరి 2, 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160202185430/https://edition.cnn.com/2015/07/31/politics/vice-president-joe-biden-presidential-elections/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2015 సమయంలో బైడెను పోటీ చేయడం గురించి అనిశ్చితంగా ఉన్నాడు. ముఖ్యంగా ఇటీవల తన కుమారుడు బ్యూ మరణం కారణంగా&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-34216117 | title=జో బైడెన్ అధ్యక్ష పదవికి పోటీ చేయడంపై ఇంకా నిర్ణయం తీసుకోలేదు | publisher=[[BBC News]] | date=సెప్టెంబరు 11, 2015 | access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-date=జనవరి 3, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210103083021/https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-34216117 | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఆ అక్టోబరు‌లో పోటీ చేయకూడదనే తన నిర్ణయాన్ని చివరికి ప్రకటించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web| first=Jeff | last=Mason | url=https://www.aol.com/article/2015/10/21/biden-announces-hes-not-running-for-president/21252056/ | title=2016 డెమోక్రటిక్ నామినేషన్‌ను తాను కోరబోనని బిడెన్ చెప్పారు | date=అక్టోబరు 21, 2015 | access-date=అక్టోబరు 21, 2015 | publisher=[[AOL]] | archive-date=అక్టోబరు 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151022211907/https://www.aol.com/article/2015/10/21/biden-announces-hes-not-running-for-president/21252056/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| first=Mollie | last=Reilly | title=జో బైడెన్ 2016లో అధ్యక్ష పదవికి పోటీ చేయడం లేదు | url=https://www.huffpost.com/entry/joe-biden-president-2016_n_55f1cefbe4b093be51be0d69 | work=[[HuffPost]] | date=అక్టోబరు 21, 2015 | access-date=అక్టోబరు 21, 2015 | archive-date=ఏప్రిల్ 5, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190405213056/https://www.huffpost.com/entry/joe-biden-president-2016_n_55f1cefbe4b093be51be0d69 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| first1=Colleen | last1=McCain Nelson | first2=Peter | last2=Nicholas | title=జో బైడెన్ అధ్యక్ష రేసులో పాల్గొనకూడదని నిర్ణయించుకున్నారు | url=https://www.wsj.com/articles/joe-biden-decides-not-to-enter-presidential-race-1445444657 | work=[[ది వాల్ స్ట్రీట్ జర్నల్]] | date=అక్టోబరు 21, 2015 | access-date=అక్టోబరు 21, 2015 | archive-date=అక్టోబరు 21, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151021204730/https://www.wsj.com/articles/joe-biden-decides-not-to-enter-presidential-race-1445444657 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
== ఉపాధ్యక్ష పదవి తర్వాత (2017–2021) ==
[[File:58th Presidential Inaugural Ceremony 170120-D-BP749-1327.jpg|thumb| 2017 జనవరి 20న జరిగిన స్వాగతంలో [[బరాక్ ఒబామా]], [[డోనాల్డ్ ట్రంప్]]తో బిడెన్|alt=ఒబామా భుజంపై ట్రంప్ చేయి వేసుకుని బిడెన్, ఒబామాతో మాట్లాడుతున్న ట్రంప్ ఫోటో]]

2017 జనవరి 20న బిడెను పదవీ విరమణ చేశారు. ఆయన స్థానంలో 48వ యునైటెడు స్టేట్సు ఉపాధ్యక్షుడు, మైక్ పెన్సు వచ్చారు. ఉపాధ్యక్ష పదవి నుంచి వైదొలిగిన తర్వాత బిడెను [[పెన్సిల్వేనియా విశ్వవిద్యాలయం]]లో గౌరవ ప్రొఫెసరు అయ్యాడు. పెన్ బిడెను సెంటరు ఫర్ డిప్లొమసీ అండ్ గ్లోబలు ఎంగేజ్మెంటును అభివృద్ధి చేశాడు. 2019 వరకు బైడెను ఆ పదవిలో కొనసాగారు.&lt;ref&gt;{{Cite magazine | url=https://www.phillymag.com/news/2021/10/23/biden-administration-penn/ | title=బైడెన్ పరిపాలన పెన్ను ప్రజలను ప్రధాన పాత్రల కోసం ఆకర్షిస్తూనే ఉంది: డి.సి. యొక్క లాభం ఫిల్లీ యొక్క నష్టం | first=Sandy | last=Hingston | magazine=Philadelphia | date=October 23, 2021 | access-date=March 5, 2022 | archive-date=March 5, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220305173530/https://www.phillymag.com/news/2021/10/23/biden-administration-penn/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last=Tamari | first=Jonathan | date=July 12, 2019 | title=పెన్ వైట్ హౌస్‌ను విడిచిపెట్టినప్పటి నుండి జో బైడెన్‌కు $900K కంటే ఎక్కువ చెల్లించాడు. డబ్బు సంపాదించడానికి అతను ఏమి చేశాడు? | url=https://www.inquirer.com/news/joe-biden-penn-salary-lectures-20190712.html | access-date=ఫిబ్రవరి 22, 2023 | magazine=[[ఫిలడెల్ఫియా (magazine) | ఫిలడెల్ఫియా]] | archive-date=ఫిబ్రవరి 22, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230222055817/https://www.inquirer.com/news/joe-biden-penn-salary-lectures-20190712.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2017లో బైడెను ''ప్రామిసు మీ, నాన్న'' అనే జ్ఞాపకాన్ని రాసి, ఒక పుస్తకం రాశాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Kane | first=Paul | title=బిడెన్ తదుపరి అధ్యాయం గురించి నిరంతర ప్రశ్నల మధ్య పుస్తక పర్యటనను ముగించాడు | work=[[ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్]] | url=https://www.washingtonpost.com/powerpost/biden-wraps-up-book-tour-amid-persistent-questions-about-the-next-chapter/2018/06/11/33ebbe8e-6daf-11e8-bf86-a2351b5ece99_story.html | date=June 11, 2018 | access-date=November 10, 2020 | issn=0190-8286 | archive-date=November 7, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201107171225/https://www.washingtonpost.com/powerpost/biden-wraps-up-book-tour-amid-persistent-questions-about-the-next-chapter/2018/06/11/33ebbe8e-6daf-11e8-bf86-a2351b5ece99_story.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2019 నాటికి ఆయన ఆయన ఉపాధ్యక్ష పదవి ముగిసినప్పటి నుండి ప్రసంగాలు పుస్తక అమ్మకాల ద్వారా $15 మిలియన్లకు పైగా సంపాదించారని ఆయన భార్య నివేదించారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Eder | first1=Steve | last2=Glueck | first2=Katie | date=July 9, 2019 | title=జో బైడెన్ పన్ను 2016 తర్వాత $15 మిలియన్లకు పైగా ఆదాయాన్ని చూపించిన రిటర్న్‌లు | work=[[The New York Times]] | url=https://www.nytimes.com/2019/07/09/us/politics/joe-biden-net-worth.html | access-date=July 16, 2019 | archive-date=July 15, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190715211457/https://www.nytimes.com/2019/07/09/us/politics/joe-biden-net-worth.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

బిడెను ప్రజల దృష్టిలో ఉన్నాడు. రాజకీయాలు, వాతావరణ మార్పు, డొనాల్డు ట్రంపు అధ్యక్ష పదవి మీద వ్యాఖ్యానిస్తూనే అభ్యర్థులను సమర్థిస్తున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite magazine | url=https://www.politico.com/states/new-jersey/story/2017/05/28/biden-backing-phil-murphy-says-nj-governors-race-single-most-important-112380 | title=బిడెన్ ఫిల్ మర్ఫీకి మద్దతు ఇస్తున్నాడు, N.J. గవర్నర్ జాతి దేశంలో 'అత్యంత ముఖ్యమైనది' అని చెప్పాడు | first=Ryan | last=Hutchins | date=May 28, 2017 | magazine=[[Politico]] | access-date=January 24, 2021 | archive-date=December 30, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191230125059/https://www.politico.com/states/new-jersey/story/2017/05/28/biden-backing-phil-murphy-says-nj-governors-race-single-most-important-112380 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;foreign-policy2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://thehill.com/policy/energy-environment/335859-biden-paris-deal-best-way-to-protect-us-leadership | title=Biden: పారిస్ ఒప్పందం US నాయకత్వాన్ని 'రక్షించడానికి ఉత్తమ మార్గం' | first=Max | last=Greenwood | work=[[The Hill (newspaper) | The Hill]] | date=మే 31, 2017 | access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-date=ఫిబ్రవరి 25, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200225090215/https://thehill.com/policy/energy-environment/335859-biden-paris-deal-best-way-to-protect-us-leadership | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఆయన ఎల్‌జిబిటి హక్కులకు అనుకూలంగా మాట్లాడటం కొనసాగించాడు. తన ఉపాధ్యక్ష పదవిలో అతను మరింత సన్నిహితంగా ఉన్న అంశం మీద వాదనను కొనసాగించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite magazine | first=Edward-Isaac | last=Dovere | title=VP యొక్క LGBT వ్యాఖ్యలు ఆశ్చర్యకరమైనవిగా మారాయి. | url=https://www.politico.com/story/2014/03/joe-biden-lgbt-workplace-discrimination-executive-order-human-rights-campaign-105018 | magazine=[[Politico]] | date=మార్చి 26, 2014 | access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-date=జనవరి 3, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210103083142/https://www.politico.com/story/2014/03/joe-biden-lgbt-workplace-discrimination-executive-order-human-rights-campaign-105018 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.seattletimes.com/nation-world/joe-biden-to-lgbt-gala-hold-president-trump-accountable/ | title=LGBT గాలాకు జో బైడెన్: 'అధ్యక్షుడు ట్రంప్‌ను జవాబుదారీగా ఉంచండి' | date=జూన్ 21, 2017 | first=స్టీవ్ | last=పీపుల్స్ | work=[[ది సియాటిల్ టైమ్స్]] | access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-date=జూన్ 20, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200620090144/https://www.seattletimes.com/nation-world/joe-biden-to-lgbt-gala-hold-president-trump-accountablehttps:// | url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2018లో ఆయన సెనేటరు జాన్ మెక్‌కెయినుకు ప్రశంసలు తెలిపారు.&lt;ref&gt;{{Cite magazine | last=Friedman | first=Megan | date=August 30, 2018 | title=జో బిడెన్ జాన్ మెక్‌కెయిన్ స్మారక కార్యక్రమంలో నమ్మశక్యం కాని శక్తివంతమైన ప్రసంగం ఇచ్చారు | magazine=[[Town &amp; Country (magazine) | Town &amp; Country]] | url=https://www.townandcountrymag.com/society/politics/a22877209/joe-biden-eulogy-john-mccain-memorial-full-transcript/ | access-date=January 24, 2021 | archive-date=June 10, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200610041411/https://www.townandcountrymag.com/society/politics/a22877209/joe-biden-eulogy-john-mccain-memorial-full-transcript/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt; బైడెను క్యాన్సరు పరిశోధనకు మద్దతు ఇవ్వడం కొనసాగించాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=O'Brien | first=Sara Ashley | date=March 12, 2017 | title=జో బైడెన్: క్యాన్సర్‌పై పోరాటం ద్వైపాక్షికమైనది | agency=[[CNN Business]] | url=https://money.cnn.com/2017/03/12/technology/sxsw-joe-biden-cancer/index.html | url-status=live| access-date=March 13, 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190526151625/https://money.cnn.com/2017/03/12/technology/sxsw-joe-biden-cancer/index.html | archive-date=మే 26, 2019}}&lt;/ref&gt;

==2020 అధ్యక్ష ఎన్నికల ప్రచారం==
=== ఊహాగానాలు - ప్రకటన ===
[[File:Biden9 (32932624647).jpg|thumb| 2019 మేన [[ఫిలడెల్ఫియా]]లో జరిగిన తన అధ్యక్ష ఎన్నికల ర్యాలీలో బిడెన్|alt=ఒక లెక్టర్ను వెనుక నిలబడి బిడెన్ తన పిడికిలిని పైకి లేపుతున్న ఫోటో]]
2016 - 2019 మధ్య, మీడియా సంస్థలు తరచుగా బిడెను‌ను అధ్యక్ష పదవికి సంభావ్య అభ్యర్థిగా పేర్కొన్నాయి 2020.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.latimes.com/nation/politics/trailguide/la-na-trailguide-updates-201612-htmstory.html#joe-biden-wouldnt-count-out-a-2020-run-for-president-but-he-was-asked-in-an-emotional-moment | title=జో బైడెన్ 2020 అధ్యక్ష పదవికి పోటీ పడటానికి ఇష్టపడలేదు. కానీ అతన్ని ఒక భావోద్వేగ క్షణంలో అడిగారు | work=[[లాస్ ఏంజిల్స్ టైమ్స్]] | access-date=ఆగస్టు 27, 2021 | date=డిసెంబరు 6, 2016 | last=A. మెమోలి | first=Michael | archive-date=June 20, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200620090152/https://www.latimes.com/nation/politics/trailguide/la-na-trailguide-updates-201612-htmstory.html#joe-biden-wouldnt-count-out-a-2020-run-for-president-but-he-was-asked-in-an-emotional-moment | url-status=live}}&lt;/ref&gt; పోటీ చేస్తారా అని అడిగినప్పుడు. ఆయన వైవిధ్యమైన, సందిగ్ధమైన సమాధానాలను ఇచ్చాడు. &quot;ఎప్పుడూ ఇలా చెప్పవద్దు&quot; అని అన్నాడు.&quot;.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://edition.cnn.com/2016/12/07/politics/joe-biden-colbert-interview-2020-buzz/ | title=బిడెన్ కోల్బర్ట్ పై 2020 సంచలనాన్ని సృష్టించాడు: 'ఎప్పుడూ చెప్పకండి' | publisher=[[CNN]] | access-date=December 8, 2016 | date=December 7, 2016 | last=wright | first=David | archive-date=June 20, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200620090156/https://edition.cnn.com/2016/12/07/politics/joe-biden-colbert-interview-2020-buzzhttps:// | url-status=live}}&lt;/ref&gt; టైం ఫర్ బైడెను అని పిలువబడే రాజకీయ కార్యాచరణ కమిటీ 2018 జనవరిలో ఏర్పడింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.wvik.org/post/new-quad-city-super-pac-time-biden | title=న్యూ క్వాడ్ సిటీ సూపర్ PAC: 'టైమ్ ఫర్ బైడెన్' | last=Charnetzki | first=Tori | publisher=[[WVIK]] | date=జనవరి 10, 2018 | access-date=జనవరి 24, 2018 | archive-date=జూన్ 20, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200620090209/https://www.wvik.org/post/new-quad-city-super-pac-time-biden/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt; బిడెను తన ప్రచారాన్ని 2019 ఏప్రిలు 25న ప్రారంభించాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Scherer | first1=Michael | last2=Wagner | first2=John | date=April 25, 2019 | title=మాజీ ఉపాధ్యక్షుడు జో బిడెన్ వైట్ హౌస్ రేసులోకి దూకాడు | work=[[ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్]] | url=https://www.washingtonpost.com/politics/former-vice-president-joe-biden-jumps-into-white-house-race/2019/04/25/093ff596-0aef-11e9-88e3-989a3e456820_story.html | url-status=live| access-date=ఏప్రిల్ 25, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200526072655/https://www.washingtonpost.com/politics/former-vice-president-joe-biden-jumps-into-white-house-race/2019/04/25/093ff596-0aef-11e9-88e3-989a3e456820_story.html | archive-date=మే 26, 2020}}&lt;/ref&gt; ట్రంపు పరిపాలన గురించి తాను ఆందోళన చెందుతున్నానని, &quot;కర్తవ్య భావం&quot; కలిగి ఉన్నానని చెప్పాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Dovere | first=Edward-Isaac | date=February 4, 2019 | title=బిడెన్ యొక్క బాధతో విజయానికి మార్గం కోసం అన్వేషణ | work=[[ది అట్లాంటిక్]] | url=https://www.theatlantic.com/politics/archive/2019/02/joe-biden-close-running-president-despite-doubts/581956/ | url-status=live| access-date=February 9, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200620090215/https://www.theatlantic.com/politics/archive/2019/02/joe-biden-close-running-president-despite-doubts/581956https:// | archive-date=June 20, 2020}}&lt;/ref&gt;

=== ప్రచారం ===
ట్రంపు‌కు వ్యతిరేకంగా పోటీ పడుతున్న డెమోక్రటికు అభ్యర్థులలో బిడెను ఉత్తమంగా రాణించిన వారిలో ఒకరని ప్రజా పోల్ చూపించింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | first=Ashley Pratte | last=Oates | title=Opinion | url=https://www.nbcnews.com/think/opinion/joe-biden-democrats-best-chance-beat-trump-2020-no-other-ncna961836 | access-date=మే 14, 2023 | publisher=[[NBC News]] | date=జనవరి 24, 2019 | archive-date=మే 14, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230514003526/https://www.nbcnews.com/think/opinion/joe-biden-democrats-best-chance-beat-trump-2020-no-other-ncna961836 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | date=ఏప్రిల్ 17, 2019 | title=ప్రతి 2020 డెమొక్రాట్ ఎన్నికయ్యే అభ్యర్థి కావాలని కోరుకుంటాడు | first1=కెవిన్ | last1=రాబిల్లార్డ్ | first2=అమాండా | last2=టెర్కెల్ | url=https://www.huffpost.com/entry/electability-2020_n_5cb73acbe4b0c53a1705763f | access-date=మే 14, 2023 | work=HuffPost | archive-date=మే 14, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230514003526/https://www.huffpost.com/entry/electability-2020_n_5cb73acbe4b0c53a1705763f | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Pramuk | first=Jacob | title=జాతీయ ఎన్నికలలో ట్రంప్‌పై బైడెన్, సాండర్స్, వారెన్, ఇతర అగ్రశ్రేణి డెమొక్రాట్లు ఎలా పోటీ పడుతున్నారో ఇక్కడ ఉంది | url=https://www.cnbc.com/2019/11/05/how-biden-warren-and-sanders-fare-vs-trump-in-2020-election-polls.html | access-date=మే 14, 2023 | publisher=[[CNBC]] | date=నవంబరు 5, 2019 | archive-date=మే 14, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230514003522/https://www.cnbc.com/2019/11/05/how-biden-warren-and-sanders-fare-vs-trump-in-2020-election-polls.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ట్రంపు‌ను ఓడించడానికి &quot;ఎన్నికల సామర్థ్యం&quot; మీద డెమొక్రాట్లు తీవ్రంగా దృష్టి సారించడంతో&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Barabak | first=Mark Z. | date=జనవరి 31, 2020 | title=ట్రంప్‌ను ఓడించాలనే తపనతో, డెమొక్రాట్లు ఎవరు ఉత్తమురనే దానిపై విభేదిస్తున్నారు | url=https://www.latimes.com/politics/story/2020-01-31/democrats-electability-2020-iowa-caucus | access-date=మే 14, 2023 | work=Los Angeles Times | archive-date=మే 14, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230514003532/https://www.latimes.com/politics/story/2020-01-31/democrats-electability-2020-iowa-caucus | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఇది డెమోక్రటికు ఓటర్లలో ఆయన ప్రజాదరణను పెంచింది.&lt;ref&gt;{{Cite magazine | last=Scocca | first=Tom | date=April 12, 2020 | title= ఎన్నికలు జరిగితేనే బిడెన్ యొక్క ఎలెక్టబిలిటీ పనిచేస్తుంది | magazine=[[Slate (magazine) | Slate]] | url=https://slate.com/news-and-politics/2020/04/biden-won-without-votes.html | access-date=మే 14, 2023 | issn=1091-2339 | archive-date=మే 14, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230514003526/https://slate.com/news-and-politics/2020/04/biden-won-without-votes.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఇది బైడెను‌ను తరచుగా ట్రంపు లక్ష్యంగా చేసుకుంది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last=Allen | first=Mike | date=July 25, 2018 | title=Scoop: ట్రంప్ బైడెన్ 2020కి భయపడుతున్నారు, పెన్సిల్వేనియా ఓటమి | url=https://www.axios.com/2018/07/25/scoop-trump-fears-biden-losing-pennsylvania-1532514558 | access-date=మే 13, 2023 | work=Axios | archive-date=మే 14, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230514003522/https://www.axios.com/2018/07/25/scoop-trump-fears-biden-losing-pennsylvania-1532514558 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | first=Adam | last=Edelman | title=బిడెన్ పోరాటంలో &quot;వేగంగా&quot; దిగి &quot;ఏడుస్తాడు&quot; అని ట్రంప్ చెప్పారు | url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/trump-attacks-crazy-biden-tweet-physically-mentally-weak-n858981 | access-date=మే 14, 2023 | publisher=[[NBC News]] | date=మార్చి 22, 2018 | archive-date=మే 14, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230514003522/https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/trump-attacks-crazy-biden-tweet-physically-mentally-weak-n858981 | url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2019 సెప్టెంబరులో ట్రంపు ఉక్రేనియను అధ్యక్షుడు వోలోడిమిరు జెలెన్స్కీ మీద ఒత్తిడి తెచ్చారని నివేదించబడింది బైడెను ఆయన కుమారుడు హంటరు బైడెను చేసిన తప్పు చేసినట్లు ఆరోపణ దర్యాప్తు చేయండి.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.nytimes.com/2019/09/20/world/europe/ukraine-trump-zelensky.html | title=యుఎస్ రాజకీయ దర్యాప్తులపై ఉక్రెయిన్ ఒత్తిడి | last=క్రామెర్ | first=ఆండ్రూ ఇ. | date=సెప్టెంబరు 20, 2019 | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | access-date=సెప్టెంబరు 20, 2019 | issn=0362-4331 | archive-date=సెప్టెంబరు 20, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190920171010/https://www.nytimes.com/2019/09/20/world/europe/ukraine-trump-zelensky.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; బైడెన్సు తప్పు చేసినట్లు ఎటువంటి ఆధారాలు లభించలేదు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Isachenkov | first=Vladimir | title=బైడెన్‌పై ఎటువంటి దర్యాప్తు లేదని ఉక్రెయిన్ ప్రాసిక్యూటర్ చెప్పారు | url=https://www.pbs.org/newshour/politics/ukraines-prosecutor-says-there-is-no-probe-into-biden | access-date=అక్టోబరు 1, 2019 | agency=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]] | date=సెప్టెంబరు 27, 2019 | quote=సమయం అవినీతి వ్యతిరేక న్యాయవాదులలో ఆందోళనలను రేకెత్తించినప్పటికీ, మాజీ ఉపాధ్యక్షుడు లేదా అతని కుమారుడు తప్పు చేసినట్లు ఎటువంటి ఆధారాలు లేవు. | archive-date=అక్టోబరు 1, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191001005328/https://www.pbs.org/newshour/politics/ukraines-prosecutor-says-there-is-no-probe-into-biden | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | title=వైట్ హౌస్ 'ట్రంప్-ఉక్రెయిన్ కాల్ వివరాలను కప్పిపుచ్చడానికి ప్రయత్నించింది' | url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-49842895 | access-date=అక్టోబరు 1, 2019 | publisher=[[BBC News]] | date=సెప్టెంబరు 26, 2019 | quote=బైడెన్స్ తప్పు చేసినట్లు ఎటువంటి ఆధారాలు లేవు. | archive-date=సెప్టెంబరు 30, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190930105132/https://www.bbc.com/news/world-us-canada-49842895 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | first1=Matthew | last1=Brown | date=January 15, 2021 | access-date=July 7, 2021 | title=Fact check: బైడెన్ విజయం, ఉక్రెయిన్ మధ్య సంబంధాన్ని తప్పుడు కుట్ర సిద్ధాంతాలు ఆరోపిస్తున్నాయి | url=https://www.usatoday.com/story/news/factcheck/2021/01/15/fact-check-conspiracy-theories-falsely-link-bidens-victory-ukraine/4149335001/ | work=[[USA ఈరోజు]] | archive-date=జూన్ 8, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210608213107/https://www.usatoday.com/story/news/factcheck/2021/01/15/fact-check-conspiracy-theories-falsely-link-bidens-victory-ukraine/4149335001/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ట్రంపు‌ను చాలా మంది బైడెను అధ్యక్ష పదవిని గెలుచుకునే అవకాశాలను దెబ్బతీసేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నారని భావించారు.&lt;ref&gt;{{Cite magazine | last=Mackinnon | first=Amy | date=September 20, 2019 | title=ట్రంప్ ఉక్రెయిన్‌ను తన కోసం బలవంతంగా తీసుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తున్నారా? | magazine=[[విదేశీ విధానం]] | publisher=[[Graham Holdings]] | url=https://foreignpolicy.com/2019/09/20/is-trump-trying-to-get-ukraine-to-take-out-biden-for-him/ | url-status=live| access-date=సెప్టెంబరు 20, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190920210034/https://foreignpolicy.com/2019/09/20/is-trump-trying-to-get-ukraine-to-take-out-biden-for-him/ | archive-date=సెప్టెంబరు 20, 2019}}&lt;/ref&gt; ఫలితంగా ఒక రాజకీయ కుంభకోణం&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.wsj.com/articles/trump-defends-conversation-with-ukraine-leader-11568993176 | date=సెప్టెంబరు 21, 2019 | title=బైడెన్ కుమారుడిని దర్యాప్తు చేయమని ట్రంప్ ఉక్రెయిన్ అధ్యక్షుడిని పదే పదే ఒత్తిడి చేశారు | first1=అలన్ | last1=కల్లిసన్ | first2=రెబెక్కా | last2=బాల్‌హాస్ | first3=డస్టిన్ | last3=వోల్జ్ | work=[[ది వాల్ స్ట్రీట్ జర్నల్]] | access-date=సెప్టెంబరు 20, 2019 | archive-date=సెప్టెంబరు 23, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190923092317/https://www.wsj.com/articles/trump-defends-conversation-with-ukraine-leader-11568993176 | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ట్రంపు అభిశంసన.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=February 10, 2021 | title=డొనాల్డ్ ట్రంప్ పై మొదటిసారి అభిశంసన ఎందుకు విధించబడింది - మాజీ అమెరికా అధ్యక్షుడిపై మునుపటి అభియోగాలు వివరించబడ్డాయి | first=Matt | last=Brooks | url=https://www.scotsman.com/news/world/why-was-donald-trump-impeached-the-first-time-previous-charges-against-the-former-us-president-explained-3100617 | access-date=మే 14, 2023 | work=[[ది స్కాట్స్‌మన్]] | archive-date=మే 14, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230514003522/https://www.scotsman.com/news/world/why-was-donald-trump-impeached-the-first-time-previous-charges-against-the-former-us-president-explained-3100617 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2019 మార్చి- 2019 ఏప్రిల్‌లో ఎనిమిది మంది మహిళలు బిడెను‌ను ఆలింగనం చేసుకోవడం తాకడం లేదా ముద్దు పెట్టుకోవడం వంటి అనుచిత శారీరక సంబంధం మీద ఆరోపించారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | title=జో బిడెన్‌కు వ్యతిరేకంగా మాట్లాడిన అందరు మహిళలు | url=https://www.thecut.com/2020/04/joe-biden-accuser-accusations-allegations.html | work=[[The Cut (వెబ్‌సైట్) | The Cut]] | access-date=మే 19, 2021 | date=ఏప్రిల్ 12, 2020 | archive-date=డిసెంబరు 17, 2020 | archive-url=https://archive.today/20201217214742/https://www.thecut.com/2020/04/joe-biden-accuser-accusations-allegations.html | url-status=live| first1=Amanda | last1=Annold | first2=Claire | last2=Lampen}}&lt;/ref&gt; బైడెను గతంలో తనను తాను &quot;స్పర్శశీల రాజకీయ నాయకుడు&quot; అని చెప్పుకున్నాడు. ఈ ప్రవర్తన తనకు ఇబ్బంది కలిగించిందని ఒప్పుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.latimes.com/politics/la-na-pol-joe-biden-kiss-lucy-flores-20190329-story.html | title=నెవాడా డెమొక్రాట్ 2014 ఈవెంట్‌లో జో బైడెన్ తన అనుమతి లేకుండా తనను తాకినట్లు, ముద్దు పెట్టుకున్నాడని ఆరోపించాడు | access-date=డిసెంబరు 30, 2019 | last=Brice-Saddler | first=Michael | date=March 29, 2019 | work=[[Los Angeles Times]] | archive-date=June 20, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200620090227/https://www.latimes.com/politics/la-na-pol-joe-biden-kiss-lucy-flores-20190329-story.html/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt; జర్నలిస్టు మార్కు బౌడెను బిడెను జీవితాంతం దగ్గరగా మాట్లాడే అలవాటును వర్ణించాడు. ఆయన &quot;కేవలం మిమ్మల్ని కలవడు ఆయనను మిమ్మల్ని ముంచెత్తుతాడు... దగ్గరగా తిరుగుతాడు&quot;, మాట్లాడటానికి ముందుకు వంగి ఉంటాడు.&lt;ref name=&quot;ది అట్లాంటిక్&quot;&gt;{{Cite magazine | last=Bowden | first=Mark | author-link=Mark Bowden | date=ఆగస్టు 30, 2010 | title=ది సేల్స్‌మ్యాన్ | url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2010/10/the-salesman/308226/ | access-date=మార్చి 27, 2023 | magazine=[[ది అట్లాంటిక్]] | archive-date=నవంబరు 23, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211123045827/https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2010/10/the-salesman/308226/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2019 ఏప్రిల్‌లో బైడెను &quot;ప్రజల వ్యక్తిగత విషయాలను మరింత గౌరవిస్తానని&quot; ప్రతిజ్ఞ చేశాడు&quot;.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Ember | first1=Sydney | last2=Martin | first2=Jonathan | url=https://www.nytimes.com/2019/04/03/us/politics/joe-biden-women-video.html | title=జో బైడెన్, వీడియోలో, వ్యక్తిగత స్థలం గురించి తాను 'మరింత శ్రద్ధ వహిస్తానని' చెబుతున్నాడు | date=ఏప్రిల్ 3, 2019 | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | access-date=మార్చి 28, 2020 | archive-date=జూన్ 20, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200620090251/https://www.nytimes.com/2019/04/03/us/politics/joe-biden-women-video.html/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[File:Joe Biden Rally at Hiatt Middle School - 49480899101.jpg|thumb|ఫిబ్రవరి 2020లో ఐయోవా కాకస్‌ల సందర్భంగా జరిగిన ర్యాలీలో బైడెన్|alt=నేపథ్యంలో జనసమూహంతో బైడెన్ మైక్రోఫోన్ పట్టుకున్న ఫోటో]]

2019 అంతటా బిడెను జాతీయ ఎన్నికలలో ఇతర డెమొక్రాట్ల కంటే సాధారణంగా ముందంజలో ఉన్నాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.wpsdlocal6.com/news/nbc-wsj-poll-former-vice-president-joe-biden-frontrunner-in/article_24e6b0ee-2256-11ea-9a8d-e79be1ad7f68.html | title=NBC/WSJ పోల్: డెమొక్రాటిక్ నామినేషన్ రేసులో మాజీ ఉపాధ్యక్షుడు జో బిడెన్ ముందంజలో ఉన్నారు | date=డిసెంబరు 19, 2019 | access-date=ఫిబ్రవరి 10, 2020 | archive-date=ఫిబ్రవరి 13, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200213155327/https://www.wpsdlocal6.com/news/nbc-wsj-poll-former-vice-president-joe-biden-frontrunner-in/article_24e6b0ee-2256-11ea-9a8d-e79be1ad7f68.html | publisher=[[NBC News]] | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://fivethirtyeight.com/features/biden-is-the-front-runner-but-there-is-no-clear-favorite/ | title=బైడెన్ ఫ్రంట్-రన్నర్, కానీ స్పష్టమైన అభిమానం లేదు | last=సిల్వర్ | first=నేట్ | author-link=నేట్ సిల్వర్ | date=జనవరి 10, 2020 | work=[[FiveThirtyEight]] | access-date=ఫిబ్రవరి 10, 2020 | archive-date=ఫిబ్రవరి 14, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200214220639/https://fivethirtyeight.com/features/biden-is-the-front-runner-but-there-is-no-clear-favorite/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt; అయినప్పటికీ ఆయన లోవా జాజెసులో  నాల్గవ స్థానంలో న్యూ హాంపుషైరు ప్రైమరీలో ఐదవ స్థానంలో నిలిచాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | title=2020 Iowa Democratic Caucuses Live Results | url=https://www.washingtonpost.com/elections/election-results/iowa/ | date=February 3, 2020 | work=[[ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్]] | access-date=మార్చి 22, 2020 | archive-date=డిసెంబరు 7, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201207234356/https://www.washingtonpost.com/elections/election-results/iowa/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=ఫిబ్రవరి 11, 2020 | title=న్యూ హాంప్‌షైర్ ఫలితాలు | publisher=[[NBC News]] | url=https://www.nbcnews.com/politics/2020-primary-elections/new-hampshire-results | access-date=ఫిబ్రవరి 12, 2020 | archive-date=ఫిబ్రవరి 12, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200212082135/https://www.nbcnews.com/politics/2020-primary-elections/new-hampshire-results | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఆయన నెవాడా కాకససులో మెరుగైన ప్రదర్శన ఇచ్చాడు. ప్రతినిధులకు అవసరమైన 15%ని చేరుకున్నాడు. అయినప్పటికీ బెర్నీ సాండర్సు కంటే 21.6 శాతం పాయింట్లు వెనుకబడి ఉన్నాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | title=నెవాడా ఎన్నికల ఫలితాలు 2020 | url=https://www.politico.com/2020-election/results/nevada/ | access-date=November 14, 2020 | work=[[Politico]] | archive-date=November 15, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201115105350/https://www.politico.com/2020-election/results/nevada/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ప్రచార బాటలో దక్షిణ కరోలినా చర్చలో నల్లజాతి ఓటర్లకు బలమైన విజ్ఞప్తి చేస్తూ బైడెను సౌతు కరోలినా ప్రైమరీను 28 పాయింట్లకు పైగా తేడాతో గెలుచుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://apnews.com/article/b9872b58b495fd17044f359338ab3f2a | title=బిడెన్ దక్షిణ కరోలినాను గెలుచుకున్నాడు, సూపర్ మంగళవారం ఊపు కోసం లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు | date=ఫిబ్రవరి 29, 2020 | publisher=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]] | access-date=మార్చి 1, 2020 | first1=స్టీవ్ | last1=పీపుల్స్ | first2=మెగ్ | last2=కిన్నార్డ్ | first3=బిల్ | last3=బారో | archive-date=ఫిబ్రవరి 29, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200229231101/https://apnews.com/b9872b58b495fd17044f359338ab3f2a | url-status=live}}&lt;/ref&gt; పీట్ బుట్టిగీగు, అమీ క్లోబుచారు అభ్యర్థుల ఉపసంహరణలు తదుపరి ఆమోదాల తర్వాత ఆయన సూపరు మంగళవారం ప్రైమరీలలో పెద్ద లాభాలను ఆర్జించాడు. బిడెను తదుపరి 26 పోటీలలో 18 గెలిచి ఆయన ముందంజలో ఉంచాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last1=Montanaro | first1=Domenico | date=March 4, 2020 | access-date=November 14, 2020 | title=5 సూపర్ మంగళవారం, జో బిడెన్ బిగ్ నైట్ నుండి టేక్‌అవేలు | url=https://www.npr.org/2020/03/04/811868704/5-takeaways-from-super-tuesday-and-joe-bidens-big-night | publisher=[[NPR]] | archive-date=November 13, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201113205101/https://www.npr.org/2020/03/04/811868704/5-takeaways-from-super-tuesday-and-joe-bidens-big-night | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఎలిజబెతు వారెను మైఖేలు బ్లూం‌బెర్గు త్వరలోనే పోటీ నుంచి తప్పుకున్నారు. మార్చి 10న నాలుగు రాష్ట్రాల్లో సాండర్సు మీద ‌విజయాలతో బిడెను తన ఆధిక్యాన్ని పెంచుకున్నారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.cnn.com/2020/03/11/politics/2020-primary-election-takeaways/index.html | title=సూపర్ మంగళవారం IIలో బిడెన్ డెమోక్రటిక్ రేసును అధిష్టించడంతో 5 ముఖ్యమైన విషయాలు | publisher=[[CNN]] | access-date=మార్చి 11, 2020 | date=మార్చి 11, 2020 | first1=ఎరిక్ | last1=బ్రాడ్నర్ | first2=గ్రెగరీ | last2=క్రిగ్ | first3=డాన్ | last3=మెరికా | archive-date=మార్చి 11, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200311093752/https://www.cnn.com/2020/03/11/politics/2020-primary-election-takeaways/index.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2019 మార్చిలో బైడెను ఇలా అన్నాడు. &quot;నేను నన్ను వేరే దేనిలాగా కాకుండా ఒక వంతెనగా భావిస్తాను. మీరు చూసిన ఒక తరం నాయకులు నా వెనుక నిలబడి ఉన్నారు. వారు ఈ దేశ భవిష్యత్తు.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news| title=హారిస్, బుకర్, విట్మర్‌లతో ప్రచారం చేస్తున్నప్పుడు జో బైడెన్ కొత్త తరం నాయకులకు తాను 'వారధి' అని చెబుతున్నాడు | last1=బ్రాడ్నర్ | first1=ఎరిక్ | last2=ముచా | first2=సారా | publisher=[[CNN]] | date=మార్చి 9, 2020 | url=https://www.cnn.com/2020/03/09/politics/joe-biden-bridge-new-generation-of-leaders}}&lt;/ref&gt;

2020 మార్చి చివరలో 2019 లో బిడెను మీద అనుచిత శారీరక సంబంధం ఆరోపణలు చేసిన ఎనిమిది మంది మహిళలలో ఒకరైన తారా రీడ్, నిందితుడు 1993 లో బిడెను తన మీద లైంగిక వేధింపులకు పాల్పడ్డాడని బిడెను ఆరోపించారు.&lt;ref name=&quot;nytimesallegations&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Lerer | first1=Lisa | last2=Ember | first2=Sydney | title=జో బిడెన్ పై తారా రీడ్ లైంగిక వేధింపుల ఆరోపణలను పరిశీలించడం | url=https://www.nytimes.com/2020/04/12/us/politics/joe-biden-tara-reade-sexual-assault-complaint.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20200412090835/https://www.nytimes.com/2020/04/12/us/politics/joe-biden-tara-reade-sexual-assault-complaint.html | archive-date=ఏప్రిల్ 12, 2020 | url-access=subscription | url-status=live| access-date=ఏప్రిల్ 14, 2020 | work=[[The New York Times]] | date=ఏప్రిల్ 12, 2020}}&lt;/ref&gt; రీడ్ 2019 - 2020 ఆరోపణల మధ్య అసమానతలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;nytimesallegations&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=McGann | first1=Laura | title=తారా రీడ్ యొక్క వేదన కలిగించే కథ | url=https://www.vox.com/2020/5/7/21248713/tara-reade-joe-biden-sexual-assault-accusation | access-date=మే 19, 2021 | work=[[Vox (వెబ్‌సైట్) | Vox]] | date=మే 7, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200507224441/https://www.vox.com/platform/amp/2020/5/7/21248713/tara-reade-joe-biden-sexual-assault-accusation | archive-date=మే 7, 2020 | url-status=live}}&lt;/ref&gt; బైడెను ఆయన ప్రచారంలో లైంగిక దాడి ఆరోపణను ఖండించారు .&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.washingtonpost.com/politics/sexual-assault-allegation-by-former-biden-senate-aide-emerges-in-campaign-draws-denial/2020/04/12/bc070d66-7067-11ea-b148-e4ce3fbd85b5_story.html | title=మాజీ బిడెన్ సెనేట్ సహాయకుడి లైంగిక దాడి ఆరోపణ ప్రచారంలో బయటపడింది, తిరస్కరణకు గురైంది | date=ఏప్రిల్ 12, 2020 | access-date=ఏప్రిల్ 14, 2020 | work=[[ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్]] | first1=బెత్ | last1=రీన్‌హార్డ్ | first2=ఎలిస్ | last2=వీబెక్ | first3=మ్యాట్ | last3=వైజర్ | first4=ఆలిస్ | last4=క్రైట్స్ | archive-date=ఏప్రిల్ 28, 2020 | archive-url=https://archive.today/20200428141345/https://www.washingtonpost.com/politics/sexual-assault-allegation-by-former-biden-senate-aide-emerges-in-campaign-draws-denial/2020/04/12/bc070d66-7067-11ea-b148-e4ce3fbd85b5_story.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Phillips | first=Amber | url=https://www.washingtonpost.com/politics/2020/04/30/who-is-tara-reade-biden-accuser/ | title=జోపై తారా రీడ్ లైంగిక వేధింపుల ఆరోపణ గురించి మనకు తెలిసినవి బైడెన్ | work=[[ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్]] | date=జూన్ 1, 2020 | access-date=ఆగస్టు 27, 2021 | archive-date=జూన్ 18, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200618153105/https://www.washingtonpost.comhttps://politics/2020/04/30/who-is-tara-reade-biden-accuser/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2020 ఏప్రిల్ 8న సాండర్సు తన ప్రచారాన్ని నిలిపివేసినప్పుడు బైడెను డెమోక్రటికు పార్టీ ఊహాజనిత నామినీ అయ్యాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Ember | first=Sydney | date=April 8, 2020 | title=బెర్నీ సాండర్స్ 2020 అధ్యక్ష పదవికి డెమోక్రటిక్ రేసు నుండి తప్పుకున్నారు | work=[[The New York Times]] | url=https://www.nytimes.com/2020/04/08/us/politics/bernie-sanders-drops-out.html | access-date=April 8, 2020 | issn=0362-4331 | archive-date=April 8, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200408160232/https://www.nytimes.com/2020/04/08/us/politics/bernie-sanders-drops-out.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఏప్రిల్ 13న సాండర్సు బిడెను‌ను ఆమోదించారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.nytimes.com/2020/04/13/us/politics/bernie-sanders-joe-biden-endorsement.html | title=బెర్నీ సాండర్స్ జో బిడెన్‌ను అధ్యక్ష పదవికి ఆమోదించారు | last1=Ember | first1=Sydney | last2=Glueck | first2=Katie | date=April 13, 2020 | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | access-date=April 13, 2020 | archive-date=ఏప్రిల్ 13, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200413182004/https://www.nytimes.com/2020/04/13/us/politics/bernie-sanders-joe-biden-endorsement.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[బరాక్ ఒబామా]] మరుసటి రోజు బైడెను‌ను ఆమోదించారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Merica | first1=Dan | last2=Zeleny | first2=Jeff | author-link2=Jeff Zeleny | url=https://www.cnn.com/2020/04/14/politics/obama-endorses-biden/index.html | title=ఒబామా వీడియో సందేశంలో బైడెన్‌ను అధ్యక్షుడిగా ఆమోదించారు | date=ఏప్రిల్ 14, 2020 | publisher=[[CNN]] | access-date=ఏప్రిల్ 14, 2020 | archive-date=ఏప్రిల్ 14, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200414183659/https://www.cnn.com/2020/04/14/politics/obama-endorses-biden/index.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; &quot;77 ఏళ్ల వ్యక్తి ఒక-పర్యాయ అధ్యక్షుడిగా ఉంటారనే అంచనాను బైడెను ప్రచారం తక్కువగా అంచనా వేసినప్పటికీ ఖచ్చితంగా తిరస్కరించకపోవడం&quot; కారణంగా ఆయన పోటీదారుడు ఎవరు అనే దాని మీద చాలా ఆసక్తి ఉంది.&lt;ref name=NYT /&gt; బైడెను ఇలా అన్నాడు, &quot;నేను నన్ను పరివర్తన అభ్యర్థిగా భావిస్తున్నాను.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Martin|first1=Jonathan|last2=Burns|first2=Alexander|date=2020-05-03|title=బైడెన్ రన్నింగ్ మేట్ ఎంపిక ఎందుకు ముఖ్యమైన చిక్కులను కలిగి ఉంది|work=ది న్యూయార్క్ టైమ్స్}}&lt;/ref&gt;ఆగస్టు 11న, బైడెను [[కమల హారిస్]]ను తన రన్నింగు మేటు‌గా ప్రకటించాడు. ఆమె ప్రధాన పార్టీ టికెట్టు మీద ‌మొదటి ఆఫ్రికను అమెరికను, మొదటి దక్షిణాసియా అమెరికను వైసు-ప్రెసిడెన్షియలు నామినీగా నిలిచింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-53739323 | title=బైడెన్ VP పిక్: కమలా హారిస్ రన్నింగ్ మేట్‌గా ఎంపికయ్యారు | publisher=[[BBC News]] | date=ఆగస్టు 12, 2020 | access-date=ఆగస్టు 26, 2021 | archive-date=అక్టోబరు 10, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201010223842/https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-53739323 | url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2020 ఆగస్టు 18న డెమోక్రటికు నేషనలు కన్వెన్షనులో, బైడెను అధికారికంగా 2020 ఎన్నికలులో డెమోక్రటికు పార్టీ అధ్యక్ష అభ్యర్థి అయ్యాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | title=DNC జో బైడెన్‌ను మహమ్మారి ద్వారా దేశాన్ని నడిపించడానికి నామినేట్ చేసింది | url=https://www.wsj.com/articles/democrats-to-nominate-joe-biden-bill-clinton-alexandria-ocasio-cortez-to-speak-11597777946 | work=[[ది వాల్ స్ట్రీట్ జర్నల్]] | date=ఆగస్టు 18, 2020 | access-date=ఆగస్టు 19, 2020 | first1=జాషువా | last1=జామర్సన్ | first2=చాడ్ | last2=రోజు | archive-date=ఆగస్టు 18, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200818221830/https://www.wsj.com/articles/democrats-to-nominate-joe-biden-bill-clinton-alexandria-ocasio-cortez-to-speak-11597777946 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | title=జో బైడెన్ అధికారికంగా కన్వెన్షన్ యొక్క రెండవ రాత్రి డెమోక్రటిక్ పార్టీ నామినీ అయ్యారు | url=https://www.washingtonpost.com/elections/2020/08/18/democratic-national-convention-live-updates/ | work=[[ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్]] | date=ఆగస్టు 19, 2020 | access-date=ఆగస్టు 19, 2020 | first1=Toluse | last1=Olorunnipa | first2=చెల్సియా | last2=జేన్స్ | first3=ఫెలిసియా | last3=Sonmez | first4=Colby | last4=Itkowitz | first5=జాన్ | last5=వాగ్నర్ | archive-date=నవంబరు 17, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201117190515/https://www.washingtonpost.com/elections/2020/08/18/democratic-national-convention-live-updates/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== అధ్యక్ష ఎన్నిక - పరివర్తన ===
[[File:ElectoralCollege2020.svg|thumb|upright=1.3|alt= 2020 యునైటెడ్ స్టేట్స్ అధ్యక్ష ఎన్నికల ఫలితాలు|2020 ఎన్నికల ఓట్ల ఫలితాలు. బిడెన్ 306–232 తేడాతో గెలిచారు.]]
బిడెను 2020 నవంబరులో 46వ అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు. ప్రస్తుత [[డోనాల్డ్ ట్రంప్]]ను ఓడించి.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Santucci | first=Jeanine | date=December 9, 2020 | title=Timeline: బిడెన్ వైట్ హౌస్‌ను కైవసం చేసుకోవడానికి సిద్ధమవుతుండగా తాను ఎన్నికల్లో గెలిచానని ట్రంప్ నొక్కి చెప్పారు | url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2020/12/09/bidens-transition-continues-trump-refuses-concede-timeline/3801714001/ | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204403/https://www.usatoday.com/story/news/politics/2020/12/09/bidens-transition-continues-trump-refuses-concede-timeline/3801714001/ | archive-date=June 24, 2021 | access-date=June 21, 2021 | work=[[USA Today]]}}&lt;/ref&gt; ట్రంపు అనేక ఇతర రిపబ్లికన్లు విస్తృతంగా ఎన్నికల మోసం జరిగిందని ఆయన మాత్రమే చట్టబద్ధంగా ఎన్నికల్లో గెలిచాడని తప్పుడు లేదా తప్పుదారి పట్టించే ప్రకటనలు పదే పదే చేశారు.{{Efn|బహుళ సూచనలకు ఆపాదించబడింది:&lt;ref name=JackSmithReportVol1 /&gt;{{Rp | pages=3–4}}&lt;ref name=JanuarySixFinalReport /&gt;{{Rp | pages=195–233}} | name=TrumpMakesClaimsOfElectionFraud}} వైటు హౌసు ఫెడరలు ఏజెన్సీలను సహకరించవద్దని ఆదేశించడంతో బైడెను పరివర్తన అనేక వారాల పాటు ఆలస్యం అయింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Rein | first1=Lisa | last2=Viser | first2=Matt | last3=Greg | last4=Dawsey | first4=Josh | date=నవంబరు 9, 2020 | title=వైట్ హౌస్, ఉద్రిక్తతలు పెరుగుతున్నాయి, బైడెన్ పరివర్తన బృందాన్ని తిప్పికొట్టాలని ఏజెన్సీలను ఆదేశించింది | work=[[ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్]] | url=https://www.washingtonpost.com/politics/trump-transition-agencies-biden/2020/11/09/ad9f2ba2-22b7-11eb-952e-0c475972cfc0_story.html | access-date=జనవరి 4, 2023 | issn=0190-8286 | archive-date=నవంబరు 14, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201114063503/https://www.washingtonpost.com/politics/trump-transition-agencies-biden/2020/11/09/ad9f2ba2-22b7-11eb-952e-0c475972cfc0_story.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; నవంబరు‌లో 23 జనరలు సర్వీసెసు అడ్మినిస్ట్రేటరు ఎమిలీ డబ్ల్యూ. మర్ఫీ 2020 ఎన్నికలలో బైడెను‌ను స్పష్టమైన విజేతగా అధికారికంగా గుర్తించారు. బైడెను పరిపాలనకు పరివర్తన ప్రక్రియ ప్రారంభానికి అధికారం ఇచ్చారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | publisher=[[CNN]] | url=https://www.cnn.com/2020/11/23/politics/transition-biden-gsa-begin/index.html | title=First on CNN: పరివర్తన అధికారికంగా ప్రారంభం కావచ్చని GSA బైడెన్‌కు చెబుతోంది | first1=Kristen | last1=Holmes | first2=Jeremy | last2=Herb | date=November 23, 2020 | access-date=November 23, 2020 | archive-date=November 23, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201123232709/https://www.cnn.com/2020/11/23/politics/transition-biden-gsa-begin/index.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ఫలితంగా వచ్చిన చాలా వ్యాజ్యాలను అనేక కోర్టులు కొట్టివేసినా లేదా వ్యతిరేకంగా తీర్పు ఇచ్చినా{{Efn|బహుళ సూచనలకు ఆపాదించబడ్డాయి:&lt;ref name=JackSmithReportVol1 /&gt;{{Rp | pages=5–6}}&lt;ref name=JanuarySixFinalReport /&gt;{{Rp | pages=210–213}}&lt;ref&gt;{{Cite news| last1=Cummings | first1=William | last2=Garrison | first2=Joy | last3=Sergent | first3=Jim | date=January 6, 2021 | title=సంఖ్యల ప్రకారం: ఎన్నికలను తిప్పికొట్టడానికి అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ చేసిన విఫల ప్రయత్నాలు | url=https://www.usatoday.com/in-depth/news/politics/elections/2021/01/06/trumps-failed-efforts-overturn-election-numbers/4130307001/ | url-status=dead| archive-url=https://archive.today/20220120073536/https://www.usatoday.com/in-depth/news/politics/elections/2021/01/06/trumps-failed-efforts-overturn-election-numbers/4130307001/ | archive-date=జనవరి 20, 2022 | access-date=మార్చి 9, 2025 | work=[[USA Today]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| last1=Shamsian | first1=Jacob | last2=Sheth | first2=Sonam | date=February 22, 2021 | title=ట్రంప్, రిపబ్లికన్ అధికారులు ఎన్నికల రోజు నుండి దాఖలు చేసిన కనీసం 42 వ్యాజ్యాలలో సున్నా గెలిచారు. | url=https://www.businessinsider.com/trump-campaign-lawsuits-election-results-2020-11 | url-status=live| archive-url=https://archive.today/20250309062112/https://web.archive.org/web/20210222224245/https://www.businessinsider.com/trump-campaign-lawsuits-election-results-2020-11 | archive-date=మార్చి 9, 2025 | access-date=మార్చి 9, 2025 | work=[[Business Insider]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Barnes | first=Daniel | date=నవంబరు 2, 2024 | title=2020 ఎన్నికలకు ట్రంప్ సవాళ్లు కోర్టు గదిలో ఎలా బయటపడ్డాయి | url=https://www.nbcnews.com/politics/2024-election/trumps-challenges-2020-election-unfolded-courtroom-rcna175490 | url-status=live| archive-url=https://archive.today/20241103163133/https://www.nbcnews.com/politics/2024-election/trumps-challenges-2020-election-unfolded-courtroom-rcna175490 | archive-date=నవంబరు 3, 2024 | access-date=మార్చి 10, 2025 | publisher=[[NBC News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| last=Kovacs-Goodman | first=Jacob | date=మార్చి 10, 2021 | title=పోస్ట్-ఎలక్షన్ లిటిగేషన్ విశ్లేషణ, సారాంశాలు | url=https://web.mit.edu/healthyelections/www/sites/default/files/2021-06/Post-Election_Litigation_Analysis.pdf | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20221017143427/https://web.mit.edu/healthyelections/www/sites/default/files/2021-06/Post-Election_Litigation_Analysis.pdf | archive-date=అక్టోబరు 17, 2022 | access-date=మార్చి 10, 2025 | publisher=Stanford-MIT హెల్తీ ఎలక్షన్స్ ప్రాజెక్ట్}}&lt;/ref&gt;{{Rp|pages=4, 10–14}}&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last=Wheeler | first=Russell | date=నవంబరు 30, 2021 | title=2020 ఎన్నికలను అంతం చేయడానికి ట్రంప్ న్యాయ ప్రచారం: వైఫల్యం, కానీ వైప్-అవుట్ కాదు | url=https://www.brookings.edu/articles/trumps-judicial-campaign-to-upend-the-2020-election-a-failure-but-not-a-wipe-out/ | url-status=live| archive-url=https://archive.today/20250310063550/https://web.archive.org/web/20230729234453/https://www.brookings.edu/articles/trumps-judicial-campaign-to-upend-the-2020-election-a-failure-but-not-a-wipe-out/ | archive-date=మార్చి 10, 2025 | access-date=మార్చి 10, 2025 | publisher=[[Brookings Institution]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine | last=Durkee | first=Alison | date=మార్చి 8, 2021 | title=సుప్రీం కోర్టు ట్రంప్ ఎన్నికల కేసును కొట్టివేసింది | url=https://www.forbes.com/sites/alisondurkee/2021/03/08/supreme-court-kills-last-trump-election-lawsuit/ | url-status=live| archive-url=https://archive.today/20250310063338/https://web.archive.org/web/20210309115552/https://www.forbes.com/sites/forbes-personal-shopper/2021/03/08/best-ssds/?sh=4aca098f1533 | archive-date=మార్చి 10, 2025 | access-date=మార్చి 10, 2025 | magazine=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;|name=CourtsDismissClaimsOfElectionFraud}} అయినప్పటికీ ట్రంపు కుట్ర&lt;ref name=&quot;JackSmithReportVol1&quot;&gt;{{Cite web| last=Smith | first=Jack | author-link=Jack Smith (lawyer) | date=జనవరి 7, 2025 | title=28 C.F.R. కింద ప్రత్యేక న్యాయవాది యొక్క తుది నివేదిక § 600.8 | url=https://www.justice.gov/storage/Report-of-Special-Counsel-Smith-Volume-1-January-2025.pdf | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20250114061624/https://www.justice.gov/storage/Report-of-Special-Counsel-Smith-Volume-1-January-2025.pdf | archive-date=జనవరి 14, 2025 | access-date=ఫిబ్రవరి 20, 2025 | publisher=[[యునైటెడ్ స్టేట్స్ డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ జస్టిస్]]}}&lt;/ref&gt;{{Rp|pages=33–53}} తన ప్రచారం బృందంతో సమర్పణ అనేక రాష్ట్రాలలో పత్రాలు (ఇవన్నీ బిడెను గెలిచినవి) అధ్యక్షుడు ట్రంపు, ఉపాధ్యక్షుడు మైక్ పెన్సు లకు చట్టబద్ధమైన ఎన్నికల ఓట్లు, తప్పుడుగా పేర్కొనడం.{{Efn|బహుళ సూచనలకు ఆపాదించబడింది:&lt;ref name=JackSmithReportVol1 /&gt;{{Rp | pages=11–16}}&lt;ref name=JanuarySixFinalReport&gt;{{Cite web| date=December 22, 2022 | title=యునైటెడ్ స్టేట్స్ కాపిటల్‌పై జనవరి 6న జరిగిన దాడిని పరిశోధించడానికి సెలెక్ట్ కమిటీ తుది నివేదిక | url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/GPO-J6-REPORT/pdf/GPO-J6-REPORT.pdf | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20221223203001/https://www.govinfo.gov/content/pkg/GPO-J6-REPORT/pdf/GPO-J6-REPORT.pdf | archive-date=డిసెంబరు 23, 2022 | access-date=మార్చి 3, 2025 | publisher=[[GovInfo]]}}&lt;/ref&gt;{{Rp|pages=341–359}}&lt;ref name=&quot;Breuninger_6/22/2022&quot;&gt;{{Cite news| last=Breuninger | first=Kevin | date=June 22, 2022 | title=ట్రంప్ నకిలీ ఎలక్టర్లను వ్యవస్థాపించే ప్రణాళికలో ప్రత్యక్ష పాత్ర పోషించాడు. జనవరి 6న జరిగిన నాల్గవ విచారణ నుండి కీలక విషయాలు | url=https://www.cnbc.com/2022/06/22/jan-6-probe-takeaways-trump-had-a-direct-role-in-plan-to-install-fake-electors.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20220622151510/https://www.cnbc.com/2022/06/22/jan-6-probe-takeaways-trump-had-a-direct-role-in-plan-to-install-fake-electors.html | archive-date=June 22, 2022 | access-date=July 29, 2022 | agency=[[CNBC]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine | first=Daniel | last=విల్లారియల్ | date=డిసెంబరు 15, 2020 | title=మిచిగాన్ రిపబ్లికన్లు కాపిటల్‌కు నకిలీ ఎలక్టోరల్ ఓట్లను సమర్పించడానికి ప్రయత్నించారు | url=https://www.newsweek.com/michigan-republicans-tried-submit-fake-electoral-votes-capitol-1555028 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20201215235518/https://www.newsweek.com/michigan-republicans-tried-submit-fake-electoral-votes-capitol-1555028 | archive-date=డిసెంబరు 15, 2020 | access-date=జనవరి 26, 2025 | magazine=[[Newsweek]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last1=Costa | first1=Robert | author-link1=రాబర్ట్ కోస్టా (జర్నలిస్ట్) | last2=వాట్సన్ | first2=కాథరిన్ | date=ఆగస్టు 9, 2023 | title=ట్రంప్ నేరారోపణలో ఉదహరించబడిన కొత్తగా ఆవిష్కరించబడిన మెమో వివరణాత్మక తప్పుడు ఓటర్ల పథకం | url=https://www.cbsnews.com/news/fraudulent-electors-memo-kenneth-chesebro-trump-indictment/ | url-status=live| archive-url=https://archive.today/20250310081414/https://web.archive.org/web/20230810043122/https://www.cbsnews.com/news/fraudulent-electors-memo-kenneth-chesebro-trump-indictment/ | archive-date=మార్చి 10, 2025 | access-date=మార్చి 10, 2025 | publisher=[[CBS News]]}}&lt;/ref&gt;|name=TrumpFakeElectors}} ఈ పత్రాలను సమర్పించిన తర్వాత ట్రంపు ప్రచారం యునైటెడు స్టేట్సు సెనేటు అధ్యక్ష పదవి, సెనేటు అధ్యక్షుడు పెన్సు లేదా అధ్యక్షుడు ప్రో టెంపోరు చక్ గ్రాస్లీ, యునైటెడు స్టేట్సు ఎలక్టోరలు 2021 జనవరి 6 ఓట్ల లెక్కింపు సెషను సమయంలో ఎలక్టార్లు; ట్రంపు ప్రచారం తప్పుడు పత్రాలను సమర్పించిన అనేక రాష్ట్రాల నుండి అన్ని ఓటర్లను ప్రిసైడింగు అధికారి తిరస్కరిస్తాడు. దీని వలన ట్రంపు‌కు 232 ఓట్లు, బైడెను‌కు 222 ఓట్లు మిగిలిపోతాయి. తద్వారా ఎన్నికల ఫలితాలను తారుమారు చేయడం ట్రంపు‌కు అనుకూలంగా ఉంటాయి.{{Efn|Attributed to multiple references:&lt;ref name=JackSmithReportVol1 /&gt;{{Rp|pages=20–22}}&lt;ref name=JanuarySixFinalReport /&gt;{{Rp|pages=343–346, 441–461}}&lt;ref name=&quot;NYT-20230808&quot;&gt;{{#invoke:cite|news|last1=Haberman |first1=Maggie |last2=Savage |first2=Charlie |last3=Broadwater |first3=Luke |date=August 8, 2023 |title=Previously Secret Memo Laid Out Strategy for Trump to Overturn Biden's Win - The House Jan. 6 committee's investigation did not uncover the memo, whose existence first came to light in last week's indictment. |url=https://www.nytimes.com/2023/08/08/us/politics/trump-indictment-fake-electors-memo.html |access-date=August 10, 2023 |newspaper=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Chesebro |first=Kenneth |author-link=Kenneth Chesebro |date=December 13, 2020 |title=Brief notes on 'President of the Senate' strategy |url=https://www.politico.com/f/?id=00000189-db0d-d1b8-adff-fb4f5ae70000 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810095224/https://www.politico.com/f/?id=00000189-db0d-d1b8-adff-fb4f5ae70000 |archive-date=August 10, 2023 |access-date=September 29, 2023 |newspaper=Politico}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Eastman |first=John |author-link=John Eastman |date=January 3, 2021 |title=John Eastman's second memo on 'January 6 scenario' |url=https://www.washingtonpost.com/context/john-eastman-s-second-memo-on-january-6-scenario/b3fd2b0a-f931-4e0c-8bac-c82f13c2dd6f/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109134450/https://www.washingtonpost.com/context/john-eastman-s-second-memo-on-january-6-scenario/b3fd2b0a-f931-4e0c-8bac-c82f13c2dd6f/ |archive-date=November 9, 2022 |access-date=July 3, 2024 |newspaper=[[The Washington Post]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Legare |first=Robert |date=June 3, 2022 |title=Email to Giuliani reveals plan to keep Trump in office on Jan. 6, court records show |url=https://www.cbsnews.com/news/trump-news-giuliani-kenneth-chesebro-email-plan-january-6/ |access-date=March 10, 2025 |publisher=[[CBS News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Steck |first1=Em |last2=Kaczynski |first2=Andrew |author-link2=Andrew Kaczynski |last3=Cohen |first3=Marshall |last4=Gordon |first4=Allison |date=February 26, 2024 |title=Exclusive: Key figure in fake electors plot concealed damning posts on secret Twitter account from investigators |url=https://edition.cnn.com/2024/02/26/politics/kenneth-chesebro-secret-twitter-account-kfile/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240226211441/https://edition.cnn.com/2024/02/26/politics/kenneth-chesebro-secret-twitter-account-kfile/index.html |archive-date=February 26, 2024 |access-date=March 10, 2025 |publisher=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|date=February 1, 2022 |title=Vice president doesn't have power to 'change the outcome' of elections |url=https://apnews.com/article/fact-checking-275776015398 |access-date=March 10, 2025 |publisher=[[Associated Press]]}}&lt;/ref&gt;|name=UnilateralRejectionOfElectors}}{{Efn|Attributed to multiple references:&lt;ref name=JackSmithReportVol1 /&gt;{{Rp|pages=20–24}}&lt;ref name=JanuarySixFinalReport /&gt;{{Rp|pages=461–462}}&lt;ref name=&quot;Showdown&quot;&gt;{{cite news|last1=Swan |first1=Betsy Woodruff |last2=Cheney |first2=Kyle |date=March 30, 2022 |title=Inside Pence-world's preparation for a Jan. 6 legal showdown |url=https://www.politico.com/news/2022/03/30/pence-jan-6-legal-showdown-00021864 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331010734/https://www.politico.com/news/2022/03/30/pence-jan-6-legal-showdown-00021864 |archive-date=March 31, 2022 |access-date=June 10, 2022 |newspaper=[[Politico]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Glantz |first1=Aaron |date=January 6, 2021 |title=Read Pence's full letter saying he can't claim 'unilateral authority' to reject electoral votes |url=https://www.pbs.org/newshour/politics/read-pences-full-letter-saying-he-cant-claim-unilateral-authority-to-reject-electoral-votes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210106190245/https://www.pbs.org/newshour/politics/read-pences-full-letter-saying-he-cant-claim-unilateral-authority-to-reject-electoral-votes |archive-date=January 6, 2021 |access-date=January 8, 2021 |work=[[PBS NewsHour]] |agency=[[Associated Press]]}}&lt;/ref&gt;|name=PenceRefusesToRejectElectors}}&lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Kimble|first=Lindsay|date=January 6, 2021|title=Joe Biden Calls on Donald Trump to 'Step Up' amid Chaos Led by 'Extremists' at Capitol|url=https://people.com/politics/biden-speaks-capitol-riots/|magazine=[[People (magazine)|People]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126224534/https://people.com/politics/biden-speaks-capitol-riots/|archive-date=January 26, 2021|access-date=February 9, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:cite|news|first1=Will |last1=Weissert |first2=Darlene |last2=Superville |url=https://apnews.com/article/joe-biden-us-capitol-c68378d16055c53e3942da66e968ea6b |title=Biden urges restoring decency after 'assault' on democracy |publisher=[[Associated Press]] |date=January 7, 2021 |access-date=February 9, 2021 |archive-date=January 29, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129142525/https://apnews.com/article/joe-biden-us-capitol-c68378d16055c53e3942da66e968ea6b |url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2021/01/06/congress-count-electoral-college-votes-biden-win/6556555002/|title=Pence confirms Biden as winner, officially ending electoral count after day of violence at Capitol|last1=King|first1=Ledyard|date=January 6, 2021|newspaper=[[USA Today]]|access-date=January 7, 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210107100543/https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2021/01/06/congress-count-electoral-college-votes-biden-win/6556555002/|archive-date=January 7, 2021|last2=Groppe|first2=Maureen|last3=Wu|first3=Nicholas|last4=Jansen|first4=Bart|last5=Subramanian|first5=Courtney|last6=Garrison|first6=Joey}}&lt;/ref&gt; పెన్స్ దానితో సహకరించడానికి నిరాకరించడంతో ఈ ప్రణాళిక విఫలమైంది.{{Efn|బహుళ సూచనలకు ఆపాదించబడింది:&lt;ref name=JackSmithReportVol1 /&gt;{{Rp | pages=20–24}}&lt;ref name=JanuarySixFinalReport /&gt;{{Rp | pages=461–462}}&lt;ref name=&quot;షోడౌన్&quot;&gt;{{Cite news| last1=స్వాన్ | first1=బెట్సీ వుడ్రఫ్ | last2=చెనీ | first2=కైల్ | date=మార్చి 30, 2022 | title=జనవరి 6న జరిగే చట్టపరమైన ఘర్షణకు పెన్స్-వరల్డ్ తయారీ లోపల | url=https://www.politico.com/news/2022/03/30/pence-jan-6-legal-showdown-00021864 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20220331010734/https://www.politico.com/news/2022/03/30/pence-jan-6-legal-showdown-00021864 | archive-date=మార్చి 31, 2022 | access-date=జూన్ 10, 2022 | work=[[Politico]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last1=Glantz | first1=Aaron | date=జనవరి 6, 2021 | title=ఎన్నికల ఓట్లను తిరస్కరించడానికి 'ఏకపక్ష అధికారం' క్లెయిమ్ చేయలేనని పెన్స్ రాసిన పూర్తి లేఖను చదవండి | url=https://www.pbs.org/newshour/politics/read-pences-full-letter-saying-he-cant-claim-unilateral-authority-to-reject-electoral-votes | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20210106190245/https://www.pbs.org/newshour/politics/read-pences-full-letter-saying-he-cant-claim-unilateral-authority-to-reject-electoral-votes | archive-date=జనవరి 6, 2021 | access-date=జనవరి 8, 2021 | work=[[PBS NewsHour]] | agency=[[Associated Press]]}}&lt;/ref&gt;|name=PenceRefusesToRejectElectors}} అయితే ట్రంపు జనవరి 6న తన మద్దతుదారులను కాపిటలుకు మార్చి చేయాలని కోరారు. అయితే ఎన్నికల ఓట్లను లెక్కించడానికి, బైడెను విజయాన్ని అధికారికంగా ప్రకటించడానికి కాంగ్రెసు ఉమ్మడి సమావేశం అక్కడ సమావేశమైంది. ఆ తర్వాత వందల మంది భవనంపైకి చొరబడి కౌంటింగు‌ను అంతరాయం కలిగించారు. దాడి సమయంలో బైడెను దేశాన్ని ఉద్దేశించి ప్రసంగిస్తూ, ఈ సంఘటనలను &quot;ఆధునిక కాలంలో మనం చూసిన వాటికి భిన్నంగా అపూర్వమైన దాడి&quot; అని పిలిచాడు.&lt;ref&gt;{{Cite magazine | url=https://people.com/politics/biden-speaks-capitol-riots/ | title=జో బైడెన్ కాపిటల్‌లో 'ఉగ్రవాదులు' నేతృత్వంలోని గందరగోళం మధ్య డోనాల్డ్ ట్రంప్ 'ముందుకు సాగాలని' పిలుపునిచ్చాడు | magazine=[[People (magazine) | People]] | first=Lindsay | last=Kimble | date=January 6, 2021 | access-date=February 9, 2021 | archive-date=January 26, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210126224534/https://people.com/politics/biden-speaks-capitol-riots/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | first1=Will | last1=Weissert | first2=Darlene | last2=Superville | url=https://apnews.com/article/joe-biden-us-capitol-c68378d16055c53e3942da66e968ea6b | title=ప్రజాస్వామ్యంపై 'దాడి' తర్వాత బిడెన్ మర్యాదను పునరుద్ధరించాలని కోరుతున్నాడు | publisher=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]] | date=జనవరి 7, 2021 | access-date=ఫిబ్రవరి 9, 2021 | archive-date=జనవరి 29, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210129142525/https://apnews.com/article/joe-biden-us-capitol-c68378d16055c53e3942da66e968ea6b | url-status=live}}&lt;/ref&gt; కాపిటలు క్లియరు అయిన తర్వాత కాంగ్రెసు అధికారికంగా ఎన్నికల ఫలితాలను లెక్కించింది. పెన్సు సెనేటు అధ్యక్షుడిగా తన పాత్రలో బిడెన, హారిసు‌లను విజేతలుగా ప్రకటించింది.ట్రంప్ బహిరంగంగా తాను రెండవసారి పదవిలో ఉండనని అంగీకరించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2021/01/06/congress-count-electoral-college-votes-biden-win/6556555002/ | last1=King | first1=Ledyard | last2=Groppe | first2=Maureen | last3=Wu | first3=నికోలస్ | last4=జాన్సెన్ | first4=బార్ట్ | last5=సుబ్రమణియన్ | first5=కోర్ట్నీ | last6=గారిసన్ | first6=జోయ్ | title=పెన్స్ బైడెన్‌ను విజేతగా నిర్ధారించారు, కాపిటల్‌లో హింసాత్మక రోజు తర్వాత అధికారికంగా ఎన్నికల గణనను ముగించారు | work=[[USA Today]] | access-date=జనవరి 7, 2021 | date=జనవరి 6, 2021 | url-status=live| archive-date=జనవరి 7, 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210107100543/https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2021/01/06/congress-count-electoral-college-votes-biden-win/6556555002/}}&lt;/ref&gt; జనవరి 7న ట్రంపు బిడెను పేరును ప్రస్తావించకుండా రాబోయే పరిపాలనను అంగీకరించారు.&lt;ref&gt;*{{Cite news| date=January 21, 2021 | title=కార్యనిర్వాహక ఆదేశాలతో ట్రంప్ విధానాలను తిప్పికొట్టడానికి బిడెన్ పని చేయనున్నారు | url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-55738746 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20210210190233/https://www.bbc.com/news/world-us-canada-55738746 | archive-date=ఫిబ్రవరి 10, 2021 | access-date=జనవరి 21, 2021 | publisher=[[BBC News]]}}
*{{Cite news| last1=Liptak | first1=Kevin | last2=Stracqualursi | first2=Veronica | last3=Malloy | first3=Allie | date=జనవరి 7, 2021 | title=జనవరి 7, 2021 | url=https://www.cnn.com/2021/01/07/politics/trump-biden-us-capitol-electoral-college-insurrection/index.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20210107095401/https://www.cnn.com/2021/01/07/politics/trump-biden-us-capitol-electoral-college-insurrection/index.html | archive-date=జనవరి 7, 2021 | access-date=జనవరి 7, 2021 | publisher=[[CNN]]}}
*{{Cite news| last1=Miller | first1=Zeke | last2=Colvin | first2=Jill | date=జనవరి 8, 2021 | title=హింసను క్షమించిన తర్వాత, బిడెన్ పరివర్తనను ట్రంప్ అంగీకరించారు | url=https://apnews.com/article/donald-trump-orderly-transition-f03215c31a400f815a8f62960a430063 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20210107202934/https://apnews.com/article/donald-trump-orderly-transition-f03215c31a400f815a8f62960a430063 | archive-date=జనవరి 7, 2021 | access-date=జనవరి 9, 2021 | publisher=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]]}}&lt;/ref&gt;

== అధ్యక్ష పదవి (2021–2025) ==
=== ప్రారంభోత్సవం ===
[[File:Biden oath of office.jpg|thumb|2021 జనవరి 20న ది కాపిటలులో జాన్ రాబర్ట్సు పదవీ ప్రమాణం చేయించిన బిడెన్.|alt=బిడెన్ తన కుడి చేతిని పైకెత్తిన ఫోటో, తన ఎడమ చేతిని మందపాటి బైబిల్‌పై ఉంచారు]]
2021 జనవరి 20న యునైటెడు స్టేట్సు 46వ అధ్యక్షుడిగా బిడెను పదవీ బాధ్యతలు స్వీకరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Baker | first=Peter | date=January 20, 2021 | title=బిడెన్ సంక్షోభాల పర్యంతం మధ్య 46వ అధ్యక్షుడిగా పదవీ బాధ్యతలు స్వీకరించారు | url=https://www.nytimes.com/2021/01/20/us/politics/biden-president.html | access-date=మే 11, 2024 | work=ది న్యూయార్క్ టైమ్స్ | issn=0362-4331 | archive-date=జనవరి 20, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210120165158/https://www.nytimes.com/2021/01/20/us/politics/biden-president.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;hunnicutt2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-biden-inauguration/assuming-u-s-presidency-biden-tells-divided-nation-democracy-has-prevailed-idUSKBN29P0HG|title=Taking helm of divided nation, U.S. President Biden calls for end to 'uncivil war'|last1=Hunnicutt|first1=Trevor|date=January 20, 2021|access-date=January 20, 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120171341/https://www.reuters.com/article/us-usa-biden-inauguration/assuming-u-s-presidency-biden-tells-divided-nation-democracy-has-prevailed-idUSKBN29P0HG|archive-date=January 20, 2021|publisher=[[Reuters]]|last2=Zengerle|first2=Patricia|last3=Renshaw|first3=Jarrett}}&lt;/ref&gt;78 సంవత్సరాల వయసులో అప్పటి వరకు పదవీ బాధ్యతలు స్వీకరించిన అతి పెద్ద వ్యక్తి ఆయన.{{efn|డోనాల్డ్ ట్రంప్ 2025లో ఈ రికార్డును అధిగమించారు. ఆ సమయంలో ఆయన వయస్సు 78 సంవత్సరాలు అయినప్పటికీ, ఆయన బిడెన్ కంటే ఐదు నెలల 6 రోజులు పెద్దవాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Diaz | first=Johny | date=January 20, 2025 | title=ట్రంప్ మళ్ళీ ప్రమాణ స్వీకారం చేసిన అతి పెద్ద అధ్యక్షుడు | url=https://www.nytimes.com/2025/01/20/us/politics/donald-trump-age-oldest-presidents.html | archive-url=https://archive.today/20250120184207/https://www.nytimes.com/2025/01/20/us/politics/donald-trump-age-oldest-presidents.html | archive-date=జనవరి 20, 2025 | access-date=నవంబరు 8, 2025 | work=The New York Times | issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref name=&quot;hunnicutt&quot;&gt;{{Cite news| url=https://www.reuters.com/article/us-usa-biden-inauguration/assuming-u-s-presidency-biden-tells-divided-nation-democracy-has-prevailed-idUSKBN29P0HG | title=విభజిత దేశానికి సారథ్యం వహిస్తున్న అమెరికా అధ్యక్షుడు బైడెన్ 'అనాగరిక యుద్ధాన్ని' ముగించాలని పిలుపునిచ్చారు | date=జనవరి 20, 2021 | last1=హన్నికట్ | first1=ట్రెవర్ | last2=జెంగెర్లే | first2=పాట్రిసియా | first3=జారెట్ | publisher=[[రాయిటర్స్]] | access-date=జనవరి 20, 2021 | archive-date=జనవరి 20, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210120171341/https://www.reuters.com/article/us-usa-biden-inauguration/assuming-u-s-presidency-biden-tells-divided-nation-democracy-has-prevailed-idUSKBN29P0HG | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Zak | first=Dan | date=జనవరి 12, 2021 | title=78 ఏళ్ల జో బైడెన్ అమెరికన్ జెరోంటోక్రసీకి నాయకత్వం వహిస్తాడు | url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/joe-biden-age-oldest-president/2021/01/12/91353560-49fe-11eb-839a-cf4ba7b7c48c_story.html | access-date=మే 11, 2024 | work=ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్ | issn=0190-8286 | archive-date=ఫిబ్రవరి 2, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210202203055/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/joe-biden-age-oldest-president/2021/01/12/91353560-49fe-11eb-839a-cf4ba7b7c48c_story.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; బైడెను [[జాన్ ఎఫ్ కెనడి]] తర్వాత రెండవ కాథలిక్కు అమెరికా అధ్యక్షుడు&lt;ref&gt;{{Cite news| date=జనవరి 19, 2021 | title=JFK తర్వాత, అమెరికా చరిత్రలో రెండవ కాథలిక్ అధ్యక్షుడిగా బిడెన్ | url=https://www.nbcnews.com/now/video/biden-to-become-the-second-catholic-president-in-u-s-history-after-jfk-99673157918 | access-date=జనవరి 20, 2021 | publisher=[[NBC News]] | archive-date=జనవరి 19, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210119212606/https://www.nbcnews.com/now/video/biden-to-become-the-second-catholic-president-in-u-s-history-after-jfk-99673157918 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| last=Sandstrom | first=Aleksandra | date=January 20, 2021 | title=Biden రెండవ కాథలిక్ అధ్యక్షుడు మాత్రమే, కానీ దాదాపు అందరూ క్రైస్తవులు | url=https://www.pewresearch.org/short-reads/2021/01/20/biden-only-second-catholic-president-but-nearly-all-have-been-christians-2/ | access-date=మే 11, 2024 | publisher=Pew Research Center}}&lt;/ref&gt;, [[డెలావేర్]] రాష్ట్రం నుండి ఎన్నికైన మొదటి అధ్యక్షుడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last1=Cormier | first1=Ryan | last2=Talorico | first2=Patricia | date=నవంబరు 7, 2020 | title=డెలావేర్ చరిత్ర సృష్టించబడింది: జోలో మొదటి రాష్ట్రం దాని మొదటి అధ్యక్షుడిని పొందింది బిడెన్ | url=https://www.delawareonline.com/story/news/politics/2020/11/07/one-us-delaware-pride-soars-biden-makes-history/6121243002/ | access-date=జనవరి 20, 2021 | work=[[ది న్యూస్ జర్నల్]] | archive-date=నవంబరు 8, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201108021346/https://www.delawareonline.com/story/news/politics/2020/11/07/one-us-delaware-pride-soars-biden-makes-history/6121243002/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[జార్జి బుష్]] తర్వాత ఉపాధ్యక్షుడు, అధ్యక్షుడుగా పనిచేసిన మొదటి వ్యక్తి కూడా.,&lt;ref&gt;{{Cite web| last=Kiger | first=Patrick J. | date=July 10, 2024 | title=అధ్యక్షుడిగా మారిన US ఉపాధ్యక్షులు | url=https://www.history.com/articles/american-vice-presidents-who-became-president | access-date=March 23, 2025 | publisher=History Channel}}&lt;/ref&gt; సైలెంటు జనరేషను నుండి ఇప్పటివరకు ఉన్న ఏకైక అధ్యక్షుడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.ft.com/content/b66a24e4-5eea-11ea-b0ab-339c2307bcd4 | date=March 6, 2020 | access-date=August 26, 2021 | title=చివరికి, నిశ్శబ్ద తరం యొక్క గంట వచ్చింది | work=[[ఆర్థిక టైమ్స్]] | archive-date=జనవరి 26, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210126034429/https://www.ft.com/content/b66a24e4-5eea-11ea-b0ab-339c2307bcd4 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| date=జనవరి 23, 2021 | title=78 ఏళ్ల వయసులో, అతి పెద్ద వయసు అధ్యక్షుడిగా, బిడెన్ ప్రపంచం మారుతుందని చూస్తున్నాడు | url=https://apnews.com/article/biden-inauguration-joe-biden-race-and-ethnicity-ronald-reagan-pennsylvania-48d1659d4469999be87fbd87d560a52c | access-date=మే 11, 2024 | publisher=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]]}}&lt;/ref&gt; కోవిడ్-19 జాగ్రత్తలు జనవరి 6 యునైటెడు స్టేట్సు కాపిటలు దాడి కారణంగా భారీగా పెరిగిన భద్రతా చర్యల కారణంగా బైడెను ప్రారంభోత్సవం &quot;మునుపటి ఏ ప్రారంభోత్సవంలా కాకుండా నిశ్శబ్దంగా జరిగింది&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.ndtv.com/world-news/why-joe-biden-swearing-in-will-be-muted-affair-unlike-previous-inaugurations-2353966 | title=ముసుగు వేసిన జనసమూహం, ట్రంప్ లేరు: బైడెన్ ప్రారంభోత్సవం ఎందుకు మరెవరిలా ఉండదు | date=జనవరి 18, 2021 | agency=[[Agence France-Presse]] | publisher=[[NDTV]] | access-date=June 21, 2021}}&lt;/ref&gt;

=== మొదటి 100 రోజులు ===
అధ్యక్షుడిగా తన మొదటి రెండు రోజులలో బైడెను 17{{nbsp}}కార్యనిర్వాహక ఉత్తర్వుల మీద సంతకం చేశారు. ఆయన మూడవ రోజు నాటికి పారిసు వాతావరణ ఒప్పందంలో తిరిగి చేరడం, మెక్సికో సరిహద్దు వద్ద జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితిని ముగించడం ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థలో తిరిగి చేరమని ప్రభుత్వాన్ని ఆదేశించడం, ఫెడరలు ఆస్తి మీద ఫేసు మాస్కు అవసరాలు. యునైటెడు స్టేట్సు‌లో ఆకలిని ఎదుర్కోవడానికి చర్యలు,{{efn|బహుళ వనరులకు ఆపాదించబడింది:&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | first1=Ricardo | last1=Alonso-Zaldivar | first2=Ellen | last2=Knickmeyer | first3=Ben | last3=Fox | first4=Elliot | last4=Spagat | first5=Matt | last5=Lee | first6=Josh | last6=Boak | date=జనవరి 20, 2021 | title=బిడెన్ యొక్క మొదటి చర్య: మహమ్మారి, వాతావరణం, వలసలపై ఆదేశాలు | url=https://apnews.com/article/joe-biden-executive-orders-b5b409da08e42414b9a12e2c67ee2df6 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20210120230130/https://apnews.com/article/joe-biden-executive-orders-b5b409da08e42414b9a12e2c67ee2df6 | archive-date=జనవరి 20, 2021 | access-date=జనవరి 21, 2021 | publisher=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last=ఎరిక్సన్ | first=Bo | date=జనవరి 20, 2021 | title=బిడెన్ COVID, వాతావరణ మార్పు, వలసలు, మరిన్నింటిపై కార్యనిర్వాహక చర్యలపై సంతకం చేసింది | url=https://www.cbsnews.com/news/biden-executive-orders-watch-live-stream-today-2021-01-20/ | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20210120233631/https://www.cbsnews.com/news/biden-executive-orders-watch-live-stream-today-2021-01-20/ | archive-date=జనవరి 20, 2021 | access-date=జనవరి 21, 2021 | publisher=[[CBS News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=జనవరి 22, 2021 | title=జో బిడెన్ కార్యనిర్వాహక చర్య తీసుకుంటున్నారు రికార్డు వేగం | work=[[ది ఎకనామిస్ట్]] | url=https://www.economist.com/graphic-detail/2021/01/22/joe-biden-is-taking-executive-action-at-a-record-pace | url-status=live| access-date=జనవరి 23, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210124002448/https://www.economist.com/graphic-detail/2021/01/22/joe-biden-is-taking-executive-action-at-a-record-pace | archive-date=జనవరి 24, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Cassella | first=Megan | date=జనవరి 22, 2021 | title=బిడెన్ ఎగ్జిక్యూటివ్‌గా సంతకం చేశాడు ఆకలిని ఎదుర్కోవడం, కార్మికులను రక్షించడం లక్ష్యంగా ఆదేశాలు | url=https://www.politico.com/news/2021/01/22/biden-executive-orders-hunger-workers-461270 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20210122112210/https://www.politico.com/news/2021/01/22/biden-executive-orders-hunger-workers-461270 | archive-date=జనవరి 22, 2021 | access-date=జనవరి 23, 2021 | work=[[Politico]]}}&lt;/ref&gt;}} కీస్టోను ఎక్సుఎల్ పైప్‌లైను నిర్మాణానికి అనుమతులను రద్దు చేయడం.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last1=Allassan | first1=Fadel | first2=Ursula | last2=Perano | date=జనవరి 20, 2021 | title=కీస్టోన్ XL పైప్‌లైన్ అనుమతిని రద్దు చేయడానికి బిడెన్ ఎగ్జిక్యూటివ్ ఆర్డర్ జారీ చేస్తుంది | url=https://www.axios.com/biden-keystone-pipeline-9ffcedfb-42c1-4778-8183-27d858f0c966.html | work=[[Axios (వెబ్‌సైట్) | Axios]] | access-date=జనవరి 25, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Massie | first=Graeme | date=జనవరి 23, 2021 | title=కీస్టోన్‌ను రద్దు చేయాలన్న బిడెన్ ఆదేశంతో కెనడాకు చెందిన ట్రూడో 'నిరాశ చెందాడు' పైప్‌లైన్ | url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/trudeau-biden-keystone-xl-pipeline-b1791756.html | archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220609/https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/trudeau-biden-keystone-xl-pipeline-b1791756.html | archive-date=జూన్ 9, 2022 | url-access=subscription | url-status=live| work=[[ది ఇండిపెండెంట్]] | access-date=జనవరి 25, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Nickel | first1=Rod | last2=Volcovici | first2=Valerie | date=జనవరి 21, 2021 | title=కీస్టోన్ పైప్‌లైన్ రద్దు కావడంతో TC ఎనర్జీ ఉద్యోగాలను తగ్గిస్తుంది, కానీ మార్కెట్లు ముందుకు సాగడం ప్రారంభించాయి | publisher=[[Reuters]] | url=https://www.reuters.com/article/us-usa-biden-keystone-idUSKBN29Q1T8 | access-date=January 24, 2021}}&lt;/ref&gt;

[[File:Cabinet members of Joe Biden.jpg|thumb|తన క్యాబినెటుతో బిడెను, 2021 జూలై|alt=బైడెన్, హారిస్, క్యాబినెట్ సభ్యులు బయట నిలబడి ఉన్న గ్రూప్ ఫోటో]]

మార్చి 11న బైడెను అమెరికను రెస్క్యూ ప్లాన్ యాక్టు 2021 మీద సంతకం చేశాడు. ఇది $1.9 ట్రిలియను ఆర్థిక ఉద్దీపన, ఉపశమన ప్యాకేజీ, ఇది ఆర్థిక కోవిడు-19 మహమ్మారి ఆరోగ్య ప్రభావాల నుండి యునైటెడు స్టేట్సు కోలుకోవడానికి మద్దతు ఇవ్వడానికి ఆయన ప్రతిపాదించాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | date=మార్చి 11, 2021 | title=H.R.1319 – అమెరికన్ రెస్క్యూ ప్లాన్ యాక్ట్ 2021 | url=https://www.congress.gov/bill/117th-congress/house-bill/1319 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20210313014919/https://www.congress.gov/bill/117th-congress/house-bill/1319 | archive-date=మార్చి 13, 2021 | access-date=ఆగస్టు 27, 2021 | publisher=[[యునైటెడ్ స్టేట్స్ కాంగ్రెస్]]}}&lt;/ref&gt; ప్యాకేజీలో చాలా మంది అమెరికన్లకు ప్రత్యక్ష చెల్లింపులు, పెరిగిన నిరుద్యోగ ప్రయోజనాల పొడిగింపు, వ్యాక్సిను పంపిణీ, పాఠశాల పునఃప్రారంభాలకు నిధులు, ఆరోగ్య బీమా సబ్సిడీల విస్తరణలు, చైల్డు టాక్సు క్రెడిటు ఉన్నాయి. బిడెను ప్రారంభ ప్రతిపాదనలో ఫెడరలు కనీస వేతనం గంటకు $15కి పెంచడం ఉంది. కానీ సెనేటు పార్లమెంటేరియను బడ్జెట్టు సయోధ్య బిల్లును పెంచడం సెనేటు నియమాలను ఉల్లంఘించడమేనని నిర్ణయించిన తర్వాత, డెమొక్రాట్లు దానిని తొలగించారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Luhby | first1=Tami | last2=Lobosco | first2=Katie | date=January 14, 2021 | title=బిడెన్ యొక్క $1.9 ట్రిలియన్ల ఆర్థిక రక్షణ ప్యాకేజీలో ఏముందో ఇక్కడ ఉంది | publisher=[[CNN]] | url=https://www.cnn.com/2021/01/14/politics/biden-economic-rescue-package-coronavirus-stimulus/index.html | url-status=live| access-date=January 16, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210218023132/https://www.cnn.com/2021/01/14/politics/biden-economic-rescue-package-coronavirus-stimulus/index.html | archive-date=February 18, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Tankersley | first1=Jim | last2=Crowley | first2=Michael | date=జనవరి 14, 2021 | title=బైడెన్ $1.9 ట్రిలియన్ల 'అమెరికన్ రెస్క్యూ ప్లాన్' యొక్క ముఖ్యాంశాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి. | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | url=https://www.nytimes.com/2021/01/14/us/biden-american-rescue-plan.html | url-access=limited | access-date=జనవరి 16, 2021 | archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/01/14/us/biden-american-rescue-plan.html | archive-date=డిసెంబరు 28, 2021 | issn=0362-4331}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Kaplan | first1=థామస్ | date=మార్చి 7, 2021 | title=స్టిమ్యులస్ బిల్లులో ఏముంది? $1.9 ట్రిలియన్ ఎక్కడికి వెళుతుందో తెలుసుకోవడానికి ఒక గైడ్ | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | url=https://www.nytimes.com/2021/03/07/us/politics/whats-in-the-stimulus-bill.html | url-access=limited | access-date=మార్చి 13, 2021 | archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/03/07/us/politics/whats-in-the-stimulus-bill.html | archive-date=డిసెంబరు 28, 2021}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;

మార్చిలో కూడా మెక్సికో నుండి యుఎస్‌లోకి ప్రవేశించే వలసదారుల సంఖ్య పెరుగుదల మధ్య, ట్రంపు పరిపాలన త్వరిత బహిష్కరణల కోసం టైటిలు 42 విధానాన్ని కొనసాగించడాన్ని ప్రస్తావిస్తూ, వలస వచ్చిన పెద్దలను &quot;తిరిగి పంపబడుతున్నారని&quot; బిడెన్ అన్నారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=March 17, 2021 | title=బిడెన్ పరిపాలన వలసల మధ్య వలసలపై ఒత్తిడిని ఎదుర్కొంటుంది | publisher=[[Al Jazeera Arabic | Al Jazeera]] | url=https://www.aljazeera.com/news/2021/3/17/biden-administration-faces-pressure-on-immigration-amid-surge | url-status=live| access-date=March 20, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210319221757/https://www.aljazeera.com/news/2021/3/17/biden-administration-faces-pressure-on-immigration-amid-surge | archive-date=March 19, 2021}}&lt;/ref&gt; తన పరిపాలన తోడు లేని వలస పిల్లలను బహిష్కరించబోమని ఆయన గతంలో ప్రకటించారు; అటువంటి పిల్లల రాకపోకల పెరుగుదల వారికి ఆశ్రయం కల్పించడానికి ఉద్దేశించిన సౌకర్యాల సామర్థ్యాన్ని మించిపోయింది. దీనితో మార్చిలో బైడెను పరిపాలన ఫెడరల్ ఎమర్జెన్సీ మేనేజు‌మెంటు ఏజెన్సీ సహాయం కోసం ఆదేశించింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Miroff | first1=Nick | date=March 13, 2021 | title=బైడెన్ రికార్డు సంఖ్యలో సరిహద్దు దాటుతున్న టీనేజర్లు, పిల్లల సంరక్షణ కోసం FEMAను అమలు చేస్తుంది | url=https://www.washingtonpost.com/national/fema-border-unaccompanied-minors/2021/03/13/738366a4-8455-11eb-bb5a-ad9a91faa4ef_story.html | work=[[The Washington Post]] | access-date=March 23, 2021}}&lt;/ref&gt;

ఏప్రిల్ 14న ఆఫ్ఘనిస్తాను‌లో యుద్ధం నుండి యునైటెడు స్టేట్సు 2020–2021 యుఎస్ దళాల ఉపసంహరణ సెప్టెంబరు 11 వరకు ఆఫ్ఘనిస్తాను‌లో యుద్ధం నుండి అన్ని దళాల ఉపసంహరణను ఆలస్యం చేస్తుందని బిడెను ప్రకటించాడు. ఇది దాదాపు 20 సంవత్సరాల తర్వాత ఆఫ్ఘనిస్తాను‌లో ఆ దేశం ప్రత్యక్ష సైనిక ప్రమేయానికి ముగింపును సూచిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Sanger | first1=డేవిడ్ E. | last2=Shear | first2=Michael D. | date=April 14, 2021 | title=Biden, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ ఉపసంహరణను సెట్ చేస్తూ, 'ఇది శాశ్వత యుద్ధాన్ని ముగించే సమయం' అని చెప్పింది | url=https://www.nytimes.com/2021/04/14/us/politics/biden-afghanistan-troop-withdrawal.html | archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/04/14/us/politics/biden-afghanistan-troop-withdrawal.html | archive-date=December 28, 2021 | url-access=limited | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | issn=0362-4331 | access-date=April 23, 2021}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt; 2020 ఫిబ్రవరిలో ట్రంపు పరిపాలన 2021 మే 1 నాటికి యుఎస్ దళాలను పూర్తిగా ఉపసంహరించుకోవాలని తాలిబన్లతో ఒప్పందం చేసుకుంది.&lt;ref name=&quot;images&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=E. సాంగెర్ | first1=డేవిడ్ | date=ఆగస్టు 15, 2021 | title=బైడెన్ కోసం, అతను తప్పించుకోవాలనుకున్న ఓటమి చిత్రాలు | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | url=https://www.nytimes.com/2021/08/15/us/politics/afghanistan-biden.html | url-status=live| access-date=ఆగస్టు 16, 2021 | archive-url=https://archive.today/20210816031133/https://www.nytimes.com/2021/08/15/us/politics/afghanistan-biden.html | archive-date=ఆగస్టు 16, 2021}}&lt;/ref&gt; బైడెను నిర్ణయం మద్దతు ఉపశమనం నుండి అమెరికను లేకుండా ఆఫ్ఘను ప్రభుత్వం కూలిపోయే అవకాశం ఉందని వణుకు పుట్టించే వరకు అనేక రకాల ప్రతిచర్యలను ఏప్రిల్ 22–23న బైడెను ప్రభుత్వం ఎదుర్కొంది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last=Wadington | first=Katie | date=ఏప్రిల్ 14, 2021 | title=ఆఫ్ఘనిస్తాన్ ఉపసంహరణ కాపిటల్ హిల్‌లో బలమైన ప్రతిచర్యలకు దారితీస్తుంది, కొన్ని వింత పొత్తులు ఏర్పరుస్తాయి | url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2021/04/14/biden-afghanistan-withdrawal-plan-draws-strong-reaction-capitol-hill/7220926002/ | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20210422144959/https://www.usatoday.com/story/news/politics/2021/04/14/biden-afghanistan-withdrawal-plan-draws-strong-reaction-capitol-hill/7220926002/ | archive-date=ఏప్రిల్ 22, 2021 | access-date=ఏప్రిల్ 23, 2021 | work=[[USA Today]]}}&lt;/ref&gt;

=== దేశీయ విధానం ===
[[File:President Joe Biden speaking at the joint session of Congress (cropped).jpg|thumb| 2021 ఏప్రిల్ 28న ఉపాధ్యక్షురాలు [[కమల హారిస్]], హౌసు స్పీకరు, నాన్సీ పెలోసితో బిడెన్ కాంగ్రెసు ఉమ్మడి సమావేశంలో ప్రసంగం|alt=బిడెన్ కాంగ్రెసు‌కు ప్రసంగం చేస్తున్న ఫోటో, పెలో, హారిసు అతని వెనుక చప్పట్లు కొడుతున్నారు]]
జూన్ 17న బిడెను జూన్టీన్తు జాతీయ స్వాతంత్ర్య దినోత్సవ చట్టం మీద సంతకం చేశారు. ఇది అధికారికంగా జూన్టీన్తును యునైటెడు స్టేట్సు‌లో ఫెడరలు సెలవుదినంగా ప్రకటించింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | date=జూన్ 17, 2021 | title=చాలా మంది ఫెడరల్ ఉద్యోగులకు శుక్రవారం సెలవు లభిస్తుంది జూన్‌టీన్త్ | url=https://www.govexec.com/pay-benefits/2021/06/most-federal-employees-will-receive-friday-juneteenth/174796/ | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20210618055747/https://www.govexec.com/pay-benefits/2021/06/most-federal-employees-will-receive-friday-juneteenth/174796/ | archive-date=June 18, 2021 | access-date=June 17, 2021 | work=[[Government Executive]]}}&lt;/ref&gt; 2021 జూలైలో కోవిడ్-19 టీకా రేటు దేశం ఎస్‌ఎఆర్‌ఎస్-సిఒవి-2 డెల్టా వేరియంటు వ్యాప్తిని దృష్టిలో ఉంచుకుని, అమెరికన్లకు టీకాలు వేయడం &quot;అద్భుతంగా ముఖ్యమైనది&quot; అని బైడెను అన్నారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Jaffe | first1=Alexandra | last2=Madhani | first2=Aamer | date=July 22, 2021 | title=COVID-19 వ్యాక్సిన్ తీసుకోవడం 'అద్భుతంగా ముఖ్యమైనది' అని బిడెన్ చెప్పారు | work=[[U.S. న్యూస్ &amp; వరల్డ్ రిపోర్ట్]] | agency=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]] | url=https://www.usnews.com/news/politics/articles/2021-07-22/biden-says-getting-vaccinated-gigantically-important | url-status=live| access-date=July 23, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210826071814/https://www.usnews.com/news/politics/articles/2021-07-22/biden-says-getting-vaccinated-gigantically-important | archive-date=August 26, 2021}}&lt;/ref&gt;

2022లో ఫ్రీడం టు వోటు ఆమోదించడానికి అనుమతించడానికి సెనేటు ఫిలిబస్టరకు మార్పును బైడెను ఆమోదించాడు. చటం జాన్ లూయిసు ఓటింగు హక్కుల చట్టం.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=సుబ్రమణియన్ | first=కోర్ట్నీ | date=జనవరి 11, 2022 | title='మెజారిటీని గెలవనివ్వండి': అట్లాంటా ప్రసంగంలో ఓటింగ్ హక్కులను ఆమోదించడానికి బిడెన్ ఫిలిబస్టర్ మార్పుకు మద్దతు ఇస్తున్నారు | work=USA Today | url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2022/01/11/biden-endorses-filibuster-change-voting-rights/9165060002/ | url-status=live| access-date=ఏప్రిల్ 13, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220114062405/https://www.usatoday.com/story/news/politics/2022/01/11/biden-endorses-filibuster-change-voting-rights/9165060002/ | archive-date=January 14, 2022}}&lt;/ref&gt; ఇద్దరు డెమోక్రటికు సెనేటర్లు సెనేటు రిపబ్లికన్లతో కలిసి వ్యతిరేకించడంతో నియమాల మార్పు విఫలమైంది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Foran | first1=Clare | last2=Zaslav | first2=Ali | last3=Barrett | first3=Ted | date=January 19, 2022 | title=ఓటు మార్పు నియమాలు విఫలమైన తర్వాత సెనేట్ డెమోక్రాట్లు ఓటింగ్ హక్కులపై ఓటమిని చవిచూశారు | publisher=CNN | url=https://www.cnn.com/2022/01/19/politics/senate-voting-legislation-filibuster/index.html | url-status=live| access-date=February 3, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220409161903/https://www.cnn.com/2022/01/19/politics/senate-voting-legislation-filibuster/index.html | archive-date=April 9, 2022}}&lt;/ref&gt; 2022 ఏప్రిల్‌లో యునైటెడు స్టేట్సు పోస్టలు సర్వీసు ఏజెన్సీ ఆర్థిక కార్యకలాపాలను పునరుద్ధరించడానికి బైపార్టిసను పోస్టలు సర్వీసు రిఫార్ము యాక్టు ఆఫ్ 2022 మీద బైడెను చట్టంగా సంతకం చేశాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Fossum | first1=Sam | last2=వాస్క్వెజ్ | first2=మేగన్ | date=ఏప్రిల్ 6, 2022 | title=బిడెన్ US పోస్టల్ సర్వీస్ సంస్కరణ బిల్లును చట్టంగా సంతకం చేసింది | publisher=[[CNN]] | url=https://edition.cnn.com/2022/04/06/politics/biden-postal-service-reform-law-signing/index.html | access-date=ఆగస్టు 17, 2022}}&lt;/ref&gt; ఉవాల్డే టెక్సాసులో జరిగిన రాబ్ ఎలిమెంటరీ స్కూలు కాల్పు తర్వాత తుపాకీ సంస్కరణ సమస్యలను పరిష్కరించే లక్ష్యంతో ద్విపార్టీ సేఫరు కమ్యూనిటీసు యాక్టుకు బైడెను మద్దతు ఇచ్చాడు;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=జూన్ 23, 2022 | title=పరిపాలన విధానం యొక్క ప్రకటన | agency=వైట్ హౌస్ | url=https://bidenwhitehouse.archives.gov/wp-content/uploads/2022/06/Bipartisan-Safer-Communities-Act-SAP-1.pdf | access-date=August 17, 2022}}&lt;/ref&gt; ఆయన 2022 జూన్ 25న బిల్లు మీద సంతకం చేశాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Weissert | first=Will | date=June 25, 2022 | title=బిడెన్ ల్యాండ్‌మార్క్ తుపాకీ కొలతపై సంతకం చేసి, 'ప్రాణాలు కాపాడబడతాయి' అని చెప్పాడు | publisher=[[Associated Press]] | url=https://apnews.com/article/biden-signs-gun-violence-bill-c21249287f976c2c164d8753205c2e6d | access-date=August 17, 2022}}&lt;/ref&gt;

2022 పిఎసిటి చట్టాన్ని గౌరవించి 2021లో ప్రవేశపెట్టబడి 2022 ఆగస్టు 10న బైడెను చట్టంగా సంతకం చేయబడింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Shabad | first1=Rebecca | last2=Egan | first2=Lauren | date=August 10, 2022 | title=టాక్సిక్ బర్న్ పిట్‌లకు గురైన అనుభవజ్ఞులకు ప్రయోజనాలను విస్తరించడానికి బిడెన్ బిల్లుపై సంతకం చేసింది | publisher=CNBC | url=https://www.cnbc.com/2022/08/10/biden-signs-bill-to-expand-benefits-for-veterans-exposed-to-toxic-burn-pits.html | access-date=August 17, 2022}}&lt;/ref&gt; ఈ చట్టం సైనిక సమయంలో బర్ను పిటు‌లుతో సహా విషపూరిత పదార్థాలకు గురైన అనుభవజ్ఞులకు ఆరోగ్య సంరక్షణ యాక్సెసు, నిధులను గణనీయంగా మెరుగుపరచడానికి ఉద్దేశించబడింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Dean | first1=Jessica | last2=Zaslav | first2=Ali | date=August 3, 2022 | title=బర్న్ పిట్స్ ద్వారా ప్రభావితమైన అనుభవజ్ఞులకు సహాయం చేయడానికి సెనేట్ చాలా కాలంగా కోరుతున్న బిల్లును ఆమోదించింది | publisher=CNN | url=https://edition.cnn.com/2022/08/02/politics/senate-vote-burn-pits/index.html | access-date=August 17, 2022}}&lt;/ref&gt;

2022లో బైడెను వివాహ గౌరవ చట్టం మీద సంతకం చేశాడు. ఇది వివాహ రక్షణ చట్టాన్ని రద్దు చేసింది. సమాఖ్య ప్రభుత్వం స్వలింగ, జాత్యంతర వివాహాలు చెల్లుబాటును గుర్తించాలని కోరింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Shear | first=Michael D. | date=December 13, 2022 | title=బిడెన్ స్వలింగ వివాహ హక్కులను రక్షించే బిల్లుపై సంతకం చేశాడు | work=The New York Times | url=https://www.nytimes.com/2022/12/13/us/politics/biden-same-sex-marriage-bill.html | access-date=December 14, 2022 | issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

2024 జూన్‌లో అమెరికను పౌరులను వివాహం చేసుకున్న అనధికార వలసదారులకు క్షమాభిక్షను అందించే కార్యనిర్వాహక చర్యను బైడెను జారీ చేశాడు. ఈ కార్యక్రమంలో యుఎస్ నివాసిత పౌరసత్వం పొందే మార్గం ఉంది. ప్రారంభంలో సుమారు 5,00,000 మంది ప్రజలను ప్రభావితం చేస్తుందని అంచనా. ఈ కార్యక్రమాన్ని అమలు చేయడానికి అధ్యక్షుడికి అధికారం ఇచ్చే చట్టం లేకపోవడంతో తరువాత దీనిని రద్దు చేశారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=June 19, 2024 | title=Biden ఇమ్మిగ్రేషన్ ప్రోగ్రాం యుఎస్ పౌరుల 5,00,000 మంది జీవిత భాగస్వాములకు చట్టపరమైన హోదాను అందిస్తుంది. ఇది ఎలా పనిచేస్తుందో ఇక్కడ ఉంది. | publisher=CBS News | url=https://www.cbsnews.com/news/biden-immigration-program-offers-legal-status-immigrant-spouses-of-u-s-citizens/ | first=Camilo | last=Montoya-Galvez}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=నవంబరు 8, 2024 | access-date=మార్చి 1, 2025 | title=డాక్యుమెంట్ చేయని జీవిత భాగస్వాముల కోసం బైడెన్ ప్రణాళికను న్యాయమూర్తి తిరస్కరించారు | publisher=BBC News | url=https://www.bbc.com/news/articles/cq5287xy71do}}&lt;/ref&gt;

2025 జనవరిలో బైడెను గడువు ముగిసిన సమాన హక్కుల సవరణను రాజ్యాంగానికి &quot;28వ సవరణ&quot;గా ఆమోదించినట్లు ప్రకటించారు. ఈ ప్రకటనకు అధికారిక ప్రభావం లేదు.&lt;ref name=&quot;Stokols&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Stokols | first1=Eli | last2=Cancryn | first2=Adam | title=Biden ERA ను భూమి యొక్క చట్టంగా ప్రకటిస్తాడు — కానీ అది పట్టింపు ఉండకపోవచ్చు | url=https://www.politico.com/news/2025/01/17/biden-era-amendment-004495 | access-date=January 17, 2025 | work=Politico | date=January 17, 2025 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | title=Biden సమాన హక్కుల సవరణను ఆమోదించారని చెప్పారు, తుది కార్యనిర్వాహక చర్యలను ముందుకు తీసుకువెళుతున్నప్పుడు ఆశించిన చట్టపరమైన పోరాటాన్ని ప్రారంభించారు | last1=Klein | first1=Betsy | last2=Saenz | first2=Arlette Saenz | date=January 17, 2025 | publisher=CNN | url=https://www.cnn.com/2025/01/17/politics/joe-biden-equal-right-amendment/index.html | access-date=January 17, 2025}}&lt;/ref&gt; నేషనలు ఆర్కైవ్సు &quot;స్థాపించబడిన చట్టపరమైన, న్యాయపరమై, విధానపరమైన నిర్ణయాల&quot; కారణంగా రాజ్యాంగంలో భాగంగా సవరణను ధ్రువీకరించే ఉద్దేశం లేదని పేర్కొంది.&lt;ref&gt;{{Cite press release| url=https://www.archives.gov/press/press-releases/2025/nr25-004 | title=సమాన హక్కుల సవరణ ధృవీకరణ ప్రక్రియపై ప్రకటన | date=డిసెంబరు 17, 2024 | access-date=January 17, 2025 | publisher=ది యు.ఎస్. నేషనల్ ఆర్కైవ్స్ అండ్ రికార్డ్స్ అడ్మినిస్ట్రేషన్}}&lt;/ref&gt;
==== ఆర్థిక విధానం ====
[[File:Inflation rate, United States and eurozone, January 2018 through November 2024.png|thumb|upright=1.4| ద్రవ్యోల్బణ రేటు, యునైటెడ్ స్టేట్స్, యూరోజోన్, 2018 జనవరి నుండి 2024 నవంబరు వరకు]]
కోవిడ్-19 మాంద్యం నుండి కోలుకున్న తొమ్మిది నెలల తర్వాత బిడెను పదవిలోకి ప్రవేశించాడు. ఆయన పదవిలో మొదటి సంవత్సరం గణనీయంగా పెరిగిన ద్రవ్యోల్బణం మధ్య నిజమైన జిడిపి, ఉపాధి, వేతనాలు, స్టాకు మార్కెట్టు రాబడిలో బలమైన వృద్ధిని కలిగి ఉంది. వాస్తవ జిడిపి 5.9% పెరిగింది. ఇది 37 సంవత్సరాలలో అత్యంత వేగవంతమైన రేటు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Mutikani | first1=Lucia | date=సెప్టెంబరు 29, 2022 | title=U.S. ఆర్థిక వృద్ధి సవరించబడింది; GDP, GDI మధ్య అంతరం బాగా తగ్గింది | publisher=[[Reuters]] | url=https://www.reuters.com/markets/us/us-economic-growth-revised-up-gap-between-gdp-gdi-narrows-sharply-2022-09-29/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Tappe | first1=Anneken | date=January 27, 2022 | title=రీగన్ పరిపాలన తర్వాత 2021లో US ఆర్థిక వ్యవస్థ అత్యంత వేగవంతమైన రేటుతో వృద్ధి చెందింది | publisher=CNN | url=https://www.cnn.com/2022/01/27/economy/us-fourth-quarter-2021-gdp/index.html | url-status=live| access-date=June 18, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220127201057/https://www.cnn.com/2022/01/27/economy/us-fourth-quarter-2021-gdp/index.html | archive-date=January 27, 2022}}&lt;/ref&gt; రికార్డు స్థాయిలో ఉద్యోగ సృష్టి మధ్య, నిరుద్యోగ రేటు రికార్డు స్థాయిలో అత్యంత వేగంగా పడిపోయింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Mutikani | first1=Lucia | date=January 7, 2022 | title=U.S. డిసెంబరు జీతాలు తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ కార్మిక మార్కెట్ గరిష్ట ఉపాధిని చూస్తోంది | publisher=[[Reuters]] | url=https://www.reuters.com/markets/us/us-employment-growth-misses-expectations-unemployment-rate-falls-39-2022-01-07/ | url-status=live| access-date=June 18, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220121221243/https://www.reuters.com/markets/us/us-employment-growth-misses-expectations-unemployment-rate-falls-39-2022-01-07/ | archive-date=జనవరి 21, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Pickert | first1=Reade | date=జనవరి 7, 2022 | title=U.S. 2020లో లక్షలాది మంది ఉద్యోగాలు కోల్పోయిన తర్వాత 2021లో రికార్డు స్థాయిలో ఉద్యోగాలు పెరిగాయి | publisher=Bloomberg News | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-01-07/u-s-sees-record-job-growth-in-2021-after-millions-lost-in-2020 | url-status=live| access-date=June 18, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220129065310/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-01-07/u-s-sees-record-job-growth-in-2021-after-millions-lost-in-2020 | archive-date=జనవరి 29, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | url=https://fred.stlouisfed.org/series/PAYEMS | title=అన్ని ఉద్యోగులు, మొత్తం వ్యవసాయేతర | publisher=fred.stlouisfed.org | access-date=జూలై 29, 2022}}&lt;/ref&gt; 2021 చివరి నాటికి వినియోగదారుల ధరల సూచిక (సిపిఐ) ద్వారా కొలిచిన ద్రవ్యోల్బణ రేట్లు దాదాపు 40 సంవత్సరాల గరిష్ఠ స్థాయి 7.1%కి చేరుకున్నాయి. ఇది కనీసం 20 సంవత్సరాలలో అత్యధిక నామమాత్రపు వేతనం, జీతాల పెరుగుదల ద్వారా పాక్షికంగా ఆఫ్సెటు చేయబడింది. 2022 జూన్‌లో ద్రవ్యోల్బణ రేటు 9%కి చేరుకుంది.{{efn|బహుళ వనరులకు ఆపాదించబడింది:&lt;ref name=&quot;chartingecon&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Rubin | first1=Gabriel T. | date=January 28, 2022 | title=U.S. ద్రవ్యోల్బణం పెరగడంతో వేతనాలు, ప్రయోజనాలు రెండు దశాబ్దాల గరిష్ట స్థాయికి పెరిగాయి | work=ది వాల్ స్ట్రీట్ జర్నల్ | url=https://www.wsj.com/articles/us-employers-labor-costs-inflation-11643331612 | url-status=live| access-date=June 18, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220130032502/https://www.wsj.com/articles/us-employers-labor-costs-inflation-11643331612 | archive-date=January 30, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Smialek | first1=Jeanna | last2=Casselman | first2=Ben | date=January 28, 2022 | title=ద్రవ్యోల్బణం కొనసాగుతోంది, డిసెంబరు‌లో వినియోగదారుల వ్యయం తగ్గింది | work=ది న్యూయార్క్ టైమ్స్ | url=https://www.nytimes.com/2022/01/28/business/pce-inflation-federal-reserve.html | url-status=live| url-access=subscription | archive-url=https://web.archive.org/web/20220128134006/https://www.nytimes.com/2022/01/28/business/pce-inflation-federal-reserve.html | archive-date=January 28, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Iacurci| first1=Greg | date=January 31, 2022 | title=వేతన వృద్ధి 'అద్భుతమైన' వేగం నుండి మందగించవచ్చు | publisher=CNBC | url=https://www.cnbc.com/2022/01/31/wage-growth-may-be-slowing-from-breakneck-pace.html | url-status=live| access-date=జూన్ 18, 2022 | archive-
url=https://web.archive.org/web/20220203205842/https://www.cnbc.com/2022/01/31/wage-growth-may-be-slowing-from-breakneck-pace.html | archive-date=February 3, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Graffeo | first1=Emily | last2=Wang | first2=Lu | date=November 3, 2021 | title=S&amp;P 500 ఒక సంవత్సరం క్రితం బిడెన్ ఎన్నికైనప్పటి నుండి 37% పెరిగి, అధ్యక్ష రికార్డును నెలకొల్పింది | work=Bloomberg News | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-11-03/s-p-500-notches-best-one-year-run-after-a-presidential-election | url-status=live| access-date=జూన్ 18, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211106213451/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-11-03/s-p-500-notches-best-one-year-run-after-a-presidential-election | archive-date=November 6, 2021}}&lt;/ref&gt;}} బైడెను పదవీకాలంలో చివరి పూర్తి నెల అయిన 2024 డిసెంబరులో వార్షిక ప్రాతిపదికన ద్రవ్యోల్బణం రేటు 2.9%కి చేరుకుంది. ప్రధాన ద్రవ్యోల్బణం రేటు 3.2%కి చేరుకుంది. 2020 2024 డిసెంబరు డిసెంబరు మధ్య, సిపిఐ మొత్తం మీద 21.3% పెరిగింది. బైడెను పదవీకాలంలో వార్షిక ద్రవ్యోల్బణం రేటు 5.3% ఉంది. 2021 మార్చి నుండి ప్రతి నెలా ద్రవ్యోల్బణం రేటు ఫెడరలు రిజర్వు 2% లక్ష్యం కంటే ఎక్కువగానే ఉంది. దీని ఫలితంగా ద్రవ్యోల్బణాన్ని ఎదుర్కోవడానికి వడ్డీ రేట్లు పెరిగాయి. బైడెను అధ్యక్షుడిగా ఉన్న కాలంలో సగటు వేతనాలు 19% పెరిగాయి. ద్రవ్యోల్బణం కంటే వెనుకబడి ఉన్నాయి. బైడెను పదవీకాలంలో నిరుద్యోగిత రేటు 2% కంటే ఎక్కువ తగ్గింది. వాస్తవ జిజ్దిపి 11% పెరిగింది. మొత్తం గృహ నికర విలువ 28% పెరిగింది. దీనికి ప్రధానంగా స్టాకు‌లు, రియలు ఎస్టేటు కారణమయ్యాయి. 2024 ఆర్థిక సంవత్సరంలో జాతీయ అప్పు $36.2 ట్రిలియన్లకు పెరిగింది. అప్పు-జిడిపి నిష్పత్తి 123%, లోటు-జిడిపి నిష్పత్తి 6%.&lt;ref name = &quot;chartingecon&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | date=January 19, 2025 | title=బైడెన్ ఆర్థిక వ్యవస్థను చార్టింగు చేయడం: అన్ని వృద్ధి, ఉద్యోగాలు ఉన్నప్పటికీ, తీవ్ర ప్రజాదరణ లేని అధ్యక్షుడు | agency=CNBC | url=https://www.cnbc.com/2025/01/19/charting-the-biden-economy-deeply-unpopular-despite-growth-and-jobs.html | quote=జో బైడెన్ అధ్యక్ష పదవిని వదిలి వెళ్ళాడు, అది అద్భుతమైన ఆర్థిక రికార్డుగా కనిపిస్తుంది. ఒకే ఒక సమస్య ఉంది, అది 46వ అధ్యక్షుడి వారసత్వాన్ని శాశ్వతంగా కళంకం చేస్తుంది. ద్రవ్యోల్బణం, గృహాలపై దాని భారం, ముఖ్యంగా ఆదాయ స్పెక్ట్రం యొక్క దిగువ చివరలో, బిడెన్ పరిశీలనలో జరిగిన అన్ని ఇతర మంచిని మరుగున పడేసింది.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine | first=Derek | last=Saul | date=January 15, 2025 | access-date=March 1, 2025 | title=డిసెంబరు‌లో ద్రవ్యోల్బణం 2.9%కి పెరిగింది ఊహించిన విధంగా—జూలై తర్వాత అత్యధికం | magazine=Forbes | url=https://www.forbes.com/sites/dereksaul/2025/01/15/cpi-inflation-ticked-up-to-29-in-december-highest-since-july-as-economists-note-stalling-progress/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine | first=Megan | last=Leonhardt | date=January 2, 2025 | access-date=March 1, 2025 | title=యు.ఎస్. అప్పుల నుండి బయటపడలేకపోతోంది. ఇది ఏమి చేయగలదో ఇక్కడ ఉంది. | magazine=[[Barron's]] | url=https://www.barrons.com/amp/articles/us-national-debt-deficit-f64e6712}}&lt;/ref&gt; 2023 ఫిబ్రవరిలో నిరుద్యోగిత రేటు 3.4%కి పడిపోయింది. ఇది 53 సంవత్సరాల కనిష్ఠ స్థాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news| title=U. S. నిరుద్యోగిత రేటు 3.4%కి పడిపోయింది, 53 సంవత్సరాలలో అత్యల్ప స్థాయి | work=[[ది వాల్ స్ట్రీట్ జర్నల్]] | url=https://www.wsj.com/podcasts/minute-briefing/us-unemployment-drops-to-34-lowest-in-53-years/fe5194d4-7204-40a9-9d26-c64b26932ee0?gaa_at=eafs&amp;gaa_n=ASWzDAhRsNgMD1GHOEGA7s 4IGa1Te5yaNtwKEFy4Z15V35Ykcloc2BX7k_UxMt9nqGM%3D&amp;gaa_ts=686d38e8&amp;gaa_sig=OfBJhbqDW5JOw zVcz2y4cafhz6Pcd55gHhGNeyRIN4s9IYIKM0y9UvjJskIJP9u37pZcu4Vn4KotxwpmToH4wg%3D%3D}}&lt;/ref&gt;

[[File:US Uninsured Under Age 65.png|thumb|upright=1.3|left| 2010 నుండి 2022 వరకు 65 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్న బీమా లేని అమెరికన్ల శాతం. బైడెను కింద బీమా లేని వారి సంఖ్య, శాతం 1997 నుండి అత్యల్ప స్థాయికి పడిపోయింది.&lt;ref name=&quot;NCHS_H122&quot;&gt;{{#invoke:Cite | web | url=https://www.cdc.gov/nchs/nhis/releases.htm | title=Health Insurance Coverage: Early Release of Estimates from the NHIS, January – June 2022 | publisher=CDC.gov | date=January 27, 2023}}&lt;/ref&gt;]]

ద్రవ్యోల్బణం, అధిక గ్యాసు ధరలు మధ్య, బైడెను ఆమోదం రేటింగు‌లు తగ్గాయి. ఆయన 2022 ప్రారంభంలో ఆయన ఆమోద రేటింగు‌ను తిరస్కరణ రేటింగు అధిగమించింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Liptak | first1=Kevin | last2=Mattingly | first2=Phil | date=జనవరి 28, 2022 | title=బిడెన్ తన అధ్యక్ష పదవిని తిరిగి పొందేందుకు రోడ్డుపైకి రావాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు. అతను పెన్సిల్వేనియాలో మరో అడుగుతో ప్రారంభిస్తాడు. | publisher=CNN | url=https://www.cnn.com/2022/01/28/politics/joe-biden-pittsburgh-trip/index.html | url-status=live| access-date=ఫిబ్రవరి 1, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220204225558/https://www.cnn.com/2022/01/28/politics/joe-biden-pittsburgh-trip/index.html | archive-date=ఫిబ్రవరి 4, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | title=ప్రెసిడెంట్ బైడెన్ ఉద్యోగ ఆమోదం | url=https://www.realclearpolitics.com/epolls/other/president-biden-job-approval-7320.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20210124133936/https://www.realclearpolitics.com/epolls/other/president-biden-job-approval-7320.html | archive-date=జనవరి 24, 2021 | access-date=ఫిబ్రవరి 10, 2022 | work=[[RealClearPolitics]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine | last=Daniel | first=Will | date=July 18, 2022 | title=ద్రవ్యోల్బణం అధ్యక్షుడు బైడెన్ ఆర్థిక ఆమోదం రేటింగ్‌ను రికార్డు స్థాయిలో తగ్గించింది | url=https://fortune.com/2022/07/18/inflation-president-biden-approval-rating-lower-donald-trump/ | access-date=సెప్టెంబరు 13, 2022 | magazine=Fortune}}&lt;/ref&gt; తర్వాత 2021లో 5.9% వృద్ధి, 2022లో వాస్తవ జిడిపి వృద్ధి 2.1%కి తగ్గింది. మొదటి అర్ధభాగంలో స్వల్పంగా ప్రతికూల వృద్ధి మాంద్యం ఆందోళనలకు దారితీసింది. డిసెంబరు‌లో నిరుద్యోగిత రేటు 53 సంవత్సరాల కనిష్ఠ స్థాయి 3.5%కి తగ్గడంతో ఉద్యోగ సృష్టి, వినియోగదారుల వ్యయం బలంగా ఉన్నాయి. ద్రవ్యోల్బణం జూన్‌లో 9.1%కి చేరుకుంది. తరువాత 2023 అక్టోబరు నాటికి 3.2%కి తగ్గింది. 2008 తర్వాత స్టాక్‌లు అత్యంత దారుణమైన సంవత్సరాన్ని ఎదుర్కొన్నాయి&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Bhattarai | first1=Abha | date=January 26, 2023 | title=U.S. 2022లో ఆర్థిక వ్యవస్థ 2.1 శాతం వృద్ధి చెందింది, కానీ మాంద్యం భయాలు అలాగే ఉన్నాయి | work=The Washington Post | url=https://www.washingtonpost.com/business/2023/01/26/gdp-2022-q4-economy/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news |last1=Jesse Pound |last2=Samantha Subin | date=December 30, 2022 | title=స్టాక్స్ 2008 తర్వాత వాల్ స్ట్రీట్ యొక్క చెత్త సంవత్సరాన్ని ముగించాయి, S&amp;P 500 2022ని దాదాపు 20% క్షీణించి ముగించింది | publisher=CNBC | url=https://www.cnbc.com/2022/12/29/stock-market-futures-open-to-close-news.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Iacurci | first1=Greg | date=జనవరి 12, 2023 | title=డిసెంబరు 2022 ద్రవ్యోల్బణం యొక్క వివరణ ఇక్కడ ఉంది — ఒక చార్ట్‌లో | publisher=CNBC | url=https://www.cnbc.com/2023/01/12/heres-the-inflation-breakdown-for-december-2022-in-one-chart.html}}&lt;/ref&gt; కోలుకునే ముందు. 2022 లేదా 2023లో ఆసన్నమైన మాంద్యం గురించి విస్తృతమైన అంచనాలు కార్యరూపం దాల్చలేదు. 2023 చివరి నాటికి ఆర్థిక త్వరణంతో సూచికలు ద్రవ్యోల్బణాన్ని బాగా తగ్గించాయి. 2023 మూడవ త్రైమాసికంలో జిడిపి వృద్ధి 4.9%కి చేరుకుంది. సంవత్సరం స్టాక్‌లు రికార్డు గరిష్ఠాలకు దగ్గరగా ఉండటంతో ముగిసింది. బలమైన శలవులుగడిపే ఖర్చులు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Harrison | first1=David | date=అక్టోబరు 23, 2023 | title=ఇప్పుడు ఆర్థిక వ్యవస్థ మందగించాల్సి ఉంది. బదులుగా ఇది పుంజుకుంటోంది. | work=ది వాల్ స్ట్రీట్ జర్నల్ | url=https://www.wsj.com/economy/the-economy-was-supposed-to-slow-by-now-instead-its-revving-up-3c0f7a2e | url-access=subscription | quote=ఇటీవలి ఆర్థిక డేటా ప్రకారం అధిక రుణ వ్యయాలు, విద్యార్థి-రుణ చెల్లింపుల పునఃప్రారంభం, ఉక్రెయిన్, మధ్యప్రాచ్యంలో యుద్ధాలు ఉన్నప్పటికీ ఆర్థిక వ్యవస్థ వేగవంతం అవుతోంది... ఈ సంవత్సరం మాంద్యం వస్తుందని చాలా మంది ఊహించిన విశ్లేషకులు, తమ అంచనాలను పెంచుతున్నారు... గత సంవత్సరం మాంద్యం వస్తుందని అంచనా వేసిన తర్వాత, ఈ నెలలో ది వాల్ స్ట్రీట్ జర్నల్ సర్వే చేసిన ఆర్థికవేత్తలు రాబోయే 12 నెలల్లో ఆర్థిక వ్యవస్థ తిరోగమనాన్ని నివారిస్తుందని తాము ఇప్పుడు నమ్ముతున్నామని చెప్పారు. | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20231122184856/https://www.wsj.com/economy/the-economy-was-supposed-to-slow-by-now-instead-its-revving-up-3c0f7a2e | archive-date=November 22, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=అక్టోబరు 26, 2023 | title=GDP మూడవ త్రైమాసికంలో 4.9% పెరిగింది, ఫెడ్ రేటు పెంపులను ధిక్కరిస్తూ | url=https://www.cbsnews.com/news/gdp-third-quarter-4-9-economic-growth/ | access-date=November 21, 2023 | publisher=CBS వార్తలు}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | title=రోబస్ట్ హాలిడే షాపింగ్ 2024 లోకి ఆర్థిక వ్యవస్థను దూసుకుపోయేలా చేస్తుంది | url=https://www.washingtonpost.com/business/2023/12/26/holiday-sales-retail-mastercard/ | work=The Washington Post | date=December 26, 2023 | first1=Rachel | last1=Siegel | first2=Aaron | last2=Gregg}}&lt;/ref&gt;

117వ కాంగ్రెసులో బిడెను అనేక ప్రధాన ఆర్థిక చట్టాల మీద సంతకం చేశాడు. వాటిలో అమెరికను రెస్క్యూ ప్లాను, ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చరు ఇన్వెస్టుమెంటు అండ్ జాబ్సు యాక్టు, చిప్సు అండ్ సైన్సు యాక్టు, ద్రవ్యోల్బణ తగ్గింపు చట్టం ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last=Jones | first=Dustin | title=అంతర్గత పోరాటాలు ఉన్నప్పటికీ, డెమొక్రాట్లకు ఇది ఆశ్చర్యకరంగా ఉత్పాదక 2 సంవత్సరాలు | date=జనవరి 2023 | publisher=[[NPR]] | url=https://www.npr.org/2023/01/01/1143149435/despite-infighting-its-been-a-surprisingly-productive-2-years-for-democrats}}&lt;/ref&gt; ఆయన 2022 ఆగస్టు 9న చిప్సు అండ్ సైన్స్ యాక్టు‌ను చట్టంగా సంతకం చేశాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Shepardson | first1=David | last2=Mason | first2=Jeff | date=ఆగస్టు 10, 2022 | title=బిడెన్ చైనాతో పోటీ పడటానికి, US చిప్‌లను పెంచడానికి బిల్లుపై సంతకం చేసింది | url=https://www.reuters.com/technology/biden-sign-bill-boost-us-chips-compete-with-china-2022-08-09/ | access-date=ఆగస్టు 17, 2022 | publisher=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; ఇది సెమీకండక్టర్ల మీద దేశీయ పరిశోధన, తయారీని పెంచడానికి చైనాతో ఆర్థికంగా పోటీ పడటానికి బిలియన్ల డాలర్ల కొత్త నిధులను అందించింది.&lt;ref&gt;{{Cite magazine | last=Johnson | first=Lamar | date=ఆగస్టు 9, 2022 | title=బిడెన్ సెమీకండక్టర్ బిల్లుపై సంతకంతో నినాదాన్ని ముగించాడు | url=https://www.politico.com/news/2022/08/09/biden-ends-slog-on-semiconductor-bill-with-signature-00050530 | access-date=ఆగస్టు 9, 2022 | magazine=[[Politico]] | archive-date=జూన్ 21, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230621192521/https://www.politico.com/news/2022/08/09/biden-ends-slog-on-semiconductor-bill-with-signature-00050530 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; తన పదవిలో మూడవ నెలలో బిడెను ఫెడరలు కాంట్రాక్టర్లకు కనీస వేతనాన్ని $15కి పెంచడానికి ఎగ్జిక్యూటివు ఆర్డరు‌ మీద సంతకం చేశాడు. గంట. ఈ ఆర్డరు 2022 జనవరిలో 3,90,000 మంది కార్మికులకు అమలులోకి వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | title=బిడెన్ ఫెడరల్ కాంట్రాక్టర్లకు కనీస వేతనాన్ని గంటకు $15కి పెంచింది | url=https://www.reuters.com/world/us/biden-raises-minimum-wage-federal-contractors-15hr-2021-04-27/ | publisher=[[Reuters]] | date=April 27, 2021 |last1=Nandita Bose |last2=Jarrett Renshaw}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | first=Juliana | last=Kaplan | access-date=August 14, 2023 | title=దాదాపు 400,000 మంది ఫెడరల్ కాంట్రాక్టర్లకు ఈ వారాంతం నుండి గంటకు $15 చెల్లించబడుతుంది. బైడెన్ కార్మిక కార్యదర్శి మాట్లాడుతూ, ఇది కార్మికుల కొరతను తగ్గిస్తుందనడంలో 'ఎటువంటి సందేహం లేదు' అని అన్నారు. | url=https://www.businessinsider.com/federal-contractors-15-hour-minimum-wage-could-end-labor-shortges-2022-1 | work=Business Insider | date=January 28, 2022}}&lt;/ref&gt; ఆయన పరిపాలన యాంటీట్రస్టు చట్టాన్ని కఠినంగా అమలు చేసింది.

2022లో బహుళ కార్మిక సంఘాలు ప్లాను చేసిన జాతీయ రైల్రోడు సమ్మెను బైడెను అడ్డుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | first1=డేవిడ్ | last1=షెపర్డ్‌సన్ | first2=నందీత | last2=బోస్ | date=డిసెంబరు 2, 2022 | access-date=అక్టోబరు 1, 2024 | title=యుఎస్ రైల్‌రోడ్ సమ్మెను నిరోధించే బిల్లుపై బిడెన్ సంతకం చేశాడు | publisher=Reuters | url=https://www.reuters.com/world/us/biden-signs-bill-block-us-railroad-strike-2022-12-02/ }}&lt;/ref&gt; యునైటెడు ఆటో వర్కర్సు సమ్మె సందర్భంగా ఆయన కార్మికులకు మద్దతు తెలిపాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=సెప్టెంబరు 15, 2023 | title=UAW సమ్మె: సమ్మె చేస్తున్న కార్ కార్మికులు 'న్యాయమైన వాటా'కు అర్హులని బైడెన్ అన్నారు | publisher=BBC News | url=https://www.bbc.com/news/business-66822558 | access-date=September 20, 2023 | archive-date=September 15, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230915171936/https://www.bbc.com/news/business-66822558 | url-status=live}}&lt;/ref&gt; బైడెను మిచిగాను‌లో సమ్మె చేస్తున్న యుఎ‌డబల్యూ కార్మికుల పికెటు లైనులో చేరాడు. పికెటు లైను‌లో చేరిన మొదటి అధ్యక్షుడు అయ్యాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=September 26, 2023 | title=బిడెన్ సమ్మెకు సంఘీభావం ప్రకటించడానికి మిచిగాన్‌లోని పికెట్ లైన్‌ను సందర్శించాడు UAW | agency=CNN | url=https://www.cnn.com/2023/09/26/politics/biden-picket-line-michigan-uaw/index.html | access-date=సెప్టెంబరు 26, 2023 | archive-date=సెప్టెంబరు 26, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230926185932/https://amp.cnn.com/cnn/2023/09/26/politics/biden-picket-line-michigan-uaw/index.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2024 అక్టోబరులో ఇంటర్నేషనలు లాంగ్షోరు‌‌మెన్సు అసోసియేషను నుండి పోర్టు సమ్మెను నిరోధించడానికి ఆయన నిరాకరించాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | first1=Ry | last1=Rivard | first2=Cassandra | last2=Dumay | date=అక్టోబరు 1, 2024 | access-date=మార్చి 1, 2025 | title=డాక్ వర్కర్ సమ్మెను ఆపడానికి బిడెన్ జోక్యం చేసుకోదు | work=Politico | url=https://www.politico.com/news/2024/10/01/biden-administration-dockworker-strike-00181839 }}&lt;/ref&gt;

2023 మార్చిలో ఐదు రోజుల వ్యవధిలో మూడు చిన్న నుండి మధ్య తరహా యుఎస్ బ్యాంకులు విఫలమయ్యాయి. దీని వలన ప్రపంచ బ్యాంకు స్టాక్ ధరలు గణనీయంగా తగ్గాయి. సంభావ్య ప్రపంచ అంటువ్యాధిను నివారించడానికి నియంత్రణ సంస్థల వేగవంతమైన ప్రతిస్పందన ఏర్పడింది. సిలికాను వ్యాలీ బ్యాంకు కుప్పకూలిన తర్వాత మొదటగా అలా చేసిన బైడెను పన్ను చెల్లింపుదారుల బెయిలౌటు‌కు వ్యతిరేకత వ్యక్తం చేశాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Cathey | first=Libby | date=March 13, 2023 | title=సంక్షోభం మధ్య, బైడెన్ అమెరికన్లకు 'బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థ సురక్షితంగా ఉంది' అని చెబుతాడు | url=https://abcnews.go.com/Politics/biden-speaks-banking-crisis/story?id=97820883 | access-date=March 13, 2023 | agency=[[ABC న్యూస్ (యునైటెడ్ స్టేట్స్) | ABC న్యూస్]]}}&lt;/ref&gt; డాడ్-ఫ్రాంకు నిబంధనలు పాక్షిక ఉపశమనానికి దోహదపడిందని ఆయన పేర్కొన్నారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Hunnicutt | first=Trevor | date=మార్చి 13, 2023 | title=SVB పతనం తర్వాత బిడెన్ కొత్త బ్యాంక్ నియమాలను ప్రతిజ్ఞ చేశాడు, ట్రంప్ ఉపసంహరణను ఉదహరించాడు | url=https://www.reuters.com/markets/us/biden-defend-us-banking-system-after-svb-signature-collapse-2023-03-13/ | access-date=మార్చి 13, 2023 | publisher=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;

118వ కాంగ్రెసు ప్రారంభంలో అమెరికా తన రుణ పరిమితిని తాకిన తర్వాత బిడెనుం కాంగ్రెసు రిపబ్లికన్లు ప్రతిష్టంభనలో పాల్గొన్నారు. ఇది అమెరికా తన రుణం మీద డిఫాల్టు అయ్యే ప్రమాదాన్ని పెంచింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=డైమండ్ | first1=జెరెమీ | last2=ఫాక్స్ | first2=లారెన్ | last3=జనోనా | first3=మెలానీ | last4=Mattingly | first4=Phil | last5=Saenz | first5=Arlette | last6=Liptak | first6=Kevin | date=June 1, 2023 | title=ఇన్సైడ్ ఎ డెట్ సీలింగ్ స్టాండ్ఆఫ్ 'ప్రజలు గుర్తించే దానికంటే చాలా ప్రమాదకరమైనది' | publisher=CNN | url=https://edition.cnn.com/2023/05/31/politics/biden-mccarthy-debt-ceiling-behind-the-scenes/index.html | access-date=June 11, 2023}}&lt;/ref&gt; బైడెను, హౌసు స్పీకరు కెవిను మెక్‌కార్తీ రుణ పరిమితిని పెంచడానికి ఒక ఒప్పందాన్ని కుదుర్చుకున్నారు. ఫిస్కలు రెస్పాన్సిబిలిటీ యాక్టు ఆఫ్ 2023 ఇది 2025 జనవరి వరకు రుణ పరిమితిని నిలిపివేసింది. డిఫాల్టు‌ను నివారిస్తూ జూన్ 3న బైడెను దాని మీద సంతకం చేశారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Megerian | first1=Chris | date=June 3, 2023 | title=బిడెన్ USను అపూర్వమైన డిఫాల్ట్ అంచు నుండి వెనక్కి లాగుతున్న రుణ సీలింగ్ బిల్లుపై సంతకం చేశారు | publisher=Associated Press News | url=https://apnews.com/article/joe-biden-debt-ceiling-budget-signing-f78a000d83cf85ffbaa2d08637844053 | access-date=June 11, 2023}}&lt;/ref&gt; ఈ ఒప్పందం సాధారణంగా బైడెను‌కు అనుకూలంగా పరిగణించబడింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Baker | first1=Peter | date=June 1, 2023 | title=రాజధానిలో ప్రశాంతమైన వ్యక్తి: బైడెన్ ఇతరులను బంతిని స్పైక్ చేయడానికి అనుమతిస్తాడు కానీ విజయం సాధించాడు | work=The New York Times | url=https://www.nytimes.com/2023/06/01/us/politics/biden-mccarthy-debt-ceiling-deal-who-won.html | access-date=June 11, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Tankersley | first1=Jim | date=June 3, 2023 | title=Biden's Debt Deal Strategy: Win in the Fine Print | work=The New York Times | url=https://www.nytimes.com/2023/06/03/us/politics/biden-debt-ceiling-deal.html | access-date=June 11, 2023}}&lt;/ref&gt;

బిడెను కోవిడ్-19 విద్యార్థి రుణ విరామాన్ని 2023 సెప్టెంబరు వరకు పొడిగించింది. క్రెడిటు రిపోర్టింగు, సేకరణ ప్రయత్నాలు, ఆలస్య చెల్లింపు రుసుములకు వ్యతిరేకంగా కొంత విరామం రక్షణలను 2024 సెప్టెంబరు 30 వరకు పొడిగించిన &quot;ఆన్ ర్యాంపు&quot; వ్యవధితో.&lt;ref&gt;{{Cite magazine | last=Minsky | first=Adam S. | title=విద్యార్థి రుణ తిరిగి చెల్లింపు కోసం భారీ మార్పులు 30 రోజులకు 5 రోజుల్లో ప్రారంభమవుతాయి మిలియన్ రుణగ్రహీతలు | url=https://www.forbes.com/sites/adamminsky/2024/09/25/huge-changes-for-student-loan-repayment-begin-in-5-days-for-30-million-borrowers/ | access-date=September 28, 2024 | magazine=Forbes}}&lt;/ref&gt; విద్యార్థి రుణ క్షమాపణ ఉపశమన కార్యక్రమాలను అమలు చేయడానికి బిడెను పరిపాలన చేసిన ప్రయత్నాలు రిపబ్లికను నేతృత్వంలోని రాష్ట్రాల సంకీర్ణం నుండి చట్టపరమైన సవాళ్లను ఎదుర్కొన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite magazine | last=Minsky | first=Adam S. | title=2 IDR కోసం ప్రధాన విద్యార్థి రుణ క్షమాపణ తీర్పులు, కొత్త బిడెన్ ప్రణాళిక కేవలం వారాల్లోనే అంచనా వేయబడింది | url=https://www.forbes.com/sites/adamminsky/2024/09/20/2-major-student-loan-forgiveness-rulings-for-idr-new-biden-plan-expected-in-just-weeks/ | access-date=సెప్టెంబరు 28, 2024 | magazine=Forbes}}&lt;/ref&gt; బైడెను విద్యార్థుల రుణ రుణాన్ని మాఫీ చేయాలనే ప్రణాళికలకు $519 బిలియన్లకు పైగా ఖర్చవుతుందని అంచనా వేయబడింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | date=ఆగస్టు 26, 2022 | title=ది బైడెన్ విద్యార్థి రుణ క్షమాపణ ప్రణాళిక: బడ్జెట్ ఖర్చులు, పంపిణీ ప్రభావం | url=https://budgetmodel.wharton.upenn.edu/issues/2022/8/26/biden-student-loan-forgiveness#:~:text=We%20estimate%20that%20debt%20cancellation,will%20cost%20another%20$16%20billion. | access-date=December 23, 2024 | work=Penn Wharton Budget Model}}&lt;/ref&gt; కొంతమంది విమర్శకులు వాటిని &quot;విపత్తు&quot; అని పిలిచారు.&lt;ref&gt;{{Cite magazine | last=Camp | first=Emma | date=December 14, 2024 | title=విద్యార్థుల రుణాన్ని మాఫీ చేయడానికి బిడెన్ చేసిన ప్రయత్నాలు ఒక విపత్తు. | url=https://reason.com/2024/12/14/student-debt-disaster/?utm_medium=reason_email&amp;utm_source=new_at_reason&amp;utm_campaign=reason_brand&amp;utm_content=సెనేట్%20టీస్%20అప్%20$200%20బిలియన్%20సోషల్%20సెక్యూరిటీ%20గివ్‌అవే%20టు%20పబ్లిక్%20సెక్టార్%20వర్కర్స్&amp;utm_term=&amp;time=డిసెంబరు%2016వ,%202024&amp;mpid=38717&amp;mpweb=2534-5255-38717 | access-date=డిసెంబరు 23, 2024 | magazine=[[కారణం (పత్రిక) | కారణం]]}}&lt;/ref&gt;

==== న్యాయవ్యవస్థ ====
[[File:P20220407AS-0337 (52068715434).jpg|thumb|యు.ఎస్. సమావేశాన్ని చూస్తున్న బిడెన్, కేతాంజీ బ్రౌను జాక్సను సెనేటు ఆమె నిర్ధారణపై ఓటు, 2022 ఏప్రిల్|alt=బైడెను, జాక్సను ఆఫ్-కెమెరా టెలివిజను స్క్రీను‌ను చూస్తున్న ఫోటో]]
2021 చివరి నాటికి ఫెడరలు జ్యుడీషియరీకి ఆయన నామినేటు చేసిన వారిలో 40 మంది ధ్రువీకరించబడ్డారు. [[రోనాల్డ్ రీగన్]] తర్వాత ఆయన మొదటి సంవత్సరం పదవిలో ఉన్న ఏ అధ్యక్షుడి కంటే ఎక్కువ.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Raymond | first1=Nate | date=December 28, 2021 | title=రీగన్ తర్వాత అత్యధిక ధృవీకరించబడిన న్యాయపరమైన ఎంపికలతో బిడెన్ 2021ని ముగించారు | url=https://www.reuters.com/legal/government/biden-finishes-2021-with-most-confirmed-judicial-picks-since-reagan-2021-12-28/ | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20220201053907/https://www.reuters.com/legal/government/biden-finishes-2021-with-most-confirmed-judicial-picks-since-reagan-2021-12-28/ | archive-date=February 1, 2022 | access-date=February 1, 2022 | publisher=Reuters}}&lt;/ref&gt; బిడెను తన న్యాయ నియామకాలలో వైవిధ్యానికి అమెరికా చరిత్రలో ఏ ఇతర అధ్యక్షుడి కంటే ఎక్కువగా ప్రాధాన్యత ఇచ్చాడు. ఆయన నియామకాలలో ఎక్కువ మంది మహిళలు, రంగుల వ్యక్తులు ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last=Johnson | first=Carrie | date=December 28, 2021 | title=బిడెన్ సమాఖ్య న్యాయమూర్తులను ఎంపిక చేయడంలో ఉత్పాదక సంవత్సరాన్ని కలిగి ఉన్నాడు. 2022 లో ఉద్యోగం మరింత కఠినతరం కావచ్చు | url=https://www.npr.org/2021/12/28/1067206141/biden-federal-judges-nominations-diverse | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20220204171925/https://www.npr.org/2021/12/28/1067206141/biden-federal-judges-nominations-diverse | archive-date=February 4, 2022 | access-date=February 1, 2022 | publisher=[[NPR]]}}&lt;/ref&gt;

2022 జనవరిలో సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి స్టీఫెను బ్రేయరు పదవీ విరమణ చేయాలనే తన ఉద్దేశ్యాన్ని ప్రకటించారు. 2020 ఎన్నికల ప్రచారంలో ఖాళీ ఏర్పడితే మొదటి నల్లజాతి మహిళను సుప్రీంకోర్టుకు నామినేటు చేస్తానని బైడెను ప్రతిజ్ఞ చేశాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last=Totenberg | first=Nina | date=January 26, 2022 | title=జస్టిస్ స్టీఫెన్ బ్రేయర్, సుప్రీంకోర్టులో ప్రభావవంతమైన ఉదారవాది, పదవీ విరమణ చేయనున్నారు | url=https://www.npr.org/2022/01/26/1075781724/justice-stephen-breyer-supreme-court-retires | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20220204091216/https://www.npr.org/2022/01/26/1075781724/justice-stephen-breyer-supreme-court-retires | archive-date=February 4, 2022 | access-date=ఫిబ్రవరి 1, 2022 | publisher=[[NPR]]}}&lt;/ref&gt; బ్రెయరు తన పదవీ విరమణ ప్రకటించిన తర్వాత ఆయన పునరుద్ఘాటించిన వాగ్దానం.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Chung | first1=Andrew | last2=Hurley | first2=Lawrence | last3=Holland | first3=Steve | date=January 28, 2022 | title=ఫిబ్రవరి చివరి నాటికి U.S. సుప్రీంకోర్టుకు నల్లజాతి మహిళను నామినేట్ చేస్తానని బిడెన్ ప్రతిజ్ఞ | url=https://www.reuters.com/world/us/retiring-us-justice-breyer-appear-with-biden-white-house-2022-01-27/ | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20220202194132/https://www.reuters.com/world/us/retiring-us-justice-breyer-appear-with-biden-white-house-2022-01-27/ | archive-date=February 2, 2022 | access-date=February 1, 2022 | publisher=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; ఫిబ్రవరి 25న బైడెను నామినేటు చేయబడిన ఫెడరలు న్యాయమూర్తి కేతాంజీ బ్రౌను జాక్సను.&lt;ref&gt;{{Cite press release| date=February 25, 2022 | title=అధ్యక్షుడు బిడెన్ న్యాయమూర్తి కేతాంజీ బ్రౌన్ జాక్సన్‌ను యుఎస్ సుప్రీంకోర్టు అసోసియేట్ జస్టిస్‌గా నామినేట్ చేశారు. | url=https://bidenwhitehouse.archives.gov/briefing-room/statements-releases/2022/02/25/president-biden-nominates-judge-ketanji-brown-jackson-to-serve-as-associate-justice-of-the-u-s-supreme-court/ | publisher=[[వైట్ హౌస్ ఆఫీస్]] | access-date=ఫిబ్రవరి 26, 2022 | archive-date=ఫిబ్రవరి 28, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220228102827/https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2022/02/25/president-biden-nominates-judge-ketanji-brown-jackson-to-serve-as-associate-justice-of-the-u-s-supreme-court/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఆమె జూన్ 30న ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last1=Bustillo | first1=Ximena | date=June 30, 2022 | title=కేతాంజీ బ్రౌన్ జాక్సన్ సుప్రీంకోర్టులో మొదటి నల్లజాతి మహిళగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు | url=https://www.npr.org/2022/06/30/1108714345/ketanji-brown-jackson-supreme-court-oath-swearing-in | access-date=July 5, 2022 | publisher=NPR}}&lt;/ref&gt; తన అధ్యక్ష పదవి ముగిసే సమయానికి బైడెను 235 మంది న్యాయమూర్తులను నియమించాడు. కనీసం 50 సంవత్సరాలలో ఏ ఇతర అధ్యక్షుడి కంటే ఒకే కాలంలో ఎక్కువ నియామకాలు జరిగాయి. బిడెను న్యాయమూర్తులలో 63% మంది మహిళలు, 60% మంది శ్వేతజాతీయులు కానివారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=జనవరి 16, 2025 | access-date=మార్చి 1, 2025 | first1=కూపర్ | last1=బర్టన్ | first2=అమీనా | last2=బ్రౌన్ | title=బైడెన్ న్యాయవ్యవస్థను ఎలా పునర్నిర్మించారు | url=https://abcnews.go.com/538/biden-reshaped-judiciary/story?id=117717279 | agency=ABC News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | date=జనవరి 9, 2025 | title=అధ్యక్షులు తమ నియమిత న్యాయమూర్తుల జాతి, జాతి వైవిధ్యంపై ఎలా పోల్చారు | url=https://www.pewresearch.org/short-reads/2025/01/09/how-biden-compares-with-other-recent-presidents-in-appointing-federal-judges/sr_25-01-09_biden-judges_3/ | publisher=Pew Research}}&lt;/ref&gt; బైడెను న్యాయపరమైన పదవీకాల పరిమితులు, సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల కోసం ఒక బైండింగు నీతి నియమావళి మీద ఆసక్తిని వ్యక్తం చేశారు.&lt;ref name=&quot;BidenSCOTUSreform&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Madhani | first1=Aamer | last2=Long | first2=Colleen | title=బిడెన్ సుప్రీంకోర్టుపై 'తీవ్రవాదం'ను ఖండించారు, పదవీకాల పరిమితుల ప్రణాళిక వివరాలు, నీతి నియమావళి న్యాయమూర్తులు | url=https://apnews.com/article/supreme-court-reform-biden-harris-trump-ffd48f3a2023aeca841bb53c2147ef03 | date=జూలై 29, 2024 | access-date=ఆగస్టు 16, 2024 | publisher=Associated Press}}&lt;/ref&gt;

==== మౌలిక సదుపాయాలు - వాతావరణం ====
[[File:P20211101AS-0357 (51846489866).jpg|thumb| 2021 నవంబరు 1న గ్లాస్గోలో జరిగిన [[యునైటెడ్ నేషన్స్ క్లైమేట్ చేంజ్ కాన్ఫరెన్స్|COP26 క్లైమేట్ సమ్మిట్]] ప్రారంభోత్సవంలో బిడెన్, అప్పటి బ్రిటిష్ ప్రధాన మంత్రి [[బోరిస్ జాన్సన్]], UN సెక్రటరీ జనరల్ [[ఆంటోనియో గుటెర్రెస్]]|వేదికపై నిలబడి ఉన్న బిడెన్, జాన్సన్, గుటెర్రెస్ యొక్క alt=ఫోటో]]
బిడెను బిల్డు బ్యాకు బెటరు ఎజెండాలో భాగంగా 2021 మార్చి చివరిలో ఆయన రవాణా మౌలిక సదుపాయాలు యుటిలిటీసు మౌలిక సదుపాయాలు బ్రాడ్‌బ్యాండు మౌలిక సదుపాయాలు, గృహనిర్మాణం, పాఠశాలలు, తయారీ, పరిశోధన, శ్రామిక శక్తి అభివృద్ధి వంటి సమస్యలను పరిష్కరించే $2 ట్రిలియను ప్యాకేజీ అమెరికను జాబ్సు ప్లానును ప్రతిపాదించాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Holland | first1=స్టీవ్ | last2=రెన్షా | first2=జారెట్ | date=మార్చి 31, 2021 | title=బిడెన్ $2 ట్రిలియన్ ఉద్యోగాల ప్రణాళిక తన ఆశయంలో అంతరిక్ష పోటీకి పోటీగా ఉందని చెప్పారు | publisher=[[Reuters]] | url=https://www.reuters.com/article/us-usa-biden-infrastructure-idUSKBN2BN13C | url-status=live| access-date=నవంబరు 24, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210413130443/https://www.reuters.com/article/us-usa-biden-infrastructure-idUSKBN2BN13C | archive-date=ఏప్రిల్ 13, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Siegel | first1=Rachel | date=మార్చి 31, 2021 | title=బైడెన్ $2 ట్రిలియన్ ఉద్యోగాలు, మౌలిక సదుపాయాల ప్రణాళికలో ఏముంది? | work=[[The Washington Post]] | url=https://www.washingtonpost.com/us-policy/2021/03/31/what-is-in-biden-infrastructure-plan/ | url-status=live| access-date=నవంబరు 8, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210401015541/https://www.washingtonpost.com/us-policy/2021/03/31/what-is-in-biden-infrastructure-plan/ | archive-date=April 1, 2021}}&lt;/ref&gt; బైడెను చట్టసభ సభ్యుల మధ్య నెలల తరబడి చర్చల తర్వాత 2021 ఆగస్టులో సెనేటు ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చరు ఇన్వెస్టుమెంటు అండ్ జాబ్సు యాక్టు అనే $1 ట్రిలియను ద్విపార్టీ మౌలిక సదుపాయాల బిల్లును ఆమోదించింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Romm | first1=టోనీ | date=ఆగస్టు 10, 2021 | title=ద్వైపాక్షిక, $1 ట్రిలియన్ మౌలిక సదుపాయాల బిల్లును సెనేట్ ఆమోదించింది, ఇది ప్రధాన బైడెన్ లక్ష్యాన్ని ఒక అడుగు దగ్గరగా తీసుకువస్తుంది | work=[[ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్]] | url=https://www.washingtonpost.com/us-policy/2021/08/10/senate-infrastructure-bill-vote-biden/ | url-status=live| access-date=నవంబరు 8, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210929154828/https://www.washingtonpost.com/us-policy/2021/08/10/senate-infrastructure-bill-vote-biden/ | archive-date=సెప్టెంబరు 29, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Pramuk | first1=Jacob | date=ఆగస్టు 10, 2021 | title=సెనేట్ $1 ట్రిలియన్ ద్విపార్టీ మౌలిక సదుపాయాల బిల్లును ఆమోదించింది, బైడెన్ ఆర్థిక ఎజెండాలోని కీలక భాగాన్ని సభకు పంపింది | publisher=[[CNBC]] | url=https://www.cnbc.com/2021/08/10/senate-to-pass-bipartisan-infrastructure-bill.html | url-status=live| access-date=నవంబరు 8, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211108112959/https://www.cnbc.com/2021/08/10/senate-to-pass-bipartisan-infrastructure-bill.html | archive-date=నవంబరు 8, 2021}}&lt;/ref&gt; అయితే సభ కూడా ద్విపార్టీ పద్ధతిలో రవాణాకు సంబంధించిన మౌలిక సదుపాయాలను కవరు చేస్తూ 2021 నవంబరు ప్రారంభంలో ఆ బిల్లును ఆమోదించింది. యుటిలిటీసు, బ్రాడ్‌బ్యాండు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=జలోనిక్ | first1=మేరీ క్లేర్ | date=నవంబరు 7, 2021 | title=రోడ్లు, రవాణా, ఇంటర్నెట్: మౌలిక సదుపాయాల బిల్లులో ఏముంది | publisher=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]] | url=https://apnews.com/article/joe-biden-technology-business-broadband-internet-congress-d89d6bb1b39cd9c67ae9fc91f5eb4c0d | url-status=live| access-date=నవంబరు 8, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211107214148/https://apnews.com/article/joe-biden-technology-business-broadband-internet-congress-d89d6bb1b39cd9c67ae9fc91f5eb4c0d | archive-date=November 7, 2021}}&lt;/ref&gt; 2021 నవంబరు మధ్యలో బైడెను బిల్లు మీద సంతకం చేసి చట్టంగా మార్చారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Boak | first1=Josh | last2=Long | first2=Colleen | date=November 16, 2021 | title=బైడెన్ ద్విపార్టీల సమూహంతో $1T మౌలిక సదుపాయాల ఒప్పందంపై సంతకం చేశాడు | publisher=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]] | url=https://apnews.com/article/joe-biden-congress-infrastructure-bill-signing-b5b8cca843133de060778f049861b144 | url-status=live| access-date=నవంబరు 16, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211116045821/https://apnews.com/article/joe-biden-congress-infrastructure-bill-signing-b5b8cca843133de060778f049861b144 | archive-date=నవంబరు 16, 2021}}&lt;/ref&gt;

బిల్డు బ్యాక్ బెటరు ఎజెండాలోని మరో ప్రధాన భాగం బిల్డు బ్యాకు బెటరు యాక్టు, ఇది $3.5 ట్రిలియన్ల సామాజిక వ్యయ బిల్లు. ఇది సామాజిక భద్రతా వలయాన్ని విస్తరిస్తుంది. వాతావరణ మార్పు మీద ప్రధాన నిబంధనలను కలిగి ఉంటుంది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Pramuk | first=Jacob | date=August 11, 2021 | title=మెడికేర్, పన్ను క్రెడిట్‌లు, వాతావరణ చొరవలను విస్తరించే $3.5 ట్రిలియన్ల బడ్జెట్ ప్రణాళిక యొక్క ఫ్రేమ్‌వర్క్‌ను సెనేట్ ఆమోదించింది | url=https://www.cnbc.com/2021/08/11/senate-passes-3point5-trillion-budget-resolution-after-infrastructure-bill.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20220411025307/https://www.cnbc.com/2021/08/11/senate-passes-3point5-trillion-budget-resolution-after-infrastructure-bill.html | archive-date=ఏప్రిల్ 11, 2022 | access-date=ఏప్రిల్ 13, 2022 | publisher=CNBC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Frazin | first=Rachel | date=జూలై 14, 2021 | title=డెమోక్రటిక్ సెనేటర్: క్లీన్ విద్యుత్ ప్రమాణాన్ని చేర్చడానికి సయోధ్య ప్యాకేజీ | url=https://thehill.com/policy/energy-environment/562983-senator-expects-clean-electricity-standard-to-be-part-of/ | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20211026222513/https://thehill.com/policy/energy-environment/562983-senator-expects-clean-electricity-standard-to-be-part-of | archive-date=అక్టోబరు 26, 2021 | work=[[The Hill (newspaper) | The Hill]] | access-date=April 13, 2022}}&lt;/ref&gt; డెమొక్రాట్లు దీనిని బడ్జెటు సయోధ్య ద్వారా పార్టీ-లైన్ ఓటు ద్వారా ఆమోదించడానికి ప్రయత్నించారు. కానీ ధర $2.2 ట్రిలియన్లకు తగ్గించబడినప్పటికీ సెనేటరు జో మాంచిను మద్దతును గెలుచుకోవడంలో ఇబ్బంది పడ్డారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | first1=Nancy | last1=Cordes | first2=Ellis | last2=Kim | first3=Ed | last3=O'Keefe | first4=Weijia | last4=Jiang | first5=Jordan | last5=Freiman | date=అక్టోబరు 5, 2021 | title=బిడెన్ హౌస్ ప్రోగ్రెసివ్‌లతో కాల్‌లో సామాజిక భద్రతా నికర బిల్లు కోసం $1.9 – $2.2 ట్రిలియన్ ధర పరిధిని నిర్ణయించింది | url=https://www.cbsnews.com/news/biden-reconciliation-bill-house-democrats-progressives/ | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20211023023747/https://www.cbsnews.com/news/biden-reconciliation-bill-house-democrats-progressives/ | archive-date=అక్టోబరు 23, 2021 | access-date=ఏప్రిల్ 13, 2022 | publisher=[[CBS వార్తలు]]}}&lt;/ref&gt; మాంచిను బిల్లును తిరస్కరించిన తర్వాత&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last1=Seipel | first1=Arnie | last2=Hernandez | first2=Joe | date=December 19, 2021 | title=జో మాంచిన్ అధ్యక్షుడు బైడెన్ బిల్డ్ బ్యాక్ బెటర్ ప్లాన్‌కు మద్దతు ఇవ్వబోనని చెప్పారు | url=https://www.npr.org/2021/12/19/1065636709/joe-manchin-says-he-cannot-support-bidens-build-back-better-plan | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20220411025452/https://www.npr.org/2021/12/19/1065636709/joe-manchin-says-he-cannot-support-bidens-build-back-better-plan | archive-date=April 11, 2022 | access-date=April 13, 2022 | publisher=[[NPR]]}}&lt;/ref&gt; దీనిని 2022 ద్రవ్యోల్బణ తగ్గింపు చట్టంగా సమగ్రంగా పునర్నిర్మించారు. ఇది లోటు తగ్గింపు, వాతావరణ మార్పు, ఆరోగ్య సంరక్షణ, పన్ను సంస్కరణలను కవరు చేస్తుంది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=డెన్నిస్ | first=Brady | date=August 14, 2022 | title=కాంగ్రెస్ హై-టెక్ వాతావరణ పరిష్కారాలకు నిధులు సమకూరుస్తున్నందున, ఇది తక్కువ-టెక్‌పై కూడా పందెం వేస్తుంది: ప్రకృతి | work=[[ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్]] | url=https://www.washingtonpost.com/climate-solutions/2022/08/14/nature-climate-solutions-inflation-reduction-act/ | access-date=ఆగస్టు 29, 2022}}&lt;/ref&gt;

2022 ద్రవ్యోల్బణ తగ్గింపు చట్టాన్ని మాంచిను, సెనేటరు చక్ సుమారు ప్రవేశపెట్టారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Bose | first1=Nandita | last2=Holland | first2=Steve | date=August 17, 2022 | title=Biden ద్రవ్యోల్బణ చట్టంపై సంతకం చేసి, మాంచిన్‌కు పెన్ను అందజేశారు | publisher=[[Reuters]] | url=https://www.reuters.com/world/us/biden-signs-430-billion-climate-healthcare-tax-bill-2022-08-16/ | access-date=August 21, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Walters | first1=Joanna | last2=Helmore | first2=Edward | date=July 31, 2022 | title=జో మాంచిన్ 'అమెరికాకు గొప్పది' అని చివరకు అంగీకరించిన విస్తృత బిల్లును ప్రశంసించారు | work=[[ది గార్డియన్]] | url=https://www.theguardian.com/us-news/2022/jul/31/joe-manchin-hails-deal-inflation-reduction-act | access-date=August 21, 2022}}&lt;/ref&gt; ఈ ప్యాకేజీ $739 బిలియన్లను సేకరించడం, శక్తి, వాతావరణ మార్పు మీద ఖర్చు చేయడంలో $370 బిలియన్లు, లోటు తగ్గింపులో $300 బిలియన్లు, ధరలను తగ్గించడానికి మూడు సంవత్సరాల స్తోమత సంరక్షణ చట్టం సబ్సిడీలు, ప్రిస్క్రిప్షను ఔషధ సంస్కరణ. పన్ను సంస్కరణకు అధికారం ఇవ్వడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Greve | first=Joan E. | date=August 7, 2022 | title=నెలల తరబడి తగాదా తర్వాత సెనేట్ $739 బిలియన్ల ఆరోగ్య సంరక్షణ, వాతావరణ బిల్లును ఆమోదించింది | work=[[ది గార్డియన్]] | url=https://www.theguardian.com/us-news/2022/aug/07/inflation-reduction-act-senate-democrats-pass | access-date=August 21, 2022}}&lt;/ref&gt; రోడియం గ్రూప్ విశ్లేషణ ప్రకారం, ఈ బిల్లు యునైటెడు స్టేట్సు‌లో వాతావరణ మార్పు యుఎస్.ను తగ్గిస్తుంది. 2030 నాటికి గ్రీన్‌హౌసు వాయు ఉద్గారాలు 2005 స్థాయిల కంటే 31 శాతం నుండి 44 శాతం మధ్య ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;Joan&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=E Greve | first1=Joan | date=August 12, 2022 | title=US హౌస్ డెమొక్రాట్ల మైలురాయి ఆరోగ్య సంరక్షణ, వాతావరణ బిల్లును ఆమోదించింది | work=[[The Guardian]] | url=https://www.theguardian.com/us-news/2022/aug/12/us-house-passes-climate-bill-inflation-reduction-act | access-date=August 14, 2022}}&lt;/ref&gt; 2022 ఆగస్టు 7న సెనేటు బిల్లును (సవరించబడిన విధంగా) 51–50 ఓట్లతో ఆమోదించింది. డెమొక్రాట్లందరూ అనుకూలంగా, రిపబ్లికన్లందరూ వ్యతిరేకించారు, ఉపాధ్యక్షుడు [[కమల హారిస్]] బ్రేకింగు టై. ఆగస్టు 16న బైడెను ఈ బిల్లు మీద సంతకం చేశారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Pitas | first=Costas | date=ఆగస్టు 13, 2022 | title=బిడెన్ వచ్చే వారం $430 బిలియన్ల వాతావరణ, పన్ను బిల్లుపై సంతకం చేయనున్నారు | publisher=[[Reuters]] | url=https://www.reuters.com/world/us/biden-sign-430-bln-climate-tax-bill-into-law-next-week-2022-08-12/ | access-date=ఆగస్టు 14, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=షాబాద్ | first1=రెబెక్కా | last2=ఎగాన్ | first2=లారెన్ | date=ఆగస్టు 16, 2022 | title=బిడెన్ ప్రధాన వాతావరణం, ఆరోగ్య సంరక్షణ, పన్ను బిల్లుపై చట్టంగా సంతకం చేశారు | url=https://www.nbcnews.com/politics/joe-biden/biden-sign-major-climate-health-care-spending-bill-rcna43269 | access-date=ఆగస్టు 16, 2022 | publisher=[[NBC News]]}}&lt;/ref&gt;

బిడెను 674 మిలియను ఎకరాల భూమి, సముద్రాన్ని సహజ వనరుల దోపిడీ నుండి రక్షించాడు. మరే ఇతర అధ్యక్షుడి కంటే ఎక్కువగా. 625 మిలియను ఎకరాల సముద్రంలో ఆఫ్షోరు డ్రిల్లింగు నిషేధం నుండి అత్యధిక పరిరక్షణ జరిగింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=విల్సన్ | first1=జానెట్ | last2=కౌల్టర్ | first2=టామ్ | title=కాలిఫోర్నియాలో రెండు కొత్త జాతీయ స్మారక చిహ్నాలను సృష్టించడానికి బిడెన్ | url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2025/01/07/president-biden-new-national-monuments-california/77503768007/ | access-date=జనవరి 9, 2025 | work=USA today | date=జనవరి 7, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=నిల్సెన్ | first1=ఎల్లా | title=కాలిఫోర్నియాలో రెండు కొత్త జాతీయ స్మారక చిహ్నాలను స్థాపించడానికి అధ్యక్షుడు బిడెన్ | url=https://edition.cnn.com/2025/01/07/climate/biden-national-monuments/index.html | access-date=జనవరి 9, 2025 | agency=CNN | date=జనవరి 7, 2025}}&lt;/ref&gt;

==== ఇమ్మిగ్రేషను ====
[[File:2000- Border apprehensions at southwest border.svg|thumb|upright=1.0| యు.ఎస్. వద్ద పట్టుబడిన అక్రమ వలసదారుల వార్షిక సంఖ్యలు. దక్షిణ సరిహద్దు]]
2021లో బిడెను పదవీ బాధ్యతలు స్వీకరించినప్పుడు మెక్సికో-యునైటెడు స్టేట్సు సరిహద్దు వద్ద అక్రమ సరిహద్దు క్రాసింగు‌లు పెరగడం ప్రారంభించాయి.{{efn|బహుళ వనరులకు ఆపాదించబడింది:&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=జనవరి 26, 2024 | title=జనవరి ప్రశాంతతకు ముందు డిసెంబరు‌లో మెక్సికో నుండి అక్రమ సరిహద్దు క్రాసింగ్‌లు రికార్డు స్థాయిలో అత్యధికంగా చేరుకున్నాయి | url=https://apnews.com/article/immigration-border-crossings-mexico-biden-18ac91ef502e0c5433f74de6cc629b32 | work= Associated Press News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=జనవరి 2, 2024 | title=నైరుతి సరిహద్దులో వలసదారుల ఎన్‌కౌంటర్లు ఆల్‌టైమ్ గరిష్ట స్థాయికి చేరుకున్నాయి 302,000 | url=https://abcnews.go.com/Politics/migrant-encounters-reach-time-high-southwest-border/story?id=106050779 | author-first1=Luke | author-last1=Barr | agency= ABC News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=డిసెంబరు 29, 2023 | title=డిసెంబరు వలసదారులు దక్షిణ సరిహద్దులో రెండు దశాబ్దాలకు పైగా అతిపెద్ద పెరుగుదల, మేయర్లు చర్య కోసం పిలుపునిచ్చినప్పుడు | author-first1=Priscilla | author-last1=Alvarez | author-first2=Rosa | author-last2=Flores | author-first3=Holly | author-last3=Yan | url=https://www.cnn.com/2023/12/29/us/us-mexico-border-migration/index.html | publisher= CNN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | date=ఫిబ్రవరి 14, 2024 | title=యు.ఎస్.-మెక్సికో సరిహద్దులో వలసదారుల ఎన్‌కౌంటర్లు 2023 చివరిలో రికార్డు స్థాయిలో నమోదయ్యాయి | url=https://www.pewresearch.org/short-reads/2024/02/15/migrant-encounters-at-the-us-mexico-border-hit-a-record-high-at-the-end-of-2023/ | publisher= Pew Research Center}}&lt;/ref&gt;}} 2023 డిసెంబరులో ఆల్-టైం నెలవారీ గరిష్ఠ స్థాయికి చేరుకుంది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Debusmann | first1=Bernd Jr. | title=చాలా మంది వలసదారులు మెక్సికో నుండి యుఎస్‌కు ఎందుకు వెళ్లాలనుకుంటున్నారో మూడు కారణాలు | url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-68208637 | publisher=BBC వార్తలు | date=ఫిబ్రవరి 7, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last1=Gramlich | first1=John | title=2023 అమెరికా-మెక్సికో సరిహద్దులో ఏ నెల కంటే ఎక్కువ వలసదారుల ఎన్‌కౌంటర్లతో ముగిసింది | url=https://www.pewresearch.org/short-reads/2024/02/15/migrant-encounters-at-the-us-mexico-border-hit-a-record-high-at-the-end-of-2023/sr_24-02-15_borderencounters_1-png/ | publisher=Pew Research Center | date=February 15, 2024}}&lt;/ref&gt; 2024 అంతటా బైడెను ఆశ్రమం మీద ఆంక్షలను అమలు చేసిన తర్వాత వలసదారుల మీద కఠిన చర్యలు తీసుకోవాలని మెక్సికోను కోరిన తర్వాత డిసెంబరు రికార్డు నుండి క్రాసింగు‌లు గణనీయంగా తగ్గడం ప్రారంభమైంది.&lt;ref name=&quot;cbs-border-crossings&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | date=జూలై 1, 2024 | title=యుఎస్-మెక్సికో సరిహద్దులో అక్రమ క్రాసింగ్‌లు 3 సంవత్సరాల కనిష్ట స్థాయికి పడిపోయాయి, బైడెన్ పాలనలో ఇది అత్యల్ప స్థాయి | url=https://www.cbsnews.com/news/border-crossings-us-mexico-border-june-2024/ | publisher= CBS News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=April 30, 2024 | title=మెక్సికో నుండి వచ్చిన సహాయం ద్వారా బిడెన్‌పై నిశ్శబ్ద సరిహద్దు ఒత్తిడిని తగ్గిస్తుంది | url=https://www.washingtonpost.com/immigration/2024/04/30/united-states-mexico-border-surge-biden/ | work= The Washington Post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=June 26, 2024 | title=బిడెన్ సరిహద్దు ఆంక్షలు అక్రమ క్రాసింగ్‌లలో గణనీయమైన తగ్గుదలకు దారితీశాయి | url=https://www.washingtonpost.com/immigration/2024/06/26/border-crossings-drop-biden-closures/ | work= The Washington Post}}&lt;/ref&gt; 2014 నుండి 2023 అక్టోబరు, నుండి 2024 సెప్టెంబరు వరకు బహిష్కరణలు అత్యధిక స్థాయికి చేరుకున్నాయి.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Alvarez | first=Priscilla | date=December 19, 2024 | title=బిడెన్ 2014 నుండి అత్యధిక స్థాయిలో బహిష్కరణలు నిర్వహించిందని కొత్త నివేదిక చెబుతోంది | url=https://www.cnn.com/2024/12/19/politics/biden-deportations-report/index.html | access-date=December 21, 2024 | agency=CNN}}&lt;/ref&gt; బిడెను మానవతా పెరోలును ఉపయోగించి అక్రమ సరిహద్దు క్రాసింగు‌లను తగ్గించడానికి, వలసదారులు యుఎస్‌కు విమానంలో ప్రయాణించడానికి లేదా యుఎస్-మెక్సికో సరిహద్దులోని అధికారిక ఎంట్రీ పాయింట్ల ద్వారా వారి ఎంట్రీలను షెడ్యూలు చేసుకోవడానికి వీలు కల్పించాడు. 2024 జనవరి నాటికి ఒక మిలియను కంటే ఎక్కువ మంది వలసదారులు మానవతా పెరోలు కింద యుఎస్‌లో చేరారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=January 22, 2024 | title=బైడెన్ పరిపాలన పెరోల్ విధానం కింద యుఎస్‌లోకి 1 మిలియను కంటే ఎక్కువ మంది వలసదారులను అనుమతించింది | url=https://www.cbsnews.com/news/immigration-parole-biden-administration-1-million-migrants/ | publisher=CBS News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=March 11, 2024 | title=మానవతా పెరోల్ అంటే ఏమిటి? అస్పష్టమైన బైడెన్ ఇమ్మిగ్రేషన్ విధానం ఎంత వివాదాస్పదంగా మారింది | url=https://www.wsj.com/politics/policy/humanitarian-parole-immigration-border-policy-controversy-eb4d63a9 | work=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=March 8, 2024 | title=న్యాయమూర్తిచే సమర్థించబడిన 4 దేశాల నుండి ప్రతి నెలా 30,000 మంది వలసదారులను USలోకి అనుమతించే కార్యక్రమం | url=https://apnews.com/article/immigration-biden-haiti-cuba-nicaragua-venezuela-trial-fac9dc853231ba04ff0ea4e7442057ef | publisher=Associated Press News}}&lt;/ref&gt;

[[File:Joe Biden at the Mexico border 2023-01-08.jpg|thumb|left| 2023 జనవరిలో అమెరికా దక్షిణ సరిహద్దులో సరిహద్దు గస్తీ ఏజెంట్లను సందర్శించిన బిడెను]]

2024 జనవరిలో సెనేటర్లు, కిర్స్టెను సినిమా జేమ్సు లంక్ఫోర్డు నేతృత్వంలో ప్రతిపాదిత ద్వైపాక్షిక వలస ఒప్పందానికి బిడెను మద్దతు వ్యక్తం చేశారు. ఆయన గతంలో యుఎస్ పౌరసత్వ చట్టం 2021కు మద్దతు ఇచ్చారు. ఆయన తన పదవిలో మొదటి రోజున దీనిని ప్రతిపాదించారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Jacobson | first=Don | url=https://www.upi.com/Top_News/US/2024/01/27/Biden-voices-support-Senate-border-bill-new-emergency-powers/7161706363564/ | title=కొత్త 'అత్యవసర' అధికారాలతో సెనేటు సరిహద్దు బిల్లుకు బిడెను మద్దతు ఇస్తున్నారు | publisher=[[యునైటెడ్ ప్రెస్ ఇంటర్నేషనల్]] | date=జనవరి 27, 2024 | access-date=జూలై 11, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Montoya-Galvez | first1=Camilo | last2=Brennan | first2=Margaret | last3=Escobedo | first3=Richard | url=https://www.cbsnews.com/news/immigration-deal-biden-senate-us-mexico-border-bill/ | title=అక్రమ సరిహద్దు క్రాసింగ్‌లను అరికట్టే లక్ష్యంతో సమ్మె చేస్తున్న ఇమ్మిగ్రేషన్ ఒప్పందం అంచున బిడెన్, సెనేటర్లు | agency=[[CBS వార్తలు]] | date=జనవరి 28, 2024 | access-date=జూలై 11, 2024}}&lt;/ref&gt; ప్రతిపాదిత ద్వైపాక్షిక బిల్లు డిహెచ్‌ఎస్ ఎన్‌కౌంటర్లు ఏడు రోజుల సగటు 5,000 లేదా ఒకే రోజులో 8,500 దాటినప్పుడు సరిహద్దును మూసివేయడానికి అనుమతించేది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last1=Desjardins | first1=Lisa | last2=Midura | first2=Kyle | url=https://www.pbs.org/newshour/show/how-the-bipartisan-border-deal-would-transform-the-u-s-immigration-system | title=ద్వైపాక్షిక సరిహద్దు ఒప్పందం US వలస వ్యవస్థను ఎలా మారుస్తుంది | work=[[PBS వార్తలు]] | date=ఫిబ్రవరి 4, 2024 | access-date=జూలై 11, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Scholtes | first1=జెన్నిఫర్ | last2=ఎమ్మా | first2=కైట్లిన్ | url=https://www.politico.com/news/2024/02/05/biden-bipartisan-immigration-deal-00139558 | title=నిర్బంధం, ఆ సరిహద్దు 'షట్‌డౌన్': బైడెన్ యొక్క ద్వైపాక్షిక వలస ఒప్పందంలో నిజంగా ఏముంది | work=[[Politico]] | date=ఫిబ్రవరి 5, 2024 | access-date=జూలై 11, 2024}}&lt;/ref&gt; అదనంగా ఈ బిల్లు ఆశ్రయం కోరుతూ, ఆశ్రయం ఇంటర్వ్యూలకు గురైన వలసదారులను నిర్బంధించడం తప్పనిసరి చేస్తుంది. ఈ ప్రక్రియలో విఫలమైన వారిని వారి స్వదేశాలకు తిరిగి పంపుతుంది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last=Tsirkin | first=Julie | url=https://www.nbcnews.com/politics/immigration/does-new-immigration-bill-5000-illegal-border-crossings-per-day-rcna136656 | title=ట్రంప్ ఏమి చెప్పినా, ద్విపార్టీ సరిహద్దు ఒప్పందం రోజుకు 5,000 అక్రమ క్రాసింగ్‌లను అనుమతించదు | publisher=[[NBC News]] | date=జనవరి 31, 2024 | access-date=జూలై 11, 2024}}&lt;/ref&gt; &quot; డ్రీమర్సు&quot; స్థితిని ప్రస్తావించకపోయినా, హెచ్-1 బి వీసాలు ఉన్న వారి పిల్లలు 21 ఏళ్లు నిండిన తర్వాత బహిష్కరణను ఎదుర్కోవడానికి బదులుగా పని అధికారాలను పొందడానికి, గ్రీను కార్డు‌ల కోసం వేచి ఉన్నప్పుడు వారి చట్టపరమైన వయస్సులను స్తంభింపజేయడానికి ఇమ్మిగ్రేషను న్యాయమూర్తులకు అదనపు నిధులను అందించడానికి ఇమ్మిగ్రేషను చట్టాన్ని మార్చేది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Kapur | first1=Sahil | last2=Wong | first2=Scott | last3=Tsirkin | first3=Julie | last4=Ainsley | first4=Julia | url=https://www.nbcnews.com/politics/congress/new-immigration-asylum-reform-bill-released-senate-text-rcna136602 | title=కఠినమైన ఆశ్రయం, సరిహద్దు చట్టాలను విధించడానికి సెనేటర్లు ద్వైపాక్షిక బిల్లును ఆవిష్కరించారు | agency=[[NBC News]] | date=ఫిబ్రవరి 4, 2024 | access-date=జూలై 11, 2024}}&lt;/ref&gt;

మాజీ అధ్యక్షుడు డొనాల్డు ట్రంపు ఈ చట్టాన్ని వ్యతిరేకిస్తున్నట్లు ప్రకటించారు. కాంగ్రెసు రిపబ్లికన్లను దీనిని వ్యతిరేకించాలని పిలుపునిచ్చారు; తదనంతరం, హౌసు స్పీకరు, మైకు జాన్సను వంటి నాయకులు తమ వ్యతిరేకతను ప్రకటించి తదుపరి శాసనసభ చర్యలను నిలిపివేశారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Groves | first=Stephen | url=https://apnews.com/article/congress-border-security-ukraine-058876834b48bacf5b3678b067d8dd9a | title=బిడెన్ సరిహద్దు బిల్లును ఆమోదించాలని కాంగ్రెస్‌ను కోరారు. కానీ హౌసు స్పీకరు అది 'రాగానే చనిపోయి ఉండవచ్చు' అని సూచిస్తున్నారు | publisher=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]] | date=జనవరి 26, 2024 | access-date=జూలై 11, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=షాబాద్ | first1=రెబెక్కా | last2=కపూర్ | first2=సాహిల్ | url=https://www.nbcnews.com/politics/white-house/biden-urge-congress-pass-bipartisan-border-security-bill-republicans-n-rcna137483 | title=బైపార్టీ ఇమ్మిగ్రేషన్ బిల్లును ఆమోదించాలని కాంగ్రెస్‌ను బిడెన్ కోరుతున్నాడు, రిపబ్లికన్లు ట్రంప్ డిమాండ్లకు 'లొంగిపోతున్నారని' అన్నారు | agency=[[NBC News]] | date=ఫిబ్రవరి 6, 2024 | access-date=జూలై 11, 2024}}&lt;/ref&gt; బిడెను పదవీకాలంలో అధిక వలస స్థాయిలు కొనసాగిన ఫలితంగా కొంతమంది శాసనసభ్యులు, పండితులు దక్షిణ సరిహద్దును బిడెను నిర్వహించడాన్ని విమర్శించారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last=Narea | first=Nicole | url=https://www.vox.com/politics/24153132/us-border-crisis-mexico-migrant-immigration-asylum | title=అమెరికా తప్పుగా అర్థం చేసుకున్న సరిహద్దు సంక్షోభం, 8 చార్టులలో | work=Vox | date=June 3, 2024 | access-date=July 7, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Bryant | first1=Chista Case | last2=Babcock | first2=Caitlin | url=https://www.csmonitor.com/USA/2024/0416/biden-trump-immigration-border-crossings | title=బైడెన్, ట్రంప్ సరిహద్దు క్రాసింగ్‌లు, ఇమ్మిగ్రేషన్‌పై ఎలా పోల్చారు | work=ది క్రిస్టియన్ సైన్స్ మానిటర్ | date=ఏప్రిల్ 16, 2024 | access-date=జూలై 7, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last=Saad | first=Lydia | url=https://news.gallup.com/poll/610322/immigration-leads-reasons-biden-detractors-disapprove.aspx | title=ఇమ్మిగ్రేషన్ బైడెన్ వ్యతిరేకులు నిరాకరించడానికి కారణాలను దారితీస్తుంది | publisher=Gallup, Inc. | date=ఫిబ్రవరి 14, 2024 | access-date=జూలై 7, 2024}}&lt;/ref&gt; బిల్లు, విస్తృత వలస విధానం మీద విమర్శలు కొనసాగాయి. రెండు వైపులా వ్యక్తపరచబడినది ఏమిటంటే కొంతమంది ఉదారవాదులు ఆయన విధానాలను చాలా కఠినంగా భావిస్తారు. మరికొందరు సంప్రదాయవాదులు వాటిని చాలా నిష్పాక్షికంగా భావిస్తారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Debusmann | first=Bernd Jr. | date=May 17, 2024 | title=జో బైడెన్, డోనాల్డ్ ట్రంప్ సరిహద్దు విధానాలు ఎలా సరిపోతాయి | url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-65574725 | access-date=July 8, 2024 | publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Miroff | first1=Nick | last2=Sacchetti | first2=Maria | last3=Frostenson | first3=Sarah | date=February 11, 2024 | title=ట్రంప్ vs. బైడెన్ వలసలపై: US సరిహద్దు భద్రతను పోల్చిన 12 చార్టులు | url=https://www.washingtonpost.com/immigration/2024/02/11/trump-biden-immigration-border-compared/ | access-date=జూలై 8, 2024 | work=The Washington Post}}&lt;/ref&gt; 2024 జనవరి 17న బిడెను-హారిసు పరిపాలన అమెరికా దక్షిణ సరిహద్దు నిర్వహణను ఖండిస్తూ రిపబ్లికను నేతృత్వంలోని నాన్-బైండింగు తీర్మానం 225–187 ఓట్లతో ప్రతినిధుల సభను ఆమోదించింది. 211 మంది రిపబ్లికన్లు 14 మంది డెమొక్రాట్లు దీనికి మద్దతు ఇచ్చారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Adragna | first1=Anthony | title=14 డెమ్స్ ఓటుతో బిడెను దక్షిణ సరిహద్దు నిర్వహణను హౌస్ ఖండించింది. | url=https://www.politico.com/live-updates/2024/01/17/congress/house-gop-biden-border-rebuke-dems-00136221 | work=Politico | access-date=January 18, 2025 | date=January 17, 2024}}&lt;/ref&gt; తన అధ్యక్ష పదవి చివరి సంవత్సరంలో బైడెను పరిపాలన ప్రైవేటు జైలు కంపెనీలతో కనీసం 14 ఒప్పందాలను విస్తరించడానికి పనిచేసింది. వలసదారుల నిర్బంధ కేంద్రాలను నడపడానికి 2020 ఎన్నికల ప్రచారానికి ముగింపు పలుకుతానని ఆయన హామీ ఇచ్చినప్పటికీ&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Olivares | first=José | date=December 5, 2024 | title=బహిర్గతం: ట్రంప్ పదవీ విరమణకు సిద్ధమవుతున్నందున బైడెన్ ఇమ్మిగ్రేషన్ జైళ్లను విస్తరించడానికి పునాది వేశారు. | url=https://www.theguardian.com/us-news/2024/dec/05/biden-immigration-jails-trump-mass-deportation-plan | access-date=December 5, 2024 | work=The Guardian | issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; 2024 జూన్‌లో బైడెను మెక్సికో–యు.ఎస్.ను పరిమితం చేయడానికి అధ్యక్షుడిని అనుమతిస్తూ కార్యనిర్వాహక ఉత్తర్వు జారీ చేశాడు.&lt;ref name=&quot;cbs-border-crossings&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | url=https://www.nytimes.com/2024/06/04/us/politics/biden-executive-order-border-asylum.html | title=బిడెన్ శరణార్థుల సరిహద్దును తాత్కాలికంగా మూసివేయాలని కార్యనిర్వాహక ఉత్తర్వు జారీ చేసింది | date=జూన్ 4, 2024 | last1=కన్నో-యంగ్స్ | first1=జోలాన్ | last2=అలియాజిజ్ | first2=హేమెడ్ | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | access-date=జూన్ 4, 2024}}&lt;/ref&gt;
==== క్షమాపణలు - మార్పిడులు ====
బిడెన్ ఏ ఇతర అధ్యక్షుడి కంటే ఎక్కువ వ్యక్తిగత క్షమాపణలు, మార్పిడులను జారీ చేశాడు.&lt;ref name=&quot;APpardons&quot; /&gt; 2022 అక్టోబరు 6న సమాఖ్య చట్టం ప్రకారం &quot;చిన్న&quot; మొత్తంలో [[గంజాయి]] కలిగి ఉన్నందుకు దోషులుగా తేలిన అమెరికన్లందరికీ ఆయన క్షమాపణలు తెలిపారు.&lt;ref&gt;{{Cite magazine | last1=Daniels | first1=Eugene | last2=Fertig | first2=Natalie | date=October 6, 2022 | title=బిడెన్ గంజాయి నేరాలను క్షమించాడు, సమాఖ్య చట్టాన్ని సమీక్షించాలని పిలుపునిచ్చాడు | url=https://www.politico.com/news/2022/10/06/biden-to-pardon-marijuana-offenses-call-for-review-of-federal-law-00060796 | access-date=అక్టోబరు 8, 2022 | magazine=[[Politico]]}}&lt;/ref&gt; 2023 డిసెంబరు 2న అమెరికన్లు గంజాయి వాడకానికి లేదా సమాఖ్య భూములలో స్వాధీనం చేసుకున్నందుకు వారి మీద అభియోగాలు మోపబడినా లేదా ప్రాసిక్యూటు చేయబడినా సంబంధం లేకుండా వారిని క్షమించాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last=Shivaram | first=Deepa | url=https://www.npr.org/2023/12/22/1221230390/biden-pardons-clemency-marijuana-drug-offenses | title=బిడెన్ గంజాయి స్వాధీనం చేసుకున్నందుకు క్షమాపణలు విస్తరించింది, 11 మందికి క్షమాభిక్ష మంజూరు చేసింది | publisher=[[NPR]] | date=డిసెంబరు 22, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Miller | first=Zeke | url=https://apnews.com/article/biden-marijuana-pardons-clemency-02abde991a05ff7dfa29bfc3c74e9d64 | title=ఫెడరల్ భూములపై ​​, వాషింగ్టన్‌లో గంజాయి ఆరోపణలకు పాల్పడిన వేలాది మందిని బిడెను క్షమించాడు | publisher=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]] | date=డిసెంబరు 22, 2023}}&lt;/ref&gt; 2024 డిసెంబరు 1న చరిత్రలో అతిపెద్ద సింగిల్-డే క్షమాభిక్ష చట్టంలో బిడెను గతంలో జైలు నుండి విడుదలైన గృహ నిర్బంధంలో ఉన్న దాదాపు 1,500 మంది అహింసా నేరస్థులకు క్షమాభిక్ష ప్రసాదించాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Long | first1=Colleen | url=https://apnews.com/article/biden-pardons-clemency-4432002d67334e6716c2776fd73f3cc8 | title=బిడెన్ అతిపెద్ద ఒకే రోజు క్షమాభిక్ష చర్యలో దాదాపు 1,500 శిక్షలను తగ్గించి 39 మందికి క్షమాభిక్ష పెట్టారు | publisher=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]] | date=డిసెంబరు 12, 2024 | access-date=డిసెంబరు 14, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last1=కీత్ | first1=తమరా | last2=శివరం | first2=దీప | url=https://www.npr.org/2024/12/12/nx-s1-5226683/biden-commutations-pardons | title=బిడెన్ 1,500 మందికి శిక్షలను తగ్గించింది. కొందరు ఆయన ఇంకా చాలా చేయగలరని అంటున్నారు | publisher=[[NPR]] | date=December 13, 2024 | access-date=December 14, 2024}}&lt;/ref&gt; ఈ చట్టం వివాదానికి దారితీసింది. ఎందుకంటే ఇందులో నగదు కోసం పిల్లలు కిక్‌బ్యాకు కుంభకోణంలో పాల్గొన్న న్యాయమూర్తి మైఖేలు కోనాహను, యుఎస్ చరిత్రలో అతిపెద్ద మునిసిపలు మోసానికి బాధ్యత వహించే కంప్ట్రోలరు రీటా క్రండ్వెలు ‌ వంటి నేరస్థులు ఉన్నారు. క్షమాభిక్ష పొందిన నేరస్థులు &quot;రెండవ అవకాశం&quot; పొందాలని, ఏకరీతి నిర్ణయంలో కొన్ని ప్రమాణాలను పాటించడం ఆధారంగా ఎంపిక చేయబడ్డారని బైడెను పరిపాలన తెలిపింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.cnn.com/2024/12/13/politics/joe-biden-commutations-pennsylvania-illinois/index.html | title='కిడ్స్-ఫర్-క్యాష్' న్యాయమూర్తి, $54 మిలియన్ల అపహరణదారునికి బైడెన్ క్షమాభిక్ష మంజూరు చేసిన తర్వాత బాధితులు 'షాక్' అయ్యారు | agency=[[CNN]] | date=డిసెంబరు 13, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine | last1=Danner | first1=Chas | url=https://nymag.com/intelligencer/article/joe-biden-clemency-list-pardons-commutations.html | title=ప్రతి ఒక్కరూ బైడెన్ అధ్యక్ష క్షమాపణలు, కమ్యుటేషన్లను మంజూరు చేశారు | magazine=[[న్యూయార్క్ (మ్యాగజైన్) | న్యూయార్క్]] | date=డిసెంబరు 13, 2024 | access-date=డిసెంబరు 14, 2024}}&lt;/ref&gt; 2024 డిసెంబరు 23న, బైడెను 40 మంది ఫెడరలు మరణ పంక్తి ఖైదీలలో 37 మంది శిక్షలను తగ్గించాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | first=Ruth | last=Comerford | title=బిడెన్ చాలా ఫెడరల్ మరణ శిక్షలను తగ్గించాడు | url=https://www.bbc.com/news/articles/cgkxe4xlvgxo | agency=BBC News | date=డిసెంబరు 23, 2024 | access-date=జనవరి 2, 2025}}&lt;/ref&gt; తన పదవిలో చివరి రోజున, బిడెను తన చివరి రోజున, ఇద్దరు ఎఫ్‌బిఐ ఏజెంట్లను హత్య చేసినందుకు దోషిగా తేలిన లియోనార్డు పెల్టియరు శిక్షను గృహ నిర్బంధానికి తగ్గించాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | first1=Luke | last1=Barr | first2=Mark | last2=Osborne | title=FBI ఏజెంట్లను చంపినందుకు దోషిగా తేలిన వ్యక్తిని చివరి నిమిషంలో శిక్ష నుంచి తప్పించడంతో బిడెన్ తీవ్ర ఆగ్రహాన్ని రేకెత్తించాడు | url=https://abcnews.go.com/Politics/biden-sparks-outrage-minute-commutation-leonard-peltier-man/story?id=117909582 | agency=ABC News | date=జనవరి 20, 2025 | access-date=మార్చి 1, 2025}}&lt;/ref&gt;

==== కుటుంబ సభ్యులు - రాజకీయ ప్రముఖుల క్షమాభిక్షలు====
[[File:2024-12-01 Biden pardon Hunter Biden.jpg|thumb|2024 డిసెంబరు 1న క్షమాపణ]]
బిడెను తన కుటుంబ సభ్యులకు ఏ ఇతర అధ్యక్షుడి కంటే ఎక్కువ క్షమాభిక్షలు జారీ చేశాడు.&lt;ref name=&quot;lastpardonnyt&quot; /&gt; 2024 డిసెంబరు 1న ఆయన హంటర్ బిడెను‌కు &quot;పూర్తి, షరతులు లేని&quot; క్షమాభిక్షను జారీ చేశాడు. ఇది 2014 జనవరి 1- 2024 డిసెంబరు 1 మధ్య జరిగిన అన్ని సమాఖ్య నేరాలను కవరు చేసింది. క్షమాభిక్ష విస్తృత పరిధి &quot;అపూర్వమైనది&quot;.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite magazine | last=Soave | first=Robby | date=December 5, 2024 | title=హంటర్ బిడెన్ క్షమాపణ అపూర్వమైనది | url=https://reason.com/2024/12/05/hunter-bidens-pardon-is-unprecedented/?utm_medium=reason_email&amp;utm_source=new_at_reason&amp;utm_campaign=reason_brand&amp;utm_content=Remy:%20Pardon%20My%20Son&amp;utm_term=&amp;time=December%206th,%202024&amp;mpid=38717&amp;mpweb=2534-5159-38717 | access-date=December 9, 2024 | magazine=Reason}}&lt;/ref&gt; రీజను పత్రిక అభిప్రాయం ప్రకారం హంటరు బిడెను క్షమాపణ [[రిచర్డ్ నిక్సన్]] లేదా ఇతర &quot;వివాదాస్పద&quot; &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; కంటే చాలా విస్తృతమైనది. క్షమాపణలు:&lt;blockquote&gt;హంటరు క్షమాపణ చాలా సమగ్రమైనది... దీనిలో మాదకద్రవ్య సంబంధిత కార్యకలాపాలు, పన్ను మోసానికి సంబంధించిన ఆయన దోషులను మాత్రమే కాకుండా 2014 నుండి - హంటరు ఉక్రేనియను ఇంధన సంస్థ బురిస్మా బోర్డులో చేరిన సంవత్సరం నుండి - ''ఏదైనా ఇతర నేర ప్రవర్తన''ను కూడా కవరు చేసింది. హంటరు ఉద్యోగం తప్పనిసరిగా కుటుంబ పేరు మీద వ్యాపారం చేయడం, ఆయన తండ్రికి ప్రాప్యతను అమ్మడం అని ఆరోపించబడింది. ఇది చట్టవిరుద్ధం కాకపోవచ్చు, కానీ క్షమాపణ స్పష్టంగా హంటరు‌కు మాత్రమే కాకుండా జో బిడెను‌కు కూడా ముందస్తు రక్షణను అందించడానికి రూపొందించబడింది. ఈ లక్షణాలు క్షమాపణను అపూర్వమైనవిగా చేస్తాయి. అయినప్పటికీ అధ్యక్షుడి కార్యనిర్వాహక అధికారాలకు అనుగుణంగా ఉంటాయి.&lt;/blockquote&gt;హంటరు పన్ను, తుపాకీ నేరాలకు సంబంధించిన ఆరోపణల మీద దోషిగా నిర్ధారించబడ్డాడు. ఆ తర్వాత జో ఆయనకు క్షమాపణ చెప్పబోనని అనేక వాగ్దానాలు చేశాడు. నవంబరు వరకు హంటరు‌కు క్షమాభిక్ష ప్రసాదించబడదని ఆయన, ఆయన సిబ్బంది చెప్పడం కొనసాగించారు. అయితే బైడెను చెప్పినట్లుగానే ఆ ఎంపిక పట్టికలోనే ఉందని అంతర్గత సిబ్బంది చర్చలు ధ్రువీకరించాయి.&lt;ref name=&quot;NBCpardon&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Hubbard | first1=Kaia | last2=Freiman | first2=Jordan | date=December 1, 2024 | title=President Biden son Hunter Bidenని క్షమించాడు | agency=CBS News | url=https://www.cbsnews.com/news/hunter-biden-padon/ | access-date=December 2, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Samuels | first=Brett | date=December 2, 2024 | title=జో బైడెన్ తన కుమారుడు హంటర్ బైడెన్‌ను క్షమించాడు | url=https://thehill.com/homenews/administration/5016851-biden-pardons-his-son-hunter/ | access-date=December 2, 2024 | work=The Hill}}&lt;/ref&gt; సీనియరు సిబ్బందిని సంప్రదించకుండానే హంటరు‌కు క్షమాపణ చెప్పాలనే నిర్ణయాన్ని బిడెను, ఆయన కుటుంబం ఖరారు చేశారు.&lt;ref name=&quot;nytdec2&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | date=December 2, 2024 | title=హంటర్‌కు క్షమాపణ చెప్పడంపై బిడెన్ తన మనసు మార్చుకున్న తీరు: 'ఇదంతా ముగించాల్సిన సమయం' | url=https://www.nytimes.com/2024/12/02/us/politics/hunter-biden-pardon-decision.html | work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; క్షమాపణ ప్రకటించిన ఒక ప్రకటనలో తన కొడుకు &quot;ఎంపికగా, అన్యాయంగా విచారణకు గురయ్యాడని&quot; తాను నమ్ముతున్నానని ఒక అభ్యర్థన విఫలమైనందుకు &quot;రాజకీయ ఒత్తిడి&quot;ని నిందించాడని బిడెను చెప్పాడు. దాని అసాధారణ నిర్మాణం గురించి ప్రిసైడింగు జడ్జి అడిగిన తర్వాత ఈ ప్లీజు బేరం వాస్తవానికి విఫలమైంది.&lt;ref name=&quot;వైట్ హౌస్ 2024&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Morin | first=Rebecca | title=అధ్యక్షుడు బైడెన్ తన కుమారుడు హంటర్ బైడెన్‌ను క్షమించలేదు | url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2024/12/01/president-joe-biden-hunter-biden-pardon/76693183007/ | access-date=December 2, 2024 | work=USA Today}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | first1=Katie | last1=Rogers | first2=Glenn | last2=Thrush | date=December 2, 2024 | title=న్యాయమూర్తి హంటర్ బైడెన్ ప్లీ డీల్‌ను తప్పించాడు, రాజకీయ ఒత్తిడి కాదు | url=https://www.nytimes.com/2024/12/01/us/politics/biden-pardon-political-pressure.html | work=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt; హంటరు తన నేరారోపణలకు సంబంధించి డిసెంబరు‌లో శిక్ష విధించనున్న తేదీలు  తదుపరి ట్రంపు పరిపాలన రాజకీయ ప్రత్యర్థులను ప్రాసిక్యూషను కోసం లక్ష్యంగా చేసుకునే అవకాశం ఉందనే ఆందోళనల మధ్య బిడెను క్షమాపణ లభించింది.&lt;ref name=&quot;nytdec2&quot; /&gt; &quot;ఒక తండ్రి, అధ్యక్షుడు ఈ నిర్ణయానికి ఎందుకు వచ్చారో అమెరికన్లు అర్థం చేసుకుంటారని నేను ఆశిస్తున్నాను&quot; అని బిడెను అన్నారు.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | first1=Marshall | last1=Cohen | first2=Betsy | last2=Klein | date=December 2, 2024 | title=అధ్యక్షుడు బిడెన్ తన కొడుకు హంటర్ బిడెన్‌ను క్షమించాడు | url=https://edition.cnn.com/2024/12/01/politics/hunter-biden-joe-biden-pardon/index.html | access-date=డిసెంబరు 2, 2024 | publisher=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;

తన పదవిలో చివరి రోజున, బిడెను తన కుటుంబ సభ్యులకు, ఇతర ఉన్నత స్థాయి వ్యక్తులకు క్షమాపణలు జారీ చేశాడు.&lt;ref name=&quot;lastpardonnyt&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | first1=Peter | last1=Baker | first2=Michael D. | last2=Shear | author-link2=Michael D. Shear | date=January 20, 2025 | title=తుది గంటల్లో బిడెన్ ట్రంప్ ప్రతీకార చర్యలను అడ్డుకోవడానికి బంధువులు, ఇతరులకు క్షమాపణలు | url=https://www.nytimes.com/2025/01/20/us/politics/biden-pardons-fauci-milley-cheney-jan-6.html | work= [[The New York Times]] | access-date=March 1, 2025}}&lt;/ref&gt; ఈ క్షమాపణలు బిడెను తోబుట్టువులను, వారి జీవిత భాగస్వాములను కవరు చేశాయి. వీరిలో అభిశంసన దర్యాప్తులో భాగంగా ఇంటర్వ్యూ చేయబడిన జేమ్సు బిడెను కూడా ఉన్నారు. బైడెను ఆ రోజు క్షమాపణ పొందిన ఇతరులలో మాజీ జాయింటు చీఫ్సు ఆఫ్ స్టాఫు చైర్మను మార్కు మిల్లీ, మాజీ నేషనలు ఇన్స్టిట్యూటు ఆఫ్ అలెర్జీ అండ్ ఇన్ఫెక్షియసు డిసీజెసు డైరెక్టర్ ఆంథోనీ ఫౌసీ, జనవరి 6 దాడి మీద హౌసు సెలెక్టు కమిటీ సభ్యులు. పాల్గొనేవారు ఉన్నారు. క్షమాపణ పొందిన వారిలో చాలా మంది నేర పరిశోధనలో లేనప్పటికీ.&lt;ref name = &quot;APpardons&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | date=జనవరి 20, 2025 | title=బిడెన్ ఫౌసీ, మిల్లీ, జనవరి 6 ప్యానెల్‌ను క్షమించాడు. ట్రంప్ చేసే 'ప్రతీకారం' నుండి ఇది ఒక రక్షణ | url=https://apnews.com/article/biden-trump-fauci-milley-pardons-january-6-3cba287f89051513fb48d7ae700ae747 | work= [[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్ న్యూస్]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lastpardonnyt&quot; /&gt; ట్రంపు రెండవ పదవీకాలంలో &quot;నిరాధారమైన, రాజకీయంగా ప్రేరేపించబడిన దర్యాప్తులు&quot; గురించి తన ఆందోళనను ఉటంకిస్తూ బిడెను క్షమాపణలను సమర్థించాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=January 20, 2025 | access-date=March 1, 2025 | title=పదవిలో చివరి నిమిషాల్లో బిడెన్ తన కుటుంబాన్ని క్షమించాడు | url=https://www.cnbc.com/2025/01/20/biden-pardons-family-members.html | agency= CNBC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=డెబస్మాన్ | first1=బెర్ండ్ జూనియర్ | last2=వాంగ్ | first2=విక్కీ | url=https://www.bbc.com/news/articles/c8r5g5dezk4o | title=బిడెన్ తోబుట్టువులు, ఫౌసీ, జనవరి 6 అల్లర్ల ప్యానెల్‌కు ముందస్తు క్షమాపణలు జారీ చేసింది | publisher=[[BBC News]] | date=జనవరి 10, 2025 | access-date=ఫిబ్రవరి 10, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Liptak | first1=Kevin | last2=Saenz | first2=Arlette | url=https://www.cnn.com/2025/01/20/politics/joe-biden-preemptive-pardons/index.html | title=ట్రంప్ విమర్శకులు, బైడెన్ కుటుంబ సభ్యులకు బిడెన్ ముందస్తు క్షమాపణలు జారీ చేశాడు | publisher=[[CNN]] | date=జనవరి 20, 2025 | access-date=ఫిబ్రవరి 10, 2025}}&lt;/ref&gt; క్షమాపణలు ముందస్తుగా ఇవ్వబడినవని, వాటిని గ్రహీతల అపరాధభావాన్ని సూచించేలా చూడకూడదని బైడెను జోడించారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| first1=మిచెల్ | last1=స్టాడ్‌డార్ట్ | first2=లూసియన్ | last2=బ్రగ్‌మాన్ | date=జనవరి 20, 2025 | title=అధ్యక్ష పదవి చివరి నిమిషాల్లో కుటుంబ సభ్యులకు అధ్యక్షుడు బైడెన్ క్షమాపణ | url=https://abcnews.go.com/Politics/president-biden-pardons-family-members-final-minutes-presidency/story?id=117893348 | agency= [[ABC News (యునైటెడ్ స్టేట్స్) | ABC News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | first=Erin | last=Doherty | date=జనవరి 20, 2025 | title=బిడెన్ తన కుటుంబ సభ్యులకు పదవి నుండి నిష్క్రమించడానికి నిమిషాల ముందు క్షమాపణ చెప్పాడు | url=https://www.axios.com/2025/01/20/biden-family-pardons-white-house-donald-trump | work= [[Axios (వెబ్‌సైట్) | Axios]]}}&lt;/ref&gt; బిడెను తన కుటుంబానికి, ఇతర రాజకీయ ప్రముఖులకు ఇచ్చిన క్షమాపణలు హంటరు‌కు ఇచ్చిన క్షమాపణల మాదిరిగానే విస్తృత పరిధిని కలిగి ఉన్నాయి. 2014 క్షమాపణ రోజు మధ్య గ్రహీతలు చేసిన లేదా చేసి ఉండగల సమాఖ్య నేరాలను కవరు చేస్తాయి.&lt;ref name=&quot;APpardons&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | first=Kyle | last=Cheney | date=January 20, 2025 | access-date=March 1, 2025 | title=జో బిడెన్ అనేక మంది కుటుంబ సభ్యులకు క్షమాపణ చెప్పాడు | url=https://www.politico.com/news/2025/01/20/biden-pardons-family-members-00199331 | work= [[Politico]]}}&lt;/ref&gt;

బిడెను తన పదవిలో చివరి రోజున మరో ఇద్దరు డెమోక్రటికు అధికారులకు క్షమాపణలు చెప్పాడు: పన్ను ఎగవేత నేరానికి పాల్పడిన ఎర్నెస్టు విలియం క్రోమార్టీ, గెరాల్డు జి. లుండెర్గాను, తన కుమార్తె సెనేటు ప్రచారానికి డబ్బును సమకూర్చే పథకంలో దోషిగా తేలిన వారు ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | first=మైఖేల్ డి. | last=Shear | author-link=మైఖేల్ డి. Shear | date=January 20, 2025 | title=బిడెన్ తన కుటుంబ సభ్యులకు చివరి నిమిషాల్లో పదవిలో ఉన్న 5 మందిని క్షమించాడు | url=https://www.nytimes.com/2025/01/20/us/politics/biden-pardons-family.html | work= [[The New York Times]] | access-date=March 1, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=January 20, 2025 | access-date=March 1, 2025 | title=బిడెన్ మాజీ కె. డెమోక్రటిక్ పార్టీ నాయకుడిని పదవి నుండి నిష్క్రమించే కొన్ని క్షణాల ముందు క్షమించాడు | url=https://www.wkyt.com/2025/01/20/biden-pardons-former-ky-democratic-party-leader-moments-before-leaving-office/ | work= [[WKYT-TV]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=జనవరి 20, 2025 | access-date=మార్చి 1, 2025 | title=పన్ను ఎగవేత కేసులో గతంలో జైలు శిక్ష అనుభవించిన కొలంబియా కౌన్సిల్‌మన్ క్రోమార్టీకి బైడెన్ క్షమాపణ చెప్పాడు | url=https://www.thestate.com/news/local/crime/article298849453.html | work= The State}}&lt;/ref&gt;

====2022 ఎన్నికలు====
[[File:Biden rally at Bowie State University (52485660899).jpg|thumb| 2022 నవంబరు 7న గవర్నర్ అభ్యర్థి [[వెస్ మూర్]] కోసం [[మేరీల్యాండ్]]లోని [[బోవీ స్టేట్ యూనివర్సిటీ]]లో బిడెన్ ర్యాలీ నిర్వహిస్తున్నారు|alt=జాకెట్ తీసివేసి, స్లీవ్‌లు పైకి చుట్టుకుని ప్రచార ర్యాలీలో మైక్రోఫోన్ పట్టుకున్న బైడెన్ ఫోటో]]
2022 సెప్టెంబరు 2న జాతీయ స్థాయిలో ప్రసారం చేయబడిన ఫిలడెల్ఫియా స్పీచులో బైడెను &quot;దేశం ఆత్మ కోసం యుద్ధం&quot; కోసం పిలుపునిచ్చారు. కెమెరాకు దూరంగా ఆయన ట్రంపు మద్దతుదారులను &quot;సెమీ-ఫాసిస్టులు&quot; అని పిలిచాడు. దీనిని రిపబ్లికను వ్యాఖ్యాతలు ఖండించారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=O'Keefe | first1=Ed | last2=Cook | first2=Sara | date=September 2, 2022 | title=ఫిలడెల్ఫియాలో &quot;జాతి ఆత్మ కోసం యుద్ధం&quot;పై బిడెన్ ప్రైమ్-టైమ్ ప్రసంగం | publisher=[[CBS News]] | url=https://www.cbsnews.com/live-updates/biden-speech-philadelphia-democracy-watch-live-stream-today-2022-09-01/ | access-date=October 14, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Weisman | first=Jonathan | date=September 2, 2022 | title=అధ్యక్షుడు బిడెన్ ప్రసంగం నుండి నాలుగు ముఖ్యాంశాలు ఫిలడెల్ఫియా | work=[[చికాగో ట్రిబ్యూన్]] | url=https://www.chicagotribune.com/nation-world/ct-aud-nw-nyt-biden-philadelphia-speech-20220902-zsfckr7n7jf4rbowcu6e2pre2i-story.html | access-date=అక్టోబరు 14, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Naughtie | first=Andrew | date=September 5, 2022 | title=జనవరి 6 కమిటీ సభ్యులు ర్యాలీ అతిథి నయా-నాజీ అల్లర్లను సమర్థించిన తర్వాత ట్రంప్ 'ఫాసిజం'పై బిడెన్ వ్యాఖ్యలను సమర్థించారు: ట్రంప్ అనుకూల కుడివైపున పాకుతున్న ఫాసిజం గురించి జో బిడెన్ హెచ్చరికలు మాజీ అధ్యక్షుడి అనుచరులను, అసమ్మతివాదులను రెచ్చగొట్టాయి | work=[[ది ఇండిపెండెంట్]] | url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/jan-6-trump-fascism-rally-lofgren-raskin-b2159938.html | access-date=అక్టోబరు 14, 2022}}&lt;/ref&gt; ఊహించిన రిపబ్లికను వేవ్ ఎన్నికలు కార్యరూపం దాల్చలేదు. యు.ఎస్. కోసం పోటీ కాంగ్రెసు నియంత్రణ ఊహించిన దానికంటే చాలా దగ్గరగా ఉంది. రిపబ్లికన్లు హౌసు ఆఫ్ రిప్రజెంటేటివ్సు హౌసు‌లో 222{{nbsp}}సీట్లు,{{efn|బహుళ వనరులకు ఆపాదించబడింది:&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Hounshell | first=Blake | date=November 9, 2022 | title=తీరానికి చేరుకోని రెడ్ వేవ్ నుండి ఐదు టేకావేలు | work=[[The New York Times]] | url=https://www.nytimes.com/2022/11/09/us/politics/midterm-elections-takeaways.html | access-date=November 9, 2022 | issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Knowles | first1=Hannah | last2=Scherer | first2=మైఖేల్ | date=నవంబరు 9, 2022 | title=డెమొక్రాట్లు బలాన్ని ప్రదర్శిస్తున్నారు, కాంగ్రెస్ నియంత్రణ కోసం పోరాటం పరిష్కారం కాకుండా వదిలేస్తున్నారు | work=[[ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్]] | url=https://www.washingtonpost.com/elections/2022/11/08/house-senate-race/ | access-date=November 9, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine | last=McGraw | first=Meridith | date=November 9, 2022 | title=ట్రంప్ యొక్క ప్అతిపెద్ద మధ్యంతర పందాలు ఫలించలేదు | url=https://www.politico.com/news/2022/11/09/trump-endorsed-candidates-2022-election-results | access-date=November 9, 2022 | magazine=[[Politico]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Breuninger | first=Kevin | date=November 16, 2022 | title=రిపబ్లికన్లు సభను తమ ఆధీనంలోకి తీసుకున్నారు, NBC న్యూస్ ప్రాజెక్టులు | publisher=[[CNBC]] | url=https://www.cnbc.com/2022/11/16/midterm-house-elections-2022-republicans-take-control-of-the-house.html | access-date=November 16, 2022}}&lt;/ref&gt;}} యుఎస్.ను డెమోక్రటికు సెనేటు కాకసు నియంత్రించింది..&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | date=నవంబరు 8, 2022 | title=2022 ఎన్నికలు: ప్రత్యక్ష విశ్లేషణ, ఫలితాలు | url=https://fivethirtyeight.com/live-blog/2022-midterm-election/ | access-date=నవంబరు 9, 2022 | work=[[FiveThirtyEight]]}}&lt;/ref&gt;{{efn|[[Kyrsten Sinema]], [[Joe Manchin]], 2022లో ఎన్నికలకు సీట్లు లేని వారు, డెమోక్రటిక్ పార్టీని విడిచిపెట్టి, డిసెంబరు 2022, మే 2024లో వరుసగా [[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు]] అయ్యారు. ఫలితంగా, మే{{nbsp}}31, 2024న, డెమొక్రాట్‌లతో కలిసి పోటీ చేసే స్వతంత్ర సభ్యులైన 47{{nbsp}}డెమొక్రాట్లు (49 మంది కాకుండా), [[అంగస్ కింగ్]], [[బెర్నీ సాండర్స్]], [[118వ యునైటెడ్ స్టేట్స్ కాంగ్రెస్]] సెనేట్‌లో ఉన్నారు. మాంచిన్ డెమొక్రాట్లతో కలిసి పోటీ చేయడం కొనసాగించగా, సినిమా ఏ పార్టీతోనూ పోటీ చేయకుండా డెమొక్రాట్లతో పొత్తు పెట్టుకుంది, డెమొక్రాటిక్ సెనేట్ మెజారిటీని 51{{nbsp}} సీట్లకు తీసుకువచ్చింది.&lt;ref&gt;{{USCongRec | 2023 | S22 | జనవరి 3, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last=Skelley | first=Geoffrey | date=December 9, 2022 | title=కిర్స్టెన్ సినిమా డెమొక్రాటిక్ పార్టీని ఎందుకు విడిచిపెట్టింది | url=https://fivethirtyeight.com/features/why-kyrsten-sinema-left-the-democratic-party/ | access-date=డిసెంబరు 11, 2022 | work=[[FiveThirtyEight]] | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20230606220147/https://fivethirtyeight.com/features/why-kyrsten-sinema-left-the-democratic-party/ | archive-date=June 6, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last=Watson | first=Kathryn | url=https://www.cbsnews.com/news/democrat-joe-manchin-registers-independent/ | title=Sen. జో మాంచిన్ డెమోక్రటిక్ పార్టీని విడిచిపెట్టి, స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా నమోదు చేసుకున్నారు | publisher=[[CBS News]] | date=మే 31, 2024 | access-date=మే 31, 2024}}&lt;/ref&gt;}}

[[1986]] తర్వాత ప్రస్తుత అధ్యక్షుడి పార్టీ గవర్నరు పదవులలో నికర లాభం సాధించిన మొదటి మధ్యంతర ఎన్నికలు ఇది. [[1934]] తర్వాత అధ్యక్షుడి పార్టీ రాష్ట్ర శాసనసభ సభలను కోల్పోని మొదటి ఎన్నికలు ఇది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Enten | first=Harry | date=November 13, 2022 | title=జో బైడెన్, డెమోక్రటిక్ పార్టీ మధ్యంతర చరిత్రను ఎలా ధిక్కరించాయి | url=https://www.cnn.com/2022/11/13/politics/democrats-biden-midterm-elections-senate-house/index.html | access-date=November 28, 2022 | publisher=CNN}}&lt;/ref&gt; డెమొక్రాట్లు బిడెను‌ను ఊహించని విధంగా బలమైన పనితీరుకు ప్రశంసించారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | first=Lauren | last=Gambino | date=నవంబరు 20, 2022 | title='నువ్వు చేశావు!': అంచనాలను అధిగమించిన తర్వాత బైడెన్ మిడ్‌టర్మ్‌లలో ఉత్సాహంగా ఉన్నాడు | url=https://www.theguardian.com/us-news/2022/nov/20/joe-biden-midterms-democrats-presidency | access-date=నవంబరు 28, 2022 | work=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt; కానీ వారు సుప్రీం కోర్టు ''Roe v. Wade''ను రద్దు చేయడం అనేక రేసుల్లో రిపబ్లికను అభ్యర్థి నాణ్యత తక్కువగా ఉండటం వంటి ఇతర కారణాల వల్ల అధిక ప్రదర్శన కనబరిచారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | url=https://www.theatlantic.com/politics/archive/2024/11/democrats-2022-error-message/680661/ | title=The Democrats' 2022 ఎర్రర్ మెసేజ్ | quote=గత మిడ్‌టర్మ్‌లలో స్వింగ్-స్టేట్ విజయాలు పార్టీకి 2024 గురించి తప్పుడు ఆశావాదాన్ని ఇచ్చాయి. | first1=రోనాల్డ్ | last1=బ్రౌన్‌స్టెయిన్ | author-link=రోనాల్డ్ బ్రౌన్‌స్టెయిన్ | work=[[ది అట్లాంటిక్]] | date=నవంబరు 14, 2024 | access-date=నవంబరు 28, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last=సిల్వర్ | first=నేట్ | author-link=నేట్ సిల్వర్ | date=నవంబరు 9, 2022 | title=అభ్యర్థి నాణ్యత ముఖ్యమైనది | url=https://fivethirtyeight.com/features/candidate-quality-mattered/ | access-date=నవంబరు 10, 2022 | work=[[FiveThirtyEight]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{Cite web| url=https://www.nytimes.com/2022/08/01/us/politics/al-qaeda-strike-afghanistan.html | title=యు.ఎస్. డ్రోన్ దాడిలో అగ్ర ఖైదా నాయకుడు ఐమాన్ అల్-జవహ్రీ మృతి | date=ఆగస్టు 1, 2022 | last1=బేకర్ | first1=పీటర్ | last2=కూపర్ | first2=హెలీన్ | last3=బార్న్స్ | first3=జూలియన్ | last4=ష్మిత్ | first4=ఎరిక్ | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | access-date=ఆగస్టు 1, 2022 | archive-date=ఆగస్టు 1, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220801215209/https://www.nytimes.com/2022/08/01/us/politics/al-qaeda-strike-afghanistan.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2022 ఒపిఇసి+ చమురు ఉత్పత్తి కోత దౌత్యపరమైన చర్చకు కారణమైంది. సౌదీ అరేబియాతో వివాదం. దీర్ఘకాలంగా ఉన్న [[కూటమి]] బెదిరిస్తోంది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.nytimes.com/2022/10/11/us/politics/biden-saudi-arabia-oil-production-cut.html | title=చమురు ఉత్పత్తి కోత తర్వాత సౌదీ అరేబియాకు 'పరిణామాలు' అని బిడెన్ ప్రతిజ్ఞ | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | date=అక్టోబరు 11, 2022 | last1=బేకర్ | first1=పీటర్}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.ft.com/content/1a5cfd12-a202-4242-b0ad-bed56f377142 | archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/1a5cfd12-a202-4242-b0ad-bed56f377142 | archive-date=డిసెంబరు 10, 2022 | url-access=subscription | url-status=live| title=చమురు ఉత్పత్తి కోతల తర్వాత సౌదీ అరేబియాకు 'పరిణామాలు' ఉంటాయని జో బిడెన్ హెచ్చరించారు | work=[[Financial Times]] | date=అక్టోబరు 12, 2022}}&lt;/ref&gt;

2024 ఆగస్టులో బైడెను 2024 అంకారా ఖైదీల మార్పిడి మీద చర్చలు జరిపి పర్యవేక్షించాడు. ఇది శీతల యుద్ధం ముగిసిన తర్వాత జరిగిన అతిపెద్ద ఖైదీల మార్పిడి. ఇందులో జర్నలిస్ట్ ఇవాను గెర్ష్కోవిచు మాజీ మెరైను పాల్ వీలను సహా 26 మంది విడుదలయ్యారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=ఆగస్టు 1, 2024 | title=సోవియట్ అనంతర చరిత్రలో అతిపెద్ద US-రష్యా ఖైదీల మార్పిడి గురించి తెలుసుకోవలసిన విషయాలు | url=https://apnews.com/article/russia-gershkovich-whelan-prisoner-swap-354df585ad321ecdbea4c0f2c557f0aa | access-date=ఆగస్టు 5, 2024 | publisher=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]] | quote=సోవియట్ అనంతర చరిత్రలో US, రష్యా గురువారం వారి అతిపెద్ద ఖైదీల మార్పిడిని పూర్తి చేశాయి... | archive-date=ఆగస్టు 2, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240802233705/https://apnews.com/article/russia-gershkovich-whelan-prisoner-swap-354df585ad321ecdbea4c0f2c557f0aa | url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2024 నవంబరులో ఇజ్రాయెలు–హెజ్బుల్లా సంఘర్షణలో యుద్ధ విరమణ ఒప్పందాన్ని మధ్యవర్తిత్వం చేయడంలో తాము సహాయం చేసినట్లు బైడెను పరిపాలన ప్రకటించింది.{{efn|బహుళ వనరులకు ఆపాదించబడింది:&lt;ref name=&quot;reuters20241127&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Gebeily | first1=Maya | last2=Taher | first2=అజీజ్ | date=నవంబరు 27, 2024 | title=ఇజ్రాయెల్-హిజ్బుల్లా కాల్పుల విరమణ మొదటి గంటల్లోనే ముగిసింది, లెబనీస్ పౌరులు స్వదేశానికి తిరిగి రావడం ప్రారంభించారు | url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-hezbollah-ceasefire-takes-effect-2024-11-27/ | publisher=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;apnews20241126&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Geller | first=Adam | date=నవంబరు 26, 2024 | title=ఇజ్రాయెల్, లెబనాన్ యొక్క హిజ్బుల్లా మధ్య కాల్పుల విరమణ ఒప్పందం గురించి ఏమి తెలుసుకోవాలి | url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-hamas-lebanon-hezbollah-ceasefire-3ed296f8317ecaa89c4e3548c75c9602 | access-date=నవంబరు 27, 2024 | publisher=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wsj20241127&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | last=రాస్ముస్సేన్ | first=సునే ఎంగెల్ | date=నవంబరు 27, 2024 | title=ఇజ్రాయెల్-హిజ్బుల్లా కాల్పుల విరమణను అమలు చేయడానికి అసాధ్యమైన మిషన్ | url=https://www.wsj.com/articles/the-impossible-mission-to-enforce-an-israel-hezbollah-cease-fire-9402a682 | work=[[ది వాల్ స్ట్రీట్ జర్నల్]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cnn20241126&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=డైమండ్ | first1=జెరెమీ | last2=ఎడ్వర్డ్స్ | first2=క్రిస్టియన్ | last3=కిబ్లావి | first3=తమరా | last4=యోసెఫ్ | first4=యూజీనియా | date=నవంబరు 26, 2024 | title=సెంట్రల్ బీరుట్‌లో 11వ గంట దాడుల తర్వాత, ఇజ్రాయెల్ భద్రతా మంత్రివర్గం లెబనాన్ కాల్పుల విరమణ ఒప్పందాన్ని ఆమోదించింది | url=https://edition.cnn.com/2024/11/26/middleeast/israel-lebanon-ceasefire-deal-approve-hezbollah-intl/index.html | access-date=నవంబరు 27, 2024 | publisher=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;}}

==== ఆఫ్ఘనిస్తాన్ నుండి ఉపసంహరణ ====
[[File:President Joe Biden and Vice President Kamala Harris meet with their national security team and senior officials.jpg|thumb|left| వైస్ ప్రెసిడెంట్ [[కమల హారిస్]] U.S.తో వీడియో కాన్ఫరెన్స్‌లో బిడెన్. 2021 ఆగస్టు 15న కాబూలు పతనం గురించి చర్చిస్తున్న జాతీయ భద్రతా బృందం|alt=బైడెన్ ఒంటరిగా టేబుల్ వద్ద కూర్చుని వీడియో కాన్ఫరెన్స్ స్క్రీన్‌ను చూస్తున్న ఫోటో]]
2021 మే 1 గడువును నిర్ణయించిన 2020 ఫిబ్రవరి యుఎస్-తాలిబాను ఒప్పందం నిబంధనల ప్రకారం 2020లో అమెరికను దళాలు ఆఫ్ఘనిస్తాను నుండి ఉపసంహరించుకోవడం ప్రారంభించాయి.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last1=Kiely | first1=Eugene | last2=Farley | first2=Robert | url=https://www.factcheck.org/2021/08/timeline-of-u-s-withdrawal-from-afghanistan/ | title=ఆఫ్ఘనిస్తాన్ నుండి అమెరికా ఉపసంహరణ కాలక్రమం | work=[[FactCheck.org]] | date=ఆగస్టు 17, 2021 | access-date=ఫిబ్రవరి 4, 2022 | archive-date=ఆగస్టు 17, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210817224525/https://www.factcheck.org/2021/08/timeline-of-u-s-withdrawal-from-afghanistan/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt; తాలిబను మే 1న ఒక దాడి ప్రారంభించింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.cnn.com/2021/08/16/politics/biden-Afghanistan-speech/index.html | title=ఆఫ్ఘనిస్తాన్ పతనం 'మనం కంటే వేగంగా జరిగిందని బిడెన్ అంగీకరించాడు' ఊహించినది' | first1=కెవిన్ | last1=లిప్టాక్ | first2=జెఫ్ | last2=జెలెనీ | first3=కైట్లాన్ | last3=కాలిన్స్ | first4=జెన్నిఫర్ | last4=హాన్స్లర్ | first5=మేగన్ | last5=వాజ్క్వెజ్ | date=ఆగస్టు 16, 2021 | access-date=ఆగస్టు 26, 2021 | publisher=[[CNN]] | archive-date=ఆగస్టు 30, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160957/https://www.cnn.com/2021/08/16/politics/biden-afghanistan-speech/index.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | first1=Nomaan | last1=Merchant | first2=Zeke | last2=Miller | url=https://apnews.com/article/joe-biden-evacuations-32bb6a22846f649b626a3130f8c5dffb | title=తప్పుగా చదవబడిన హెచ్చరికలు అస్తవ్యస్తమైన ఆఫ్ఘన్ తరలింపుకు దారితీశాయి | date=ఆగస్టు 19, 2021 | access-date=ఆగస్టు 26, 2021 | publisher=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]] | archive-date=ఆగస్టు 29, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210829230019/https://apnews.com/article/joe-biden-evacuations-32bb6a22846f649b626a3130f8c5dffb | url-status=live}}&lt;/ref&gt; జూలై ప్రారంభం నాటికి ఆఫ్ఘనిస్తాను‌లోని చాలా అమెరికను దళాలు ఉపసంహరించుకున్నాయి.&lt;ref name=&quot;images&quot; /&gt; బైడెను జూలైలో ఉపసంహరణను ప్రస్తావిస్తూ, &quot;తాలిబాను అన్నింటినీ ఆక్రమించుకుని మొత్తం దేశాన్ని సొంతం చేసుకునే అవకాశం చాలా తక్కువ&quot; అని అన్నారు.&lt;ref name=&quot;images&quot; /&gt;
ఆగస్టు 15న ఆఫ్ఘను ప్రభుత్వం కూలిపోయింది. తాలిబాను దాడిలో ఆఫ్ఘను అధ్యక్షుడు అష్రఫు ఘని దేశం విడిచి పారిపోయారు.&lt;ref name=&quot;images&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;messy&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | title=ఆఫ్ఘనిస్తాన్ నుండి అమెరికా 'గజిబిజిగా' ఉపసంహరణను బిడెన్ సమర్థించారు | url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-58238497 | access-date=ఆగస్టు 17, 2021 | publisher=[[BBC న్యూస్]] | date=ఆగస్టు 17, 2021 | archive-date=అక్టోబరు 23, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211023163517/https://www.bbc.com/news/world-us-canada-58238497 | url-status=live}}&lt;/ref&gt; బైడెను ప్రతిస్పందిస్తూ 6,000 మంది అమెరికను సైనికులను, అమెరికను సిబ్బందిని, ఆఫ్ఘను మిత్రదేశాల నుండి ఖాళీ చేయడంలో సహాయం చేయాలని ఆదేశించాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=ప్రకాష్ | first1=నిధి | title=తాలిబాన్ నియంత్రణలోకి తీసుకున్నప్పుడు జో బైడెన్ ఆఫ్ఘన్ నాయకులను వదులుకున్నందుకు నిందించాడు | url=https://www.buzzfeednews.com/article/nidhiprakash/biden-afghanistan-speech-taliban-take-over | access-date=August 17, 2021 | work=[[BuzzFeed News]] | date=August 16, 2021 | archive-date=అక్టోబరు 8, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211008133113/https://www.buzzfeednews.com/article/nidhiprakash/biden-afghanistan-speech-taliban-take-over | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఉపసంహరణ విధానం మీద ఆయన ద్వైపాక్షిక విమర్శలను ఎదుర్కొన్నారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Edmondson | first1=Catie | title=శాసనసభ్యులు ఆఫ్ఘనిస్తాన్ ఉపసంహరణపై ద్వైపాక్షిక కోపంలో ఏకమయ్యారు | url=https://www.nytimes.com/2021/08/16/us/politics/afghanistan-withdrawal-congress.html | work=ది న్యూయార్క్ టైమ్స్ | access-date=మార్చి 1, 2022 | date=ఆగస్టు 16, 2021 | archive-date=ఆగస్టు 16, 2021 | archive-url=https://archive.today/20210816201146/https://www.nytimes.com/2021/08/16/us/politics/afghanistan-withdrawal-congress.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt; తరలింపులను అస్తవ్యస్తంగా, వికృతంగా వర్ణించారు.&lt;ref&gt;{{Cite magazine | last1=Seligman | first1=Lara | title=టాప్ జనరల్స్ బిడెన్‌ను ఆఫ్ఘనిస్తాన్ నుండి ఉపసంహరించుకోవద్దని కోరినట్లు చెబుతూ, అతనితో విభేదిస్తున్నారు | url=https://www.politico.com/news/2021/09/28/top-generals-afghanistan-withdrawal-congress-hearing-514491 | magazine=[[Politico]] | date=సెప్టెంబరు 28, 2021 | access-date=మార్చి 1, 2022 | archive-date=సెప్టెంబరు 29, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210929165155/https://www.politico.com/news/2021/09/28/top-generals-afghanistan-withdrawal-congress-hearing-514491 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | first1=Melanie | last1=Zanona | first2=Lauren | last2=Fox | title=హౌస్ రిపబ్లికన్లు 2022లో గెలిస్తే బిడెన్ ఆఫ్ఘనిస్తాన్ నిష్క్రమణను దర్యాప్తు చేస్తామని ప్రతిజ్ఞ చేశారు | url=https://www.cnn.com/2021/08/20/politics/house-republicans-afghanistan-biden-benghazi/index.html | publisher=CNN | date=ఆగస్టు 20, 2021 | access-date=మార్చి 1, 2022 | archive-date=ఆగస్టు 22, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210822125620/https://www.cnn.com/2021/08/20/politics/house-republicans-afghanistan-biden-benghazi/index.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | first1=Christopher | last1=Cadelago | first2=Natasha | last2=Korecki | first3=Laura | last3=Barrón-López | title=ఆఫ్ఘనిస్తాన్ పై భయాందోళనలను తగ్గించడానికి బిడెన్ పెనుగులాడుతున్నాడు | url=https://www.politico.com/news/2021/08/18/biden-afghanistan-withdrawal-506065 | magazine=[[Politico]] | date=ఆగస్టు 18, 2021 | access-date=మార్చి 1, 2022 | archive-date=నవంబరు 26, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211126220827/https://www.politico.com/news/2021/08/18/biden-afghanistan-withdrawal-506065 | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఆగస్టు 16న బైడెను &quot;గజిబిజి&quot; పరిస్థితిని ప్రస్తావిస్తూ దానికి బాధ్యత వహించాడు. పరిస్థితి &quot;మేము ఊహించిన దానికంటే త్వరగా బయటపడిందని&quot; అంగీకరించాడు.&lt;ref name=&quot;messy&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;buck1&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=వాట్సన్ | first1=కాథరిన్ | title=బిడెన్ 'బక్ నాతో ఆగిపోతుంది' అని చెప్పాడు, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ ఉపసంహరణను సమర్థించాడు | url=https://www.cbsnews.com/news/biden-afghanistan-taliban-watch-live-stream-today-2021-08-16/ | access-date=ఆగస్టు 17, 2021 | publisher=[[CBS News]] | date=ఆగస్టు 16, 2021 | archive-date=ఆగస్టు 17, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210817054019/https://www.cbsnews.com/news/biden-afghanistan-taliban-watch-live-stream-today-2021-08-16/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt; అమెరికన్లు &quot;ఆఫ్ఘన్ దళాలు తమ కోసం తాము పోరాడటానికి ఇష్టపడని యుద్ధంలో చనిపోకూడదు&quot; అని చెబుతూ తన ఉపసంహరణ నిర్ణయాన్ని ఆయన సమర్థించుకున్నారు.&lt;ref name=&quot;buck1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=బ్లేక్ | first1=ఆరోన్ | title=బిడెన్ 'నాతో బక్ ఆగిపోతుంది' అని అంటున్నాడు — ట్రంప్, అనేక మంది ఆఫ్ఘన్లపై నిందలు వేస్తూ | url=https://www.washingtonpost.com/politics/2021/08/16/biden-says-buck-stops-with-me-while-pinning-blame-trump-lots-afghans/ | access-date=ఆగస్టు 17, 2021 | work=[[ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్]] | date=ఆగస్టు 16, 2021 | archive-date=ఆగస్టు 17, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210817153113/https://www.washingtonpost.com/politics/2021/08/16/biden-says-buck-stops-with-me-while-pinning-blame-trump-lots-afghans/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ఆగస్టు 26న కాబూలు విమానాశ్రయంలో ఆత్మాహుతి బాంబు దాడిలో 13 మంది యుఎస్ సర్వీసు సభ్యులు, 169 మంది ఆఫ్ఘన్లు మరణించారు. ఆగస్టు 27న ఒక అమెరికను డ్రోను దాడిలో ఇద్దరు ఐఎస్‌ఐఎస్-కె లక్ష్యాలు మరణించాయి. వారు &quot;ప్రణాళికలు వేసేవారు. సులభతరం చేసేవారు&quot; అని ఒక యుఎస్ ఆర్మీ జనరలు తెలిపారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | first1=Michael | last1=Collins | first2=Tom Vanden | last2=Brook | first3=Deirdre | last3=Shesgreen | title=Biden మాట్లాడుతూ, US కాబూల్ విమానాశ్రయ దాడిదారులను 'వేటాడుతుంది' అని అన్నారు. ఒక రోజు తర్వాత, డ్రోన్ దాడిలో రెండు ISIS-K లక్ష్యాలు హతమయ్యాయి | url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2021/08/28/kabul-bombing-u-s-issues-drone-strike-against-isis-k-planner/5628326001/ | work=[[USA Today]] | date=ఆగస్టు 28, 2021 | access-date=ఆగస్టు 29, 2021 | archive-date=ఆగస్టు 30, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210830163452/https://www.usatoday.com/story/news/politics/2021/08/28/kabul-bombing-u-s-issues-drone-strike-against-isis-k-planner/5628326001/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఆగస్టు 30న అమెరికా సైన్యం ఆఫ్ఘనిస్తాను నుండి తన ఉపసంహరణను పూర్తి చేసింది. 1,20,000 మందికి పైగా అమెరికన్లు, ఆఫ్ఘన్లు, ఇతర మిత్రదేశాల ఉపసంహరణను బైడెను &quot;అసాధారణ విజయం&quot;గా అభివర్ణించారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Madhani | first1=Aamer | last2=Freking | first2=Kevin | title=బిడెన్ 'ఎప్పటికీ యుద్ధం' నుండి నిష్క్రమణను సమర్థించాడు, ఎయిర్‌లిఫ్ట్‌ను ప్రశంసించాడు | url=https://apnews.com/article/afghanistan-islamic-state-group-dd43bcc58bd17668b1cf4ae79997142b | access-date=సెప్టెంబరు 5, 2021 | publisher=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]] | date=సెప్టెంబరు 1, 2021 | archive-date=సెప్టెంబరు 8, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210908160545/https://apnews.com/article/afghanistan-islamic-state-group-dd43bcc58bd17668b1cf4ae79997142b | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఆగస్టు 18న ఆఫ్ఘనిస్తాను‌లో తన సైన్యాన్ని ఉంచే వరకు తాను ప్రతిజ్ఞ చేసినప్పటికీ, బయలుదేరాలనుకునే 200 మంది అమెరికన్లు వెళ్లలేదని ఆయన అంగీకరించారు. వెళ్ళిపోవాలనుకున్న అమెరికన్లు వెళ్ళిపోయారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last1=గోర్ | first1=D'Angelo | last2=Farley | first2=Robert | last3=Robertson | first3=Lori | title=ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లో ఎంతమంది అమెరికన్లు, మిత్రదేశాలు మిగిలి ఉన్నాయి? | url=https://www.factcheck.org/2021/09/how-many-americans-and-allies-are-left-in-afghanistan/ | access-date=సెప్టెంబరు 5, 2021 | work=[[Factcheck.org]] | date=సెప్టెంబరు 2, 2021 | archive-date=సెప్టెంబరు 8, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210908104952/https://www.factcheck.org/2021/09/how-many-americans-and-allies-are-left-in-afghanistan/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ఉపసంహరణ తర్వాత అమెరికా ఆఫ్ఘనిస్తాను‌కు సహాయం పంపడం కొనసాగించింది. 2024 ఆగస్టు నాటికి దాని అతిపెద్ద సహాయ దాతగా మిగిలిపోయింది. ఉపసంహరణ తర్వాత కనీసం $20.7 బిలియన్లు ఖర్చు చేసింది. తాలిబాను ప్రభుత్వానికి మద్దతు ఇవ్వడానికి, ఆఫ్ఘనిస్తాను ఆర్థిక వ్యవస్థను స్థిరీకరించడానికి అమెరికా నిధులు సహాయపడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | title=అమెరికా సహాయం ఇప్పటికీ ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌కు చాలా ముఖ్యమైనది | url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2024/08/28/us-aid-is-still-vital-to-afghanistan_6722732_4.html | work=Le Monde | date=August 28, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | title=అమెరికా సహాయ పరిశీలన వైఫల్యాలు ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లోని ఉగ్రవాదులకు ప్రయోజనం చేకూర్చి ఉండవచ్చని వాచ్‌డాగ్ కనుగొంది. | url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/us-aid-vetting-failures-may-have-benefited-militants-afghanistan-watchdog-finds-2024-07-17/l | publisher=[[Reuters]] | date=జూలై 17, 2024}}&lt;/ref&gt; 2024 సెప్టెంబరు 25న, యునైటెడ్ స్టేట్సు హౌసు ఆఫ్ రిప్రజెంటేటివ్సు [[ఆఫ్ఘనిస్తాన్]] నుండి అమెరికా వైదొలగడానికి బైడెను పరిపాలనను ఖండిస్తూ ఒక తీర్మానాన్ని ఆమోదించింది. దీనికి పది మంది డెమొక్రాట్లు, రిపబ్లికన్లు అందరూ అనుకూలంగా ఓటు వేశారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Groves | first1=Stephen | title=ఆఫ్ఘనిస్తాన్ ఉపసంహరణపై బైడెన్, హారిస్‌లను ఖండిస్తూ GOP తీర్మానాన్ని హౌస్ ఆమోదించింది. | url=https://apnews.com/article/biden-harris-afghanistan-house-republicans-794de9e0a7685dbf7d9f2175728f4d51 | publisher=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]] | access-date=జనవరి 18, 2025 | date=సెప్టెంబరు 25, 2024}}&lt;/ref&gt;

====ఉక్రెయిను మీద రష్యా దండయాత్ర====
[[File:President Biden met with refugees from Ukraine in Warsaw.jpg|thumb| 2022 మార్చిలో పోలాండ్‌లోని [[వార్సా]]లో [[ఉక్రెయిన్ శరణార్థుల సంక్షోభం|ఉక్రెయిన్ నుండి వచ్చిన శరణార్థులు]]తో బిడెన్|alt=తన గడ్డంపై ముసుగును దించుకుని పిల్లవాడిని పట్టుకుని నవ్వుతున్న బైడెన్ ఫోటో]]
2022 ఫిబ్రవరిలో అధ్యక్షుడు [[వ్లాదిమిర్ పుతిన్]] నేతృత్వంలోని రష్యను సాయుధ దళాలు ఉక్రెయిను మీద దండయాత్రను ప్రారంభించాయి. దాడి జరగబోతోందని అనేక వారాల పాటు హెచ్చరించిన తర్వాత బైడెను ప్రతిస్పందిస్తూ రష్యా మీద తీవ్రమైన ఆంక్షలు విధించారు. రష్యను-ఉక్రెయిను యుద్ధంలో ఉక్రెయిను‌కు సైనిక సహాయం, ఆయుధాల రవాణాలో $8 బిలియన్లకు పైగా అధికారం ఇచ్చారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Shear | first1=Michael D. | author-link1=Michael D. Shear | last2=Kanno-Youngs | first2=Zolan | last3=Rogers | first3=Katie | date=February 28, 2022 | title=10 పర్యవసాన రోజులు: బైడెన్ యుద్ధం, కోవిడ్, సుప్రీంకోర్టును ఎలా నావిగేట్ చేసాడు | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | url=https://www.nytimes.com/2022/02/27/us/politics/biden-ukraine-covid-supreme-court.html | access-date=మార్చి 17, 2022 | issn=0362-4331 | archive-date=మార్చి 21, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220321104514/https://www.nytimes.com/2022/02/27/us/politics/biden-ukraine-covid-supreme-court.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Parker | first1=Ashley | last2=Harris | first2=Shane | last3=Birnbaum | first3=Michael | last4=హడ్సన్ | first4=జాన్ | date=ఫిబ్రవరి 25, 2022 | title=13 రోజులు: ఉక్రెయిన్‌లో పుతిన్‌ను ఆపడానికి బైడెన్ చివరి ప్రయత్నంలో | work=[[ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్]] | url=https://www.washingtonpost.com/politics/2022/02/25/inside-biden-putin-ukraine/ | access-date=మార్చి 16, 2022 | archive-date=ఫిబ్రవరి 26, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220226045105/https://www.washingtonpost.com/politics/2022/02/25/inside-biden-putin-ukraine/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=మేసన్ | first1=జెఫ్ | last2=Bose | first2=Nandita | date=మార్చి 16, 2022 | title=బిడెన్ పుతిన్‌ను 'యుద్ధ నేరస్థుడు' అని పిలుస్తున్నాడు, ఉక్రెయిన్‌కు మరిన్ని ఆయుధాలను పంపుతున్నాడు | publisher=[[Reuters]] | url=https://www.reuters.com/world/biden-announce-new-security-assistance-ukraine-after-signing-massive-spending-2022-03-16/ | access-date=మార్చి 18, 2022 | archive-date=మార్చి 19, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220319080135/https://www.reuters.com/world/biden-announce-new-security-assistance-ukraine-after-signing-massive-spending-2022-03-16/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఏప్రిల్ 29న ఆయన ఉక్రెయిన్ కోసం కాంగ్రెసు‌ను $33 బిలియన్లు అడిగాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | title=ఉక్రెయిన్‌లో యుద్ధం: అమెరికా తన సహాయ ప్యాకేజీని కైవ్‌కు నాటకీయంగా అప్‌గ్రేడ్ చేసింది | first=Piotr | last=Smolar | url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/04/29/war-in-ukraine-u-s-dramatically-upgrades-its-aid-package-to-kyiv_5981990_4.html | work=[[Le Monde]] | date=April 29, 2022 | access-date=June 18, 2022 | archive-date=మే 10, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220510001810/https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/04/29/war-in-ukraine-u-s-dramatically-upgrades-its-aid-package-to-kyiv_5981990_4.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=ఏప్రిల్ 29, 2022 | title=బిడెన్ ఉక్రెయిన్ కోసం $33 బిలియన్లను కోరుతోంది, ఇది దీర్ఘకాలిక నిబద్ధతను సూచిస్తుంది | url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-biden-business-europe-economy-5656f58ae48cb3cf37da0d0c431a15b8 | access-date=మే 11, 2024 | publisher=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]] | first1=Alan | last1=Fram | first2=Zeke | last2=Miller | first3=Aamer | last3=Madhani}}&lt;/ref&gt; కానీ చట్టసభ సభ్యులు తరువాత దానిని దాదాపు $40 బిలియన్లకు పెంచారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | title=హౌస్ ఉక్రెయిన్ సహాయంలో $40 బిలియన్లను ఆమోదించింది, బైడెన్ అభ్యర్థనను బలోపేతం చేసింది | first=Alan | last=Fram | url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-putin-biden-europe-0ac5c758d32dbea64c437b50e829bbb2 | publisher=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]] | date=మే 11, 2022 | access-date=జూన్ 18, 2022 | archive-date=మే 11, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220511000720/https://apnews.com/article/russia-ukraine-putin-biden-europe-0ac5c758d32dbea64c437b50e829bbb2 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Sonmez | first1=ఫెలిసియా | last2=జియోంగ్ | first2=ఆండ్రూ | date=మే 10, 2022 | title=రష్యా దురాక్రమణను ఎదుర్కొనేందుకు ఉక్రెయిన్‌కు దాదాపు $40 బిలియన్ల సహాయాన్ని హౌస్ ఆమోదించింది | url=https://www.washingtonpost.com/politics/2022/05/10/house-poised-approve-additional-40-billion-aid-ukraine/ | access-date=మే 11, 2024 | work=[[The Washington Post]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Zengerle | first=Patricia | date=మే 19, 2022 | title=ఆలస్యం తర్వాత, US సెనేట్ ఉక్రెయిన్ సహాయానికి $40 బిలియన్ల సహాయాన్ని అత్యధికంగా ఆమోదించింది | url=https://www.reuters.com/world/us/after-delay-congress-sends-40-billion-ukraine-aid-package-biden-2022-05-19/ | access-date=మే 11, 2024 | publisher=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; శక్తి, ఆహార సంక్షోభాలు ఉద్భవిస్తున్నందుకు బిడెను పుతిను‌ను నిందించాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | title=ప్రపంచవ్యాప్తంగా గ్యాస్, ఆహార ధరలు పెరగడానికి 'పుతిన్ ఉక్రెయిన్‌పై దండయాత్ర' కారణమని బిడెన్ నిందించాడు | url=https://www.hindustantimes.com/world-news/biden-blames-putin-s-invasion-of-ukraine-for-rising-gas-food-prices-globally-101648873914167.html | work=[[హిందుస్తాన్ టైమ్స్]] | date=ఏప్రిల్ 2, 2022 | first=శుభాంగి | last=గుప్తా | access-date=జూన్ 18, 2022 | archive-date=మే 16, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220516164119/https://www.hindustantimes.com/world-news/biden-blames-putin-s-invasion-of-ukraine-for-rising-gas-food-prices-globally-101648873914167.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | title=ఉక్రెయిన్ యుద్ధం: ఆకలితో ఉన్న ఆఫ్రికన్లు సంఘర్షణ బాధితులు అని మాకీ సాల్ వ్లాదిమిర్ పుతిన్‌తో అన్నారు. | url=https://www.bbc.com/news/world-africa-61685383 | publisher=[[BBC News]] | date=జూన్ 3, 2022 | access-date=జూన్ 18, 2022 | archive-date=జూన్ 11, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220611165237/https://www.bbc.com/news/world-africa-61685383 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Holland | first1=Steve | last2=Nichols | first2=Michelle | date=సెప్టెంబరు 21, 2022 | title=పుతిన్ బాధ్యతారహిత అణు బెదిరింపులకు పాల్పడ్డాడని, UN చార్టర్‌ను ఉల్లంఘించాడని బిడెన్ ఆరోపించాడు. | url=https://www.reuters.com/world/biden-announce-29-bln-food-security-funding-during-un-speech-white-house-2022-09-21/ | url-status=live| access-date=మే 11, 2024 | publisher=[[Reuters]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20240511024035/https://www.reuters.com/world/biden-announce-29-bln-food-security-funding-during-un-speech-white-house-2022-09-21/ | archive-date=మే 11, 2024}}&lt;/ref&gt;

2022లో కాంగ్రెసు ఉక్రెయిను‌కు దాదాపు $113 బిలియన్ల సహాయాన్ని ఆమోదించింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | title=$113 బిలియన్: ఉక్రెయిన్ సహాయంలో US పెట్టుబడి ఎక్కడికి పోయింది | url=https://edition.cnn.com/2023/09/21/politics/war-funding-ukraine-what-matters/index.html | publisher=[[CNN]] | date=సెప్టెంబరు 21, 2023 | first=Zachary B. | last=Wolf | archive-url=https://web.archive.org/web/20240505224731/https://edition.cnn.com/2023/09/21/politics/war-funding-ukraine-what-matters/index.html | url-status=live| archive-date=మే 5, 2024 | access-date=ఆగస్టు 13, 2024 }}&lt;/ref&gt; 2023 అక్టోబరులో బైడెను పరిపాలన రాబోయే సంవత్సరానికి ఉక్రెయిన్‌కు అదనంగా $61.4 బిలియన్ల సహాయాన్ని అభ్యర్థించింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | title=ఇజ్రాయెల్, ఉక్రెయిన్, సరిహద్దు కోసం వైట్ హౌస్ దాదాపు $106 బిలియన్లను అడుగుతోంది | url=https://www.npr.org/2023/10/20/1206301577/biden-ukraine-israel-congress-funding-request | publisher=[[NPR]] | date=అక్టోబరు 26, 2023 | first=దీప | last=శివరం | access-date=ఆగస్టు 13, 2024 }}&lt;/ref&gt; కానీ హౌసు ఆఫ్ రిప్రజెంటేటివ్సు ద్వారా తదుపరి సహాయం అందడంలో జాప్యం పురోగతిని నిరోధించింది. ఏప్రిలు 2024లో అదనంగా $61 బిలియన్ల సహాయం ఉక్రెయినుకు జోడించబడింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Zengerle | first1=Patricia | last2=Cowan | first2=Richard | url=https://www.reuters.com/world/us/long-awaited-aid-ukraine-israel-taiwan-poised-pass-us-congress-2024-04-23/ | title=నెలల ఆలస్యం తర్వాత US కాంగ్రెస్ ఉక్రెయిన్ సహాయాన్ని ఆమోదించింది | publisher=[[Reuters]] | date=ఏప్రిల్ 23, 2024 | access-date=June 2, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Williams | first1=Michael | last2=Saenz | first2=Arlette | last3=Liptak | first3=Kevin | url=https://www.cnn.com/2024/04/24/politics/biden-signs-foreign-aid-bill/index.html | title=ఉక్రెయిన్‌కు కీలకమైన సైనిక సహాయం అందించే విదేశీ సహాయ బిల్లుపై బిడెన్ సంతకం | publisher=[[CNN]] | date=ఏప్రిల్ 30, 2024 | access-date=జూన్ 2, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last=Myre | first=Greg | url=https://www.npr.org/2024/04/24/1246839045/biden-signs-95-billion-military-aid-package-for-ukraine-israel-and-taiwan | title=ఉక్రెయిన్, ఇజ్రాయెల్, తైవాన్‌లకు బిడెన్ $95 బిలియన్ల సైనిక సహాయ ప్యాకేజీపై సంతకం | publisher=[[NPR]] | date=ఏప్రిల్ 24, 2024 | access-date=June 2, 2024}}&lt;/ref&gt; వాస్తవానికి డెలివరీ చేయబడిన సహాయం తరచుగా ప్రకటించిన స్థాయిలకు భిన్నంగా ఉంటుంది. తరచుగా ఆలస్యం అవుతుంది. ప్రభుత్వ జవాబుదారీ కార్యాలయం, పెంటగాను ఇన్‌స్పెక్టరు జనరలు బైడెను పరిపాలన ఆయుధాల డెలివరీల వేగం గురించి తెలియదని కనుగొన్నాయి.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.reuters.com/investigations/biden-administration-beset-by-doubts-slowed-ukraine-weapons-shipments-until-2025-02-03/ | title=బిడెన్ పరిపాలన అతని పదవీకాలం దాదాపుగా పూర్తయ్యే వరకు ఉక్రెయిన్ ఆయుధ రవాణాను మందగించింది | publisher=[[Reuters]] | date=February 3, 2025 | access-date=March 1, 2025}}&lt;/ref&gt;

సంఘర్షణ అంతటా [[రష్యా]] లోపల రష్యను సైనిక లక్ష్యాల మీద ఆయుధాలను ఉపయోగించేందుకు అనుమతించమని ఉక్రేనియను చేసిన అభ్యర్థనలను బైడెను నిరంతరం తిరస్కరించాడు. &quot;ప్రతి కాల్పుల&quot; ప్రయోజనాల కోసం ఖార్కివు పరిసరాల్లోని లక్ష్యాలకు 2024 మేలో మినహాయింపు ఇవ్వబడింది.{{efn|బహుళ వనరులకు ఆపాదించబడింది:&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Holland | first1=Steve | last2=Pamuk | first2=Humeyra | last3=Stewart | first3=Phil | url=https://www.reuters.com/world/biden-allows-ukraine-use-us-supplied-arms-strike-inside-russia-near-kharkiv-area-2024-05-30/ | title=రష్యాలో దాడి చేయడానికి ఉక్రెయిన్ US ఆయుధాలను పరిమితంగా ఉపయోగించడాన్ని బిడెన్ అనుమతిస్తుందని US అధికారులు అంటున్నారు | publisher=[[Reuters]] | date=మే 30, 2024 | access-date=జూన్ 2, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine | last=Bushard | first=Brian | url=https://www.forbes.com/sites/brianbushard/2024/05/30/biden-will-let-ukraine-strike-inside-russia-with-us-weapons-in-major-policy-reversal-but-only-in-one-region/?sh=1e654e4e3471 | title=బిడెన్ ఉక్రెయిన్‌ను US ఆయుధాలతో రష్యాలోకి దాడి చేయడానికి అనుమతిస్తాడు—కానీ ఒకే ఒక ప్రాంతంలో | magazine=[[Forbes]] | date=మే 30, 2024 | access-date=జూన్ 2, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | url=https://www.bbc.com/news/articles/cy770l9llnzo | title=బిడెన్ ఉక్రెయిన్‌ను కొన్నింటిని తాకడానికి అనుమతిస్తుంది రష్యాలో US ఆయుధాలతో లక్ష్యాలు | agency=[[BBC News]] | date=మే 30, 2024 | access-date=జూన్ 2, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | url=https://thehill.com/policy/international/4767636-biden-ukraine-weapons-restrictions/ | title=జెలెన్స్కీ ఒత్తిడి ఉన్నప్పటికీ బిడెన్ ఉక్రేనియన్ దాడులపై పరిమితిని కొనసాగిస్తున్నాడు | work=[[The Hill (newspaper) | The Hill]] | date=July 11, 2024}}&lt;/ref&gt;}} బైడెను కొన్ని ఆయుధ వ్యవస్థలకు యాక్సెసు‌ను పూర్తిగా బ్లాక్ చేశాడు. సాధారణంగా తీవ్రతరం అవుతుందనే భయాలను ఉటంకిస్తూ కొన్ని ఆయుధాల డెలివరీలను తరువాత అనుమతించాడు.{{efn|బహుళ వనరులకు ఆపాదించబడింది:&lt;ref&gt;{{Cite magazine | url=https://foreignpolicy.com/2022/10/12/biden-ukraine-support-putin-armageddon/ | title=ఉక్రెయిన్ పై బిడెన్ యొక్క మృదువైన అండర్బెల్లీ | magazine=[[విదేశీ విధానం]] | date=అక్టోబరు 12, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.nytimes.com/2022/09/17/us/politics/ukraine-biden-weapons.html | title=ఉక్రెయిన్ అమెరికా నుండి మరిన్ని శక్తివంతమైన ఆయుధాలను పంపాలని కోరుకుంటోంది. బిడెన్ అంత ఖచ్చితంగా చెప్పలేడు. | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | date=సెప్టెంబరు 17, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine | first=ఎలియట్ | last=అకెర్మాన్ | url=https://time.com/6548816/ukraine-biden-administration-military-aid/ | title=బిడెన్ పరిపాలన యొక్క నెమ్మదిగా అవును ఉక్రెయిన్‌ను నాశనం చేసింది | magazine=[[టైమ్ (మ్యాగజైన్) | టైమ్]] | date=డిసెంబరు 18, 2023 | access-date=ఫిబ్రవరి 4, 2025 | archive-date=ఫిబ్రవరి 3, 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250203070530/https://time.com/6548816/ukraine-biden-administration-military-aid/ | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine | first=Edward Hunter | last=Christie | url=https://foreignpolicy.com/2024/09/11/ukraine-russia-war-biden-us-escalation-management-military-aid/ | title=ఉక్రెయిన్‌లో బిడెన్ యొక్క 'ఎస్కలేషన్ మేనేజ్‌మెంట్' పశ్చిమ దేశాలను తక్కువ సురక్షితంగా చేస్తుంది | magazine=[[విదేశీ విధానం]] | date=సెప్టెంబరు 11, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | first=Matthew | last=Kaminski | url=https://www.politico.com/news/magazine/2024/09/18/america-ukraine-russia-biden-00179657 | title=అమెరికా ఉక్రెయిన్‌ను రష్యాను ఓడించాలని కోరుకుంటుందా? అది అలా కనిపించడం లేదు. | work=[[పొలిటికో]] | date=సెప్టెంబరు 18, 2024}}&lt;/ref&gt;}}

==== చైనా వ్యవహారాలు ====
[[File:P20221114CS-0276 (52651190554).jpg|thumb| 2022 నవంబరు 14న జరిగిన బాలిలో జి20 శిఖరాగ్ర సమావేశం సందర్భంగా చైనా నాయకుడు [[జీ జిన్‌పింగ్]]తో బిడెన్]]
[[File:P20241116OC-0604 (54152359310).jpg|thumb| 2024 నవంబరు 16న జరిగిన లిమాలో ఎపిఇసి శిఖరాగ్ర సమావేశం సందర్భంగా చైనా నాయకుడు [[జీ జిన్‌పింగ్]]తో బిడెను]]
సోలమను దీవులు-చైనా భద్రతా ఒప్పందం ఆలస్యంగా ఆందోళన కలిగించింది 2022 నాటికి, చైనా దక్షిణ పసిఫికు అంతటా సైనిక స్థావరాలను నిర్మించగలదు. ఈ ఒప్పందం తర్వాత బిడెను [[ఆస్ట్రేలియా]], [[న్యూజిలాండ్]]‌లతో సంబంధాలను బలోపేతం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | first=Ralph | last=Jennings | title=చైనా తన ప్రభావాన్ని విస్తరించడంతో అమెరికా దక్షిణ పసిఫిక్ సహాయం, దౌత్యాన్ని పెంచుతోంది | url=https://www.voanews.com/a/us-beefs-up-south-pacific-aid-diplomacy-as-china-spreads-its-influence-/6658148.html | date=July 13, 2022 | access-date=July 18, 2022 | publisher=[[Voice of America]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=May 24, 2022 | title=బిడెన్‌తో సమావేశంలో, ఆస్ట్రేలియాకు చెందిన అల్బనీస్ అమెరికాకు రంగుల మొదటి పర్యటనను గుర్తుచేసుకున్నాడు | publisher=[[Reuters]] | first=Kirsty | last=నీధం | url=https://www.reuters.com/world/meeting-with-biden-australias-albanese-recalls-colourful-first-trip-us-2022-05-24/ | access-date=July 18, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | title=చైనా-సోలమన్ దీవుల ఒప్పందం అమెరికా, దక్షిణ పసిఫిక్ కోసం అర్థం ఏమిటి | url=https://www.cfr.org/in-brief/china-solomon-islands-security-pact-us-south-pacific | date=మే 4, 2022 | first=Zongyuan Zoe | last=Liu | access-date=July 18, 2022 | publisher=[[విదేశీ సంబంధాల మండలి]]}}&lt;/ref&gt; 2022 సెప్టెంబరులో ''60తో ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో నిమిషాలు'', చైనా దాడి చేస్తే తైవాను‌కు అమెరికా దళాలు సహాయం చేస్తాయని బైడెను అన్నారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last1=John | first1=Ruwitch | title=బైడెన్, మళ్ళీ, చైనా దాడి చేస్తే తైవాన్‌కు అమెరికా సహాయం చేస్తుందని అంటున్నారు | url=https://www.npr.org/2022/09/19/1123759127/biden-again-says-u-s-would-help-taiwan-if-china-attacks | publisher=[[NPR]] | date=September 19, 2022 | access-date=January 29, 2023}}&lt;/ref&gt; ఇది [[చైనా]], [[తైవాన్]] పట్ల దీర్ఘకాలంగా ఉన్న &quot;వ్యూహాత్మక అస్పష్టత&quot; అనే యుఎస్ విధానానికి విరుద్ధంగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;Kine&quot;&gt;{{Cite magazine | last1=Kine | first1=Phelim | title=బిడెన్ ఎటువంటి సందేహం లేకుండా: తైవాన్ పట్ల 'వ్యూహాత్మక అస్పష్టత' చచ్చిపోయింది | url=https://www.politico.com/news/2022/09/19/biden-leaves-no-doubt-strategic-ambiguity-toward-taiwan-is-dead-00057658 | magazine=[[Politico]] | date=సెప్టెంబరు 19, 2022 | access-date=జనవరి 29, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | title=తైవాన్ పై బిడెన్ వ్యాఖ్యలు అమెరికా విధానాన్ని 'తీవ్రంగా ఉల్లంఘిస్తున్నాయి' అని చైనా ఆరోపిస్తోంది | url=https://www.cbsnews.com/news/china-biden-taiwan-remarks-angry-reaction/ | agency=[[CBS News]] | date=సెప్టెంబరు 19, 2022 | access-date=జనవరి 29, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | title=తైవాన్‌పై బిడెన్ చేసిన అత్యంత దుష్ట వ్యాఖ్యలు | url=https://www.washingtonpost.com/politics/2022/09/19/biden-taiwan-china-defense/ | date=సెప్టెంబరు 19, 2022 | work=[[ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్]] | access-date=జనవరి 28, 2023 | first=Aaron | last=Blake}}&lt;/ref&gt; చైనా దండయాత్ర జరిగితే అమెరికా తైవాను‌ను సమర్థిస్తుందని బిడెను గతంలో చేసిన మూడు వ్యాఖ్యల తర్వాత సెప్టెంబరు వ్యాఖ్యలు వచ్చాయి.&lt;ref name=&quot;theories&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Taylor | first1=Adam | title=బిడెన్ పదే పదే చేసిన తైవాన్ తప్పులపై మూడు సిద్ధాంతాలు | url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/05/24/taiwan-biden-gaffe/ | date=మే 24, 2022 | work=[[ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్]] | access-date=జనవరి 29, 2023}}&lt;/ref&gt; చైనాతో పెరుగుతున్న ఉద్రిక్తత మధ్య, బైడెను పరిపాలన పదేపదే తన ప్రకటనలను వెనక్కి తీసుకుంది. తైవాను పట్ల అమెరికా విధానం మారలేదని నొక్కి చెప్పింది.&lt;ref name=Kine /&gt;&lt;ref name=theories /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine | title=జో బైడెన్ తన పరిపాలన కోరుకుంటున్న దానికంటే తైవాన్‌పై మరింత హాకిష్‌గా ఉన్నాడు | first=Eric | last=Lutz | url=https://www.vanityfair.com/news/2022/09/joe-biden-says-us-will-defend-taiwan-if-china-attacks | magazine=[[Vanity Fair (magazine) | Vanity Fair]] | access-date=జనవరి 29, 2023 | date=సెప్టెంబరు 19, 2022}}&lt;/ref&gt; ఆలస్యంగా 2022లో బైడెను చైనా సాంకేతిక వృద్ధిని మందగించడానికి, కంప్యూటింగు, బయోటెకు, క్లీన్ ఎనర్జీ మీద అమెరికా నాయకత్వాన్ని కొనసాగించడానికి రూపొందించిన అనేక కార్యనిర్వాహక ఆదేశాలు, సమాఖ్య నియమాలను జారీ చేశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite magazine | last=Bade | first=Gavin | title='ఒక సముద్ర మార్పు': బైడెన్ దశాబ్దాల చైనీస్ వాణిజ్య విధానాన్ని తిప్పికొట్టాడు | url=https://www.politico.com/news/2022/12/26/china-trade-tech-00072232 | access-date=December 30, 2022 | magazine=[[Politico]] | date=December 26, 2022}}&lt;/ref&gt;

2023 ఫిబ్రవరి 4న దక్షిణ కరోలినా తీరంలో అనుమానిత చైనీసు నిఘా బెలూనును కూల్చివేసేందుకు బైడెను యునైటెడు స్టేట్సు వైమానిక దళాన్ని ఆదేశించాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Baldor | first1=Lolita C. | last2=Copp | first2=Tara | title=China balloon: ఆకాశంలో అనుమానిత గూఢచారి గురించి అనేక ప్రశ్నలు | url=https://apnews.com/article/politics-united-states-government-antony-blinken-china-b1b03193b7abeb7bbeca169bbc7c2c53 | publisher=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]] | date=ఫిబ్రవరి 4, 2023 | access-date=ఫిబ్రవరి 9, 2023 | archive-date=ఫిబ్రవరి 9, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230209010911/https://apnews.com/article/politics-united-states-government-antony-blinken-china-b1b03193b7abeb7bbeca169bbc7c2c53 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite press release| url=https://www.defense.gov/News/News-Stories/Article/Article/3288543/f-22-safely-shoots-down-chinese-spy-balloon-off-south-carolina-coast/ | title=F-22 దక్షిణ కరోలినా తీరంలో చైనీస్ స్పై బెలూన్‌ను సురక్షితంగా కూల్చివేసింది | last=Garamone | first=Jim | date=February 4, 2023 | publisher=[[యునైటెడ్ స్టేట్స్ డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ డిఫెన్స్]] | access-date=February 12, 2023 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20230211012305/https://www.defense.gov/News/News-Stories/Article/Article/3288543/f-22-safely-shoots-down-chinese-spy-balloon-off-south-carolina-coast/ | archive-date=February 11, 2023 | quote=ఒక US వైమానిక దళ యుద్ధ విమానం ఈరోజు చైనా హై-ఆల్టిట్యూడ్ నిఘా బెలూన్‌ను సురక్షితంగా కూల్చివేసిందని రక్షణ కార్యదర్శి లాయిడు జె. ఆస్టిను III ఒక లిఖిత ప్రకటనలో తెలిపారు.}}&lt;/ref&gt; చైనీసు ప్రభుత్వం ఆ బెలూను నిఘా పరికరం కాదని ఖండించింది. బదులుగా అది అది దారి తప్పిన ఒక పౌర ఎయిరు‌షిపు అని పేర్కొంది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Lee | first=Matthew | date=February 4, 2023 | title=US అంతటా ఎగురుతున్న చైనీస్ బెలూన్; బ్లింకెన్ బీజింగ్ ట్రిప్‌ను స్క్రాప్ చేశాడు | url=https://apnews.com/article/politics-antony-blinken-china-314302278a5f05bdc2df146ed5b35ec6 | url-status=live| publisher=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]] | access-date=ఫిబ్రవరి 5, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230205001417/https://apnews.com/article/politics-antony-blinken-china-314302278a5f05bdc2df146ed5b35ec6 | archive-date=ఫిబ్రవరి 5, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Swire | first=Sonnet | date=ఫిబ్రవరి 4, 2023 | title=అనుమానిత చైనీస్ గూఢచారి బెలూన్ గురించి తెలుసుకోవలసిన విషయాలు | url=https://www.cnn.com/2023/02/04/politics/chinese-spy-balloon-us-latest/index.html | access-date=మే 16, 2024 | publisher=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt; ఈ సంఘటన అమెరికా-చైనా సంబంధాలను మరింత దెబ్బతీసింది కాబట్టి విదేశాంగ కార్యదర్శి ఆంటోనీ బ్లింకెను తన చైనా పర్యటనను వాయిదా వేసుకున్నారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Pamuk | first1=Humeyra | last2=Ali | first2=Idrees | last3=Martina | first3=Michael | last4=Ali | first4=Idrees | date=February 4, 2023 | access-date=September 30, 2023 | title=బ్లింకెన్ 'ఆమోదయోగ్యం కాని' చైనీస్ గూఢచారి బెలూన్ కారణంగా చైనా పర్యటనను వాయిదా వేశారు | publisher=[[Reuters]] | url=https://www.reuters.com/world/china-expresses-regret-that-civilian-airship-strays-over-us-2023-02-03/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Cadell | first1=Cate | last2=Hudson | first2=John | last3=Abutaleb | first3=Yasmeen | title=U.S. పై అనుమానిత గూఢచారి బెలూన్ కనుగొనబడినందున బ్లింకెన్ చైనా పర్యటనను వాయిదా వేసింది | work=[[The Washington Post]] | url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2023/02/03/blinken-postpones-china-trip-suspected-spy-balloon-detected-over-us/ | date=February 3, 2023 | url-access=limited | access-date=February 5, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Hansler | first1=జెన్నిఫర్ | last2=లిప్‌టాక్ | first2=కెవిన్ | last3=హెర్బ్ | first3=జెరెమీ | last4=Atwood | first4=కైలీ | last5=స్కియుటో | first5=కైలీ | last6=లైబర్‌మాన్ | first6=Oren | date=ఫిబ్రవరి 3, 2023 | title=చైనా గూఢచారి బెలూన్ USపై కనిపించిన తర్వాత బ్లింకెన్ బీజింగ్ పర్యటనను వాయిదా వేసిందని అధికారులు చెబుతున్నారు | publisher=[[CNN]] | url=https://www.cnn.com/2023/02/03/politics/china-us-balloon-intl/index.html | url-status=live| access-date=ఫిబ్రవరి 5, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230204022758/https://www.cnn.com/2023/02/03/politics/china-us-balloon-intl/index.html | archive-date=February 4, 2023}}&lt;/ref&gt; 2024 మేలో బైడెను పరిపాలన చైనా నుండి దిగుమతి చేసుకున్న సోలారు సెలుల మీద[[సుంకం]]ను రెట్టింపు చేసింది. చైనా నుండి దిగుమతి చేసుకున్న లిథియం-అయాను ఎలక్ట్రికు వాహన బ్యాటరీలు మూడు రెట్లు ఎక్కువ సుంకాలను పెంచింది.&lt;ref name=&quot;erwgs&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Boak | first1=Josh | last2=Hussein | first2=Fatima | last3=Wiseman | first3=Paul | last4=Tang | first4=Didi | date=మే 14, 2024 | title=Biden చైనీస్ EVలు, సోలార్ సెల్స్, స్టీల్, అల్యూమినియం -, ట్రంప్ పై స్నిప్‌లపై సుంకాలను పెంచింది | url=https://apnews.com/article/biden-china-tariffs-electric-vehicles-evs-solar-2024ba735c47e04a50898a88425c5e2c | access-date=మే 16, 2024 | publisher=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]]}}&lt;/ref&gt; ఇది చైనీసు స్టీలు, అల్యూమినియం, వైద్య సామగ్రి దిగుమతుల మీద కూడా సుంకాలను పెంచింది.&lt;ref name=&quot;erwgs&quot; /&gt;
ఏప్రిలు 2024లో బైడెను విదేశీ వ్యతిరేకుల నియంత్రిత అప్లికేషన్ల నుండి అమెరికన్లను రక్షించే చట్టం మీద సంతకం చేశాడు. ఇది అధ్యక్షుడు, సంబంధిత నిబంధనలను &quot;విదేశీ విరోధి నియంత్రిత అప్లికేషను&quot;గా నిర్ణయిస్తే సోషలు నెట్వర్కింగు సర్వీసులను నిషేధిస్తుంది. ఈ చట్టం చైనాలో ఉన్న బైటు‌డాన్సు లిమిటెడు దాని అనుబంధ సంస్థలకు స్పష్టంగా వర్తిస్తుంది. దరఖాస్తు మినహాయింపు చేయబడి. ఇక మీద యునైటెడు స్టేట్సు విదేశీ విరోధి ద్వారా నియంత్రించబడుతుందని పరిగణించబడకపోతే ఇది వర్తించదు. 2022 డిసెంబరులో బైడెను ప్రభుత్వ పరికరాలపై టిక్‌టాకు నిషేధ చట్టం మీద సంతకం చేశారు. ఇది సమాఖ్య ప్రభుత్వానికి చెందిన పరికరాలలో టిక్‌టాక్ వాడకాన్ని నిషేధిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last=Lawler | first=Richard | date=January 19, 2025 | title=TikTok USలో పనిచేయడం లేదు | url=https://www.theverge.com/2025/1/18/24346961/tiktok-shut-down-banned-in-the-us | access-date=January 19, 2025 | work=[[The Verge]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | first1=Megan | last1=Lebowitz | first2=Ben | last2=Goggin | first3=Kat | last3=Tenbarge | date=January 19, 2025 | title=నిషేధానికి ముందే టిక్‌టాక్ యాప్‌ను అమెరికా వినియోగదారులకు అందుబాటులో లేకుండా చేసింది | url=https://www.nbcnews.com/tech/tech-news/tiktok-makes-app-unavailable-us-users-ahead-ban-rcna188294 | access-date=జనవరి 19, 2025 | publisher=[[NBC News]] }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | first1=Yvette | last1=Tan | first2=Fan | last2=Wang | title=RedNote: అమెరికా నిషేధం దూసుకుపోతున్నందున అమెరికన్లు, చైనీయులు 'ప్రత్యామ్నాయ TikTok'పై జోకులు పంచుకున్నారు | url=https://www.bbc.com/news/articles/c983lr756xwo | date=జనవరి 17, 2025 | access-date=జనవరి 19, 2025 | publisher=[[BBC వార్తలు]]}}&lt;/ref&gt;

====గాజా యుద్ధం====
[[File:Isaac Herzog at Ben Gurion Airport, October 2023 (ABG 4491).jpg|thumb|left| ఇజ్రాయెల్ అధ్యక్షుడు ఐజాకు హెర్జోగు ప్రధాన మంత్రి [[బెంజిమిన్ నెతన్యాహు]]తో ఇజ్రాయెలు‌లోని టెల్ అవీవు‌లో బిడెను 2023 అక్టోబరు 18]]
2023 అక్టోబరులో హమాసు ఇజ్రాయెలు ‌మీద ఆకస్మిక దాడిని ప్రారంభించింది తీవ్రమైన సంఘర్షణగా మారింది. ఇజ్రాయెలు, సౌదీ అరేబియా మధ్య సంబంధాలను సాధారణీకరించడానికి పరిపాలన ఒత్తిడిని ప్రమాదంలో పడేసింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Wong | first1=Edward | last2=Mazzetti | first2=Mark | last3=Nereim | first3=Vivian | date=అక్టోబరు 9, 2023 | title=U.S. హమాస్‌తో యుద్ధం ప్రారంభమైనప్పటికీ సౌదీ-ఇజ్రాయెల్ సంబంధాల కోసం ఒత్తిడి కొనసాగుతోంది | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | url=https://www.nytimes.com/2023/10/08/us/politics/saudi-arabia-israel-palestinians-hamas.html | access-date=October 31, 2023 | issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; బిడెను ఇజ్రాయెలు‌కు తన స్పష్టమైన మద్దతు అని పేర్కొన్నాడు. హమాసు దాడిని ఖండించాడు. కానీ ఇజ్రాయెలు గాజా మీద భూ దండయాత్రను ప్రారంభించకుండా నిరుత్సాహపరిచాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Baker | first=Peter | date=October 10, 2023 | title=క్షమించని నిబంధనలలో, బిడెన్ ఇజ్రాయెల్‌పై 'దుష్ట', 'అసహ్యకరమైన' దాడిని ఖండించాడు | url=https://www.nytimes.com/2023/10/10/us/politics/biden-israel-hamas.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20231012001950/https://www.nytimes.com/2023/10/10/us/politics/biden-israel-hamas.html | archive-date=అక్టోబరు 12, 2023 | access-date=అక్టోబరు 12, 2023 | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WarWoodward&quot; /&gt; హమాసు ‌మీద ఇజ్రాయెలు ప్రతీకారం తీర్చుకున్న తర్వాత యుద్ధంలో ఇతరులు చేరకుండా నిరోధించడానికి బిడెను ఈ ప్రాంతంలో విమాన వాహక నౌకలను మోహరించాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Collinson | first=స్టీఫెన్ | date=అక్టోబరు 18, 2023 | title=బిడెన్ తన ఇజ్రాయెల్ పర్యటనలో ఏమి సాధించాడు, ఏమి సాధించలేదు | url=https://www.cnn.com/2023/10/18/politics/middle-east-conflict-biden-israel/index.html | access-date=అక్టోబరు 31, 2023 | publisher=CNN}}&lt;/ref&gt; ఇజ్రాయెలు‌కు అదనంగా $14 బిలియన్ల సైనిక సహాయం కోసం పిలుపునిచ్చాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=డెమిర్జియన్ | first=కరూన్ | date=అక్టోబరు 20, 2023 | title=ఇజ్రాయెల్, ఉక్రెయిన్ కోసం బిడెన్ $105 బిలియన్ల నిధుల అభ్యర్థన వివరాలు | work=ది న్యూయార్క్ టైమ్స్ | url=https://www.nytimes.com/2023/10/20/us/politics/bidens-funds-israel-ukraine.html | access-date=అక్టోబరు 31, 2023 | issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; తరువాత ఆయన పెరుగుతున్న గాజా స్ట్రిపు‌లో మానవతా సంక్షోభంను పరిష్కరించాలని ఇజ్రాయెలు ‌మీద ఒత్తిడి తీసుకురావడం ప్రారంభించాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Shear | first1=Michael D. | author-link1=Michael D. Shear | last2=Sanger | first2=David E. | last3=Wong | first3=Edward | date=అక్టోబరు 30, 2023 | title=ఇజ్రాయెల్‌కు బిడెన్ మద్దతు ఇప్పుడు జాగ్రత్త మాటలతో వస్తుంది | work=ది న్యూయార్క్ టైమ్స్ | url=https://www.nytimes.com/2023/10/30/us/politics/biden-israel.html | access-date=అక్టోబరు 31, 2023 | issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; బైడెను కాల్పుల విరమణ కోసం చేసిన పిలుపులను తిరస్కరించాడు కానీ గాజా స్ట్రిపుకు సహాయం అందించడానికి &quot;మానవతా విరామాలకు&quot; మద్దతు ఇస్తున్నట్లు చెప్పాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Bendery | first1=జెన్నిఫర్ | title=జో బైడెన్ గాజా కాల్పుల విరమణ అవకాశాలపై: 'ఏదీ లేదు. అవకాశం లేదు.' | url=https://www.huffpost.com/entry/joe-biden-gaza-cease-fire-no-
possibility_n_654d0b36e4b088d9a74da287 | work=[[ది హఫింగ్టన్ పోస్ట్]] | date=నవంబరు 9, 2023}}&lt;/ref&gt; బందీ చర్చలకు వీలుగా గాజా మీద దాడిని కనీసం మూడు రోజులు నిలిపివేయాలని ఆయన ఇజ్రాయెలు‌ను కోరాడు; ఇజ్రాయెలు ప్రతిరోజూ నాలుగు గంటల విరామాలకు అంగీకరించింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=నవంబరు 9, 2023 | title=ఇజ్రాయెల్ పౌరులు పారిపోవడానికి వీలుగా గాజాలో 4 గంటల రోజువారీ విరామాలకు అంగీకరిస్తున్నట్లు వైట్ హౌస్ తెలిపింది | url=https://apnews.com/article/israel-gaza-humanitarian-pauses-b8fc613ffd8b9351c0dc37b90b6e10dd | access-date=నవంబరు 13, 2023 | publisher=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]] | first1=Aamer | last1=Madhani | first2=Zeke | last2=Miller | first3=Ellen | last3=Knickmeyer}}&lt;/ref&gt; గాజాలోని పాలస్తీనియన్లకు మానవతా సహాయం అందజేయడానికి వీలు కల్పించాలని ఆయన యుఎస్ సైన్యాన్ని ఆదేశించారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | date=March 7, 2024 | title=సాయాన్ని అందించడానికి గాజాలో ఓడరేవు నిర్మించాలని US సైన్యాన్ని ఆదేశించిన బిడెన్ | url=https://www.voanews.com/a/biden-orders-us-military-to-build-port-in-gaza-to-facilitate-aid/7518026.html | access-date=ఏప్రిల్ 29, 2024 | publisher=[[వాయిస్ ఆఫ్ అమెరికా]] | first=Patsy | last=Widakuswara}}&lt;/ref&gt; బిడెను తాను జియోనిస్టు అని చెప్పుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Spetalnick | first1=Matt | last2=Mason | first2=Jeff | last3=Holland | first3=Steve | last4=Zengerle | first4=Patricia | date=అక్టోబరు 23, 2023 | access-date=జనవరి 6, 2024 | title='నేను జియోనిస్ట్‌ని': ఇజ్రాయెల్‌తో జో బైడెన్ జీవితకాల బంధం యుద్ధ విధానాన్ని ఎలా రూపొందిస్తుంది | url=https://www.reuters.com/world/us/i-am-zionist-how-joe-bidens-lifelong-bond-with-israel-shapes-war-policy-2023-10-21/ | publisher=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=December 12, 2023 | access-date=January 6, 2024 | title='నేను జియోనిస్ట్‌ని' అని హనుక్కా కార్యక్రమంలో బిడెన్ చెబుతూ, ఇజ్రాయెల్‌కు సైనిక సహాయం కొనసాగిస్తామని హామీ ఇస్తున్నాడు | url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/biden-were-there-no-israel-there-wouldnt-be-a-jew-in-the-world-who-is-safe/ | work=[[ది టైమ్స్ ఇజ్రాయెల్]]}}&lt;/ref&gt; ఇజ్రాయెలు‌కు ఆయన అచంచల మద్దతు ఇచ్చినందుకు ఆయన విమర్శలను ఎదుర్కొన్నారు. ఇజ్రాయెలు ప్రభుత్వం వివాదాస్పద దాడి చేసినప్పటికీ ఆయన పరిపాలన దయ, మద్దతును విమర్శిస్తూ ఇజ్రాయెలు‌కు వ్యతిరేకంగా కఠినమైన వైఖరి తీసుకోవాలని అధికారులు ఆయనను కోరారు. ఇది గణనీయమైన పౌర ప్రాణనష్టానికి, మానవతా సంక్షోభాలకు దారితీసింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=April 10, 2024 | title=ఇజ్రాయెల్‌పై బిడెన్ ఒత్తిడి సరిపోదని, భిన్నాభిప్రాయాలు వ్యక్తం చేస్తున్న US అధికారులు | url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-68773400 | access-date=July 4, 2024 | first=Tom | last=Bateman | publisher=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | title=బిడెన్: గాజాలో జరుగుతున్నది 'జాతిహత్య కాదు' | url=https://www.politico.com/news/2024/05/20/biden-gaza-not-genocide-israel-00159020 | work=[[Politico]] | first1=Elena | last1=Schneider | first2=Jennifer | last2=Haberkorn | first3=Eli | last3=Stokols | date=May 20, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | title=డజన్ల కొద్దీ మాజీ US అధికారులు బిడెన్‌ను ఇజ్రాయెల్‌తో కఠిన వైఖరి తీసుకోవాలని కోరుతున్నారు | url=https://www.reuters.com/world/us/dozens-former-us-officials-urge-biden-take-harder-line-with-israel-2024-03-20/ | publisher=[[Reuters]] | date=మార్చి 21, 2024}}&lt;/ref&gt;

2024 ఫిబ్రవరి 29న జరిగిన ఆహార సహాయం పొందుతున్న పాలస్తీనా పౌరుల హత్య తర్వాత గాజాలోకి ప్రస్తుతం ప్రవహిస్తున్న సహాయం సరిపోదని బైడెను అన్నారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last=Ewing | first=Giselle Ruhiyyih | date=March 2, 2024 | title=గాజా ఎయిర్‌డ్రాప్ ప్రారంభమైంది, కానీ ఇంకా ఎక్కువ అవసరం అని బైడెన్ చెప్పారు | url=https://www.politico.com/news/2024/03/02/gaza-aid-airdrop-biden-00144563 | access-date=March 7, 2024 | work=[[Politico]]}}&lt;/ref&gt; మార్చి 3న యుఎస్ సైన్యం గాజాలోకి ఆహార సహాయాన్ని విమానాల ద్వారా జారవిడిచింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=March 2, 2024 | title=US సైనిక విమానం గాజాలోకి వేలాది మంది భోజనాలను గాలి ద్వారా జారవిడిచింది అత్యవసర మానవతా సహాయ చర్యలో | url=https://apnews.com/article/israel-hamas-gaza-airdrop-humanitarian-assistance-f8bc071193f89906abf21478bc70a084 | access-date=మార్చి 7, 2024 | publisher=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]] | first1=తారా | last1=కాప్ | first2=సీయుంగ్ | last2=మిన్ కిమ్}}&lt;/ref&gt; అనేక మంది నిపుణులు యుఎస్ ఎయిరు‌డ్రాప్సు పనితీరును బాగా అభివర్ణించారు. గాజాలో కరువు తగ్గించడానికి వారు పెద్దగా చేయరని చెప్పారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | title=ఎయిర్‌డ్రాపింగ్ సాయం అసమర్థమైనది — అయితే US గాజాలో దీన్ని ఎందుకు చేస్తోంది? | url=https://www.npr.org/2024/03/06/1236019060/gaza-israel-airdrop-aid-humanitarian-united-states | publisher=[[NPR]] | date=మార్చి 6, 2024 | first1=Ari | last1=Shapiro | first2=Linah | last2=Mohammad | first3=Elena | last3=Burnett}}&lt;/ref&gt;

యుద్ధంలో అమెరికా ప్రమేయం, దాని తరువాత విస్తృతమైన నిరసనలు పట్ల దేశీయంగా గణనీయమైన వ్యతిరేకత ఉన్నప్పటికీ బిడెను యుద్ధ సమయంలో ఇజ్రాయెలు‌కు మద్దతు ఇవ్వడం కొనసాగించాడు. 2024 మార్చి గాలపు పోల్ అభిప్రాయం ప్రకారం యుద్ధ సమయంలో ఇజ్రాయెలు ప్రవర్తనను అమెరికన్లలో అధిక శాతం మంది తిరస్కరించారు.&lt;ref name=&quot;Gallup Inc.&quot;&gt;{{#invoke:Cite | web | last=Jones | first=Jeffrey | date=March 27, 2024 | title=U.S.లో మెజారిటీ ఇప్పుడు గాజాలో ఇజ్రాయెల్ చర్యను తిరస్కరించింది | url=https://news.gallup.com/poll/642695/majority-disapprove-israeli-action-gaza.aspx | access-date=April 3, 2024 | publisher=[[Gallup Inc.]]}}&lt;/ref&gt; 2024 ఏప్రిల్ నుండి విస్తృతంగా 2024లో విశ్వవిద్యాలయ ప్రాంగణాలలో గాజా యుద్ధ నిరసనలు వెలువడ్డాయి, ఖండిస్తూ బిడెను.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Astor | first=Maggie | date=ఏప్రిల్ 30, 2024 | title=కాలేజీ డెమొక్రాట్లు నిరసనలకు మద్దతు పలికి బిడెన్ ఇజ్రాయెల్ విధానాన్ని విమర్శించారు | url=https://www.nytimes.com/2024/04/30/us/politics/biden-israel-college-protest.html | access-date=మే 1, 2024 | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

2024 మే 31న బిడెను ఇజ్రాయెలు విరమణ ప్రతిపాదనకు తన మద్దతును ప్రకటించాడు. హమాసు మరొక పెద్ద ఎత్తున దాడికి &quot;ఇక మీద సామర్థ్యం లేదు&quot; అని చెప్పాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last1=Berg | first1=Matt | last2=Ward | first2=Alexander | url=https://www.politico.com/news/2024/05/31/hamas-no-longer-poses-major-threat-to-israel-biden-says-00161053 | title=హమాస్ ఇకపై ఇజ్రాయెల్‌కు పెద్ద ముప్పు కలిగించదని బిడెన్ చెప్పారు | work=[[Politico]] | date=మే 31, 2024 | access-date=జూన్ 2, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last=ఖాలిద్ | first=Asma | title=అధ్యక్షుడు బిడెన్ కొత్త ఇజ్రాయెల్ కాల్పుల విరమణ ప్రతిపాదన వివరాలను ఆవిష్కరించి, ఆమోదించారు | url=https://www.npr.org/2024/05/31/g-s1-2320/biden-israel-hamas-ceasefire-proposal | publisher=[[NPR]] | date=మే 31, 2024 | access-date=జూన్ 2, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last=Singh | first=Kanishka | title=బిడెన్ ప్రకటించిన కొత్త ఇజ్రాయెల్ కాల్పుల విరమణ ప్రతిపాదనలో ఏముంది? | url=https://www.reuters.com/world/middle-east/whats-new-israel-ceasefire-proposal-biden-announced-2024-05-31/ | publisher=[[Reuters]] | date=మే 31, 2024 | access-date=జూన్ 2, 2024}}&lt;/ref&gt; శాశ్వత కాల్పుల విరమణ ఏర్పాటు, అన్ని బందీలను విడుదల చేయడం. గాజా స్ట్రిపు పునర్నిర్మాణానికి దారితీయడం లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న ఈ ప్రతిపాదనకు [[ఈజిప్ట్]], [[ఖతార్]] మధ్యవర్తిత్వం తర్వాత హమాసు అధికారులు మద్దతు ఇచ్చారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last=Magid | first=Jacob | title='ఈ యుద్ధం ముగిసే సమయం': ఇజ్రాయెల్ యొక్క బందీ-విరమణ ప్రతిపాదనను అంగీకరించమని బిడెన్ హమాస్‌కు చెప్పాడు. | url=https://www.timesofisrael.com/time-for-this-war-to-end-biden-tells-hamas-to-accept-israels-hostage-ceasefire-offer/ | work=[[ది టైమ్స్ ఆఫ్ ఇజ్రాయెల్]] | date=జూన్ 1, 2024 | access-date=జూన్ 2, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last1=హాలండ్ | first1=స్టీవ్ | last2=మాకెంజీ | first2=జేమ్స్ | title=బిడెన్ గాజా యుద్ధ విరమణ ప్రతిపాదనపై వివరాలు, హమాస్ సానుకూలంగా స్పందిస్తుంది | url=https://www.reuters.com/world/middle-east/biden-unveils-new-gaza-truce-proposal-hamas-responds-positively-2024-05-31/ | publisher=Reuters | date=జూన్ 1, 2024 | access-date=June 2, 2024}}&lt;/ref&gt; &quot;హమాసు సైనిక, పాలనా సామర్థ్యాలను నాశనం చేయడం&quot; గురించి ఇజ్రాయెలు లక్ష్యాలు మారలేదని, కాల్పుల విరమణకు అంగీకరించే ముందు ఆ పరిస్థితులను తీర్చాల్సి ఉంటుందని నెతన్యాహు పరిపాలన ప్రతిస్పందించింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Brown | first1=Benjamin | last2=Tanno | first2=Sophie | url=https://www.cnn.com/2024/06/01/europe/netenyahu-ceasefire-hamas-contradiction-biden-intl/index.html | title=ఇజ్రాయెల్ యుద్ధ లక్ష్యాలు సాధించే వరకు గాజా కాల్పుల విరమణ లేదని నెతన్యాహు చెప్పారు, ఇది బిడెన్ శాంతి ప్రతిపాదనపై ప్రశ్నలను లేవనెత్తింది | publisher=[[CNN]] | date=జూన్ 1, 2024 | access-date=జూన్ 2, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Berman | first=Lazar | url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-says-under-ceasefire-proposal-israel-can-renew-fighting-at-any-time-should-hamas-violate-terms/ | title=ఇజ్రాయెల్ అధికారి TOI కి: ప్రతిపాదన ప్రకారం, శాశ్వత కాల్పుల విరమణ అమలులోకి రాకముందే ఇజ్రాయెల్ అన్ని యుద్ధ లక్ష్యాలను సాధించగలదు | work=[[ది టైమ్స్ ఆఫ్ ఇజ్రాయెల్]] | date=జూన్ 1, 2024 | access-date=జూన్ 2, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Madhani | first1=Aamer | last2=Megerian | first2=Chris | last3=Superville | first3=Darlene | url=https://apnews.com/article/biden-israel-hamas-58169a607d4a7c4d7fc34f43160076b8/ | title=ఇజ్రాయెల్-హమాస్ యుద్ధాన్ని ముగించే లక్ష్యంతో 3-దశల తాకట్టు ఒప్పందాన్ని బిడెన్ వివరించాడు | publisher=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]] | date=మే 31, 2023 | access-date=జూన్ 2, 2024}}&lt;/ref&gt; యుద్ధం మొదటి సంవత్సరంలో బిడెను పరిపాలన ఇజ్రాయెలు‌కు రికార్డు స్థాయిలో కనీసం $17.9 బిలియన్ల సైనిక సహాయాన్ని పంపిందని అంచనా వేయబడింది.&lt;ref name=&quot;knickmeyer&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Knickmeyer | first1=Ellen | title=US గత అక్టోబరు 7 నుండి ఇజ్రాయెల్‌కు సైనిక సహాయం కోసం రికార్డు స్థాయిలో $17.9 బిలియన్లను ఖర్చు చేస్తుంది | url=https://apnews.com/article/israel-hamas-war-us-military-spending-8e6e5033f7a1334bf6e35f86e7040e14 | access-date=నవంబరు 10, 2024 | publisher=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]] | date=అక్టోబరు 7, 2024}}&lt;/ref&gt; దాదాపు అదే ఈ కాలంలో ఇది పాలస్తీనియన్లకు $1.2 బిలియన్ల మానవతా సహాయాన్ని పంపింది.&lt;ref name=&quot;ching-voa&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Ching | first1=Nike | title=బ్లింకెన్ పాలస్తీనియన్లకు US అదనపు సహాయంగా $135 మిలియన్లను ప్రకటించింది | url=https://www.voanews.com/a/blinken-announces-135-million-in-additional-us-aid-for-palestinians/7837681.html | access-date=December 10, 2024 | agency=[[Voice of America]] | date=October 24, 2024}}&lt;/ref&gt; బిడెను‌ను జర్నలిస్టు బాబు వుడ్వార్డు యుద్ధం అంతటా నెతన్యాహుతో తన యుద్ధ వ్యూహం, గాజా కోసం యుద్ధానంతర ప్రణాళిక లేకపోవడం గురించి ఘర్షణ పడ్డాడని నివేదించాడు.&lt;ref name=&quot;WarWoodward&quot;&gt;{{#invoke:Cite | book | last=Woodward | first=Bob | author-link=బాబ్ వుడ్‌వార్డ్ | title=యుద్ధం | title-link=యుద్ధం (వుడ్‌వార్డ్ పుస్తకం) | publisher=[[సైమన్ &amp; షుస్టర్]] | date=2024 | isbn=978-1-6680-5227-3 | location=న్యూయార్క్ | chapter=Sixty-six}}&lt;/ref&gt; బైడెను అధ్యక్ష పదవి చివరి వారంలో ఖతారు అధికారులు [[హమాస్]] కాల్పుల విరమణ ఒప్పందాన్ని అంగీకరించినట్లు ప్రకటించారు; బిడెను ఈ ఒప్పందాన్ని ప్రశంసించారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | url=https://bidenwhitehouse.archives.gov/briefing-room/statements-releases/2025/01/15/statement-from-president-joe-biden-14/ | title=అధ్యక్షుడు బిడెన్ నుండి ప్రకటన: జనవరి 15, 2025 | access-date=జనవరి 15, 2025 | publisher=ది వైట్ హౌస్ | date=జనవరి 15, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.cnbc.com/2025/01/15/israel-hamas-ceasefire-hostage-deal-agreed-to-in-principle.html | title=ఇజ్రాయెల్, హమాస్ గాజా కాల్పుల విరమణ, బందీ ఒప్పందానికి అంగీకరించాయి | access-date=జనవరి 15, 2025 | agency=CNBC | date=జనవరి 15, 2025}}&lt;/ref&gt;

====నాటో విస్తరణ====
2022లో ఉక్రెయిను ‌మీద రష్యా దాడి తర్వాత. [[నాటో]]ను [[స్వీడన్]], [[ఫిన్లాండ్]]లను కవర్ చేయడానికి విస్తరించడానికి బైడెను మద్దతు వ్యక్తం చేశారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last1=హాలండ్ | first1=స్టీవ్ | url=https://www.reuters.com/world/europe/biden-discuss-nato-bid-with-swedens-kristersson-2023-07-05/ | title=PMతో చర్చల్లో స్వీడన్ యొక్క NATO బిడ్‌కు బిడెన్ మద్దతును చూపుతున్నాడు | publisher=[[Reuters]] | date=జూలై 5, 2023 | access-date=ఏప్రిల్ 30, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last1=హాలండ్ | first1=స్టీవ్ | last2=మేసన్ | first2=జెఫ్ | url=https://www.reuters.com/world/us/biden-meet-leaders-finland-sweden-nato-expansion-2022-05-19/ | title=టర్కీ విముఖత వ్యక్తం చేస్తున్న ఫిన్లాండ్, స్వీడన్ NATO ప్రణాళికలను బిడెన్ ఉత్సాహపరుస్తున్నాడు | publisher=[[Reuters]] | date=మే 19, 2022 | access-date=ఏప్రిల్ 30, 2024}}&lt;/ref&gt; 2022న ఆగస్టు 9 ఆయన రెండు దేశాలు నాటోలో ప్రవేశించడానికి యుఎస్ మద్దతును నిర్దేశించే ధ్రువీకరణ పత్రాలపై సంతకం చేశాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last1=Mason | first1=Jeff | last2=Zengerle | first2=Patricia | url=https://www.reuters.com/world/biden-sign-documents-backing-sweden-finland-nato-2022-08-09/ | title=స్వీడన్, ఫిన్లాండ్ NATOలో చేరడానికి అమెరికా మద్దతు పత్రాలపై బిడెన్ సంతకం | publisher=[[రాయిటర్స్]] | date=ఆగస్టు 9, 2022 | access-date=ఏప్రిల్ 30, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=ఆగస్టు 9, 2022 | title=ఫిన్లాండ్, స్వీడన్ నాటోలో చేరడానికి బిడెన్ US మద్దతును అధికారికంగా ప్రకటించాడు | url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-nato-biden-finland-6a04422190bdd7e75440f7e176a88109 | access-date=మే 11, 2024 | publisher=Associated Press | first=Zeke | last=Miller}}&lt;/ref&gt; ఫిన్నిషు ఆరోహణ 2023 ఏప్రిల్ 4న సంభవించింది. కానీ స్వీడిషు ప్రవేశానికి [[టర్కీ]], [[హంగేరీ]] వ్యతిరేకత దారితీసింది ప్రతిష్టంభన.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last=John | first=Tara | url=https://www.cnn.com/2023/04/04/europe/finland-joins-nato-intl/index.html | title=ఫిన్లాండ్ నాటోలో చేరింది, రష్యాతో సైనిక కూటమి సరిహద్దును రెట్టింపు చేసింది పుతిన్‌కు ఎదురుదెబ్బ | publisher=[[CNN]] | date=April 4, 2023 | access-date=April 30, 2024}}&lt;/ref&gt; బిడెను దౌత్య చర్చలకు నాయకత్వం వహించారు. ఫలితంగా 2024 మార్చి 7న స్వీడిషు అధికారికంగా నాటోలోకి ప్రవేశించింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Pettypiece | first1=Shannon | url=https://www.nbcnews.com/politics/white-house/biden-meets-heads-finland-sweden-show-support-nato-membership-rcna29621 | title=నాటో సభ్యత్వానికి మద్దతు ప్రకటిస్తూ బిడెన్ ఫిన్లాండ్, స్వీడన్ అధిపతులతో సమావేశమయ్యారు | publisher=[[NBC News]] | date=మే 19, 2022 | access-date=ఏప్రిల్ 30, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Min Kim | first1=Seung | last2=Megerian | first2=Chris | last3=Tanner | first3=Jari | url=https://apnews.com/article/president-joe-biden-white-house-nato-finland-716380d2299ccbfcfd73745a8327119a | title=నాటో కూటమిని 'గతంలో కంటే మరింత ఐక్యంగా' ప్రకటించారు బిడెన్ | publisher=[[అసోసియేటెడ్ ప్రెస్]] | date=జూలై 12, 2023 | access-date=ఏప్రిల్ 30, 2024}}&lt;/ref&gt; వివాదం ముగిసిన తర్వాత [[ఉక్రెయిన్|ఉక్రేనియన్]] నాటోలోకి ప్రవేశించడానికి ఆయన బహిరంగతను వ్యక్తం చేశారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last1=Martinez | first1=A | last2=Khalid | first2=Asma | url=https://www.npr.org/2023/07/10/1186712386/biden-is-in-europe-to-focus-on-u-s-alliances-and-nato-expansion | title=బిడెన్ అమెరికా పొత్తులు, నాటో విస్తరణపై దృష్టి పెట్టడానికి యూరప్‌లో ఉన్నారు | publisher=[[NPR]] | date=జూలై 10, 2023 | access-date=ఏప్రిల్ 30, 2024}}&lt;/ref&gt; దాని ఆరోహణలో వేగవంతమైన టైం‌టేబులు‌కు మద్దతు ఇవ్వడం నాటో ప్రవేశానికి సాధారణంగా అవసరమైన సభ్యత్వ కార్యాచరణ ప్రణాళిక వంటి దశల తొలగింపు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last=Klein | first=Betsy | url=https://www.cnn.com/2023/07/12/politics/joe-biden-nato-summit-day-2/index.html | title=ఉక్రెయిన్ భవిష్యత్తు NATOలో ఉందని హామీలు, కొత్త భద్రత శిఖరాగ్ర సమావేశం చివరి రోజున ప్రశాంతమైన ఆందోళనలకు హామీ ఇస్తుంది | publisher=[[CNN]] | date=జూలై 12, 2023 | access-date=ఏప్రిల్ 30, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last1=Liptak | first1=Kevin | last2=Hansler | first2=Jennifer | url=https://www.cnn.com/2023/06/14/politics/ukraine-nato-joe-biden/index.html | title=ఉక్రెయిన్ NATOలో చేరడంపై బిడెన్ పట్టుదల | publisher=[[CNN]] | date=జూన్ 14, 2023 | access-date=ఏప్రిల్ 30, 2024}}&lt;/ref&gt;

=== దర్యాప్తులు ===
====వర్గీకృత పత్రాల నిలుపుదల====
2022 నవంబరులో బైడెను న్యాయవాదులు పెన్ బైడెను సెంటరులోని &quot;లాక్ చేయబడిన గదిలో&quot; ఆయన ఉపాధ్యక్ష పదవికి సంబంధించిన వర్గీకృత పత్రాలను కనుగొన్నారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last5=Collins | first1=Phil | last1=Mattingly | first2=Evan | last2=Perez | first3=Maegan | last3=Vazquez | first4=Kevin | last4=Liptak | first5=Kaitlan | date=January 11, 2023 | title=బిడెన్ యొక్క న్యాయ బృందం రెండవ స్థానం కోసం అన్వేషణలో మరో వర్గీకృత పత్రాలను కనుగొంది | url=https://www.cnn.com/2023/01/11/politics/biden-classified-documents/index.html | access-date=January 12, 2023 | publisher=CNN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nytbatch1&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Baker | first1=Peter | last2=Savage | first2=Charlie | last3=Thrush | first3=Glenn | last4=Goldman | first4=Adam | date=జనవరి 10, 2023 | title=బిడెన్ న్యాయవాదులు అతని మాజీ కార్యాలయంలో వర్గీకృత సామగ్రిని కనుగొన్నారు | url=https://www.nytimes.com/2023/01/09/us/politics/biden-classified-documents.html | access-date=జనవరి 12, 2023 | work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; వైటు హౌసు ప్రకారం, పత్రాలను యు.ఎస్.కి నివేదించారు. నేషనలు ఆర్కైవ్సు, వారు వాటిని మరుసటి రోజు స్వాధీనం చేసుకున్నారు.&lt;ref name=&quot;nytbatch1&quot; /&gt; నవంబరు 14న అటార్నీ జనరలు మెర్రిక్ గార్లాండు జాన్ ఆర్. లాష్ జూనియరును దర్యాప్తు నిర్వహించడానికి నియమించారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.nytimes.com/2023/01/12/us/politics/biden-documents-timeline.html | title=బైడెన్ పత్రాల కేసు యొక్క కాలక్రమం: ఇప్పటివరకు మనకు తెలిసినవి | last=Shpigel | first=Ben | date=January 12, 2023 | work=The New York Times | access-date=January 14, 2023 | archive-date=January 14, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230114124700/https://www.nytimes.com/2023/01/12/us/politics/biden-documents-timeline.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=చౌదరి | first1=మౌరీన్ | last2=హమ్మండ్ | first2=ఎలిస్ | last3=మేయర్ | first3=మాట్ | last4=సంగల్ | first4=అదితి | date=జనవరి 12, 2023 | title=గార్లాండ్ ఇప్పటివరకు బైడెన్ వర్గీకృత పత్రాలపై దర్యాప్తు కాలక్రమాన్ని నిర్దేశించింది. | url=https://www.cnn.com/politics/live-news/garland-attorney-general-statement-01-12-23/h_d0728a48029a6407e468b05806963497 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20230113030157/https://www.cnn.com/politics/live-news/garland-attorney-general-statement-01-12-23/h_d0728a48029a6407e468b05806963497 | archive-date=జనవరి 13, 2023 | access-date=జనవరి 12, 2023 | publisher=CNN}}&lt;/ref&gt; డిసెంబరు 20న రెండవ బ్యాచు బిడెను విల్మింగ్టను నివాసం గ్యారేజీలో కొన్ని రహస్య పత్రాలు కనుగొనబడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Savage | first1=Charlie | date=January 12, 2023 | title=బిడెన్ విల్మింగ్టన్ ఇంట్లో రెండవ సెట్ క్లాసిఫైడ్ పత్రాలు కనుగొనబడ్డాయి, వైట్ హౌస్ చెప్పింది | url=https://www.nytimes.com/2023/01/12/us/politics/biden-documents.html | access-date=January 12, 2023 | work=The New York Times}}&lt;/ref&gt;

జనవరి 12న గార్లాండు రాబర్టు కె. హురును &quot;వర్గీకృత పత్రాలు లేదా ఇతర రికార్డులను అనధికారికంగా తొలగించడం నిలుపుకోవడం&quot; మీద దర్యాప్తు చేయడానికి ప్రత్యేక న్యాయవాదిగా నియమించారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Johnson | first=Carrie | date=January 12, 2023 | title=బైడెన్ ఇల్లు, ప్రైవేట్ కార్యాలయంలో ప్రభుత్వ పత్రాలను ప్రత్యేక న్యాయవాది పరిశీలిస్తారు | publisher=NPR | url=https://www.npr.org/2023/01/12/1148425062/special-counsel-biden-classified-documents-robert-hur | access-date=January 12, 2023}}&lt;/ref&gt; జనవరి 20న ఎఫ్‌బిఐ పరిశోధకులు 13 గంటల ఏకాభిప్రాయ శోధన తర్వాత బైడెను విల్మింగ్టను నుండి వర్గీకృత గుర్తులతో కూడిన మరో ఆరు వస్తువులను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. నివాసం.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Shear | first1=Michael D. | last2=Rogers | first2=Katie | date=జనవరి 22, 2023 | title=పరిశోధకులు బిడెన్ ఇంటి నుండి మరిన్ని వర్గీకరించబడిన పత్రాలను స్వాధీనం చేసుకున్నారు | url=https://www.nytimes.com/2023/01/21/us/politics/biden-documents.html | access-date=జనవరి 22, 2023 | work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; ఎఫ్‌బిఐ ఏజెంట్లు ఫిబ్రవరి 1న హోబోతు బీచులోని బిడెను ఇంటిని శోధించారు. ఆయన ఉపాధ్యక్షుడిగా ఉన్న సమయం నుండి పత్రాలను సేకరించారు. కానీ ఏ రహస్య పత్రాలను కనుగొనలేదు. సమాచారం.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.cnbc.com/2023/02/01/fbi-searching-biden-home-in-rehoboth-delaware.html | title=రెహోబోత్‌లోని బిడెన్ ఇంటి కోసం వెతికినా FBI ఎటువంటి వర్గీకృత పత్రాలను కనుగొనలేదని న్యాయవాది చెప్పారు | last=Mangan | first=Dan | date=February 1, 2023 | publisher=CNBC | access-date=February 16, 2023}}&lt;/ref&gt; 2024 ఫిబ్రవరి 8న, బిడెను మీద ఎటువంటి అభియోగాలు మోపబడవని హర్ ప్రకటించారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | first1=Rebecca | last1=Beitsch | first2=Brett | last2=Samuels | date=February 8, 2024 | title=ప్రత్యేక న్యాయవాది బిడెన్ 'ఉద్దేశపూర్వకంగా' వర్గీకృత పత్రాలను నిలుపుకున్నారని, ఎటువంటి అభియోగాలు నమోదు చేయలేదని కనుగొన్నారు | url=https://thehill.com/homenews/administration/4456524-special-counsel-biden-classified-documents-probe-no-charges/ | work=The Hill | access-date=February 9, 2024 | archive-date=February 8, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240208201505/https://thehill.com/homenews/administration/4456524-special-counsel-biden-classified-documents-probe-no-charges/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===== వ్యాపార కార్యకలాపాలు =====
2023 జనవరి 11న యునైటెడు బిడెను కుమారుడు హంటరు, సోదరుడు జేమ్సు విదేశీ వ్యాపార కార్యకలాపాల మీద యునైటెడు స్టేట్సు హౌసు ఓవరు‌సైటు కమిటీ దర్యాప్తును స్టేట్సు హౌసు ఆఫ్ రిప్రజెంటేటివ్సు హౌసు ప్రారంభించింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Sforza | first1=Lauren | title=కొత్త GOP ఓవర్‌సైట్ చైర్ బిడెన్ ఆర్థిక వ్యవహారాలపై దర్యాప్తును ప్రారంభించింది, హంటర్ బిడెన్ ల్యాప్‌టాప్ కథ | url=https://thehill.com/homenews/house/3808729-new-gop-oversight-chair-asks-treasury-for-biden-family-financial-information/ | work=The Hill | date=జనవరి 11, 2023 | access-date=జనవరి 12, 2023 | archive-date=జనవరి 12, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230112174111/https://thehill.com/homenews/house/3808729-new-gop-oversight-chair-asks-treasury-for-biden-family-financial-information/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt; కమిటీ చైర్మను, ప్రతినిధి జేమ్సు కమరు, హంటరు బైడెను ల్యాపు‌టాపు వివాదానికి సంబంధించిన అవినీతిని ఏకకాలంలో దర్యాప్తు చేశారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Wolf | first1=Zachary B. | title=బైడెన్ కుంభకోణం యొక్క GOP వాదనల గురించి తెలుసుకోవలసినది ఇక్కడ ఉంది | url=https://www.cnn.com/2023/06/09/politics/hunter-biden-republicans-what-matters/index.html | publisher=CNN | date=June 9, 2023}}&lt;/ref&gt;

సెప్టెంబరు 12న హౌసు స్పీకరు కెవిను మెక్‌కార్తీ బిడెను ‌ఈద అధికారిక అభిశంసన విచారణను ప్రారంభించారు. హౌసు దర్యాప్తులు బిడెను, ఆయన కుటుంబం చేసిన అవినీతిని &quot;చిత్రీకరిస్తున్నాయి&quot; అని అన్నారు.{{efn|బహుళ వనరులకు ఆపాదించబడింది:&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Mascaro | first1=Lisa | last2=Farnoush | first2=Amiri | title=స్పీకర్ మెక్‌కార్తీ అధ్యక్షుడు బిడెన్‌పై అభిశంసన విచారణను ప్రారంభించాలని సభను ఆదేశించారు | url=https://apnews.com/article/mccarthy-biden-impeachment-shutdown-house-republicans-b187202be8814f7acbdd6e2e937e23d4 | publisher=Associated Press News | access-date=September 12, 2023 | date=September 12, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last1=Zanona | first1=Melania | last2=Tablot | first2=Haley | last3=Fox | first3=Lauren | last4=Grayer | first4=Annie | title=మెక్‌కార్తీ సంప్రదాయవాదుల ఒత్తిడి మధ్య బిడెన్‌పై అధికారిక అభిశంసన విచారణకు పిలుపునిచ్చారు | url=https://www.cnn.com/2023/09/12/politics/biden-impeachment-house-gop/index.html | publisher=CNN | access-date=September 12, 2023 | date=September 12, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine | last1=Cortellessa | first1=Eric | title=మెక్‌కార్తీకి అభిశంసన విచారణకు ఓట్లు లేవు. ట్రంప్ మిత్రదేశాలు వాటిని పొందడానికి ప్రణాళికను కలిగి ఉన్నాయి. | url=https://time.com/6311911/impeachment-biden-marjorie-greene-hunter/#:~:text=రిపబ్లికన్లు%20%20a%20స్లిమ్‌గా ఉన్నారు,%20a%20full%20హౌస్%20ఓటు తర్వాత. | magazine=[[సమయం (పత్రిక) | సమయం]] | date=సెప్టెంబరు 8, 2023 | access-date=సెప్టెంబరు 13, 2023 | archive-date=సెప్టెంబరు 12, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230912190044/https://time.com/6311911/impeachment-biden-marjorie-greene-hunter/#:~:text=Republicans%20have%20only%20a%20slim,after%20a%20full%20House%20vote. | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=గుర్రుమంటున్నాడు | first1=Alex | title='అతనికి తగినంత ఓట్లు లేవు': CNN యొక్క మను రాజు అభిశంసన ఓటుపై మెక్‌కార్తీ ఎందుకు వెనక్కి తగ్గారో వివరిస్తాడు | url=https://www.mediaite.com/tv/he-doesnt-have-enough-votes-cnns-manu-raju-says-mccarthy-backtracked-on-impeachment-vote/ | publisher=[[Mediaite]] | date=సెప్టెంబరు 12, 2023}}&lt;/ref&gt;}} యూనైటెడు స్టేట్సు హౌసు ఓవరు‌సైటు కమిటీ బైడెను కుటుంబం మీద హౌసు ఓవరు‌సైటు కమిటీ దర్యాప్తుతో సహా కాంగ్రెసు దర్యాప్తులు 2023 డిసెంబరు నాటికి బైడెను తప్పు చేసినట్లు ఎటువంటి ఆధారాలను కనుగొనలేదు.{{efn|బహుళ వనరులకు ఆపాదించబడింది:&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Broadwater | first1=Luke | title=హౌస్ రిపబ్లికన్ నివేదిక అధ్యక్షుడు బైడెన్ తప్పు చేసినట్లు ఎటువంటి ఆధారాలు కనుగొనలేదు | url=https://www.nytimes.com/2023/05/10/us/politics/hunter-biden-house-republicans-report.html | work=The New York Times | date=May 10, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Demirjian | first1=Karoun | title=ప్యానెల్ కొత్త విచారణ ప్రారంభించడంతో బిడెన్‌ను అభిశంసించడంపై రిపబ్లికన్లు విభజించబడ్డారు | url=https://www.nytimes.com/2023/07/04/us/republicans-biden-inquiry.html | work=The New York Times | date=July 4, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | title=రోగనిరోధక శక్తిపై పోరాటం హంటర్ బిడెన్ యొక్క అభ్యర్ధన ఒప్పందాన్ని ఎలా బయటపెట్టింది | url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2023/08/17/hunter-biden-plea-deal/ | work=The Washington Post | date=August 17, 2023 | first1=Perry | last1=Stein | first2=Devlin | last2=Barrett | first3=Matt | last3=Viser}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine | last1=Otten | first1=Tori | title=మెక్‌కార్తీ బిడెన్ అభిశంసన విచారణను ప్లాన్ చేస్తున్నాడు—సాక్ష్యం లేకుండా, తగినంత ఓట్లు లేకపోవడంతో | url=https://newrepublic.com/post/175504/mccarthy-biden-impeachment-inquiry-no-evidence-not-enough-votes | magazine=The న్యూ రిపబ్లిక్ | date=సెప్టెంబరు 12, 2023}}&lt;/ref&gt;}} 2023 డిసెంబరు 13న హౌసు ఆఫ్ రిప్రజెంటేటివ్సు బైడెను ‌మీద అభిశంసన విచారణను అధికారికం చేయడానికి 221–212 ఓటు వేసింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Brooks | first1=Emily | title=బైడెన్ అభిశంసన విచారణ హౌస్ GOPపై ఎదురుదెబ్బ తగిలే ప్రమాదం ఉంది | url=https://thehill.com/homenews/house/4362989-biden-impeachment-inquiry-backfiring-on-house-gop/ | work=The Hill | date=December 17, 2023 | access-date=December 17, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Diver | first1=Tony | last2=సిబ్బంది | first2=మన విదేశీ | date=డిసెంబరు 13, 2023 | title=బిడెన్ అభిశంసన విచారణను ప్రారంభించడానికి US హౌస్ ఓటు వేసింది | work=ది డైలీ టెలిగ్రాఫ్ | url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/12/13/hunter-biden-us-capitol-statement/ | access-date=డిసెంబరు 15, 2023 | issn=0307-1235}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=రెబెక్కా బీట్ష్ | first=ఎమిలీ బ్రూక్స్ | date=డిసెంబరు 13, 2023 | title=బిడెన్ అభిశంసన విచారణను హౌస్ అధికారికంగా ఆమోదించింది | url=https://thehill.com/homenews/house/4358911-biden-impeachment-inquiry-house-gop/ | access-date=డిసెంబరు 14, 2023 | work=ది హిల్}}&lt;/ref&gt;

2024 ఫిబ్రవరిలో బిడెను ‌మీద లంచం ఆరోపణలలో ప్రముఖుడైన అలెగ్జాండరు స్మిర్నోవు, మాజీ ఇంటెలిజెన్సు ఇన్ఫార్మరు. తప్పుడు ప్రకటనలు చేయడం అభియోగాలు మోపారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last=Delaney | first=Arthur | date=February 15, 2024 | title=జో బిడెన్ లంచాలు చెల్లించాడని FBI ఇన్ఫార్మర్‌పై న్యాయ శాఖ తప్పుడు ఆరోపణలు చేసింది | url=https://www.huffpost.com/entry/alexander-smirnov-joe-biden-bribe_n_65ce83d9e4b043f1c0aa7d26 | access-date=February 15, 2024 | work=HuffPost | archive-date=February 15, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240215224018/https://www.huffpost.com/entry/alexander-smirnov-joe-biden-bribe_n_65ce83d9e4b043f1c0aa7d26 | url-status=live}}&lt;/ref&gt; బైడెను తిరిగి ఎన్నిక ప్రచారాన్ని దెబ్బతీసే లక్ష్యంతో రష్యను ఇంటెలిజెన్సు అధికారులు తనకు ఇచ్చిన తప్పుడు కథనాన్ని తాను ప్రచారం చేశానని స్మిర్నోవు అంగీకరించాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Rabinowitz | first1=Hannah | date=February 20, 2024 | title=నిందితులైన మాజీ FBI ఇన్ఫార్మర్ రష్యన్ ఇంటెలిజెన్స్ అధికారుల నుండి హంటర్ బిడెన్‌ను మలినం చేయించుకున్నట్లు పరిశోధకులకు చెప్పాడు. | url=https://edition.cnn.com/2024/02/20/politics/biden-former-fbi-informant-russian-intelligence/index.html | publisher=CNN | access-date=February 21, 2024 | archive-date=February 21, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240221020240/https://edition.cnn.com/2024/02/20/politics/biden-former-fbi-informant-russian-intelligence/index.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | title=బైడెన్స్ గురించి అబద్ధాలు చెప్పినట్లు ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటున్న ఇన్ఫార్మర్ రష్యన్ పరిచయాలను కూడా క్లెయిమ్ చేసుకున్నారని ఫెడ్‌లు చెబుతున్నాయి. | url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2024/02/20/hunter-biden-smirnov-lying-indictment-lowell/ | work=The Washington Post | date=ఫిబ్రవరి 20, 2024 | last1=బారెట్ | first1=డెవ్లిన్ | issn=0190-8286 | access-date=మార్చి 1, 2024 | archive-date=మార్చి 2, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240302220625/https://www.washingtonpost.com/national-security/2024/02/20/hunter-biden-smirnov-lying-indictment-lowell/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Mascaro | first1=Lisa | title=అభిశంసన విచారణ ముగియడంతో బిడెన్ సాక్ష్యం చెప్పాలని రిపబ్లికన్లు చివరి ప్రయత్నంగా అభ్యర్థిస్తున్నారు | url=https://apnews.com/article/biden-impeachment-hunter-biden-comer-f09ba1ae3b7bda703a5a84530f56d70f | publisher=Associated Press | date=March 20, 2024 | access-date=మే 13, 2024 | archive-date=మే 13, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240513055832/https://apnews.com/article/biden-impeachment-hunter-biden-comer-f09ba1ae3b7bda703a5a84530f56d70f | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== వయస్సు - ఆరోగ్య సమస్యలు ===
[[File:Joe Biden 81st birthday.jpg|thumb|బిడెను 81వ పుట్టినరోజు కేక్]]
2025 నాటికి బైడెను అమెరికా చరిత్రలో అత్యంత వృద్ధ అధ్యక్షుడు. రిపబ్లికన్లు, కొంతమంది మీడియా ప్రముఖులు ఆయన అభిజ్ఞా ఆరోగ్యం క్షీణించిందని భావించారు.&lt;ref&gt;
*{{#invoke:Cite | news | last=Klein | first=Betsy | date=November 20, 2023 | title=బిడెన్ పుట్టినరోజు అమెరికా యొక్క పురాతన అధ్యక్షుడి వయస్సు, జ్ఞానం గురించి చర్చను ప్రేరేపిస్తుంది | url=https://www.cnn.com/2023/11/20/politics/joe-biden-birthday-81/index.html | access-date=March 30, 2024 | publisher=CNN}}
*{{#invoke:Cite | news | last=Baker | first=Peter | date=November 19, 2023 | title=వృద్ధాప్య అధ్యక్షుడికి, కాటుతో పుట్టినరోజు | url=https://www.nytimes.com/2023/11/19/us/politics/biden-birthday-age.html | access-date=మార్చి 30, 2024 | work=The New York Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cbsjuly1age&quot; /&gt; కొంతమంది డెమొక్రాట్లు ప్రైవేటు‌గా. బిడెను కుటుంబ సభ్యులు వైటు హౌసు సిబ్బంది బిడెను వృద్ధాప్యం, తీవ్రత తగ్గుదల పరిశీలన నుండి ఆయనను రక్షించారు.&lt;ref&gt;
*{{#invoke:Cite | news | date=జూలై 8, 2024 | access-date=మార్చి 1, 2025 | title=వృద్ధాప్య సంకేతాలను దాచిపెట్టడానికి బిడెన్ యొక్క ఇన్నర్ సర్కిల్ ఎలా పనిచేసింది | url=https://www.wsj.com/politics/policy/joe-biden-age-public-election-campaign-343a47bf | work=The Wall Street Journal}}
*{{#invoke:Cite | news | date=జూలై 5, 2024 | access-date=మార్చి 1, 2025 | title=బిడెన్ వృద్ధాప్యం వేగవంతం అవుతున్నట్లు కనిపిస్తుంది; లోపాలను మరింత సాధారణమైనవిగా వర్ణించారు | url=https://www.washingtonpost.com/politics/2024/07/05/biden-aging-recent-months/ | work=The Washington Post}}
*{{#invoke:Cite | news | date=July 2, 2024 | access-date=March 1, 2025 | title=బిడెన్ లోపాలను మరింత సాధారణం, ఆందోళనకరమైనవిగా చెబుతున్నారు | url=https://www.nytimes.com/2024/07/02/us/politics/biden-lapses.html | work=The New York Times}}
*{{#invoke:Cite | news | date=July 30, 2024 | access-date=March 1, 2025 | title=టాప్ సహాయకులు బిడెన్‌ను సిబ్బంది నుండి రక్షించారు, కానీ చర్చను దాచలేకపోయారు | url=https://www.axios.com/2024/06/30/top-aides-shielded-biden-white-house-debate | work=Axios}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;wsjagedec&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | date=డిసెంబరు 19, 2024 | access-date=డిసెంబరు 29, 2024 | title=వైట్ హౌస్ బాధ్యత తగ్గిపోయిన బైడెన్‌తో ఎలా పనిచేసింది | url=https://www.wsj.com/politics/biden-white-house-age-function-diminished-3906a839 | work=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=జనవరి 17, 2025 | title=బిడెన్ యొక్క ఇన్నర్ సర్కిల్ తడబడుతున్న అధ్యక్షుడిని ఎలా రక్షించింది | url=https://www.nytimes.com/2025/01/17/us/politics/biden-age.html | work=ది న్యూయార్క్ టైమ్స్}}&lt;/ref&gt;

2024 జూన్ అధ్యక్ష చర్చలో బలహీనమైన పనితీరు తర్వాత బైడెను మానసిక దృఢత్వం గురించి ప్రజల ఆందోళనను మీడియా విస్తృతంగా కవరు చేసింది.&lt;ref name = &quot;cbsjuly1age&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Salvanto | first1=Anthony | last2=Backus | first2=Fred | last3=Pinto | first3=Jennifer De | last4=Khanna | first4=Kabir | date=July 1, 2024 | title=ట్రంప్‌తో చర్చ తర్వాత బైడెన్ పోటీ చేయకూడదని ఓటర్ల సంఖ్య పెరుగుతోంది — CBS న్యూస్ పోల్ | publisher=CBS న్యూస్ | url=https://www.cbsnews.com/news/poll-debate-should-biden-be-running-mental-abilities/ | access-date=August 14, 2024}}&lt;/ref&gt; కానీ వైటు హౌసు అధికారుల కఠినమైన వ్యతిరేకత కారణంగా బిడెను ముందుగానే పరిమిత కవరేజు ఇచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite news| date=జూలై 2, 2024 | access-date=ఆగస్టు 23, 2025 | title= చర్చకు ముందు బైడెన్ మానసిక దృఢత్వాన్ని బాగా కవర్ చేసి ఉండేవారని కొంతమంది వైట్ హౌస్ రిపోర్టర్లు అంగీకరిస్తున్నారు | first=Hadas | last=Gold | publisher=CNN | url=https://www.cnn.com/2024/07/02/media/biden-mental-fitness/index.html}}&lt;/ref&gt; బైడెను ప్రారంభంలో రెండు పర్యాయాలు అధ్యక్షుడిగా పనిచేయడానికి తాను అర్హుడని భావించాడు.&lt;ref&gt;
*{{Cite news| last=Siegel | first=Dr. Marc | title=బైడెన్ యొక్క అభిజ్ఞా సామర్థ్యాల గురించి దేశం ఆందోళన చెందాలా? | url=https://thehill.com/opinion/white-house/591990-should-the-nation-be-concerned-about-bidens-cognitive-abilities/ | work=The Hill}}
*{{Cite news| last=Stolberg | first=Sheryl Gay | date=November 19, 2022 | title=అధ్యక్షుడు బైడెన్ 80 ఏళ్లు నిండుతున్నారు. నిపుణులు వయస్సు ఒక సంఖ్య కంటే ఎక్కువ అని అంటున్నారు. | work=The New York Times | url=https://www.nytimes.com/2022/11/19/us/politics/biden-age-health.html | access-date=సెప్టెంబరు 13, 2023 | issn=0362-4331}}
*{{Cite news| first=Anthony | last=Zurcher | date=ఏప్రిల్ 25, 2023 | title=జో బైడెన్ ప్రచారం తన వయస్సు సమస్యను ఎలా అధిగమించాలని ఆశిస్తుంది | publisher=[[BBC News]] | url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-65389142 | access-date=సెప్టెంబరు 13, 2023}}
*{{Cite news| title=జో బైడెన్: 'నేను ఎందుకు అభిజ్ఞా పరీక్ష తీసుకోవాలి?' | publisher=BBC News | url=https://www.bbc.com/news/av/world-us-canada-53671679 | access-date=సెప్టెంబరు 13, 2023}}&lt;/ref&gt; కానీ 2024 ఎన్నికల తర్వాత ఆయన రెండవసారి సేవ చేయడానికి చాలా పెద్దవాడై ఉండవచ్చని చెప్పాడు.&lt;ref&gt;{{Cite magazine | first=Sara | last=Dorn | title=Biden మరొకసారి సేవ చేయడానికి తాను చాలా పెద్దవాడిని కావచ్చని అంగీకరించాడు | magazine=Forbes | url=https://www.forbes.com/sites/saradorn/2025/01/08/biden-admits-he-might-be-too-old-to-have-served-another-term/ | date= జనవరి 8, 2025 | access-date=ఆగస్టు 23, 2025}}&lt;/ref&gt;

బైడెను వర్గీకృత పత్రాల నిర్వహణపై దర్యాప్తు, ప్రత్యేక న్యాయవాది రాబర్టు హురు మాట్లాడుతూ, బిడెను ఉపాధ్యక్షుడిగా ఉన్నప్పుడు (&quot;అది 2013 అయితే—నేను ఉపాధ్యక్షుడిగా ఎప్పుడు ఆపేసాను?&quot;) లేదా ఆయన కుమారుడు బ్యూ ఎప్పుడు మరణించాడో గుర్తులేదని అన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web| last=Hur | first=Robert | date=February 2024 | title=పెన్ ఐడెన్ సెంటర్, అధ్యక్షుడు జోసెఫ్ ఆర్. బిడెన్, జూనియర్ యొక్క డెలావేర్ ప్రైవేట్ నివాసం వంటి ప్రదేశాలలో కనుగొనబడిన వర్గీకృత పత్రాల అనధికార తొలగింపు, నిలుపుదల, బహిర్గతంపై దర్యాప్తుపై నివేదిక | url=https://www.justice.gov/storage/report-from-special-counsel-robert-k-hur-february-2024.pdf | access-date=May 20, 2025 | publisher=US డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ జస్టిస్}}&lt;/ref&gt; హురు తన జ్ఞాపకశక్తికి &quot;గణనీయమైన పరిమితులు ఉన్నట్లు కనిపించాయి&quot; అని రాశారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-68245617 | title=బైడెన్‌కు వర్గీకృత పత్రాలపై ఎటువంటి ఛార్జీ లేదు కానీ ప్రశ్నలను నివేదించండి మెమరీ | date=ఫిబ్రవరి 8, 2024 | publisher=[[BBC News]] | first1=Max | last1=Matza | access-date=జనవరి 1, 2025 | archive-date=ఫిబ్రవరి 9, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240209073525/https://www.bbc.com/news/world-us-canada-68245617 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2022 జూలై 21న బైడెను‌కు కోవిడ్-19 పాజిటివు అని తేలిందని తెలుస్తోంది. కానీ స్వల్ప లక్షణాలు మాత్రమే ఉన్నాయని తేలింది.&lt;ref&gt;{{Cite news| last1=Wingrove | first1=Josh | last2=Sink | first2=Justin | date=July 21, 2022 | title=బిడెన్‌కు కోవిడ్ పాజిటివ్ అని తేలిందని, స్వల్ప లక్షణాలు ఉన్నాయని వైట్ హౌస్ తెలిపింది | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-07-21/biden-is-positive-for-covid-has-mild-symptoms-white-house-says | access-date=July 21, 2022 | publisher=[[Bloomberg News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AP News&quot;&gt;{{Cite news| date=July 22, 2022 | title=బిడెన్‌కు COVID-19 పాజిటివ్ అని తేలిందని తేలింది, 'చాలా తేలికపాటి లక్షణాలు' ఉన్నాయని తేలింది | url=https://apnews.com/article/boris-johnson-biden-covid-health-government-and-politics-fec6b4a56384b1f2bf7582aecb46aa36 | access-date=మే 11, 2024 | publisher=Associated Press}}&lt;/ref&gt; వైటు హౌసు ప్రకారం ఆయన పాక్సు‌లోవిడుతో చికిత్స అందించబడింది.&lt;ref name=&quot;AP News&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Shear | first=Michael | date=July 21, 2022 | title=79 ఏళ్ల బిడెన్ పాజిటివ్ అని తేలిన తర్వాత అలసట, ముక్కు కారటం, పొడి దగ్గుతో బాధపడుతున్నాడు. | url=https://www.nytimes.com/2022/07/21/us/politics/biden-covid-positive.html | access-date=July 21, 2022 | work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; ఆయన ఐదు రోజులు వైటు హౌసు‌లో ఒంటరిగా పనిచేశాడు&lt;ref&gt;{{Cite news| last1=Liptak | first1=Kevin | last2=Klein | first2=Betsy | last3=Sullivan | first3=Kate | date=July 27, 2022 | title=బిడెన్ 'గొప్పగా భావిస్తున్నాను', కోవిడ్-19 పరీక్షలో నెగెటివ్ వచ్చిన తర్వాత స్వయంగా పనికి తిరిగి వచ్చాడు | url=https://www.cnn.com/2022/07/27/politics/joe-biden-negative-covid-test/index.html | access-date=July 30, 2022 | publisher=CNN}}&lt;/ref&gt; జూలై 30న మళ్ళీ పాజిటివు‌గా తేలినప్పుడు ఆయన ఐసోలేషను‌కు తిరిగి వచ్చాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| first=Kevin | last=Liptak | date=July 30, 2022 | title=అధ్యక్షుడు జో బైడెన్‌కు మళ్ళీ కోవిడ్-19 పాజిటివ్‌గా తేలింది | url=https://www.cnn.com/2022/07/30/politics/joe-biden-covid-19-positive/index.html | access-date=July 30, 2022 | publisher=CNN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| date=July 30, 2022 | title=బిడెన్‌కు COVID-19 పాజిటివ్‌గా తేలడంతో ఐసోలేషన్‌కు తిరిగి వచ్చారు | url=https://apnews.com/article/biden-covid-health-government-and-politics-6ffc64aa1d8d67b074dd8beb67d7cf6f | access-date=మే 11, 2024 | publisher=Associated Press | first1=Zeke | last1=Miller | first2=Josh | last2=Boak}}&lt;/ref&gt; 2024 జూలై 17న బైడెను మళ్ళీ కోవిడ్-19కి పాజిటివుగా తేలింది.&lt;ref&gt;{{Cite news| date=July 17, 2024 | title=బైడెన్ కోవిడ్-19కి పాజిటివ్ గా తేలింది | url=https://www.nbcnews.com/politics/joe-biden/president-joe-biden-tests-positive-covid-19-rcna162435 | access-date=జూలై 17, 2024 | publisher=[[NBC News]] | first1=Lebowitz | last1=Megan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| date=July 17, 2024 | title=అధ్యక్షుడు జో బైడెన్ కోవిడ్-19కి పాజిటివ్ గా నిర్ధారణ అయింది | url=https://www.cnn.com/2024/07/17/politics/joe-biden-tests-positive-covid-19/index.html | access-date=July 17, 2024 | publisher=[[CNN]] | first1=Donald | last1=Judd | first2=Sam | last2=Fossum | archive-url= https://web.archive.org/web/20240717221451/https://www.cnn.com/2024/07/17/politics/joe-biden-tests-positive-covid-19/index.html | archive-date= జూలై 17, 2024 | url-status= live}}&lt;/ref&gt; 2023లో ఇతర డెమొక్రాట్లు ఎవరైనా డోనాల్డు ట్రంపు‌ను ఓడించగలరా అని బైడెను‌ను అడిగారు. ఆయన ప్రతిస్పందన &quot;బహుశా వారిలో 50 మంది&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Baker | first=Peter | author-link=Peter Baker (జర్నలిస్ట్) | title=ట్రంప్‌ను ఓడించగల ఏకైక డెమొక్రాట్ తాను కాదని బిడెన్ చెప్పారు | date=డిసెంబరు 6, 2023 | access-date=ఆగస్టు 23, 2025 | work=[[The New York Times]] | url=https://www.nytimes.com/2023/12/06/us/politics/biden-trump-democrats-election.html}}&lt;/ref&gt;
== 2024 అధ్యక్ష ఎన్నికల ప్రచారం ==
[[File:President Joe Biden delivers remarks from the Oval Office 4.jpg|thumb|అతని ఉపసంహరణ తర్వాత దేశాన్ని ఉద్దేశించి బిడెన్ ప్రసంగించారు]]
నెలల తరబడి ఊహాగానాలకు ముగింపుగా&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.politico.com/news/magazine/2022/12/13/2024-campaigns-trump-biden-00073548 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250128170626/https://www.politico.com/news/magazine/2022/12/13/2024-campaigns-trump-biden-00073548 | archive-date=జనవరి 28, 2025 | title= 2024 రేస్ ఎందుకు చాలా నిశ్శబ్దంగా ఉంది | last= మార్టిన్ | first= జోనాథన్ | work= [[Politico]] | date= డిసెంబరు 13, 2022 | access-date= జూలై 26, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.cbsnews.com/news/biden-reelection-bid-announcement-after-state-of-the-union-address/ | title= యూనియన్ స్టేట్ అడ్రస్ తర్వాత బిడెన్ 2024 రీఎలక్షన్ బిడ్‌ను ప్రకటించే అవకాశం ఉంది | last1= కోర్డెస్ | first1= నాన్సీ | last2= ఓ'కీఫ్ | first2= ఎడ్ | last3= గోమెజ్ | first3= ఫిన్ | publisher= [[CBS News]] | date= జనవరి 19, 2023 | access-date= జూలై 26, 2023}}&lt;/ref&gt; 2023 ఏప్రిల్ 25న బిడెను 2024 ఎన్నికలలో అధ్యక్షుడిగా తిరిగి ఎన్నికకు పోటీ చేస్తానని ధ్రువీకరించాడు. హారిసు మళ్ళీ తన సహచరుడిగా ఉంటుందని&lt;ref name=&quot;Associated Press&quot;&gt;{{Cite news| last=Miller | first=Zeke | date=April 25, 2023 | title=బిడెన్ 2024 పునః ఎన్నిక బిడ్‌ను ప్రకటించాడు: 'ఈ పనిని పూర్తి చేద్దాం' | publisher=[[Associated Press]] | url=https://apnews.com/article/joe-biden-election-2024-president-democrats-trump-9c72115656855da89a41cac3f79aa65b | access-date=April 25, 2023}}&lt;/ref&gt; ఆయన ప్రకటించిన రోజున గాలపు పోల్ బైడెను ఆమోదం రేటింగు 37 శాతంగా ఉందని సర్వే చేయబడిన వారిలో ఎక్కువ మంది ఆర్థిక వ్యవస్థ తమ అతిపెద్ద ఆందోళన అని చెప్పారు.&lt;ref name=&quot;pollrui&quot;&gt;{{Cite web| last=Jones | first=Jeffrey M. | date=April 27, 2023 | title=బిడెన్ తన అధ్యక్ష పదవిలో లో పాయింట్ వద్ద తిరిగి ఎన్నిక బిడ్‌ను ప్రారంభించాడు | url=https://news.gallup.com/poll/505202/biden-begins-reelection-bid-low-point-presidency.aspx | access-date=July 26, 2023 | publisher=[[Gallup Inc.]]}}&lt;/ref&gt; తన ప్రచార సమయంలో బిడెను అధిక ఆర్థిక వృద్ధి, పునరుద్ధరణను ప్రోత్సహించారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| date=జూన్ 22, 2023 | url=https://www.whitehouse.gov/wp-content/uploads/2023/06/WH-Bidenomics-Deck-6.22.23.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20230626120055/https://www.whitehouse.gov/wp-content/uploads/2023/06/WH-Bidenomics-Deck-6.22.23.pdf | url-status=dead| archive-date=June 26, 2023 | title=బిడెనోమిక్స్: అధ్యక్షుడు బిడెన్, కాంగ్రెస్ డెమొక్రాట్ల ఆర్థిక వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేయడానికి ప్రణాళిక అమెరికన్ ప్రజలకు టాప్ డౌన్ కాదు, బాటమ్ అప్, మిడిల్ అవుట్ డెలివర్ చేస్తోంది | publisher=[[White House]] | access-date=June 28, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.nbcnews.com/meet-the-press/meetthepressblog/eyes-2024-bidenomics-back-campaign-trail-rcna95285 | title=2024లో కళ్ళు: బిడెనోమిక్స్ తిరిగి ప్రచార బాటలో | last1=మార్క్వెజ్ | first1=అలెగ్జాండ్రా | last2=బౌమాన్ | first2=బ్రిడ్జెట్ | last3=కమిసార్ | first3=బెన్ | publisher=[[NBC News]] | date=జూలై 20, 2023 | access-date=జూలై 26, 2023}}&lt;/ref&gt; రాజకీయ నాయకుడిగా &quot;పనిని పూర్తి చేయాలనే&quot; తన ఉద్దేశ్యాన్ని ఆయన తరచుగా పేర్కుంటూ బిగ్గరగా కేకలువేసాడు.&lt;ref name=&quot;అసోసియేటెడ్ ప్రెస్&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| title='ఇది పని ముగించే సమయం,' బైడెన్ '24 రేసును ప్రారంభించినప్పుడు యూనియన్ కార్మికులకు చెబుతాడు | url=https://www.nytimes.com/live/2023/01/20/us/biden-2024-president-election-news#biden-running-2024-president | first=Peter | last=Baker | work=The New York Times | date=April 25, 2023 | access-date=January 7, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Lemire | first=Jonathan | date=February 7, 2023 | title=బిడెన్ GOP శాసనసభ్యులను 'పని ముగించు' అని కోరాడు, వారిపై కూడా కొన్ని దుమ్మెత్తి పోశాడు. | url=https://www.politico.com/news/2023/02/07/biden-state-of-the-union-address-2023-00081651 | access-date=మే 11, 2024 | work=[[Politico]]}}&lt;/ref&gt;

యుఎస్ ఫ్రతినిధి డీన్ ఫిలిప్సు 2024 డెమోక్రటికు ప్రెసిడెన్షియలు ప్రైమరీలలో బిడెను‌తో పోటీ పడ్డారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Alberta | first=Tim | author-link=Tim Alberta | title=డీన్ ఫిలిప్స్ డెమోక్రాట్లకు హెచ్చరిక | date=అక్టోబరు 27, 2023 | work=[[ది అట్లాంటిక్]] | url=https://www.theatlantic.com/politics/archive/2023/10/dean-phillips-joe-biden-2024-primary/675784/}}&lt;/ref&gt; బిడెనుకు యువ ప్రత్యామ్నాయంగా ఫిలిప్సు [[ప్రచారం]]&lt;ref&gt;{{Cite news| last1=John | first1=Arit | last2=McKend | first2=Eva | last3=Pellish | first3=Aaron | title=హౌస్ డెమొక్రాట్ డీన్ ఫిలిప్స్ అధ్యక్షుడు బిడెన్ కు వ్యతిరేకంగా ప్రాథమిక సవాలును ప్రారంభించారు | url=https://www.cnn.com/2023/10/26/politics/dean-phillips-presidential-campaign-launch/index.html | publisher=[[CNN]] | access-date=డిసెంబరు 4, 2024 | date=అక్టోబరు 27, 2023}}&lt;/ref&gt; చేసాడు. సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో ట్రంపు‌కు బలమైన ప్రత్యర్థి ఎవరు అవుతారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last1=Skelley | first1=Geoffrey | title=డీన్ ఫిలిప్స్ చివరి నిమిషంలో ప్రాథమిక సవాలు యొక్క ఆసక్తికరమైన కేసు | url=https://abcnews.go.com/538/curious-case-dean-phillipss-minute-primary-challenge/story?id=104482909 | publisher=ABC News | access-date=January 1, 2025 | date=October 31, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last1=Wong | first1=Scott | last2=Vitali | first2=Ali | last3=Traylor | first3=Jake | title='ఒక తల స్క్రాచర్': బైడెన్‌కు వ్యతిరేకంగా డీన్ ఫిలిప్స్ చేసిన క్విక్సోటిక్ బిడ్‌తో డెమ్స్ అయోమయంలో పడ్డారు | url=https://www.nbcnews.com/politics/2024-election/-head-scratcher-dems-baffled-dean-phillips-quixotic-bid-biden-rcna122506 | publisher=NBC News | access-date=జనవరి 1, 2025 | date=అక్టోబరు 27, 2023}}&lt;/ref&gt; జనవరి 23న జరిగిన న్యూ హాంపు‌షైరు ప్రైమరీలో బైడెను బ్యాలెటు‌లో లేరు. కానీ రైటు-ఇన్ ప్రచారంలో 63.8% ఓట్లతో గెలిచారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last1=Faircloth | first1=Ryan | title=మిన్నెసోటాకు చెందిన డీన్ ఫిలిప్స్ న్యూ హాంప్‌షైర్ డెమోక్రటిక్ ప్రైమరీలో అధ్యక్షుడు జో బిడెన్ చేతిలో ఓడిపోయారు. | url=https://www.startribune.com/dean-phillips-seeks-to-shock-democrats-country-in-tuesdays-new-hampshire-presidential-primary/600337784 | work=[[ది మిన్నెసోటా స్టార్ ట్రిబ్యూన్]] | access-date=డిసెంబరు 4, 2024 | date=జనవరి 24, 2024 | archive-date=2025-10-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20251003004822/https://www.startribune.com/dean-phillips-seeks-to-shock-democrats-country-in-tuesdays-new-hampshire-presidential-primary/600337784 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఆయన సౌతు కరోలినాను మొదటి ప్రైమరీగా ఉండాలని కోరుకున్నాడు. ఫిబ్రవరి 3న 96.2% ఓట్లతో ఆ రాష్ట్రాన్ని గెలుచుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| title=సౌత్ కరోలినా డెమోక్రటిక్ ప్రైమరీ ఫలితాలు | work=ది న్యూయార్క్ టైమ్స్ | date=ఫిబ్రవరి 3, 2024 | url=https://www.nytimes.com/interactive/2024/02/03/us/elections/results-south-carolina-democratic-primary.html | access-date=ఫిబ్రవరి 4, 2024}}&lt;/ref&gt; బైడెను నెవాడాలో 89.3% ఓట్లను, [[మిచిగాన్]]లో 81.1% ఓట్లను పొందాడు. మార్చి 5న (&quot;సూపరు మంగళవారం&quot;), ఆయన 16 ప్రైమరీలలో 15 గెలిచాడు, 13లో 80% లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ఓట్లను పొందాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.washingtonpost.com/elections/results/2024/03/05/super-tuesday/ | work=Washington Post | title=సూపర్ మంగళవారం: ఎన్నికల ఫలితాలు 2024 | date=మే 5, 2024 | access-date=ఆగస్టు 13, 2024 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.nytimes.com/interactive/2024/03/05/us/elections/results-super-tuesday-key-races.html | title=సూపర్ మంగళవారం ఫలితాలు: చూడవలసిన కీలక రేసులు | access-date=ఆగస్టు 13, 2024 | work=ది న్యూయార్క్ టైమ్స్ | date=మార్చి 5, 2024}}&lt;/ref&gt; బైడెను [[అమెరికను సమోవా]] పోటీలో వెంచరు క్యాపిటలిస్టు జాసను పామరు చేతిలో ఓడిపోయాడు.జాసను పామరు, [[జిమ్మీ కార్టర్]] [[1980]] తర్వాత బ్యాలెటు‌లో కనిపించి పోటీలో ఓడిపోయిన మొదటి ప్రస్తుత అధ్యక్షుడు అయ్యాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last1=Megerian | first1=Chris | title=జాసన్ పామర్ ఎవరు? అమెరికన్ సమోవా డెమోక్రటిక్ కాకస్‌లో గతంలో తెలియని డెమొక్రాట్ బిడెన్‌ను ఓడించాడు | url=https://apnews.com/article/who-is-jason-palmer-american-samoa-primary-c4bc109a16c7ee7b083f6216b44ba0c4 | publisher=Associated Press | access-date=October 13, 2024 | date=March 6, 2024}}&lt;/ref&gt; మార్చి 6న ఫిలిప్సు తన ప్రచారాన్ని నిలిపివేసి బిడెను‌ను ఆమోదించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| date=March 6, 2024 | title=డీన్ ఫిలిప్స్ అధ్యక్ష ఎన్నికల ప్రచారాన్ని ముగించి బిడెన్‌ను ఆమోదించాడు | url=https://www.nbcnews.com/politics/2024-election/dean-phillips-ends-presidential-campaign-rcna142091 | access-date=December 4, 2024 | publisher=NBC News | last1=Shabad | first1=Rebecca | last2=Egwuonwu | first2=Nnamdi}}&lt;/ref&gt; మార్చి 12న బిడెను డెమోక్రటికు నామినేషను గెలవడానికి అవసరమైన 1,968 మంది కంటే ఎక్కువ మంది ప్రతినిధులను చేరుకుని అంచనా వేసిన నామినీ అయ్యాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| date=మార్చి 12, 2024 | title=బిడెన్ డెమోక్రటిక్ నామినేషన్ కావడానికి తగినంత మంది ప్రతినిధులను ఎలా గెలుచుకున్నాడు | url=https://www.pbs.org/newshour/politics/how-biden-won-enough-delegates-to-become-the-presumptive-democratic-nominee | access-date=మార్చి 10, 2025 | work=PBS Newshour}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Schneider | first=Elena | title=బిడెన్ అధికారికంగా డెమోక్రటిక్ నామినేషన్‌ను గెలుచుకున్నాడు president | url=https://www.politico.com/news/2024/03/12/biden-cllinches-democratic-presidential-nomination-00146648 | access-date=ఆగస్టు 13, 2024 | work=Politico | date=మార్చి 12, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| date=మార్చి 12, 2024 | title=బైడెన్ మరొక డెమోక్రటిక్ అధ్యక్ష నామినేషన్ కోసం తగినంత ప్రతినిధులను ఎలా గెలుచుకున్నాడు | first1=రాబర్ట్ | last1=యూన్ | first2=మాయ | last2=స్వీడ్లర్ | url=https://apnews.com/article/biden-democrats-nomination-president-delegate-34a06d45d909c077fbeed17014f92986 | access-date=మే 11, 2024 | publisher=Associated }}&lt;/ref&gt;

మొదటి అధ్యక్ష చర్చ 2024 జూన్ 27న బిడెను ట్రంపు మధ్య జరిగింది. బైడెను పనితీరు మీద విస్తృతంగా విమర్శలు వచ్చాయి. వ్యాఖ్యాతలు ఆయన తరచుగా తన ఆలోచనలను కోల్పోయి వంకరటింకర సమాధానాలు ఇచ్చారని అన్నారు.&lt;ref name=&quot;reuters-biden-debate&quot;&gt;{{Cite news| last1=Holland | first1=Steve | last2=Reid | first2=Tim | last3=Morgan | first3=David | title=బిడెన్ వయస్సు, చెడు చర్చ పనితీరును అంగీకరించాడు కానీ ట్రంప్‌ను ఓడించాలని ప్రతిజ్ఞ చేశాడు | url=https://www.reuters.com/world/us/democrats-scramble-limit-damage-after-bidens-wobbly-debate-showing-against-trump-2024-06-28/ | publisher=[[Reuters]] | date=June 29, 2024 | access-date=June 29, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;apjune27&quot;&gt;{{Cite news| date=June 27, 2024 | title=ఒక చర్చలో ట్రంప్‌ను ఎదుర్కోవడానికి ప్రయత్నించిన బిడెన్‌ను ఆపివేసిన తర్వాత అతని అభ్యర్థిత్వం గురించి డెమొక్రాటిక్ భయాందోళనలు రేకెత్తుతున్నాయి | first1=జెక్ | last1=మిల్లర్ | first2=మిచెల్ ఎల్. | last2=ధర | first3=విల్ | last3=వీసెర్ట్ | first4=బిల్ | last4=బారో | first5=డార్లీన్ | last5=సూపర్‌విల్లే | url=https://apnews.com/article/bidentrumppresidentialdebate-0e7577e9a354a69f50675494fea54ca9 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20240628073822/https://apnews.com/article/bidentrumppresidentialdebate-0e7577e9a354a69f50675494fea54ca9 | archive-date=June 28, 2024 | access-date=జూన్ 28, 2024 | publisher=Associated Press News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PoliticoJune28Dems&quot;&gt;{{Cite news| last1=Kashinsky | first1=Lisa | last2=Cancryn | first2=Adam | last3=Daniels | first3=Eugene | date=June 28, 2024 | title=డెమ్స్ బైడెన్ చర్చా ప్రదర్శనపై ఆశ్చర్యపోయారు: 'బిడెన్ టోస్ట్' | url=https://www.politico.com/news/2024/06/27/biden-debate-opening-concerns-00165595 | access-date=June 28, 2024 | work=Politico | archive-date=June 28, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240628024715/https://www.politico.com/news/2024/06/27/biden-debate-opening-concerns-00165595 | url-status=live}}&lt;/ref&gt; అనేక మంది వార్తాపత్రిక కాలమిస్టులు ట్రంపు‌ను విజేతగా ప్రకటించారు.{{efn|బహుళ వనరులకు ఆపాదించబడింది:&lt;ref name=&quot;worst&quot; &gt;{{Cite news| last=Greenfield | first=Jeff | title=అమెరికన్ చరిత్రలో చెత్త చర్చ ప్రదర్శన | url=https://www.politico.com/news/magazine/2024/06/28/worst-debate-performance-history-opinion-00165686 | work=Politico | date=June 28, 2024 | access-date=June 28, 2024 | archive-date=జూన్ 28, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240628202227/https://www.politico.com/news/magazine/2024/06/28/worst-debate-performance-history-opinion-00165686 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Rappeport | first=Alan | title=చర్చలో ఎవరు గెలిచారు? బైడెన్ పొరపాట్లు ట్రంప్‌ను అగ్రస్థానంలో నిలిపాయి | url=https://www.nytimes.com/2024/06/27/us/politics/biden-trump-debate-who-won.html | work=The New York Times | date=June 27, 2024 | access-date=June 28, 2024 | archive-date=June 28, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240628230244/https://www.nytimes.com/2024/06/27/us/politics/biden-trump-debate-who-won.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Potas | first=Dace | title=రిపబ్లికన్లు చర్చ సమయంలో మనం చూసిన ట్రంప్ వెర్షన్‌కు అర్హులు. ఇది చాలా కాలం కొనసాగకపోవడం బాధాకరం. | url=https://www.usatoday.com/story/opinion/columnist/2024/06/28/trump-won-debate-biden-failed/74241366007/ | work=USA Today | date=June 28, 2024 | access-date=June 28, 2024 | archive-date=June 28, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240628230346/https://www.usatoday.com/story/opinion/columnist/2024/06/28/trump-won-debate-biden-failed/74241366007/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| last=Prokop | first=Andrew | title=మొదటి బైడెన్-ట్రంప్ చర్చలో 2 విజేతలు, 2 ఓడిపోయినవారు | url=https://www.vox.com/politics/357788/biden-trump-debate-winners-losers | work=Vox | date=June 28, 2024 | access-date=June 28, 2024 | archive-date=June 28, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240628151404/https://www.vox.com/politics/357788/biden-trump-debate-winners-losers | url-status=live}}&lt;/ref&gt;}} పోల్ ట్రంపు గెలిచారని ఎక్కువ మంది వీక్షకులు విశ్వసిస్తున్నారని సూచించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=https://projects.fivethirtyeight.com/biden-trump-june-debate-poll/ | title=మొదటి బైడెన్-ట్రంప్ అధ్యక్ష చర్చలో ఎవరు గెలిచారు? | first1=Aaron | last1=Bycoffe | first2=Amina | last2=Brown | first3=Nathaniel | last3=Rakich | work=[[FiveThirtyEight]] | date=June 28, 2024 | access-date=June 28, 2024 | archive-date=June 27, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240627224514/https://projects.fivethirtyeight.com/biden-trump-june-debate-poll/ | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; చర్చ ఆయన ఆరోగ్యం వయస్సు గురించి ప్రశ్నలు లేవనెత్తిన తర్వాత, తోటి డెమొక్రాట్ల జాబితా నుండి కూడా బైడెను పోటీ నుండి వైదొలగాలని పిలుపులు ఎదుర్కొన్నాడు&lt;ref name=&quot;nbc-biden-step-down&quot;&gt;{{Cite news| last1=Allen | first1=Jonathan | title=కొంతమంది డెమొక్రాట్లు 2024 నుండి బైడెన్‌ను పక్కకు తప్పుకుని 'తువ్వాలు విసరాలని' పిలుపునివ్వడం ప్రారంభించారు | date=June 28, 2024 | url=https://www.nbcnews.com/politics/joe-biden/democrats-biden-step-aside-throw-towel-2024-rcna159368 | publisher=NBC News | access-date=June 29, 2024}}&lt;/ref&gt; అనేక ప్రధాన వార్తా సంస్థల సంపాదకీయ బోర్డులు వెలువరించారు.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news| date=June 28, 2024 | title=తన దేశానికి సేవ చేయడానికి, అధ్యక్షుడు బైడెన్ పోటీ నుండి నిష్క్రమించాలి | url=https://www.nytimes.com/2024/06/28/opinion/biden-election-debate-trump.html | access-date=June 28, 2024 | work=The New York Times | issn=0362-4331 | archive-date=June 28, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240628220351/https://www.nytimes.com/2024/06/28/opinion/biden-election-debate-trump.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| date=జూన్ 30, 2024 | title=ఈ ప్రధాన మీడియా సంస్థలు బైడెన్‌ను తప్పుకోవాలని పిలుపునిచ్చాయి | first=నిక్ | last=రాబర్ట్‌సన్ | url=https://thehill.com/homenews/media/4748637-biden-debate-step-aside-newspapers/ | access-date=జూలై 1, 2024 | work=The Hill}}&lt;/ref&gt;

[[File:P20241113CS-0503 (cropped).jpg|thumb|[[డొనాల్డ్ ట్రంప్ రెండవ అధ్యక్ష పరివర్తన|అధ్యక్ష పరివర్తన]]లో భాగంగా బిడెన్, అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికైన డొనాల్డ్ ట్రంప్ [[ఓవల్ ఆఫీసు]]లో 2024 నవంబరు 13న సమావేశమయ్యారు.]]

బిడెను మొదట్లో తాను అభ్యర్థిగానే ఉంటానని పట్టుబట్టారు.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=https://www.npr.org/2024/07/03/nx-s1-5028147/biden-presidential-race | title='నేను చివరి వరకు ఈ రేసులో ఉన్నాను' అని బిడెన్ ప్రచార సిబ్బందికి చెబుతాడు | first1=Tamara | last1=Keith | first2=Deepa | last2=Shivaram | publisher=NPR | date=July 3, 2024 | access-date=July 3, 2024}}&lt;/ref&gt; కానీ జూలైలో 21న ఆయన తన అభ్యర్థిత్వాన్ని ఉపసంహరించుకున్నాడు. ఇది &quot;నా పార్టీ, దేశం ఉత్తమ ప్రయోజనాల కోసం&quot; అని రాశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last1=Wynder | first1=Ehren | last2=Schrader | first2=Adam | date=July 21, 2024 | title=బిడెన్ తన అధ్యక్ష ఎన్నికల ప్రచారాన్ని ముగించాడు | url=https://www.upi.com/Top_News/US/2024/07/21/biden-ends-2024-presidential-campaign/3971721584879 | access-date=July 21, 2024 | publisher=United Press International}}&lt;/ref&gt; ఆయన హారిసు‌ను తన వారసురాలిగా ఆమోదించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite tweet | user=JoeBiden | number=1815087772216303933 | title=నా తోటి డెమొక్రాట్లారా, నేను నామినేషన్‌ను అంగీకరించకూడదని, నా నా మిగిలిన పదవీకాలం అధ్యక్షుడిగా నా విధులపై నా శక్తిసామర్థ్యాలను నేను పంచుకుంటాను. 2020లో పార్టీ నామినీగా నా మొదటి నిర్ణయం కమలా హారిస్‌ను నా ఉపాధ్యక్షురాలిగా ఎంపిక చేయడం., నేను తీసుకున్న ఉత్తమ నిర్ణయం ఇది. ఈ సంవత్సరం కమలా మా పార్టీ నామినీగా ఉండటానికి ఈరోజు నా పూర్తి మద్దతు, ఆమోదాన్ని అందించాలనుకుంటున్నాను. డెమొక్రాట్లు — ట్రంప్‌ను ఓడించడానికి కలిసి రావాల్సిన సమయం ఇది. దీన్ని చేద్దాం. | date=జూలై 21, 2024 | last=బిడెన్ | first=జోసెఫ్ ఆర్. జూనియర్}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last=షీర్ | first=మైఖేల్ డి. | date=జూలై 21, 2024 | title=లైవ్ అప్‌డేట్‌లు: బిడెన్ అధ్యక్ష పదవి నుంచి తప్పుకున్నాడు, హారిస్‌ను సమర్థించాడు | url=https://www.nytimes.com/live/2024/07/21/us/trump-biden-election | access-date=జూలై 21, 2024 | work=The New York Times | issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; 2024 ఆగస్టు 6న హారిసు డెమోక్రటికు అధ్యక్ష అభ్యర్థిగా నిర్ధారించబడ్డాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| first1=Oren | last1=Oppenheim | first2=Brittany | last2=Shepherd | first3=Isabella | last3=Murray | title=కమలా హారిస్ రోల్ కాల్ ఓట్లలో ఎక్కువ భాగం సంపాదించిన తర్వాత డెమోక్రటిక్ అధ్యక్ష అభ్యర్థిగా ధృవీకరించబడింది | url=https://abcnews.go.com/Politics/kamala-harris-nominee-DNC-majority-democratic-roll-call-votes/story?id=112580918 | access-date=ఆగస్టు 19, 2024 | publisher=ABC News}}&lt;/ref&gt; [[1968]] తర్వాత అర్హత కలిగిన పదవిలో ఉన్న వ్యక్తి తిరిగి ఎన్నికకు పోటీ చేయడానికి నిరాకరించడం ఇదే మొదటిసారి.&lt;ref&gt;{{Cite web| last1=Montanaro | first1=Domenico | title=బిడెన్ పదవీ విరమణ చేయాలనే నిర్ణయం నుండి 6 రాజకీయ నిర్ణయాలు | date=జూలై 22, 2024 | url=https://www.npr.org/2024/07/22/nx-s1-5048115/biden-harris-drop-out-election-analysis | publisher=NPR | access-date=July 22, 2024}}&lt;/ref&gt;

సాధారణ ఎన్నికలలో ట్రంపు హారిసు‌ను ఓడించారు. 2018 తర్వాత మొదటిసారి సెనేటు రిపబ్లికనుగా మారాయి. ఎన్నికల తర్వాత జాతీయ స్థాయిలో టెలివిజను చేసిన ప్రసంగంలో బైడెను ట్రంపు‌ను అభినందించారు. &quot;శాంతియుతంగా, క్రమబద్ధంగా&quot; అధికార మార్పిడికి హామీ ఇచ్చారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.msn.com/en-us/news/politics/biden-congratulates-trump-invites-him-to-meeting-at-white-house/ar-AA1tDj6U | title=బైడెన్ ట్రంప్‌ను అభినందించారు, వైట్ హౌస్‌లో సమావేశానికి ఆహ్వానించారు | agency=[[ABC న్యూస్ (యునైటెడ్ స్టేట్స్) | ABC న్యూస్]] | via=MSN | date=November 7, 2024 | access-date=November 10, 2024}}&lt;/ref&gt; 2025 జనవరి ఇంటర్వ్యూలో ట్రంపు కంటే వెనుకబడి ఉన్నప్పటికీ ఎన్నికల నుండి వైదొలగాలని ఒప్పించకపోతే తాను ట్రంపు‌ను ఓడించి ఉండేవాడినని బిడెను పేర్కొన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Page | first=Susan | title=ప్రత్యేక సమావేశంలో, బైడెన్ తన అతిపెద్ద విచారాన్ని, ట్రంప్ ఇచ్చిన ప్రశంసను వెల్లడించాడు | date=జనవరి 8, 2025 | url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2025/01/08/exclusive-joe-biden-interview-donald-trump-election/77378693007/ | work=[[USA Today]] | access-date=జనవరి 10, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Sommerlad | first=Joe | title=బిడెన్ ఇప్పటికీ ట్రంప్‌ను ఓడించి ఉండవచ్చని నమ్ముతున్నాడు, వారసుడిని ప్రైవేట్‌గా 'చాలా అభినందనీయుడు' అని చెప్పాడు | date=జనవరి 8, 2025 | url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/biden-interview-trump-harris-election-b2675767.html | work=[[The Independent]] | access-date=January 10, 2025}}&lt;/ref&gt; 2024 నవంబరు 6–7న నిర్వహించిన [[YouGov]] పోల్‌లో బైడెను డెమొక్రాటికు అభ్యర్థిగా ఉంటే ట్రంపు 49% నుండి 42% వరకు ప్రజాదరణ పొందిన ఓట్లను గెలుచుకునేవారని తేలింది. ట్రంపు హారిసు మీద 49.8% నుండి 48.3% వరకు ప్రజాదరణ పొందిన ఓట్లను గెలుచుకున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=https://d3nkl3psvxxpe9.cloudfront.net/documents/econTabReport_KJi77QW.pdf#page=68 | date=November 8, 2024 | access-date=November 15, 2024 | publisher=YouGov | title=40. ట్రయల్ హీట్ - బిడెన్ వర్సెస్ ట్రంప్}}&lt;/ref&gt;

== అధ్యక్ష పదవి తర్వాత (2025–ప్రస్తుతం) ==
[[File:Funeral Service for former Vice President Richard B. Cheney 9401905.jpg|thumb|left| 2025 నవంబరులో డిక్ చెనీ అంత్యక్రియలకు హాజరైన బిడెను]]
బిడెను పదవీకాలం 2025 జనవరి 20న ముగిసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.nbcnewyork.com/news/politics/where-are-the-bidens-headed-after-the-inauguration/6114539/ | title=ప్రవేశం తర్వాత బిడెన్ కుటుంబం ఎక్కడికి వెళుతోంది? | first1=Kelly | last1=O'Donnell | date=January 20, 2025 | access-date=January 20, 2025 | agency=[[WNBC]]}}&lt;/ref&gt; తన అధ్యక్ష పదవి ముగింపులో బిడెను మాజీ సీనియరు సలహాదారులు జోసెఫు ఆర్. బిడెను జూనియరు ప్రెసిడెన్షియలు లైబ్రరీ కోసం నిధులు సేకరించడానికి ఆంథోనీ బెర్నాలు, అన్నీ టోమాసిని.&lt;ref&gt;{{Cite web| last1=Allen | first1=Mike | title=Behind the Curtain: Biden యొక్క వెంటాడే జంట పాపాలు | url=https://www.axios.com/2024/12/05/joe-biden-pardon-hunter-biden-presidential-library | access-date=January 1, 2025 | work=[[Axios (వెబ్‌సైట్) | Axios]] | date=December 5, 2024}}&lt;/ref&gt; తరువాత ఆయన టాలెంటు ఏజెన్సీ క్రియేటివు ఆర్టిస్ట్సు ఏజెన్సీ (సిఎఎ )తో ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నాడు. ఇది గతంలో 2017 నుండి 2020 వరకు ఆయనకు ప్రాతినిధ్యం వహించింది.&lt;ref&gt;{{Cite magazine | last=Hayden | first=Erik | date=February 3, 2025 | title=జో బైడెన్ కొన్ని హాలీవుడ్ ఒప్పందాలు చేసుకోవడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాడు, CAAతో సంతకం చేశాడు | url=https://www.hollywoodreporter.com/business/business-news/joe-biden-is-ready-to-make-some-hollywood-deals-signs-with-caa-1236126286/ | access-date=February 4, 2025 | magazine=The Hollywood Reporter}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| title=మాజీ అధ్యక్షుడు బైడెన్ హాలీవుడ్ టాలెంట్ ఏజెన్సీ CAAతో సంతకం చేశాడు | url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/business/story/2025-02-03/biden-signs-with-hollywood-talent-agency-caa | work=Los Angeles Times | date=February 3, 2025}}&lt;/ref&gt;

ఫిబ్రవరి 7న అధ్యక్షుడు ట్రంపు బైడెను భద్రతా అనుమతిని రద్దు చేశారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://www.bbc.com/news/articles/cn57p5r99xyo | publisher=BBC News | last=Davies | first=Alys | date=February 7, 2025 | title=బైడెన్ భద్రతా అనుమతిని రద్దు చేస్తున్నట్లు ట్రంప్ చెప్పారు | access-date=March 1, 2025}}&lt;/ref&gt; మాజీ అధ్యక్షులకు సాంప్రదాయకంగా నిఘా సమాచార సమాచారాలకు అనుమతి ఇవ్వబడింది. అయితే అలాంటి అనుమతి ప్రస్తుత అధ్యక్షుడి అభీష్టానుసారం ఉంటుంది. 2021లో జనవరి 6 కాపిటలు దాడిను ప్రేరేపించడంలో ట్రంపు పాత్రకు బిడెను ట్రంపు భద్రతా అనుమతిని రద్దు చేశారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| date=February 8, 2025 | title=బైడెన్ కింద ఉన్న అగ్ర దౌత్యవేత్త, భద్రతా అధికారికి భద్రతా అనుమతిని ట్రంప్ రద్దు చేశారు | url=https://www.ctvnews.ca/world/article/trump-revokes-security-clearances-for-top-diplomat-security-official-under-biden/ | agency=Reuters | via=[[CTV News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last1=Green | first1=Erica L. | last2=Meko | first2=Hurubie | last3=Feuer | first3=Alan | date=February 9, 2025 | title=ఆంటోనీ బ్లింకెన్, లెటిటియా జేమ్స్, ఆల్విన్ బ్రాగ్‌లకు భద్రతా అనుమతిని రద్దు చేయనున్న ట్రంప్ | url=https://www.nytimes.com/2025/02/09/us/politics/trump-blinken-james-bragg-security-clearances.html | access-date=February 11, 2025 | work=The New York Times | issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

ఏప్రిల్ 15న బిడెను పదవిని విడిచిపెట్టిన తర్వాత మొదటిసారిగా బహిరంగంగా కనిపించాడు. [[చికాగో]]లో జరిగిన అడ్వకేట్సు, కౌన్సెలర్సు రిప్రజెంటేటివ్సు ఫర్ ది డిసేబుల్డు (ACRD) సమావేశంలో వ్యాఖ్యలు చేశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last1=Mueller | first1=Julia | title=ట్రంప్ పరిపాలన బాధ్యతలు స్వీకరించినప్పటి నుండి 'చాలా నష్టం కలిగించిందని' బిడెన్ అంటున్నారు | url=https://thehill.com/homenews/administration/5250868-biden-trumps-admin-damage/ | access-date=April 16, 2025 | work=The Hill | date=April 15, 2025}}&lt;/ref&gt; తన ప్రసంగంలో ట్రంపు పరిపాలన సామాజిక భద్రతా పరిపాలనను నిర్వహిస్తున్న తీరును ఆయన విమర్శించారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last1=Peoples | first1=Steve | last2=Hussein | first2=Fatima | title=బిడెన్ తన మొదటి అధ్యక్ష పదవి తర్వాత ప్రసంగంలో ట్రంప్ సామాజిక భద్రతకు 'కుంభకోణం' చేశారని ఆరోపించారు | url=https://apnews.com/article/biden-speech-return-democrat-president-trump-f3e2a163db5e4e73635a60a8a61e1c7a | access-date=April 16, 2025 | publisher=Associated Press | date=April 15, 2025}}&lt;/ref&gt; మే 7న బైడెను తన అధ్యక్ష వారసత్వాన్ని సమర్థించుకోవడానికి ది వ్యూలో కనిపించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last1=John | first1=Arit | last2=Saenz | first2=Arlette | title='The View'లో జో బైడెన్, జిల్ బైడెన్ ఇంటర్వ్యూ నుండి ముఖ్యాంశాలు | agency=CNN | url=https://www.cnn.com/2025/05/08/politics/joe-biden-jill-biden-view-interview-takeaways | date=మే 8, 2025 | access-date=మే 18, 2025}}&lt;/ref&gt;

ఏప్రిల్ 26న వాటికను నగరంలో జరిగిన [[పోప్ ఫ్రాన్సిస్]] ప్రభుత్వ అంత్యక్రియలకు బిడెను, ఆయన భార్య హాజరయ్యారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last1=Sinder | first1=Mike | title=అధ్యక్షుడు ట్రంప్, మాజీ అధ్యక్షుడు బిడెన్ పోప్ ఫ్రాన్సిస్ అంత్యక్రియలకు హాజరయ్యారు | url=https://eu.usatoday.com/story/news/world/2025/04/26/donald-trump-joe-biden-pope-francis-funeral/83293241007/ | access-date=జూలై 10, 2025 | work=USA Today}}&lt;/ref&gt;

సెప్టెంబరు 6న బిడెను తన ప్రతిపాదిత ప్రెసిడెన్షియలు సెంటరు డెలావేరు‌లో ఉంటుందని. తాను తన ఫౌండేషను 13 మందితో కూడిన గవర్నెన్సు బోర్డును ఆమోదించాయని ప్రకటించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web| last=Madhani | first=Aamer | date=September 6, 2025 | url=https://apnews.com/article/biden-presidential-library-delaware-42d1c3fd0b25fb2f4e579307984f6ddb | title=బిడెన్ తన అధ్యక్ష లైబ్రరీ కోసం డెలావేర్‌ను ఎంచుకున్నాడు, అతని బృందం దాని కోసం డబ్బును సేకరించడం వైపు మొగ్గు చూపింది | work=Associated Press | access-date=September 6, 2025}}&lt;/ref&gt;

తన 83వ పుట్టినరోజు 2025 నవంబరు 20న బిడెను, ఆయన భార్య మాజీ యుఎస్ ఉపాధ్యక్షుడు డిక్ చెనీ అంత్యక్రియలకు హాజరయ్యారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://people.com/joe-biden-attends-dick-cheney-funeral-83rd-birthday-11853538 | title=క్యాన్సర్ చికిత్స కోసం ఇటీవల గంట మోగించిన జో బిడెన్, డిక్ చెనీ అంత్యక్రియల 83వ పుట్టినరోజున బహిరంగంగా కనిపించారు | first=Greta | last=Bjornson | publisher=People | date=November 20, 2025 | access-date=November 20, 2025}}&lt;/ref&gt;

===ఆరోగ్యం===

2025 18 మేన బిడెను కార్యాలయం సాధారణ శారీరక పరీక్ష సమయంలో ఎముక మెటాస్టాసిసుతో తీవ్రమైన ప్రోస్టేటు క్యాన్సరుతో బాధపడుతున్నట్లు ప్రకటించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Klein | first=Betsy | date=May 18, 2025 | title=బిడెన్‌తో బాధపడుతున్నట్లు నిర్ధారణ అయింది ప్రోస్టేట్ క్యాన్సర్ యొక్క 'దూకుడు రూపం' | url=https://www.cnn.com/2025/05/18/politics/joe-biden-prostate-cancer | access-date=మే 18, 2025 | agency=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt; మే 30న బైడెను తాను చికిత్స ప్రారంభించినట్లు ధ్రువీకరించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| first=Beccah | last=Hendrickson | date=May 30, 2025 | title=డెలావేర్‌లో జరిగిన ఒక కార్యక్రమంలో క్యాన్సర్ నిర్ధారణ తర్వాత మాజీ అధ్యక్షుడు జో బైడెన్ మొదటి బహిరంగ వ్యాఖ్యలు చేశారు | url=https://6abc.com/post/joe-biden-set-give-first-public-remarks-cancer-diagnosis-event-new-castle-delaware/16599372/ | access-date=June 2, 2025 | agency=[[WPVI-TV]]}}&lt;/ref&gt;

సెప్టెంబరు‌లో 4న బిడెను నుదిటి నుండి చర్మ క్యాన్సరు గాయాలను తొలగించడానికి ఇటీవల మోహ్సు సర్జరీ చేయించుకున్నారని అతని ప్రతినిధి ధ్రువీకరించారు. 2023లో ఆయన ఛాతీ నుండి బేసలు-సెల్ కార్సినోమా తొలగించిన తర్వాత ఈ ప్రక్రియ జరిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite web| last1=Epstein | first1=Reid J. | last2=Kolata | first2=Gina | title=చర్మ క్యాన్సర్ గాయాలను తొలగించడానికి బిడెన్ శస్త్రచికిత్స చేయించుకున్నాడు | url=https://www.nytimes.com/2025/09/04/us/politics/biden-skin-cancer.html | work=The New York Times | date=September 4, 2025 | access-date=September 5, 2025}}&lt;/ref&gt;

అక్టోబరు 11న బిడెను ప్రతినిధి ఆయన తన ప్రోస్టేటు క్యాన్సరు‌కు [[రేడియేషన్]], హార్మోను థెరపీలు చేయించుకుంటున్నట్లు ధ్రువీకరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last1=O'Donnell | first1=Kelly | last2=Duffy | first2=నిక్ | date=అక్టోబరు 11, 2025 | title=మాజీ అధ్యక్షుడు జో బైడెన్ ప్రోస్టేట్ క్యాన్సర్‌కు రేడియేషన్ థెరపీ చేయించుకుంటున్నారు | url=https://www.nbcnews.com/politics/joe-biden/former-president-joe-biden-radiation-therapy-prostate-cancer-rcna237019 | access-date=అక్టోబరు 11, 2025 | work=NBC News}}&lt;/ref&gt; అక్టోబరు 20న బైడెను [[పెన్సిల్వేనియా విశ్వవిద్యాలయం]]లోని పెన్ మెడిసిను రేడియేషను ఆంకాలజీలో రేడియేషను థెరపీ కోర్సును పూర్తి చేశాడు; ఆయనకు మరింత చికిత్స అవసరమా అనేది అస్పష్టంగా ఉంది.&lt;ref name=bidenhealth&gt;{{Cite news| url=https://www.cbsnews.com/news/biden-completes-round-of-radiation-therapy-aggressive-prostate-cancer/ | title=బిడెన్ దూకుడు ప్రోస్టేట్ క్యాన్సర్‌కు చికిత్స చేయడానికి రేడియేషన్ థెరపీ రౌండ్‌ను పూర్తి చేశాడు | first=Ed | last=O'Keefe | publisher=CBS News | date=October 20, 2025 | access-date=October 20, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| url=https://abcnews.go.com/Politics/biden-rings-bell-after-completing-radiation-therapy-cancer/story?id=126700915 | title=క్యాన్సర్‌కు రేడియేషన్ థెరపీ కోర్సు పూర్తి చేసిన తర్వాత బిడెన్ గంట మోగించాడు | first1=Claire | last1=Brinberg | publisher=ABC News | date=October 20, 2025 | access-date=అక్టోబరు 20, 2025}}&lt;/ref&gt;

== రాజకీయ వైఖరులు ==
[[File:Pope Francis and Joe Biden at the White House.jpg|thumb|upright=0.9| [[పోప్ ఫ్రాన్సిస్]] (ఎడమ) 2015 సెప్టెంబరులో వైట్ హౌస్‌లో జో బైడెన్‌ను కలిశారు.]]
సెనేటరు‌గా బైడెను‌ను మోడరేటు డెమొక్రాటుగా పరిగణించారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | first=John | last=Kruzel | url=https://www.politifact.com/truth-o-meter/statements/2019/may/06/joe-biden/joe-biden-claims-he-was-staunch-liberal-senate-he-/ | date=మే 6, 2019 | title=జో బైడెన్ తాను సెనేట్‌లో దృఢమైన ఉదారవాదిని అని పేర్కొన్నాడు. అతను | publisher=[[PolitiFact]] | access-date=మే 6, 2019 | archive-date=మే 6, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190506170707/https://www.politifact.com/truth-o-meter/statements/2019/may/06/joe-biden/joe-biden-claims-he-was-staunch-liberal-senate-he-/ | url-status=live}} కాదు&lt;/ref&gt; అధ్యక్ష అభ్యర్థిగా బిడెను వేదిక చరిత్రలో ఏ ఇతర ప్రధాన పార్టీ వేదిక కంటే అత్యంత ప్రగతిశీలమైనదిగా పిలువబడింది. అయినప్పటికీ ఆయన పార్టీ సైద్ధాంతిక వాన్గార్డు‌లో లేదు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | first=Louis | last=Jacobson | url=https://www.politifact.com/factchecks/2020/apr/17/barack-obama/joe-bidens-platform-progressive-obama-says/ | date=ఏప్రిల్ 17, 2020 | title=జో బైడెన్ వేదిక ఒబామా చెప్పినంత ప్రగతిశీలమైనదా? | publisher=[[PolitiFact]]}}&lt;/ref&gt; తన అభిప్రాయాలు కాథలిక్కు సామాజిక బోధన ద్వారా బాగా ప్రభావితమయ్యాయని బైడెను చెప్పారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | book | last=Lamport | first=Mark | title=ది రోమన్ &amp; లిటిల్ ఫీల్డ్ హ్యాండ్‌బుక్ ఆఫ్ కాంటెంపరరీ క్రిస్టియానిటీ ఇన్ ది యునైటెడ్ స్టేట్స్ | publisher=రోమన్ &amp; లిటిల్ ఫీల్డ్ పబ్లిషర్స్ | date=2022 | isbn=9781538138816 | pages=113}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Rocca | first=Francis X. | date=February 5, 2021 | title=కాథలిక్ సామాజిక బోధన విభజించబడిన అమెరికాను ఏకం చేయగలదా? | work=ది వాల్ స్ట్రీట్ జర్నల్ | url=https://www.wsj.com/articles/can-catholic-social-teaching-unite-a-divided-america-11612540382 | access-date=సెప్టెంబరు 28, 2023 | issn=0099-9660}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last=O'Dowd | first=Niall | author-link=Niall O'Dowd | date=April 30, 2021 | title=జో బిడెన్ అధ్యక్ష పదవికి కేంద్రంగా ఉన్న కాథలిక్ సామాజిక బోధన | url=https://www.irishcentral.com/opinion/niallodowd/joe-bidens-catholic-social-teaching-central-presidency | access-date=సెప్టెంబరు 28, 2023 | work=IrishCentral}}&lt;/ref&gt;

రాజకీయ శాస్త్రవేత్త కార్లో ఇన్వెర్నిజ్జి అసెట్టి అభిప్రాయం ప్రకారం బిడెను క్రైస్తవ ప్రజాస్వామ్యం అమెరికను రూపాన్ని సూచిస్తాడు. మధ్య-కుడి, మధ్య-ఎడమ రెండింటికీ లక్షణమైన స్థానాలను తీసుకుంటాడు.&lt;ref name=&quot;విదేశీ విధానం&quot;&gt;{{Cite magazine | last=Accetti | first=Carlo Invernizzi | date=March 16, 2020 | title=జో బిడెన్ లిబరల్ లేదా మోడరేట్ కాదు. అతను ఒక క్రిస్టియన్ డెమొక్రాట్. | url=https://foreignpolicy.com/2020/03/16/joe-biden-election-liberal-moderate-christian-democrat/ | access-date=October 20, 2023 | magazine=Foreign Policy}}&lt;/ref&gt; క్రైస్తవ ప్రజాస్వామ్య ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించిన కాథలిక్కు తత్వవేత్త జాక్వెసు మారిటైను తన ఆలోచనలో అపారమైన ప్రభావవంతమైన వ్యక్తిగా బిడెను పేర్కొన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite magazine | last=Cairns | first=Madoc | date=May 3, 2023 | title=The Red Christian | url=https://www.newstatesman.com/ideas/2023/05/red-christian-democracy-history-philosophy | access-date=October 20, 2023 | magazine=New Statesman}}&lt;/ref&gt; ఆయన విశ్లేషకులు ఆయన భావజాలాన్ని సాంప్రదాయ [[ఉదారవాదం]]తో పోల్చారు. &quot;స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, న్యాయం, వ్యక్తిగత హక్కుల సిద్ధాంతం, ఇది అమలు కోసం బలమైన సమాఖ్య ప్రభుత్వం మీద ఆధారపడి ఉంటుంది&quot;.&lt;ref name=&quot;Greenberg&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Greenberg | first=David | date=September 12, 2019 | title=లిబరల్స్, వామపక్షవాదులను గందరగోళపరిచే ప్రమాదం | url=https://www.washingtonpost.com/outlook/2019/09/12/stop-calling-bernie-sanders-alexandria-ocasio-cortez-liberals/ | access-date=August 6, 2020 | work=The Washington Post}}&lt;/ref&gt; 2022లో జర్నలిస్టు సాషా ఇస్సెను‌బర్గు బైడెను &quot;అత్యంత విలువైన రాజకీయ నైపుణ్యం&quot; &quot;డెమోక్రటికు పార్టీ నిరంతరం మారుతున్న ప్రధాన స్రవంతి కోసం ఒక సహజ దిక్సూచి&quot; అని రాశారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Issenberg | first=Sasha | author-link=Sasha ఇస్సెన్‌బర్గ్ | date=May 6, 2022 | title=స్వలింగ వివాహం జో బైడెన్‌ను ఎలా తీర్చిదిద్దింది | url=https://www.politico.com/news/magazine/2022/05/06/joe-biden-gay-marriage-00030367 | access-date=మే 6, 2022 | work=[[Politico]]}}&lt;/ref&gt; కొంతమంది విమర్శకులు బైడెను వాతావరణ విధానం [[సోషలిజం|సోషలిస్ట్]] అని పేర్కొన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web| title=వేస్ట్ వాచ్: బైడెన్ యొక్క సోషలిస్ట్ విష్ లిస్ట్ | url=https://oversight.house.gov/blog/waste-watch-bidens-socialist-wish-list/ | publisher=అధికారిక, ప్రభుత్వ సంస్కరణలపై కమిటీ | date=జనవరి 25, 2025 | access-date=మార్చి 12, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last1=Collinson | first1=స్టీఫెన్ | title=బైడెన్ వాతావరణ ఆశయాల వెనుక ఉన్న ఊపు | url=https://edition.cnn.com/2020/12/22/world/meanwhile-in-america-december-22-intl/index.html | access-date=మార్చి 12, 2025 | agency=CNN | date=డిసెంబరు 22, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Folley | first1=Aris | last2=Jagoda | first2=Naomi | last3=Lillis | first3=Mike | title=ఐదు టేకావేలు: హౌస్ బైడెన్ యొక్క స్వీపింగ్ బెనిఫిట్స్ బిల్లును ఆమోదించింది | url=https://thehill.com/homenews/house/582418-five-takeaways-house-passes-bidens-sweeping-benefits-bill/ | access-date=మార్చి 12, 2025 | work=ది హిల్ | date=నవంబరు 20, 2021}}&lt;/ref&gt;

పన్ను కోతలు ఉద్యోగాల చట్టం 2017 కార్పొరేటు పన్ను కోతలను పాక్షికంగా తిప్పికొట్టాలని బైడెను ప్రతిపాదించారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | first=Joseph | last=Zeballos-Roig | date=September 11, 2020 | title='మొదటి రోజు' ట్రంప్ కార్పొరేటు పన్ను కోతలను వెనక్కి తీసుకుంటానని జో బైడెను ప్రతిజ్ఞ చేశాడు. ఇది వ్యాపారాల నియామక సామర్థ్యాన్ని దెబ్బతీయదని చెబుతోంది | work=[[Business Insider]] | url=https://www.businessinsider.com/joe-biden-trumps-tax-cuts-day-one-presidency-economy-2020-9 | access-date=November 13, 2020 | archive-date=November 22, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201122232506/https://www.businessinsider.com/joe-biden-trumps-tax-cuts-day-one-presidency-economy-2020-9 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | first=Megan | last=Henney | date=June 30, 2020 | title=ట్రంప్ పన్ను కోతలను వెనక్కి తీసుకుంటామని బిడెన్ ప్రతిజ్ఞ చేశాడు: 'మీలో చాలా మందికి అది నచ్చకపోవచ్చు' | agency=[[Fox Business]] | url=https://www.foxbusiness.com/money/biden-pledges-to-undo-trumps-tax-cuts-a-lot-of-you-may-not-like-that | access-date=నవంబరు 13, 2020 | archive-date=నవంబరు 12, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201112205316/https://www.foxbusiness.com/money/biden-pledges-to-undo-trumps-tax-cuts-a-lot-of-you-may-not-like-that | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఆయన ఉత్తర అమెరికా స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందం (ఎన్‌ఎఎఫ్‌టిఎ) కు ఓటు వేశాడు&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | url-status=dead| title=NAFTA పై తుది సెనేట్ ఓటు | publisher=[[Public Citizen]] | url=https://www.citizen.org/print_article.cfm?ID=15960 | access-date=ఆగస్టు 22, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080608182639/https://www.citizen.org/print_article.cfm?ID=15960 | archive-date=June 8, 2008}}&lt;/ref&gt; ట్రాన్సు-పసిఫికు భాగస్వామ్యం.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | first=Mike | last=Lillis | date=January 28, 2016 | title=ఒబామా వాణిజ్య ఒప్పందంపై డెమ్స్‌ను బిడెన్ మభ్యపెడుతున్నాడు | url=https://thehill.com/homenews/house/267420-biden-coaxes-dems-on-obama-trade-deal | work=[[The Hill (newspaper) | The Hill]] | access-date=January 24, 2021 | archive-date=November 7, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191107075246/https://thehill.com/homenews/house/267420-biden-coaxes-dems-on-obama-trade-deal | url-status=live}}&lt;/ref&gt; బైడెను అఫర్డబులు కేరు యాక్టు (ఎసిఎ) కు గట్టి మద్దతుదారు.&lt;ref name=&quot;ACA203&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | first=Dan | last=Diamond | date=July 15, 2019 | access-date=August 26, 2021 | url=https://www.politico.com/story/2019/07/15/joe-biden-health-care-plan-1415850 | title=బైడెన్ ఆరోగ్య సంరక్షణ ప్రణాళికను ఆవిష్కరించారు: అఫర్డబుల్ కేర్ యాక్ట్ 2.0 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20210103083823/https://www.politico.com/story/2019/07/15/joe-biden-health-care-plan-1415850 | archive-date=జనవరి 3, 2021 | work=[[Politico]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | first=Bill | last=Barrow | date=July 15, 2019 | access-date=ఆగస్టు 26, 2021 | url=https://www.pbs.org/newshour/politics/biden-aggressively-defends-the-affordable-care-act | title=బైడెన్ అఫర్డబుల్ కేర్‌ను దూకుడుగా సమర్థిస్తాడు Act | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20210103083902/https://www.pbs.org/newshour/politics/biden-aggressively-defends-the-affordable-care-act | archive-date=January 3, 2021 | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[PBS]]}}&lt;/ref&gt; దాని మీద నిర్మించడానికి ఒక ప్రణాళికను ఆయన ప్రోత్సహించారు.&lt;ref name=&quot;ACA203&quot; /&gt; ఆరోగ్య బీమా కవరేజును 97% అమెరికన్లకు విస్తరించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. ఇందులో ప్రజా ఆరోగ్య బీమా ఎంపికను సృష్టించడం కూడా ఉంది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last=Scott | first=Dylan | date=August 20, 2020 | title=జో బైడెన్ ఒబామాకేర్ పనిని పూర్తి చేసే అవకాశం ఉంది | url=https://www.vox.com/policy-and-politics/2020/8/20/21372511/joe-biden-obamacare-health-care-plan | access-date=నవంబరు 27, 2020 | work=[[వోక్స్ (వెబ్‌సైట్) | వోక్స్]] | archive-date=నవంబరు 5, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201105044015/https://www.vox.com/policy-and-politics/2020/8/20/21372511/joe-biden-obamacare-health-care-plan | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

బైడెను సెనేటు‌లో ఉన్నప్పుడు జాతీయ స్వలింగ వివాహ హక్కులకు మద్దతు ఇవ్వలేదు. వివాహ రక్షణ చట్టానికి ఓటు వేశారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | title=రోల్ కాల్ ఓట్లు 104వ కాంగ్రెస్ – 2వ సెషన్ | date=సెప్టెంబరు 10, 1996 | url=https://www.senate.gov/legislative/LIS/roll_call_votes/vote1042/vote_104_2_00280.htm | access-date=మే 13, 2023 | publisher=[[యునైటెడ్ స్టేట్స్ సెనేట్]]}}&lt;/ref&gt; కానీ దేశవ్యాప్తంగా స్వలింగ వివాహాలను నిషేధించే రాజ్యాంగ సవరణల ప్రతిపాదనలను వ్యతిరేకించారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | title=రోల్ కాల్ వోట్ 109వ కాంగ్రెసు – 2వ సెషన్ | url=https://www.senate.gov/legislative/LIS/roll_call_votes/vote1092/vote_109_2_00163.htm | date=జూన్ 7, 2006 | access-date=మే 13, 2023 | publisher=[[యునైటెడ్ స్టేట్స్ సెనేట్]]}}&lt;/ref&gt; బైడెను 2012 నుండి స్వలింగ వివాహానికి మద్దతు ఇస్తున్నారు.&lt;ref name=&quot;NYT బైడెన్ ఎవల్యూషన్ ఆన్ LGBTQ&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=మే 6, 2012 | title=మే 6: జో బైడెన్, కెల్లీ అయోట్టే, డయాన్ స్వాంక్, టామ్ బ్రోకా, చక్ టాడ్ | publisher=[[NBC News]] | url=https://www.nbcnews.com/id/wbna47311900 | access-date=ఏప్రిల్ 5, 2013 | archive-date=ఏప్రిల్ 5, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130405045344/https://www.nbcnews.com/id/47311900/ns/meet_the_press-transcripts/t/may-joe-biden-kelly-ayotte-diane-swonk-tom-brokaw-chuck-todd/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt; సెనేటరు‌గా బైడెను పోలీసు గ్రూపులతో లోతైన సంబంధాలను ఏర్పరచుకున్నాడు . పోలీసు సంఘాలు మద్దతు ఇచ్చినప్పటికీ పోలీసు ఉన్నతాధికారులు వ్యతిరేకించిన లా ఎన్‌ఫోర్స్మెంటు ఆఫీసర్సు బిల్ ఆఫ్ రైట్సు కొలతకు ముఖ్య ప్రతిపాదకుడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Kranish | first=Michael | date=June 9, 2020 | title=జో బైడెన్ పోలీసు గ్రూపులు తన నేర బిల్లును రాయడానికి అనుమతించాడు. ఇప్పుడు, అతని ఎజెండా మారిపోయింది. | work=[[ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్]] | url=https://www.washingtonpost.com/politics/joe-biden-let-police-groups-write-his-crime-bill-now-his-agenda-has-changed/2020/06/08/82ab969e-a434-11ea-8681-7d471bf20207_story.html | url-status=live| access-date=నవంబరు 13, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201112174038/https://www.washingtonpost.com/politics/joe-biden-let-police-groups-write-his-crime-bill-now-his-agenda-has-changed/2020/06/08/82ab969e-a434-11ea-8681-7d471bf20207_story.html | archive-date=November 12, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=McDermott | first1=Nathan | last2=Steck | first2=Em | date=June 10, 2020 | title=సైట్‌లో బిడెన్ పదే పదే బిల్లును ప్రవేశపెట్టాడు, విమర్శకులు పోలీసు అధికారులను దుష్ప్రవర్తనకు పాల్పడితే దర్యాప్తు మరింత పెరిగే అవకాశం ఉందని అన్నారు. కష్టం | url=https://www.cnn.com/2020/06/10/politics/biden-senate-police-officers-kfile/index.html | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20201116122904/https://www.cnn.com/2020/06/10/politics/biden-senate-police-officers-kfile/index.html | archive-date=November 16, 2020 | access-date=November 13, 2020 | publisher=CNN}}&lt;/ref&gt; 2020లో బైడెను [[గంజాయి]]ను నేరరహితం చేయడం మీద కూడా పనిచేశాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | date=డిసెంబరు 28, 2020 | title=అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికైన జో బైడెన్, గంజాయి పాలసీ భవిష్యత్తు అమెరికా | first=Whitt | last=Steineker | publisher=[[Bradley Arant Boult Cummings]] | url=https://www.bradley.com/insights/publications/2020/12/president-elect-joe-biden-and-the-future-of-cannabis-policy-in-america | access-date=August 22, 2023 | archive-date=February 17, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210217144322/https://www.bradley.com/insights/publications/2020/12/president-elect-joe-biden-and-the-future-of-cannabis-policy-in-america | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; మాదకద్రవ్యాల వాడకానికి కఠినమైన జరిమానాలను సమర్థించిన తర్వాత సెనేటరు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=అక్టోబరు 9, 1982 | title=యు.ఎస్. మాదకద్రవ్యాలపై కొత్త డ్రైవ్ ప్లాన్ చేస్తోంది | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | url=https://www.nytimes.com/1982/10/09/us/us-plans-a-new-drive-on-narcotics.html | first=Leslie | last=Maitland | access-date=August 22, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | title=మాదకద్రవ్య విధానానికి ప్రజాస్వామ్య ప్రతిస్పందన చిరునామా | url=https://www.c-span.org/video/?8997-1/democratic-response-drug-policy-address | access-date=మే 13, 2023 | publisher=C-SPAN}}&lt;/ref&gt;

[[వాతావరణ మార్పు]] పై చర్య తీసుకోవాలని బిడెను విశ్వసిస్తున్నారు. సెనేటరు‌గా ఆయన యునైటెడు స్టేట్సు సెనేటులో అత్యంత కఠినమైన వాతావరణ బిల్లు అయిన బాక్సరు–సాండర్సు గ్లోబలు వార్మింగు పొల్యూషను రిడక్షను యాక్టుకు సహ-స్పాన్సరు‌గా వ్యవహరించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite magazine | date=January 3, 2008 | title=బరాక్ ఒబామా రన్నింగ్ మేట్ జో బైడెను పర్యావరణ రికార్డును పరిశీలించండి | magazine=[[Grist (magazine) | Grist]] | url=https://grist.org/article/biden_factsheet/ | access-date=May 4, 2008 | archive-date=May 26, 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100526083021/https://www.grist.org/article/biden_factsheet/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt; బైడెను ప్రకృతి పరిరక్షణకు మద్దతు ఇస్తున్నాడు. సెంటరు ఫర్ అమెరికను ప్రోగ్రెసు నివేదిక ప్రకారం ఆయన ఈ డొమైను‌లో అనేక రికార్డులను బద్దలు కొట్టాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | title=బైడెన్ 2023లో పరిరక్షణ రికార్డులను చేరుకున్నాడు | url=https://westernpriorities.org/2023/12/biden-reached-conservation-records-in-2023/ | publisher=సెంటర్ ఫర్ వెస్ట్రన్ ప్రియారిటీస్ | date=డిసెంబరు 21, 2023 | access-date=జనవరి 31, 2024}}&lt;/ref&gt; ఆయన పాత-వృద్ధి అడవులను రక్షించడానికి చర్యలు తీసుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Aratani | first1=Lauren | title=జో బిడెన్ 2025లో US పాత-వృద్ధి అడవులలో కలపను నిషేధించాలని యోచిస్తున్నాడు. | url=https://www.theguardian.com/us-news/2023/dec/19/biden-forest-logging-ban-old-trees | access-date=జనవరి 31, 2024 | work=The Guardian | date=డిసెంబరు 19, 2023}}&lt;/ref&gt; ఆర్కిటికు నేషనలు వైల్డ్‌లైఫు రెఫ్యూజులో చమురు కోసం తవ్వకాలను బైడెను వ్యతిరేకిస్తున్నాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | title=ANWR, ది డెమోక్రాట్‌లపై అధ్యక్ష అభ్యర్థుల అభిప్రాయాలు | url=https://www.anwr.org/Politics/Presidential-Candidates-views-on-ANWR-The-Democrats.php | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20080807162357/https://www.anwr.org/Politics/Presidential-Candidates-views-on-ANWR-The-Democrats.php | archive-date=August 7, 2008 | access-date=August 25, 2008 | publisher=[[Arctic National Wildlife Refuge]]}}&lt;/ref&gt; 2035 నాటికి అమెరికాలో కార్బను రహిత విద్యుత్తు రంగాన్ని సాధించాలని 2050 నాటికి ఉద్గారాలను పూర్తిగా ఆపాలని ఆయన కోరుకుంటున్నారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Carr | first1=Bob | date=September 2, 2020 | title=జో బైడెన్ యొక్క సాహసోపేతమైన వాతావరణ విధానాలు ఆస్ట్రేలియాను వెనుకబడి ఉంచుతాయి | work=[[ది గార్డియన్]] | url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2020/sep/02/joe-bidens-bold-climate-policies-would-leave-australia-behind | access-date=సెప్టెంబరు 21, 2020 | archive-date=సెప్టెంబరు 21, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200921170525/https://www.theguardian.com/commentisfree/2020/sep/02/joe-bidens-bold-climate-policies-would-leave-australia-behind | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఆయన కార్యక్రమంలో [[పారిస్ ఒప్పందం]], గ్రీను బిల్డింగు మరిన్నింటిలో తిరిగి ప్రవేశించడం ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=మూర్ | first1=ఎలెనా | date=అక్టోబరు 16, 2020 | title=పర్యావరణానికి ట్రంప్, బైడెన్ ప్రణాళికలు | publisher=[[NPR]] | url=https://www.npr.org/2020/10/16/920484187/trumps-and-biden-s-plans-for-the-environment | access-date=అక్టోబరు 21, 2020 | archive-date=అక్టోబరు 30, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201030113807/https://www.npr.org/2020/10/16/920484187/trumps-and-biden-s-plans-for-the-environment | url-status=live}}&lt;/ref&gt; బైడెను వాతావరణంతో సహా పర్యావరణ న్యాయానికి మద్దతు ఇస్తాడు న్యాయం, సముద్ర న్యాయం.{{efn| బహుళ వనరులకు ఆపాదించబడింది:&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=రైస్ | first1=డోయల్ | last2=వోయిల్స్ పల్వర్ | first2=దినా | title=బిడెన్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ మొట్టమొదటి మహాసముద్ర న్యాయ వ్యూహాన్ని ప్రకటించింది. అదేంటి? | url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2023/12/07/biden-administration-announces-an-ocean-justice-strategy/71840427007/ | access-date=డిసెంబరు 18, 2023 | work=USA Today | date=డిసెంబరు 7, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | book | title=OCEAN JUSTICE STRATEGY | date=డిసెంబరు 2023 | publisher=OCEAN POLICY COMMITTEE | page=23 | url=https://bidenwhitehouse.archives.gov/wp-content/uploads/2023/12/Ocean-Justice-Strategy.pdf | access-date=డిసెంబరు 18, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Joselow | first1=Maxine | title=తక్కువ ఆదాయం ఉన్న గృహాలకు వాతావరణ నవీకరణలు పొందడానికి బిడెన్ కొత్త నిధిని ప్రకటించింది | url=https://www.washingtonpost.com/climate-solutions/2023/05/11/hud-climate-housing-program/ | access-date=మే 14, 2023 | work=The Washington Post | date=మే 11, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last1=Higgins | first1=Marisa | title=బిడెన్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ ఇంధన-సమర్థవంతమైన తక్కువ-ఆదాయ గృహాలలో $830 మిలియన్లను కేటాయించింది | url=https://www.environmentalleader.com/2023/05/biden-administration-invests-over-830-million-in-energy-efficient-low-income-housing/ | work=ఎన్విరాన్‌మెంటల్ + ఎనర్జీ లీడర్ | date=మే 12, 2023 | access-date=మే 14, 2023 | archive-date=జూన్ 22, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230622164907/https://www.environmentalleader.com/2023/05/biden-administration-invests-over-830-million-in-energy-efficient-low-income-housing/ | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}} బైడెను ప్రపంచ ఉష్ణోగ్రత 1.5{{nbsp}}°C పరిమితి కంటే పెరగడం &quot;మానవాళి ఎదుర్కొంటున్న ఏకైక అస్తిత్వ ముప్పు అణు యుద్ధం కంటే భయానకం&quot; అని పిలిచాడు &lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=క్లిఫోర్డ్ | first1=కేథరీన్ | title=రాబోయే 10 నుండి 20 సంవత్సరాలలో గ్లోబల్ వార్మింగ్ 1.5 డిగ్రీలకు చేరుకోవడం అణు యుద్ధం కంటే భయంకరమైనదని బిడెన్ అన్నారు | url=https://www.cnbc.com/2023/09/11/biden-global-warming-even-more-frightening-than-nuclear-war.html | access-date=అక్టోబరు 27, 2023 | publisher=CNBC | date=సెప్టెంబరు 11, 2023}}&lt;/ref&gt; తన క్లీన్ ఎనర్జీ విధానాలు. కాంగ్రెసు రిపబ్లికన్లు వాటిని &quot;అమెరికను ఎనర్జీ. మీద యుద్ధం&quot;గా వర్ణించినప్పటికీ, దేశీయ చమురు ఉత్పత్తి 2023 అక్టోబరులో రికార్డు స్థాయికి చేరుకుంది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=బోరెన్‌స్టెయిన్ | first1=సేత్ | title=US చమురు ఉత్పత్తి అన్ని సమయాలలో గరిష్ట స్థాయికి చేరుకుంది, వేడిని ట్రాప్ చేసే కాలుష్యాన్ని తగ్గించే ప్రయత్నాలకు విరుద్ధంగా ఉంది. | url=https://apnews.com/article/oil-fossil-fuels-climate-change-biden-df27160fc81f28d21fbf1fc5575b77bc | publisher=Associated Press News | date=October 20, 2023}}&lt;/ref&gt;

చైనా మీద అమెరికా &quot;కఠినంగా&quot; వ్యవహరించాల్సిన అవసరం ఉందని. దానిని &quot;అత్యంత తీవ్రమైన పోటీదారు&quot; అని పిలుస్తుందని బిడెను అన్నారు. ఇది యునైటెడు స్టేట్సు &quot;శ్రేయస్సు, భద్రత, ప్రజాస్వామ్య విలువలకు&quot; సవాళ్లను కలిగిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite magazine | title=అమెరికా ఎందుకు మళ్ళీ నాయకత్వం వహించాలి | last=Biden | first=జోసెఫ్ ఆర్. జూనియర్ | magazine=[[Foreign Affairs]] | date=January 23, 2020 | access-date=January 29, 2021 | url=https://www.foreignaffairs.com/articles/united-states/2020-01-23/why-america-must-lead-again}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | title=ప్రపంచంలో అమెరికా స్థానంపై అధ్యక్షుడు బైడెన్ చేసిన వ్యాఖ్యలు | publisher=[[ది వైట్ హౌస్]] | date=ఫిబ్రవరి 4, 2021 | access-date=ఫిబ్రవరి 6, 2021 | url= https://bidenwhitehouse.archives.gov/briefing-room/speeches-remarks/2021/02/04/remarks-by-president-biden-on-americas-place-in-the-world/}}&lt;/ref&gt; బైడెను జిన్జియాంగు ప్రాంతంలో మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనల గురించి చైనా నాయకుడు [[జీ జిన్‌పింగ్]]తో మాట్లాడారు. చైనా ప్రభుత్వ అధికారులు, సంస్థలను మంజూరు చేస్తానని, వాణిజ్యపరంగా పరిమితం చేస్తానని ప్రతిజ్ఞ చేశారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=ఎడ్వర్డ్ | first1=వాంగ్ | last2=క్రాలే | first2=మైఖేల్ | last3=స్వాన్సన్ | first3=అనా | date=సెప్టెంబరు 6, 2020 | title=జో బైడెన్ చైనా ప్రయాణం | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | url=https://www.nytimes.com/2020/09/06/us/politics/biden-china.html | access-date=నవంబరు 13, 2020 | archive-date=నవంబరు 12, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201112163033/https://www.nytimes.com/2020/09/06/us/politics/biden-china.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine | first1=పీటర్ | last1=మార్టిన్ | first2=సలేహా | last2=మోహ్సిన్ | first3=నిక్ | last3=వాధమ్స్ | first4=జెన్నీ | last4=లియోనార్డ్ | title=అధ్యక్షుడు బైడెన్ చైనా జిన్‌తో మొదటి సమావేశంలో మానవ హక్కులు, వాణిజ్య ఆందోళనలను లేవనెత్తారు | url=https://time.com/5938307/biden-xi-china-first-call/ | magazine=[[Time (magazine) | Time]] | date=February 11, 2021 | access-date=February 8, 2021 | archive-date=February 16, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210216041626/https://time.com/5938307/biden-xi-china-first-call/ | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; బైడెను పాలన మార్పుకి వ్యతిరేకమని కానీ ప్రతిపక్ష ఉద్యమాలకు సైనికేతర మద్దతును అందించాలని అన్నారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=February 6, 2020 | access-date=August 26, 2021 | url=https://www.nytimes.com/interactive/2020/us/politics/joe-biden-foreign-policy.html | title=Foreign Policy, జోసెఫ్ ఆర్. బిడెన్ జూనియర్ | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20210811235654/https://www.nytimes.com/interactive/2020/us/politics/joe-biden-foreign-policy.html | archive-date=August 11, 2021 | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]]}}&lt;/ref&gt; ఆయన ప్రత్యక్ష యుఎస్ [[లిబియా]]లో జోక్యం,&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | first=Peter | last=Baker | date=October 9, 2015 | access-date=August 26, 2021 | url=https://www.nytimes.com/2015/10/10/us/politics/a-biden-run-would-expose-foreign-policy-differences-with-hillary-clinton.html | title=బిడెన్ పరుగు హిల్లరీ క్లింటన్‌తో విదేశాంగ విధాన వ్యత్యాసాలను బహిర్గతం చేస్తుంది | url-status=live| archive-url= https://web.archive.org/web/20201216223923/https://www.nytimes.com/2015/10/10/us/politics/a-biden-run-would-expose-foreign-policy-differences-with-hillary-clinton.html | archive-date=డిసెంబరు 16, 2020 | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ది న్యూయార్క్ టైమ్స్-2&quot; /&gt; గల్ఫు యుద్ధంలో అమెరికా భాగస్వామ్యానికి వ్యతిరేకంగా ఓటు వేసింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | first=Peter | last=Wehner | title=బిడెన్ కోల్డ్ వార్‌లో తప్పుగా మాట్లాడాడు | work=[[ది వాల్ స్ట్రీట్ జర్నల్]] | url=https://www.wsj.com/articles/SB122049148440397625 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20081006022121/https://online.wsj.com/public/article_print/SB122049148440397625.html | date=సెప్టెంబరు 4, 2008 | archive-date=అక్టోబరు 6, 2008 | access-date=ఆగస్టు 26, 2021}}&lt;/ref&gt; [[ఇరాక్ యుద్ధం]]కు అనుకూలంగా ఓటు వేశారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | first=రాబర్ట్ | last=Farley | date=సెప్టెంబరు 10, 2019 | title=ఇరాక్ యుద్ధంపై బిడెన్ రికార్డు | work=[[FactCheck.org]] | url=https://www.factcheck.org/2019/09/bidens-record-on-iraq-war/ | access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-date=జనవరి 7, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210107172331/https://www.factcheck.org/2019/09/bidens-record-on-iraq-war/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఇజ్రాయెలు–పాలస్తీనా సంఘర్షణలో రెండు-రాష్ట్ర పరిష్కారానికి మద్దతు ఇస్తుంది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=December 12, 2019 | access-date=ఆగస్టు 26, 2021 | url= https://www.jta.org/2019/12/12/united-states/where-does-joe-biden-stand-on-anti-semitism-israel-and-other-issues-that-matter-to-jewish-voters-in-2020 | title=2020లో యూదు ఓటర్లకు ముఖ్యమైన యూదు వ్యతిరేకత, ఇజ్రాయెల్, ఇతర అంశాలపై జో బైడెన్ వైఖరి ఏమిటి? | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20210111070241/https://www.jta.org/2019/12/12/united-states/where-does-joe-biden-stand-on-anti-semitism-israel-and-other-issues-that-matter-to-jewish-voters-in-2020 | archive-date=జనవరి 11, 2021 | agency=[[యూదు టెలిగ్రాఫిక్ ఏజెన్సీ]]}}&lt;/ref&gt; యెమెను‌లో సౌదీ అరేబియా నేతృత్వంలోని జోక్యానికి అమెరికా మద్దతును ముగించడానికి, [[సౌదీ అరేబియా]]తో యునైటెడు స్టేట్సు సంబంధాన్ని తిరిగి అంచనా వేయడానికి బైడెను ప్రతిజ్ఞ చేశాడు.&lt;ref name=&quot;foreign-policy2&quot;&gt;{{Cite magazine | title=విదేశాంగ విధానంపై డెమోక్రటిక్ అభ్యర్థులు | magazine=[[Foreign Policy]] | url=https://foreignpolicy.com/2020-election/ | archive-date=June 16, 2020 | access-date=August 27, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200616084737/https://foreignpolicy.com/2020-election/ | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; బైడెను కొత్త స్టార్టు ఆయుధ నియంత్రణ ఒప్పందాన్ని విస్తరించడానికి మద్దతు ఇచ్చాడు. రష్యా రెండు వైపులా మోహరించిన అణు ఆయుధాల సంఖ్యను పరిమితం చేయనుంది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | first1=Jonathan | last1=Landay | first2=Arshad | last2=Mohammed | title=బిడెన్ US-రష్యా ఆయుధ ఒప్పందాన్ని షరతులు లేకుండా 5 సంవత్సరాలు పొడిగించాలని కోరారు | url=https://www.reuters.com/article/usa-biden-armscontrol-idUSKBN2852Y0 | publisher=[[Reuters]] | date=నవంబరు 25, 2020 | access-date=ఆగస్టు 26, 2021 | archive-date=మే 12, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210512204150/https://www.reuters.com/article/usa-biden-armscontrol-idUSKBN2852Y0 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last1=Pifer | first1=Steven | title=బైడెన్ ఆధ్వర్యంలో అణ్వాయుధ నియంత్రణను పునరుద్ధరించడం | url=https://www.brookings.edu/blog/order-from-chaos/2020/12/01/reviving-nuclear-arms-control-under-biden/ | publisher=[[Brookings Institution]] | date=డిసెంబరు 1, 2020 | access-date=జనవరి 24, 2021 | archive-date=డిసెంబరు 1, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201201173216/https://www.brookings.edu/blog/order-from-chaos/2020/12/01/reviving-nuclear-arms-control-under-biden/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2021లో బైడెను అధికారికంగా గుర్తించారు అర్మేనియను జెనోసైడుగా గుర్తించి. అలా చేసిన మొదటి యుఎస్ అధ్యక్షుడు అయ్యాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | first=Kevin | last=Liptak | title=బిడెన్ మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో అర్మేనియన్ల ఊచకోతను అధికారికంగా జాతి నిర్మూలనగా గుర్తించాడు | url=https://www.cnn.com/2021/04/24/politics/armenian-genocide-biden-erdogan-turkey/index.html | publisher=[[CNN]] | date=April 24, 2021 | access-date=April 25, 2021}}&lt;/ref&gt;{{efn|1981లో, అధ్యక్షుడు [[రోనాల్డ్ రీగన్]] [[హోలోకాస్ట్]] గురించి ఒక ప్రకటనలో అర్మేనియన్ జెనోసైడ్‌ను ప్రస్తావించారు, కానీ ఎప్పుడూ అధికారిక ప్రకటన చేయలేదు. దానిని గుర్తించడం.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Borger | first1=Julian | last2=Chulov | first2=Martin | title=బిడెన్ అర్మేనియన్ జెనోసైడ్‌ను గుర్తించిన మొదటి US అధ్యక్షుడు | url=https://www.theguardian.com/us-news/2021/apr/24/joe-biden-armenian-genocide-recognition | work=The Observer | access-date=February 27, 2023 | date=April 24, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Blake | first1=Aaron | date=April 24, 2021 | title=విశ్లేషణ {{!}} బిడెన్ తన పూర్వీకులు అర్మేనియన్ జెనోసైడ్‌ను గుర్తించని చోటికి వెళ్తాడు | url=https://www.washingtonpost.com/politics/2021/04/22/bidens-bold-move-recognize-armenian-genocide/ | work=[[ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్]] | access-date=ఫిబ్రవరి 27, 2023}}&lt;/ref&gt;}}

బిడెను తన అధ్యక్ష పదవి అంతటా గర్భస్రావ హక్కులకు మద్దతు ఇచ్చాడు. అయితే ఆయన తన కాథలికు విశ్వాసం కారణంగా వ్యక్తిగతంగా గర్భస్రావాన్ని వ్యతిరేకించాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last1=కాలిన్స్ | first1=మైఖేల్ | last2=జాక్సన్ | first2=డేవిడ్ | title=గర్భస్రావం జో బిడెన్, డోనాల్డ్ ట్రంప్ యొక్క వారసత్వాలను రూపొందిస్తుంది. ఇది వారిలో ఒకరు తిరిగి ఎన్నికలో గెలవడానికి సహాయపడవచ్చు. | url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2024/04/13/abortion-joe-biden-donald-trumps-legacies-reelection/73121953007/ | work=[[USA Today]] | date=ఏప్రిల్ 13, 2024 | access-date=ఏప్రిల్ 16, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last1=Quinn | first1=Melissa | title=కాథలిక్ విశ్వాసం కారణంగా తాను &quot;గర్భస్రావం చేయడంలో పెద్దగా లేను&quot; అని బిడెన్ చెప్పాడు, కానీ రో &quot;సరిగ్గా అర్థం చేసుకున్నాడు&quot; | publisher=[[CBS News]] | url=https://www.cbsnews.com/news/joe-biden-abortion-catholic-faith-roe-v-wade-got-it-right/ | access-date=April 16, 2024 | date=జూన్ 28, 2023}}&lt;/ref&gt; 2019లో ఆయన ''రో వర్సెసు వాడే''కు మద్దతు ఇస్తున్నట్లు హైడు సవరణను రద్దు చేస్తున్నట్లు చెప్పాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Lerer | first=Lisa | date=March 29, 2019 | title=జో బిడెన్ రో వర్సెస్ వాడే ను రాష్ట్రాలు తిప్పికొట్టడానికి ఓటు వేసినప్పుడు | work=[[The New York Times]] | url=https://www.nytimes.com/2019/03/29/us/politics/biden-abortion-rights.html | access-date=August 8, 2020 | issn=0362-4331 | archive-date=August 6, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200806121254/https://www.nytimes.com/2019/03/29/us/politics/biden-abortion-rights.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Siders | first=Dave | date=June 22, 2019 | title=బిడెన్ రో వర్సెస్ వాడేను సమాఖ్య చట్టంలో చేర్చాలని పిలుపునిచ్చాడు | url=https://www.politico.com/story/2019/06/22/biden-roe-v-wade-2020-1376712 | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20200402175549/https://www.politico.com/story/2019/06/22/biden-roe-v-wade-2020-1376712 | archive-date=ఏప్రిల్ 2, 2020 | access-date=ఏప్రిల్ 19, 2020 | work=[[Politico]]}}&lt;/ref&gt; ''డాబ్సు వర్సెసు జాక్సను ఉమెన్సు హెల్తు ఆర్గనైజేషను'' తర్వాత ఆయన రిపబ్లికను-నియంత్రిత రాష్ట్రాలలో మెజారిటీలో ఆమోదించబడిన గర్భస్రావ యాక్సెస్‌ మీద దాదాపు మొత్తం నిషేధాలను విమర్శించాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Leonhardt | first=David | date=ఏప్రిల్ 6, 2023 | title=ది పవర్, గర్భస్రావ రాజకీయాల పరిమితులు | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | url=https://www.nytimes.com/2023/04/06/world/wisconsin-chicago-elections-abortion.html | access-date=ఏప్రిల్ 7, 2023 | issn=0362-4331 | quote=సుప్రీం కోర్టు గత జూన్‌లో రోను రద్దు చేసి, రాష్ట్రాలు గర్భస్రావాలను నిషేధించడానికి అనుమతించిన తర్వాత, డజనుకు పైగా త్వరగా కఠినమైన ఆంక్షలు విధించాయి. నేడు, ఎర్ర అమెరికాలోని చాలా ప్రాంతాలలో గర్భస్రావం ఎక్కువగా చట్టవిరుద్ధం, అయినప్పటికీ ఈ రాష్ట్రాలలోని చాలా మంది ఓటర్లు కనీసం కొంత ప్రాప్యతను సమర్ధిస్తున్నారని పోల్స్ సూచిస్తున్నాయి.}}&lt;/ref&gt; యునైటెడు స్టేట్సు‌లో గర్భస్రావ హక్కులను రక్షించడానికి చర్యలు తీసుకున్నారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Panetta | first=Grace | date=February 8, 2023 | title=Biden పేరుతో గర్భస్రావాన్ని పిలుస్తుంది, skewers స్టేట్ ఆఫ్ ది యూనియన్ చిరునామాలో 'తీవ్ర' నిషేధాలను పిలుస్తుంది | url=https://19thnews.org/2023/02/biden-abortion-state-of-the-union/ | access-date=April 10, 2023 | agency=The 19th}}&lt;/ref&gt; ఫెడరలు ల్యాండులో గర్భస్రావ సేవలను అందించాలనే కాల్సు‌ను బిడెనూ తిరస్కరించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| date=June 27, 2022 | title=వైట్ హౌస్ సమాఖ్య భూములపై ​​గర్భస్రావ సేవలను అందించే అవకాశాన్ని తక్కువ అంచనా వేస్తుంది | url=https://www.nbcnews.com/politics/white-house/white-house-downplays-prospect-providing-abortion-services-federal-lan-rcna35594 | access-date=మే 20, 2025 | publisher=NBC News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Sullivan | first=Kate | date=June 28, 2022 | title=ఫెడరల్ భూములను గర్భస్రావ సేవల కోసం ఉపయోగించడం 'ప్రమాదకరమైన పరిణామాలను' కలిగిస్తుందని వైట్ హౌస్ ప్రెస్ సెక్రటరీ అంటున్నారు | url=https://www.cnn.com/2022/06/28/politics/white-house-federal-lands-abortion/index.html | access-date=మే 20, 2025 | publisher=CNN}}&lt;/ref&gt; ఆయన రక్షణలను క్రోడీకరించే బిల్లు మీద సంతకం చేస్తానని ప్రతిజ్ఞ చేశాడు ''రో'' ఫెడరలు చట్టంలోకి; అటువంటి బిల్లు 2022లో హౌసు‌లో ఆమోదించబడింది. కానీ సెనేటు ఫిలిబస్టరు‌ను క్లియరు చేయలేకపోయింది.&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Kinery | first=Emma | title=మరో ఇద్దరు డెమొక్రాట్లు సెనేట్‌కు ఎన్నికైతే రోను క్రోడీకరించడానికి బిడెన్ హామీ ఇచ్చాడు | url=https://www.cnbc.com/2022/09/23/biden-promises-to-codify-roe-if-two-more-democrats-are-elected-to-the-senate.html | access-date=మే 13, 2023 | publisher=CNBC | date=September 23, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Hutzler | first=Alexandra | title=రోను క్రోడీకరించడానికి, గర్భస్రావం కోసం అంతర్రాష్ట్ర ప్రయాణాన్ని రక్షించడానికి బిల్లులను హౌస్ ఆమోదించింది | url=https://abcnews.go.com/Politics/house-vote-codifying-abortion-rights-travel-protections/story?id=86884239 | date=జూలై 15, 2022 | access-date=మే 13, 2023 | publisher=[[ABC న్యూస్ (యునైటెడ్ స్టేట్స్) | ABC న్యూస్]]}}&lt;/ref&gt;

== ప్రజా చిత్రం ==
బిడెను స్థిరంగా అత్యంత సంపన్నులలో ఒకరిగా ర్యాంకు పొందాడు సెనేటు సభ్యులు,&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Wallsten | first=Peter | date=August 24, 2008 | title=జనాభా గణనలో భాగం: బైడెన్ అనుభవాన్ని జోడిస్తాడు, అవును, కానీ అతను కాథలిక్కులు, బ్లూ-కాలర్ శ్వేతజాతీయులు, మహిళలకు కూడా సహాయం చేయగలడు | work=[[Los Angeles Times]] | url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2008-aug-24-na-assess24-story.html | url-status=live| access-date=August 25, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190515025410/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2008-aug-24-na-assess24-story.html | archive-date=మే 15, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Broder | first=John M. | date=September 13, 2008 | title=బిడెన్ పన్ను రిటర్న్‌లను విడుదల చేసింది, ఒత్తిడి ప్రత్యర్థులకు కొంతవరకు | work=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | url=https://www.nytimes.com/2008/09/13/us/politics/13biden.html | url-status=live| access-date=సెప్టెంబరు 13, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110425024153/https://www.nytimes.com/2008/09/13/us/politics/13biden.html | archive-date=April 25, 2011}}&lt;/ref&gt; దీనిని ఆయన యువకుడిగా ఎన్నికైనందుకు ఆపాదించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Mooney | first=Alexander | date=September 12, 2008 | title=Biden పన్ను రిటర్న్‌లు వెల్లడయ్యాయి | publisher=[[CNN]] | url=https://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/09/12/biden-tax-returns-revealed/ | url-status=dead| access-date=September 13, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080913001912/https://politicalticker.blogs.cnn.com/2008/09/12/biden-tax-returns-revealed/ | archive-date=September 13, 2008}}&lt;/ref&gt; తక్కువ ధనవంతులైన ప్రభుత్వ అధికారులు రాజకీయ ప్రయోజనాలకు బదులుగా విరాళాలను స్వీకరించడానికి శోదించబడవచ్చని భావించి ఆయన తన మొదటి పదవీకాలంలో ప్రచార ఆర్థిక సంస్కరణ చర్యలను ప్రతిపాదించాడు.&lt;ref name=&quot;cby-44&quot; /&gt; సెనేటరు‌గా ఉన్నప్పుడు బిడెను క్రెడిటు కార్డు కంపెనీ ఎమ్‌బిఎన్‌ఎకి దగ్గరగా ఉన్నట్లు భావించారు. ఇది 1989 నుండి తన ప్రచారాలకు ప్రధాన సహకారి, కొన్నిసార్లు &quot;ఎమ్‌బిఎన్‌ఎ నుండి సెనేటరు&quot; అని పిలుస్తారు.&lt;ref&gt;{{Cite news| last1=Healy | first1=Patrick | last2=Luo | first2=మైఖేల్ | date=ఆగస్టు 23, 2008 | title=తిరిగి వెనక్కి తగ్గిన సెనేట్ ప్రముఖుడు | url=https://www.nytimes.com/2008/08/24/us/politics/24bio.html | access-date=మే 19, 2025 | work=The New York Times | issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; 2009 నాటికి బైడెను నికర విలువ $27,012.&lt;ref&gt;{{Cite news| first=Brian | last=Montopoli | url=https://www.cbsnews.com/news/237-millionaires-in-congress/ | title=237 కాంగ్రెస్‌లో లక్షాధికారులు | publisher=[[CBS News]] | date=నవంబరు 6, 2009 | access-date=ఆగస్టు 25, 2021 | archive-date=ఆగస్టు 18, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210818145713/https://www.cbsnews.com/news/237-millionaires-in-congress/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2020 నవంబరు నాటికి బైడెను దంపతుల విలువ $9 మిలియన్లు దీనికి ప్రధాన కారణం బైడెను ఉపాధ్యక్ష పదవి తర్వాత ఆయన పుస్తకాల అమ్మకాలు ప్రసంగ రుసుములు.&lt;ref&gt;{{Cite web| date=జనవరి 7, 2020 | access-date=ఆగస్టు 25, 2021 | url=https://www.businessinsider.com/joe-biden-net-worth-lifestyle-real-estate-family-wealth-assets-2020-1 | title=అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికైన జో బైడెన్ ఇప్పుడే మారారు 78. అతను 'మిడిల్-క్లాస్ జో' నుండి మిలియనీర్‌గా ఎలా మారాడో ఇక్కడ ఉంది. | first=Taylor | last=Borden | work=[[Business Insider]] | archive-date=March 19, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210319163402/https://www.businessinsider.com/joe-biden-net-worth-lifestyle-real-estate-family-wealth-assets-2020-1 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine | url=https://www.forbes.com/sites/michelatindera/2019/08/28/joe-bidens-net-worth-how-the-2020-presidential-candidate-built-a-9-million-fortune/ | title=2020లో ఇక్కడ ఎంత ఉంది అధ్యక్ష అభ్యర్థి జో బిడెన్ విలువైనవాడు | first=Michela | last=Tindera | date=August 28, 2019 | access-date=August 24, 2021 | magazine=[[Forbes]] | archive-date=March 19, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210319162048/https://www.forbes.com/sites/michelatindera/2019/08/28/joe-bidens-net-worth-how-the-2020-presidential-candidate-built-a-9-million-fortune/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

రాజకీయ కాలమిస్టు డేవిడు ఎస్. బ్రోడరు బిడెను కాలక్రమేణా పెరిగాడని రాశారు: &quot;ఆయన నిజమైన వ్యక్తులకు ప్రతిస్పందిస్తాడు - అది అంతటా స్థిరంగా ఉంది.  తనను తాను అర్థం చేసుకునే, ఇతర రాజకీయ నాయకులతో వ్యవహరించే ఆయన సామర్థ్యం చాలా, చాలా మెరుగ్గా మారింది.&quot;&lt;ref name=&quot;watn020109&quot; /&gt; జర్నలిస్టు జేమ్సు ట్రౌబు &quot;బిడెను తనలాగే ఇతరుల పట్ల కూడా ఉదారంగా ఉండగల ప్రాథమికంగా సంతోషంగా ఉన్న వ్యక్తి&quot; అని రాశారు.&lt;ref name=&quot;nytm-traub&quot; /&gt; ముఖ్యంగా తన పెద్ద కుమారుడు బ్యూ 2015లో మరణించినప్పటి నుండి, బిడెను తన సానుభూతి స్వభావం, దుఃఖం గురించి సంభాషించే సామర్థ్యానికి ప్రసిద్ధి చెందాడు.&lt;ref&gt;{{Cite magazine | last=Baldoni | first=John | title=జో బైడెన్‌ను తాదాత్మ్యం ఎలా నిర్వచిస్తుంది | url=https://www.forbes.com/sites/johnbaldoni/2020/08/20/how-empathy-defines-joe-biden/ | date=August 20, 2020 | access-date=మార్చి 17, 2021 | magazine=[[Forbes]] | archive-date=జూన్ 18, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220618172934/https://www.forbes.com/sites/johnbaldoni/2020/08/20/how-empathy-defines-joe-biden/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Nagle | first=Molly | date=December 19, 2020 | title=భార్య, కుమార్తె మరణించిన దాదాపు 50 సంవత్సరాల తర్వాత కూడా, జో బిడెన్ వద్ద సానుభూతి అలాగే ఉంది core | url=https://abcnews.go.com/Politics/50-years-death-wife-daughter-empathy-remains-joe/story?id=74814251 | access-date=మార్చి 17, 2021 | agency=[[ABC న్యూస్ (యునైటెడ్ స్టేట్స్) | ABC న్యూస్]] | archive-date=మార్చి 2, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210302080416/https://abcnews.go.com/Politics/50-years-death-wife-daughter-empathy-remains-joe/story?id=74814251 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

జర్నలిస్టు, టీవీ యాంకరు వోల్ఫు బ్లిట్జరు బైడెను‌ను వాగ్ధాటిగా పిలిచారు;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=జనవరి 12, 2006 | title=ట్రాన్స్క్రిప్ట్స్ | work=[[ది సిట్యువేషన్ రూమ్ విత్ వోల్ఫ్ బ్లిట్జర్ | ది సిట్యువేషన్ రూమ్]] | publisher=CNN | url=https://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0601/12/sitroom.01.html | url-status=live| access-date=సెప్టెంబరు 21, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080719103425/https://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0601/12/sitroom.01.html | archive-date=జులై 19, 2008}}&lt;/ref&gt; జర్నలిస్టు మార్కు బౌడెను తాను &quot;ఎక్కువగా మాట్లాడటానికి&quot; ప్రసిద్ధి చెందానని&quot;మీకు చెప్పడానికి అత్యవసరంగా ఏదో ఉన్న పాత స్నేహితుడిలా దగ్గరగా మొగ్గు చూపుతున్నానని&quot; చెప్పాడు.&lt;ref name=&quot;ది అట్లాంటిక్&quot; /&gt; ఆయన తరచుగా సిద్ధమైన వ్యాఖ్యలు&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Smith | first=Ben | date=December 2, 2008 | title=Biden, సిద్ధం చేసిన వ్యాఖ్యల శత్రువు | work=[[Politico]] | url=https://www.politico.com/blogs/ben-smith/2008/12/biden-enemy-of-the-prepared-remarks-014500 | url-status=live| access-date=December 2, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150911131530/https://www.politico.com/blogs/ben-smith/2008/12/biden-enemy-of-the-prepared-remarks-014500 | archive-date=September 11, 2015}}&lt;/ref&gt; కొన్నిసార్లు &quot;పుట్సు ఆయన నోటిలో ఆయన పాదం&quot;.&lt;ref name=&quot;nyt-no2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Tapper | first=Jake | author-link=Jake Tapper | date=January 31, 2007 | title=ఒక బైడెన్ సమస్య: నోటిలో కాలు | agency=[[ABC న్యూస్ (యునైటెడ్ స్టేట్స్) | ABC న్యూస్]] | url=https://abcnews.go.com/Politics/Story?id=2838420 | url-status=live| access-date=సెప్టెంబరు 21, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080827211803/https://abcnews.go.com/Politics/Story?id=2838420 | archive-date=ఆగస్టు 27, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last=హాల్పెరిన్ | first=మార్క్ | author-link=మార్క్ హాల్పెరిన్ | date=ఆగస్టు 23, 2008 | title=బైడెన్ పై హాల్పెరిన్: లాభాలు, నష్టాలు | work=[[సమయం (పత్రిక) | సమయం]] | url=https://content.time.com/time/world/article/0,8599,1835480,00.html | url-status=live| access-date=సెప్టెంబరు 21, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140722092813/https://content.time.com/time/world/article/0,8599,1835480,00.html | archive-date=July 22, 2014}}&lt;/ref&gt; బైడెను తప్పులకు గురయ్యే అవకాశం ఉన్న వ్యక్తిగా ఖ్యాతిని కలిగి ఉన్నాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.hindustantimes.com/world-news/joe-biden-news-joe-biden-gaffe-joe-biden-speech-mistakes-watch-joe-biden-in-latest-gaffe-has-two-words-to-say-made-in-america-101665383434183.html | access-date=ఆగస్టు 23, 2023 | work=[[హిందూస్తాన్ టైమ్స్]] | first=మల్లిక | last=భగత్ | title=చూడండి: జో బైడెన్ తాజా తప్పు- ఒక కఠినమైన ప్రారంభం, లెక్కింపు సమస్య | quote='నేను రెండు పదాలతో ప్రారంభిస్తాను: మేడ్ ఇన్ అమెరికా' | date=అక్టోబరు 10, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | first=Luke | last=O'Neil | date=ఏప్రిల్ 25, 2019 | title='నేను ఒక తప్పు యంత్రాన్ని': జో బైడెన్ చేసిన అతిపెద్ద తప్పుల చరిత్ర | url=https://www.theguardian.com/us-news/2019/apr/25/joe-biden-2020-public-gaffes-mistakes-history | access-date=జనవరి 26, 2021 | work=[[ది గార్డియన్]] | archive-date=ఫిబ్రవరి 2, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210202133135/https://www.theguardian.com/us-news/2019/apr/25/joe-biden-2020-public-gaffes-mistakes-history | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | last=Broder | first=John M. | date=సెప్టెంబరు 11, 2008 | title=బైడెన్ ప్రతి మాటను అనుసరించడం: బైడెన్ తన తప్పులకు గురయ్యే ఖ్యాతిని నిలబెట్టుకోవడం | work=The New York Times | url=https://www.nytimes.com/2008/09/12/us/politics/12biden.html | access-date=ఫిబ్రవరి 13, 2023 | issn=0362-4331 | quote=కానీ, అబ్బాయి, అతను చేస్తాడా కొన్ని ఆసక్తికరమైన విషయాలు చెప్పండి. ప్రచార బాటలో ఎటువంటి చికాకు కలిగించే పొరపాట్లు లేకుండా ఒక రోజు ఒక అరుదైన వరం. ఇటీవల అతను అంతగా ఆశీర్వదించబడలేదు.... మానవ మాటలతో కూడిన విధ్వంసక బృందం.}}&lt;/ref&gt; ''ది న్యూయార్కు టైమ్సు'' బైడెను &quot;బలహీనమైన ఫిల్టర్లు అతన్ని దాదాపు ఏదైనా అస్పష్టం చేయగలవని&quot; రాసింది.&lt;ref name=&quot;nyt-no2&quot; /&gt;
''ది న్యూయార్కు టైమ్సు'' ప్రకారం, బైడెను తరచుగా తన జీవితంలోని అంశాలను అలంకరిస్తాడు లేదా అతిశయోక్తి చేస్తాడు. ఈ లక్షణాన్ని 2014లో ''ది న్యూయార్కరు'' కూడా గుర్తించింది.&lt;ref name=&quot;ది న్యూయార్కర్&quot;&gt;{{Cite magazine | last=Osnos | first=Evan | date=July 20, 2014 | title=ది ఎవల్యూషన్ ఆఫ్ జో బైడెన్ | url=https://www.newyorker.com/magazine/2014/07/28/biden-agenda | access-date=December 6, 2022 | magazine=ది న్యూయార్కర్}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ది న్యూయార్క్ Times&quot;&gt;{{#invoke:Cite | news | last1=Shear | first1=Michael D. | last2=Qiu | first2=Linda | date=అక్టోబరు 10, 2022 | title=బిడెన్, కథకుడు ప్రధానుడు, తరచుగా విప్పే నూలును తిప్పుతాడు | url=https://www.nytimes.com/2022/10/10/us/politics/biden-exaggeration-falsehood.html | access-date=అక్టోబరు 11, 2022 | work=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt; ఉదాహరణకు ఆయన పౌర హక్కుల ఉద్యమంలో తాను వాస్తవానికి ఉన్నదానికంటే ఎక్కువ చురుకుగా ఉన్నానని చెప్పుకున్నాడు. మూడు కళాశాల డిగ్రీలు సంపాదించిన అద్భుతమైన విద్యార్థి అని తప్పుగా గుర్తుచేసుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;The New Yorker&quot; /&gt; ''టైమ్సు'' ఇలా రాసింది, &quot;మిస్టరు బిడెను జానపద కథ జానపద కథలలోకి మళ్ళవచ్చు, తేదీలు అంతగా జోడించబడవు. అతిశయోక్తి లేదా వివరాలు తప్పు, ప్రేక్షకులకు మరింత శక్తివంతం కావడానికి వాస్తవ అంచులను తగ్గించారు.&quot;&lt;ref name=&quot;ది న్యూయార్క్ టైమ్స్&quot; /&gt;
=== ఉద్యోగ ఆమోదం ===
మార్నింగు కన్సల్టు పోలింగు అభిప్రాయం ప్రకారం బైడెను తన అధ్యక్ష పదవిలో మొదటి ఎనిమిది నెలల్లో 50% కంటే ఎక్కువ ఆమోద రేటింగును కొనసాగించాడు. 2021 ఆగస్టులో అది క్షీణించడం ప్రారంభించి డిసెంబరు నాటికి నలభైల కనిష్ఠ స్థాయికి చేరుకుంది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last=Jones | first=Jeffrey M. | date=December 21, 2021 | title=జో బైడెన్ ఉద్యోగ ఆమోదం రేటింగ్ డిసెంబరు‌లో స్థిరంగా ఉంది | url=https://news.gallup.com/poll/358343/joe-biden-job-approval-rating-steady-december.aspx | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20220123222342/https://news.gallup.com/poll/358343/joe-biden-job-approval-rating-steady-december.aspx | archive-date=January 23, 2022 | access-date=February 2, 2022 | publisher=[[Gallup, Inc.]]}}&lt;/ref&gt; ఇది ఆఫ్ఘనిస్తాను ఉపసంహరణ, డెల్టా వేరియంటు నుండి ఆసుపత్రిలో చేరడం, అధిక ద్రవ్యోల్బణం గ్యాసు ధరలు, డెమోక్రటికు పార్టీ లోపల గందరగోళం, రాజకీయాలలో సాధారణ ప్రజాదరణ తగ్గడం వంటి కారణాల వల్ల జరిగిందని చెప్పబడింది.{{efn|బహుళ వనరులకు ఆపాదించబడింది:&lt;ref&gt;{{Cite web| last1=Frostenson | first1=Sarah | date=October 12, 2021 | title=బైడెన్ ఆమోదం రేటింగ్ ఇంత త్వరగా ఎందుకు తగ్గింది? | url=https://fivethirtyeight.com/features/why-has-bidens-approval-rating-gotten-so-low-so-quickly/ | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20211012100615/https://fivethirtyeight.com/features/why-has-bidens-approval-rating-gotten-so-low-so-quickly/ | archive-date=అక్టోబరు 12, 2021 | access-date=ఫిబ్రవరి 1, 2022 | work=[[FiveThirtyEight]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine | last1=Graham | first1=డేవిడ్ A. | date=నవంబరు 19, 2021 | title=జో బైడెన్ యొక్క ప్రజాదరణ క్షీణించడం గురించి ఆరు సిద్ధాంతాలు | url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2021/11/biden-approval-rating/620751/ | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20220112230703/https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2021/11/biden-approval-rating/620751/ | archive-date=జనవరి 12, 2022 | access-date=జూన్ 18, 2022 | magazine=[[ది అట్లాంటిక్]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| last1=రూపర్ | first1=ఆరోన్ | date=సెప్టెంబరు 20, 2021 | title=బైడెన్ ఆమోదం సంఖ్యలు ఎందుకు తగ్గాయి, ఒక నిపుణుడు వివరించారు | url=https://www.vox.com/2021/9/20/22678173/biden-polls-approval-rating-morning-consult | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20211028195231/https://www.vox.com/2021/9/20/22678173/biden-polls-approval-rating-morning-consult | archive-date=అక్టోబరు 28, 2021 | access-date=ఫిబ్రవరి 1, 2022 | work=[[Vox (వెబ్‌సైట్) | Vox]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| last1=Montanaro | first1=Domenico | date=సెప్టెంబరు 2, 2021 | title=ఆఫ్ఘనిస్తాన్ ఉపసంహరణ తర్వాత బిడెన్ ఆమోదం రేటింగ్ కొత్త కనిష్ట స్థాయికి చేరుకుంది | url=https://www.npr.org/2021/09/02/1033433959/biden-approval-rating-afghanistan-withdrawal | url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20211027035207/https://www.npr.org/2021/09/02/1033433959/biden-approval-rating-afghanistan-withdrawal | archive-date=అక్టోబరు 27, 2021 | access-date=ఫిబ్రవరి 1, 2022 | publisher=[[NPR]]}}&lt;/ref&gt;}} 2023లో బైడెను ఆమోదం రేటింగు ఏ ఆధునిక{{efn|మూలం &quot;ఆధునిక&quot; అధ్యక్షులను బైడెన్‌కు ముందు ఉన్న 7{{nbsp}}అధ్యక్షులు లేదా అప్పటి నుండి అధ్యక్షులుగా నిర్వచిస్తుంది 1979, ఇందులో జిమ్మీ కార్టర్, రోనాల్డ్ రీగన్, జార్జ్ హెచ్. డబ్ల్యు. బుష్, బిల్ క్లింటన్, జార్జ్ డబ్ల్యు. బుష్, బరాక్ ఒబామా, డోనాల్డ్ ట్రంప్ ఉన్నారు.|name=}} మూడు సంవత్సరాలు పదవిలో ఉన్న తర్వాత అమెరికా అధ్యక్షుడు.&lt;ref name=&quot;gallup2023end&quot;&gt;{{#invoke:Cite | web | url=https://news.gallup.com/poll/547763/biden-ends-2023-job-approval.aspx | title=బిడెన్ 2023లో 39% ఉద్యోగ ఆమోదంతో ముగుస్తుంది | first=మేగాన్ | last=బ్రెనాన్ | date=డిసెంబరు 22, 2023 | publisher=Gallup, Inc.}}&lt;/ref&gt;

గాలపు ఇంకు. బిడెను పదవిలో ఉన్న మొదటి కొన్ని నెలల్లో ఆయన ఆమోదం రేటింగు‌లు స్థిరంగా 50% కంటే ఎక్కువగా ఉన్నాయని కనుగొంది.&lt;ref name=&quot;గాలప్ అప్రూవల్&quot;&gt;{{Cite web| first=Jeffrey M. | last=Jones | date=February 4, 2021 | url=https://news.gallup.com/poll/329348/biden-begins-term-job-approval.aspx | title=బిడెన్ 57% ఉద్యోగ ఆమోదంతో పదవీకాలం ప్రారంభమైంది | publisher=
[[గాలప్, ఇంక్.]] | access-date=November 9, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| last=Saad | first=Lydia | date=April 23, 2021 | title=బిడెన్ ఉద్యోగ ఆమోదం 100 రోజుల్లో గౌరవనీయమైన 57% | url=https://news.gallup.com/poll/348974/biden-job-approval-respectable-100-days.aspx | access-date=అక్టోబరు 1, 2021 | publisher=[[Gallup, Inc.]]}}&lt;/ref&gt; కానీ ఆగస్టు నాటికి ఆయన రేటింగు‌లు తగ్గడం ప్రారంభించాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news| first=Chris | last=Cillizza | author-link=Chris Cillizza | date=August 18, 2021 | url=https://www.cnn.com/2021/08/18/politics/joe-biden-polls-president-afghanistan/index.html | title=జో బైడెన్ రాజకీయ హనీమూన్ అధికారికంగా ముగిసింది | agency=[[CNN]] | access-date=నవంబరు 9, 2024}}&lt;/ref&gt; 2021 ఫిబ్రవరిలో డెమొక్రాట్ల నుండి ఆయనకు 98% ఆమోదం రేటింగు ఉంది. కానీ డిసెంబరు నాటికి ఆయన అధ్యక్ష పదవిని కేవలం 78% మంది మాత్రమే ఆమోదించారు.&lt;ref name=&quot;BidenGallup&quot;&gt;{{Cite web| title=Presidential Job Approval Center | url=https://news.gallup.com/interactives/185273/presidential-job-approval-center.aspx | access-date=July 31, 2022 | publisher=[[Gallup, Inc.]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gallup Approval&quot; /&gt; 2023 అక్టోబరు నాటికి డెమొక్రాట్లలో ఆయన రేటింగు రికార్డు స్థాయిలో 75% కనిష్ఠ స్థాయికి చేరుకుంది.&lt;ref name=&quot;gallup2023end&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| first=Megan | last=Brenan | date=October 26, 2023 | url=https://news.gallup.com/poll/513305/democrats-ratings-biden-slip-overall-approval.aspx | title=బిడెన్ స్లిప్స్ యొక్క డెమొక్రాట్ల రేటింగ్; మొత్తం ఆమోదం 37% | publisher=[[Gallup, Inc.]] | access-date=November 9, 2024}}&lt;/ref&gt; పదవిలో ఉన్న మొదటి కొన్ని నెలలను మినహాయించి రిపబ్లికన్లలో ఆయన ఆమోదం రేటింగు స్థిరంగా సింగిలు డిజిట్లలోనే ఉంది.&lt;ref name=&quot;BidenGallup&quot; /&gt; అదనంగా బిడెను పదవిలో ఉన్న ప్రతి సంవత్సరం అతని ప్రజా మద్దతు క్షీణించిందని గాలపు గుర్తించాడు: ఆయన తన మొదటి సంవత్సరంలో సగటున 49% ఆమోదం పొందాడు,&lt;ref&gt;{{Cite web| first=Jeffrey M. | last=Jones | date=January 18, 2022 | url=https://news.gallup.com/poll/389033/biden-year-one-approval-ratings-subpar-extremely-polarized.aspx | title=Biden ఇయర్ వన్ ఆమోదం రేటింగ్‌లు సబ్‌పార్, ఎక్స్‌ట్రీమ్లీ పోలరైజ్డ్ | publisher=[[Gallup, Inc.]] | access-date=November 9, 2024}}&lt;/ref&gt; తన రెండవ సంవత్సరంలో 41%,&lt;ref&gt;{{Cite web| last=Jones | first=Jeffrey M. | date=January 25, 2023 | title=Biden తన రెండవ సంవత్సరంలో సగటున 41% ఉద్యోగ ఆమోదం | url=https://news.gallup.com/poll/468806/biden-averaged-job-approval-second-year.aspx | access-date=January 9, 2024 | publisher=[[Gallup, Inc.]]}}&lt;/ref&gt; తన మూడవ సంవత్సరంలో 40%&lt;ref&gt;{{Cite web| last=Jones | first=Jeffrey M. | date=January 25, 2024 | title=Biden యొక్క మూడవ సంవత్సరం ఉద్యోగ ఆమోదం సగటు 39.8% రెండవ చెత్త | url=https://news.gallup.com/poll/609188/biden-third-year-job-approval-average-second-worst.aspx | access-date=జనవరి 28, 2024 | publisher=[[Gallup, Inc.]]}}&lt;/ref&gt; ఆయన నాల్గవ స్థానంలో 39%.&lt;ref name=&quot;gallup20250117&quot; /&gt; 2024 జూలైలో ఆయన 2024 అధ్యక్ష ఎన్నికల నుండి వైదొలగడానికి ముందు గాలపు ఆయన ఆమోదం రేటింగు ఆల్-టైం కనిష్ఠ స్థాయి 36%కి పడిపోయిందని కనుగొన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web| first=Megan | last=Brenan | date=July 23, 2024 | title=బిడెన్ ఆమోదం రేటింగ్ నిష్క్రమించే ముందు కొత్త కనిష్ట స్థాయికి చేరుకుంది Race | url=https://news.gallup.com/poll/647633/biden-approval-rating-hit-new-low-exit-race.aspx | access-date=July 31, 2024 | publisher=[[Gallup, Inc.]]}}&lt;/ref&gt; బిడెను తన అధ్యక్ష పదవిలో ఉన్నంత కాలం సగటున 42.2% ఆమోదం రేటింగు కలిగి ఉన్నారని గాలపు కనుగొన్నారు. ఇది ట్రంపు మొదటి పదవీకాలం మినహా మిగతా అన్ని అధ్యక్షుల కంటే 41.1% తక్కువగా ఉంది. 2025 జనవరిలో బైడెను తుది ఆమోద రేటింగు 40% ఇది తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ అనేక ఇతర అధ్యక్షుల తుది ఆమోద రేటింగు‌ల కంటే ఇప్పటికీ ఎక్కువగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;gallup20250117&quot; /&gt; బైడెను అధ్యక్ష పదవిపై గ్యాలపు సగటు పోల్సు‌లో ట్రంపు కంటే ముందు ఆయన రెండవ అతి తక్కువ ప్రజాదరణ పొందిన అధ్యక్షుడు అని తేలింది.&lt;ref name=&quot;gallup20250117&quot;&gt;{{Cite web| last=Jones | first=Jeffrey M. | date=January 17, 2025 | title=బిడెన్ ఉద్యోగ ఆమోదం WWII తర్వాత అధ్యక్షులలో రెండవ అత్యల్ప | url=https://news.gallup.com/poll/655298/biden-job-approval-second-lowest-among-post-wwii-presidents.aspx | access-date=March 14, 2025 | publisher=[[Gallup, Inc.]]}}&lt;/ref&gt;

సిఎన్‌ఎన్, సిబిఎస్ న్యూసు బైడెను తుది ఆమోద రేటింగు వరుసగా 37%, 36%గా గుర్తించాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news| last1=De Pinto | first1=Jennifer | last2=Salvanto | first2=Anthony | last3=Backus | first3=Fred | last4=Khanna | first4=Kabir | date=January 19, 2025 | title=చాలా మంది అమెరికన్లు బిడెన్ అధ్యక్ష పదవిని ప్రతికూలంగా చూస్తున్నారు — CBS న్యూస్ పోల్ | url=https://www.cbsnews.com/news/biden-presidency-opinion-poll-2025-01-19/ | access-date=March 14, 2025 | publisher=[[CBS News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Agiesta | first=January 15, 2025 | title=CNN పోల్: బైడెన్ తన ఆమోదంతో పదవిని వదిలివేస్తున్నాడు అతని పదవీకాలంలో అత్యల్ప రేటింగ్‌కు సరిపోయే రేటింగ్ | url=https://www.cnn.com/2025/01/15/politics/cnn-poll-biden-presidency/index.html | access-date=మార్చి 14, 2025 | publisher=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt; పోలింగు అగ్రిగేటరు “ ఫైవు థర్టీ ఎయిటు “ బైడెను తుది సగటు ఆమోదం రేటింగు 37% కలిగి ఉందని కనుగొంది.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=https://projects.fivethirtyeight.com/biden-approval-rating/ | archive-url=https://archive.today/20210128161428/https://projects.fivethirtyeight.com/biden-approval-rating/ | url-status=dead| archive-date=జనవరి 28, 2021 | title=జో ఎంత ప్రజాదరణ పొందాడు బిడెన్? | work=ఫైవ్‌థర్టీఎయిట్ | access-date=ఫిబ్రవరి 3, 2025}}&lt;/ref&gt;

=== మీడియా చిత్రణలు ===
1991లో కెవిను నీలానుతో ప్రారంభించి ''సాటర్డే నైటు లైవు''లో తొమ్మిది మంది బిడెను‌ను చిత్రీకరించారు. జాసను సుడెయికిసు 2008 ఎన్నికల సీజను‌లో బిడెను‌ను పోషించారు. అనేకసార్లు ఆ పాత్రను తిరిగి పోషించారు. 2020 ఎన్నికల సీజను‌లో బిడెను‌ను జాన్ ములానీ, అలెక్సు మోఫాటు, మైకీ డే, వుడీ హారెల్సను జిం కారీ పోషించారు. 2024లో డానా కార్వే ఆ పాత్రను పోషించారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | url= https://www.nbc.com/nbc-insider/joe-biden-snl-actors | title= SNLలో జో బైడెన్ పాత్ర పోషించిన ప్రతి ఒక్కరూ | publisher= [[NBC]] | date= సెప్టెంబరు 27, 2024 | access-date= అక్టోబరు 12, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine | url= https://www.vanityfair.com/hollywood/story/saturday-night-live-nate-bargatze-dana-carvey | title= డానా కార్వే యొక్క జో బైడెను 'సాటర్డే నైటు లైవు' నిజమైన స్టార్ | magazine= వానిటీ ఫెయిర్ | access-date= అక్టోబరు 12, 2024}}&lt;/ref&gt; 2016లో గ్రెగు కిన్నియరు బైడెను పాత్రను పోషించారు హెచ్‌బిఒ టెలివిజను చిత్రం ''కఫర్మేషను ''లో, క్లారెన్సు థామసు సుప్రీం కోర్టు నామినేషను విచారణలు గురించి.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | last=Miller | first=Liz Shannon | date=June 10, 2016 | title=గ్రెగ్ కిన్నియర్ ఇంప్రెషన్స్ చేయడు, కానీ అతను 'Confirmation'లో జో బైడెన్‌ను ఛానెల్ చేశాడు (దీనిని పరిగణించండి) | url=https://www.indiewire.com/news/general-news/greg-kinnear-joe-biden-confirmation-emmys-1201682835/ | access-date=నవంబరు 10, 2024 | work=IndieWire}}&lt;/ref&gt;

బిడెను ఉపాధ్యక్షుడిగా ఉన్న సమయంలో ''పార్కులు, వినోదం '' ఎపిసోడు‌లలో కనిపిస్తాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=https://www.sfgate.com/tv/article/Parks-and-Rec-nbc-joe-biden-leslie-knope-15516894.php | title='పార్క్స్ అండ్ రెక్' సృష్టికర్త ప్రకారం, అధ్యక్షుడు బైడెన్ ఒక గొప్ప నటుడు | first=Dan | last=Gentile | publisher=[[SFGate]] | work=sfgate.com | access-date=అక్టోబరు 16, 2025 | date=జనవరి 20, 2021}}&lt;/ref&gt; ఆయన ''లా &amp; ఆర్డరు: ఎస్‌వియు'' 2016 ఎపిసోడు‌లో స్వయంగా కనిపిస్తాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=https://www.usatoday.com/story/life/entertainthis/2016/09/29/joe-biden-law--order-svu-cameo/91261270/ | title='లా &amp; ఆర్డర్: SVU'లో జో బైడెన్ అతిధి పాత్ర కోసం ఇంటర్నెట్ ఇక్కడ ఉంది | first=Erin | last=Jensen | publisher=[[USA Today]] | work=usatoday.com | access-date=అక్టోబరు 16, 2025 | date=సెప్టెంబరు 29, 2016}}&lt;/ref&gt;

''ది ఆనియను'' కల్పిత జో బైడెను గురించి వరుస కథనాలను కలిగి ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web| title=జో బైడెన్ | work=[[ది ఆనియన్]] | url=https://theonion.com/tag/joe-biden/page/22/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Rollins | first=Samantha | title=జో బైడెన్ యొక్క 6 ఉత్తమ ఉల్లిపాయ పేరడీలు | work=[[ది వీక్]] | date=జనవరి 8, 2015 | url=https://theweek.com/articles/468552/6-best-onion-parodies-joe-biden}}&lt;/ref&gt;

== అంచనాలు ==
2024 డిసెంబరు గాలపు పోలు ప్రకారం 54% మంది అమెరికన్లు బిడెను అధ్యక్ష పదవి సగటు కంటే తక్కువ లేదా పేలవంగా ఉందని, 26% సగటు, 19% సగటు కంటే ఎక్కువగా లేదా అత్యుత్తమంగా ఉందని భావించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=https://news.gallup.com/poll/654878/americans-think-history-rate-biden-presidency-negatively.aspx | title=Americans థింక్ హిస్టరీ బిడెన్ అధ్యక్ష పదవిని ప్రతికూలంగా రేట్ చేస్తుందని భావిస్తున్నాను | date=జనవరి 7, 2025 | publisher=Gallup, Inc. | first1=Jeffrey M. | last1=Jones | access-date=January 10, 2025}}&lt;/ref&gt; ఆర్థిక, జాతీయ, అంతర్జాతీయ సమస్యల మీద బిడెను అధ్యక్ష పదవికి అమెరికన్లు ఎక్కువగా ప్రతికూల అంచనాలను అందించారని గాలపు కనుగొన్నారు. గాలపు ట్రాకు చేసిన 18 సమస్యాత్మక రంగాలలో, మెజారిటీ అమెరికన్లు ఆరింటిలో అమెరికా తన స్థానాన్ని కోల్పోయిందని చెప్పారు. వాటిలో సాధారణంగా ఆర్థిక వ్యవస్థ, వలసలు, ప్రపంచంలో దేశం స్థానం ఉన్నాయి. జాతీయ మౌలిక సదుపాయాలు, శక్తి, విద్య, ఇతర దేశాలతో వాణిజ్య సంబంధాలు వంటి ఆరు ఇతర రంగాలలో అమెరికా క్షీణించిందని బహుళత్వం కనుగొంది. బిడెను పాలనలో అమెరికా ఒకే ఒక సూచికలో పురోగతి సాధించిందని బహుళజాతి భావించింది: గే, లెస్బియను లింగమార్పిడి వ్యక్తుల.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=https://news.gallup.com/poll/655112/americans-little-progress-key-areas-biden.aspx | title=Americans బైడెన్ పాలనలో కీలక రంగాలలో స్వల్ప పురోగతిని చూడండి | date=January 14, 2025 | publisher=Gallup, Inc. | first1=Megan | last1=Brenan | access-date=January 15, 2025 | quote=ఆర్థిక, జాతీయ, అంతర్జాతీయ రంగాలలో ఎక్కువ భాగం అమెరికా ఆధిక్యంలోకి పోవడం కంటే ఓడిపోయిందని ఎక్కువగా భావిస్తున్నారు}}&lt;/ref&gt;

జర్నలిస్టు ది కుక్ పొలిటికలు రిపోర్టు'' ఎడిటరు, ముఖ్యంగా ద్రవ్యోల్బణం మీద నిరాశ కారణంగా ప్రజలు బైడెను అధ్యక్ష పదవిని వైఫల్యంగా భావించారని వాదించారు. వాల్టరు మాట్లాడుతూ, ఓటర్లు ద్రవ్యోల్బణాన్ని ఆర్థిక వ్యవస్థలో అతి ముఖ్యమైన అంశంగా స్టాక్ మార్కెట్టు, తక్కువ నిరుద్యోగం లేదా గృహ ఆదాయం కంటే ముఖ్యమైన అంశంగా పరిగణించారని అన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web| last1=Walter | first1=Amy | date=December 11, 2024 | title=2028లో గెలవడానికి డెమొక్రాట్ల పరిష్కారం 2024 ఫలితాలను అతిగా విశ్లేషించడం వల్ల రాదు | url=https://www.cookpolitical.com/analysis/national/national-politics/democrats-solution-winning-2028-wont-come-over-analyzing-2024?check_logged_in=1 | access-date=December 11, 2024 | work=The Cook Political Report}}&lt;/ref&gt; బిడెను విధానాలు ఎంతవరకు కారణమయ్యాయో ఆర్థికవేత్తలు చర్చించుకుంటున్నారు. ద్రవ్యోల్బణం,&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | url=https://www.foreignaffairs.com/united-states/post-neoliberal-delusion | title=ది పోస్ట్-నియోలిబరల్ డెల్యూషన్ అండ్ ది ట్రాజెడీ ఆఫ్ బిడెనోమిక్స్ | first1=జాసన్ | last1=ఫర్మాన్ | date=ఫిబ్రవరి 10, 2025 | access-date=ఫిబ్రవరి 10, 2025 | quote=జాసన్ ఫర్మాన్ హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో ఎట్నా ప్రొఫెసర్ ఆఫ్ ది ప్రాక్టీస్ ఆఫ్ ఎకనామిక్ పాలసీ. ఆయన 2013 నుండి 2017 వరకు వైట్ హౌస్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఎకనామిక్ అడ్వైజర్స్ కు అధ్యక్షుడిగా ఉన్నారు. | work=Foreign Affairs | volume=104 | issue=2}}&lt;/ref&gt; కానీ గాలపు అభిప్రాయం ప్రకారం 2024లో ఆర్థిక వ్యవస్థ మీద ప్రజల అవగాహన 2008 - 1992లలో మాత్రమే అధ్వాన్నంగా ఉంది. ఇది ట్రంపు 2024 అధ్యక్ష ఎన్నికల్లో గెలవడానికి సహాయపడింది.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | url=https://news.gallup.com/opinion/gallup/653303/political-fundamentals-foreshadowed-trump-victory.aspx | title=రాజకీయ ప్రాథమిక అంశాలు ట్రంప్ విజయాన్ని ముందే ఊహించాయి | date=November 8, 2024 | access-date=November 15, 2024 | publisher=Gallup, Inc. | first1=Megan | last1=Brenan | first2=Jeffrey M. | last2=జోన్స్ | first3=లిడియా | last3=సాద్}}&lt;/ref&gt;''

సియానా కాలేజు రీసెర్చి ఇన్స్టిట్యూటు 2022 సర్వే బైడెను‌ను 45 మంది అధ్యక్షులలో 19వ స్థానంలో ఉంచింది.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=https://scri.siena.edu/2022/06/22/american-presidents-greatest-and-worst/ | title=American Presidents: Greatest and Worst | publisher=[[సియానా కాలేజ్ రీసెర్చ్ ఇన్స్టిట్యూట్]] | date=June 22, 2022 | access-date=January 20, 2025}}&lt;/ref&gt; 2024 ''ప్రెసిడెన్షియలు గ్రేట్‌నెసు ప్రాజెక్టు ఎక్స్‌పర్టు'' సర్వే బైడెను‌ను 14వ-ఉత్తమ అధ్యక్షుడిగా ర్యాంకు చేసింది.&lt;ref name=&quot;bc&quot;&gt;{{Cite web| last=Chappell | first=Bill | date=February 19, 2024 | title=In historian's Presidents డే సర్వే, బైడెన్ వర్సెస్ ట్రంప్ అనేది దగ్గరి సంబంధం లేనిది | url=https://www.npr.org/2024/02/19/1232447088/historians-presidents-survey-trump-last-biden-14th | access-date=August 23, 2025 | publisher=NPR}}&lt;/ref&gt; 2024 ఫిబ్రవరి అమెరికను పొలిటికలు సైన్సు అసోసియేషను చరిత్రకారులు, పండితుల పోల్ బైడెను‌ను 14వ-గొప్ప అధ్యక్షుడిగా ర్యాంకు ఇచ్చింది. ఇది ప్రజల అంచనాలకు భిన్నంగా ఉంది. సైనిక విజయాలు లేదా సంస్థాగత విస్తరణ లేకుండా అధ్యక్ష పదవికి బైడెను ర్యాంకింగు అసాధారణంగా ఎక్కువగా ఉందని పోల్‌స్టర్లు గుర్తించారు. పోల్ చేసిన నిపుణులు సాధారణంగా బైడెను సంతకం సాధించిన విజయాన్ని 2020 ఎన్నికల్లో ట్రంపు ‌మీద ఆయన విజయంగా భావించారు. ఇది అమెరికా ప్రభుత్వంలో రాజకీయ, సంస్థాగత నిబంధనలను రక్షించడానికి, పునరుద్ధరించడానికి సహాయపడిందని భావించారు.&lt;ref name=&quot;bc&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Baker | first=Peter | date=February 18, 2024 | title=పోల్ బైడెన్‌ను ట్రంప్‌తో పాటు 14వ-ఉత్తమ అధ్యక్షుడిగా ర్యాంక్ చేసింది | url=https://www.nytimes.com/2024/02/18/us/politics/biden-trump-presidential-rankings.html | access-date=August 23, 2025 | work=The New York Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last1=Vaughn | first1=Justin | last2=Rottinghaus | first2=Brandon | date=February 18, 2024 | title=Opinion: ట్రంప్, బైడెన్ గురించి ఓటర్లు ఎలా భావిస్తున్నారో మాకు తెలుసు. కానీ నిపుణులు వారి అధ్యక్ష పదవులను ఎలా ర్యాంక్ చేస్తారు? | url=https://www.latimes.com/opinion/story/2024-02-18/trump-biden-presidents-day-ranking-poll-election-2024 | work=Los Angeles Times}}&lt;/ref&gt;
2025లో బిడెను పదవీవిరమణ చేసినప్పుడు జో బిడెను గురించి వయస్సు ఆరోగ్య సమస్యలు, ద్రవ్యోల్బణంపై ప్రజల నిరాశ, 2024 అధ్యక్ష ఎన్నికలలో ట్రంపు చేతిలో హారిసు ఓటమి కారణంగా జర్నలిస్టులు అనేక మంది డెమొక్రాట్లు ఆయన అధ్యక్ష పదవిని వైఫల్యంగా భావించారు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | web | url=https://www.vox.com/politics/394712/joe-biden-president-legacy-inflation-manchin | title=ఎంచుకోలేని అధ్యక్షుడు | date=జనవరి 14, 2025 | access-date=జనవరి 16, 2025 | work=Vox | first1=Dylan | last1=Matthews}}&lt;/ref&gt; ''ది గార్డియను'' బిడెను అధ్యక్ష పదవి ముగింపును &quot;విషాదం&quot;గా అభివర్ణించారు. ముఖ్యంగా బిడెను గతంలో ఓడిపోయిన తర్వాత ట్రంపు స్థానంలో వచ్చాడు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | url=https://www.theguardian.com/us-news/ng-interactive/2025/jan/18/biden-presidency-legacy-trump-election | title=ఒక అమెరికన్ విషాదం: ట్రంప్ వైట్ హౌస్ పునరాగమనానికి బైడెన్ ఎలా మార్గం సుగమం చేశాడు | first1=డేవిడ్ | last1=స్మిత్ | work=[[ది గార్డియన్]] | access-date=జనవరి 18, 2025 | date=జనవరి 18, 2025 | quote=ఆరాధకులకు, బైడెన్ US చరిత్రలో అత్యంత పర్యవసానంగా ఒక-పర్యాయ అధ్యక్షులలో ఒకరిగా మిగిలిపోతాడు - వ్యతిరేకులకు, అతను ఒక ప్రాణాంతక లోపంతో తొలగించబడ్డాడు.}}&lt;/ref&gt; జర్నలిస్టు రోనాల్డు బ్రౌన్‌స్టెయిను బైడెను‌ను [[జిమ్మీ కార్టర్]]తో పోల్చారు: బైడెను అధ్యక్ష పదవిని 2021–2023 ద్రవ్యోల్బణం పెరుగుదల కప్పివేసింది. 1970ల శక్తి వలె. సంక్షోభం, స్టాగ్ఫ్లేషను కార్టరు అధ్యక్ష పదవిను కప్పివేసాయి. ఇద్దరూ డెమొక్రాట్లు ఒకే పదవీకాలం అధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు.&lt;ref&gt;{{Cite magazine | last1=Brownstein | first1=Ronald | title='Late Regime' Presidencies ఎందుకు విఫలమయ్యాయి | url=https://www.theatlantic.com/politics/archive/2025/01/coalition-collapse-biden-carter/681254/ | access-date=January 9, 2025 | magazine=The Atlantic | quote=బైడెన్‌ను నాశనం చేసిన సంకీర్ణ పతనం మరొక డెమొక్రాటిక్ నాయకుడు జిమ్మీ కార్టర్ నిర్దేశించిన భయంకరమైన దృష్టాంతాన్ని అనుసరిస్తుంది.}}&lt;/ref&gt; 2024 అధ్యక్ష ఎన్నికల నుండి బిడెను ఉపసంహరణ 1968 అధ్యక్ష ఎన్నికల నుండి లిండను బి. జాన్సను ఉపసంహరణతో పోల్చబడింది ఎన్నికలు.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | title=యుద్ధ వ్యతిరేక నిరసనలు, చికాగో DNC: 1968 అంతా మళ్ళీ ముగిసిందా? కొంతమంది చరిత్రకారులు వద్దు అంటున్నారు | url=https://www.npr.org/2024/05/14/1250917132/1968-anti-war-protests-dnc-chicago | last1=Treisman | first1=Rachel | work=NPR | date=May 14, 2024 | access-date=May 19, 2025 | agency=NPR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite | news | date=August 22, 2021 | title=కోవిడ్ ఉప్పెన, NBC న్యూస్ పోల్‌లో ఆఫ్ఘనిస్తాన్ ఉపసంహరణ మధ్య బిడెన్ ఉద్యోగ రేటింగ్‌లు తగ్గాయి | url=https://www.nbcnews.com/politics/meet-the-press/biden-s-job-ratings-decline-amid-covid-surge-afghanistan-withdrawal-n1277368 | access-date=May 19, 2025 | agency=NBC News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine | last1=Brownstein | first1=Ronald | date=December 2, 2024 | title=వారు ఎందుకు ఓడిపోయారు | url=https://www.theatlantic.com/politics/archive/2024/12/harris-team-election/680844/ | access-date=December 4, 2024 | magazine=The Atlantic | quote=డెమొక్రాట్లు ట్రంప్‌తో బైడెన్ వదిలిపెట్టిన అంతరాన్ని తగ్గించారని హారిస్-ప్రచార నాయకత్వం నమ్ముతుంది—కానీ తగినంతగా కాదు.}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;

[[వర్గం:అమెరికా వ్యాపారవేత్తలు]]
[[వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అధ్యక్షులు]]
[[వర్గం:అమెరికా రాజకీయ నాయకులు]]</text>
      <sha1>7kiiir7g8x9190ttlu0jvqzg8fp0soa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>శిల్పారామం (హైదరాబాదు)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>306855</id>
    <revision>
      <id>4957534</id>
      <parentid>3895301</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:58:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ఛాయాచిత్రాల ప్రదర్శన */</comment>
      <origin>4957534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6943" sha1="kkqs2f9yt7dw9dl3ocqixiegp1nhtj8" xml:space="preserve">{{మూలాలు సమీక్షించండి}}
{{Infobox building|name=శిల్పారామం|image=File:Entrance of Shilparamam, Jubileehills.jpg|building_type=కళల నైపుణ్య గ్రామం|architectural_style=జాతి|structural_system=|location=మాదాపూర్, [[హైదరాబాద్]], [[తెలంగాణ]]|completion_date=1998|opened=21 జూన్ 1998|website=}}
'''శిల్పారామం''' ఆర్ట్స్, చేతిపనులతో రూపొందించిన ఇది గ్రామం [[మాదాపూర్‌|మాదాపూర్]], [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]], [[తెలంగాణ]]లో ఉంది. సాంప్రదాయ చేతిపనుల పరిరక్షణకు వాతావరణాన్ని సృష్టించే ఆలోచనతో ఈ గ్రామం ఉద్భవించింది. ఏడాది పొడవునా జాతి ఉత్సవాలు నిర్వహిస్తారు. భారతదేశంలోని హైటెక్ హబ్ నగరంలో 65 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో ఉన్న శిల్పారామం సంప్రదాయం, సాంస్కృతిక వారసత్వం యొక్క సుందరమైన వాతావరణాన్ని ఇస్తుంది. భారతీయ కళలు, చేతిపనుల ప్రోత్సాహం సంరక్షణ కోసం చేతివృత్తులవారిని ప్రోత్సహించడానికి, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 1992 సంవత్సరంలో ఈ వేదికను ఏర్పాటు చేసింది. తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఆధ్వర్యంలో [[ఉప్పల్ ఖల్సా|ఉప్పల్]] ప్రాంతంలో [[ఉప్పల్ శిల్పారామం|మినీ శిల్పారామం]] ఏర్పాటు చేయబడింది.   

== ఆకర్షణలు ==
[[దస్త్రం:Wood_craft_models_on_display_at_Shilparamam_in_Hyderabad.jpg|thumb| వుడ్ క్రాఫ్ట్ మోడల్స్ [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] లోని శిల్పారామం వద్ద ప్రదర్శనలో ఉన్నాయి |alt=|220x220px]]

=== గ్రామీణ మ్యూజియం ===

చెట్లతో చుట్టుముట్టబడిన గ్రామీణ మ్యూజియం ఒక చిన్న భారతీయ గ్రామ సూక్ష్మ వర్ణన లాగా  కాల్చిన బంకమట్టి, తాటి నుండి నిశ్చయంగా సృష్టించబడిన 15 కి పైగా జీవిత-పరిమాణ గుడిసెలు గ్రామీణ, గిరిజన జీవనశైలిని మానవ జీవితంలోని వివిధ కళాకారులను వర్ణిస్తాయి. ఇది పట్టణవాసులకు, ఇంతకు ముందు ఒక గ్రామాన్ని సందర్శించని వారికి చక్కటి సందర్శన ప్రాంతం. మ్యూజియంలో  గృహాల శిల్పాలు, జీవిత పరిమాణ నమూనాలను వర్ణించే రోజువారీ కార్యకలాపాల గ్రామీణ కళాకారులు రూపొందించబడ్డారు. 

=== '''రాక్ మ్యూజియం''' ===

శాంతినికేతన్ యొక్క సుబ్రోటో బసు తన సొంత రాక్ సేకరణలను గ్రామంలో కనిపించే రాతి నిర్మాణాలతో కలపడం ద్వారా ఇక్కడ ఒక రాక్ గార్డెన్‌ను రూపొందించారు. సహజ నిర్మాణాలు రాక్ మ్యూజియంలోని సుందరమైన రూపంలో నిలబడవు. ఈ రాక్ మ్యూజియం శిల్పారామానికి అద్భుతమైన పర్యావరణ భాగాన్ని అందించింది 
== ఛాయాచిత్రాల ప్రదర్శన ==
[[దస్త్రం:Buddhashilpa.jpg|thumb| రాతితో చెక్కబడిన బుద్ధ విగ్రహం. |alt=|304x304px]]
&lt;gallery&gt;
దస్త్రం:Handicrafts_Shilaparam_Bike.JPG|  శిల్పారామం వద్ద ప్రదర్శించబడే బైకుల సూక్ష్మ నమూనా 
దస్త్రం:Handicrafts_seller.JPG|  శిల్పరం వద్ద హస్తకళల అమ్మకందారుడు 
దస్త్రం:Handicrafts_idols.JPG|  శిల్పరామం వద్ద ప్రదర్శించబడిన దేవతల హస్తకళ నమూనాలు 
దస్త్రం:Clay puppets from andhrapradesh - india.jpeg|  రంగు క్లే మోడల్స్ శిలాపరామంలో అమ్మకానికి ఉన్నాయి 
దస్త్రం:Buddha in shilparamam.jpeg|  శిల్పారామం వద్ద ప్రదర్శనలో బుద్ధుడి క్లే మోడల్ 
దస్త్రం:Shilparamam weavers.jpg|&lt;nowiki&gt; &lt;/nowiki&gt;శిల్పారామం నేత కార్మికులు క్లే మోడల్స్ 
దస్త్రం:Handbags at shilparamam hydderabad.JPG|&lt;nowiki&gt; &lt;/nowiki&gt;శిల్పారామం వద్ద హ్యాండ్‌బ్యాగులు 
దస్త్రం:Rock park at Shilparamam.jpg|&lt;nowiki&gt; &lt;/nowiki&gt;శిల్పరం వద్ద రాక్ పార్క్ 
దస్త్రం:Silparamam.jpg|&lt;nowiki&gt; &lt;/nowiki&gt;శిల్పరం వద్ద రాక్ పార్క్ 
&lt;/gallery&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాలు}}

== బయటి లింకులు ==

* [https://web.archive.org/web/20200225062122/https://www.shilparamam.in/ అధికారిక సైట్] 
* [https://web.archive.org/web/20200225062134/https://www.minishilparamam.com/ మినీ శిల్పారామం ఉప్పల్ అధికారిక సైట్] 
[[వర్గం:హైదరాబాదు పర్యాటక ప్రదేశాలు]]
[[వర్గం:తెలంగాణలోని శిల్పారామాలు]]</text>
      <sha1>kkqs2f9yt7dw9dl3ocqixiegp1nhtj8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957535</id>
      <parentid>4957534</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:59:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ఛాయాచిత్రాల ప్రదర్శన */</comment>
      <origin>4957535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6966" sha1="taj6e0utgj1tvrox62nu23qpq9znapx" xml:space="preserve">{{మూలాలు సమీక్షించండి}}
{{Infobox building|name=శిల్పారామం|image=File:Entrance of Shilparamam, Jubileehills.jpg|building_type=కళల నైపుణ్య గ్రామం|architectural_style=జాతి|structural_system=|location=మాదాపూర్, [[హైదరాబాద్]], [[తెలంగాణ]]|completion_date=1998|opened=21 జూన్ 1998|website=}}
'''శిల్పారామం''' ఆర్ట్స్, చేతిపనులతో రూపొందించిన ఇది గ్రామం [[మాదాపూర్‌|మాదాపూర్]], [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]], [[తెలంగాణ]]లో ఉంది. సాంప్రదాయ చేతిపనుల పరిరక్షణకు వాతావరణాన్ని సృష్టించే ఆలోచనతో ఈ గ్రామం ఉద్భవించింది. ఏడాది పొడవునా జాతి ఉత్సవాలు నిర్వహిస్తారు. భారతదేశంలోని హైటెక్ హబ్ నగరంలో 65 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో ఉన్న శిల్పారామం సంప్రదాయం, సాంస్కృతిక వారసత్వం యొక్క సుందరమైన వాతావరణాన్ని ఇస్తుంది. భారతీయ కళలు, చేతిపనుల ప్రోత్సాహం సంరక్షణ కోసం చేతివృత్తులవారిని ప్రోత్సహించడానికి, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 1992 సంవత్సరంలో ఈ వేదికను ఏర్పాటు చేసింది. తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఆధ్వర్యంలో [[ఉప్పల్ ఖల్సా|ఉప్పల్]] ప్రాంతంలో [[ఉప్పల్ శిల్పారామం|మినీ శిల్పారామం]] ఏర్పాటు చేయబడింది.   

== ఆకర్షణలు ==
[[దస్త్రం:Wood_craft_models_on_display_at_Shilparamam_in_Hyderabad.jpg|thumb| వుడ్ క్రాఫ్ట్ మోడల్స్ [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] లోని శిల్పారామం వద్ద ప్రదర్శనలో ఉన్నాయి |alt=|220x220px]]

=== గ్రామీణ మ్యూజియం ===

చెట్లతో చుట్టుముట్టబడిన గ్రామీణ మ్యూజియం ఒక చిన్న భారతీయ గ్రామ సూక్ష్మ వర్ణన లాగా  కాల్చిన బంకమట్టి, తాటి నుండి నిశ్చయంగా సృష్టించబడిన 15 కి పైగా జీవిత-పరిమాణ గుడిసెలు గ్రామీణ, గిరిజన జీవనశైలిని మానవ జీవితంలోని వివిధ కళాకారులను వర్ణిస్తాయి. ఇది పట్టణవాసులకు, ఇంతకు ముందు ఒక గ్రామాన్ని సందర్శించని వారికి చక్కటి సందర్శన ప్రాంతం. మ్యూజియంలో  గృహాల శిల్పాలు, జీవిత పరిమాణ నమూనాలను వర్ణించే రోజువారీ కార్యకలాపాల గ్రామీణ కళాకారులు రూపొందించబడ్డారు. 

=== '''రాక్ మ్యూజియం''' ===

శాంతినికేతన్ యొక్క సుబ్రోటో బసు తన సొంత రాక్ సేకరణలను గ్రామంలో కనిపించే రాతి నిర్మాణాలతో కలపడం ద్వారా ఇక్కడ ఒక రాక్ గార్డెన్‌ను రూపొందించారు. సహజ నిర్మాణాలు రాక్ మ్యూజియంలోని సుందరమైన రూపంలో నిలబడవు. ఈ రాక్ మ్యూజియం శిల్పారామానికి అద్భుతమైన పర్యావరణ భాగాన్ని అందించింది 
== ఛాయాచిత్రాల ప్రదర్శన ==
[[దస్త్రం:Buddhashilpa.jpg|thumb| రాతితో చెక్కబడిన బుద్ధ విగ్రహం. |alt=|304x304px]]
&lt;gallery&gt;
దస్త్రం:Handicrafts_Shilaparam_Bike.JPG|  శిల్పారామం వద్ద ప్రదర్శించబడే బైకుల సూక్ష్మ నమూనా 
దస్త్రం:Handicrafts_seller.JPG|  శిల్పారామం వద్ద హస్తకళల అమ్మకందారుడు 
దస్త్రం:Handicrafts_idols.JPG|  శిల్పరామం వద్ద ప్రదర్శించబడిన దేవతల హస్తకళ నమూనాలు 
దస్త్రం:Clay puppets from andhrapradesh - india.jpeg|  రంగు క్లే మోడల్స్ శిల్పారామంలో అమ్మకానికి ఉన్నాయి 
దస్త్రం:Buddha in shilparamam.jpeg|  శిల్పారామం వద్ద ప్రదర్శనలో బుద్ధుడి క్లే మోడల్ 
దస్త్రం:Shilparamam weavers.jpg|&lt;nowiki&gt; &lt;/nowiki&gt;శిల్పారామం నేత కార్మికులు క్లే మోడల్స్ 
దస్త్రం:Handbags at shilparamam hydderabad.JPG|&lt;nowiki&gt; &lt;/nowiki&gt;శిల్పారామం వద్ద హ్యాండ్‌బ్యాగులు 
దస్త్రం:Rock park at Shilparamam.jpg|&lt;nowiki&gt; &lt;/nowiki&gt;శిల్పారామం వద్ద రాక్ పార్క్ 
దస్త్రం:Silparamam.jpg|&lt;nowiki&gt; &lt;/nowiki&gt;శిల్పారామం ప్రదాన ద్వారం 
&lt;/gallery&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాలు}}

== బయటి లింకులు ==

* [https://web.archive.org/web/20200225062122/https://www.shilparamam.in/ అధికారిక సైట్] 
* [https://web.archive.org/web/20200225062134/https://www.minishilparamam.com/ మినీ శిల్పారామం ఉప్పల్ అధికారిక సైట్] 
[[వర్గం:హైదరాబాదు పర్యాటక ప్రదేశాలు]]
[[వర్గం:తెలంగాణలోని శిల్పారామాలు]]</text>
      <sha1>taj6e0utgj1tvrox62nu23qpq9znapx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>డ్వైన్ జాన్సన్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>306943</id>
    <revision>
      <id>4957297</id>
      <parentid>4689460</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:47:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4957297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19632" sha1="l752aj3by09xz51rnpykvct7wzb41ol" xml:space="preserve">
{{Infobox person|name=డ్వైన్ జాన్సన్|image=Dwayne Johnson 2, 2013.jpg|caption=మార్చి 2013 లో జాన్సన్|birth_name=&lt;!-- Leave this blank as he has not legally changed his name. --&gt;|birth_date={{birth date and age|1972|5|2}}|birth_place=హేవార్డ్, [[కాలిఫోర్నియా]], యు.ఎస్.|occupation={{hlist | నటుడు | నిర్మాత | వ్యాపారవేత్త | ప్రొఫెషనల్ రెజ్లర్ | ఫుట్‌బాల్ ప్లేయర్}}|years_active=1990-1995 (ఫుట్బాల్), 1996-2004; 2011–2019 (కుస్తీ), 1999 - ప్రస్తుతం (నటన)|spouse(s)=|children=3|relatives=[[రాకీ జాన్సన్]] (తండ్రి), [[పీటర్ మైవియా]] (తాత), [[లియా మైవియా]] (అమ్మమ్మ),  [[రోజీ (రెజ్లర్) | రోజీ]] (కజిన్), [[రోమన్ పాలన]] (కజిన్)|signature=|module=}} '''డ్వేన్ డగ్లస్ జాన్సన్''' (జననం మే 2, 1972), రెస్ట్లెర్ గా ఉంటునప్పటినుండి ది రాక్ అని పిలుస్తున్నారు, జాన్సన్ అమెరికన్-కెనడియన్ నటుడు,&lt;ref name=&quot;604now2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://604now.com/canadian-roots-the-rock-dual-citizenship/|title=Proud of Canadian roots: Dwayne &quot;The Rock&quot; Johnson holds dual-citizenship|last=Gill|first=Meagan|date=June 13, 2017|work=604 now|access-date=July 12, 2019|language=en}}&lt;/ref&gt; నిర్మాత, వ్యాపారవేత్త, రిటైర్డ్ ప్రొఫెషనల్ రెజ్లర్,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ivBrMj4qLI4|title=Dwayne &quot;The Rock&quot; Johnson Misses Wrestling|via=www.youtube.com}}&lt;/ref&gt; మాజీ అమెరికన్ ఫుట్‌బాల్ ఆటగాడు. అతను నటన వృత్తిని కొనసాగించడానికి ముందు 8 సంవత్సరాలు వరల్డ్ రెజ్లింగ్ ఫెడరేషన్ ఇప్పుడున్న ప్రపంచ హెవీవెయిట్ ఛాంపియన్‌షిప్ కోసం కుస్తీలు ఆడాడు. జాన్సన్ మయామి విశ్వవిద్యాలయానికి ఒక కళాశాల ఫుట్‌బాల్ ఆటగాడు, 1991 లో జాతీయ ఛాంపియన్‌షిప్‌ను గెలుచుకున్నాడు. జాన్సన్ మొదట ఫుట్‌బాల్‌లో వృత్తిపరమైన వృత్తిని కోరుకున్నాడు తరువాత 1995 లో ఎన్ఫ్ఎల్ డ్రాఫ్ట్‌లోకి ప్రవేశించాడు, కాని అన్‌ట్రాఫ్టెడ్‌గా వెళ్ళాడు. తత్ఫలితంగా, అతను కెనడియన్ ఫుట్‌బాల్ లీగ్ (సిఎఫ్ఎల్) యొక్క కాల్గరీ స్టాంపెడర్స్‌తో ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నాడు, కాని అతని మొదటి సీజన్ మధ్యలో జట్టు నుండి తొలగించబడ్డాడు. కొంతకాలం తర్వాత, అతను ప్రొఫెషనల్ రెజ్లర్‌గా శిక్షణ ప్రారంభించాడు. 

జాన్సన్ మయామి విశ్వవిద్యాలయానికి కళాశాల ఫుట్‌బాల్ ఆటగాడు, అక్కడ అతను 1991 లో జాతీయ ఛాంపియన్‌షిప్‌ను గెలుచుకున్నాడు. అతను మొదట ఫుట్‌బాల్ వృత్తిని ఆకాంక్షించాడు. 1995 ఎన్ఎఫ్ఎల్ డ్రాఫ్ట్‌లోకి ప్రవేశించాడు, కాని అన్‌ట్రాఫ్ట్ అయ్యాడు. తత్ఫలితంగా, అతను కెనడియన్ ఫుట్‌బాల్ లీగ్ (సిఎఫ్ఎల్) యొక్క కాల్గరీ స్టాంపెడర్స్‌తో ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నాడు, కాని అతని మొదటి సీజన్ మధ్యలో జట్టు నుండి తొలగించబడ్డాడు. కొంతకాలం తర్వాత, అతను ప్రొఫెషనల్ రెజ్లర్‌గా శిక్షణ ప్రారంభించాడు.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hollywood.com/celebrities/things-you-didnt-know-about-the-rock-60361722/|title=20 Surprising Facts About Dwayne 'The Rock' Johnson|work=Hollywood.com|accessdate=August 27, 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150826193854/http://www.hollywood.com/celebrities/things-you-didnt-know-about-the-rock-60361722/|archivedate=August 26, 2015}}&lt;/ref&gt; 

1996 లో, జాన్సన్ వరల్డ్ వైడ్ ఫండ్ ఫర్ నేచర్ తో ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నాడు. రాకీ జాన్సన్ మనవడికి చెందిన పీటర్ మైవియా కుమారుడులగే మొదటి తరం రెజ్లర్‌గా కంపెనీ చరిత్రకు పదోన్నతి పొందాడు. అతను ప్రాచుర్యం పొందిన తరువాత అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆకర్షణీయమైన వ్యక్తిత్వం యొక్క ప్రగల్భాలు, చెత్త-మాట్లాడే రెజ్లర్ పేరు పెట్టబడిన ది రాక్. అతను ఇటీవలే 1998 లో తన మొట్టమొదటి ప్రపంచ రెజ్లింగ్ ఎంటర్టైన్మెంట్ ఛాంపియన్‌షిప్‌ను గెలుచుకున్నాడు. 2004 లో, అతను నటనా వృత్తిని కొనసాగించడానికి ప్రపంచ రెజ్లింగ్ ఎంటర్టైన్మెంట్ ను విడిచిపెట్టాడు. అతను 2011 లో పార్ట్ టైమ్ పెర్ఫార్మర్‌గా 2013 వరకు తిరిగి వచ్చాడు. అప్పటి వరకు 2019 లో పూర్తిగా పదవీ విరమణ చేశాడు.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.aol.com/article/entertainment/2019/08/05/the-rock-has-quietly-retired-from-wrestling-in-the-wwe/23788410/|title=The Rock has 'quietly retired' from wrestling in the WWE|date=August 5, 2019|work=AOL.com|accessdate=August 5, 2019|language=en}}{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

== జీవితం తొలి దశలో ==
డ్వేన్ డగ్లస్ జాన్సన్ మే 2, 1972 న [[కాలిఫోర్నియా|కాలిఫోర్నియాలోని]] హేవార్డ్‌లో జన్మించారు. జాన్సన్ తన తల్లి కుటుంబంతో [[న్యూజీలాండ్|న్యూజిలాండ్]]‌లో కొంతకాలం నివసించాడు, అక్కడ గ్రే లిన్‌కు తిరిగి రాకముందు రిచ్‌మండ్ రోడ్ ప్రైమరీ స్కూల్‌లో చదివాడు. కనెక్టికట్‌లోని హామ్డెన్‌కు వెళ్లడానికి ముందు నార్త్ కరోలినాలోని షార్లెట్‌లోని మోంట్‌క్లైర్ ఎలిమెంటరీ స్కూల్‌కు హాజరయ్యాడు, అక్కడ అతను షెపర్డ్ గ్లెన్ ఎలిమెంటరీ స్కూల్, హామ్డెన్ మిడిల్ స్కూల్‌లో కొన్ని సంవత్సరాలు గడిపాడు. జాన్సన్ తన ఉన్నత పాఠశాల సంవత్సరాలను హవాయిలోని హోనోలులులోని గ్లెన్క్లిఫ్ హై స్కూల్. టేనస్సీలోని నాష్విల్లెలోని మెక్ గావాక్ హై స్కూల్  పెన్సిల్వేనియాలోని బెత్లెహేమ్ లోని ఫ్రీడమ్ హై స్కూల్ లో గడిపాడు. 17 ఏళ్ళకు ముందే పోరాటం, దొంగతనం. చెక్ మోసం చేసినందుకు అతన్ని అనేకసార్లు అరెస్టు చేశారు. జాన్సన్ కూడా క్రీడలు ఆడటం ప్రారంభించాడు, తన ఉన్నత పాఠశాలల గ్రిడిరోన్ ఫుట్‌బాల్, ట్రాక్ అండ్ ఫీల్డ్, రెజ్లింగ్ జట్లలో చేరాడు. 

== అవార్డులు, గౌరవాలు ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! ఇయర్ 
! అవార్డు 
! వర్గం 
! పని 
! Ref (లు) 
|-
| 1991 
| NCAAF నేషనల్ ఛాంపియన్‌షిప్ 
|
| మయామి హరికేన్స్ 
| &lt;ref&gt;{{వెబ్ మూలము|url=https://www.si.com/college-football/photos/2014/10/03/miami-hurricane-dwayne-rock-johnson|title=Dwayne Johnson|publisher=SI.com|accessdate=October 3, 2014}}&lt;/ref&gt; 
|-
| 2001 
| టీన్ ఛాయిస్ అవార్డులు 
| ఛాయిస్ మూవీ: విలన్ 
| ది మమ్మీ రిటర్న్స్ 
| &lt;ref&gt;{{వెబ్ మూలము|url=http://www.hollywood.com/general/2001-teen-choice-awards-57162725/|title=2001 Teen Choice Awards|accessdate=January 22, 2017}}&lt;/ref&gt; 
|-
| 2012 
| సినిమాకన్  
| యాక్షన్ స్టార్ ఆఫ్ ది ఇయర్ 
|
| &lt;ref&gt;{{వెబ్ మూలము|url=http://cinemacon.com/press-release/dwayne-johnson-to-receive-cinemacon-action-star-of-the-year-award/|title=Dwayne Johnson To Receive &quot;Cinemacon® Action Star of the Year Award&quot; {{!}} CinemaCon|accessdate=January 22, 2017|archive-date=2020-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200623011044/https://cinemacon.com/press-release/dwayne-johnson-to-receive-cinemacon-action-star-of-the-year-award/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
|-
| 2013 
| కిడ్స్ ఛాయిస్ అవార్డులు 
| ఇష్టమైన మగ బట్కిక్కర్ 
| జర్నీ 2: మిస్టీరియస్ ఐలాండ్ 
| &lt;ref&gt;{{వెబ్ మూలము|url=https://ew.com/article/2013/03/23/2013-kids-choice-awards-winners/|title=2013 Kids' Choice Awards: And the winners are...|accessdate=January 22, 2017|archive-date=2020-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200622040035/https://ew.com/article/2013/03/23/2013-kids-choice-awards-winners/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
|-
| 2015 
| ''కండరాలు &amp;amp;amp; ఫిట్నెస్'' 
| మ్యాన్ ఆఫ్ ది సెంచరీ 
|
| &lt;ref&gt;{{వెబ్ మూలము|url=https://www.wwe.com/inside/the-rock-muscle-and-fitness-man-of-the-century|title=Muscle &amp; Fitness names The Rock as their 'Man of the Century'|accessdate=July 14, 2019}}&lt;/ref&gt; 
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | 2016 
| మిస్టర్ ఒలింపియా 
| ఐకాన్ అవార్డు 
|
| &lt;ref&gt;{{వెబ్ మూలము|url=http://411mania.com/wrestling/the-rock-receives-mr-olympia-icon-award-makes-announcement-on-production-deal-for-2017-event/|title=411MANIA {{!}} The Rock Receives Mr. Olympia ICON Award, Makes Announcement on Production Deal for 2017 Event|accessdate=January 22, 2017}}&lt;/ref&gt; 
|-
| పీపుల్స్ ఛాయిస్ అవార్డులు 
| ఇష్టమైన ప్రీమియం కేబుల్ టీవీ నటుడు 
|
| &lt;ref name=&quot;pepsix&quot;&gt;{{వెబ్ మూలము|url=http://blog.peopleschoice.com/2016/01/06/peoples-choice-awards-2016-winners/|title=People's Choice Awards 2016: Full List of Winners|accessdate=January 22, 2017|archive-date=2016-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160107111117/http://blog.peopleschoice.com/2016/01/06/peoples-choice-awards-2016-winners/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
|-
| ''పీపుల్ మ్యాగజైన్'' 
| సెక్సీయెస్ట్ మ్యాన్ అలైవ్ 
|
| &lt;ref&gt;{{వెబ్ మూలము|url=http://people.com/celebrity/sexiest-man-alive-2016-dwayne-johnson-the-rock/|title=Dwayne 'The Rock' Johnson Is This Year's Sexiest Man Alive!|accessdate=January 22, 2017}}&lt;/ref&gt; 
|-
| షార్టీ అవార్డులు 
| ఉత్తమ నటుడు 
|
| &lt;ref&gt;{{వెబ్ మూలము|url=http://shortyawards.com/8th/therock|title=Dwayne Johnson – The Shorty Awards|accessdate=April 19, 2019}}&lt;/ref&gt; 
|-
| ''సమయం'' 
| ప్రపంచంలో 100 మంది అత్యంత ప్రభావవంతమైన వ్యక్తులు 
|
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | 2017 
| హాలీవుడ్ వాక్ ఆఫ్ ఫేం 
| మోషన్ పిక్చర్స్ స్టార్ 
|
| &lt;ref&gt;{{వెబ్ మూలము|url=https://abcnews.go.com/Entertainment/dwayne-rock-johnson-goldie-hawn-nsync-hollywood-walk/story?id=40203707|title=Hollywood Walk of Fame|publisher=[[ABC News]]|accessdate=June 30, 2016}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.walkoffame.com/dwayne-johnson &quot;Hollywood Walk of Fame – Dwayne Johnson&quot;]. ''walkoffame.com''. Hollywood Chamber of Commerce. Retrieved December 13, 2017.&lt;/ref&gt; 
|-
| పీపుల్స్ ఛాయిస్ అవార్డులు 
| ఇష్టమైన ప్రీమియం సిరీస్ నటుడు 
|
| &lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{వెబ్ మూలము|url=http://blog.peopleschoice.com/2017/01/18/peoples-choice-awards-2017-winners/|title=People's Choice Awards 2017: Full List of Winners|accessdate=January 19, 2017|archive-date=2017-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170120023620/http://blog.peopleschoice.com/2017/01/18/peoples-choice-awards-2017-winners/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
|-
| పిల్లల ఎంపిక అవార్డులు 
| BFF యొక్క ( కెవిన్ హార్ట్‌తో భాగస్వామ్యం చేయబడింది) 
| సెంట్రల్ ఇంటెలిజెన్స్ 
| &lt;ref&gt;{{వెబ్ మూలము|url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/kids-choice-awards-complete-list-winners-982509|title=Kids' Choice Awards: The Winners List|accessdate=April 19, 2019}}&lt;/ref&gt; 
|-
| టీన్ ఛాయిస్ అవార్డులు 
| ఛాయిస్ ఫాంటసీ మూవీ యాక్టర్ 
| మోనా 
| &lt;ref&gt;{{వెబ్ మూలము|url=https://www.eonline.com/news/873075/teen-choice-awards-2017-winners-the-complete-list|title=Teen Choice Awards 2017 Winners: The Complete List|accessdate=April 19, 2019}}&lt;/ref&gt; 
|-
| NAACP చిత్ర అవార్డులు 
| ఎంటర్టైనర్ ఆఫ్ ది ఇయర్ 
|
| &lt;ref&gt;{{వెబ్ మూలము|url=http://www.eonline.com/ca/news/828560/naacp-image-awards-2017-winners-the-complete-list|title=NAACP Image Awards 2017 Winners: The Complete List|accessdate=March 10, 2017}}&lt;/ref&gt; 
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2018 
| పిల్లల ఎంపిక అవార్డులు 
| అభిమాన సినిమా నటుడు 
| rowspan=&quot;2&quot; | జుమాన్జీ: స్వాగతం జంగిల్ 
| &lt;ref&gt;{{వెబ్ మూలము|url=https://www.eonline.com/news/922952/2018-kids-choice-awards-winners-the-complete-list|title=2018 Kids' Choice Awards: Complete List of Winners|accessdate=April 19, 2019}}&lt;/ref&gt; 
|-
| టీన్ ఛాయిస్ అవార్డులు 
| ఛాయిస్ కామెడీ మూవీ యాక్టర్ 
| &lt;ref&gt;{{వెబ్ మూలము|url=https://www.usatoday.com/story/life/people/2018/08/13/teen-choice-awards-2018-winners-list/974624002/|title=Who won the Teen Choice Awards? See the full winners' list|accessdate=April 19, 2019}}&lt;/ref&gt; 
|-
| గోల్డెన్ రాస్ప్బెర్రీ అవార్డులు 
| ది రజ్జీ నామినీ సో రాటెన్ యు లవ్డ్ ఇట్ 
| ''బేవాచ్'' 
| &lt;ref&gt;{{వెబ్ మూలము|url=http://www.eonline.com/news/918131/dwayne-johnson-celebrates-winning-a-razzie-for-baywatch-the-movie-was-so-bad-they-actually-had-to-create-another-category|title=Dwayne Johnson Celebrates Winning a Razzie For Baywatch: ''The Movie Was So Bad They Actually Had to Create Another Category''|publisher=E!|accessdate=March 5, 2018}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{వెబ్ మూలము|url=http://www.newsweek.com/dwayne-johnson-razzie-award-baywatch-830685|title=The Rock Proudly Accepts 2018 Razzie Award for So-Bad-It's-Good 'Baywatch' Movie|publisher=Newsweek|accessdate=March 5, 2018}}&lt;/ref&gt; 
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2019 
| సన్మానించారు 
| యునైటెడ్ స్టేట్స్ 1 వ ఆర్మర్డ్ డివిజన్ 
|
| &lt;ref&gt;{{వెబ్ మూలము|url=https://americanmilitarynews.com/2019/03/people-unfollow-the-rock-after-he-posts-support-of-us-military/|title=People unfollow 'The Rock' after he posts support of US military|accessdate=March 21, 2019|archive-date=2020-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019154209/https://americanmilitarynews.com/2019/03/people-unfollow-the-rock-after-he-posts-support-of-us-military/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
|-
| ''సమయం'' 
| ప్రపంచంలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన 100 మంది 
|
| &lt;ref name=&quot;usatoday.com&quot;&gt;{{వెబ్ మూలము|url=https://www.usatoday.com/story/life/people/2019/04/17/taylor-swift-dwayne-johnson-cover-times-most-influential-people-issue/3484216002/|title=Dwayne Johnson, Taylor Swift, Gayle King, more cover Time's 100 most influential people issue|accessdate=April 19, 2019}}&lt;/ref&gt; 
|-
| MTV మూవీ &amp;amp;amp; టీవీ అవార్డులు 
| MTV జనరేషన్ అవార్డు 
|
| &lt;ref&gt;{{వెబ్ మూలము|url=https://deadline.com/2019/06/dwayne-therock-johnson-mtv-movie-tv-awards-1202631951/|title=Dwayne Johnson Will Receive MTV's Generation Award|accessdate=June 19, 2019}}&lt;/ref&gt; 
|}

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;

[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1972 జననాలు]]</text>
      <sha1>l752aj3by09xz51rnpykvct7wzb41ol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/చర్చించాల్సిన వర్గాల జాబితా</title>
    <ns>4</ns>
    <id>318071</id>
    <revision>
      <id>4957450</id>
      <parentid>4214327</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:30:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9251" sha1="pgr20wac47c0zy544b668khbmxpn4pf" xml:space="preserve">తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు సరిగ్గా లేవు. ఒకే వర్గంగా ఉండాల్సినవి కొద్ది అక్షర భేదాలతో రెండు లేదా రెండుకన్నా ఎక్కువ వేరువేరు వర్గాలుగా ఉంటున్నాయి. వ్యాకరణ విరుద్ధంగా ఉండే పేర్లుంటున్నై. ఇలాంటి పేర్లున్న వర్గాల గురించి చర్చించి తగు మార్పులు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. అలాంటి వర్గాలు ఒక్కోసారి ఒక్కో వర్గం గురించి చర్చించడం లాగా కాకుండా ఒక్కసారే చర్చించి నిర్ణయిస్తే బాగుంటుంది. అలాంటి వర్గాల పేర్లను ఈ పేజీలో చేరుస్తూ ఉంటే నెలకో రెణ్ణెల్లకో ఒకసారి చర్చించి సరైన పేర్లను నిర్ణయించవచ్చు. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!క్ర.సం
!తేదీ
!చేర్చిన వాడుకరి
!సమస్య రకం
!ఉదాహరణలు
!ప్రతిపాదన/అభిప్రాయం
!స్థితి
|-
|8
|2026 సెప్టెంబరు 14
|యర్రా రామారావు
|వర్గం పేర్లలో &quot;లోని&quot; లాంటి సంధి పదాలను కొందరు కలిపి, కొందరు స్పేస్‌తో వేరుచేసి రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే వర్గం రెండుగా చీలిపోతోంది.
|వర్గం:భారతదేశం లోని నదులు (vs) వర్గం:భారతదేశంలోని నదులు

వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని జిల్లాలు (vs) వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని జిల్లాలు
|&quot;లోని&quot; వంటి సంధి పదాలను ఎప్పుడూ ముందు పదానికి అతికించి రాయాలని ప్రామాణీకరించాలని అభిప్రాయం.
|పెండింగ్
|-
|9
|2026 సెప్టెంబరు 14
|యర్రా రామారావు
|అవసరమైన విభక్తి ప్రత్యయాలు (ఉదా. స్థలవాచక &quot;లో&quot;) లేకుండా వర్గం పేర్లు వ్యాకరణరీత్యా తప్పుగా ఉంటున్నాయి. ఆంగ్ల వర్గాలను యథాతథంగా అనువదించడం వల్ల ఇలా జరుగుతోంది.
|వర్గం:హైదరాబాద్ జననం (వర్గం:హైదరాబాదులో జననం అనాలి)

వర్గం:విజయవాడ మరణాలు (వర్గం:విజయవాడలో మరణించినవారు అనాలి)
|ఆంగ్లం నుండి యథాతథంగా కాక, తెలుగు వ్యాకరణ నిర్మాణానికి తగినట్టు అనువదించాలని అభిప్రాయం.
|పెండింగ్
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!క్ర.సం
!తేదీ
!చేర్చిన వాడుకరి
!సమస్య రకం
!ఉదాహరణలు
!ప్రతిపాదన/అభిప్రాయం
!స్థితి
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!క్ర.సం
!తేదీ
!చేర్చిన వాడుకరి
!గమనించిన అంశాలు
!దృష్టాంతాలు
!మరింత సమాచారం
|-
|1
|2021 జనవరి 20
|చదువరి
|&quot;అమెరికా&quot; తో మొదలయ్యే వర్గాలు

&quot;అమెరికన్&quot; తో మొదలయ్యే వర్గాలు

&quot;అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల&quot;తో మొదలయ్యే వర్గాలు
|ఉదా: 
[[:వర్గం:అమెరికా వ్యాపారవేత్తలు]]

[[:వర్గం: అమెరికన్ బిలియనీర్లు]]

[[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అధ్యక్షులు‎]]
|
|-
|2
|2021 జనవరి 20
|యర్రా రామారావు
|ఒకే అంశం ఉన్న వర్గాలు
|[[:వర్గం:కలకత్తాలో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]]
[[:వర్గం:కలకత్తా నేపథ్యంలోని సినిమాలు]]
|
|-
|3
|2024 మార్చి 21
|చదువరి
|కొన్ని వృత్తుల లోని మహిళలకు, &quot;మహిళా&quot; అని చేర్చకుండానే చెప్పే ప్రత్యేకమైన పేర్లున్నాయి. ఉదాహరణకు &quot;రచయిత్రులు&quot;, &quot;క్రీడాకారిణులు&quot;, &quot;నటీమణులు&quot;. ఈ పదాలను &quot;మహిళా రచయితలు&quot;, &quot;మహిళా క్రీడాకారులు&quot;, &quot;మహిళా నటులు&quot; అని అనం. వీటికి ఏం చెయ్యాలి? ఈ విషయంలో ఉన్న అస్పష్టత కారణంగా ఒకే అంశానికి ఈ రెండు రకాల వర్గాలూ ఉన్నాయి. ఉదా: [[:వర్గం:మహిళా క్రీడాకారులు]], [[:వర్గం:క్రీడాకారిణులు]] 
అభిప్రాయం: మహిళలను సూచించేందుకు ఇలా ప్రత్యేకమైన పదాలు విస్తృతంగా వాడుకలో ఉన్నయో ఆయా పదాలను మాత్రమే వాడాలి.
|
|
|-
|4
|2024 మార్చి 21
|చదువరి
|నృత్య / నాట్య  (రెండూ ఒకటే అయినప్పటికీ నృత్య కంటే నాట్య ఎక్కువ వాడుకలో ఉంది. అంచేత అదే వాడాలని అభిప్రాయం)
|
|
|-
|5
|2024 ఏప్రిల్ 30
|వి.జె.సుశీల 
|[[:వర్గం:భారతీయ మహిళలు]]లో ఉప [[:వర్గం:ఆదర్శ వనితలు]] అనే ఉప వర్గం ఉంది. దానిలో 61 పేజీలున్నాయి. ఈ ఉప [[:వర్గం:ఆదర్శ వనితలు]] కూడా ఆదర్శ మహిళలుగా మార్చవచ్చేమో పరిశీలించండి. మార్చవచ్చంటే నేను మారుస్తాను. 
|
|
|-
|6
|2024 మే 3
|వి.జె.సుశీల 
| సినిమాలు, చలన చిత్రాలు, చిత్రాలు, బాలీవుడ్ మొదలగు వర్గాలు ఒకే విషయానికి సంబంధించి ఉన్నాయి. సినిమాలలో భారతీయ సినిమాలు ఉపవర్గం ఉంది. ఈ ఉపవర్గం లో సినిమాలు అనే ఉపవర్గం గమనించాను. తగు నిర్ణయం అవసరం.   
|
|
|-
|7
|2024 మే 7
| కె.వెంకటరమణ
| &quot;[[:వర్గం:భారతీయ మహిళా గాయకులు]]&quot; అనే వర్గాన్ని సరైన విధంగా మార్చాలి.  ఆంగ్లంలో పురుషులకు male singers  అనీ, స్త్రీలకు female singers అనీ వాడబడుతోంది. తెలుగు భాషలో గాయకుడు/గాయని లేదా గాయకుడు/గాయకురాలు అనే పురుష, స్త్రీ లింగ పదాలున్నవి. వాటి బహువచనాలు గాయకులు/గాయనులు అని వాడవచ్చు. కనుక ఈ వర్గాన్ని &quot;వర్గం:భారతీయ గాయనులు&quot; అని మార్చితే బాగుండునని నా అభిప్రాయం. అదే విధంగా &quot;మహిళా గాయకులు&quot; అనే పదం కల శీర్షిక గల అన్ని వర్గాలకు &quot;మహిళా గాయకులు&quot; బదులుగా &quot;గాయనులు&quot; అని వాడితే బాగుండునని నా అభిప్రాయం. 
|
|
|-
|}</text>
      <sha1>pgr20wac47c0zy544b668khbmxpn4pf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957453</id>
      <parentid>4957450</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:37:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10626" sha1="9w4cyw6kicenhfrjzjcsvh9pw0h26if" xml:space="preserve">తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు సరిగ్గా లేవు. ఒకే వర్గంగా ఉండాల్సినవి కొద్ది అక్షర భేదాలతో రెండు లేదా రెండుకన్నా ఎక్కువ వేరువేరు వర్గాలుగా ఉంటున్నాయి. వ్యాకరణ విరుద్ధంగా ఉండే పేర్లుంటున్నై. ఇలాంటి పేర్లున్న వర్గాల గురించి చర్చించి తగు మార్పులు చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది. అలాంటి వర్గాలు ఒక్కోసారి ఒక్కో వర్గం గురించి చర్చించడం లాగా కాకుండా ఒక్కసారే చర్చించి నిర్ణయిస్తే బాగుంటుంది. అలాంటి వర్గాల పేర్లను ఈ పేజీలో చేరుస్తూ ఉంటే నెలకో రెణ్ణెల్లకో ఒకసారి చర్చించి సరైన పేర్లను నిర్ణయించవచ్చు. అవసరమైతే విధాన నిర్ణయాలను కూడా తీసుకోవచ్చు.

'''కొత్త అంశం చేర్చేటప్పుడు:''' తేదీ, మీ పేరు, సమస్య ఏమిటో 1-2 వాక్యాల్లో, తగిన ఉదాహరణ వర్గాల పేర్లతో సహా రాయండి. మీకు ఏ పేరు సరైనదో అభిప్రాయం ఉంటే అదీ రాయండి.

'''ఇక్కడ చేర్చకూడనివి:''' ఏ వివాదం లేని, స్పష్టమైన చిన్న మార్పు (ఉదా. అక్షర దోషం సవరణ) అయితే, దాన్ని ఇక్కడ పెట్టి నెలల తరబడి ఆగకుండా, నేరుగా '''వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు''' పేజీలో చేర్చండి.

'''&quot;చర్చ/స్థితి లింక్&quot; కాలం:''' ఏదైనా అంశం మీద చర్చ మొదలైతే, ఆ చర్చ పేజీ లింక్‌ను ఈ కాలంలో చేర్చండి. చర్చ ఇంకా మొదలుకాకపోతే ఖాళీగా వదిలేయండి.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!క్ర.సం
!తేదీ
!చేర్చిన వాడుకరి
!సమస్య రకం
!ఉదాహరణలు
!ప్రతిపాదన/అభిప్రాయం
!స్థితి
|-
|8
|2026 సెప్టెంబరు 14
|యర్రా రామారావు
|వర్గం పేర్లలో &quot;లోని&quot; లాంటి సంధి పదాలను కొందరు కలిపి, కొందరు స్పేస్‌తో వేరుచేసి రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే వర్గం రెండుగా చీలిపోతోంది.
|వర్గం:భారతదేశం లోని నదులు (vs) వర్గం:భారతదేశంలోని నదులు

వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని జిల్లాలు (vs) వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని జిల్లాలు
|&quot;లోని&quot; వంటి సంధి పదాలను ఎప్పుడూ ముందు పదానికి అతికించి రాయాలని ప్రామాణీకరించాలని అభిప్రాయం.
|పెండింగ్
|-
|9
|2026 సెప్టెంబరు 14
|యర్రా రామారావు
|అవసరమైన విభక్తి ప్రత్యయాలు (ఉదా. స్థలవాచక &quot;లో&quot;) లేకుండా వర్గం పేర్లు వ్యాకరణరీత్యా తప్పుగా ఉంటున్నాయి. ఆంగ్ల వర్గాలను యథాతథంగా అనువదించడం వల్ల ఇలా జరుగుతోంది.
|వర్గం:హైదరాబాద్ జననం (వర్గం:హైదరాబాదులో జననం అనాలి)

వర్గం:విజయవాడ మరణాలు (వర్గం:విజయవాడలో మరణించినవారు అనాలి)
|ఆంగ్లం నుండి యథాతథంగా కాక, తెలుగు వ్యాకరణ నిర్మాణానికి తగినట్టు అనువదించాలని అభిప్రాయం.
|పెండింగ్
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!క్ర.సం
!తేదీ
!చేర్చిన వాడుకరి
!సమస్య రకం
!ఉదాహరణలు
!ప్రతిపాదన/అభిప్రాయం
!స్థితి
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!క్ర.సం
!తేదీ
!చేర్చిన వాడుకరి
!గమనించిన అంశాలు
!దృష్టాంతాలు
!మరింత సమాచారం
|-
|1
|2021 జనవరి 20
|చదువరి
|&quot;అమెరికా&quot; తో మొదలయ్యే వర్గాలు

&quot;అమెరికన్&quot; తో మొదలయ్యే వర్గాలు

&quot;అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల&quot;తో మొదలయ్యే వర్గాలు
|ఉదా: 
[[:వర్గం:అమెరికా వ్యాపారవేత్తలు]]

[[:వర్గం: అమెరికన్ బిలియనీర్లు]]

[[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అధ్యక్షులు‎]]
|
|-
|2
|2021 జనవరి 20
|యర్రా రామారావు
|ఒకే అంశం ఉన్న వర్గాలు
|[[:వర్గం:కలకత్తాలో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]]
[[:వర్గం:కలకత్తా నేపథ్యంలోని సినిమాలు]]
|
|-
|3
|2024 మార్చి 21
|చదువరి
|కొన్ని వృత్తుల లోని మహిళలకు, &quot;మహిళా&quot; అని చేర్చకుండానే చెప్పే ప్రత్యేకమైన పేర్లున్నాయి. ఉదాహరణకు &quot;రచయిత్రులు&quot;, &quot;క్రీడాకారిణులు&quot;, &quot;నటీమణులు&quot;. ఈ పదాలను &quot;మహిళా రచయితలు&quot;, &quot;మహిళా క్రీడాకారులు&quot;, &quot;మహిళా నటులు&quot; అని అనం. వీటికి ఏం చెయ్యాలి? ఈ విషయంలో ఉన్న అస్పష్టత కారణంగా ఒకే అంశానికి ఈ రెండు రకాల వర్గాలూ ఉన్నాయి. ఉదా: [[:వర్గం:మహిళా క్రీడాకారులు]], [[:వర్గం:క్రీడాకారిణులు]] 
అభిప్రాయం: మహిళలను సూచించేందుకు ఇలా ప్రత్యేకమైన పదాలు విస్తృతంగా వాడుకలో ఉన్నయో ఆయా పదాలను మాత్రమే వాడాలి.
|
|
|-
|4
|2024 మార్చి 21
|చదువరి
|నృత్య / నాట్య  (రెండూ ఒకటే అయినప్పటికీ నృత్య కంటే నాట్య ఎక్కువ వాడుకలో ఉంది. అంచేత అదే వాడాలని అభిప్రాయం)
|
|
|-
|5
|2024 ఏప్రిల్ 30
|వి.జె.సుశీల 
|[[:వర్గం:భారతీయ మహిళలు]]లో ఉప [[:వర్గం:ఆదర్శ వనితలు]] అనే ఉప వర్గం ఉంది. దానిలో 61 పేజీలున్నాయి. ఈ ఉప [[:వర్గం:ఆదర్శ వనితలు]] కూడా ఆదర్శ మహిళలుగా మార్చవచ్చేమో పరిశీలించండి. మార్చవచ్చంటే నేను మారుస్తాను. 
|
|
|-
|6
|2024 మే 3
|వి.జె.సుశీల 
| సినిమాలు, చలన చిత్రాలు, చిత్రాలు, బాలీవుడ్ మొదలగు వర్గాలు ఒకే విషయానికి సంబంధించి ఉన్నాయి. సినిమాలలో భారతీయ సినిమాలు ఉపవర్గం ఉంది. ఈ ఉపవర్గం లో సినిమాలు అనే ఉపవర్గం గమనించాను. తగు నిర్ణయం అవసరం.   
|
|
|-
|7
|2024 మే 7
| కె.వెంకటరమణ
| &quot;[[:వర్గం:భారతీయ మహిళా గాయకులు]]&quot; అనే వర్గాన్ని సరైన విధంగా మార్చాలి.  ఆంగ్లంలో పురుషులకు male singers  అనీ, స్త్రీలకు female singers అనీ వాడబడుతోంది. తెలుగు భాషలో గాయకుడు/గాయని లేదా గాయకుడు/గాయకురాలు అనే పురుష, స్త్రీ లింగ పదాలున్నవి. వాటి బహువచనాలు గాయకులు/గాయనులు అని వాడవచ్చు. కనుక ఈ వర్గాన్ని &quot;వర్గం:భారతీయ గాయనులు&quot; అని మార్చితే బాగుండునని నా అభిప్రాయం. అదే విధంగా &quot;మహిళా గాయకులు&quot; అనే పదం కల శీర్షిక గల అన్ని వర్గాలకు &quot;మహిళా గాయకులు&quot; బదులుగా &quot;గాయనులు&quot; అని వాడితే బాగుండునని నా అభిప్రాయం. 
|
|
|-
|}</text>
      <sha1>9w4cyw6kicenhfrjzjcsvh9pw0h26if</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Divya4232</title>
    <ns>3</ns>
    <id>321864</id>
    <revision>
      <id>4957549</id>
      <parentid>4802590</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T07:14:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CeylonChingu</username>
        <id>140155</id>
      </contributor>
      <comment>/* Welcome to WikiProjectMed! */ కొత్త విభాగం</comment>
      <origin>4957549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="156034" sha1="5c8v4db5faofjbffl47tq4essmg21ch" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;center &gt;&lt;font size=&quot;+1&quot; color=&quot;Black&quot;&gt;Divya4232 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/font&gt;]]! [[Image:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/font&gt;&lt;/center&gt;&lt;/div&gt; 
Divya4232 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* తెలుగు వికీపీడియా పరిచయానికి [[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట, 2014 (ఈ-పుస్తకం)]], [[వికీపీడియా:తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం|తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం (వికీ వ్యాసాలు)]], [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] చదవండి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు పేరుబరుల్లో ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 04:24, 30 మార్చి 2021 (UTC)

== 2021 Wikimedia Foundation Board elections: Eligibility requirements for voters ==

Greetings,

The eligibility requirements for voters to participate in the 2021 Board of Trustees elections have been published. You can check the requirements on [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021#Eligibility_requirements_for_voters|this page]].

You can also verify your eligibility using the [https://meta.toolforge.org/accounteligibility/56 AccountEligiblity tool].

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:37, 30 జూన్ 2021 (UTC)
==మ్యాపులు చురుకుగా చేరుస్తునందుకు ధన్యవాదాలు==
:[[వాడుకరి:Divya4232|దివ్య]] గారూ అనతికాలంలోనే తెవికీలో చురుకుగా గ్రామ పుటలలో, ప్రత్యేకంగా స్థానిక స్వపరిపాలన సంస్థల పుటలను గుర్తించి మ్యాపులు చేరుస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు.తెవికీ పరంగా ఏమైనా సందేహాలు ఉంటే ఇప్పుడు నేను సంప్రదించినట్టే, నాచర్చాపేజీ ద్వారా మీరూ సంప్రదించవచ్చు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 18:44, 26 ఆగస్టు 2021 (UTC)

&lt;small&gt;''Note: You are receiving this message as part of outreach efforts to create awareness among the voters.''&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21669859 --&gt;

== ఆహ్వానం : ఆజాదీ కా అమృత్‌ మహోత్సవం - మొదటి Edit-a-thon ( 1 సెప్టెంబర్ నుంచి 14 నవంబర్ 2021 వరకు) ==


నమస్కారం ,

తెలుగు వికీపీడియాలో భారత స్వాతంత్ర పోరాటం లో వెలుగు చూడని వీరుల గాథలు, మహిళా స్వాతంత్ర సమరయోధులు, స్వతంత్ర భారతంలో వెలుగు చూసిన ఉద్యమాలు, కీలక సంఘటనల గురించిన సమాచారం, సంబంధిత ఫొటోలు  లాంటి విషయాలకు అనుగుణంగా 75 రోజులు ఆజాదీ కా అమృత్ మహోత్సవం అనే పేరుతో నిర్వహిస్తున్నాము, ఇందులో భాగంగా  ఈ బుధవారం 1 సెప్టెంబర్ నుంచి 14 నవంబర్ 2021 వరకూ జరిగే మొదటి విడత ఎడిట్ థాన్ కార్యక్రమంలో లో వికీపీడియన్లు అందరూ పాల్గొని విజయవంతం చేయవలసిందిగా అభ్యర్థిస్తున్నాము. ఆజాదీ కా అమృత్‌ మహోత్సవ సంబరాలు ఘనంగా జరుపుకోడానికి సభ్యులందరు తప్పక చొరవ తీసుకుంటారని ఆశిస్తున్నాము. ఆసక్తి గల సభ్యులు,  మరిన్ని వివరాలకు , పాల్గొనటానికి [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఆజాదీ_కా_అమృత్‌_మహోత్సవం|ఆజాదీ కా అమృత్‌ మహోత్సవం ప్రాజెక్టు పేజీ ]] చూడగలరు : [[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kasyap|చర్చ]]) 05:59, 1 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

==అభినందనలు==
[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2021|వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2021]] ప్రాజెక్టులో మీ కృషి అమోఘం. అభినందనలు. త్వరలో మీకు WPWP సావినీర్లు, సర్టిఫికెట్ పంపబడతాయి. దయచేసి వెంటనే ఈ క్రింది లంకెలో ఉన్న ఫారంలో మీ వివరాలు తెలియజేయండి.

https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd-TaLmENAW9Y3HbSDtLyBsneiZqiGFbStEjrr-lC9ASAZywA/viewform

--[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 09:45, 9 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)
==కానుక==
{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; | [[File:WPWPTE logo 2.png|100px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''బొమ్మలు చేర్చిన నేర్పరులు'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | వికీపీడియా పేజీలలో సముచితమైన బొమ్మలను చేర్చినందులకు గుర్తుగా ఈ మెడల్‌ను స్వీకరించండి.--[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 09:31, 14 సెప్టెంబరు 2021 (UTC) 
|}


== Movement Charter Drafting Committee - Community Elections to take place October 11 - 24 ==

నమస్కారం దివ్య గారూ , 

వికీమీడియా ఉద్యమంలో వికిపీమీడియన్ల పాత్రలు బాధ్యతలను ఉద్యమ చార్టర్ నిర్వచిస్తుంది. అందరి భాగస్వామ్యంతో వ్యూహాత్మక దిశలో కలిసి పనిచేయడానికి ఈ  ఫ్రేమ్‌వర్క్ ఉపయోగపడననుంది. 

ఉద్యమ చార్టర్ డ్రాఫ్టింగ్ కమిటీ ఈ చార్టర్  ముసాయిదాను రూపొందిస్తుంది. కంటెంట్ ఈక్విటీ ఇన్ డెసిషన్ మేకింగ్ &quot;అనే మూవ్మెంట్ స్ట్రాటజీ సిఫార్సును అనుసరిస్తుంది. కమిటీ పని ముసాయిదా రాయడం వరకు విస్తరించింది. ఇందులో కమ్యూనిటీలు, నిపుణులు, సంస్థలతో పరిశోధన ఇంకా సంప్రదింపులు ఉంటాయి. ఈ ముసాయిదా చార్టర్‌గా మారడానికి ముందు ఉద్యమం-అంతటా ఆమోదం ద్వారా ఏకాభిప్రాయం పొందాలి. 

ఈ గ్రూపులో దాదాపు 15 మంది సభ్యులు ఉంటారు. ఇది ఉద్యమంలో వైవిధ్యాన్ని సూచిస్తుందని భావిస్తున్నారు. లింగం, భాష, భౌగోళికం అనుభవం లాంటి వివిధ వైవిద్యాలతో అభ్యర్థుల ఎంపిక జరగనుంది . ఈ సమూహ సభ్యులు  ప్రాజెక్టులు, అనుబంధ సంస్థలు  వికీమీడియా ఫౌండేషన్‌కి సంబందించిన కార్యకలాపాలలో పాల్గొనవలసి ఉంటుంది.  

ఈ పోటీలో భారత్ నుండి 9 మంది వ్యక్తులు ఉండగా మన తెలుగు వికీ నుండి నేను ఒక్కడిని పాల్గొంటున్నాను అక్టోబరు 11 అనగా రేపటి నుండి దీని ఎన్నికలు జరగనున్నాయి. ఇది నా [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Charter/Drafting_Committee/Candidates#Nethi_Sai_Kiran_(Nskjnv) సభ్యత్వ పేజీ] , పరిశీలించగలరు.

ఈ పోటీలో నాకు మీ మద్దతు ఉంటుందని ఆశిస్తున్నాను. ధన్యవాదాలు. &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[User:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#FF9933&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''jnv'''&lt;/font&gt; ]][[User Talk:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#128807&quot;&gt;&lt;sub&gt;☚╣✉╠☛&lt;/sub&gt;&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 06:25, 10 అక్టోబరు 2021 (UTC)

[[వాడుకరి:Nskjnv|నేతి సాయికిరణ్]] గారూ నమస్కారం, తప్పకుండా నా మద్దతు మీకు ఉంటుంది. ధన్యవాదాలు --[[వాడుకరి:Divya4232|Divya4232]] ([[వాడుకరి చర్చ:Divya4232|చర్చ]]) 08:47, 12 అక్టోబరు 2021 (UTC)
==మీరు ఎక్కించిన ఫైళ్ల లైసెన్స్ వివరాలు చేర్చటం==
@[[User:Divya4232|Divya4232]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. 
మీరు ఎక్కించిన క్రింది బొమ్మ(ల)కు లైసెన్స్ వివరాలు చేర్చలేదు. లైసెన్స్ లేని ఫైళ్లు వికీ సమగ్రతకు భంగం, వాటిని తొలగించే వీలుంది.

# [[:File:Anuragalu-1975jpeg-242x300.jpg]]
# [[:File:Allare_Allari_(2006)_Telugu_in_HD.jpg]]

వీటికి లైసెన్స్ వివరాలు సరిచేయటం సులభమే. ఈ పేజీలో {{tl|Information}} లేక {{tl|Non-free use rationale}} తో 
[[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో  సరిపోయిన లైసెన్స్ మూసను వాటికి తగిన శీర్షికలతో చేర్చాలి. ఉదాహరణలకు ఆంగ్లవికీలో 
అటువంటి ఫైళ్ల వివరాలు చూడండి. ఒకవేళ ఉచితం కాని ఫైళ్ల లెసెన్స్ వివరాలు గుర్తించలేకపోతే, వాటిని తొలగించమని కోరవచ్చు. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్
చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో  వాడుకరి:Arjunaraoc  పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. పై వాటిని సవరించితే పై ఫైళ్ల వరుసలో 
సరిచేసిన వివరాలను చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 05:59, 21 డిసెంబరు 2021 (UTC)

== అంతర్వికీ లింకులు ==

దివ్య గారూ, మీరు సృష్టించిన పేజీలకు ఇతర భాషల లింకులు ఇవ్వండి. దాని వలన రెండు ముఖ్యమైన ఉపయోగాలున్నై:
# వేరే పేరుతో మరొకరు ఆ పేజీని సృష్టించకుండా ఉండేందుకు పనికొస్తుంది.
# మీరు సృష్టించినది వేరేపేరుతో ఈసరికే ఉందేమో దీనిద్వారా తెలుస్తుంది.
__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 14:01, 25 మార్చి 2022 (UTC)

== యాంత్రికనువాద వ్యాసాలు ==

@[[వాడుకరి:Divya4232|Divya4232]] గారూ, మీరు కొత్తగా రాస్తున్న వ్యాసాలను యాంత్రికనువాదం ద్వారా ఉన్నద్దున్నట్లుగా కాపీపేస్టు చేస్తున్నారు. అటువంటి వ్యాసాలు తొలగించబడుతాయి. గమనించగలరు.-- &lt;span style='border-radius:10px;border-top:3px solid #FF9933; border-bottom:3px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;1&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  17:46, 12 మే 2022 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, ఏమైనా అక్షర దోషాలు ఉంటే సరిచేయండి ప్రతి వ్యాసాలకు యాంత్రికనువాదం అని పేటి వ్యాసాలను తొలిగించవద్దు నేను వ్యాసాలు వ్రాయటం నేర్చుకొంటున్నాను. [[వాడుకరి:Divya4232|Divya4232]] ([[వాడుకరి చర్చ:Divya4232|చర్చ]]) 18:23, 12 మే 2022 (UTC)
:: @[[వాడుకరి:Divya4232|Divya4232]] గారూ, మీరు వ్యాసాలు వ్రాయటం నేర్చుకుంటున్నట్లయితే అందుకు మీ [[వాడుకరి:Divya4232/ప్రయోగశాల|ప్రయోగశాల]]ను ఉపయోగించండి. అంతేకానీ, వికీపీడియాను ప్రయోగశాలగా మార్చకండి. మీరు రాస్తున్న వ్యాసాలలో చిన్నచిన్న అక్షర దోషాలు ఉంటే సరిచేయవచ్చు, కానీ ప్రతి వ్యాసం యాంత్రికనువాదంలోనే ఉంది. కాబట్టి, మీరు కొత్త వ్యాసాలను రాయడానికి ముందు గతంలో మీరు రాసిన యాంత్రికనువాద వ్యాసాలను శుద్దిచేసే పని చేపట్టండి. ధన్యవాదాలు.--&lt;span style='border-radius:10px;border-top:3px solid #FF9933; border-bottom:3px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;1&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  18:57, 12 మే 2022 (UTC)
:::  @[[వాడుకరి:Divya4232|Divya4232]] గారూ, వ్యాసాలలో పెట్టిన నిర్వాహణ మూసలను తొలగించారు. వ్యాసాలను శుద్ధి చేయకుండా ఆయా మూసలను తొలగించవద్దు. మీరు వ్యాసాలను శుద్ధి చేసిన తరువాత, ఆయా వ్యాసాల చర్చాపేజీలో తెలియపరిస్తే వికీ సభ్యులు పరిశీలించి సరిగా ఉన్న తరువాతే మూసలను తొలగిస్తారు. గమనించగలరు.--&lt;span style='border-radius:10px;border-top:3px solid #FF9933; border-bottom:3px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;1&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  05:14, 13 మే 2022 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, వన విహార్ జాతీయ ఉద్యానవనం అనే వ్యాసంలో [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|&lt;bdi&gt;రవిచంద్ర&lt;/bdi&gt;]]@ గారూ సవరణ చేసారు అయిన మీరు దానిని యాంత్రిక అనువాదం అని పెట్టారు. సాధ్యమైన అంతవరకు మీరు తెలిపిన సూచనలు పాటించగలను [[వాడుకరి:Divya4232|Divya4232]] ([[వాడుకరి చర్చ:Divya4232|చర్చ]]) 05:23, 13 మే 2022 (UTC)
::::: అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Divya4232|Divya4232]] గారూ, ఆ వ్యాసాన్ని పరిశీలించి మూస తొలగిస్తాను. ఇకపై వ్యాసాలను  యాంత్రిక అనువాదం నుండి రాసిన తరువాత వాటిని శుద్ధి చేయగలరు. ధన్యవాదాలు.--&lt;span style='border-radius:10px;border-top:3px solid #FF9933; border-bottom:3px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;1&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  09:05, 13 మే 2022 (UTC)

== వికీ కామన్స్ లో ఫోటోల ఎక్కింపు ==

నమస్కారం, వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ (WPWP) 2022 పాల్గొంటున్నందుకు ధన్యవాదాలు. ఈ పోటీలో భాగంగా కాపీరైట్స్ ఉన్న ఫోటోలను మీరు వికీ కామన్స్ లోకి ఎక్కిస్తున్నారు. సరైన లైసెన్స్ వివరాలు కూడా చేర్చడంలేదు. మీరు [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:ListFiles/Divya4232&amp;ilshowall=1 కామన్స్ లో ఎక్కించిన అన్ని] సినిమా పోస్టర్లకు తొలగింపు మూస చేర్చబడింది. కాపీరైట్స్ ఉన్న ఫోటోలు వికీకామన్స్ నుండి తొలగించబడుతాయి. అప్పుడు వ్యాసాలలోని ఫోటో లింకు తెగిపోతుంది. మీరు పడిన శ్రమంతా వృధా అవుతుంది. సరైన లైసెన్స్ వివరాలతోనో లేదా కాపీరైట్స్ లేని ఫోటోలనో వికీకీమన్స్ లోకి చేర్చగలరు.-- &lt;span style='border-radius:10px;border-top:3px solid #FF9933; border-bottom:3px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;1&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  12:12, 23 జూలై 2022 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]]  గారూ, తెలియక ఫోటోలు పెట్టాను, ఇకనుండి లైసెన్స్ వివరాలు చూసుకొని పెడతాను. [[వాడుకరి:Divya4232|Divya4232]] ([[వాడుకరి చర్చ:Divya4232|చర్చ]]) 13:04, 23 జూలై 2022 (UTC)
:: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Divya4232|Divya4232]] గారు, వికీ రచనలో ఏవైనా సందేహాలు ఉంటే మీరు నన్ను సంప్రదించవచ్చు.--&lt;span style='border-radius:10px;border-top:3px solid #FF9933; border-bottom:3px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;1&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  14:10, 23 జూలై 2022 (UTC)
==సమాచార పెట్టే మూస దిగుమతి==
{{సహాయం చేయబడింది}}
{{tl|Infobox diocese}} ఈ సమాచార పెట్టేను దిగుమతి చేయండి [[వాడుకరి:Divya4232|Divya4232]] ([[వాడుకరి చర్చ:Divya4232|చర్చ]]) 14:49, 10 ఆగస్టు 2022 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Divya4232|Divya4232]] గారు,  దిగుమతి చేశాను. పరిశీలించండి. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 23:48, 10 ఆగస్టు 2022 (UTC)
::ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Divya4232|Divya4232]] ([[వాడుకరి చర్చ:Divya4232|చర్చ]]) 14:24, 11 ఆగస్టు 2022 (UTC)

== WPWPTE ముగింపు వేడుక  ==

నమస్కారం !

[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022|వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022]] ప్రాజెక్టులో మీ కృషికి ధన్యవాదాలు. 

నవంబరు 12 (రెండవ శనివారం) నాడు హైద్రాబాద్ రవీంద్ర భారతిలో WPWPTE ముగింపు వేడుక నిర్వహిస్తున్నాము. ఆరోజు పోటీలో గెలుపొందిన వారిని సత్కరించుకుందాం, అలాగే ఇటీవల మన సముదాయం కోల్పోయిన వికీపీడియను ఎల్లంకి భాస్కర్ నాయుడు గారిని స్మరించుకుందాం. కావున మీరు తప్పక హాజరవ్వగలరని నా మనవి. 

వేడుకకి హాజరయ్యే  వారు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022/వేడుక| వేడుక]] పేజీలో పాల్గొనేవారు అనే శీర్షిక కింద మీ సంతకం చేయగలరు.

పోటీలో పాల్గొన్న వారందరికీ సావనీర్లు అందించాలని తలుస్తున్నాము, వీటికోసం ఈ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfCDfrUhfsynvNUeKCPR2V49fUr1rOwbghR5-t4ML1RWnn69A/viewform?usp=sf_link] ఫారంలో మీ వివరాలు చేర్చగలరు. 

ధన్యవాదాలు. 

&lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[వాడుకరి:Nskjnv|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''Jnv'''&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 05:43, 5 నవంబరు 2022 (UTC)

== WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open ==

Dear Wikimedian, 

We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. 

We also have exciting updates about the Program and Scholarships. 

The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. 

For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]].

‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. 

Regards 

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 11:25, 16 నవంబరు 2022 (UTC) 

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24082246 --&gt;

== WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline ==

Dear Wikimedian,

Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]].

COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. 

Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call 

* '''WCI 2023 Open Community Call'''
* '''Date''': 3rd December 2022
* '''Time''': 1800-1900 (IST)
* '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx

Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:21, 2 డిసెంబరు 2022 (UTC)

On Behalf of,
WCI 2023 Core organizing team.
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24083503 --&gt;


== ఈ-మెయిల్ ==

@[[వాడుకరి:Divya4232|Divya4232]]&lt;nowiki/&gt;నేను మీ ఈ-మెయిల్ జవాబు అలొచించి కొని రోజుల తరావత ఇస్థను. వీలు చుాసుకొని చదవండి లేదా అనువదము &lt;nowiki&gt;https://en.m.wikipedia.org/wiki/Phabricator&lt;/nowiki&gt; [[వాడుకరి:హరుడు|హరుడు]] ([[వాడుకరి చర్చ:హరుడు|చర్చ]]) 18:15, 16 మే 2023 (UTC)

ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:హరుడు|హరుడు]] గారు. [[వాడుకరి:Divya4232|Divya4232]] ([[వాడుకరి చర్చ:Divya4232|చర్చ]]) 04:41, 17 మే 2023 (UTC)

==  గళ నేర్పరులు - (లింగ్వ లిబ్రే)  ==

{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; | [[File:AudioBarnstar Hires.png|100px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''తెలుగు గళం ప్రపంచానికి వినిపిస్తున్న వారు'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | @[[వాడుకరి :Divya4232]]  గారు, లింగ్వ లిబ్రే  ప్రాజెక్టులో చక్కటి కృషి చేస్తూ[https://lingualibre.org/wiki/LinguaLibre:Stats/Speakers] తెలుగు గళం ప్రపంచంలో 5 వ స్థానంలో నిలవడానికి తోడ్పడుతున్నందుకు అందుకోండి ఈ ఆడియో బార్న్‌స్టార్. [[వాడుకరి:Nskjnv|నేతి సాయి కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 05:20, 25 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC)
|}

== క్రికెట్ 2023 ప్రాజెక్టులో మీ కృషికి అభినందనలు ==

{{Cricket Barnstar|1=[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/క్రికెట్ 2023|క్రికెట్ 2023 ప్రాజెక్టులో]] కృషి చేసి ప్రాజెక్టు విజయంలో పాలుపంచుకున్నందుకు అభినందనలతో__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 14:10, 21 నవంబరు 2023 (UTC)|2=alt}}

== తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవం స్కాలర్‌షిప్ దరఖాస్తులకు ఆహ్వానం ==

నమస్కారం, [[తెలుగు వికీపీడియా]] 20వ ఏట అడుగు పెట్టిన సందర్భంగా 2024, జనవరి 26 నుండి 28 వరకు [[విశాఖపట్నం]] వేదికగా [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం|20వ వార్షికోత్సవం]] జరపాలని సముదాయం నిశ్చయించింది. తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ ఉపకారవేతనం కోసం [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్|తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్]] పేజీలో దరఖాస్తు ఫారానికి లింకు ఇచ్చాము. 10 రోజులపాటు (అంటే డిసెంబరు 21, 2023 దాకా) ఈ దరఖాస్తు ఫారం అందుబాటులో ఉంటుంది. ఈ లోపు మీ దరఖాస్తులు సమర్పించగలరు. ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:23, 11 డిసెంబరు 2023 (UTC) (సభ్యుడు, తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ కమ్యూనికేషన్స్ కమిటీ)

==[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టు]]==

నమస్కారం @ [[వాడుకరి:Divya4232|దివ్య]] గారు, 

స్త్రీవాదము - జానపదము అనేది ప్రతి సంవత్సరం ఫిబ్రవరి, మార్చి నెలలలో వికీపీడియాలో జరిగే అంతర్జాతీయ రచనల పోటీ. వికీపీడియాలో ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాలకు చెందిన జానపద సంస్కృతి, జానపద కథలతో సంబంధం ఉన్న స్త్రీలకు సంబంధించిన అనేక అంశాలను డాక్యుమెంట్ చేయడం దీని ఉద్దేశం. ఈ ప్రాజెక్ట్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా జానపద వారసత్వాన్ని డాక్యుమెంట్ చేయడానికి వికీమీడియా కామన్స్‌లో నిర్వహించబడిన వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ (WLF) ఫోటోగ్రఫీ ప్రచారానికి వికీపీడియా మరోరూపం. ఈ ప్రాజెక్టులో జానపద ఉత్సవాలు, జానపద నృత్యాలు, జానపద సంగీతం, జానపద మహిళలు, విచిత్రమైన జానపద కథలు, జానపద ఆటల క్రీడాకారులు, పురాణాలలో మహిళలు, జానపద కథలలో మహిళా యోధులకు గురించిన కొత్త వ్యాసాలను రాయడం లేదా వికీలో ఉన్న వ్యాసాలను మెరుగుపరచవచ్చు.

2024 గాను ఫిబ్రవరి మార్చి రెండు నెలల్లో స్త్రీవాదం- జానపదం ప్రాజెక్టును నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ ప్రాజెక్టులో విజేతలుగా నిలిచిన వారికి బహుమతులు కూడ అందిస్తున్నాము. 

వెంటనే [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము-జానపదము]] ప్రాజెక్టు పేజీ సందర్శించి మీ వంతు సహకారం అందించగలరు. 

ధన్యవాదాలు. 

ఇట్లు 

[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 16:56, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)

:అలాగేనండి @[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]]గారు, నా వంతు సహకారం అందించగలను. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Divya4232|Divya4232]] ([[వాడుకరి చర్చ:Divya4232|చర్చ]]) 16:59, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)

== నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి కొత్త మార్గదర్శకాలు పేజీలో స్పందించండి ==

[[వాడుకరి:Divya4232|దివ్య]] గారూ, నిర్వాహకత్వ బాధ్యతలు స్వీకరించుటకు కావలిసిన కనీస మార్గదర్శకాలు సూచించటానికి [[వికీపీడియా:రచ్చబండ (పాలసీలు)/నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి మార్గదర్శకాలు|తయారుచేసిన కొత్త మార్గదర్శకాల ప్రతిపాదనల పేజీలో మీరు 2024 మార్చి 31 లోపు స్పందించవలసినదిగా కోరుచున్నాను]]. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:24, 25 మార్చి 2024 (UTC)

:అలాగేనండి @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు. [[వాడుకరి:Divya4232|Divya4232]] ([[వాడుకరి చర్చ:Divya4232|చర్చ]]) 15:44, 30 మార్చి 2024 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Divya4232|దివ్య]] గారూ  పై లింకులోని నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి కొత్త మార్గదర్శకాలు పేజీలోని మధ్యంతర ప్రతిపాదనల విభాగంలో కూడా స్పందించగలరు. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:36, 1 ఏప్రిల్ 2024 (UTC)

== మీరు రాసిన వ్యాసం సమీక్షించబడ్డది. ==

చివరి మార్పు తరువాత కొన్ని కొత్త వ్యాసాలు సమీక్షించబడ్డాయి:
* [[నందిని జమ్మి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)
ఇది క్యాంప్విజ్ బాటు ద్వారా అందజేయబడ్డ సందేశం.
- [[వాడుకరి:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[వాడుకరి చర్చ:CampWiz Bot|చర్చ]]) 16:57, 12 ఏప్రిల్ 2024 (UTC)

== మీరు రాసిన వ్యాసం సమీక్షించబడ్డది. ==

చివరి మార్పు తరువాత కొన్ని కొత్త వ్యాసాలు సమీక్షించబడ్డాయి:
* [[నందిని జమ్మి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)
ఇది క్యాంప్విజ్ బాటు ద్వారా అందజేయబడ్డ సందేశం.
- [[వాడుకరి:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[వాడుకరి చర్చ:CampWiz Bot|చర్చ]]) 14:29, 16 ఏప్రిల్ 2024 (UTC)

== మీరు రాసిన వ్యాసం సమీక్షించబడ్డది. ==

చివరి మార్పు తరువాత కొన్ని కొత్త వ్యాసాలు సమీక్షించబడ్డాయి:
* [[పానియా ప్రజలు]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[పంచవాద్యం]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[గ్లోరియా మొహంతి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[చిన్నపొన్ను]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)
ఇది క్యాంప్విజ్ బాటు ద్వారా అందజేయబడ్డ సందేశం.
- [[వాడుకరి:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[వాడుకరి చర్చ:CampWiz Bot|చర్చ]]) 13:00, 5 జూన్ 2024 (UTC)

== మీరు రాసిన వ్యాసం సమీక్షించబడ్డది. ==

చివరి మార్పు తరువాత కొన్ని కొత్త వ్యాసాలు సమీక్షించబడ్డాయి:
* [[భావనా రెడ్డి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మాళవిక కృష్ణదాస్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)
ఇది క్యాంప్విజ్ బాటు ద్వారా అందజేయబడ్డ సందేశం.
- [[వాడుకరి:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[వాడుకరి చర్చ:CampWiz Bot|చర్చ]]) 11:00, 9 జూన్ 2024 (UTC)

== మీరు రాసిన వ్యాసం సమీక్షించబడ్డది. ==

చివరి మార్పు తరువాత కొన్ని కొత్త వ్యాసాలు సమీక్షించబడ్డాయి:
* [[మధులితా మహాపాత్ర]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రాణి హజారికా (గాయకురాలు)]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కళామండలం సుగంధి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నిర్మలా విశ్వేశ్వరరావు]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రాగిణి దేవి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అరుణిమ కుమార్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)
ఇది క్యాంప్విజ్ బాటు ద్వారా అందజేయబడ్డ సందేశం.
- [[వాడుకరి:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[వాడుకరి చర్చ:CampWiz Bot|చర్చ]]) 04:00, 15 జూన్ 2024 (UTC)

== మీరు రాసిన వ్యాసం సమీక్షించబడ్డది. ==

చివరి మార్పు తరువాత కొన్ని కొత్త వ్యాసాలు సమీక్షించబడ్డాయి:
* [[మిన్నీ బెల్ షార్ప్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అరంజనా చరడు]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మీనాక్షి చిత్రరంజన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[పద్మిని రౌత్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మణిమేఖల]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కచ్చి ఘోడి నృత్యం]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[చాక్యార్ కూతు]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[లతిక]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[గీతూ మోహన్ దాస్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అనితా ప్రతాప్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సి.ఎస్. రాధాదేవి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కళ్యాణి మీనన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అమూల్య మల్లాది]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[పద్మ దేశాయ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సోనియా షా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[లక్ష్మి శృతి సెట్టిపల్లి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[స్మృతి ముంద్రా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[శాంతాబాయి ధనాజీ డాని]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నీనా సిబల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కిరణ్ సింగ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[షోనాలి బోస్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[జ్యోతి గోగ్టే]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కాజల్ ఓజా వైద్య]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అలంకృత శ్రీవాస్తవ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[భావన సోమాయ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రీటా గంగూలీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సుమైరా అబ్దుల్లాలీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కె.కె. ఉష]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మహ్రూఖ్ తారాపోర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[దుర్గా భగవత్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అతిమా శ్రీవాస్తవ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[లీలా గాంధీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[చిత్రా నాయక్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ప్రతిభా నైథాని]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సునీతి అశోక్ దేశ్‌పాండే]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సరయు దోషి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)
ఇది క్యాంప్విజ్ బాటు ద్వారా అందజేయబడ్డ సందేశం.
- [[వాడుకరి:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[వాడుకరి చర్చ:CampWiz Bot|చర్చ]]) 04:00, 16 జూన్ 2024 (UTC)

== మీరు రాసిన వ్యాసం సమీక్షించబడ్డది. ==

చివరి మార్పు తరువాత కొన్ని కొత్త వ్యాసాలు సమీక్షించబడ్డాయి:
* [[మన్ను భండారి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)
ఇది క్యాంప్విజ్ బాటు ద్వారా అందజేయబడ్డ సందేశం.
- [[వాడుకరి:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[వాడుకరి చర్చ:CampWiz Bot|చర్చ]]) 05:00, 16 జూన్ 2024 (UTC)

== మీరు రాసిన వ్యాసం సమీక్షించబడ్డది. ==

చివరి మార్పు తరువాత కొన్ని కొత్త వ్యాసాలు సమీక్షించబడ్డాయి:
* [[ఒయినాం బెంబెమ్ దేవి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అమల్ అల్లానా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[శాంతా గాంధీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[దీపికా కుమారి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[విద్యాబెన్ షా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రాధికా రాయ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రుక్సాన కౌసర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నాన్సీ అడజానియా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అన్నా జెర్మోలేవా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నిమ్రత్ కౌర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ప్రీజా శ్రీధరన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[బొంబాయిల దేవి లైశ్రమం]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[శ్యామ (హిందీ నటి)]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కళ్యాణి సేన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[గాయత్రీ శంకరన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సరస్వతీ విద్యార్ధి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అంజలి గోపాలన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అనిత నాయర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సలీమా హష్మీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[తంగం ఫిలిప్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[జ్ఞానదానందిని దేవి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[భారతి శివాజీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[జ్యోత్స్నా శ్రీకాంత్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ పూనెన్ లూకోస్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సునీతి సోలమన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[హేమలతా గుప్తా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ రాయ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అనితా కౌల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సెలీనా శర్మ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కరుణ మేరీ బ్రాగంజా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)
ఇది క్యాంప్విజ్ బాటు ద్వారా అందజేయబడ్డ సందేశం.
- [[వాడుకరి:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[వాడుకరి చర్చ:CampWiz Bot|చర్చ]]) 06:00, 16 జూన్ 2024 (UTC)

== మీరు రాసిన వ్యాసం సమీక్షించబడ్డది. ==

చివరి మార్పు తరువాత కొన్ని కొత్త వ్యాసాలు సమీక్షించబడ్డాయి:
* [[యశోధర రాజే సింధియా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రూత్ మనోరమ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సుశీల నయ్యర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[వసంత ముత్తుస్వామి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రష్మీ శెట్టి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[లక్ష్మీబాయి రాజ్వాడే]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఎం. శారదా మీనన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అమిత అగర్వాల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ప్రీతి సింగ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సుమనా రాయ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కావేరి నంబీసన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[విజయరాజమల్లిక]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అనురాధ భట్టాచార్య]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[పి.ఆర్. శ్యామల]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ప్రియా కుమార్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రుక్మిణీ భాయ నాయర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[షాలినీ మోఘే]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[గ్లోరియా వెక్కర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[చిత్ర బెనర్జీ దివకారుణి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[చిత్రా సుబ్రమణ్యం]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[వైజయంతి కాశీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[లీలా మజుందార్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అంబికా ధురంధర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[టి.కె. పద్మిని]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[తేజశ్విని గౌడ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[జయతి ఘోష్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రాజలక్ష్మి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సావిత్రి ఖనోల్కర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అనితా దూబే]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నీలాంజనా రాయ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అమిత కానేకర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నీలిమా షేక్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నవనీత దేవ్ సేన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సుగత కుమారి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఆశా పుత్లీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సోనాల్ శుక్లా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సంగీత శ్రీనివాసన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[తోరు దత్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ముత్తుకులం పార్వతి అమ్మ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[శిబానీ కశ్యప్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[బి. సంధ్య]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)
ఇది క్యాంప్విజ్ బాటు ద్వారా అందజేయబడ్డ సందేశం.
- [[వాడుకరి:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[వాడుకరి చర్చ:CampWiz Bot|చర్చ]]) 07:00, 16 జూన్ 2024 (UTC)

== మీరు రాసిన వ్యాసం సమీక్షించబడ్డది. ==

చివరి మార్పు తరువాత కొన్ని కొత్త వ్యాసాలు సమీక్షించబడ్డాయి:
* [[స్వర్ణకుమారి దేవి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఉషారావు-మోనారి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[శరణ్ రాణి బ్యాక్లీవాల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కపిల వాత్స్యాయన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[దేవకీ జైన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[గుల్బదన్ బేగం]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[దీపా మెహతా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[పల్లవి సింగ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[శోభా దీపక్ సింగ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మిండీ కాలింగ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అంజుమ్ సింగ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[తారావత్ అమ్మలు అమ్మ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఇందిరా దేవి ధనరాజ్‌గిర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నుపుర్ చౌదరి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అశ్వినీ అయ్యర్ తివారీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సుకన్య రెహమాన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రామన్ ముండైర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సాగరిక ఘోష్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ప్రియాంక సర్కార్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సత్యప్రియ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రంగమ్మాళ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అంకితా చక్రబోర్తి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సరళా రాయ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నారాయణి శాస్త్రి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[లీనా చందావర్కర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రుబీనా అలీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[గుర్దీప్ కోహ్లీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నిషా సారంగ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఫాతిమా బాబు]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఉమా భరణి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అనన్య కాసరవల్లి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నక్షత్ర నగేష్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అద్రిజా రాయ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సురేఖ కుడచి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మినీ మాథుర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఆశా పోస్లీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కజ్జన్ బాయి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)
ఇది క్యాంప్విజ్ బాటు ద్వారా అందజేయబడ్డ సందేశం.
- [[వాడుకరి:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[వాడుకరి చర్చ:CampWiz Bot|చర్చ]]) 11:00, 16 జూన్ 2024 (UTC)

== మీరు రాసిన వ్యాసం సమీక్షించబడ్డది. ==

చివరి మార్పు తరువాత కొన్ని కొత్త వ్యాసాలు సమీక్షించబడ్డాయి:
* [[శ్వేతా శెట్టి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కృతికా నెల్సన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రీతికా వజిరాణి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[దివ్య పద్మిని]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[లక్ష్మీ రామకృష్ణన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[లక్ష్మి హోల్మ్‌స్ట్రోమ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)
ఇది క్యాంప్విజ్ బాటు ద్వారా అందజేయబడ్డ సందేశం.
- [[వాడుకరి:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[వాడుకరి చర్చ:CampWiz Bot|చర్చ]]) 12:00, 16 జూన్ 2024 (UTC)

== మీరు రాసిన వ్యాసం సమీక్షించబడ్డది. ==

చివరి మార్పు తరువాత కొన్ని కొత్త వ్యాసాలు సమీక్షించబడ్డాయి:
* [[నితాషా కౌల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సోనియా జాన్సన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కాథీ బెర్న్‌హీమ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మారియా లూయిసా రాస్ లాండా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఎమి కోయమా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సౌమ్య శర్మ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ముక్త (నటి)]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సుచిత్రా పిళ్ళై]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మంజు పిళ్ళై]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[హిమానీ శివపురి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[లీలా చిట్నీస్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[విజయశ్రీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మిస్ కుమారి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ప్రియా రాజ్‌వంశ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[బీనా రాయ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[పెరిన్ చంద్ర]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అపర్ణ వైదిక్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఇందిరా జైసింగ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రేష్మా వల్లియప్పన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[వసుధ దాల్మియా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సంగీత ఎన్. భాటియా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నిధి రజ్దాన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[గీతా హిరణ్యన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అదితి మంగళదాస్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[వెనితా కోయెల్హో]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[లల్లేశ్వరి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[దక్ష పట్టాని]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[కుందనికా కపాడియా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[బినాలక్ష్మి నేప్రమ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సవితా అంబేద్కర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[జూలియా గ్రెనన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మృదులా ముఖర్జీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[జోసెఫిన్ ర్యాన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[హెలెనా మోలోనీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మీరా ముఖర్జీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కాథ్లీన్ బారీ మోలోనీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మార్గరెట్ ఎల్. ప్లంకెట్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[చిత్రనిభా చౌదరి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రాచెల్ బీర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అడిలైడ్ స్టీలే బేలర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రోజ్ ఎథెల్ బాసిన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[నళిని ప్రవ డేకా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మిరోస్లావా సాండ్రు]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ హెండర్సన్ ఈస్ట్‌మన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అనురూపా దేబీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మనోరమ జాఫా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[షాజియా ఇల్మీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[పరిస్మిత సింగ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సుభద్ర జోషి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కల్కి సుబ్రమణ్యం]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[షుమోనా సిన్హా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[రోహిణి నీలేకని]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సరోజినీ వరదప్పన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ప్యాట్రిసియా ముఖిమ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నందిత కృష్ణ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అరణ్య జోహార్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[లలితా అయ్యర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అద్వైత కళ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మీనాక్షి గోపీనాథ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[విధు విన్సెంట్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[గుర్మెహర్ కౌర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేఘనా పంత్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కిశ్వర్ దేశాయ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అపర్ణ జైన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అనురాధ రమణన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అనుశ్రీ రాయ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[లోటికా సర్కార్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మైథిలి శివరామన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[వి.ఎం.గిరిజ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[చంద్రమతి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సునీతా కోహ్లీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సుష్మా సేథ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[శ్రీమతి లాల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[గీతా విజయన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[శ్రీజయ నాయర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కె. శ్రీలత]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మధులిక లిడిల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కవితా లంకేశ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఐరా త్రివేది]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[లైలా ఖాన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[లీలా మిశ్రా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఇందిరా జోసెఫ్ వెన్నీయూర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఎస్.ఎన్. లక్ష్మి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అయేషా కపూర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[లతా సభర్వాల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[స్వరణ్ లత (నటి)]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[లిపి సింగ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఇషా మాలవీయ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఎం.ఎన్. లక్ష్మీ దేవి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మోలినా దేవి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సుమతి (నటి)]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఉమా ప్రేమన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అంబిలి దేవి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అదూర్ పంకజం]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ప్రియా బెర్డే]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అదూర్ భవాని]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నారాయణీ దేవి వర్మ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అదితి ఛటర్జీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సోరాయా చెమలీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కుమారి నాజ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[జెన్నీ విలియమ్స్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మరియా బషీర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ వింగ్స్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రూత్ ఎఫ్. అలెన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఆరాధన కృష్ణ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నోరా బెన్నిస్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఎస్తేర్ ఫ్రమ్కిన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కె.ఆర్.మీరా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ ఆన్ బ్రౌన్ పాటెన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[బి. కళ్యాణి అమ్మ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నళినీ దాస్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[యాస్మిన్ సైకియా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అట్టియా హోసైన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[విమలా దేవి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[లలిత్ జె. రావు]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నీతా సేన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సంధ్య సంజన]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సీమా ముస్తఫా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సులక్షణ పండిట్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఇషర్ జడ్జ్ అహ్లువాలియా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కె. బి. సుందరాంబల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రాజకుమారి దూబే]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[హేమ సర్దేశాయ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[స్మితా మాధవ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఎన్.సి. వసంతకోకిలం]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[గార్గీ వాచక్నవి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[టి.వి.అనుపమ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[వై.జి. శ్రీమతి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[తారా సుందరీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[పి. యశోద]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కె. చిన్నమ్మ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[శృతి సితార]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[వసుంధర దొరస్వామి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కతివనూరు వీరన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[చారులత మణి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మృదుల్ వాధ్వా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[చార్లెట్ మూర్మాన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[డా. శారదా శ్రీనివాసన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[గాయత్రి గిరీష్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[స్వాతి త్యాగరాజన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[లైలా త్యాబ్జీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సీతా దొరైస్వామి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[గీత వుల్ఫ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రుచిర కాంబోజ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఫ్రెడ బేడి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కన్హోపాత్ర]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[లీలా ఓంచేరి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సలోని చోప్రా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[షరీఫా విజలీవాలా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మీరా ఖన్నా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[బహినాబాయి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అమృత పాండే]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[రజినీ రావు]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[బిందు మీనన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[పాపియా ఘోష్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[పర్వీందర్ కౌర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[స్వాతి మోహన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రూత్ హ్యూనెమాన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కటయున్ విర్కార్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నమితా గోఖలే]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నిర్మలా రాజశేఖర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మోనితా ఛటర్జీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[విద్యా షా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఇషీతా గంగూలీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ముఖ్తార్ బేగం]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రీవా రాథోడ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మిర్రా అల్ఫాస్సా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[జయమలా శిలేదార్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[శారద అయ్యంగార్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సరస్వతి రాణే]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నైనా దేవి (గాయకురాలు)]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సంగీత సంతోషం]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కమలా బోస్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[దీపా కుమార్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[శశికళ డాని]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[లక్ష్మీ శంకర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మీనా దండా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[డి. రూప]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఆర్. శ్రీలేఖ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కంచన్ చౌదరి భట్టాచార్య]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[తిషాని దోషి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సీమా కోహ్లీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ప్రీతి షెనాయ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మోనికా కొరియా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కవితా నాయర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మార్లిన్ ఫ్రెంచ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అమృత భారతి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[స్మితా భారతి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రాధికా రావు]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[జాస్మిన్ సింహాలన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[కల్పనా దాస్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[లిలియన్ రోక్సన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[లోపాముద్ర మిత్ర]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[గోపికా వర్మ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[మరియా తెరెసా లియోన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఒట్టన్ తుల్లాల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[సంగీతా ఈశ్వరన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[జ్యోత్స్నా భట్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[లక్ష్మి ప్రియా మోహాపాత్ర]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[డెమెట్రా ప్లాకాస్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నూర్ బానో (గాయకురాలు)]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[మజా ఫోర్స్లండ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[గీతాంజలి లాల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[విద్యా విందు సింగ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[రాణి చందా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[సమంతా మలోనీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అజితా శ్రీవాస్తవ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[లేతికా శరణ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[ఆర్యాంబిక ఎస్.వి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[జెన్నిఫర్ కింబాల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ప్రకాశి తోమర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[చకోరి (నటి)]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[అనితా దేవి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[మారియా ఒచ్చిపింటి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[జగ్మతి సాంగ్వాన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[చంద్రో తోమర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[సిహాన్ అక్తాస్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఆస్తా గిల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[నమితా చందేల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[భువనేశ్వరి కుమారి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[మరియా సలాస్ లారాజాబల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సుమన్ దేవి తౌడం]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[మీనా కుమారి (వెయిట్‌లిఫ్టర్)]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[ఎల్లెన్ కీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మిర్టిస్ కోల్తార్ప్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[మారియన్ టుల్లీ డిమిక్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[కమల కేస్వానీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[మేరీ బెంట్లీ థామస్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[అనుపమ దేశ్‌పాండే]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[జోబా ముర్ము]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[రాజశ్రీ వారియర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[ఉషా శ్రీనివాసన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[అనిత కుప్పుసామి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[గీతాంజలి శర్మ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[విజయలక్ష్మి నవనీతకృష్ణన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[సోహిని రే]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[రేఖా రాజు]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[సుష్మా కె. రావు]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కళామండలం గిరిజ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[మీనాక్షి అమ్మ గురుక్కళ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[నివేదిత అర్జున్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[రీతూ దాల్మియా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నుపుర్ ఆస్థాన]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[లిల్లి సింగ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[షోమ్ శుక్ల]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అనితా మూర్జని]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[శ్రీకుమారి రామచంద్రన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అన్నీ జైదీ (రచయిత)]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నవాబ్ ఫైజున్నీసా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కార్తీక తిరునాళ్ లక్ష్మీ బాయి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[బెట్టినా బామర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[లీలా దూబే]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[లతికా నాథ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[షాను లాహిరి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నివేదితా మీనన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సుసాన్ విశ్వనాథన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[జయ మాధవన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సూఫియా కమల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మాలినీ అగర్వాల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఆలిస్ హెన్రీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కైట్లిన్ మోరన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రుకైయా హసన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[హెలెన్ లెవిన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[లూయిసా లాసన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[జెస్సికా టేలర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[గ్లోరియా ఫెల్డ్ట్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఎల్లెన్ విల్లీస్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అనితా మాసన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[తారా మోస్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[తాన్య సెల్వరత్నం]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[లిసా రాబర్ట్‌సన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[వాన్ బాధమ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మరియా కాంబ్రిల్స్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కేథరీన్ హాల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కేథరీన్ డెవెనీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[డోరా మార్స్డెన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఎస్.ఎన్.పార్వతి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[పాసి సత్య]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఆయేషా ఖాన్ (నటి)]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఎ. శకుంతల]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అనుశ్రీ దాస్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[అయేషా ధార్కర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మెలినా మాథ్యూస్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మార్తా హెన్రీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కాథీ యంగ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఖదీజా ముంతాజ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[దయామణి బార్లా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నోరా రిచర్డ్స్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అమిత మాలిక్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[బీనా సర్కార్ ఎలియాస్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అనురాధ శర్మ పూజారి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అరుంధతీ వీరమణి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[పి. వత్సల]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సుందరి ఉత్తమ్‌చందనీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మ్రిదుల గార్గ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మెహనాజ్ హూసిన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సరోజినీ మహిషి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మధు ఖన్నా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[జె. దేవిక]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అమృత చౌదరి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[భాను కపిల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కిరణ్ షెకావత్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మాధురీ కనిత్కర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[షీలా ఎస్. మథాయ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[విజయలక్ష్మి రమణన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[గీతా ధర్మరాజన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నేహా దీక్షిత్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ప్రీతి సిమోస్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[త్రినేత్ర హల్దార్ గుమ్మరాజు]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[జస్లీన్ ధమిజా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[శిల్పి సోమయ్య గౌడ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)
ఇది క్యాంప్విజ్ బాటు ద్వారా అందజేయబడ్డ సందేశం.
- [[వాడుకరి:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[వాడుకరి చర్చ:CampWiz Bot|చర్చ]]) 03:00, 17 జూన్ 2024 (UTC)

== మీరు రాసిన వ్యాసం సమీక్షించబడ్డది. ==

చివరి మార్పు తరువాత కొన్ని కొత్త వ్యాసాలు సమీక్షించబడ్డాయి:
* [[స్వాతి ఘోష్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[గౌరీ భంజా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నందిత కుమార్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మిరియం చాందీ మేనచెర్రి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మణి రావు]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఐశ్వర్య టిప్నిస్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కమలా బెనివాల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[జయశ్రీ చక్రవర్తి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అంగనా పి. ఛటర్జీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అనుపమ కుండూ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[గీతా సహగల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[బి. ప్రభ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సోనా మోహాపాత్ర]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రీనా బెనర్జీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అనన్య రాయ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మహ్ లకా బాయి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రెనానా ఝబ్వాలా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నైలా అలీ ఖాన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మార్గరీ వోల్ఫ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[లీనా ఓలిన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఫ్లోరా ట్రిస్టాన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[లిల్లియన్ హర్మన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రూత్ ఆడమ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ధీరుబెన్ పటేల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కాథ్లీన్ థాంప్సన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సారా జోసెఫ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[తారా సబర్వాల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కిమ్ రాబర్ట్స్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[శాంభవి సింగ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రంజనీ షెట్టర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అనురాధ రాయ్ (నవల రచయిత్రి)]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అంజలి దమానియా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[శిల్పా గుప్తా (కళాకారిణి)]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[పూనం మహాజన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రూపా రావు]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[షీలా మఖిజానీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[లలితా లాజ్మీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మిథు సేన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[పంకజా ముండే]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ప్రతీక్ష అపూర్వ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మాధ్వీ పరేఖ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మంజు వర్మ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఫులన్ రాణి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ధ్వని దేశాయ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కనక మూర్తి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అమీతా సిన్హ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అన్నూ టాండన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రూహి జుబేరి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మాయా కొద్నాని]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సుభాషిణి అలీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కృష్ణ తీరత్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నీలం సరన్ గౌర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[బి.టి. లలితా నాయక్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సుభద్ర సేన్ గుప్తా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కె.బి. శ్రీదేవి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[శాంతా గోఖలే]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కె.పి.సుధీర]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఎం. సుభద్ర నాయర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[శివరామకృష్ణ అయ్యర్ పద్మావతి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[గాయత్రి ప్రభు]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[గీతా కపూర్ (క్యూరేటర్)]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[పూర్ణిమ సిన్హా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కవిత రాందాస్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[గీతా రావు గుప్తా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కమలా సెల్వరాజ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[పర్వీన్ తల్హా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రోహిణి పాండే]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[శుభాంగి స్వరూప్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మీనా స్వామినాథన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మణికుంతల సేన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సంగీతా మల్హోత్రా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సుప్రియ చౌదరి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[శృతి కపూర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[శింజిని కుందూ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఉమా తులి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సంధ్య శ్రీకాంత్ విశ్వేశ్వరయ్య]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రోహిణి బాలకృష్ణన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఆర్.సౌధామిని]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కౌముది జోషిపుర]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఇందిరా చక్రవర్తి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఆర్తి అగర్వాల్(శాస్త్రవేత్త)]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మినల్ రోహిత్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కృతి శర్మ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మధుమాల చటోపాధ్యాయ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మధు భాస్కరన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[షర్మిల ఎం. ముఖోపాధ్యాయ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఆయేషా జలాల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[లోలితా రాయ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[షమీమ్ నజ్లీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మంజోత్ కౌర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[లారిసా మాట్రోస్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[పౌలోస్ కుంజి రోజీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[జుడిత్ జార్విస్ థామ్సన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[జైశ్రీ ఓడిన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మార్గరెట్ మస్కరెన్హాస్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[స్టెల్లా క్రామ్రిష్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[బినాపాని మొహంతి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[జెన్నిఫర్ సాల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[జోహన్నా మీహన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఐషే ఘోష్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కిరణ్జిత్ అహ్లూవాలియా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మీరూ ధల్వాలా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కిమ్ సాథవి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[చంద్రకళ ఎస్. కమ్మత్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[చుని కోటల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[శ్వేతా తనేజా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[పద్మ అనగోల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[షీలా కౌల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రింకీ భట్టాచార్య]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఎలిజబెత్ ఫాక్నర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[బిందు అమ్మిని]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మధురీతా ఆనంద్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మిస్సీ రాబిన్స్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సారా లా ఫౌంటెన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[జీనత్ కారెల్సే]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సూసీ ఫిష్బీన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అన్యా ఫెర్నాల్డ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[శిప్రా ఖన్నా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మల్లికా దత్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[లూయిసా షఫియా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కరోలిన్ హెన్‌వుడ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఆరోహి పండిట్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[జయ అరుణాచలం]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మౌరీన్ హార్డింగ్ క్లార్క్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సరళ బెహన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ముత్సుకో సోమ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[చెరిష్ ఫిండెన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నికి నాకాయమా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మార్వెల్ మోరెనో]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కిరణ్ బాల బోర]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[వాలెంటినా కోబ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ ఎల్లిస్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రోజ్మేరీ ప్రింజ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ ఇ. పీటర్స్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ మూర్మాన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ బోవెర్మాన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ ఆన్ మోబ్లీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మరియాన్నే వోలర్స్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ హార్ట్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ ఫ్రాన్సిస్ బెర్రీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ ఫికెట్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ రోజ్ ఓకర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ గోర్డాన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సి.వి. సావిత్రి గుణతిలేకే]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సిలా మారియా కాల్డెరాన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ టెస్టా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సాండ్రా ఫాబెర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మార్లిన్ హ్యాకర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ రోడ్జెర్స్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[జూలియన్ మే]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[జెస్సికా హగెడోర్న్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మార్గరీట నోలాస్కో అర్మాస్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అనితా బోర్గ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[హెలెన్ బోర్టెన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ స్టీవెన్స్ బీల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఓల్గా డ్రూస్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రూత్ గ్రాహం]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అలెక్సా పల్లాడినో]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మెర్సీ ఎడిరిసింఘే]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రోజీ సేనానాయకే]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అలిసన్ జాలీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సోమ ఎడిరిసింఘే]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నమృతా లాల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[బార్బరా సన్సోని]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ రాస్ బెల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[హేమమాల కరుణదాస]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఇందిరా సమరశేఖర]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కమలా విజేరత్నే]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సునీలా అబేశేఖర]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అనంతి శశిధరన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రజనీ తిరనాగమ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఉపేక్ష స్వర్ణమాలి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నీలికా మాలవిగే]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[జయంతి కురు-ఉతుంపల]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఆశానీ వీరరత్న]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ రుత్నామ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మాధవీ వత్సల ఆంథోనీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అంబికా సత్కుననాథన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నిలానీ రత్నాయకే]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[దిలాంతి అమరతుంగ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సారంగి సిల్వా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ మాక్‌లేన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సుసాన్ గ్రిఫిన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[గ్లోరియా జోసెఫ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రాబర్టా గ్రెగొరీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సుసాన్ క్లెక్నర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[లిజ్ స్మిత్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ ట్రీట్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[జానెట్ అసిమోవ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ కాథరిన్ నాగ్లే]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అలెగ్జాండ్రా పెట్రి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నాన్సీ ఏంజెలో]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[జానెట్ బుర్చిల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ అన్నే ఫాక్స్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ బోనో]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ కేథరీన్ బేట్సన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మరియాన్నే అమాచెర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ మెక్‌డోన్నెల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ ఎల్. క్లీవ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ-లూయిస్ పార్కర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ స్టువర్ట్ మాస్టర్సన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ రువార్ట్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రోజ్మేరీ రోజర్స్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[జయత్మా విక్రమనాయకే]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[హిరణ్య పీరిస్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కోయల్ రాణా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[డోరతీ జె. మెరిట్స్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ డెలాహంటీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[చయానికా షా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[పుష్కిన్ ఫర్టియల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కిట్టి శివ రావు]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రజియా సజ్జాద్ జహీర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[పింకీ లిలాని]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అరూప కలిత పతంగియా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఉమా కృష్ణస్వామి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అల్కా సరయోగి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఎం.ఎం. కాయే]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[లీజా మంగళదాస్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అనురాధ మీనన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[గౌరీ ప్రధాన్ తేజ్వానీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సుమితా ప్రభాకర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మధుశ్రీ దత్తా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[వి.గీత]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[శోభనా జార్జ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[తృప్తి దేశాయ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నందిత పి. పల్షెట్కర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[నిత్య రామన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కృతి భారతి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేనకా గురుస్వామి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కౌసల్య శంకర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మాళవిక రాజ్‌కోటియా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[షీలా గౌడ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[పన్మెలా కాస్ట్రో]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[షెర్రీ మిల్నర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[కాథీ గ్రోవ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఉర్సులా జాన్సన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఎలిజబెత్ స్టీఫెన్స్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అమండా హెంగ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[జువానిటా మెక్‌నీలీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[బసీరా ఖాన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[జుడిత్ బెర్న్‌స్టెయిన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మోనికా రాస్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మెర్రీ మూర్ విన్నెట్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మరియా ఒర్టెగా గాల్వెజ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[పెట్రా మాథీస్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[లూసీ హోడ్గ్సన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మరియా యూన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[జైశ్రీ అబిచందానీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అనితా స్టెకెల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ ఆలివర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[బిజయ జెనా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సుశ్రీ శ్రేయ మిశ్రా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఎలిజబెత్ గ్రిమ్స్టన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఎలిజబెత్ జి. వాట్సన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[బ్రోన్విన్ ఎల్స్మోర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ కార్లిస్లే]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రోజ్మేరీ హోమిస్టర్ జూనియర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ చెహ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ ప్రైడ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రూత్ బ్రౌన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రూత్ ఆన్ మిన్నర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రూత్ ప్రావెర్ జబ్వాలా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[ఆన్ రూథర్‌ఫోర్డ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రూత్ హస్సీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రూత్ వారిక్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రూతీ మోరిస్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రూత్ రీచ్ల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రూత్ బెహర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రూత్ ఇ. కార్టర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రూత్ జాన్సన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రూత్ ఎల్లెన్ కోచెర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రూత్ స్కోంతల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రూత్ ఆండర్సన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రూత్ షాలిత్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రూత్ పాట్రిక్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రూత్ ఎల్లిస్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రూత్ విలియమ్స్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రూత్ స్టోన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ అన్నే మోహన్‌రాజ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రూత్ వై. గోల్డ్‌వే]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ ఎల్లెన్ మార్క్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ ఎలిజబెత్ మాస్ట్రాంటోనియో]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రూత్ మిల్లికాన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ రోచ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ లాండ్రీయు]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ ఎల్లెన్ రుడిన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ విల్సన్ (గాయకురాలు)]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ పోప్ ఒస్బోర్న్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[గ్లోరియా గేనోర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ గైట్స్‌కిల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ మీకర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[భావాయి నృత్యం]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[అడమారి లోపెజ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సుధా మీనన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[గజ్రా(పూల దండ)]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[దినక్షి ప్రియసాద్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మేరీ అడెలా బ్లాగ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[తమర కుననాయకం]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అనోకా ప్రింరోస్ అబేరత్నే]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మార్గరెట్ ఓగోలా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అమినాటా డియావ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[అలెక్సాండ్రా మోనెడ్జికోవా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మరియం బెహ్నమ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)
ఇది క్యాంప్విజ్ బాటు ద్వారా అందజేయబడ్డ సందేశం.
- [[వాడుకరి:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[వాడుకరి చర్చ:CampWiz Bot|చర్చ]]) 04:00, 17 జూన్ 2024 (UTC)

== మీరు రాసిన వ్యాసం సమీక్షించబడ్డది. ==

చివరి మార్పు తరువాత కొన్ని కొత్త వ్యాసాలు సమీక్షించబడ్డాయి:
* [[జాఫ్రీన్ షేక్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[తంజై సెల్వి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[లిలియా స్కాలా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మారిసా పవన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[గావ్రీ దేవి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[కృతికా సుబ్రహ్మణ్యన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[ప్రియంబద మొహంతి హెజ్మాడి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[అనితా సూద్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[షీలా మెహతా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[లీనా మొహంతి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[క్షేత్రమయుం ఓంగ్బీ తౌరానీసాబీ దేవి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[మోనికా డురాన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[అపరాజిత బాలమురుకన్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[చారి నృత్యం]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[భువనేశ్వరి మిశ్రా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[మోనా చంద్రావతి గుప్తా]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[మేనకా లాల్వానీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[మహువా ముఖర్జీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[మధుమిత రౌత్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[జ్యోతి రౌత్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[పద్మిని చెట్టూర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[పారాయణ్ తుల్లాల్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[విద్యాగౌరి అద్కర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)
ఇది క్యాంప్విజ్ బాటు ద్వారా అందజేయబడ్డ సందేశం.
- [[వాడుకరి:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[వాడుకరి చర్చ:CampWiz Bot|చర్చ]]) 05:00, 17 జూన్ 2024 (UTC)
== 2024 ఎన్నికలు ప్రాజెక్టులో మీ కృషికి గుర్తింపుగా==

{| style=&quot;border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot; | [[File:{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{{2}}}|alt|Articles for Creation Barnstar Hires.png|AfC-barnstar-remake.png}}|110px]]

|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.1em;&quot; | '''The Articles for Creation Barnstar'''
|-
|style=&quot;vertical-align: center; border-top: 1px solid gray;&quot; |[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఎన్నికలు/ఎన్నికల సంబంధిత వ్యాసాల సృష్టింపు-2024| ఎన్నికల ప్రాజెక్టు -2024]] లో పొల్గొని, కృషి చేసినందుకు గుర్తింపుగా అభినందనలతో పతకం బహుకరణ. స్వీకరించగలరు. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 08:54, 19 జూన్ 2024 (UTC)
|}

== Feminism and Folklore 2024 - International prize winners ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''
[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]]

Congratulations!

We are thrilled to announce that you have emerged as the victorious champion in the '''Feminism and Folklore 2024''' writing competition, securing an International prize. Your achievement is truly exceptional and worthy of celebration!

We would like to express our utmost gratitude for your invaluable contribution to the documentation of your local folk culture and women on Wikipedia. The dedication and hard work you exhibited throughout the competition were truly remarkable.

To ensure that you receive your well-deserved prize, we kindly request you to take a moment and complete the preferences form before the 15th of August 2024. By doing so, you will help us tailor the prize according to your preferences and guarantee a delightful experience for you. You can access the form by [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfBUbyRAPdKjoQje8I0zN4qQwMGmKtw8Zj38PTYTUkSthEyiw/viewform?usp=sf_link clicking here].

Should you have any queries or require any further assistance, please do not hesitate to reach out to us. You can easily contact us via the talkpage or by email. We are more than delighted to provide any support you may need.

Once again, congratulations on this outstanding achievement! We are proud to have you as our winner and eagerly look forward to hearing from you.

Best wishes,

[[:m:Feminism and Folklore 2024|FNF 2024 International Team]]

::::Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp; [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;

--[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 12:39, 21 జూలై 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf20242&amp;oldid=27147899 --&gt;

== ఇండిక్ మీడియావికి డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ - టెక్నికల్ సంప్రదింపులు 2024 ==

నమస్తే,

[[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్]] వికీమీడియా ప్రాజెక్ట్‌లకు సహకరిస్తున్నప్పుడు వివిధ సాంకేతిక సమస్యలపై సభ్యుల అవసరాలను అర్థం చేసుకోవడానికి కమ్యూనిటీ టెక్నికల్ కన్సల్టేషన్ ప్రక్రియను ప్రారంభించారు. వీటి లక్ష్యం కమ్యూనిటీలలోని సవాళ్లను బాగా అర్థం చేసుకోవడం, సాధారణ సమస్యలను అర్థం చేసుకోవడం మరియు భవిష్యత్ సాంకేతిక అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను క్రమబద్ధీకరించడం.

మొదటి దశ మీ సాధారణ సమస్యలు, ఆలోచనలు మొదలైనవాటిని ఎక్కడ నివేదించాలనే సర్వే. దయచేసి సర్వేను (మీకు నచ్చిన భాషలో) ఇక్కడ పూరించండి.
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link

చివరి తేదీ 20 సెప్టెంబర్ 2024.

మీరు బహుళ సమస్యలు లేదా ఆలోచనలను నివేదించాలనుకుంటే, మీరు సర్వేను ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు పూరించవచ్చు.

కార్యాచరణ గురించి మరింత చదవడానికి, దయచేసి సందర్శించండి: https://w.wiki/AV78

సర్వే తెలుగులో పైన పేజీలో ఉన్నాయ్. 

ధన్యవాదాలు!
[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:29, 9 సెప్టెంబరు 2024 (UTC), ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ తరపున
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/te&amp;oldid=27434535 --&gt;

== కృష్ణశాస్త్రి ప్రూఫ్ రీడథాన్ ==

నమస్కారం!

వికీపీడియాలో మనందరం సమిష్టిగా చేస్తున్న కృషి అమోఘం. ఈ చురుకుదనాన్నిసోదర ప్రాజెక్టులలోకి సైతం తీసుకువెళ్లడానికి ఈ నవంబర్ 1న తెలుగు సాహిత్యంలో ఎంతో కృషి చేసిన భావకవి అయిన [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]] గారి జన్మదినాన్ని పురస్కరించుకొని వికీసోర్సులో ప్రూఫ్ రీడథాన్ ను నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ [[s:వికీసోర్సు:వికీప్రాజెక్టు/కృష్ణశాస్త్రి_ప్రూఫ్_రీడథాన్|ప్రాజెక్టు పేజీ]] ని గమనించి పాల్గొనగలరు. --[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:44, 7 నవంబరు 2024 (UTC)

== వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025 ==

@[[వాడుకరి:Divya4232|Divya4232]] గారూ నమస్కారం! గత సంవత్సరం నిర్వహించిన [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025|వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024]] ప్రాజెక్టులో పాల్గొని తెవికీ ఖ్యాతిని అంతర్జాతీయ స్థానంలో నిలబెట్టే ప్రయత్నంలో భాగస్వామ్యం అయ్యారు. ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా తెవికీ అంతర్జాతీయ ఖ్యాతిని పొందింది. అంతటి మహా యజ్ఞంలో మీరూ ఒక సమిధగా మారి మీ వంతు కృషిని చేశారు అందుకు మనందరం గర్వించాలి. భారత మహిళా సాధికారతను, జానపద విజ్ఞానాన్ని దశ దిశలా చాటే అవకాశం [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025]] ప్రాజెక్టు రూపంలో మళ్ళీ మన ముందుకు వచ్చింది. కాబట్టి దీని ద్వారా మీ వంతు కృషి చేయగలరని మనవి.

ఇట్లు

ప్రాజెక్టు సహ నిర్వహకుడు-- [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:25, 7 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC)

== అయోమయనివృత్తి పేజీలకు లింకులు ==

నమస్కారం దివ్య గారు. ఈమధ్య కాలంలో మీరు సృష్టించిన కొన్ని పేజీల్లో, అయోమయ నివృత్తి పేజీలకు వెళ్ళే లింకులున్నాయి. సాధారణంగా ఈ పేజీలకు లింకులు ఇవ్వం, నేరుగా లక్ష్యిత పేజీకే లింకు ఇవ్వాలి. 

ఇటీవలి మార్పుల్లో పైన ఎంపికల్లో &quot;ట్యాగులు&quot; అనేది ఉంటుంది. దాన్ని ఎంచుకుంటే ట్యాగుల జాబితాను చూపిస్తుంది. ఆ జాబితా లోంచి &quot;అయోమయ నివృత్తి లింకులు&quot;  అనే ట్యాగును ఎంచుకుంటే ఆ ట్యాగు ఉన్న పేజీలను మాత్రమే చూపిస్తుంది. పరిశీలించండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 07:13, 20 మార్చి 2025 (UTC)

:నమస్కారం చదువరి గారు, నాకు దీని గురించి తెలియదు అండి నేను మీరు చేపిన వెంటనే చూసాను తెలుసుకున్నాను, పరిశీలించాను అలాగే వాటిని తీసేస్తాను. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Divya4232|Divya4232]] ([[వాడుకరి చర్చ:Divya4232|చర్చ]]) 08:53, 20 మార్చి 2025 (UTC)
::ధన్యావాదాలండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:29, 20 మార్చి 2025 (UTC)

== Feminism and Folklore 2025 - Local prize winners ==

[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Dear Wikimedian,

Congratulations on your outstanding achievement in winning a local prize in the '''Feminism and Folklore 2025''' writing competition! We truly appreciate your dedication and the valuable contribution you’ve made in documenting local folk culture and highlighting women’s representation on your local Wikipedia.

To claim your prize, please complete the [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdONlpmv1iTrvXnXbHPlfFzUcuF71obJKtPGkycgjGObQ4ShA/viewform?usp=dialog prize form] by July 5th, 2025. Kindly note that after this date, the form will be closed and submissions will no longer be accepted.

Please also note that all prizes will be awarded in the form of [https://www.tremendous.com/ Tremendous Vouchers] only.

If you have any questions or need assistance, feel free to contact us via your talk page or email. We're happy to help.

Warm regards,

[[:m:Feminism and Folklore 2025|FNF 2025 International Team]]

::::Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp; [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;
--[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 10:20, 21 జూన్ 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&amp;oldid=28891702 --&gt;

== Feminism and Folklore 2025 - International prize winners ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''
[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]]

🎉 Congratulations! 🎉

We’re absolutely thrilled to announce that you are one amongst the [[:m:Feminism and Folklore 2025/Results|grand champion]] of the '''Feminism and Folklore 2025''' writing competition, winning the coveted International prize! Your outstanding achievement deserves a standing ovation and endless celebration! 🌟

Your passion, dedication, and incredible effort in bringing local folk culture and the voices of women to life on Wikipedia have truly blown us away. You’ve made a remarkable impact, and we couldn’t be more grateful for your contribution.

Now, to make sure you receive your well-deserved prize (and make it extra special for you!), please fill out the preferences form before July 10, 2025. This will help us customize your prize and ensure it’s a perfect fit. 👉 [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfCYwsIY3kTLyDRcIKxSfxJbz2eunqJUrukvc0uuwX6LU-WKA/viewform?usp=dialog Click here to fill out the form!]

If you have any questions or need help with anything at all, don’t hesitate to reach out! You can contact us via the talkpage or email — we’re always here for you and happy to help.

Once again, a huge congratulations on this incredible victory! We’re so proud to celebrate you and can’t wait to hear from you soon.

✨ Best wishes and endless cheers! ✨

[[:m:Feminism and Folklore 2025|FNF 2025 International Team]]

::::Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp; [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&amp;oldid=28920195 --&gt;

== Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Dear Wikimedian,

We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner.

[[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026.

* You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]]

* '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST'''

With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply.

For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page.

Warm regards,
&lt;br&gt;
on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team

''This message was sent with [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) on 18:30, 11 ఏప్రిల్ 2026 (UTC)''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&amp;oldid=30389801 --&gt;

== Welcome to WikiProjectMed! ==
{| cellspacing=&quot;8&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;width:100%; clear:both; margin:0.5em auto; background-color:#EAF2FF; border:1px solid #4a0000;&quot;
| [[File:Medical translation.svg|250x250px]]
|
Hi '''{{PAGENAME}}'''!

Thank you for your recent contributions to [[mdwiki:WikiProjectMed:Wiki_Project_Med_Foundation|Wiki Project Med]].
We are glad to have you as part of our translation task force, helping make reliable medical information accessible to more people worldwide, both online and offline.

Please check this onboarding course [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/] to learn more about our translation process.

'''After every translation, please ensure the following steps are done:'''

*Confirm that you have chosen the best title or properly translated the title.
*Add suitable categories.
*Check that the infobox is correctly translated and complete.
*Make sure you have followed your language-specific Wikipedia guidelines.
*After publishing your translation, if you receive any comments from the reviewers please reply and coordinate with them.

Following this checklist helps us collaborate positively and effectively with local Wikipedia reviewers. If you have any questions or need support, please feel free to get in touch. 

Thank you for contributing your time and skills to this important work.

-- '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' Team

|} [[వాడుకరి:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[వాడుకరి చర్చ:CeylonChingu|చర్చ]]) 07:14, 14 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>5c8v4db5faofjbffl47tq4essmg21ch</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కుమార్ V/S కుమారి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>326525</id>
    <revision>
      <id>4957428</id>
      <parentid>3248059</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:45:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <origin>4957428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3230" sha1="krp1bg70mw0o6rze0vepc9vbmw1jvb4" xml:space="preserve">{{సినిమా
|name = కుమార్ V/S కుమారి
|year = 2006
|image = 
|starring = విజయ భాస్కర్&lt;br /&gt;స్వాతిప్రియ
|story = 
|screenplay = 
|director = సురేష్ కుమార్
|dialogues = 
|lyrics =బలభద్రపాత్రుని మధు, కోమల శ్రీధరరెడ్డి, వేముల విశ్వనాథ్, కలగా కృష్ణమోహన్, రాంబాబు కైప 
|producer = ఆవుల వెంకటేష్, తడకల రాజేష్
|distributor = 
|release_date =2006 ఫిబ్రవరి 24
|runtime = 
|language = తెలుగు 
|music =[[కలగ కృష్ణ మోహన్]]
|playback_singer = 
|choreography = 
|cinematography = 
|editing = 
|production_company = 
|awards = 
|budget = 
|imdb_id =
}}
'''కుమార్ V/S కుమారి''' 2006 ఫిబ్రవరి 24న విడుదలైన తెలుగు సినిమా. వి.ఆర్.క్రియేషన్స్ పతాకంపై ఆవుల వెంకటేష్, తడకల రాజేష్ లు నిర్మించిన ఈ సినిమాకు సురేష్ కుమార్ దర్శకత్వం వహించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indiancine.ma/BIDZ|title=Kumar Vs Kumari (2006)|website=Indiancine.ma|access-date=2021-05-24}}&lt;/ref&gt;
==తారాగణం==
* విజయభాస్కర్
* స్వాతి ప్రియ
* సునైనా ఎల్లా (తొలి పరిచయం)
* చిత్రం శ్రీను
* బబ్లూ
* రాంబాబు
* సంతోష్
* పృధ్వీరాజ్
* సందీప్
* [[వేణుమాధవ్]]
* లక్ష్మీపతి
* రామిరెడ్డి
* [[సుత్తివేలు]]

==సాంకేతిక వర్గం==
* దర్శకత్వం: సురేష్ కుమార్
* స్టిడియో: వి.ఆర్.క్రియేషన్స్
* నిర్మాత: ఆవుల వెంకటేష్, తడకల రాజేష్
* సమర్పణ: వరలక్ష్మి వంకధార, సుజాత వంకధార
* సహ నిర్మాతలు: ఎ.అనిల్ కుమార్, కొండా హరీష్
* సంగీతం : కలగ కృష్ణ మోహన్
*కొరియోగ్రఫీ: ప్రేం రక్షిత్, శామ్యూల్
*ఆర్ట్ డైరక్టర్: మధు రెబ్బ
*పాటలు: బలభద్రపాత్రుని మధు, కోమల శ్రీధరరెడ్డి, వేముల విశ్వనాథ్, కలగా కృష్ణమోహన్, రాంబాబు కైప
*మాటలు: ఓం ప్రకాష్ మూర్తి
*స్టిల్స్: మహ్మద్ రఫీ (బాబు)
*కెమేరా: సి.వీణా ఆనంద్
*ఎడిటింగ్: కె.రవీంద్రబాబు
*
==మూలాలు==
{{మూలాల జాబితా}}</text>
      <sha1>krp1bg70mw0o6rze0vepc9vbmw1jvb4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957429</id>
      <parentid>4957428</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:46:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <origin>4957429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3229" sha1="hw912tlcjaly5eva12qr2rrktiekcnt" xml:space="preserve">{{సినిమా
|name = కుమార్ V/S కుమారి
|year = 2006
|image = 
|starring = విజయ భాస్కర్&lt;br /&gt;స్వాతిప్రియ
|story = 
|screenplay = 
|director = సురేష్ కుమార్
|dialogues = 
|lyrics =బలభద్రపాత్రుని మధు, కోమల శ్రీధరరెడ్డి, వేముల విశ్వనాథ్, కలగా కృష్ణమోహన్, రాంబాబు కైప 
|producer = ఆవుల వెంకటేష్, తడకల రాజేష్
|distributor = 
|release_date =2006 ఫిబ్రవరి 24
|runtime = 
|language = తెలుగు 
|music =[[కలగ కృష్ణమోహన్]]
|playback_singer = 
|choreography = 
|cinematography = 
|editing = 
|production_company = 
|awards = 
|budget = 
|imdb_id =
}}
'''కుమార్ V/S కుమారి''' 2006 ఫిబ్రవరి 24న విడుదలైన తెలుగు సినిమా. వి.ఆర్.క్రియేషన్స్ పతాకంపై ఆవుల వెంకటేష్, తడకల రాజేష్ లు నిర్మించిన ఈ సినిమాకు సురేష్ కుమార్ దర్శకత్వం వహించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indiancine.ma/BIDZ|title=Kumar Vs Kumari (2006)|website=Indiancine.ma|access-date=2021-05-24}}&lt;/ref&gt;
==తారాగణం==
* విజయభాస్కర్
* స్వాతి ప్రియ
* సునైనా ఎల్లా (తొలి పరిచయం)
* చిత్రం శ్రీను
* బబ్లూ
* రాంబాబు
* సంతోష్
* పృధ్వీరాజ్
* సందీప్
* [[వేణుమాధవ్]]
* లక్ష్మీపతి
* రామిరెడ్డి
* [[సుత్తివేలు]]

==సాంకేతిక వర్గం==
* దర్శకత్వం: సురేష్ కుమార్
* స్టిడియో: వి.ఆర్.క్రియేషన్స్
* నిర్మాత: ఆవుల వెంకటేష్, తడకల రాజేష్
* సమర్పణ: వరలక్ష్మి వంకధార, సుజాత వంకధార
* సహ నిర్మాతలు: ఎ.అనిల్ కుమార్, కొండా హరీష్
* సంగీతం : కలగ కృష్ణ మోహన్
*కొరియోగ్రఫీ: ప్రేం రక్షిత్, శామ్యూల్
*ఆర్ట్ డైరక్టర్: మధు రెబ్బ
*పాటలు: బలభద్రపాత్రుని మధు, కోమల శ్రీధరరెడ్డి, వేముల విశ్వనాథ్, కలగా కృష్ణమోహన్, రాంబాబు కైప
*మాటలు: ఓం ప్రకాష్ మూర్తి
*స్టిల్స్: మహ్మద్ రఫీ (బాబు)
*కెమేరా: సి.వీణా ఆనంద్
*ఎడిటింగ్: కె.రవీంద్రబాబు
*
==మూలాలు==
{{మూలాల జాబితా}}</text>
      <sha1>hw912tlcjaly5eva12qr2rrktiekcnt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి:Kalasagary</title>
    <ns>2</ns>
    <id>330589</id>
    <revision>
      <id>4957324</id>
      <parentid>4956813</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:12:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ప్రపంచ చిత్రకారులు-అనువాదాలు 2 */</comment>
      <origin>4957324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46683" sha1="o94cqh84hei6yt9zvatxetsod695ixi" xml:space="preserve">{{Userboxtop| నా గురించి}}
{{Babel|te|en-2}}
{{చిత్రలేఖనం}}
{{యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-2 సభ్యులు}}
{{Userboxbottom}}

==పరిచయం==

నమస్తే 

నా పేరు [[కళాసాగర్ యల్లపు]], నేను చిత్రకారుడను, కార్టూనిస్టును, [[రచయిత]]ను. నేను తెలుగు వికీపీడియా లో [[2020]] నుండి వ్యాసాలు రాస్తున్నాను. పుట్టింది [[పశ్చిమ గోదావరి]] జిల్లా [[మంచిలి]] గ్రామం, [[డిసెంబరు]] 10 న,[[1971]] లో. తల్లిదండ్రులు యల్లపు నరసింహమూర్తి, లక్ష్మీకాంతం. పెయింటింగ్ లోను, జర్నలిజంలోనూ డిప్లొమా చేసి, 1993 సం. నుండి [[విజయవాడ]]లో స్థిరపడి వివిధ పబ్లికేషన్స్ లోనూ, పత్రికల్లోనూ చిత్రకారుడిగా, ఇలస్ట్రేటర్ గా పనిచేశాను. ప్రస్తుతం [[విజయవాడ]]లో ఒక సాఫ్ట్ వేర్ కంపెనీలో యూజర్ ఇంటర్ ఫేస్ డిజైనర్ (User Interface Designer)గా పని చేస్తున్నాను.   

==నా కార్యకలాపాలు==
[[2001]] సం.లో ఆంధ్రా ఆర్టిస్టు, స్కల్ఫ్టర్స్ అండ్ కార్టూనిస్టు అసోసియేషన్ (AASCA)ను స్థాపించి, రాష్ట్రంలో నున్న సుమారు 500 మంది చిత్రకారుల, శిల్పుల, కార్టూనిస్టుల పరిచయాలతో 'ఆంధ్రకళాదర్శిని-1', 'ఆంధ్రకళాదర్శిని-2 లను ప్రచురించాను. ఈ పుస్తకాలు కళాకారుల మధ్య సత్సంబంధాలు నెలకొల్పడానికి, వారికి గుర్తింపురావడానికి ఎంతో తోడ్పడ్డాయి. [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] చిత్ర, శిల్ప కళాచరిత్రను తెలియజేసే 'తెలుగు చిత్రకళా వైభవం' పేరుతో 40 నిమిషాల వీడియో డాక్యుమెంటరీని, రంగుల రారాజు [[వడ్డాది పాపయ్య]] గారి చిత్రాలతో, జీవితచరిత్రను తెలియజేసే డాక్యుమెంటరీ సి.డి.ని రూపొందించాను. 165 మంది తెలుగు కార్టూనిస్టుల పరిచయాలతో-కార్టూన్లతో 2021లో '[[కొంటెబొమ్మల బ్రహ్మలు]]' పుస్తకాన్ని ప్రచురించాను. 'ఆస్కా' వ్యవస్థాపక కార్యదర్శిగా ఉంటూ రాష్ట్రస్థాయిలో అనేక పెయింటింగ్, కార్టూన్ పోటీలు, ప్రదర్శనలు, వర్కుషాప్లు నిర్వహించాను. [[2002]] సంవత్సరం [[విజయవాడ]]లో [[జయదేవ్]] గారు ముఖ్య అతిధిగా 'కార్టూన్ మేళా' ను నిర్వహించాను. [[విజయవాడ]] ఆర్ట్ సొసైటి కి ఉపాధ్యక్షులుగా 2022 నుండి [[2024]] వరకు వున్నాను.

[[వడ్డాది పాపయ్య]] శతజయంతి ఉత్సవాలు: [[2021]] సం.లో వపా శతజయంతి (1921-2021) వేడుకలు [[విశాఖపట్నం]], [[విజయవాడ]]లలో నిర్వహించి, ఈ సందర్భంగా వపా చిత్రకళా ప్రదర్శనతో పాటు నేను, చలపతిరావు సంపాదకత్వం వహించిన 'వపాకు వందనం' రంగుల బొమ్మలతో ప్రచురించిన శతజయంతి ప్రత్యేక సంచికను ఆవిష్కరించాము. 

ఆర్ట్ ఆఫ్ [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] (Art of Andhra Pradesh book-కాపీ టేబుల్ బుక్): [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] చెందిన చిత్రకారులు, శిల్పులు, గ్రాఫిక్ ఆర్టిస్టులు, సినీ పోస్టర్ డిజైన్ ఆర్టిస్టులు, ఇలస్ట్రేటర్స్, ఆర్ట్ &amp; క్రాఫ్ట్ హస్తకళాకారుల కృషిని మనకు అందించారు. ఇందులో 300 మంది కళాకారుల సమగ్ర జీవిత చిత్రణతో పాటు, మన సంస్కృతిని ప్రతిబింబించే చిత్రాలు ఎంపిక చేసి A4 సైజులో ఆర్ట్ పేపర్ పై రంగుల్లో ప్రచురించిన పుస్తకానికి సంపాదకత్వం వహించాను.           

==64కళలు.కాం  (www.64kalalu.com) == 
ప్రపంచంలో ఏ ప్రాంతం నుంచైనా ఇంటర్నెట్ లో చదువుకునేందుకు, కళాకారులను ప్రోత్సహించేందుకు 64కళలు డాట్ కామ్ (సకల కళల సమాహారం) అంతర్జాల పత్రిక (https://64kalalu.com/) పేరుతో వెబ్ మేగజైను [[నవంబర్]], 2010సం.లో ప్రారంభించాను.
&lt;ref&gt;[https://64kalalu.com/ 64 కళలు సకల కళల సమాహారం వెబ్ మేగజైన్]&lt;/ref&gt;. ఈ వెబ్ మేగజైనుకు సంపాదకులుగా పుష్కరకాలంగా పత్రికను నిర్వహిస్తున్నాను. ఇందులో కళారంగానికి సంబంధించిన సకలకళల సమాచారం అందుబాటులో ఉంటుంది. ఇది పూర్తి ఉచితం. ఇంటర్నెట్ సౌకర్యం ఉన్న ప్రతీవారు చదువుకోవచ్చు.  

ప్రముఖ పత్రికలలో కళారంగాలపై, కళాకారుల గురించి వందలాది వ్యాసాలు రాశాను. 2006 సం.లో [[ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ]] 'పొగాకు వ్యతిరేక దినోత్సవం' సందర్భంగా నిర్వహించిన అంతర్జాతీయ కార్టూన్ పోటీలలో “బెస్ట్ కార్టూనిస్ట్” అవార్డు అందుకున్నాను. అనేక చిత్రకళా ప్రదర్శలలోనూ, సెమినార్లలోనూ పాల్గొని ఎన్నో బహుమతులు అందుకున్నాను. [[చిత్రకళ]], కార్టూన్ కళలపై [[ఆకాశవాణి]] లోను, [[దూరదర్శన్ (టివి ఛానల్)|దూరదర్శన్]] లోను పలు ప్రసంగాలు, ఇంటర్వ్యూలు నిర్వహించాను. అనేక పెయింటింగ్, కార్టూన్ పోటీలకు న్యాయనిర్ణేతగా వ్యవహరించాను. [[2010]] సం.లో కోనసీమ చిత్రకళాపరిషత్, [[అమలాపురం]] వారి రజతోత్సవాలలో 'చిత్రకళా వైజయంతి' పురస్కారం అందుకున్నాను.

==తెవికి లో నా వ్యాసాలు==
'''చిత్రకారులు'''
1. [[కౌతా రామమోహన శాస్త్రి]] ‎ 2. [[గుర్రం మల్లయ్య]] 3. [[పన్నూరు శ్రీపతి]] ‎ 4. [[కౌతా ఆనందమోహనశాస్త్రి|కౌతా ఆనంద మోహన శాస్త్రి]] 5. [[వేలూరి రాధాకృష్ణ]] 6. [[మజ్జి రామారావు]] 7. [[వేముల కామేశ్వరరావు]] 8. [[జింకా రామారావు]] 9. [[పిలకా లక్ష్మీ నరసింహమూర్తి]] 10. [[మాదేటి రాజాజి]] 11. [[పల్లా పర్సినాయుడు]] 12. [[రాయన గిరిధర్ గౌడ్]] 13. [[బొండా జగన్మోహనరావు]] 14. [[సురేష్ కడలి]]  15. [[రమేష్ గురజాల|రమేష్ గుర్జాల]] 16. [[మంచెం సుబ్రమణ్యేశ్వర రావు]]  17. [[బి.ఏ. రెడ్డి చిత్రకారుడు]] 18. [[దార్ల నాగేశ్వరరావు]] 19. [[దాసి సుదర్శన్]] 20. [[గంగాధర్ చిత్రకారుడు]] 21. [[వి. రమేష్]] 22. [[టి. వెంకన్న]] 23. [[పి. సాల్మన్ రాజు]] 24. [[ఉల్చి చిత్రకారుడు]] 25. [[రెడ్దప్ప నాయుడు]] 26. [[వి.వి. భగీరథి]]  27. [[పి.ఎస్. చంద్రశేఖర్]] 28. [[అంకాల వెంకట సుబ్బారావు]] 29. [[మారేమండ శ్రీనివాసరావు]] 30. [[ఉండ్రు ఆశీర్వాదం]] 31. [[మహమ్మద్ ఒస్మాన్ ఖాన్]] 32. [[కవితా దేవుస్కర్]] 33. [[వెల్లటూరి పూర్ణానంద శర్మ]]  34. [[పణితపు నాగేశ్వరరావు]] 35. [[కొండిపర్తి శేషగిరిరావు]] 36. [[గేదెల అప్పారావు]] 37. [[పొట్లూరి హనుమంతరావు]] 38. [[కాళ్ళ సత్యనారాయణ]] 40. [[సింగంపల్లి సత్యనారాయణ]] 41. [[బి.కె.ఎస్. వర్మ]] 42. [[దేవీప్రసాద్ చిత్రకారుడు]] 43. [[కూరెళ్ల శ్రీనివాస్]] 44. [[ఆత్మకూరు రామకృష్ణ]] 45. [[మహారాజ సాయాజీరావు యూనివర్సిటీ అఫ్ బరోడా]] 46. [[గూగుల్ ఆర్ట్స్ &amp; కల్చర్]] 47. [[దేవరాజ్ దాకోజీ]] 48. [[వడ్లమాని మధుసూదనరావు]] 49. [[ఆదిత్య చారి]] 50. [[ఎస్. ఎమ్. పండిట్]] 51. [[నికోలస్ రోరిక్]] 52. [[జయంత్ మండా]]

'''శిల్పకారులు'''
1. [[శ్రీనాథ రత్నశిల్పి వుడయార్]] 2. [[దేవు శంకర్]] 3. [[గవ్వ రవీంద్ర రెడ్డి]] 4. [[డి.యన్.వి. ప్రసాద్]] 5. [[అక్కల మంగయ్య]] 6. [[సుబోధ్ గుప్తా]] 7. [[ఎం.వి. రమణారెడ్డి (శిల్పి)]]

'''కార్టూనిస్టులు''' 
1. [[కార్టూనిస్ట్ పాప]] ‎2. [[సుభాని (కార్టూనిస్ట్)]] 3. [[సురేంద్ర (కార్టూనిస్ట్)]]  4. [[భగవాన్ రెడ్డి]]. 5. [[బొమ్మన్ కార్టూనిస్ట్]] 6. [[నాగిశెట్టి (కార్టూనిస్ట్)]] 7. [[కార్టూనిస్ట్ అరుణ్]] 8. [[వర్చస్వి కార్టూనిస్ట్]]

'''నాటక రంగం'''
1. [[మన్నె శ్రీనివాసరావు|మన్నే శ్రీనివాసరావు]] 2. [[బి.సి. కృష్ణ (నటుడు)]] 3. [[శేషయ్యగారిపల్లి అంజనప్ప]] 4. [[కోనేటి సుబ్బరాజు]] 5. [[వి.యస్. రాఘవాచారి]] 6. [[పి.వి.ఎన్. కృష్ణ]] 7. [[గుమ్మడి గోపాలకృష్ణ]] 8. [[వాడ్రేవు సుందరరావు]]

'''ఇతరులు'''
1. [[మువ్వల పెరుమాళ్ళు]] 2. [[డాక్టర్ జంధ్యాల శంకర్]] 3. [[సింగంపల్లి అశోక్ కుమార్]] 4. [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ ఆటోనగర్ పారిశ్రామిక వాడ]] 5. [[తుమ్మలపల్లి వారి క్షేత్రయ్య కళాక్షేత్రం]] 6. [[సిద్ధార్థ కళాపీఠము]] 7. [[కిరణ్ ప్రభ]] 8. [[నాగళ్ళ గురుప్రసాదరావు]] 9. [[రావి రంగారావు]] 10. [[అబ్దుల్ రజాహుస్సేన్]] 11. [[కొప్పర్తి రాంబాబు]] 12. [[ఎం.ఆర్.వి. సత్యనారాయణ మూర్తి]] 13. [[జాన్సన్ చోరగుడి]] 14. [[వై.సి.వి. రెడ్డి]] 15. [[చెన్నాప్రగడ శర్మ]] 16. [[యం.సి. దాసు]] 17. [[బెజవాడ మెడికల్ అసోసియేషన్]] 18. [[జి.వి.ఆర్. ప్రభుత్వ సంగీత నృత్య కళాశాల]] 19. [[పాల్ మాక్సిమ్ నర్స్]] 20. [[వేమూరి బలరామ్]] 21. [[ఎం.ఎన్. రావు]] 22. [[రేడియో భానుమతి]] 23. [[డాక్టర్ మారు]] 24. [[లగడపాటి సంగయ్య]] 25. [[పూలబాల వెంకటప్రసాద్]] 26. [[జహంగీర్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ]] 27. [[చిత్రాడ కిషోర్ కుమార్]]

==తెలుగు పుస్తక పరిచయాలు==
1. [[మానసార వాస్తుశాస్త్రం]] 2. [[ఆంధ్ర చిత్రకళా సంరక్షకుడు]] 3. [[శిల్ప, చిత్రకళ పరిణామం]] 4. [[దక్షిణాంధ్ర దారిదీపాలు]] 5. [[అగమ్యగమ్యాలు]] 6. [[ఆంధ్రగీతి-తెలుగు భాషా జాగృతి]] 7. [[హాస్యం శరణం గచ్ఛామి]] 8. [[మ్యూరల్స్ ఆఫ్ శ్రీకూర్మం టెంపుల్]] 9. [[చిత్రకళా తపస్వి రాజా రవివర్మ]] 10. [[ఈ జీవితానికి ఇది చాలు]] 11. [[టు ద పాయింట్ (సుభాని కార్టూన్స్)]] 12. [[ఆధునిక కవిత్వం-వైచిత్రీ ప్రియత్వం]] 13. [[కళాప్రపంచం (వ్యాస సంపుటి)]]

==అనువాదాలు ==
1. [[బికాష్ భట్టాచార్జీ]] 2. [[సీవీ రాజు]] 3. [[ఆర్. సి. మెహతా]] 4. [[ఎన్. ఎస్. బెంద్రే]] 5. [[జ్యోతి భట్]] 6. [[రతన్ పరిమూ]] 7. [[మణీంద్ర అగ్రవాల్]] 8. [[ఓమ్ ప్రకాష్ అగర్వాల్]] 9. [[పరేష్ మైతీ]] 10. [[మాథుర్ సవానీ]] 11. [[లక్ష్మణ్ మహాదేవ్ చితాలే]] 12. [[బ్రహ్మదేవ్ రామ్ పండిట్]] 13. [[రాజేంద్ర టికు]] 14. [[బిమన్ బిహారీ దాస్]] 15. [[ఎస్. నరసింహ స్వామి]] 16. [[కె. ఎమ్. చెరియన్ (జర్నలిస్ట్)]] 17. [[లలిత కళా అకాడమీ]] 18. [[సోమనాథ్ హోరె]] 19. [[రాంకింకర్ బైజ్]] 20. [[ఎం.ఆర్. అచ్రేకర్]] 21. [[ధనరాజ్ భగత్]] 22. [[అచ్యుత్ కన్విందే]] 23. [[కైలాష్ చంద్ర మెహర్]] 24. [[ఎస్. షకీర్ అలీ]] 25. [[ముత్తయ్య స్థపతి]] 26. [[ఆలిస్ బోనర్]] 27. [[చింతామణి కర్]] 28. [[సుధీర్ రంజన్ ఖస్తగీర్]] 29. [[లక్ష్మణ్ పాయ్]] 30. [[శంఖో చౌధురి]] 31. [[అపూర్బా కిషోర్ బిర్]] 32. [[రాజ్ బిసారియా]] 33. [[తయబ్ మెహతా]] 34. [[డోరతీ చాకో]] 35. [[సుకుమార్ సేన్ (చరిత్రకారుడు)]] 36. [[బెన్ కింగ్స్‌లీ]] 37. [[నర్మదా ప్రసాద్ గుప్తా]] 38. [[జార్జ్ యో]] 39. [[ఖ్వాజా అహ్మద్ అబ్బాస్]] 40. [[జ్ఞాన చంద్ర ఘోష్]] 41. [[సదనం పి. వి. బాలకృష్ణన్]] 42. [[హబీబ్ రెహమాన్]] 43. [[లాల్జీ సింగ్]] 44. [[అశోక్ రాజగోపాల్]]  45. [[నీలకంఠ దాస్]] 46. [[సురీందర్ కుమార్ సామ]] 47. [[నరేష్ సోహల్]] 48. [[సర్వజ్ఞ సింగ్ కటియార్]] 49. [[లక్ష్మీ ప్రసాద్ సిహారే]] 50. [[అరూన్ పురీ]] 51. [[హృదయనాథ్ మంగేష్కర్]] 52. [[దల్వీర్ భండారీ]] 53. [[జుబిన్ మెహతా]] 54. [[బలరామ్ భార్గవ]] 55. [[ఆనంద్ స్వరూప్ ఆర్య]] 56. [[జోసెఫ్ హెచ్. పెరీరా]] 57. [[సరోజ్ గుప్తా]] 58. [[ఉస్తాద్ మొయినుద్దీన్ ఖాన్]] 59. [[మనోరంజన్ దాస్]] 60. [[గురుప్రసాద్ మహాపాత్ర]] 61. [[పి నారాయణ కురుప్]] 62. [[రామ్ సహాయ్ పాండే]] 63. [[తుషార్ కాంతి ఘోష్]] 64. [[కార్మెల్ బెర్క్‌సన్]] 65. [[మధుకర్ కేశవ్ ధవలీకర్]] 66. [[అర్మిడా ఫెర్నాండెజ్]] 67. [[ఎం. ఎస్. కృష్ణన్]] 68. [[వివేకానంద ముఖోపాధ్యాయ]] 69. [[ప్రతిభా సత్పతి]] 70. [[పద్మజ ఫెనానీ జోగ్లేకర్]] 71. [[మహారాజ్ కిషన్ భాన్]] 72. [[రోనెన్ సేన్]] 73. [[జతిన్ దాస్]] 74. [[రంగసామి ఎల్. కశ్యప్]] 75. [[హెచ్. సి. వర్మ]] 76. [[ఎన్. నారాయణ్ గాడ్బోలే]] 77. [[కైలాష్ సింగ్ శంఖాలా]] 78. [[నీలాంబర్ పంత్]] 79. [[హరి శంకర్ సింఘానియా]] 80. [[ఎబర్‌హార్డ్ ఫిషర్ (కళా చరిత్రకారుడు)]] 81. [[టి. ఎన్. మనోహరన్]] 82. [[మన్మోహన్ మహాపాత్రా]] 83. [[జాయ్ మైఖేల్]] 84. [[అస్తాద్ దేబూ]] 85. [[శ్రీనివాస్ వినాయక్ ఖలే]] 86. [[ప్రసాద్ సావ్కర్]] 87. [[మధు పండిట్ దాస]] 88. [[ఎ. సి. ఎన్. నంబియార్]] 89 [[పోథన్ జోసెఫ్]]  90. [[మను పరేఖ్]] 91. [[బువాంగి సైలో]] 92. [[గౌరవ్ ఖన్నా (బ్యాడ్మింటన్)]] 93. [[కె. విజయరాఘవన్]] 94. [[రవివర్మ మార్తాండ వర్మ]] 95. [[కృష్ణ కన్హాయి]] 96. [[కె. విజయ్ కుమార్]] 97. [[రమాకాంత్ శుక్లా]] 98. [[పెపిటా సేథ్]] 99. [[కళామండలం శివన్ నంబూద్రి]] 100. [[కెకూ ఎం. గాంధీ]]  101. [[కళామండలం శివన్ నంబూద్రి]] 102. [[సాకర్ ఖాన్ మంగనియర్]] 103. [[పి.కె. అయ్యంగార్]]
104. [[సురేంద్రనాథ్ కర్]] 105. [[భగవతి చరణ్ వర్మ]] 106. [[డోరతీ చాకో]] 107. [[మేరీ క్లబ్‌వాలా జాదవ్]] 108. [[డోరతీ చాకో]] 109. [[హరి మాధవ్ ముఖోపాధ్యాయ]] 110. [[ఇందు భూషణ్ సిన్హా]] 111. [[ఇమ్రాన్ షా (రచయిత)]] 112. [[ముజఫర్ అలీ]] 113. [[ఆద్య రంగాచార్య]] 114. [[ఆనంద శంకర్ రే]] 115. [[సూర్యదేవ్ సింగ్ బరేత్]] 116. [[నీలాంబర్ దేవ్ శర్మ]] 117. [[జితేంద్ర అభిషేకీ]] 118. [[కె. ఎన్. దండాయుధపాణి పిళ్ళై]] 120. [[జ్ఞాన్ చతుర్వేది]] 121. [[ఆదర్శ్ సేన్ ఆనంద్]] 122. [[జుగల్ కిషోర్ (వైద్యుడు)]] 123. [[బన్సీ కౌల్]] 124. [[యేషే డోర్జీ తోంగ్చి]] 125 [[కె. మాంగీ సింగ్]] 126. [[థాను పద్మనాభన్]] 127. [[అనిల్ కె. రాజవంశీ]] 128. [[జితేంద్ర హరిపాల్]] 129. [[రాజ్‌కుమార్ సింఘాజిత్ సింగ్]] 130. [[కృష్ణస్వామి స్వామినాథన్]] 131. [[అజయ్ వి. భట్]] 132 [[హర్భజన్ సింగ్ (పర్వతారోహకుడు)]] 133. [[కర్సన్‌భాయ్ పటేల్]] 134. [[శంకరనారాయణ మీనన్]] 135. [[అశోక్ చక్రధర్]] 136. [[పుష్పబెన్ మెహతా]] 137. [[ప్రహ్లాద్ చంద్ర తాసా]] (పద్మ భూషణ్) 138. [[నారాయణ పురుషోత్తమ మల్లయ్య]] 139. [[మహ్మద్ అమీన్ (చరిత్రకారుడు)]] 140. [[డాడీ పుదుంజీ]] 141. [[సంజయ్ గోవింద్ ధండే]] 142. [[సయ్యద్ ఇ. హస్నైన్]] 143. [[ధర్మ వీర]] 144. [[మహేష్ శర్మ (సామాజిక కార్యకర్త)]] 145. [[రాజేంద్ర కుమార్]] 146. [[అనురాగ్ ఆనంద్]]

==ప్రపంచ చిత్రకారులు-అనువాదాలు 2==
146.[[రెంబ్రాండ్]] 147. [[ఎఫ్.ఎన్. సౌజా]] 148. [[జార్జియో వసారి]] 149. [[రాఫెల్ (చిత్రకారుడు)]] 150. [[కిరణ్ నాడార్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్]] 151. [[అబనీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] 152. [[గగనేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] 153. [[ముకుల్ చంద్ర దే]] 154. [[బెంగాల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] 155. [[అసిత్ కుమార్ హల్దార్]] 156. [[సమీర్ మండల్]] 157. [[గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్ అండ్ క్రాఫ్ట్]] 158. [[కిసోరీ రాయ్]] 159. [[శక్తి బర్మన్]] 160. [[జహర్ దాస్‌గుప్తా]] 161. [[రాయల్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] 162. [[జార్జ్ క్లాసెన్]] 163. [[ఆల్బ్‌రెక్ట్ డ్యూరర్]] 164. [[జామియా మిలియా ఇస్లామియా]] 165. [[గుస్తావ్ క్లిమ్ట్]] 166. [[డియెగో వెలాజ్‌క్వెజ్]] 167. [[జోహన్నెస్ వెర్మీర్]] 168. [[ది కిస్ (క్లిమ్ట్)]] 169. [[లాస్ మెనినాస్]] 170. [[గర్ల్ విత్ ఎ పెర్ల్ ఇయర్రింగ్]] 171. [[బ్రోంజినో]] 172. [[సాండ్రో బొటిసెల్లి]] 173. [[రాబర్టో కావల్లి]] 174. [[టిటియాన్]] 175. [[డొనాటెల్లో]] 176. [[మాసాసియో]] 177. [[వాసుదేవ్ కామత్]] 178. [[బాంబే ప్రోగ్రెసివ్ ఆర్టిస్ట్స్ గ్రూప్]] 179. [[చోళమండల్ ఆర్టిస్ట్స్ విలేజ్]] 180. [[కలకత్తా గ్రూప్]] 181. [[ప్రదోష్ దాస్‌గుప్తా]] 182. [[ఇండియన్ రాడికల్ పెయింటర్స్ అండ్ స్కల్ప్టర్స్ అసోసియేషన్]] 183. [[అగస్టే రోడిన్]] 184. [[కె. పి. కృష్ణకుమార్]] 185. [[ది థింకర్]] 186. [[కర్రీ బార్కర్]] 187. [[అబ్సెషన్ (2025 సినిమా)|అబ్సెషన్]] 188. [[ధీరజ్ చౌదరి]] 189. [[రాబిన్ మండల్]] 190. [[కె. కె. మీనన్]] 191. [[హిమ్మత్ షా]] 192. [[ఎస్. నందగోపాల్]] 193. [[చామరాజేంద్ర అకాడమీ ఆఫ్ విజువల్ ఆర్ట్స్]] 194. [[ది ఫోర్ ఎలిమెంట్స్ (ఆర్కింబోల్డో)]] 195. [[రాజీవ్ మల్హోత్రా]] 196. [[కునాల్ కమ్రా]] 197. [[గియుసేప్ ఆర్కింబోల్డో]] 198. [[ఫ్యోడర్ అలెక్సీవ్]] 199. [[ఇవాన్ ఐవాజోవ్‌స్కై]] 200. [[సైలోజ్ ముఖర్జీ]] 201. [[లూకా సినోరెల్లి]] 202. [[మానవ్ గుప్తా]] 203. [[అమిత్ దత్]] 204. [[అశ్విని భట్]] 205. [[అతుల్ డోడియా]] 206. [[కె. పి. థామస్]] 207. [[కరుణ సుక్క]] 208. [[హెన్రీ మాటిస్]] 209. [[రూబెన్స్ పీల్]] 210. [[పీటర్ బ్లూమ్]] 211. [[ఫ్రెడ్ కబోటీ]] 212. [[పీటర్ వౌల్కోస్]] 213. [[అమెరికా శిల్పకళ]] 214. [[హెర్మన్ రోజ్]] 215. [[బోరిస్ వల్లెజో]] 216. [[బెంజమిన్ వెస్ట్]] 217. [[జాన్ వెస్లీ జార్విస్]] 218. [[ఇటాలియన్ కళ]] 219. [[పెర్లే ఫైన్]] 220. [[విలియం రష్ (శిల్పి)]] 221. [[రెంబ్రాండ్ పీల్]] 222. [[సెఫాస్ థాంసన్]] 223. [[వాషింగ్టన్ ఆల్‌స్టన్]] 235. [[ఎడ్వర్డ్ హిక్స్]] 236. [[సాల్వటర్ ముండి]] 237. [[జాన్ నీగల్]] 238. [[బాస్ ఓటిస్]] 239. [[జార్జ్ క్యాట్లిన్]] 240. [[జేమ్స్ పీల్]] 241. [[జాన్ హెస్సెలియస్]] 242. [[జేమ్స్ బోమన్]] 243. [[రాఫెల్ పీల్]] 244. [[డిజిటల్ ఆర్ట్]] 245. [[గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్]] 246. [[థామస్ స్మిత్]] 247. [[చార్లెస్ డి లా ఫోస్]] 248. [[జాన్ లూయిస్ క్రిమ్మెల్]] 249. [[ఎడ్వర్డ్ సావేజ్]] 250. [[జాన్ వాండర్లిన్]] 251. [[జాన్ స్మిబర్ట్]]

==గూగుల్ ఎడిటథాన్-4 అనువాదాలు==
1. [[భౌతిక శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి]] 2. [[గ్రీకు పురాణాలు]] 3. [[ఫ్లోరెన్స్]] 4. [[లాటిన్ లిపి]] 5. [[అపోలో]] 6. [[సాంచి]] 7. [[సౌందర్యశాస్త్రం]] 8. [[సంక్రాతి]] 9. [[అంతర్జాతీయ ప్రామాణీకరణ సంస్థ]] 10. [[నారింజ రంగు]] 11. [[చోళ రాజ్య దేవాలయాలు]] 12. [[హోకుసాయి]] 13. [[దీర్ఘచతురస్రం]] 14. [[భారతీయులు]] 15. [[అశోకుడి శాసనాలు]] 16. [[ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ వాస్తు సంగ్రహాలయం]] 17. [[మాయాదేవి (బుద్ధుని తల్లి)]] 18. [[వేలిముద్ర]] 19. [[ఇంద్రాణి]] 20. [[జాజికాయ]] 21. [[కొచ్చి అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] 22. [[సిందూరం]] 23. [[కంప్యూటింగ్]] 24. [[గ్రామీ అవార్డులు]] 25. [[ఇంగ్లీష్ వింగ్లిష్]] 26. [[తైల చిత్రలేఖనం]] 27. [[సాఫ్ట్‌వేర్ ఇంజనీరింగ్]] 28. [[రసము (సాహిత్యం)]] 29. [[ఆనందబజార్ పత్రిక]] 30. [[రాతప్రతి]] 31. [[అహ్మదాబాద్ విమానాశ్రయం]] 32. [[ఓడరేవు]] 33. [[అంతర్జాతీయ పౌర విమానయాన సంస్థ]] 34. [[కంపాలా]] 35. [[అకాడమీ]] 36. [[దేవదాస్ (1955 సినిమా)]] 37. [[నాట్యగత్తె విగ్రహం]] 38. [[మెట్ల బావి]] 39. [[పౌరసత్వం]] 40. [[సెలవుదినం]] 41. [[టోక్యో విశ్వవిద్యాలయం]] 42. [[ప్రపంచ బిలియనీర్ల జాబితా]] 43. [[విజువల్ స్టూడియో]] 44. [[సోనీ మొబైల్]] 45. [[బి.హెచ్.ఇ.ఎల్]] 46. [[మెట్ గాలా]] 47. [[మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్]] 48. [[గూగుల్ న్యూస్]] 49. [[ఫిల్మ్ ఫేర్]] 50. [[గూగుల్ అల్లో]] 51. [[డిప్లొమా]] 52. [[ఫోటో జర్నలిజం]] 53. [[కాల ప్రయాణం]] 54. [[సుజుకి]] 55. [[ఫిలిప్స్]] 56. [[భారత్ ఎలక్ట్రానిక్స్ లిమిటెడ్]] 57. [[ఆన్‌లైన్ ప్రకటనలు]] 58. [[పింట్రెస్ట్]] 59. [[వడ్రంగం]] 60. [[వక్రరేఖ]] 61. [[రవీంద్ర సంగీతం]] 62. [[టైమ్స్ నౌ]] 63. [[ఎల్లో జర్నలిజం]] 64. [[భారతీయ మహిళా బ్యాంకు]] 65. [[ఆర్ (ప్రోగ్రామింగ్ భాష)]] 66. [[దృశ్య వర్ణపటం]] 67. [[పడుకగది]] 68. [[క్రీడా మైదానం]] 69. [[వ్యవస్థ]] 70. [[డాటా సైన్స్]] 71. [[డిస్కవరీ ఛానల్]] 72. [[ఐఐటీ పాట్నా]] 73. [[హిందూ మతంలో బుద్ధుడు]] 74. [[కోల్‌కతా మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్]] 75. [[నేషనల్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఇండియా]] 76. [[భారతీయ మ్యూజియం]] 77. [[ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ వాస్తు సంగ్రహాలయం]] 78. [[బ్రిటిష్ మ్యూజియం]] 79. [[అమెరికన్ మ్యూజియం ఆఫ్ నేచురల్ హిస్టరీ]] 80. [[విక్టోరియా - ఆల్బర్ట్ మ్యూజియం]] 81. [[సైన్స్ మ్యూజియం, లండన్]] 82. [[స్టేట్ హెర్మిటేజ్ మ్యూజియం]] 83. [[నేషనల్ మ్యూజియం ఆఫ్ చైనా]] 84. [[మ్యూజియం ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ ఇండస్ట్రీ]] 85. [[జర్మన్ మ్యూజియం ఆఫ్ టెక్నాలజీ]] 86. [[నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్]] 87. [[మ్యూజియం ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, బోస్టన్]] 88. [[కాపిటల్ మ్యూజియం]] 89. [[వియన్నా టెక్నికల్ మ్యూజియం]] 90. [[జెఫ్రీ హింటన్]] 91. [[చలనచిత్ర నిర్మాణం]] 92. [[సాల్ట్ లేక్ స్టేడియం]] 93. [[యూరాలజీ]] 94. [[యష్ రాజ్ ఫిల్మ్స్]] 95. [[హెచ్.బి.ఓ]] 96. [[చరిత్ర రచన]] 97. [[ఐరోపా చరిత్ర]] 98. [[ఎల్.ఈ.డి]] 99. [[సి. శివరామ మూర్తి]] 100. [[ఫిజియోథెరపీ]] 101. [[సంకేత పదం]] 102. [[జిప్ కోడ్]] 103. [[అంధేరీ]] 104. [[ఖగోళ శాస్త్రవేత్త]] 105. [[రాజ్ షమాని]] 106. [[గౌరవ్ చౌదరి (యూట్యూబర్)]] 107. [[శృతి గొట్టిపాటి]] 108. [[బని థాని]] 109. [[త్రీ గర్ల్స్ పెయింటింగ్]] 110. [[పాల్ గాగిన్]] 111. [[కె.సి.ఎస్. పణికర్]] 112. [[5-మినిట్ క్రాఫ్ట్స్]] 113. [[నీతి శాస్త్రం]] 114. [[భారతి ఖేర్]] 115. [[జోగేన్ చౌధురి]]

==గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 అనువాదాలు==
1. [[కుతుబ్ మీనార్ కాంప్లెక్స్]] 2. [[కాశ్మీర్ సుల్తానేట్]] 3. [[తెనాలిరామన్ (సినిమా)]] 4. [[ప్రాచీన కమ్యూనిజం]] 5. [[సూరదాస్]] 6. [[బార సంస్కృతి]] 7. [[ఖాన్ జహాన్ అలీ]] 8. [[పర్షియన్ యుద్ధ ఏనుగులు]] 9. [[కుముదేందు ముని]] 10. [[రామ్‌గంగ యుద్ధం]] 11. [[నందన యుద్ధం]] 12. [[మధుర విజయం]] 13. [[సోమపుర మహావిహారం]] 14. [[సాయపనేని నాయకులు]] 15. [[పండిత విహారం]] 16. [[జినసేనుడు]] 18. [[రామ కులశేఖర]] 19. [[కబీర్ పంత్]] 20. [[కాంస్య శిల్పం]] 21. [[హొయసల సాహిత్యం]] 22. [[రవిదాసియా]] 23. [[ధర్మ రాజా]] 24. [[బౌద్ధమతం, జైనమతం]] 26. [[బౌద్ధ ఆధునికవాదం]] 27. [[అసురుల జాబితా]] 28. [[నిజమైన బుద్ధ పాఠశాల]] 29. [[వేద సంస్కృతం]] 30. [[లిటిల్ బుద్ధ]] 31. [[బౌద్ధమతంలో మహిళలు]] 32. [[దేశాల వారీగా బౌద్ధమతం]] 33. [[బౌద్ధమతం, కులం]] 34. [[వుడెన్ ఫిష్]] 35. [[బౌద్ధ కళ]] 36. [[వివాహంపై బౌద్ధ దృక్పథం]] 37. [[ప్రపంచ బౌద్ధ సదస్సు]] 38. [[పగోడా]] 39. [[శ్రీలంకలోని స్థూపాలు]] 40. [[కంబోడియాలోని స్థూపాలు]] 41. [[బౌద్ధ సాహిత్యం]] 42. [[నేపాల్‌లోని స్థూపాలు]] 43. [[ఛేనా]] 44. [[అస్సాం టీ]] 45. [[బాంబే క్రికెట్ క్లబ్]] 46. [[అప్పం]] 47. [[బౌద్ధ జాతీయవాదం]] 48. [[సహజ]] 49. [[ప్రాణ విముక్తి]] 50. [[టిబెట్ కేంద్రం]] 51. [[బౌద్ధమతం శరీరం]] 52. [[కుర్కురే]] 53. [[ఖుదిరామ్ దాస్]] 54. [[నైలా కబీర్]] 55. [[ఉస్మాన్ సిరాజుద్దీన్]] 56. [[డార్జిలింగ్ సంస్కృతి]] 57. [[కలకత్తా రివర్‌సైడ్]] 58. [[మౌర్య కళ]] 59. [[గుప్త కళ]] 60. [[ఇండో-గ్రీక్ కళ]] 61. [[ఇందిరా గాంధీ నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ ఆర్ట్స్]] 62. [[పీకాక్ కింగ్]] 63. [[సింధు లోయ నాగరికత మతం]] 64. [[భారతదేశ స్వర్ణయుగం]] 65. [[రామాయణం 3392 AD]]  66. [[గుజరాత్ వాతావరణం]] 67. [[భారత కాలమానం]] 68. [[భారతీయ ప్రకృతి చరిత్ర]] 69. [[ఢిల్లీ వాతావరణం]] 70. [[రాజస్థానీ ప్రజలు]] 71. [[దక్షిణ భారతదేశ భౌగోళికం]] 72. [[ఉత్తర కర్ణాటక]] 73. [[తీరప్రాంత భారతదేశం]] 74. [[రెడ్ కారిడార్]] ..... 75. [[రాణి సరాయ్ యుద్ధం]] 76. [[బాలాపూర్ యుద్ధం]] 77. [[షాజహాన్ పాలనలో గుజరాత్]] 78. [[బాలాజీ విశ్వనాథ్]] 79. [[మొఘల్ రాజవంశం]] 80. [[మొదటి లోహ్‌గఢ్ యుద్ధం]] 81. [[ప్రాచీన గ్రీసు, భారతదేశం మధ్య సంబంధాలు]] 82. [[మూషిక రాజవంశం]] 83. [[ఆంగ్లో-హిందూ చట్టం]] 84. [[ఇండో-రోమన్ వాణిజ్య సంబంధాలు]] 85. [[ఇండో-మెసొపొటేమియా సంబంధాలు]] 86. [[తమిళ సాహిత్యంలో రామాయణం]] 87. [[భారతదేశంలో ఇనుప యుగం]] 88. [[మంత్ర-రాక్ నృత్యం]] 89. [[ప్రాచీన తక్షశిల విశ్వవిద్యాలయం]] 90. [[అరికమేడు]] 91. [[గాంధార రాజ్యం]] 92. [[హంస సందేశం]] 93. [[సుమతినాథుడు]] 94. [[శశిరేఖా పరిణయం]] 95. [[హిందూమతంలో దేవుడు, లింగభేదం]] 96. [[అద్భుత రామాయణం]] 97. [[తొలి పాండ్యుల సమాజం]] 98. [[నమస్తే యోగా]] 99. [[రామాయణంః ది లెజెండ్ ఆఫ్ ప్రిన్స్ రామ]] 100. [[అశోకుని ధమ్మం విధానం]] 101. [[సిద్ధార్థ (నవల)]] 102. [[చెంకుట్టువన్]] 103. [[కట్టైకూత్తు]] 104. [[తెరుకూత్తు]] 105. [[దేవీ-చంద్రగుప్తం]] 106. [[నాలుక, పెదవుల లోగో]] 107. [[కావి రంగు కుండల సంస్కృతి]] 108. [[ప్రాచీన వీణ]] 109. [[క్లే సంస్కృత లైబ్రరీ]] 110. [[కర్ణభారం]] 111. [[మధుర సింహ శిఖరం]] 112. [[ధర్మరాజిక స్థూపం]] 113. [[అంధ యుగ్ (పద్య నాటకం)]]

==నా ప్రమేయం ఉన్న తెవికీ పేజీల జాబితా==
1. [[దామెర్ల రామారావు]]  2. [[వడ్డాది పాపయ్య]] 3. [[విజయ్ రామ్]] 4. [[సిరందాసు వెంకట రామారావు]] 5. [[మాధవపెద్ది గోఖలే]] 6. [[వాసిరెడ్డి వేణుగోపాల్]] 7. [[నాగసూరి వేణుగోపాల్]] 8. [[సి.ఎస్.ఎన్. పట్నాయక్]] 9. [[అంట్యాకుల పైడిరాజు]] 10. [[మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి]] 11. [[సి.ఎన్.వెంకటరావు]]  12. [[బాపు]] 13. [[కొసనా ఈశ్వరరావు]] 14. [[బాలి (చిత్రకారుడు)]] 15. [[మళ్ళ జ్యోతిర్మయి]] 16. [[జయదేవ్]] 17. [[సత్యమూర్తి]] 18. [[శంకు]] 19. [[తులసీరాం]] 20. [[గీతా సుబ్బారావు]] 21. [[కొత్తపల్లి సరళాదేవి]] 22. [[భారతీయ చిత్రకళ]] 23. [[నందిని గౌడ్]] 24. [[అయినాల మల్లేశ్వరరావు]] 25. [[గోపరాజు సమరం]] 26. [[గుర్రం మల్లయ్య]]  27. [[పాకాల తిరుమల్ రెడ్డి]] 28. [[కాపు రాజయ్య]] 29. [[గణపతి స్థపతి]] 29. [[వేలు ఆనందాచారి]]  30. [[కణ్వశ్రీ]] 31. [[మోహన్ (చిత్రకారుడు)]] 32. [[ఆకాశవాణి కేంద్రం, విజయవాడ]] 33. [[నందలాల్ బోస్]]

ఫోటోలు చేర్చిన వ్యాసాలు :
1. [[చొక్కాపు వెంకటరమణ]] 2. [[అంట్యాకుల పైడిరాజు]] 3. [[కళాధర్]] 4. [[గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్]] 5. [[యద్దనపూడి సులోచనారాణి]] 6. [[బలభద్రపాత్రుని రమణి]] 7. [[పెళ్లకూరు జయప్రద]] 8. [[కె.ఎన్. మల్లీశ్వరి]] 9. [[సి.వి.సర్వేశ్వరశర్మ]] 10. [[శీలా వీర్రాజు]] 11. [[చుండూరి మృణాళిని]] 12. [[గుత్తికొండ సుబ్బారావు]] 13. [[కార్టూనిస్ట్ టీవీ]] 14. [[కొమ్మనాపల్లి గణపతిరావు]] 15. [[కుప్పిలి పద్మ]] 16. [[చిల్లర భవానీదేవి]] 17. [[చంద్ర (కళాకారుడు)]] 18. [[బండి నారాయణస్వామి]] 19. [[కోకా విమలకుమారి]] 20. [[కొండూరు వీరరాఘవాచార్యులు]]  21. [[చింతకింది శ్రీనివాసరావు]] 22. [[శారదా శ్రీనివాసన్]] 23. [[వంగూరి చిట్టెన్ రాజు]]  24. [[మామిడిపూడి కృష్ణమూర్తి]] 25. [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]] 26. [[బి.ఎన్. శాస్త్రి]] 27. [[నవోదయ రామమోహనరావు]]  28. [[షణ్ముఖి ఆంజనేయ రాజు]] 29. [[గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్]] 30. [[లల్లాదేవి]]

==మూలాలు==
{{మూలాల జాబితా}}
* https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.386109
* https://archive.org/details/64kalalu-12years

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
[[వర్గం:తెలుగు వికీపీడియనులు]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ వికీపీడియనులు]]
[[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా వికీపీడియనులు]]
[[వర్గం:అనువాద పరికరాన్ని వాడే వాడుకరులు]]
[[వర్గం:తెలుగు వికీపీడియా సభ్యులు]]
{{User IND Citiz}}{{అక్షరదోష నిర్మూలన దళ సభ్యుడు}}{{User Wikipedian For|year=2021|month=06|day=01}}</text>
      <sha1>o94cqh84hei6yt9zvatxetsod695ixi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957339</id>
      <parentid>4957324</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:28:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ప్రపంచ చిత్రకారులు-అనువాదాలు 2 */</comment>
      <origin>4957339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46721" sha1="2dmz5ofifykbi9nffa5qvrf7xybka0t" xml:space="preserve">{{Userboxtop| నా గురించి}}
{{Babel|te|en-2}}
{{చిత్రలేఖనం}}
{{యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-2 సభ్యులు}}
{{Userboxbottom}}

==పరిచయం==

నమస్తే 

నా పేరు [[కళాసాగర్ యల్లపు]], నేను చిత్రకారుడను, కార్టూనిస్టును, [[రచయిత]]ను. నేను తెలుగు వికీపీడియా లో [[2020]] నుండి వ్యాసాలు రాస్తున్నాను. పుట్టింది [[పశ్చిమ గోదావరి]] జిల్లా [[మంచిలి]] గ్రామం, [[డిసెంబరు]] 10 న,[[1971]] లో. తల్లిదండ్రులు యల్లపు నరసింహమూర్తి, లక్ష్మీకాంతం. పెయింటింగ్ లోను, జర్నలిజంలోనూ డిప్లొమా చేసి, 1993 సం. నుండి [[విజయవాడ]]లో స్థిరపడి వివిధ పబ్లికేషన్స్ లోనూ, పత్రికల్లోనూ చిత్రకారుడిగా, ఇలస్ట్రేటర్ గా పనిచేశాను. ప్రస్తుతం [[విజయవాడ]]లో ఒక సాఫ్ట్ వేర్ కంపెనీలో యూజర్ ఇంటర్ ఫేస్ డిజైనర్ (User Interface Designer)గా పని చేస్తున్నాను.   

==నా కార్యకలాపాలు==
[[2001]] సం.లో ఆంధ్రా ఆర్టిస్టు, స్కల్ఫ్టర్స్ అండ్ కార్టూనిస్టు అసోసియేషన్ (AASCA)ను స్థాపించి, రాష్ట్రంలో నున్న సుమారు 500 మంది చిత్రకారుల, శిల్పుల, కార్టూనిస్టుల పరిచయాలతో 'ఆంధ్రకళాదర్శిని-1', 'ఆంధ్రకళాదర్శిని-2 లను ప్రచురించాను. ఈ పుస్తకాలు కళాకారుల మధ్య సత్సంబంధాలు నెలకొల్పడానికి, వారికి గుర్తింపురావడానికి ఎంతో తోడ్పడ్డాయి. [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] చిత్ర, శిల్ప కళాచరిత్రను తెలియజేసే 'తెలుగు చిత్రకళా వైభవం' పేరుతో 40 నిమిషాల వీడియో డాక్యుమెంటరీని, రంగుల రారాజు [[వడ్డాది పాపయ్య]] గారి చిత్రాలతో, జీవితచరిత్రను తెలియజేసే డాక్యుమెంటరీ సి.డి.ని రూపొందించాను. 165 మంది తెలుగు కార్టూనిస్టుల పరిచయాలతో-కార్టూన్లతో 2021లో '[[కొంటెబొమ్మల బ్రహ్మలు]]' పుస్తకాన్ని ప్రచురించాను. 'ఆస్కా' వ్యవస్థాపక కార్యదర్శిగా ఉంటూ రాష్ట్రస్థాయిలో అనేక పెయింటింగ్, కార్టూన్ పోటీలు, ప్రదర్శనలు, వర్కుషాప్లు నిర్వహించాను. [[2002]] సంవత్సరం [[విజయవాడ]]లో [[జయదేవ్]] గారు ముఖ్య అతిధిగా 'కార్టూన్ మేళా' ను నిర్వహించాను. [[విజయవాడ]] ఆర్ట్ సొసైటి కి ఉపాధ్యక్షులుగా 2022 నుండి [[2024]] వరకు వున్నాను.

[[వడ్డాది పాపయ్య]] శతజయంతి ఉత్సవాలు: [[2021]] సం.లో వపా శతజయంతి (1921-2021) వేడుకలు [[విశాఖపట్నం]], [[విజయవాడ]]లలో నిర్వహించి, ఈ సందర్భంగా వపా చిత్రకళా ప్రదర్శనతో పాటు నేను, చలపతిరావు సంపాదకత్వం వహించిన 'వపాకు వందనం' రంగుల బొమ్మలతో ప్రచురించిన శతజయంతి ప్రత్యేక సంచికను ఆవిష్కరించాము. 

ఆర్ట్ ఆఫ్ [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] (Art of Andhra Pradesh book-కాపీ టేబుల్ బుక్): [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] చెందిన చిత్రకారులు, శిల్పులు, గ్రాఫిక్ ఆర్టిస్టులు, సినీ పోస్టర్ డిజైన్ ఆర్టిస్టులు, ఇలస్ట్రేటర్స్, ఆర్ట్ &amp; క్రాఫ్ట్ హస్తకళాకారుల కృషిని మనకు అందించారు. ఇందులో 300 మంది కళాకారుల సమగ్ర జీవిత చిత్రణతో పాటు, మన సంస్కృతిని ప్రతిబింబించే చిత్రాలు ఎంపిక చేసి A4 సైజులో ఆర్ట్ పేపర్ పై రంగుల్లో ప్రచురించిన పుస్తకానికి సంపాదకత్వం వహించాను.           

==64కళలు.కాం  (www.64kalalu.com) == 
ప్రపంచంలో ఏ ప్రాంతం నుంచైనా ఇంటర్నెట్ లో చదువుకునేందుకు, కళాకారులను ప్రోత్సహించేందుకు 64కళలు డాట్ కామ్ (సకల కళల సమాహారం) అంతర్జాల పత్రిక (https://64kalalu.com/) పేరుతో వెబ్ మేగజైను [[నవంబర్]], 2010సం.లో ప్రారంభించాను.
&lt;ref&gt;[https://64kalalu.com/ 64 కళలు సకల కళల సమాహారం వెబ్ మేగజైన్]&lt;/ref&gt;. ఈ వెబ్ మేగజైనుకు సంపాదకులుగా పుష్కరకాలంగా పత్రికను నిర్వహిస్తున్నాను. ఇందులో కళారంగానికి సంబంధించిన సకలకళల సమాచారం అందుబాటులో ఉంటుంది. ఇది పూర్తి ఉచితం. ఇంటర్నెట్ సౌకర్యం ఉన్న ప్రతీవారు చదువుకోవచ్చు.  

ప్రముఖ పత్రికలలో కళారంగాలపై, కళాకారుల గురించి వందలాది వ్యాసాలు రాశాను. 2006 సం.లో [[ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ]] 'పొగాకు వ్యతిరేక దినోత్సవం' సందర్భంగా నిర్వహించిన అంతర్జాతీయ కార్టూన్ పోటీలలో “బెస్ట్ కార్టూనిస్ట్” అవార్డు అందుకున్నాను. అనేక చిత్రకళా ప్రదర్శలలోనూ, సెమినార్లలోనూ పాల్గొని ఎన్నో బహుమతులు అందుకున్నాను. [[చిత్రకళ]], కార్టూన్ కళలపై [[ఆకాశవాణి]] లోను, [[దూరదర్శన్ (టివి ఛానల్)|దూరదర్శన్]] లోను పలు ప్రసంగాలు, ఇంటర్వ్యూలు నిర్వహించాను. అనేక పెయింటింగ్, కార్టూన్ పోటీలకు న్యాయనిర్ణేతగా వ్యవహరించాను. [[2010]] సం.లో కోనసీమ చిత్రకళాపరిషత్, [[అమలాపురం]] వారి రజతోత్సవాలలో 'చిత్రకళా వైజయంతి' పురస్కారం అందుకున్నాను.

==తెవికి లో నా వ్యాసాలు==
'''చిత్రకారులు'''
1. [[కౌతా రామమోహన శాస్త్రి]] ‎ 2. [[గుర్రం మల్లయ్య]] 3. [[పన్నూరు శ్రీపతి]] ‎ 4. [[కౌతా ఆనందమోహనశాస్త్రి|కౌతా ఆనంద మోహన శాస్త్రి]] 5. [[వేలూరి రాధాకృష్ణ]] 6. [[మజ్జి రామారావు]] 7. [[వేముల కామేశ్వరరావు]] 8. [[జింకా రామారావు]] 9. [[పిలకా లక్ష్మీ నరసింహమూర్తి]] 10. [[మాదేటి రాజాజి]] 11. [[పల్లా పర్సినాయుడు]] 12. [[రాయన గిరిధర్ గౌడ్]] 13. [[బొండా జగన్మోహనరావు]] 14. [[సురేష్ కడలి]]  15. [[రమేష్ గురజాల|రమేష్ గుర్జాల]] 16. [[మంచెం సుబ్రమణ్యేశ్వర రావు]]  17. [[బి.ఏ. రెడ్డి చిత్రకారుడు]] 18. [[దార్ల నాగేశ్వరరావు]] 19. [[దాసి సుదర్శన్]] 20. [[గంగాధర్ చిత్రకారుడు]] 21. [[వి. రమేష్]] 22. [[టి. వెంకన్న]] 23. [[పి. సాల్మన్ రాజు]] 24. [[ఉల్చి చిత్రకారుడు]] 25. [[రెడ్దప్ప నాయుడు]] 26. [[వి.వి. భగీరథి]]  27. [[పి.ఎస్. చంద్రశేఖర్]] 28. [[అంకాల వెంకట సుబ్బారావు]] 29. [[మారేమండ శ్రీనివాసరావు]] 30. [[ఉండ్రు ఆశీర్వాదం]] 31. [[మహమ్మద్ ఒస్మాన్ ఖాన్]] 32. [[కవితా దేవుస్కర్]] 33. [[వెల్లటూరి పూర్ణానంద శర్మ]]  34. [[పణితపు నాగేశ్వరరావు]] 35. [[కొండిపర్తి శేషగిరిరావు]] 36. [[గేదెల అప్పారావు]] 37. [[పొట్లూరి హనుమంతరావు]] 38. [[కాళ్ళ సత్యనారాయణ]] 40. [[సింగంపల్లి సత్యనారాయణ]] 41. [[బి.కె.ఎస్. వర్మ]] 42. [[దేవీప్రసాద్ చిత్రకారుడు]] 43. [[కూరెళ్ల శ్రీనివాస్]] 44. [[ఆత్మకూరు రామకృష్ణ]] 45. [[మహారాజ సాయాజీరావు యూనివర్సిటీ అఫ్ బరోడా]] 46. [[గూగుల్ ఆర్ట్స్ &amp; కల్చర్]] 47. [[దేవరాజ్ దాకోజీ]] 48. [[వడ్లమాని మధుసూదనరావు]] 49. [[ఆదిత్య చారి]] 50. [[ఎస్. ఎమ్. పండిట్]] 51. [[నికోలస్ రోరిక్]] 52. [[జయంత్ మండా]]

'''శిల్పకారులు'''
1. [[శ్రీనాథ రత్నశిల్పి వుడయార్]] 2. [[దేవు శంకర్]] 3. [[గవ్వ రవీంద్ర రెడ్డి]] 4. [[డి.యన్.వి. ప్రసాద్]] 5. [[అక్కల మంగయ్య]] 6. [[సుబోధ్ గుప్తా]] 7. [[ఎం.వి. రమణారెడ్డి (శిల్పి)]]

'''కార్టూనిస్టులు''' 
1. [[కార్టూనిస్ట్ పాప]] ‎2. [[సుభాని (కార్టూనిస్ట్)]] 3. [[సురేంద్ర (కార్టూనిస్ట్)]]  4. [[భగవాన్ రెడ్డి]]. 5. [[బొమ్మన్ కార్టూనిస్ట్]] 6. [[నాగిశెట్టి (కార్టూనిస్ట్)]] 7. [[కార్టూనిస్ట్ అరుణ్]] 8. [[వర్చస్వి కార్టూనిస్ట్]]

'''నాటక రంగం'''
1. [[మన్నె శ్రీనివాసరావు|మన్నే శ్రీనివాసరావు]] 2. [[బి.సి. కృష్ణ (నటుడు)]] 3. [[శేషయ్యగారిపల్లి అంజనప్ప]] 4. [[కోనేటి సుబ్బరాజు]] 5. [[వి.యస్. రాఘవాచారి]] 6. [[పి.వి.ఎన్. కృష్ణ]] 7. [[గుమ్మడి గోపాలకృష్ణ]] 8. [[వాడ్రేవు సుందరరావు]]

'''ఇతరులు'''
1. [[మువ్వల పెరుమాళ్ళు]] 2. [[డాక్టర్ జంధ్యాల శంకర్]] 3. [[సింగంపల్లి అశోక్ కుమార్]] 4. [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ ఆటోనగర్ పారిశ్రామిక వాడ]] 5. [[తుమ్మలపల్లి వారి క్షేత్రయ్య కళాక్షేత్రం]] 6. [[సిద్ధార్థ కళాపీఠము]] 7. [[కిరణ్ ప్రభ]] 8. [[నాగళ్ళ గురుప్రసాదరావు]] 9. [[రావి రంగారావు]] 10. [[అబ్దుల్ రజాహుస్సేన్]] 11. [[కొప్పర్తి రాంబాబు]] 12. [[ఎం.ఆర్.వి. సత్యనారాయణ మూర్తి]] 13. [[జాన్సన్ చోరగుడి]] 14. [[వై.సి.వి. రెడ్డి]] 15. [[చెన్నాప్రగడ శర్మ]] 16. [[యం.సి. దాసు]] 17. [[బెజవాడ మెడికల్ అసోసియేషన్]] 18. [[జి.వి.ఆర్. ప్రభుత్వ సంగీత నృత్య కళాశాల]] 19. [[పాల్ మాక్సిమ్ నర్స్]] 20. [[వేమూరి బలరామ్]] 21. [[ఎం.ఎన్. రావు]] 22. [[రేడియో భానుమతి]] 23. [[డాక్టర్ మారు]] 24. [[లగడపాటి సంగయ్య]] 25. [[పూలబాల వెంకటప్రసాద్]] 26. [[జహంగీర్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ]] 27. [[చిత్రాడ కిషోర్ కుమార్]]

==తెలుగు పుస్తక పరిచయాలు==
1. [[మానసార వాస్తుశాస్త్రం]] 2. [[ఆంధ్ర చిత్రకళా సంరక్షకుడు]] 3. [[శిల్ప, చిత్రకళ పరిణామం]] 4. [[దక్షిణాంధ్ర దారిదీపాలు]] 5. [[అగమ్యగమ్యాలు]] 6. [[ఆంధ్రగీతి-తెలుగు భాషా జాగృతి]] 7. [[హాస్యం శరణం గచ్ఛామి]] 8. [[మ్యూరల్స్ ఆఫ్ శ్రీకూర్మం టెంపుల్]] 9. [[చిత్రకళా తపస్వి రాజా రవివర్మ]] 10. [[ఈ జీవితానికి ఇది చాలు]] 11. [[టు ద పాయింట్ (సుభాని కార్టూన్స్)]] 12. [[ఆధునిక కవిత్వం-వైచిత్రీ ప్రియత్వం]] 13. [[కళాప్రపంచం (వ్యాస సంపుటి)]]

==అనువాదాలు ==
1. [[బికాష్ భట్టాచార్జీ]] 2. [[సీవీ రాజు]] 3. [[ఆర్. సి. మెహతా]] 4. [[ఎన్. ఎస్. బెంద్రే]] 5. [[జ్యోతి భట్]] 6. [[రతన్ పరిమూ]] 7. [[మణీంద్ర అగ్రవాల్]] 8. [[ఓమ్ ప్రకాష్ అగర్వాల్]] 9. [[పరేష్ మైతీ]] 10. [[మాథుర్ సవానీ]] 11. [[లక్ష్మణ్ మహాదేవ్ చితాలే]] 12. [[బ్రహ్మదేవ్ రామ్ పండిట్]] 13. [[రాజేంద్ర టికు]] 14. [[బిమన్ బిహారీ దాస్]] 15. [[ఎస్. నరసింహ స్వామి]] 16. [[కె. ఎమ్. చెరియన్ (జర్నలిస్ట్)]] 17. [[లలిత కళా అకాడమీ]] 18. [[సోమనాథ్ హోరె]] 19. [[రాంకింకర్ బైజ్]] 20. [[ఎం.ఆర్. అచ్రేకర్]] 21. [[ధనరాజ్ భగత్]] 22. [[అచ్యుత్ కన్విందే]] 23. [[కైలాష్ చంద్ర మెహర్]] 24. [[ఎస్. షకీర్ అలీ]] 25. [[ముత్తయ్య స్థపతి]] 26. [[ఆలిస్ బోనర్]] 27. [[చింతామణి కర్]] 28. [[సుధీర్ రంజన్ ఖస్తగీర్]] 29. [[లక్ష్మణ్ పాయ్]] 30. [[శంఖో చౌధురి]] 31. [[అపూర్బా కిషోర్ బిర్]] 32. [[రాజ్ బిసారియా]] 33. [[తయబ్ మెహతా]] 34. [[డోరతీ చాకో]] 35. [[సుకుమార్ సేన్ (చరిత్రకారుడు)]] 36. [[బెన్ కింగ్స్‌లీ]] 37. [[నర్మదా ప్రసాద్ గుప్తా]] 38. [[జార్జ్ యో]] 39. [[ఖ్వాజా అహ్మద్ అబ్బాస్]] 40. [[జ్ఞాన చంద్ర ఘోష్]] 41. [[సదనం పి. వి. బాలకృష్ణన్]] 42. [[హబీబ్ రెహమాన్]] 43. [[లాల్జీ సింగ్]] 44. [[అశోక్ రాజగోపాల్]]  45. [[నీలకంఠ దాస్]] 46. [[సురీందర్ కుమార్ సామ]] 47. [[నరేష్ సోహల్]] 48. [[సర్వజ్ఞ సింగ్ కటియార్]] 49. [[లక్ష్మీ ప్రసాద్ సిహారే]] 50. [[అరూన్ పురీ]] 51. [[హృదయనాథ్ మంగేష్కర్]] 52. [[దల్వీర్ భండారీ]] 53. [[జుబిన్ మెహతా]] 54. [[బలరామ్ భార్గవ]] 55. [[ఆనంద్ స్వరూప్ ఆర్య]] 56. [[జోసెఫ్ హెచ్. పెరీరా]] 57. [[సరోజ్ గుప్తా]] 58. [[ఉస్తాద్ మొయినుద్దీన్ ఖాన్]] 59. [[మనోరంజన్ దాస్]] 60. [[గురుప్రసాద్ మహాపాత్ర]] 61. [[పి నారాయణ కురుప్]] 62. [[రామ్ సహాయ్ పాండే]] 63. [[తుషార్ కాంతి ఘోష్]] 64. [[కార్మెల్ బెర్క్‌సన్]] 65. [[మధుకర్ కేశవ్ ధవలీకర్]] 66. [[అర్మిడా ఫెర్నాండెజ్]] 67. [[ఎం. ఎస్. కృష్ణన్]] 68. [[వివేకానంద ముఖోపాధ్యాయ]] 69. [[ప్రతిభా సత్పతి]] 70. [[పద్మజ ఫెనానీ జోగ్లేకర్]] 71. [[మహారాజ్ కిషన్ భాన్]] 72. [[రోనెన్ సేన్]] 73. [[జతిన్ దాస్]] 74. [[రంగసామి ఎల్. కశ్యప్]] 75. [[హెచ్. సి. వర్మ]] 76. [[ఎన్. నారాయణ్ గాడ్బోలే]] 77. [[కైలాష్ సింగ్ శంఖాలా]] 78. [[నీలాంబర్ పంత్]] 79. [[హరి శంకర్ సింఘానియా]] 80. [[ఎబర్‌హార్డ్ ఫిషర్ (కళా చరిత్రకారుడు)]] 81. [[టి. ఎన్. మనోహరన్]] 82. [[మన్మోహన్ మహాపాత్రా]] 83. [[జాయ్ మైఖేల్]] 84. [[అస్తాద్ దేబూ]] 85. [[శ్రీనివాస్ వినాయక్ ఖలే]] 86. [[ప్రసాద్ సావ్కర్]] 87. [[మధు పండిట్ దాస]] 88. [[ఎ. సి. ఎన్. నంబియార్]] 89 [[పోథన్ జోసెఫ్]]  90. [[మను పరేఖ్]] 91. [[బువాంగి సైలో]] 92. [[గౌరవ్ ఖన్నా (బ్యాడ్మింటన్)]] 93. [[కె. విజయరాఘవన్]] 94. [[రవివర్మ మార్తాండ వర్మ]] 95. [[కృష్ణ కన్హాయి]] 96. [[కె. విజయ్ కుమార్]] 97. [[రమాకాంత్ శుక్లా]] 98. [[పెపిటా సేథ్]] 99. [[కళామండలం శివన్ నంబూద్రి]] 100. [[కెకూ ఎం. గాంధీ]]  101. [[కళామండలం శివన్ నంబూద్రి]] 102. [[సాకర్ ఖాన్ మంగనియర్]] 103. [[పి.కె. అయ్యంగార్]]
104. [[సురేంద్రనాథ్ కర్]] 105. [[భగవతి చరణ్ వర్మ]] 106. [[డోరతీ చాకో]] 107. [[మేరీ క్లబ్‌వాలా జాదవ్]] 108. [[డోరతీ చాకో]] 109. [[హరి మాధవ్ ముఖోపాధ్యాయ]] 110. [[ఇందు భూషణ్ సిన్హా]] 111. [[ఇమ్రాన్ షా (రచయిత)]] 112. [[ముజఫర్ అలీ]] 113. [[ఆద్య రంగాచార్య]] 114. [[ఆనంద శంకర్ రే]] 115. [[సూర్యదేవ్ సింగ్ బరేత్]] 116. [[నీలాంబర్ దేవ్ శర్మ]] 117. [[జితేంద్ర అభిషేకీ]] 118. [[కె. ఎన్. దండాయుధపాణి పిళ్ళై]] 120. [[జ్ఞాన్ చతుర్వేది]] 121. [[ఆదర్శ్ సేన్ ఆనంద్]] 122. [[జుగల్ కిషోర్ (వైద్యుడు)]] 123. [[బన్సీ కౌల్]] 124. [[యేషే డోర్జీ తోంగ్చి]] 125 [[కె. మాంగీ సింగ్]] 126. [[థాను పద్మనాభన్]] 127. [[అనిల్ కె. రాజవంశీ]] 128. [[జితేంద్ర హరిపాల్]] 129. [[రాజ్‌కుమార్ సింఘాజిత్ సింగ్]] 130. [[కృష్ణస్వామి స్వామినాథన్]] 131. [[అజయ్ వి. భట్]] 132 [[హర్భజన్ సింగ్ (పర్వతారోహకుడు)]] 133. [[కర్సన్‌భాయ్ పటేల్]] 134. [[శంకరనారాయణ మీనన్]] 135. [[అశోక్ చక్రధర్]] 136. [[పుష్పబెన్ మెహతా]] 137. [[ప్రహ్లాద్ చంద్ర తాసా]] (పద్మ భూషణ్) 138. [[నారాయణ పురుషోత్తమ మల్లయ్య]] 139. [[మహ్మద్ అమీన్ (చరిత్రకారుడు)]] 140. [[డాడీ పుదుంజీ]] 141. [[సంజయ్ గోవింద్ ధండే]] 142. [[సయ్యద్ ఇ. హస్నైన్]] 143. [[ధర్మ వీర]] 144. [[మహేష్ శర్మ (సామాజిక కార్యకర్త)]] 145. [[రాజేంద్ర కుమార్]] 146. [[అనురాగ్ ఆనంద్]]

==ప్రపంచ చిత్రకారులు-అనువాదాలు 2==
146.[[రెంబ్రాండ్]] 147. [[ఎఫ్.ఎన్. సౌజా]] 148. [[జార్జియో వసారి]] 149. [[రాఫెల్ (చిత్రకారుడు)]] 150. [[కిరణ్ నాడార్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్]] 151. [[అబనీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] 152. [[గగనేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] 153. [[ముకుల్ చంద్ర దే]] 154. [[బెంగాల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] 155. [[అసిత్ కుమార్ హల్దార్]] 156. [[సమీర్ మండల్]] 157. [[గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్ అండ్ క్రాఫ్ట్]] 158. [[కిసోరీ రాయ్]] 159. [[శక్తి బర్మన్]] 160. [[జహర్ దాస్‌గుప్తా]] 161. [[రాయల్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] 162. [[జార్జ్ క్లాసెన్]] 163. [[ఆల్బ్‌రెక్ట్ డ్యూరర్]] 164. [[జామియా మిలియా ఇస్లామియా]] 165. [[గుస్తావ్ క్లిమ్ట్]] 166. [[డియెగో వెలాజ్‌క్వెజ్]] 167. [[జోహన్నెస్ వెర్మీర్]] 168. [[ది కిస్ (క్లిమ్ట్)]] 169. [[లాస్ మెనినాస్]] 170. [[గర్ల్ విత్ ఎ పెర్ల్ ఇయర్రింగ్]] 171. [[బ్రోంజినో]] 172. [[సాండ్రో బొటిసెల్లి]] 173. [[రాబర్టో కావల్లి]] 174. [[టిటియాన్]] 175. [[డొనాటెల్లో]] 176. [[మాసాసియో]] 177. [[వాసుదేవ్ కామత్]] 178. [[బాంబే ప్రోగ్రెసివ్ ఆర్టిస్ట్స్ గ్రూప్]] 179. [[చోళమండల్ ఆర్టిస్ట్స్ విలేజ్]] 180. [[కలకత్తా గ్రూప్]] 181. [[ప్రదోష్ దాస్‌గుప్తా]] 182. [[ఇండియన్ రాడికల్ పెయింటర్స్ అండ్ స్కల్ప్టర్స్ అసోసియేషన్]] 183. [[అగస్టే రోడిన్]] 184. [[కె. పి. కృష్ణకుమార్]] 185. [[ది థింకర్]] 186. [[కర్రీ బార్కర్]] 187. [[అబ్సెషన్ (2025 సినిమా)|అబ్సెషన్]] 188. [[ధీరజ్ చౌదరి]] 189. [[రాబిన్ మండల్]] 190. [[కె. కె. మీనన్]] 191. [[హిమ్మత్ షా]] 192. [[ఎస్. నందగోపాల్]] 193. [[చామరాజేంద్ర అకాడమీ ఆఫ్ విజువల్ ఆర్ట్స్]] 194. [[ది ఫోర్ ఎలిమెంట్స్ (ఆర్కింబోల్డో)]] 195. [[రాజీవ్ మల్హోత్రా]] 196. [[కునాల్ కమ్రా]] 197. [[గియుసేప్ ఆర్కింబోల్డో]] 198. [[ఫ్యోడర్ అలెక్సీవ్]] 199. [[ఇవాన్ ఐవాజోవ్‌స్కై]] 200. [[సైలోజ్ ముఖర్జీ]] 201. [[లూకా సినోరెల్లి]] 202. [[మానవ్ గుప్తా]] 203. [[అమిత్ దత్]] 204. [[అశ్విని భట్]] 205. [[అతుల్ డోడియా]] 206. [[కె. పి. థామస్]] 207. [[కరుణ సుక్క]] 208. [[హెన్రీ మాటిస్]] 209. [[రూబెన్స్ పీల్]] 210. [[పీటర్ బ్లూమ్]] 211. [[ఫ్రెడ్ కబోటీ]] 212. [[పీటర్ వౌల్కోస్]] 213. [[అమెరికా శిల్పకళ]] 214. [[హెర్మన్ రోజ్]] 215. [[బోరిస్ వల్లెజో]] 216. [[బెంజమిన్ వెస్ట్]] 217. [[జాన్ వెస్లీ జార్విస్]] 218. [[ఇటాలియన్ కళ]] 219. [[పెర్లే ఫైన్]] 220. [[విలియం రష్ (శిల్పి)]] 221. [[రెంబ్రాండ్ పీల్]] 222. [[సెఫాస్ థాంసన్]] 223. [[వాషింగ్టన్ ఆల్‌స్టన్]] 235. [[ఎడ్వర్డ్ హిక్స్]] 236. [[సాల్వటర్ ముండి]] 237. [[జాన్ నీగల్]] 238. [[బాస్ ఓటిస్]] 239. [[జార్జ్ క్యాట్లిన్]] 240. [[జేమ్స్ పీల్]] 241. [[జాన్ హెస్సెలియస్]] 242. [[జేమ్స్ బోమన్]] 243. [[రాఫెల్ పీల్]] 244. [[డిజిటల్ ఆర్ట్]] 245. [[గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్]] 246. [[థామస్ స్మిత్]] 247. [[చార్లెస్ డి లా ఫోస్]] 248. [[జాన్ లూయిస్ క్రిమ్మెల్]] 249. [[ఎడ్వర్డ్ సావేజ్]] 250. [[జాన్ వాండర్లిన్]] 251. [[జాన్ స్మిబర్ట్]] 252. [[పాప్ ఆర్ట్]]

==గూగుల్ ఎడిటథాన్-4 అనువాదాలు==
1. [[భౌతిక శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి]] 2. [[గ్రీకు పురాణాలు]] 3. [[ఫ్లోరెన్స్]] 4. [[లాటిన్ లిపి]] 5. [[అపోలో]] 6. [[సాంచి]] 7. [[సౌందర్యశాస్త్రం]] 8. [[సంక్రాతి]] 9. [[అంతర్జాతీయ ప్రామాణీకరణ సంస్థ]] 10. [[నారింజ రంగు]] 11. [[చోళ రాజ్య దేవాలయాలు]] 12. [[హోకుసాయి]] 13. [[దీర్ఘచతురస్రం]] 14. [[భారతీయులు]] 15. [[అశోకుడి శాసనాలు]] 16. [[ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ వాస్తు సంగ్రహాలయం]] 17. [[మాయాదేవి (బుద్ధుని తల్లి)]] 18. [[వేలిముద్ర]] 19. [[ఇంద్రాణి]] 20. [[జాజికాయ]] 21. [[కొచ్చి అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] 22. [[సిందూరం]] 23. [[కంప్యూటింగ్]] 24. [[గ్రామీ అవార్డులు]] 25. [[ఇంగ్లీష్ వింగ్లిష్]] 26. [[తైల చిత్రలేఖనం]] 27. [[సాఫ్ట్‌వేర్ ఇంజనీరింగ్]] 28. [[రసము (సాహిత్యం)]] 29. [[ఆనందబజార్ పత్రిక]] 30. [[రాతప్రతి]] 31. [[అహ్మదాబాద్ విమానాశ్రయం]] 32. [[ఓడరేవు]] 33. [[అంతర్జాతీయ పౌర విమానయాన సంస్థ]] 34. [[కంపాలా]] 35. [[అకాడమీ]] 36. [[దేవదాస్ (1955 సినిమా)]] 37. [[నాట్యగత్తె విగ్రహం]] 38. [[మెట్ల బావి]] 39. [[పౌరసత్వం]] 40. [[సెలవుదినం]] 41. [[టోక్యో విశ్వవిద్యాలయం]] 42. [[ప్రపంచ బిలియనీర్ల జాబితా]] 43. [[విజువల్ స్టూడియో]] 44. [[సోనీ మొబైల్]] 45. [[బి.హెచ్.ఇ.ఎల్]] 46. [[మెట్ గాలా]] 47. [[మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్]] 48. [[గూగుల్ న్యూస్]] 49. [[ఫిల్మ్ ఫేర్]] 50. [[గూగుల్ అల్లో]] 51. [[డిప్లొమా]] 52. [[ఫోటో జర్నలిజం]] 53. [[కాల ప్రయాణం]] 54. [[సుజుకి]] 55. [[ఫిలిప్స్]] 56. [[భారత్ ఎలక్ట్రానిక్స్ లిమిటెడ్]] 57. [[ఆన్‌లైన్ ప్రకటనలు]] 58. [[పింట్రెస్ట్]] 59. [[వడ్రంగం]] 60. [[వక్రరేఖ]] 61. [[రవీంద్ర సంగీతం]] 62. [[టైమ్స్ నౌ]] 63. [[ఎల్లో జర్నలిజం]] 64. [[భారతీయ మహిళా బ్యాంకు]] 65. [[ఆర్ (ప్రోగ్రామింగ్ భాష)]] 66. [[దృశ్య వర్ణపటం]] 67. [[పడుకగది]] 68. [[క్రీడా మైదానం]] 69. [[వ్యవస్థ]] 70. [[డాటా సైన్స్]] 71. [[డిస్కవరీ ఛానల్]] 72. [[ఐఐటీ పాట్నా]] 73. [[హిందూ మతంలో బుద్ధుడు]] 74. [[కోల్‌కతా మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్]] 75. [[నేషనల్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఇండియా]] 76. [[భారతీయ మ్యూజియం]] 77. [[ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ వాస్తు సంగ్రహాలయం]] 78. [[బ్రిటిష్ మ్యూజియం]] 79. [[అమెరికన్ మ్యూజియం ఆఫ్ నేచురల్ హిస్టరీ]] 80. [[విక్టోరియా - ఆల్బర్ట్ మ్యూజియం]] 81. [[సైన్స్ మ్యూజియం, లండన్]] 82. [[స్టేట్ హెర్మిటేజ్ మ్యూజియం]] 83. [[నేషనల్ మ్యూజియం ఆఫ్ చైనా]] 84. [[మ్యూజియం ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ ఇండస్ట్రీ]] 85. [[జర్మన్ మ్యూజియం ఆఫ్ టెక్నాలజీ]] 86. [[నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్]] 87. [[మ్యూజియం ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, బోస్టన్]] 88. [[కాపిటల్ మ్యూజియం]] 89. [[వియన్నా టెక్నికల్ మ్యూజియం]] 90. [[జెఫ్రీ హింటన్]] 91. [[చలనచిత్ర నిర్మాణం]] 92. [[సాల్ట్ లేక్ స్టేడియం]] 93. [[యూరాలజీ]] 94. [[యష్ రాజ్ ఫిల్మ్స్]] 95. [[హెచ్.బి.ఓ]] 96. [[చరిత్ర రచన]] 97. [[ఐరోపా చరిత్ర]] 98. [[ఎల్.ఈ.డి]] 99. [[సి. శివరామ మూర్తి]] 100. [[ఫిజియోథెరపీ]] 101. [[సంకేత పదం]] 102. [[జిప్ కోడ్]] 103. [[అంధేరీ]] 104. [[ఖగోళ శాస్త్రవేత్త]] 105. [[రాజ్ షమాని]] 106. [[గౌరవ్ చౌదరి (యూట్యూబర్)]] 107. [[శృతి గొట్టిపాటి]] 108. [[బని థాని]] 109. [[త్రీ గర్ల్స్ పెయింటింగ్]] 110. [[పాల్ గాగిన్]] 111. [[కె.సి.ఎస్. పణికర్]] 112. [[5-మినిట్ క్రాఫ్ట్స్]] 113. [[నీతి శాస్త్రం]] 114. [[భారతి ఖేర్]] 115. [[జోగేన్ చౌధురి]]

==గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 అనువాదాలు==
1. [[కుతుబ్ మీనార్ కాంప్లెక్స్]] 2. [[కాశ్మీర్ సుల్తానేట్]] 3. [[తెనాలిరామన్ (సినిమా)]] 4. [[ప్రాచీన కమ్యూనిజం]] 5. [[సూరదాస్]] 6. [[బార సంస్కృతి]] 7. [[ఖాన్ జహాన్ అలీ]] 8. [[పర్షియన్ యుద్ధ ఏనుగులు]] 9. [[కుముదేందు ముని]] 10. [[రామ్‌గంగ యుద్ధం]] 11. [[నందన యుద్ధం]] 12. [[మధుర విజయం]] 13. [[సోమపుర మహావిహారం]] 14. [[సాయపనేని నాయకులు]] 15. [[పండిత విహారం]] 16. [[జినసేనుడు]] 18. [[రామ కులశేఖర]] 19. [[కబీర్ పంత్]] 20. [[కాంస్య శిల్పం]] 21. [[హొయసల సాహిత్యం]] 22. [[రవిదాసియా]] 23. [[ధర్మ రాజా]] 24. [[బౌద్ధమతం, జైనమతం]] 26. [[బౌద్ధ ఆధునికవాదం]] 27. [[అసురుల జాబితా]] 28. [[నిజమైన బుద్ధ పాఠశాల]] 29. [[వేద సంస్కృతం]] 30. [[లిటిల్ బుద్ధ]] 31. [[బౌద్ధమతంలో మహిళలు]] 32. [[దేశాల వారీగా బౌద్ధమతం]] 33. [[బౌద్ధమతం, కులం]] 34. [[వుడెన్ ఫిష్]] 35. [[బౌద్ధ కళ]] 36. [[వివాహంపై బౌద్ధ దృక్పథం]] 37. [[ప్రపంచ బౌద్ధ సదస్సు]] 38. [[పగోడా]] 39. [[శ్రీలంకలోని స్థూపాలు]] 40. [[కంబోడియాలోని స్థూపాలు]] 41. [[బౌద్ధ సాహిత్యం]] 42. [[నేపాల్‌లోని స్థూపాలు]] 43. [[ఛేనా]] 44. [[అస్సాం టీ]] 45. [[బాంబే క్రికెట్ క్లబ్]] 46. [[అప్పం]] 47. [[బౌద్ధ జాతీయవాదం]] 48. [[సహజ]] 49. [[ప్రాణ విముక్తి]] 50. [[టిబెట్ కేంద్రం]] 51. [[బౌద్ధమతం శరీరం]] 52. [[కుర్కురే]] 53. [[ఖుదిరామ్ దాస్]] 54. [[నైలా కబీర్]] 55. [[ఉస్మాన్ సిరాజుద్దీన్]] 56. [[డార్జిలింగ్ సంస్కృతి]] 57. [[కలకత్తా రివర్‌సైడ్]] 58. [[మౌర్య కళ]] 59. [[గుప్త కళ]] 60. [[ఇండో-గ్రీక్ కళ]] 61. [[ఇందిరా గాంధీ నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ ఆర్ట్స్]] 62. [[పీకాక్ కింగ్]] 63. [[సింధు లోయ నాగరికత మతం]] 64. [[భారతదేశ స్వర్ణయుగం]] 65. [[రామాయణం 3392 AD]]  66. [[గుజరాత్ వాతావరణం]] 67. [[భారత కాలమానం]] 68. [[భారతీయ ప్రకృతి చరిత్ర]] 69. [[ఢిల్లీ వాతావరణం]] 70. [[రాజస్థానీ ప్రజలు]] 71. [[దక్షిణ భారతదేశ భౌగోళికం]] 72. [[ఉత్తర కర్ణాటక]] 73. [[తీరప్రాంత భారతదేశం]] 74. [[రెడ్ కారిడార్]] ..... 75. [[రాణి సరాయ్ యుద్ధం]] 76. [[బాలాపూర్ యుద్ధం]] 77. [[షాజహాన్ పాలనలో గుజరాత్]] 78. [[బాలాజీ విశ్వనాథ్]] 79. [[మొఘల్ రాజవంశం]] 80. [[మొదటి లోహ్‌గఢ్ యుద్ధం]] 81. [[ప్రాచీన గ్రీసు, భారతదేశం మధ్య సంబంధాలు]] 82. [[మూషిక రాజవంశం]] 83. [[ఆంగ్లో-హిందూ చట్టం]] 84. [[ఇండో-రోమన్ వాణిజ్య సంబంధాలు]] 85. [[ఇండో-మెసొపొటేమియా సంబంధాలు]] 86. [[తమిళ సాహిత్యంలో రామాయణం]] 87. [[భారతదేశంలో ఇనుప యుగం]] 88. [[మంత్ర-రాక్ నృత్యం]] 89. [[ప్రాచీన తక్షశిల విశ్వవిద్యాలయం]] 90. [[అరికమేడు]] 91. [[గాంధార రాజ్యం]] 92. [[హంస సందేశం]] 93. [[సుమతినాథుడు]] 94. [[శశిరేఖా పరిణయం]] 95. [[హిందూమతంలో దేవుడు, లింగభేదం]] 96. [[అద్భుత రామాయణం]] 97. [[తొలి పాండ్యుల సమాజం]] 98. [[నమస్తే యోగా]] 99. [[రామాయణంః ది లెజెండ్ ఆఫ్ ప్రిన్స్ రామ]] 100. [[అశోకుని ధమ్మం విధానం]] 101. [[సిద్ధార్థ (నవల)]] 102. [[చెంకుట్టువన్]] 103. [[కట్టైకూత్తు]] 104. [[తెరుకూత్తు]] 105. [[దేవీ-చంద్రగుప్తం]] 106. [[నాలుక, పెదవుల లోగో]] 107. [[కావి రంగు కుండల సంస్కృతి]] 108. [[ప్రాచీన వీణ]] 109. [[క్లే సంస్కృత లైబ్రరీ]] 110. [[కర్ణభారం]] 111. [[మధుర సింహ శిఖరం]] 112. [[ధర్మరాజిక స్థూపం]] 113. [[అంధ యుగ్ (పద్య నాటకం)]]

==నా ప్రమేయం ఉన్న తెవికీ పేజీల జాబితా==
1. [[దామెర్ల రామారావు]]  2. [[వడ్డాది పాపయ్య]] 3. [[విజయ్ రామ్]] 4. [[సిరందాసు వెంకట రామారావు]] 5. [[మాధవపెద్ది గోఖలే]] 6. [[వాసిరెడ్డి వేణుగోపాల్]] 7. [[నాగసూరి వేణుగోపాల్]] 8. [[సి.ఎస్.ఎన్. పట్నాయక్]] 9. [[అంట్యాకుల పైడిరాజు]] 10. [[మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి]] 11. [[సి.ఎన్.వెంకటరావు]]  12. [[బాపు]] 13. [[కొసనా ఈశ్వరరావు]] 14. [[బాలి (చిత్రకారుడు)]] 15. [[మళ్ళ జ్యోతిర్మయి]] 16. [[జయదేవ్]] 17. [[సత్యమూర్తి]] 18. [[శంకు]] 19. [[తులసీరాం]] 20. [[గీతా సుబ్బారావు]] 21. [[కొత్తపల్లి సరళాదేవి]] 22. [[భారతీయ చిత్రకళ]] 23. [[నందిని గౌడ్]] 24. [[అయినాల మల్లేశ్వరరావు]] 25. [[గోపరాజు సమరం]] 26. [[గుర్రం మల్లయ్య]]  27. [[పాకాల తిరుమల్ రెడ్డి]] 28. [[కాపు రాజయ్య]] 29. [[గణపతి స్థపతి]] 29. [[వేలు ఆనందాచారి]]  30. [[కణ్వశ్రీ]] 31. [[మోహన్ (చిత్రకారుడు)]] 32. [[ఆకాశవాణి కేంద్రం, విజయవాడ]] 33. [[నందలాల్ బోస్]]

ఫోటోలు చేర్చిన వ్యాసాలు :
1. [[చొక్కాపు వెంకటరమణ]] 2. [[అంట్యాకుల పైడిరాజు]] 3. [[కళాధర్]] 4. [[గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్]] 5. [[యద్దనపూడి సులోచనారాణి]] 6. [[బలభద్రపాత్రుని రమణి]] 7. [[పెళ్లకూరు జయప్రద]] 8. [[కె.ఎన్. మల్లీశ్వరి]] 9. [[సి.వి.సర్వేశ్వరశర్మ]] 10. [[శీలా వీర్రాజు]] 11. [[చుండూరి మృణాళిని]] 12. [[గుత్తికొండ సుబ్బారావు]] 13. [[కార్టూనిస్ట్ టీవీ]] 14. [[కొమ్మనాపల్లి గణపతిరావు]] 15. [[కుప్పిలి పద్మ]] 16. [[చిల్లర భవానీదేవి]] 17. [[చంద్ర (కళాకారుడు)]] 18. [[బండి నారాయణస్వామి]] 19. [[కోకా విమలకుమారి]] 20. [[కొండూరు వీరరాఘవాచార్యులు]]  21. [[చింతకింది శ్రీనివాసరావు]] 22. [[శారదా శ్రీనివాసన్]] 23. [[వంగూరి చిట్టెన్ రాజు]]  24. [[మామిడిపూడి కృష్ణమూర్తి]] 25. [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]] 26. [[బి.ఎన్. శాస్త్రి]] 27. [[నవోదయ రామమోహనరావు]]  28. [[షణ్ముఖి ఆంజనేయ రాజు]] 29. [[గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్]] 30. [[లల్లాదేవి]]

==మూలాలు==
{{మూలాల జాబితా}}
* https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.386109
* https://archive.org/details/64kalalu-12years

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
[[వర్గం:తెలుగు వికీపీడియనులు]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ వికీపీడియనులు]]
[[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా వికీపీడియనులు]]
[[వర్గం:అనువాద పరికరాన్ని వాడే వాడుకరులు]]
[[వర్గం:తెలుగు వికీపీడియా సభ్యులు]]
{{User IND Citiz}}{{అక్షరదోష నిర్మూలన దళ సభ్యుడు}}{{User Wikipedian For|year=2021|month=06|day=01}}</text>
      <sha1>2dmz5ofifykbi9nffa5qvrf7xybka0t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పా (సినిమా)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>352263</id>
    <revision>
      <id>4957402</id>
      <parentid>4648920</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:00:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* కథ */</comment>
      <origin>4957402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10708" sha1="h5q2lv4a0tqn8c169ch4wtgezkd91jz" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = పా
| image          = Amitabh Bachchan and Yash Chopra in the premiere of Paa.jpg
| image_size     = 
| caption        = 'పా' ప్రీమియర్ షోలో [[అమితాబ్ బచ్చన్]], [[యష్ చోప్రా]]
| director       = [[ఆర్.బాల్కీ]]
| producer       = {{ubl|[[అమితాబ్ బచ్చన్]]|[[అభిషేక్ బచ్చన్]]|[[సునీల్ మంచాందా]]}}
| writer         = [[ఆర్.బాల్కీ]]
| starring       = {{ubl|[[అమితాబ్ బచ్చన్]]|[[అభిషేక్ బచ్చన్]]|[[విద్యా బాలన్]]|[[పరేష్ రావల్]]|[[అరుంధతి నాగ్]]}}
| music          = [[ఇళయరాజా]]
| cinematography = [[పి.సి.శ్రీరామ్]]
| editing        = అనిల్ నాయుడు
| studio         = {{ubl|[[సునీల్ మంచందా|మాడ్ ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్ లిమిటెడ్]]|[[అమితాబ్ బచ్చన్ కార్పొరేషన్]]|[[రిలయన్స్ బిగ్ పిక్చర్స్]]}}
| distributor    = రిలయన్స్ బిగ్ పిక్చర్స్
| released       = 4 డిసెంబర్ 2009
| runtime        = 133 నిమిషాలు
| country        = [[భారతదేశం]]
| language       = [[హిందీ]]
| budget         = {{INR}}13 కోట్లు
| gross          = {{INR}}102 కోట్లు
}}
'''''పా''''' ( &lt;abbr&gt;అనువాదం.&lt;/abbr&gt; '''''ఫాదర్''''' ) అనేది 2009 లో విడుదలైన భారతీయ హిందీ భాషా హాస్య-నాటకం చలనచిత్రం ,ఆర్. బాల్కీ దర్శకత్వం వహించారు, ఇందులో అమితాబ్ బచ్చన్ , అభిషేక్ బచ్చన్, విద్యాబాలన్ నటించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=&quot; పా :పూర్తి తారాగణం, సిబ్బంది ప్లే|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Paa_(film)#cite_note-1}}&lt;/ref&gt; కొన్ని నివేదికల ప్రకారం ఈ చిత్రం 1996 హాలీవుడ్ చలనచిత్రం జాక్ నుండి ప్రేరణ పొందింది. ప్రొజెరియా అని పిలవబడే అరుదైన జన్యుపరమైన పరిస్థితి ఉన్న బాలుడు అతని తల్లిదండ్రుల సంబంధం ఆధారంగా రూపొందించబడింది. అమితాబ్ బచ్చన్ ,అభిషేక్ బచ్చన్ ,నిజ జీవితంలో, వరుసగా తండ్రి ఇంకా  కొడుకులు, కానీ ''పాలో''  , వారు వ్యతిరేక పాత్రలు పోషించారు. ఈ చిత్రం ప్రపంచవ్యాప్తంగా 4 డిసెంబర్ 2009న విడుదలైంది. ప్రముఖ స్వరకర్త ఇళయరాజా సంగీతం అందించారు. ఈ చిత్రం భారతదేశంలో విమర్శకుల ప్రశంసలు అందుకుంది  బాక్సాఫీస్ వద్ద మంచి విజయాన్ని సాధించింది.ఈ చిత్రంలో అమితాబ్ బచ్చన్ పిల్లలలో వృద్ధాప్య ప్రక్రియను త్వరగా వేగవంతం చేసే జన్యుపరమైన రుగ్మత అయిన ప్రొజెరియాతో బాధపడుతున్న పిల్లల పాత్రను పోషించారు .అమితాబ్ నిజ జీవిత కొడుకు అభిషేక్ బచ్చన్ అతని తండ్రి పాత్రను పోషించాడు.తల్లి పాత్రకు విద్యాబాలన్ మాత్రమే ఎంపికైంది. దివంగత కన్నడ నటుడు-దర్శకుడు [[శంకర్ నాగ్]] భార్య [[అరుంధతి నాగ్]] విద్యా తల్లి (బచ్చన్ అమ్మమ్మ) పాత్రలో నటించమని అడిగారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=. &quot; పా చిత్రంలో అరుంధతి నాగ్ పాత్రకు మంచి సమీక్షలు వచ్చాయి&quot;|url=http://entertainment.oneindia.in/kannada/news/2010/arundhati-national-film-award-160910.html|access-date=2022-06-18|archive-date=2014-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20140118063852/http://entertainment.oneindia.in/kannada/news/2010/arundhati-national-film-award-160910.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

''మెటాక్రిటిక్'' ,''రాటెన్ టొమాటోస్'' వెబ్‌సైట్‌ల ప్రకారం, ఈ చిత్రం విదేశీ సినీ విమర్శకుల నుండి మిశ్రమ సమీక్షలను అందుకుంది .అమితాబ్ బచ్చన్ తన నటనకు 57వ జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డులలో ఉత్తమ నటుడిగా తన మూడవ జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డును అందుకున్నాడు. ఉత్తమ నటుడిగా అతని ఐదవ ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డును అందుకున్నారు విద్యాబాలన్ కు మొదటి పురస్కారం లభించింది.ఉత్తమ నటిగా ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డు&lt;ref&gt;{{Cite web|title=&quot;Boxofficeindia.com&quot; .|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=288&amp;catName=MjAwOQ%3D%3D|access-date=2022-06-17|archive-date=2013-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20131014131907/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=288&amp;catName=MjAwOQ%3D%3D|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== కథ ==
ఆరో ( అమితాబ్ బచ్చన్ ) [[ప్రొజెరియా]] అనే అత్యంత అరుదైన జన్యుపరమైన రుగ్మత కలిగిన తెలివైన,చమత్కారమైన 12 ఏళ్ల బాలుడు.అతను మానసికంగా  చాలా సాధారణమైనవాడు, కానీ శారీరకంగా అతను ఐదు రెట్లు పెద్దవాడు. అతని పరిస్థితి ఇలా  ఉన్నప్పటికీ, అరో చాలా సంతోషంగా ఉన్నాడు. అతను గైనకాలజిస్ట్ అయిన తన తల్లి విద్య ( విద్యాబాలన్ )తో నివసిస్తున్నాడు.అమోల్ ఆర్టే ( అభిషేక్ బచ్చన్ ) ఒక యువ, చురుకైన రాజకీయ నాయకుడు. &quot;రాజకీయం&quot; అనేది చెడ్డ పదం కాదని ప్రపంచానికి నిరూపించడానికి అతను బయలుదేరాడు. అతను ఒక మిషన్ ఉన్న వ్యక్తి. ఆరో అమోల్ కొడుకు.

== తారాగణం ==

* [[అమితాబ్ బచ్చన్]] ఆరో (అమోల్, విద్యల కొడుకు)
* [[విద్యా బాలన్]] డా. విద్య (అరో తల్లి)
* అమోల్ ఆర్టే (ఆరో తండ్రి)గా [[అభిషేక్ బచ్చన్]]
* మిస్టర్ కౌశల్ ఆర్టే (అమోల్ తండ్రి)గా [[పరేష్ రావల్]]
* అరుంధతి నాగ్ విద్య తల్లిగా &quot;బం&quot;
* జైకీర్ట్‌గా [[సత్యజిత్ శర్మ]]
* సచిన్ పారిఖ్ డాక్టర్ విద్య యొక్క రోగి
* విష్ణుగా ప్రతీక్ కటారే
* [[తరుణి సచ్‌దేవ్]] సోమిగా (ఆరో క్లాస్‌మేట్)
* సాగర్‌గా ఒలివర్ లాఫాంట్
* రాజ్‌గా ఆలేఖ్ కపూర్

== సంగీతం ==
సౌండ్‌ట్రాక్ (పాటలు నేపథ్య సంగీతం) ప్రముఖ స్వరకర్త ఇళయరాజా స్వరపరిచారు. [[స్వానంద్ కిర్కిరే]] సాహిత్యం అందించారు .
{| class=&quot;wikitable&quot;
!శీర్షిక
!గాయకుడు(లు)
!పొడవు
|-
!1.
|&quot;ముధి ముధి ఇత్తెఫాక్ సే&quot;
|శిల్పా రావు
|2:53
|-
!2.
|&quot;గమ్ సుమ్ గమ్&quot;
|[[భవతారిణి]] , శ్రవణ్
|4:40
|-
!3.
|&quot;ఉధి ఉధి ఇత్తెఫాక్ సే&quot;
|శిల్పా రావు
|2:36
|-
!4.
|&quot;గలి ముది ఇత్తెఫాక్ సే&quot;
|షాన్
|2:40
|-
!5.
|&quot;హల్కే సే బోలే&quot;
|బృందగానం
|1:22
|-
!6.
|&quot;హిచ్కీ హిచ్కీ&quot;
|సునిధి చౌహాన్
|4:22
|-
!7.
|&quot;మేరే పా&quot;
|అమితాబ్ బచ్చన్
|4:16
|-
!8.
|&quot;పా థీమ్ (రీమిక్స్)&quot;
|వాయిద్యం
|3:21
|}

== బాహ్య లింకులు ==

* [https://web.archive.org/web/20091029193902/http://www.paathefilm.com/ అధికారిక వెబ్‌సైట్]
* {{IMDb title|id=1532957|title=Paa}}

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;

[[వర్గం:2009 సినిమాలు]]
[[వర్గం:ఇళయరాజా సంగీతం అందించిన సినిమాలు]]
[[వర్గం:బెస్ట్ హిందీ ఫీచర్ ఫిల్మ్ నేషనల్ ఫిల్మ్ అవార్డ్ విజేతలు]]
[[వర్గం:హిందీ సినిమాలు]]</text>
      <sha1>h5q2lv4a0tqn8c169ch4wtgezkd91jz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఆర్య వైద్య శాల, కొటక్కల్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>357771</id>
    <revision>
      <id>4957607</id>
      <parentid>4906829</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T09:51:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49690-85</username>
        <id>154194</id>
      </contributor>
      <origin>4957607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55653" sha1="9lavtunxo2arr1023yrr2vwaslxso4a" xml:space="preserve">{{Infobox hospital
| Name = ఆర్య వైద్య శాల కొటక్కల్
| Org/Group = వైద్యరత్నం పి.ఎస్.వారియర్స్ ఆర్య వైద్య శాల,కొటక్కల్
| Image = Logo of Arya Vaidya Sala.jpg
| image alt = 
| Caption = &lt;!-- optional --&gt;
| map_type = 
| Logo = 
| Logo Size = 100x
| State = [[కేరళ]]
| Country = [[భారతదేశం]]
| Coordinates = {{coord|10.9986|75.99238|display=inline,title}}
| Funding = ధర్మ సంస్థ, చికిత్స రుసుము
| Type = ఆయుర్వేద వైద్యం
| Speciality = ఆయుర్వేద చికిత్స
| Standards = నేషనల్ అక్రిడిటేషన్ బోర్డ్  ఫర్  హాస్పిటల్ {{lang|en|National Accreditation Board for Hospitals (NABH)}}
| Emergency = &lt;!-- UK/IR/HK/SG: Yes/No, CA/IL/US: I/II/III/IV/V for Trauma certification level --&gt;
| Helipad = &lt;!-- Yes, No, or use &quot;Template:Airport codes&quot;. Only list if verifiable, leave blank if unknown. --&gt;
| Affiliation = &lt;!-- 'None' or Medical School and University affiliations (medical or paramedical) --&gt;
| Network = 
| Beds = 400 కి పైగా
| Founded = {{Start date and age|1902||}}
| Closed = &lt;!-- Use if defunct, please also add to Category:Defunct hospitals --&gt;
| Website = https://www.aryavaidyasala.com/
| Wiki-Links = 
}}

'''ఆర్య వైద్య శాల, [[కొట్టక్కల్ ముట్టడి|కొట్టక్కల్]]''' భారతీయ ప్రాచీన సాంప్రదాయ [[ఆయుర్వేదం|ఆయుర్వేద]] వైద్య విధానంలో వారసత్వ వ్యవస్థకి, నైపుణ్యానికి ఒక ఉదాహరణ. ఇది భారతదేశంలోని [[కేరళ]] రాష్ట్రంలో, మలప్పురం జిల్లా, కొట్టక్కల్ పట్టణంలో ఉన్న ఒక ఆరోగ్య సంరక్షణా కేంద్రం. ఇది మలప్పురం నుండి 16 కిలోమీటర్లు, కోజికోడ్ (కాలికట్) నుండి 48 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. దీనిని వైద్యరత్నం పి.ఎస్.వారియర్స్ ఆర్య వైద్య శాల, కొటక్కల్ అంటారు.

== ఆర్య వైద్య శాల చరిత్ర ==
వైద్యరత్నం పి.ఎస్. వారియర్, ఆయుర్వేదంలో ఒక ప్రఖ్యాత పండితుడు, విద్యావేత్త. ఇతని గౌరవార్థం [[భారత ప్రభుత్వం]] ఒక తపాలా స్టాంపును విడుదల చేసింది.&lt;ref name=&quot;Postage stamp&quot;&gt;{{Cite web|date=2022|title=Postage stamp|url=http://www.indianphilatelics.com/miscellaneous/philately-themes/headwears/item/15115-vaidyaratnam-ps-varier.html|url-status=live|access-date=16 September 2022|website=Indian Philately|publisher=Thakkar Numismatic &amp; Art Foundation.}}&lt;/ref&gt;  
[[బ్రిటీష్ ఇండియాలోని ప్రెసిడెన్సీలు, ప్రావిన్సులు|బ్రిటిష్ ఇండియా]] ప్రభుత్వం వారియర్‌కు 1933 వైద్యరత్నం (వైద్యులలో రత్నం) అను బిరుదును ప్రదానం చేసింది. ఇతను 1902లో [[కేరళ]] రాష్ట్రం, [[మలప్పురం జిల్లా]]లోని తన స్వస్థలం అయిన కొట్టక్కల్ అనే చిన్న పట్టణంలో స్వంత ధనము వెచ్చించి ఆర్య వైద్యశాలను స్థాపించాడు. ఇది మొదట్లో బయట రోగుల చికిత్సకు, ఆయుర్వేద ఔషధాల విక్రయం కోసమూ ఒక చిన్న వైద్య శాలగా ప్రారంభమైంది.&lt;ref name=&quot;week&quot;&gt;Kottakkal Arya Vaidya Sala, The home of healing, The Week, Malayala Manorama, Malayala Manorama Co. Ltd. 24 November 2019&lt;/ref&gt; పదిహేనేళ్ల తర్వాత, పి.ఎస్. వారియర్ కోజికోడ్ పట్టణంలో [[గురుకుల విద్యా విధానం|గురుకుల]] పద్ధతి బోధనతో ఆర్య వైద్య పాఠశాల (ఆయుర్వేద వైద్య పాఠశాల)ను స్థాపించాడు. ఈ వైద్య పాఠశాలను తరువాత కొట్టక్కల్‌కు మార్చారు. ఇదే వైద్యరత్నం పి.ఎస్. వారియర్ ఆయుర్వేద కళాశాలగా రూపాంతరం చెంది, కాలికట్ విశ్వవిద్యాలయానికి అనుబంధంగా ఉంది. ఇక్కడ ఆయుర్వేదంలో గ్రాడ్యుయేట్, పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ అధ్యయనాలు నిర్వహిస్తున్నారు. ఆర్య వైద్య శాల ఈ కళాశాలకు పరిపాలన, ఆర్ధిక వనరులలో సహకారం అందిస్తోంది. &lt;ref name=&quot;Medical College&quot;&gt;{{Cite web|date=2014|title=Medical College|url=http://www.kottakkalayurvedacollege.ac.in/|access-date=25 December 2014|publisher=Vaidyaratnam P. S. Varier Ayurveda College}}&lt;/ref&gt; [[File:Stamp of India - 2002 - Colnect 158266 - Arya Vaidya Sala Kottakkal.jpeg|thumb|భారతదేశ పోస్టల్ స్టాంపు  - 2002 - Colnect 158266 - ఆర్య వైద్యశాల, కొట్టక్కల్ ]]1944 లో పి,ఎస్. వారియర్ మరణం తరువాత, అతని వీలునామా నిబంధనల ప్రకారం, కొట్టక్కల్ ధర్మ సంస్థ (ఛారిటబుల్ ట్రస్ట్) ద్వారా ఈ వైద్యశాలను నిర్వహిస్తున్నారు. పి,ఎస్. వారియర్ మరణం తరువాత, అతని మేనల్లుడు, పి.మాధవ వారియర్ (పి.ఎం. వారియర్) ప్రధాన వైద్యునిగా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు. 1944 లో ధర్మ సంస్థకి మొదటి ధర్మ వ్యవహార కర్త (మానేజింగ్ ట్రస్టీ) అయ్యాడు. అతను ఈ సంస్థను ఆధునీకరించాడు. సంస్థ అభివృద్ధికి అనేక ప్రయత్నాలు ప్రారంభించాడు. మాధవ వారియర్ 1953లో విమాన ప్రమాదంలో మరణించాడు.&lt;ref name=&quot;AVS About&quot;&gt;{{Cite web|date=2022|title=AVS About|url=https://www.aryavaidyasala.com/about-us.php|url-status=dead|access-date=15 September 2022|website=Kottakkal Arya Vaidya Sala|publisher=Arya Vaidya Sala|archive-date=13 సెప్టెంబరు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220913043210/https://www.aryavaidyasala.com/about-us.php}}&lt;/ref&gt; తదుపరి అతని చిన్న సోదరుడు అయిన వైద్యుడు [[పి.కె.వారియర్|పి.కె. వారియర్]], ధర్మ సంస్థ వ్యవహారకర్తగా, అధిపతిగా, ప్రధాన వైద్యునిగా బాధ్యతలు నిర్వహించాడు.&lt;ref name=&quot;The Hindu PK Warrier&quot;&gt;{{Cite web|date=6 June 2011|title=The Hindu PK Warrier|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/pk-warrier-turns-90/article2080601.ece|access-date=25 December 2014|website=The Hindu}}&lt;/ref&gt; అతను [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]], [[పద్మభూషణ్ పురస్కారం|పద్మభూషణ్]] పౌర పురస్కారాల గ్రహీత. అతను, సంస్థకు చీఫ్ సూపరింటెండెంట్‌గా ఉన్న పి.ఎం. వారియర్ తో కలిసి విధులను నిర్వహించాడు.&lt;ref name=&quot;India Today PM Warrier&quot;&gt;{{Cite web|date=9 July 2014|title=India Today PM Warrier|url=http://indiatoday.intoday.in/story/neymar-brazil-star-kerala-docs-ayurveda-fifa-world-cup/1/370493.html|access-date=25 December 2014|publisher=India Today}}&lt;/ref&gt; పి,కె. వారియర్ 2021 జులై 10 న మరణించిన తరువాత, అతని మేనల్లుడు పి.మాధవన్ కుట్టి వారియర్ 2021 జూలై 1 నుంచి ఈ వైద్య శాల బాధ్యతలు చేపట్టాడు.&lt;ref name=&quot;AVS About&quot; /&gt;

== ఆర్య వైద్య శాల వ్యవస్థ ==
ఆర్య వైద్య శాల సముదాయం ఒక వ్యవస్థ. ఇది మొత్తం 400 పైగా పడకల సామర్థ్యంతో (ఇన్‌పేషెంట్) సౌకర్యాలతో నాలుగు ఆసుపత్రులను నిర్వహిస్తోంది. దాని ప్రధాన కార్యాలయం మలప్పురం జిల్లాలోని కొట్టక్కల్‌లో ఉంది. ఈ సముదాయంలో నాలుగు వైద్య శాలలు ఉన్నాయి. వీటిలో రెండు వైద్య శాలలు కొట్టక్కల్‌లో ఉన్నాయి. వాటిల్లో ఒకటి ఆయుర్వేద వైద్య శాల, పరిశోధనా కేంద్రం (ఆయుర్వేద హాస్పిటల్ అండ్ రీసెర్చ్ సెంటర్ - AH &amp; RC) కాగా, రెండవది స్వచ్ఛంద కేంద్రం (చారిటబుల్ హాస్పిటల్).&lt;ref name=&quot;Hospitals&quot;&gt;{{Cite web|title=Hospitals|url=https://www.aryavaidyasala.com/hospital.php|url-status=dead|access-date=15 September 2022|website=Kottakkal Arya Vaidya Sala|publisher=AVS|archive-date=20 సెప్టెంబరు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920170613/https://www.aryavaidyasala.com/hospital.php}}&lt;/ref&gt; మిగిలిన రెండు ఆయుర్వేద వైద్యశాల, పరిశోధనా కేంద్రాలు కొచ్చి, దిల్లీ నగరాలలో ఉన్నాయి. ఇంకా వీరివే 26 వైద్యశాల శాఖలు, &lt;ref name=&quot;Branches&quot;&gt;{{Cite web|date=2022|title=Branches|url=https://aryavaidyasala.com/branch.php|url-status=dead|access-date=17 September 2022|website=Arya Vaidya Sala|publisher=AVS|archive-date=13 సెప్టెంబరు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220913043213/https://www.aryavaidyasala.com/branch.php}}&lt;/ref&gt; మూడు ఔషధ కర్మాగారాలు, &lt;ref name=&quot;Factories&quot;&gt;{{Cite web|date=2022|title=Manufacturing Units|url=https://aryavaidyasala.com/mfgunits.php|access-date=17 September 2022|website=Arya Vaidya Sala|publisher=AVS|archive-date=13 సెప్టెంబరు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220913043213/https://www.aryavaidyasala.com/mfgunits.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1500 పైగా దేశ విదేశాలలో ఆర్య వైద్య శాల ఔషద విక్రయ శాలల (రెటైల్ అవుట్‌లెట్‌లు)ను పర్యవేక్షిస్తున్న క్రయ విక్రయ (మార్కెటింగ్) విభాగం,&lt;ref name=&quot;Marketing&quot;&gt;{{Cite web|date=2014|title=Dealers|url=https://aryavaidyasala.com/dealers.php|url-status=dead|access-date=17 September 2022|website=Arya Vaidya Sala|publisher=AVS|archive-date=20 సెప్టెంబరు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920171534/https://aryavaidyasala.com/dealers.php}}&lt;/ref&gt; నాలుగు (ఔషద) మూలికల తోటలూ ఉన్నాయి. &lt;ref name=&quot;Herbal Gardens&quot;&gt;{{Cite web|date=2014|title=Herbal Gardens|url=http://aryavaidyasala.com/(S(yyza1r55hbchko2jc3niwb2l))/research_garden.aspx|access-date=25 December 2014|publisher=AVS|archive-date=24 జనవరి 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150124230259/http://aryavaidyasala.com/(S(qt0qli455thkqsnvlwpab33d))/research_garden.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఈ వైద్యశాల బృందం 8,00,000 మంది పైగా రోగులకు, సంప్రదింపుల ద్వారాను వైద్యశాలలో సేవల ద్వారానూ చికిత్స చేస్తున్నారు. సంసిద్ధం చేసిన ఈ ఆయుర్వేద ఔషధాలను మాత్రలు, గుళికలు రూపంలో పంపిణీ చేయడం ద్వారా ఆర్య వైద్య శాల ఆయుర్వేద ఔషధ వ్యవస్థలోనే విప్లవాత్మక మార్పులు తీసుకొచ్చింది. 2016లో ఆర్య వైద్య శాల కొట్టక్కల్ కు నేషనల్ అక్రిడిటేషన్ బోర్డ్ ఫర్ హాస్పిటల్ ([https://nabh.co/#gsc.tab=0 NABH]) వారి గుర్తింపు లభించింది.&lt;ref name=&quot;AVS About&quot;/&gt;
[[దస్త్రం:AVS at 2.31.26 PM.jpg|thumb|ఆర్య వైద్యశాల ప్రధాన ద్వారం  ]]

=== ఆయుర్వేద వైద్య శాలలు ===
[[File:Kottakkal Arya Vaidya Sala.jpg|thumb|Kottakkal Arya Vaidya Sala]]
[[దస్త్రం:Kottakkal_Arya_Vaidya_Sala_history.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Kottakkal_Arya_Vaidya_Sala_history.jpg/220px-Kottakkal_Arya_Vaidya_Sala_history.jpg|thumb]]
కొట్టక్కల్ ఆర్య వైద్యశాల, పరిశోధనా సంస్థను (AH &amp; RC) 1954లో స్థాపించారు. నేటికి 300 పడకల సామర్థ్యం కలిగి ఉండి సాంప్రదాయ [[ఆయుర్వేదం|పంచకర్మ]] చికిత్సతో పాటు, కేరళ ఆయుర్వేద చికిత్సలను అందిస్తుంది. దీనిని రిఫరల్ వైద్యశాల అని పిలుస్తారు. AH &amp; RC తూర్పు దిల్లీలోని కర్కర్డూమా వద్ద 2000 వ సంవత్సరంలో ఏర్పాటు చేసారు. ఇక్కడ 49 పడకల సౌకర్యం ఉంది. కొటక్కల్ లో నుండి సుక్షితులైన, వైద్యులు, వైద్యేతర సిబ్బందిని ఇక్కడ నియమించి సాంప్రదాయిక [[ఆయుర్వేదం|పంచకర్మ]] చికిత్సతో పాటు కేరళ [[ఆయుర్వేదం|ఆయుర్వేద]] చికిత్సలను ఆధునిక సౌకర్యాలతో అందిస్తున్నారు. &lt;ref name=&quot;Delhi&quot;&gt;{{Cite web|date=2022|title=Delhi|url=https://aryavaidyasala.com/new_delhi.php|access-date=17 September 2022|website=Arya Vaidya Sala|publisher=AVS|archive-date=20 సెప్టెంబరు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920172302/https://aryavaidyasala.com/new_delhi.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఆర్య వైద్యశాల స్వర్ణోత్సవాల తరువాత కొటక్కల్‌లో రోగుల రద్దీని తగ్గించటం కోసం [[కొచ్చి]]&lt;nowiki/&gt;లోని త్రిక్కక్కరాలో 2008 లో (AH &amp; RC) వైద్య శాలను 74 పడకలు, సాంప్రదాయ చికిత్సలు ఇతర ఆధునిక సౌకర్యాలతో ఏర్పాటు చేసారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://aryavaidyasala.com/kochi.php |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2022-09-17 |archive-date=2022-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220913043318/https://www.aryavaidyasala.com/kochi.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; వివిధ మొండి వ్యాధుల బారిన పడిన వారికి కూడా ఆయుర్వేద సాంప్రదాయిక చికిత్సలను ఆధునిక జీవన శైలికి, అవసరాలకు అనుగుణంగా రూపొందించి వైద్యనిపుణుల పర్యవేక్షణలో అందిస్తున్నారు. అవి ముఖ్యంగా ధారా, శిరోవస్తి, నవరకిడ్జి, [[నశ్యము|నశ్యం]], పిఝికిల్, తర్పణం మొదలయినవి. ఇదికాకుండా వ్యాధిగస్తుల అవసరాన్ననుసరించి శరీర వ్యాయామ చికిత్స, [[యోగా]] పద్ధతులలో శిక్షణ ఇస్తారు. ఇక్కడ వైద్య నిమిత్తము వచ్చే రోగులకు వివిధ పరీక్షలు, చికిత్సలు, ఔషధ విక్రయ శాలలు వంటి సౌకర్యాలతో పాటు వారి కుటుంబ సభ్యులు ఉండటానికి కూడా సౌకర్యాలు, [[గ్రంథాలయం]], భోజన శాలలు, యోగా శిక్షణ, [[ఉద్యానవనం|ఉద్యానవనాలు]] మొదలగునవి ఏర్పాటు చేసారు.&lt;ref name=&quot;AVS About&quot;/&gt;

కొట్టక్కల్‌లో ఉన్న ఆర్యవైద్య శాల ధర్మసంస్థను (చారిటబుల్ హాస్పిటల్) 1924లో ప్రారంభించారు. ఇక్కడ ప్రధానంగా ఉచిత వైద్య కార్యక్రమాల విభాగం ఏర్పాటు అయింది. ఇక్కడ ఆర్థికంగా వెనుకబడిన వారికి ఉచిత సంప్రదింపులు, ఆయుర్వేద, [[అల్లోపతీ|అలోపతి]] చికిత్సను కూడా అందిస్తోంది. 140 పడకల సామర్థ్యం ఉన్న ఈ ఆసుపత్రిలో [[ఆయుర్వేదం|పంచకర్మ]], విషాలకు విరుగుడు చికిత్స, ప్రసూతి గృహం, శస్త్ర చికిత్స, వైద్య పరిశోధన విభాగాలు ఉన్నాయి. ఆర్య వైద్య శాలకు సంభందించిన వైద్య నిపుణులు ఉచిత సంప్రదింపులకు రోగులకు అందుబాటులో ఉంటారు. ఔషద విక్రయశాలలు కూడా అక్కడే అందుబాటులో ఉంటాయి. ఈ చారిటబుల్ వైద్యశాల అందించే ఉచిత చికిత్సకు సంవత్సరానికి అయ్యే ఖర్చు {{US$}} 9,00,000 అని వైద్యశాల పేర్కొంది. ఈ ధర్మసంస్థను ఆర్య వైద్య శాలకు చెందిన నైతిక, వైద్య పరిశోధనా సంఘాలు నిర్వహిస్తాయి. &lt;ref name=&quot;Ch Hospital&quot;&gt;{{Cite web|date=2022|title=Charitable Hospital|url=https://aryavaidyasala.com/Kottakkal.php|url-status=dead|access-date=17 September 2022|website=Arya Vaidya Sala|publisher=AVS|archive-date=13 సెప్టెంబరు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220913043308/https://www.aryavaidyasala.com/Kottakkal.php}}&lt;/ref&gt;ఈ సంస్థకు అందుతున్న లాభాలలో 45వ శాతాన్ని తిరిగి ధర్మ సంస్థ ఉచిత వైద్య చికిత్సా కార్యక్రమాలు, ఇతర ధాతృత్వ కార్యక్రమాల ద్వారా సమాజానికి అందిస్తున్నారు.&lt;ref name=&quot;week&quot; /&gt;

ఇవే కాకుండా 2023 జూలై 3న ప్రధాన ఆర్య వైద్యశాలకు 1 కిలోమీటర్ దూరంలో తూర్పు కొట్టక్కల్ ప్రాంతంలో జాతీయ రహదారి పక్కనే  వైద్యశాలకు చెందిన 120 పడకల కొత్త ఆసుపత్రి సముదాయం ప్రారంభమయింది. దీనిని [[సుశ్రుతుడు|సుశృతం]] ఆయుర్వేదిక్ హాస్పిటల్ &amp; రీసెర్చ్ సెంటర్ అంటారు. దీంట్లో  రెండు చికిత్సా విభాగాలలో విశాలమైన, సౌకర్యవంతమైన వసతి గృహాలు, ప్రాంగణాలు వైపే, [[టెలీఫోను|టెలిఫోన్]],  టెలివిజన్, శాఖాహార భోజనాలయం వంటి  ఆధునిక ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా తీర్చిదిద్దారు. ఇక్కడ కూడా సుశిక్షితులైన వైద్య, సహాయక సిబ్బంది, అదే ప్రమాణాలతో వైద్యం, యోగ, [[ఫిజియోథెరపీ|ఫీజియోథెరపీ]] అందుబాటులో ఉండడంతో పాటు, అత్యవసర పరిస్థితుతులలో ఇతర వైద్యశాలలకు కూడా సంప్రదించడానికి సౌకర్యాలు ఏర్పాటు చేశారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ayurvedic Hospital &amp; Research Centre, Kottakkal East|url=https://www.aryavaidyasala.com/hospitals/susrutam-ayurvedic-hospital-research-center-kottakkal/|access-date=2026-07-16|website=Arya Vaidya Sala, Kottakkal}}&lt;/ref&gt;  
[[File:Kottakkal Arya Vaidya Sala OP Block.jpg|thumb|కొట్టక్కల్ ఆర్క వైద్య శాల, ఒ.పి.బ్లాకు ]]

=== ఆర్యవైద్య శాల శాఖలు ===
ఆర్య వైద్య శాల భారతదేశంలోని వివిధ రాష్ట్రాల్లో ఇరవై ఆరు శాఖలను నిర్వహిస్తోంది. కొట్టక్కల్‌లో శిక్షణ పొందిన వైద్యులు ఉచిత సంప్రదింపు సేవలు అందిస్తారు. కొట్టక్కల్ ఔషదాలు కూడా ఈ శాఖ వైద్య శాలలో లభిస్తాయి. వీటిలో పదమూడు కేరళ లోను, మిగిలిన 13 భారతదేశంలోని వివిధ ఇతర రాష్ట్రాల్లోనూ ఉన్నాయి. కేరళలోని శాఖలు కొట్టక్కల్, [[అలువా శాసనసభ నియోజకవర్గం|అలువా]], కొచ్చి, [[కన్నూర్ (కేరళ)|కన్నూర్]], అదూర్, కొజికోడ్, [[తిరువనంతపురం]], [[ఎర్నాకులం|ఎర్నాకుళం]], [[త్రిస్సూర్|త్రిసూర్]], [[తిరూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరూర్]], త్రిక్కక్కరా, [[కొట్టాయం]], [[పాలక్కాడ్]], [[మలప్పురం|మలప్పురంలో]] ఉన్నాయి. రాష్ట్రానికి వెలుపల ఉన్న శాఖలు దిల్లీ, [[ఇండోర్]], [[అహ్మదాబాద్]], [[బెంగుళూరు|బెంగళూరు]], [[మదురై]], ముంబై, [[మైసూరు]], [[మంగళూరు|మంగళూర్]], [[చెన్నై]], [[కోయంబత్తూరు|కోయంబత్తూర్]], [[సికింద్రాబాద్]], [[విజయవాడ]], [[కోల్‌కాతా|కోల్కతా]]&lt;nowiki/&gt;లలో ఉన్నాయి. &lt;ref name=&quot;Branches&quot;/&gt;
[[దస్త్రం:Kottakkal_Arya_Vaidya_sala.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/34/Kottakkal_Arya_Vaidya_sala.jpg/170px-Kottakkal_Arya_Vaidya_sala.jpg|thumb| కొట్టక్కల్ ఆర్య వైద్య శాలకు భారతదేశం అంతటా శాఖలు ఉన్నాయి. ]]

=== ప్రతేక వ్యాధులకు సంప్రదింపు సేవలు ===
కొట్టక్కల్ ఆర్యవైద్య శాల ధర్మసంస్థ క్రమంగా తమ కార్యక్రమాలను విస్తరించి వైద్య పరిశోధనలకు, ప్రత్యేకమైన వ్యాధి సంప్రదింపులకు, చికిత్సలకూ విభాగాలను ప్రారంభించింది. [[మధుమేహం]], [[కాన్సర్]], స్త్రీ శిశు ఆరోగ్యం, దీర్ఘకాలపు చర్మవ్యాధి ([[సోరియాసిస్]]), అలెర్జీ, [[పార్శ్వపు తలనొప్పి|మైగ్రేన్]], [[కీళ్ళ వాతము|కీళ్ళ వాతం]], ఎముకలు అరుగుదల వ్యాధి, [[నేత్ర వైద్యము|నేత్ర]], [[జీర్ణకోశం|జీర్ణ]] సంబంధిత వ్యాధులు, [[కోవిడ్-19 వ్యాధి|కొవిడ్]] అనంతర వ్యాధులకు ప్రత్యేక వైద్య నిపుణుల సంప్రదింపు సేవలను వివిధ వైద్య శాలలలో అందిస్తోంది. ఈ సంప్రదింపు సేవలను రోగులు స్వయముగా వైద్య శాలలో వైద్యులను సంప్రదించుట ద్వారాను, [[చరవాణి (సెల్ ఫోన్)|చరవాణి]] ద్వారా మౌఖికము గాను, వాట్స్ అప్ ద్వారా, దృశ్య శ్రవణ మాధ్యమాల (వీడియో సమావేశాల) ద్వారా అందచేస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aryavaidyasala.com/consultation.php |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2022-09-14 |archive-date=2022-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220913043303/https://www.aryavaidyasala.com/consultation.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ఔషధ మొక్కల పరిశోధన కేంద్రం ===
ఆర్యవైద్య శాల 2003 లో సర్ [[దొరాబ్జీ టాటా]] ట్రస్ట్ ఆర్థిక సహాయంతో ఔషద మొక్కల పరిశోధనా కేంద్రం (సెంటర్ ఫర్ మెడిసినల్ ప్లాంట్స్ రీసెర్చ్ - CMPR) ను ప్రారంభించింది. ఈ కేంద్ర పారిపాలనా విభాగం, వృక్ష రసాయన శాస్త్ర, టిష్యూ కల్చర్ ప్రయోగ శాలల భవనాన్ని 2003 సెప్టెంబరు 25 న, అప్పటి [[భారత రాష్ట్రపతి]] డా. ఎ.పి.జె.అబ్దుల్ కలాం ప్రారంభించాడు. ఈ కేంద్రం మొక్కల వర్గీకరణ, [[కణజాల శాస్త్రం|కణజాల పెరుగుదల,]] సంస్కరణ (టిష్యు కల్చర్), జన్యు వనరులు, వృక్ష రసాయన శాస్త్రం (ఫైటో కెమిస్ట్రీ), వృక్ష శరీర నిర్మాణ శాస్త్రం మొదలగు విషయాలపై ఆధారపడి ఔషధ మొక్కలపై పరిశోధనలు నిర్వహిస్తుంది. ఈ కేంద్రం కొట్టక్కల్‌లో ఉంది. ఈ పరిశోధన కార్యక్రమాలను [[భారత ప్రభుత్వం]] [[శాస్త్రీయ, పారిశ్రామిక పరిశోధనా పరిషత్తు|వారి కౌన్సిల్ ఆఫ్ సైంటిఫిక్ అండ్ ఇండస్ట్రియల్ రీసెర్చ్]] (CSIR) సంస్థ వారి సహకారంతో కొనసాగుతున్నాయి.&lt;ref&gt;https://cmpr-avs.in/cmpr/&lt;/ref&gt; ఈ కేంద్రాన్ని భారత ప్రభుత్వ ఆయుష్ ([https://www.ayush.gov.in/ AYUSH]) విభాగం అత్యంత సామర్ధ్య కేంద్రంగా గుర్తించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aryavaidyasala.com/about-us.php |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2022-09-14 |archive-date=2022-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220913043210/https://www.aryavaidyasala.com/about-us.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Centre for Medicinal Plants Research.|url=https://cmpr-avs.in/index/|access-date=2026-07-16|website=cmpr, avs kottakkal.}}&lt;/ref&gt;

=== ఔషధ మూలికా తోటలు ===
ఆర్య వైద్య శాల ఔషద తయారీలో కావలసిన పదార్ధాలు చాలావరకు తాము నిర్వహించే మూలికల తోటల నుంచే సేకరిస్తారు. ఈ మూలికల తోటలు సుమారు రెండు 220 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో ఎర్నాకులంలో పాలక్కాడ్, త్రిక్కక్కరా సమీపంలోని మన్నార్క్కాడ్ ల వద్ద ఉన్నాయి &lt;ref name=&quot;Research Garden&quot;&gt;{{Cite web|date=2022|title=Herbal Estate|url=https://aryavaidyasala.com/herbal_estate.php|url-status=dead|access-date=17 September 2022|website=Arya Vaidya Sala|publisher=AVS|archive-date=13 సెప్టెంబరు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220913043212/https://www.aryavaidyasala.com/herbal_estate.php}}&lt;/ref&gt; కొట్టక్కల్ ఆర్యవైద్య శాల వద్ద 6 ఎకరాల వైశాల్యంలో మరో రెండు ప్రదర్శన తోటలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;Ayurveda Service&quot;&gt;{{Cite web|date=2014|title=Ayurveda Service|url=http://www.ayurvedaservice.info/en/node/101|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305043112/http://www.ayurvedaservice.info/en/node/101|archive-date=5 March 2016|access-date=26 December 2014|publisher=Ayurveda Service}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Kottakkal UK&quot;&gt;{{Cite web|date=2014|title=Kottakkal UK|url=http://kottakkal.co.uk/quality-of-herbs/|access-date=26 December 2014|publisher=Kottakkal UK|archive-date=30 డిసెంబరు 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141230023354/http://kottakkal.co.uk/quality-of-herbs/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఇక్కడ 1100 పైగా ఔషద మొక్కల జాతులను పెంచుతున్నారు. అనేక శాస్త్రీయ పరిశోధనలు, అధ్యయనాలను కొనసాగిస్తున్న ఔత్సాహిక విద్యార్థులకు, వైద్యులకు, వృక్ష శాస్త్ర అధ్యాపకులకు ఈ మూలికా ఉద్యానవనాలలో ప్రవేశానికి అనుమతిస్తారు. అంతర్జాతీయ పరిశోధనా అభివృద్ధి కేంద్రం (ఇంటర్నేషనల్ డెవలప్‌మెంట్ రీసెర్చ్ సెంటర్ -[https://www.idrc.ca/en IDRC]), కెనడా ప్రాజెక్ట్‌లలో ఒకటైన ఔషధ మొక్కల పధకం (మెడిసినల్ ప్లాంట్స్ - ఇండియా ప్రాజెక్ట్‌)లో సహకరించింది. &lt;ref name=&quot;Ayurveda Service&quot; /&gt;

=== ఔషధ మొక్కల పరిశోధనా కేంద్రం (Centre For Medicinal Plants Research - CMPR) ===
[[దస్త్రం:CMPR.png|alt=CMPR|thumb|350x350px|ఔషధ మొక్కల పరిశోధనా కేంద్రం,  కొట్టక్కల్ ]]
ఆయుర్వేదం,  ఇతర సంప్రదాయ వైద్య విధానాలలో ఉపయోగించే ఔషధ మొక్కల పరిశోధన, విద్య, అధ్యయనాలు, పరిరక్షణ,  ప్రచారం కోసం కొట్టక్కల్‌లోని 'ఆర్యవైద్యశాల' (AVS) 2002లో 'సెంటర్ ఫర్ మెడిసినల్ ప్లాంట్స్ రీసెర్చ్' (CMPR) అనే ఒక సంస్థను, ముంబైకి చెందిన 'సర్ దొరాబ్జీ టాటా ట్రస్ట్' (SDTT) ఆర్థిక సహకారంతో స్థాపించింది. అప్పటి భారత రాష్ట్రపతి డాక్టర్ ఎ.పి.జె. అబ్దుల్ కలాం , అప్పటి కేరళ ముఖ్యమంత్రి [[ఎ.కె.ఆంటోనీ]], ప్రపంచ ప్రఖ్యాత వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్త ఆచార్య [[యం.యస్.స్వామినాధన్|ఎం.ఎస్.స్వామినాథన్]] వంటి ప్రముఖుల సమక్షంలో 2003 సెప్టెంబర్ 25న ఈ కేంద్రాన్ని ప్రారంభించారు. ఈ కేంద్రంలో  పరిశోధనలకొరకు పంట మెరుగుదల,  జీవసాంకేతికత (Crop Improvement and Biotechnology); ఫార్మాకోగ్నసీ; ఫైటోకెమిస్ట్రీ అనే మూడు ప్రయోగశాలలు  పనిచేస్తున్నాయి. ఈ కేంద్రం డిబిటి, [[భారత వైద్య పరిశోధన మండలి|ఐసిఎంఆర్]], ఎన్‌ఎమ్‌పిబి, డిఎస్‌టి, [[టాటా గ్రూప్|టాటా]] ట్రస్ట్‌లు, [[భారత ఆయుష్ మంత్రిత్వ శాఖ|ఆయుష్]], కెఎస్‌సిఎస్‌టిఇ, నాబార్డ్ మొదలైన ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వేతర సంస్థల ఆర్ధిక సహకారంతో  35 పైగా  ప్రాజెక్టులను విజయవంతంగా పూర్తి చేసింది.  ఆయుష్ మంత్రిత్వ శాఖ  ఈ సంస్థ CMPRని 'సెంటర్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్'గా గుర్తించింది.  ఈ కేంద్రంలో జరిగిన  పనిని ICMR తమ 'క్వాలిటీ స్టాండర్డ్స్ ఆఫ్ ఇండియన్ మెడిసినల్ ప్లాంట్స్' పుస్తకంలో,  ఆయుష్ మంత్రిత్వ శాఖ తన ఆయుర్వేద ఫార్మకోపియా సిరీస్‌లో ప్రచురించింది. నిపుణులు  సమీక్షించిన జాతీయ, అంతర్జాతీయ వైజ్ఞానిక  పత్రికలు / [[పుస్తకం|పుస్తకాలు]] / సెమినార్ / సింపోజియా ప్రొసీడింగ్‌లలో ప్రచురించబడిన అనేక కథనాలలో ఈ కేంద్ర ప్రస్తావనలు చోటు చేసుకున్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Centre For Medicinal Plants Research|url=https://www.aryavaidyasala.com/cmpr/|access-date=2026-07-16|website=aryavaidyasala.com}}&lt;/ref&gt;

=== ఔషధ కర్మాగారాలు ===
ఆర్య వైద్య శాల 530 కి పైగా సాంప్రదాయిక ఆయుర్వేద ఔషదాలను తయారు చేస్తుంది. ఇందుకు మూడు ఔషధ తయారీ కేంద్రాలు ఉన్నాయి. అవి కేరళలో రెండు - [[పాలక్కాడ్]] సమీపంలోని కొట్టక్కల్, [[కోజికోడ్|కంజికోడ్]] ల వద్ద, కర్ణాటక లో మైసుర్ దగ్గర [[నంజనగూడు|నంజనగూడ్]] లో ఒకటి. అవి ఔషద నియంత్రణ (డ్రగ్ కంట్రోలర్) అధికార కార్యాలయం నుండి అధికారిక ఉత్తర్వుల (లైసెన్స్‌) తో నిర్వహించబడుతున్నాయి. కేరళ ప్రభుత్వం నుండి సరైన ఆచరణల ధృవీకరణ పత్రాన్ని పొందాయి. ఈ మూడు కేంద్రాలు కూడా ఔషదాల తయారీలో సాంప్రదాయ అయుర్వేద సూత్రాలననుసరించినను, ఆధునిక పారిశ్రామిక ప్రమాణాలను పద్ధతులను పాటిస్తున్నారు, ఆధునిక యంత్రాలను వినియోగిస్తున్నారు. ఈ ఆర్యవైద్య శాల సముదాయం అంతటికిని సంబంధించి ఔషధ అవసరాలకు, ఇంకా దేశ విదేశాలలో విస్తరించిన ఔషద విక్రయశాలలో విక్రయాలకు మద్దతు ఇస్తాయి. కర్మాగారాల ఔషద తయారీ ప్రక్రియలను పర్యవేక్షించడానికి మానవ వనరుల విభాగము, నాణ్యత అంచనా (క్వాలిటీ అసెస్‌మెంట్) విభాగము, సాంకేతిక నిపుణులు, పరిశోధన అభివృద్ధి విభాగాలు, ఉత్పత్తుల అభివృద్ధి విభాగములు పని చేస్తున్నాయి. ఈ ఔషద తయారీలు భారత ప్రభుత్వ ప్రమాణాల ద్వారా ధృవీకరించబడ్డాయి. &lt;ref name=&quot;Factories&quot; /&gt;

=== వ్యాపార విభాగం ===
కొట్టక్కల్‌ ఆర్యవైద్య శాలలో ఔషద క్రయ విక్రయాల (వ్యాపార) ప్రధాన కార్యాలయం ఉంది. ఫ్రాంచైజీ వ్యవస్థ ద్వారా ఈ ఔషద విక్రయశాలలు 1200 పైగా దేశవ్యాప్తంగా విస్తరించి ఉన్నాయి. ఇంకా విదేశాలలో ఈ ఔషద విక్రయశాలలు [[కువైట్]], ఆస్టేలియా, [[ఒమన్]], [[ఖతార్]], [[యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్]], &lt;ref name=&quot;Kottakkal UAE&quot;&gt;{{Cite web|date=2014|title=Kottakkal UAE|url=http://www.kottakkalayurveda.ae/contact_us.php|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141004113155/http://www.kottakkalayurveda.ae/contact_us.php|archive-date=4 October 2014|access-date=26 December 2014|publisher=Kottakkal UAE}}&lt;/ref&gt; [[జర్మనీ]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్ డమ్]], &lt;ref name=&quot;Kottakkal UK&quot; /&gt; [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]] దేశాలలో ఉన్నాయి. ఈ ఔషద కేంద్రాలు భారతదేశంలోని ఆర్యవైద్య శాల ప్రవేశాలకు, సేవలకు అక్కడి రోగులకు సూచనలను, సలహాలు (రెఫరల్) కూడా ఇస్తాయి.&lt;ref name=&quot;Kottakkal USA&quot;&gt;{{Cite web|date=2014|title=Kottakkal USA|url=http://www.kottakkalusa.com/|access-date=26 December 2014|publisher=Kottakkal USA|archive-date=29 డిసెంబర్ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141229065020/http://www.kottakkalusa.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ఇతర వివరాలు ==

=== ఆర్య వైద్య శాల ప్రచురణలు ===
ఆర్యవైద్య శాలకు సంప్రదాయ, ఆధునిక ఆయుర్వేద సాహిత్యాన్ని పెంపొందిచడానికి ప్రత్యేక సదుపాయాలతో ఒక ప్రచురణల విభాగం ఉంది. పి.ఎస్.వారియర్ ఆయుర్వేద సాంప్రదాయాన్ని కొనసాగించడానికి, దానిని ప్రామాణికంగా అభివృద్ధి చెందడానికి, ఆ జ్ఞానం సంరక్షించడానికి ప్రచురణలు ముఖ్యం అని గుర్తించాడు. 1903 వ సంవత్సరం లోనే స్వీయ సంపాదకత్వంలో ధన్వంతరి అను ఆయుర్వేద పత్రికను నడిపాడు. దీనికి అతని బంధువు పి.వి.కృష్ణ వారియార్ నిర్వహకుడుగా పనిచేసాడు. అతను 1903 లో ఔషద పట్టికను ప్రచురించాడు. అందుకు ఉదాహరణలుగా అతని సంస్కృత ప్రచురణలయిన - అష్టాంగశరీరం (Astangasariram), బృహచ్చరీరం, 1907లో మలయళంలో ప్రచురించబడిన చికిత్సా సంగ్రహంలను పేర్కోనవచ్చు.&lt;ref name=&quot;week&quot;/&gt; తమ ప్రచురణల ద్వారా ప్రజలకు ఆరోగ్య సంరక్షణ గురించిన విశ్వసనీయ సమాచారము అందచేయుట కూడా ముఖ్యోద్దేశ్యము. ఈ ప్రచురణలు ముఖ్యంగా మలయాళం, [[ఇంగ్లీషు భాష|ఆంగ్లం]], [[హిందీ|హింది]], [[సంస్కృతం]], [[తమిళ భాష|తమిళం]] భాషలలో ఉన్నాయి. ఆర్య వైద్య శాల 1987వ సంవత్సరం నుంచి ఆర్యవైద్యం అనే త్రైమాసిక పత్రికను, అనేక పరిశోధనా వ్యాసాలను, విశేషాలతో ప్రచురిస్తోంది. ఈ ప్రచురణలు వైద్యులకు, వైద్య విద్యార్ధులకు ఆచూకీ గ్రంధాలుగా ఉపయొగపడుతున్నాయి. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aryavaidyasala.com/publications.php |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2022-09-14 |archive-date=2022-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220913043314/https://www.aryavaidyasala.com/publications.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ఆర్యవైద్య శాల ఔషధ మొక్కలపై పరిశోధనలు నిర్వహిస్తుంది. ఆ పరిశోధనల నుండి వచ్చిన కొన్ని ముఖ్యమైన రచనలు:

* ''ఆయుర్వేద ఔషదాలు వాటి వృక్ష వనరులు (Ayurvedic Drugs and Their Plant Sources''&lt;ref name=&quot;Ayurvedic Drugs and Their Plant Sources&quot;&gt;{{cite book|title=Ayurvedic Drugs and Their Plant Sources|author1=V. V Sivarajan|author2=Indira Balachandran|publisher=Oxford &amp; IBH Pub. Co|year=1994|isbn=978-8120408289|pages=570}}&lt;/ref&gt;)
* ''పశ్చిమ కనుమలలో కొన్ని ముఖ్యమైన ఔషద మొక్కలు: ఒక ఆకృతి (Some important medicinal plants of the Western Ghats, India: a profile''&lt;ref name=&quot;Some important medicinal plants of the Western Ghats, India: a profile&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=3s5-GwAACAAJ|title=Some important medicinal plants of the Western Ghats, India: a profile|author1=Warrier P. K.|author2=Nambiar V. P. K.|author3=Ganapathy P. M.|publisher=Medicinal and Aromatic Plants Program in Asia (MAPPA), International Development Research Centre (IDRC), Canada, South Asia Regional Office (SARO)|year=2001|location=Canada|pages=398}}&lt;/ref&gt;)
* ''భారతీయ ఔషద మొక్కలు: ఒక 500 జాతుల సంగ్రహము - సంపుటము 1(Indian Medicinal Plants: A Compendium of 500 Species, Vol. I''&lt;ref name=&quot;Indian Medicinal Plants: A Compendium of 500 Species, Vol. I&quot;&gt;{{cite book|url=http://www.abebooks.com/servlet/BookDetailsPL?bi=4773977059&amp;searchurl=tn%3Dcompendium+indian+medicinal+plants|title=Indian Medicinal Plants: A Compendium of 500 Species, Vol. I|author=P K Warrier, V P K Nambiar &amp; C. Ramankutty|publisher=Orient BlackSwan/ Universities Press|year=1993|isbn=9788173717024}}&lt;/ref&gt;,''II''&lt;ref name=&quot;Indian Medicinal Plants: A Compendium of 500 Species, Vol. II&quot;&gt;{{cite book|url=http://www.abebooks.com/servlet/BookDetailsPL?bi=4773977061&amp;searchurl=tn%3Dcompendium+indian+medicinal+plants|title=Indian Medicinal Plants: A Compendium of 500 Species, Vol. II|author=P K Warrier, V P K Nambiar &amp; C. Ramankutty|publisher=Orient BlackSwan/ Universities Press|year=1994|isbn=9788173717031}}&lt;/ref&gt;'', III''&lt;ref name=&quot;Indian Medicinal Plants: A Compendium of 500 Species, Vol. III&quot;&gt;{{cite book|url=http://www.abebooks.com/book-search/title/compendium-indian-medicinal-plants/|title=Indian Medicinal Plants: A Compendium of 500 Species, Vol. III|author=P K Warrier, V P K Nambiar &amp; C. Ramankutty|publisher=Orient BlackSwan/ Universities Press|year=1994|isbn=9788173717048}}&lt;/ref&gt;'', IV''&lt;ref name=&quot;Indian Medicinal Plants: A Compendium of 500 Species, Vol. IV&quot;&gt;{{cite book|url=http://www.abebooks.com/servlet/BookDetailsPL?bi=4773977064&amp;searchurl=tn%3Dcompendium+indian+medicinal+plants|title=Indian Medicinal Plants: A Compendium of 500 Species, Vol. IV|author=P K Warrier, V P K Nambiar &amp; C. Ramankutty|publisher=Orient BlackSwan/ Universities Press|year=1995|isbn=9788173717055}}&lt;/ref&gt;'',V''&lt;ref name=&quot;Indian Medicinal Plants: A Compendium of 500 Species, Vol. V&quot;&gt;{{cite book|url=http://www.abebooks.com/servlet/BookDetailsPL?bi=4773977067&amp;searchurl=tn%3Dcompendium+indian+medicinal+plants|title=Indian Medicinal Plants: A Compendium of 500 Species, Vol. V|author=P K Warrier, V P K Nambiar &amp; C. Ramankutty|publisher=Orient BlackSwan/ Universities Press|year=1996|isbn=9788173717062}}&lt;/ref&gt;)

=== సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు ===
లలిత కళలంటే అభిరుచి కలిగిన వైద్యరత్నం, [[కథాకళి]] కళాకారుల జట్టును పి.ఎస్.వి. నాట్యసంఘం అను సాంస్కృతిక కేంద్రంగా మలిచాడు. కోజికోడ్, [[పాలక్కాడ్ జిల్లా|పాల్కాడ్]] లలో నాటక శాలలు నెలకొల్పాడు. ఈ నాట్య సంఘం దేశవిదేశాలలో ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది. ఈ నాట్యసంఘం [[కథాకళి]]&lt;nowiki/&gt;కి ప్రధాన కేంద్రంగా గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kottakkal Arya Vaidya Sala’s 120 years long rich heritage in health care|url=https://english.mathrubhumi.com/special-pages/kerala-health-expo-2022/kottakkal-arya-vaidya-sala-kerala-health-expo-1.7581989|archive-url=https://web.archive.org/web/20230213095647/https://english.mathrubhumi.com/special-pages/kerala-health-expo-2022/kottakkal-arya-vaidya-sala-kerala-health-expo-1.7581989|archive-date=2023-02-13|access-date=2023-02-13|website=English.Mathrubhumi|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== వస్తు ప్రదర్శన శాల ===
వైద్యరత్నం పి.ఎస్.వారియర్ వస్తుప్రదర్శనశాలను 2002 ఆర్య వైద్య శాల, కొట్టక్కల శతజయంతోత్సవాల సందర్భంగా ఏర్పాటు చేశారు. 1924 లో వైద్యశాల నిమిత్తంము నిర్మించిన సంస్కృతిక కట్టడంలో ఈ వస్తు ప్రదర్శన శాల ను ఏర్పాటు చేశారు. ఇక్కడ, ఆర్య వైద్య శాల చరిత్రలో జరిగిన ముఖ్యమైన సంఘటనలు, 19, 20 వ శతాబ్దాలలో ఆయుర్వేద చరిత్ర, శాస్త్రీయ ప్రక్రియలలో జరిగిన అభివృద్ధి మొదలగునవి సంక్షేపం చేశారు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Welcome to Malappuram: Nine tourist destinations in the north Kerala district that'll blow your mind away|url=https://www.newindianexpress.com/galleries/nation/2020/jun/05/welcome-to-malappuram-nine-tourist-destinations-in-the-north-kerala-district-thatll-blow-your-mind-102886.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20230213100140/https://www.newindianexpress.com/galleries/nation/2020/jun/05/welcome-to-malappuram-nine-tourist-destinations-in-the-north-kerala-district-thatll-blow-your-mind-102886.html|archive-date=2023-02-13|access-date=2023-02-13|website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Museum {{!}} Arya Vaidya Sala Kottakkal|url=https://www.aryavaidyasala.com/museum.php|access-date=2023-02-13|website=www.aryavaidyasala.com|archive-date=2023-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230209071053/https://www.aryavaidyasala.com/museum.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
=== విశ్వంభర దేవాలయం ===
[[దస్త్రం:Lord Viswambhara.jpg|thumb|224x224px|విశ్వంభర మూర్తి ]]
పి.ఎస్.వారియర్ మతసామరస్య సమాజాన్ని, లౌకికవాదాన్నీ విశ్వసించి, ఆచరించాడు. ఇందుకు నిదర్శనంగా అతని ఇంటిముందు [[హిందుత్వ|హిందు]], [[ఇస్లాం మతం|ఇస్లాం]], [[క్రైస్తవ మతం|క్రైస్తవ]] మత చిహ్నాలు అవుపడతాయి.&lt;ref name=&quot;week&quot;/&gt; అతను 1932 లో విశ్వంభర దేవాలయాన్ని నిర్మించాడు. 1934 నుంచి ప్రతియేడూ 7 రోజుల పాటు ఇక్కడ ఉత్సవాలు చేస్తున్నారు. [[కథాకళి]] కళాకారులు, సంగీత విద్వాంసులు ఆ ఉత్సవాలలో ప్రదర్శనలు ఇస్తారు. ఆర్యవైద్య శాలకు వైద్యం నిమిత్తం వచ్చినవారు, కొట్టక్కల్ పట్టణ వాసులు ఈ ఉత్సవాలను తిలకిస్తారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aryavaidyasala.com/temple.php |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2022-09-14 |archive-date=2022-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220913043209/https://www.aryavaidyasala.com/temple.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== బయటి లింకులు ==
* {{Cite web|date=22 May 2011|title=Exterior view of Arya Vaidya Sala|url=https://www.youtube.com/watch?v=2BFBqDv9XlE|access-date=26 December 2014|website=Video|publisher=YouTube}}
* [https://www.youtube.com/c/AryaVaidyaSalaKottakkal Arya Vaidya Sala Kottakkal -] YouTube Channel 18 September 2022

[[వర్గం:ఆయుర్వేదం]]
[[వర్గం:ఆసుపత్రులు]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>9lavtunxo2arr1023yrr2vwaslxso4a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫ్యాషన్ టెక్నాలజీ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366313</id>
    <revision>
      <id>4957611</id>
      <parentid>4949044</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T09:55:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>5 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4957611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21496" sha1="0t9i5rlolzm94yfovvgr58st76ny4dx" xml:space="preserve">{{Short description|Indian college of clothing design}}
{{primary sources|date=March 2021}}
{{Use Indian English|date=July 2020}}
{{Use dmy dates|date=July 2020}}
{{Infobox university
| name = National Institute of Fashion Technology
| native_name = నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫ్యాషన్ టెక్నాలజీ
| native_name_lang = te
| type = పబ్లిక్
| budget = {{INRConvert|120|c}}&lt;br /&gt;([[Fiscal year|FY]]2022–23 est.)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Expenditure Profile, 2022–2923 |url=https://www.indiabudget.gov.in/doc/eb/vol1.pdf |date=February 2022 |page=61 |website=Government of India – Ministry of Finance – Budget Division |access-date=23 August 2022}}&lt;/ref&gt;
| established = 1986
| students = 11,514&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nift.ac.in/niftadvantage|title=NIFT Advantage &amp;#124; NIFT|website=www.nift.ac.in}}&lt;/ref&gt;
| city = 
| coor = {{Coord|23.1128|72.3745|region:IN_type:edu|display=inline,title}}
| campus = పట్టణం
| affiliations = మినిస్ట్రీ ఆఫ్ టెక్స్‌టైల్స్, భారత ప్రభుత్వం
| website = {{url|nift.ac.in}}
}}
{{location map+|India|float=right|width=320|caption=దేశంలో నిఫ్ట్(NIFT) కేంద్రాలు |places=
{{Location map~|India|label='''Bengaluru'''|mark=Green_pog.svg|lat=12.58|long=77.34}}
{{Location map~|India|label='''Bhopal'''|mark=Green_pog.svg|position=right|lat=23.15|long=77.25}}
{{Location map~|India|label='''Bhubaneshwar'''|mark=Green_pog.svg|position=bottom|lat=20.26|long=85.83}}
{{Location map~|India|label='''Chennai'''|mark=Green_pog.svg|position=bottom|lat=13.06|long=80.25}}
{{location map~|India|label='''Delhi'''|mark=Green_pog.svg|position=left|lat=28.64|long=77.22}}
{{Location map~|India|label='''Gandhinagar'''|mark=Green_pog.svg|position=top|lat=23.22|long=72.65}}
{{Location map~|India|label='''Hyderabad'''|mark=Green_pog.svg|position=bottom|lat=17.39|long=78.49}}
{{Location map~|India|label='''Jodhpur'''|mark=Green_pog.svg|position=left|lat=26.18|long=73.04}}
{{Location map~|India|label='''Kangra'''|mark=Green_pog.svg|position=right|lat=32.1|long=76.27}}
{{Location map~|India|label='''Kannur'''|mark=Green_pog.svg|position=left|lat=11.86|long=75.35}}
{{Location map~|India|label='''Kolkata'''|mark=Green_pog.svg|position=right|lat=22.56|long=88.36}}
{{Location map~|India|label='''Mumbai'''|mark=Green_pog.svg|position=bottom|lat=18.58|long=72.49}}
{{Location map~|India|label='''Raibareli'''|mark=Green_pog.svg|position=right|lat=26.23|long=81.23}}
{{Location map~|India|label='''Patna'''|mark=Green_pog.svg|position=right|lat=25.61|long=85.14}}
{{Location map~|India|label='''Srinagar'''|mark=Green_pog.svg|position=top|lat=34.08|long=74.80}}
{{Location map~|India|label='''Shillong'''|mark=Green_pog.svg|position=bottom|lat=25.56|long=91.88}}
}}
[[File:Indian_Army_in_New_uniform.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_Army_in_New_uniform.jpg|thumb|నిఫ్ట్ తయారు చేసిన యూనిఫాంలో భారత ఆర్మీ సిబ్బంది]]
'''నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫ్యాషన్ టెక్నాలజీ''' (ఆంగ్లం: National Institute of Fashion Technology) అనేది ఫ్యాషన్, డిజైనింగ్, టెక్నాలజీ, మేనేజ్‌మెంట్‌ లలో కోర్సులను అందించే స్వయంప్రతిపత్తిగల సంస్థ.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=bsahI0qczkEC&amp;q=nift+autonomous|title=Annual Report|date=2009|publisher=Ministry of Textiles, Government of India}}&lt;/ref&gt; దీని ప్రధాన కార్యాలయం భారతదేశంలోని [[న్యూ ఢిల్లీ]]&lt;nowiki/&gt;లో ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1989/06/21/style/new-fashion-school-in-india-draws-from-a-rich-heritage.html|title=New Fashion School in India Draws From a Rich Heritage|last=Crossette|first=Barbara|date=21 June 1989|newspaper=The New York Times}}&lt;/ref&gt;

2022లో [[భారత సైనిక దళం|భారత సైన్యం]] ఎంపికచేసుకున్న కొత్త డిజిటల్ డిస్ట్రప్టివ్ ప్యాటర్న్ యూనిఫాం ఈ సంస్థచే రూపొందించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=15 January 2022|title=Indian Army Day 2022: Indian Army unveils new combat uniform with a digital disruptive pattern|url=https://www.firstpost.com/india/indian-army-day-2022-indian-army-unveils-new-combat-uniform-with-a-digital-disruptive-pattern-10288961.html}}&lt;/ref&gt;

దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న 18 నిఫ్ట్‌ క్యాంపస్‌లలో ప్రతీయేటా యూజీ, పీజీ కోర్సులలో ప్రవేశాలకు జాతీయ స్థాయిలోఎంట్రన్స్ టెస్ట్ నిర్వహిస్తారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-12-09|title=పిలుస్తోంది.. ఫ్యాషన్‌ ప్రపంచం|url=https://pratibha.eenadu.net/careersandcourses/lesson/entrance-exams/nift/nift-fashion-admissions/2-14-260-685-22010005829|access-date=2022-12-09|website=web.archive.org|archive-date=2022-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20221209022107/https://pratibha.eenadu.net/careersandcourses/lesson/entrance-exams/nift/nift-fashion-admissions/2-14-260-685-22010005829|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
1986లో నిఫ్ట్ భారత ప్రభుత్వ టెక్స్‌టైల్స్ మంత్రిత్వ శాఖ ద్వారా స్థాపించబడింది. ఇది 2006లో చట్టబద్ధమైన సంస్థగా ప్రకటించబడింది. భారత పార్లమెంట్ నిఫ్ట్ చట్టం ద్వారా దాని స్వంత డిగ్రీని మంజూరు చేయడానికి అధికారం పొందింది. టెక్స్‌టైల్స్ మంత్రిత్వ శాఖతో పాటు, నిఫ్ట్ భారతదేశ నిర్దిష్ట పరిమాణ చార్ట్‌ను రూపొందించే ప్రక్రియను 2021 కల్లా పూర్తి చేసేలా మొదలైంది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/m-in-us-l-here-govt-begins-survey-to-chart-india-specific-sizes-7472820/|title='M' in US, 'L' here: Govt begins survey to chart India-specific sizes|last=Malik|first=Ektaa|date=27 August 2021|newspaper=The Indian Express|access-date=23 August 2022|language=en}}&lt;/ref&gt; నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫ్యాషన్ టెక్నాలజీ NIFT2022 ఫలితాన్ని 2022 మార్చి 9న ఆన్‌లైన్ మోడ్‌లో ప్రకటించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=NIFT Result 2022 (Declared): NIFT entrance exam scorecard released at nift.ac.in|url=https://news.careers360.com/nift-result-2022-declared-nift-entrance-exam-scorecard-released-at-niftacin-direct-link-how-download|access-date=2022-03-09|website=news.careers360.com}}&lt;/ref&gt;

== క్యాంపస్ ==
నిఫ్ట్ ప్రస్తుతం దేశవ్యాప్తంగా 18 క్యాంపస్‌లను కలిగి ఉంది. మొదటి క్యాంపస్ 1986లో [[న్యూ ఢిల్లీ]]&lt;nowiki/&gt;లోని హౌస్ ఖాజ్‌లో స్థాపించబడింది. [[చెన్నై]], [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]], [[గాంధీనగర్]], [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]], [[ముంబై]]&lt;nowiki/&gt;లలో క్యాంపస్‌లు 1995లో స్థాపించబడ్డాయి. ఆ తర్వాత [[బెంగుళూరు|బెంగళూరు]] క్యాంపస్ 1997లో స్థాపించబడింది.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|title=NIFT Campuses &amp;#124; NIFT|url=https://nift.ac.in/niftcampuses|website=nift.ac.in|access-date=2022-12-08|archive-date=2024-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240617103653/https://nift.ac.in/niftcampuses|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[భోపాల్|భోపాల్‌]]&lt;nowiki/&gt;లోని క్యాంపస్‌ను 2008 జూన్లో, [[భుబనేశ్వర్|భువనేశ్వర్‌]]&lt;nowiki/&gt;లో 2010లో&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Home &amp;#124; Bhubaneswar|url=https://nift.ac.in/bhubaneswar/|website=nift.ac.in|access-date=2022-12-08|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709183429/https://www.nift.ac.in/bhubaneswar/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, [[జోధ్‌పూర్|జోధ్‌పూర్‌]]&lt;nowiki/&gt;లో 2010లో&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Home &amp;#124; Jodhpur|url=https://nift.ac.in/jodhpur/|website=nift.ac.in}}&lt;/ref&gt;, [[కాంగ్రా జిల్లా|కాంగ్రా]]&lt;nowiki/&gt;లో 2009లో&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Home &amp;#124; Kangra|url=https://nift.ac.in/kangra/|website=nift.ac.in}}&lt;/ref&gt; క్యాంపస్‌లు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. 2007లో [[రాయ్‌బరేలీ|రాయ్‌బరేలి]], 2008లో [[పాట్నా]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Home &amp;#124; Patna|url=https://nift.ac.in/patna/|website=nift.ac.in}}&lt;/ref&gt;, [[కన్నూర్ (కేరళ)|కన్నూర్]], [[షిల్లాంగ్]], 2016లో [[శ్రీనగర్]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Home {{!}} Srinagar|url=https://nift.ac.in/srinagar/|access-date=2020-07-13|website=nift.ac.in}}&lt;/ref&gt;, 2019లో [[పంచ్‌కులా|పంచకుల]] క్యాంపస్ లు ప్రారంభం అవగా తాజాగా 2022లో [[డామన్]]&lt;nowiki/&gt;లో స్థాపించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Home &amp;#124; Daman|url=https://nift.ac.in/daman/|website=nift.ac.in}}&lt;/ref&gt;

== కోర్సులు ==
నిఫ్ట్ డిజైన్, మేనేజ్‌మెంట్, టెక్నాలజీలో అండర్ గ్రాడ్యుయేట్, పోస్ట్-గ్రాడ్యుయేట్, డాక్టోరల్ ప్రోగ్రామ్‌లను అందిస్తుంది. ఇవే కాకుండా నిరంతర విద్యా కార్యక్రమాలు జరుగుతుంటాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-12-09|title=Hyderabad NIFTలో కంటిన్యూయింగ్‌ ఎడ్యుకేషన్‌ {{!}} National Institute of Fashion Technology-MRGS-Education|url=https://www.andhrajyothy.com/2022/education/diksuchi/national-institute-of-fashion-technologymrgseducation-745404.html|access-date=2022-12-09|website=web.archive.org|archive-date=2022-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20221209023051/https://www.andhrajyothy.com/2022/education/diksuchi/national-institute-of-fashion-technologymrgseducation-745404.html|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=2017|title=Continuing Education Programmes|url=https://nift.ac.in/cep|access-date=23 August 2022|website=National Institute of Fashion Technology|archive-date=26 ఏప్రిల్ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220426144628/https://nift.ac.in/cep|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; నిఫ్ట్ అందించే ప్రోగ్రామ్‌ల జాబితా..

=== అండర్గ్రాడ్యుయేట్ ===

* బ్యాచిలర్ ఇన్ డిజైన్ (B.Des.)&lt;ref name=&quot;UG Programmes2&quot;&gt;{{cite web|date=2017|title=UG [Undergraduate] Programmes|url=https://nift.ac.in/ugprogrammes|access-date=23 August 2022|website=National Institute of Fashion Technology|archive-date=26 ఏప్రిల్ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220426144623/https://nift.ac.in/ugprogrammes|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
** B.Des (ఫ్యాషన్ డిజైన్)
** B.Des (లెదర్ డిజైన్)
** B.Des (యాక్సెసరీ డిజైన్)
** B.Des (వస్త్ర రూపకల్పన)
** B.Des (నిట్వేర్ డిజైన్)
** B.Des (ఫ్యాషన్ కమ్యూనికేషన్)
* బ్యాచిలర్ ఇన్ ఫ్యాషన్ టెక్నాలజీ (B.FTech)&lt;ref name=&quot;UG Programmes2&quot;/&gt;
* ఫౌండేషన్ ప్రోగ్రామ్&lt;ref&gt;{{cite web|date=2017|title=Foundation Programme|url=https://nift.ac.in/foundationprogramme|access-date=23 August 2022|website=National Institute of Fashion Technology|archive-date=26 ఏప్రిల్ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220426144633/https://nift.ac.in/foundationprogramme|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ ===

* డిజైన్‌లో మాస్టర్స్ (M.Des)
* ఫ్యాషన్ టెక్నాలజీలో మాస్టర్స్ (M.FTech)
* ఫ్యాషన్ మేనేజ్‌మెంట్‌లో మాస్టర్స్ (MFM)&lt;ref&gt;{{cite web|date=2017|title=PG [Postgraduate] Programmes|url=https://nift.ac.in/pgprogrammes|access-date=23 August 2022|website=National Institute of Fashion Technology|archive-date=26 ఏప్రిల్ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220426144642/https://nift.ac.in/pgprogrammes|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== డాక్టరల్ ===

* పీహెచ్‌డీ (ఫుల్ టైమ్)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|date=2022-12-09|title=Fashion technology: అడ్మిషన్లకు వేళాయె! {{!}} Admissions in National Institute of Fashion Technology ms spl|url=https://www.andhrajyothy.com/2022/education/diksuchi/admissions-in-national-institute-of-fashion-technology-ms-spl-940394.html|access-date=2022-12-09|website=web.archive.org|archive-date=2022-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20221209023501/https://www.andhrajyothy.com/2022/education/diksuchi/admissions-in-national-institute-of-fashion-technology-ms-spl-940394.html|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* పీహెచ్‌డీ (పార్ట్ టైమ్)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web|date=2017|title=Doctoral Programmes|url=https://nift.ac.in/doctoralstudies|access-date=23 August 2022|website=National Institute of Fashion Technology|archive-date=26 ఏప్రిల్ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220426144618/https://nift.ac.in/doctoralstudies|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== నిరంతర విద్యా కార్యక్రమాలు ===
బహుళ కార్యక్రమాలు

== నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫ్యాషన్ టెక్నాలజీ (NIFT)లు&lt;ref&gt;{{Cite web|title=NIFT Centres|url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=95224}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=NIFT Campuses|url=https://nift.ac.in/niftcampuses|access-date=23 August 2022|website=National Institute of Fashion Technology|archive-date=17 జూన్ 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240617103653/https://nift.ac.in/niftcampuses|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ==
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
|#
|'''Name of the Centre'''
|'''City'''
|'''State'''
|'''Established'''
|'''Website'''
|-
|1
|నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫ్యాషన్ టెక్నాలజీ, న్యూఢిల్లీ
|[[న్యూఢిల్లీ]]
|[[ఢిల్లీ]]
|1986
|[https://www.nift.ac.in/delhi/ nift.ac.in/delhi/]
|-
|2
|నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫ్యాషన్ టెక్నాలజీ, చెన్నై
|[[చెన్నై]]
|[[తమిళనాడు]]
|1995
|[https://www.nift.ac.in/chennai/ nift.ac.in/chennai/]
|-
|3
|నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫ్యాషన్ టెక్నాలజీ, గాంధీనగర్
|[[గాంధీనగర్]]
|[[గుజరాత్]]
|1995
|[https://www.nift.ac.in/gandhinagar/ nift.ac.in/gandhinagar/]
|-
|4
|[[నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫ్యాషన్ టెక్నాలజీ, హైదరాబాద్]]
|[[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]]
|[[తెలంగాణ]]
|1995
|[https://www.nift.ac.in/hyderabad/ nift.ac.in/hyderabad/]
|-
|5
|నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫ్యాషన్ టెక్నాలజీ, కోల్‌కతా
|[[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]]
|[[పశ్చిమ బెంగాల్]]
|1995
|[https://www.nift.ac.in/kolkata/ nift.ac.in/kolkata/]
|-
|6
|నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫ్యాషన్ టెక్నాలజీ, ముంబై
|[[ముంబై]]
|[[మహారాష్ట్ర]]
|1995
|[https://www.nift.ac.in/mumbai/ nift.ac.in/mumbai/]
|-
|7
|నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫ్యాషన్ టెక్నాలజీ, బెంగళూరు
|[[బెంగుళూరు|బెంగళూరు]]
|[[కర్ణాటక]]
|1996
|[https://www.nift.ac.in/bengaluru/ nift.ac.in/bengaluru/]
|-
|8
|నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫ్యాషన్ టెక్నాలజీ, రాయ్‌బరేలి
|[[రాయ్‌బరేలి జిల్లా|రాయబరేలి]]
|[[ఉత్తరప్రదేశ్|ఉత్తర ప్రదేశ్]]
|2007
|[https://www.nift.ac.in/raebareli/ nift.ac.in/raebareli/]
|-
|9
|నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫ్యాషన్ టెక్నాలజీ, భోపాల్
|[[భోపాల్]]
|[[మధ్య ప్రదేశ్|మధ్యప్రదేశ్]]
|2008
|[https://www.nift.ac.in/bhopal/ nift.ac.in/bhopal/]
|-
|10
|నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫ్యాషన్ టెక్నాలజీ, కన్నూర్
|[[కన్నూరు|కన్నూర్]]
|[[కేరళ]]
|2008
|[https://www.nift.ac.in/kannur/ nift.ac.in/kannur/]
|-
|11
|నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫ్యాషన్ టెక్నాలజీ, షిల్లాంగ్
|[[షిల్లాంగ్]]
|[[మేఘాలయ]]
|2008
|[https://www.nift.ac.in/shillong/ nift.ac.in/shillong/]
|-
|12
|నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫ్యాషన్ టెక్నాలజీ, పాట్నా
|[[పాట్నా]]
|[[బీహార్]]
|2008
|[https://www.nift.ac.in/patna/ nift.ac.in/patna/]
|-
|13
|నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫ్యాషన్ టెక్నాలజీ, కాంగ్రా
|[[కాంగ్రా జిల్లా|కాంగ్రా]]
|[[హిమాచల్ ప్రదేశ్]]
|2009
|[https://www.nift.ac.in/kangra/ nift.ac.in/kangra/]
|-
|14
|నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫ్యాషన్ టెక్నాలజీ, భువనేశ్వర్
|[[భుబనేశ్వర్|భువనేశ్వర్]]
|[[ఒడిశా]]
|2010
|[https://www.nift.ac.in/bhubaneswar/ nift.ac.in/bhubaneswar/]
|-
|15
|నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫ్యాషన్ టెక్నాలజీ, జోధ్‌పూర్
|[[జోధ్‌పూర్]]
|[[రాజస్థాన్]]
|2010
|[https://www.nift.ac.in/jodhpur/ nift.ac.in/jodhpur/]
|-
|16
|నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫ్యాషన్ టెక్నాలజీ, శ్రీనగర్
|[[శ్రీనగర్]]
|[[జమ్మూ కాశ్మీరు|జమ్మూ కాశ్మీర్]]
|2013
|[https://www.nift.ac.in/srinagar/ nift.ac.in/srinagar/]
|-
|17
|నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫ్యాషన్ టెక్నాలజీ, పంచకుల
|[[పంచకుల]]
|[[హర్యానా]]
|2019
|[https://www.nift.ac.in/panchkula/ nift.ac.in/panchkula/]
|-
|18
|నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫ్యాషన్ టెక్నాలజీ, డామన్
|[[డామన్]]
|దాద్రా నగర్ హవేలీ, [[డామన్]] డయ్యూ
|2022
|[https://nift.ac.in/daman/ nift.ac.in/daman/]
|}

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;

[[వర్గం:భారతదేశంలో అకాడమీలు]]
[[వర్గం:భారతదేశం కళాశాలలు, విశ్వవిద్యాలయాలు]]</text>
      <sha1>0t9i5rlolzm94yfovvgr58st76ny4dx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము - ప్రతిభా పురస్కారాలు (2018)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>369523</id>
    <revision>
      <id>4957612</id>
      <parentid>3816826</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T09:56:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>2596</id>
      </contributor>
      <comment>/* పురస్కార గ్రహీతలు */</comment>
      <origin>4957612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7511" sha1="pbtl6o0ooso9ekdlh5kozppz10aw4qd" xml:space="preserve">{{Infobox Indian Awards
|awardname =  ప్రతిభా పురస్కారాలు (2018) 
|image = [[దస్త్రం:Telugu University Prathibha Puraskaram (2018).png|250px|పురస్కార గ్రహీతలు ]]
|type = 
|category = తెలుగు సాహిత్యం, సంస్కృతి, కళా 
|instituted = 1990
|firstawarded = 1990
|lastawarded = 2017
|total = 12
|awardedby = [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]]
|cashaward = ₹ 20,116
|description = 
|previousnames = 
|obverse = 
|reverse = 
|ribbon = 
|firstawardees = 
|lastawardees = 
|precededby = [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము - ప్రతిభా పురస్కారాలు (2017)|2017]]
|followedby = [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము - ప్రతిభా పురస్కారాలు (2019)|2019]]
}}

'''తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము - ప్రతిభా పురస్కారం''' [[తెలుగు సాహిత్యం]], [[సంస్కృతి]], [[కళ|కళా]] ప్రక్రియల్లో విశిష్ఠ సేవలందించిన సాహితీమూర్తులకు [[పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము]] అందజేసే [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము - ప్రతిభా పురస్కారాలు|ప్రతిభా పురస్కారం]].&lt;ref name=&quot;12 మందికి తెలుగు వర్సిటీ పురస్కారాలు&quot;&gt;{{cite news |last1=ఆంధ్రజ్యోతి |title=12 మందికి తెలుగు వర్సిటీ పురస్కారాలు |url=http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=665089 |accessdate=2022-01-28 |date=2018-11-15 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20181115085924/http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=665089 |archivedate=2018-11-15}}&lt;/ref&gt;  [[భారతదేశం]]లోని భాష ప్రాతిపదికపై [[1985]], [[డిసెంబరు 2]]న [[హైదరాబాదు]]లో ఈ [[విశ్వవిద్యాలయం]] స్థాపించబడింది. 

1990 నుండి ప్రారంభమైన ఈ పురస్కారంలో రూ. 20,116 నగదు, ప్రత్యేకంగా రూపొందించిన జ్ఞాపికను అందజేసి ఘనంగా సత్కరిస్తారు.

== పురస్కార గ్రహీతలు ==
2018 సంవత్సర ప్రతిభా పురస్కారానికి 12 మంది ప్రముఖులు ఎంపికయ్యారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-12-08|title=12 మందికి తెలుగు వర్సిటీ ప్రతిభా పురస్కారాలు|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/potti-sreeramulu-telugu-university-prathibha-puraskaram-2018-names-announced|archive-url=https://web.archive.org/web/20211208131854/https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/potti-sreeramulu-telugu-university-prathibha-puraskaram-2018-names-announced|archive-date=2021-12-08|access-date=2023-01-28|website=Sakshi|language=te}}&lt;/ref&gt; వీరికి 2021 డిసెంబరు 18న [[హైదరాబాదు]] తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంలోని డా. ఎన్.టి.ఆర్. కళామందిరంలో జరిగిన పురస్కార ప్రదానోత్సవ కార్యక్రమంలో పురస్కారాలు అందజేయబడ్డాయి. ఈ కార్యక్రమంలో తెలంగాణ రాష్ట్ర కళాశాలల విద్యాశాఖ కమీషనర్ నవీన్ మిట్టల్, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయ ఉపకులపతి [[టి.కిషన్‌రావు]], రిజిస్ట్రార్ ఆచార్య భట్టు రమేష్ తదితరులు పాల్గొని  పురస్కార గ్రహీతలను సత్కరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-12-19|title=తెలుగు వర్సిటీలో ‘2018 ప్రతిభా పురస్కారాలు’ ప్రదానం|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ts-state-news/general/2602/121258828|archive-url=https://web.archive.org/web/20230128063735/https://www.eenadu.net/telugu-news/ts-state-news/general/2602/121258828|archive-date=2023-01-28|access-date=2023-01-28|website=EENADU|language=te}}&lt;/ref&gt; 
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!క్రమ
సంఖ్య
!పురస్కార గ్రహీత పేరు
!ప్రక్రియ
!స్మారకం
!దాత
|-
|1
|రామకవచం వెంకటేశ్వర్లు
|[[కవిత్వం]]
|
|
|-
|2
|ఆచార్య [[వెలుదండ నిత్యానందరావు]]
|[[విమర్శ]]
|
|
|-
|3
|డి. అనంతయ్య
|[[చిత్రకళ]]
|
|
|-
|4
|ఆర్‌. గంగాధర్‌
|[[శిల్పకళ]]
|
|
|-
|5
|ఓలేటి రంగమణి
|[[నృత్యం]]
|
|
|-
|6
|డాక్టర్‌ ఎస్‌.కె. వెంకటాచార్యులు
|[[సంగీతం]]
|
|
|-
|7
|[[కల్లూరి భాస్కరం]]
|పత్రికారంగం
|
|
|-
|8
|రావుల వెంకట్రాజం గౌడ్‌
|[[నాటకం]]
|
|
|-
|9
|కౌళ్ళ తలారి బాలయ్య
|[[జానపదము]]
|
|
|-
|10
|డాక్టర్‌ మలుగ అంజయ్య
|[[అవధానం]]
|
|
|-
|11
|ఎన్‌. అరుణ
|[[రచయిత్రి]]
|
|
|-
|12
|పి. చంద్రశేఖర ఆజాద్‌
|[[కథ]]/[[నవల]]
|
|
|}

== ఇవికూడా చూడండి ==
* [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]]
* [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము - కీర్తి పురస్కారాలు]]
* [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము - ప్రతిభా పురస్కారాలు]]
* [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము - సాహితీ పురస్కారాలు]]
* [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము - విశిష్ట పురస్కారాలు]]
* [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం - రంగస్థల యువ పురస్కారం]]

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

== ఇతర లంకెలు ==
# [http://teluguuniversity.ac.in/wp-content/uploads/2016/12/PratibhaAwards.pdf ప్రతిభా పురస్కార గ్రహీతల జాబితా (1990-2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210418065157/http://teluguuniversity.ac.in/wp-content/uploads/2016/12/PratibhaAwards.pdf |date=2021-04-18 }}

[[వర్గం:పురస్కారాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు విశ్వవిద్యాలయ పురస్కారాలు]]</text>
      <sha1>pbtl6o0ooso9ekdlh5kozppz10aw4qd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వారిజా రాణి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>372407</id>
    <revision>
      <id>4957476</id>
      <parentid>4644240</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:03:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* పరిశోధనానుభవం */</comment>
      <origin>4957476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11441" sha1="54od6risi4un8fhnjh7g6ljk4u0x7hw" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = వారిజా రాణి 
| image = Varija Rani.jpg
| native_name = 
| birth_name = 
| birth_date = 
| birth_place =  [[ధర్మపురి (జగిత్యాల జిల్లా)|ధర్మపురి]], [[జగిత్యాల జిల్లా]], [[తెలంగాణ]]
| death_date = 
| death_place = 
| residence =  హైదరాబాదు
| nationality = భారతీయురాలు
| occupation =  తెలుగు ప్రొఫెసర్
| height = 
| parents = 
| relatives =
| website = 
| ethnicity = 
| yearsactive = 
}}

'''ఆచార్య వారిజా రాణి''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రానికి చెందిన సాహితీవేత్త, ఆచార్యురాలు. ప్రస్తుతం [[హైదరాబాదు సెంట్రల్ యూనివర్సిటీ|హైదరాబాద్ సెంట్రల్ యూనివర్శిటీ]]లో ఆచార్యులుగా బాధ్యతలు నిర్వహిస్తోంది.

== జననం, విద్య ==
వారిజా రాణి పాలెపు గుండయ్య - ఉషారాణి దంపతులకు [[తెలంగాణ]] రాష్ట్ర [[జగిత్యాల జిల్లా]], [[ధర్మపురి (జగిత్యాల జిల్లా)|ధర్మపురి]]&lt;nowiki/&gt;లో జన్మించింది. గుండయ్య ప్రభుత్వ టీచర్‌గా పనిచేసి విరమణ పొందాడు. 1992లో [[కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయము|కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి బీఏలో గోల్డ్‌ మెడల్‌ సాధించిన వారిజా రాణి [[ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం]] నుంచి తెలుగు, సంస్కృత భాషల్లో పీజీ, [[పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం|తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]]&lt;nowiki/&gt;లో జర్నలిజంలో పీజీ పూర్తి చేసింది. ఆ తరువాత [[హైదరాబాదు విశ్వవిద్యాలయం|హైదరాబాదు విశ్వవిద్యాయలం]]&lt;nowiki/&gt;లో ఎంఫిల్‌ తోపాటు, ఆచార్య [[ముదిగొండ వీరభద్రయ్య]] పర్యవేక్షణలో తెలుగు, సంస్కృత కావ్యాలపై పరిశోధన చేసి పీహెచ్‌డీ పట్టా పొందింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2023-03-17|title=మహిళా యూనివర్సిటీ ప్రిన్సిపాల్‌గా వారిజారాణి|url=https://www.ntnews.com/telangana/warijarani-as-principal-of-womens-university-1007153|archive-url=https://web.archive.org/web/20230317175721/https://www.ntnews.com/telangana/warijarani-as-principal-of-womens-university-1007153|archive-date=2023-03-17|access-date=2023-03-17|website=www.ntnews.com|language=te-IN}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
వారిజా రాణికి గుండి విష్ణుప్రసాద్‌ తో వివాహం జరిగింది. విష్ణుప్రసాద్‌ ఐసీఐసీఐ రీజనల్‌ హెడ్‌గా పనిచేసి రిటైర్‌ అయ్యాడు. కుమారుడు ముకుంద్‌ శాస్త్రి [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]]&lt;nowiki/&gt;లో ఎంఎస్‌ పూర్తిచేసి, [[ఢిల్లీ]]&lt;nowiki/&gt;లో సాఫ్ట్‌వేర్‌ ఉద్యోగం చేస్తున్నాడు.

== ఉద్యోగ జీవితం ==
భారత ప్రభుత్వ సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ ద్వారా ప్రతిభావంతులైన యువతకు ప్రదానం చేసే సాహిత్యంలో జాతీయ స్కాలర్‌షిప్ కు ఎంపికైంది. విశ్వవిద్యాలయ స్థాయిలో 11 సంవత్సరాలుగా బోధనారంగంలో ఉంది. వారిజా రాణి పర్యవేక్షణలో నలుగురు విద్యార్థులు పీహెచ్‌డీ డిగ్రీలు పొందగా, మరో 15 మంది విద్యార్థులు పీహెచ్‌డీ కోర్సును అభ్యసిస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Varija Rani, Ph.D – University of SiliconAndhra|url=https://www.uofsa.edu/team/varija-rani-ph-d/|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201070757/https://www.uofsa.edu/team/varija-rani-ph-d/|archive-date=2021-12-01|access-date=2023-03-17|website=www.uofsa.edu}}&lt;/ref&gt;

[[ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం తెలుగు శాఖ]]&lt;nowiki/&gt;లో అసిస్టెంట్‌ ప్రొఫెసర్‌గా కొంతకాలం పనిచేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం, తెలుగు శాఖ|url=https://www.osmania.ac.in/telugu/teaching-staff.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711201106/https://www.osmania.ac.in/telugu/teaching-staff.php|archive-date=2021-07-11|access-date=2023-03-17|website=www.osmania.ac.in}}&lt;/ref&gt; [[తెలంగాణ మ‌హిళా యూనివర్సిటీ|తెలంగాణ మహిళా విశ్వవిద్యాలయం]] తెలుగు శాఖాధిపతిగా పనిచేస్తున్న సమయంలోనే 2023 మార్చి 16న మహిళా విశ్వవిద్యాలయం ప్రిన్సిపాల్‌గా నియమితులయింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== సాహిత్యరంగం ==
వారిజా రాణి జాతీయ, అంతర్జాతీయ సదస్సుల్లో పాల్గొన్నది. తెలంగాణలో ఎరుకల భాష, బంజారా లిపిపై పరిశోధనలు పనిచేసింది. భారత ప్రభుత్వ సమాచార శాఖ ప్రాంతీయ సెన్సార్‌బోర్డు సభ్యురాలిగా రెండేళ్ళపాటు సేవలందించింది.

=== రచనలు ===
# రాజయోగి శ్రీ గుండి రాజన్న శాస్త్రి&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Raja' Yogi Sri Gundi Rajanna Shastri|url=https://www.flipkart.com/raja-yogi-sri-gundi-rajanna-shastri/p/itm613f4182bde58|archive-url=https://web.archive.org/web/20230317181358/https://www.flipkart.com/raja-yogi-sri-gundi-rajanna-shastri/p/itm613f4182bde58|archive-date=2023-03-17|access-date=2023-03-17|website=Flipkart.com|language=en}}&lt;/ref&gt;

===పరిశోధనానుభవం===
# బి.రమణారావు కథలు-కుటుంబ జీవన చిత్రణ (కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాద్) - '''ఎం.ఫిల్.'''
# తెలుగు, సంస్కృత కావ్యాల్లో ప్రక్రియా భేదంతో వచ్చిన ఒకే ఇతివృత్త కావ్యాల అధ్యయనం (కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయం) - '''పిహెచ్.డి.'''

[[ప్రాచీన తెలుగు కవుల విమర్శ దృక్పథాలు]] అనే అంశంపై కేంద్ర ప్రభుత్వ సాంస్కృతిక శాఖ ఆధ్వర్యంలో జూనియర్ రీసెర్చ్ ఫెలోగా 2 సంవత్సరాల పరిశోధన చేశారు. 

మహాభారతం స్త్రీవాద దృక్కోణ అధ్యయనం అనే అంశంపై యూజీసీ నుండి మైనర్ రీసెర్చ్ ప్రాజెక్టు పరిశోధన చేశారు.

===బోధనానుభవం===
ఆంధ్ర విద్యాలయ స్నాతకోత్తర కేంద్రం 2004-2007 2007 నుండి ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రవేశం. 

===పత్ర సమర్పణలు===
10 సదస్సుల్లో వివిధ అంశాలపై పత్ర సమర్పణలువివిధ పత్రికల్లో 20 పరిశోధన వ్యాసాల ప్రచురణ

===గ్రంథ ప్రచురణలు===
ప్రాచీన తెలుగు కవుల విమర్శ దృక్పథాలు- 2012

===సంపాదకత్వం===
# ఆధునిక సాహిత్య విమర్శ రీతులు 2006 
# ఆధునిక సాహిత్య విమర్శకులు-ప్రస్థానాలు (తొలి, మలి తరాలు)
# ఆధునిక సాహిత్య విమర్శకులు-ప్రస్థానాలు (సమకాలికులు) 2009
# రాజయోగి గుండి రాజన్న శాస్త్ర గ్రంథ ప్రచురణ 2013&lt;ref&gt; తెలుగు సాహితీ వీచిక సమాచార సమాహారం - డా. ఎస్వీ. సత్యనారాయణ (సంపాదకులు), డా. మసన చెన్నప్ప (సహ సంపాదకులు)   &lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

{{Authority control}}

[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:జగిత్యాల జిల్లా కవులు]]
[[వర్గం:జగిత్యాల జిల్లా మహిళలు]]
[[వర్గం:జగిత్యాల జిల్లా ఉపాధ్యాయులు]]
[[వర్గం:జగిత్యాల జిల్లా సాహితీ పరిశోధకులు]]
[[వర్గం:సాహిత్యంలో మహిళలు]]
[[వర్గం:తెలుగు సాహిత్య పరిశోధకులు]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్ధులు]]
[[వర్గం:కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]]
[[వర్గం:తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]]</text>
      <sha1>54od6risi4un8fhnjh7g6ljk4u0x7hw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957478</id>
      <parentid>4957476</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:04:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* పరిశోధనానుభవం */</comment>
      <origin>4957478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11545" sha1="cydkdxov668owunwmdqlulrode70jbk" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = వారిజా రాణి 
| image = Varija Rani.jpg
| native_name = 
| birth_name = 
| birth_date = 
| birth_place =  [[ధర్మపురి (జగిత్యాల జిల్లా)|ధర్మపురి]], [[జగిత్యాల జిల్లా]], [[తెలంగాణ]]
| death_date = 
| death_place = 
| residence =  హైదరాబాదు
| nationality = భారతీయురాలు
| occupation =  తెలుగు ప్రొఫెసర్
| height = 
| parents = 
| relatives =
| website = 
| ethnicity = 
| yearsactive = 
}}

'''ఆచార్య వారిజా రాణి''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రానికి చెందిన సాహితీవేత్త, ఆచార్యురాలు. ప్రస్తుతం [[హైదరాబాదు సెంట్రల్ యూనివర్సిటీ|హైదరాబాద్ సెంట్రల్ యూనివర్శిటీ]]లో ఆచార్యులుగా బాధ్యతలు నిర్వహిస్తోంది.

== జననం, విద్య ==
వారిజా రాణి పాలెపు గుండయ్య - ఉషారాణి దంపతులకు [[తెలంగాణ]] రాష్ట్ర [[జగిత్యాల జిల్లా]], [[ధర్మపురి (జగిత్యాల జిల్లా)|ధర్మపురి]]&lt;nowiki/&gt;లో జన్మించింది. గుండయ్య ప్రభుత్వ టీచర్‌గా పనిచేసి విరమణ పొందాడు. 1992లో [[కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయము|కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి బీఏలో గోల్డ్‌ మెడల్‌ సాధించిన వారిజా రాణి [[ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం]] నుంచి తెలుగు, సంస్కృత భాషల్లో పీజీ, [[పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం|తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]]&lt;nowiki/&gt;లో జర్నలిజంలో పీజీ పూర్తి చేసింది. ఆ తరువాత [[హైదరాబాదు విశ్వవిద్యాలయం|హైదరాబాదు విశ్వవిద్యాయలం]]&lt;nowiki/&gt;లో ఎంఫిల్‌ తోపాటు, ఆచార్య [[ముదిగొండ వీరభద్రయ్య]] పర్యవేక్షణలో తెలుగు, సంస్కృత కావ్యాలపై పరిశోధన చేసి పీహెచ్‌డీ పట్టా పొందింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2023-03-17|title=మహిళా యూనివర్సిటీ ప్రిన్సిపాల్‌గా వారిజారాణి|url=https://www.ntnews.com/telangana/warijarani-as-principal-of-womens-university-1007153|archive-url=https://web.archive.org/web/20230317175721/https://www.ntnews.com/telangana/warijarani-as-principal-of-womens-university-1007153|archive-date=2023-03-17|access-date=2023-03-17|website=www.ntnews.com|language=te-IN}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
వారిజా రాణికి గుండి విష్ణుప్రసాద్‌ తో వివాహం జరిగింది. విష్ణుప్రసాద్‌ ఐసీఐసీఐ రీజనల్‌ హెడ్‌గా పనిచేసి రిటైర్‌ అయ్యాడు. కుమారుడు ముకుంద్‌ శాస్త్రి [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]]&lt;nowiki/&gt;లో ఎంఎస్‌ పూర్తిచేసి, [[ఢిల్లీ]]&lt;nowiki/&gt;లో సాఫ్ట్‌వేర్‌ ఉద్యోగం చేస్తున్నాడు.

== ఉద్యోగ జీవితం ==
భారత ప్రభుత్వ సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ ద్వారా ప్రతిభావంతులైన యువతకు ప్రదానం చేసే సాహిత్యంలో జాతీయ స్కాలర్‌షిప్ కు ఎంపికైంది. విశ్వవిద్యాలయ స్థాయిలో 11 సంవత్సరాలుగా బోధనారంగంలో ఉంది. వారిజా రాణి పర్యవేక్షణలో నలుగురు విద్యార్థులు పీహెచ్‌డీ డిగ్రీలు పొందగా, మరో 15 మంది విద్యార్థులు పీహెచ్‌డీ కోర్సును అభ్యసిస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Varija Rani, Ph.D – University of SiliconAndhra|url=https://www.uofsa.edu/team/varija-rani-ph-d/|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201070757/https://www.uofsa.edu/team/varija-rani-ph-d/|archive-date=2021-12-01|access-date=2023-03-17|website=www.uofsa.edu}}&lt;/ref&gt;

[[ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం తెలుగు శాఖ]]&lt;nowiki/&gt;లో అసిస్టెంట్‌ ప్రొఫెసర్‌గా కొంతకాలం పనిచేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం, తెలుగు శాఖ|url=https://www.osmania.ac.in/telugu/teaching-staff.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711201106/https://www.osmania.ac.in/telugu/teaching-staff.php|archive-date=2021-07-11|access-date=2023-03-17|website=www.osmania.ac.in}}&lt;/ref&gt; [[తెలంగాణ మ‌హిళా యూనివర్సిటీ|తెలంగాణ మహిళా విశ్వవిద్యాలయం]] తెలుగు శాఖాధిపతిగా పనిచేస్తున్న సమయంలోనే 2023 మార్చి 16న మహిళా విశ్వవిద్యాలయం ప్రిన్సిపాల్‌గా నియమితులయింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== సాహిత్యరంగం ==
వారిజా రాణి జాతీయ, అంతర్జాతీయ సదస్సుల్లో పాల్గొన్నది. తెలంగాణలో ఎరుకల భాష, బంజారా లిపిపై పరిశోధనలు పనిచేసింది. భారత ప్రభుత్వ సమాచార శాఖ ప్రాంతీయ సెన్సార్‌బోర్డు సభ్యురాలిగా రెండేళ్ళపాటు సేవలందించింది.

=== రచనలు ===
# రాజయోగి శ్రీ గుండి రాజన్న శాస్త్రి&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Raja' Yogi Sri Gundi Rajanna Shastri|url=https://www.flipkart.com/raja-yogi-sri-gundi-rajanna-shastri/p/itm613f4182bde58|archive-url=https://web.archive.org/web/20230317181358/https://www.flipkart.com/raja-yogi-sri-gundi-rajanna-shastri/p/itm613f4182bde58|archive-date=2023-03-17|access-date=2023-03-17|website=Flipkart.com|language=en}}&lt;/ref&gt;

===పరిశోధనానుభవం===
# బి.రమణారావు కథలు-కుటుంబ జీవన చిత్రణ (కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాద్) - '''ఎం.ఫిల్.'''
# తెలుగు, సంస్కృత కావ్యాల్లో ప్రక్రియా భేదంతో వచ్చిన ఒకే ఇతివృత్త కావ్యాల అధ్యయనం (కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయం) - '''పిహెచ్.డి.'''

[[ప్రాచీన తెలుగు కవులు విమర్శ దృక్పథాలు|ప్రాచీన తెలుగు కవుల విమర్శ దృక్పథాలు]] అనే అంశంపై కేంద్ర ప్రభుత్వ సాంస్కృతిక శాఖ ఆధ్వర్యంలో జూనియర్ రీసెర్చ్ ఫెలోగా 2 సంవత్సరాల పరిశోధన చేశారు. 

మహాభారతం స్త్రీవాద దృక్కోణ అధ్యయనం అనే అంశంపై యూజీసీ నుండి మైనర్ రీసెర్చ్ ప్రాజెక్టు పరిశోధన చేశారు.

===బోధనానుభవం===
ఆంధ్ర విద్యాలయ స్నాతకోత్తర కేంద్రం 2004-2007 2007 నుండి ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రవేశం. 

===పత్ర సమర్పణలు===
10 సదస్సుల్లో వివిధ అంశాలపై పత్ర సమర్పణలువివిధ పత్రికల్లో 20 పరిశోధన వ్యాసాల ప్రచురణ

===గ్రంథ ప్రచురణలు===
ప్రాచీన తెలుగు కవుల విమర్శ దృక్పథాలు- 2012

===సంపాదకత్వం===
# ఆధునిక సాహిత్య విమర్శ రీతులు 2006 
# ఆధునిక సాహిత్య విమర్శకులు-ప్రస్థానాలు (తొలి, మలి తరాలు)
# ఆధునిక సాహిత్య విమర్శకులు-ప్రస్థానాలు (సమకాలికులు) 2009
# రాజయోగి గుండి రాజన్న శాస్త్ర గ్రంథ ప్రచురణ 2013&lt;ref&gt; తెలుగు సాహితీ వీచిక సమాచార సమాహారం - డా. ఎస్వీ. సత్యనారాయణ (సంపాదకులు), డా. మసన చెన్నప్ప (సహ సంపాదకులు)   &lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

{{Authority control}}

[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:జగిత్యాల జిల్లా కవులు]]
[[వర్గం:జగిత్యాల జిల్లా మహిళలు]]
[[వర్గం:జగిత్యాల జిల్లా ఉపాధ్యాయులు]]
[[వర్గం:జగిత్యాల జిల్లా సాహితీ పరిశోధకులు]]
[[వర్గం:సాహిత్యంలో మహిళలు]]
[[వర్గం:తెలుగు సాహిత్య పరిశోధకులు]]
[[వర్గం:ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్ధులు]]
[[వర్గం:కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]]
[[వర్గం:తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]]</text>
      <sha1>cydkdxov668owunwmdqlulrode70jbk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>తబ్రైజ్ షమ్సీ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>384622</id>
    <revision>
      <id>4957304</id>
      <parentid>4804802</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T15:22:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4957304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27650" sha1="78ug79ha6dwx4ix0i4ak1p9wme5ouuq" xml:space="preserve">
{{Infobox cricketer|name=తబ్రైజ్ షమ్సీ|image=|country=దక్షిణాఫ్రికా|full_name=తబ్రైజ్ షమ్సీ|birth_date={{Birth date and age|1990|02|18|df=yes}}|birth_place=[[జోహన్నెస్‌బర్గ్]], ట్రాంస్‌వాల్ ప్రావిన్స్, దక్షిణాఫ్రికా|batting=కుడిచేతి వాటం|bowling=[[Left-arm unorthodox spin]]|role=[[బౌలింగ్ (క్రికెట్)|బౌలరు]]|international=true|internationalspan=2016–present|testdebutdate=నవంబరు 24|testdebutyear=2016|testdebutagainst=ఆస్ట్రేలియా|testcap=328|lasttestdate=జూలై 12|lasttestyear=2018|lasttestagainst=శ్రీలంక|odidebutdate=జూన్ 7|odidebutyear=2016|odidebutagainst=ఆస్ట్రేలియా|odicap=116|lastodidate=ఏప్రిల్ 2|lastodiyear=2023|lastodiagainst=నెదర్లాండ్స్|T20Idebutdate=జూన్ 21|T20Idebutyear=2017|T20Idebutagainst=ఇంగ్లాండ్|T20Icap=72|lastT20Idate=సెప్టెంబరు 1|lastT20Iyear=2023|lastT20Iagainst=ఆస్ట్రేలియా|club1=[[Gauteng క్రికెట్ జట్టు|Gauteng]]|year1=2009–2010|club2=[[Highveld Lions]]|year2=2010|club3=[[క్వాజులు-నాటల్ క్రికెట్ జట్టు|క్వాజులు-నాటల్]]|year3=2010|club4=[[డాల్ఫిన్స్ క్రికెట్ జట్టు|డాల్ఫిన్స్]]|year4=2010–2014|club5=[[క్వాజులు-నాటల్ Inland క్రికెట్ జట్టు|క్వాజులు-నాటల్ Inland]]|year5=2011–2014|club6=[[Easterns క్రికెట్ జట్టు|Easterns]]|year6={{nowrap|2014–present}}|club7=[[Titans క్రికెట్ జట్టు|Titans]]|year7=2014–present|club8=[[St Kitts and Nevis Patriots]]|year8=2015–2017|club9=[[రాయల్ ఛాలెంజర్స్ బెంగళూర్]]|year9=2016–2018|club10=[[నార్తాంప్టన్‌షైర్ కౌంటీ క్రికెట్ క్లబ్|నార్తాంప్టన్‌షైర్]]|year10=2017|club11=[[హాంప్‌షైర్ కౌంటీ క్రికెట్ క్లబ్|హాంప్‌షైర్]]|year11=2019|club12=[[రాజస్థాన్ రాయల్స్ ]]|year12=2021|club13=[[గయానా Amazon వారియర్స్]]|year13=2022|club14=[[Paarl Royals]]|year14=2023|club15=[[Karachi Kings]]|year15=2023|club16=[[Galle Titans]]|year16=2023|clubnumber11=90|columns=4|column1=[[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్టులు]]|matches1=2|runs1=20|bat avg1=20.0|100s/50s1=0/0|top score1=18[[Not out|*]]|deliveries1=483|wickets1=6|bowl avg1=46.33|fivefor1=0|tenfor1=0|best bowling1=3/91|catches/stumpings1=0/–|column2=[[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్‌డేలు]]|matches2=43|runs2=18|bat avg2=6.00|100s/50s2=0/0|top score2=9[[Not out|*]]|deliveries2=2,109|wickets2=56|bowl avg2=34.32|fivefor2=1|tenfor2=0|best bowling2=5/49|catches/stumpings2=8/–|column3=[[ట్వంటీ20 ఇంటర్నేషనల్|టీ20ఐ]]|matches3=61|runs3=9|bat avg3=2.25|100s/50s3=0/0|top score3=4[[Not out|*]]|deliveries3=1,312|wickets3=74|bowl avg3=21.54|fivefor3=1|tenfor3=0|best bowling3=5/24|catches/stumpings3=12/–|column4=[[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫక్లా]]|matches4=84|runs4=568|bat avg4=7.88|100s/50s4=0/0|top score4=36|deliveries4=15,574|wickets4=334|bowl avg4=26.52|fivefor4=22|tenfor4=5|best bowling4=8/32|catches/stumpings4=21/–|date=31 March 2023|source=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/379145.html ESPNCricinfo}}

'''తబ్రైజ్ షమ్సీ''' (జననం 1990 ఫిబ్రవరి 18) &lt;ref name=&quot;Cric&quot;&gt;{{Cite web|title=Tabraiz Shamsi|url=http://www.espncricinfo.com/southafrica/content/player/379145.html|access-date=22 December 2014|website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; దక్షిణాఫ్రికా క్రికెట్ ఆటగాడు. అతను డాల్ఫిన్స్, గౌటెంగ్, గౌటెంగ్ అండర్-19, క్వాజులు నాటల్, క్వాజులు-నాటల్ ఇన్‌ల్యాండ్, లయన్స్, టైటాన్స్ జట్ల తరఫున [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్-క్లాస్ క్రికెట్]] ఆడాడు. అతను కుడిచేతి వాటం బ్యాటింగ్ శైలికి, ఎడమ చేతి అనార్థడాక్స్ స్పిన్ బౌలింగ్‌కు ప్రసిద్ధి చెందాడు. &lt;ref name=&quot;Cric&quot; /&gt;

== జీవితం తొలి దశలో ==
షమ్సీ హైస్కూల్‌లో ఉన్నప్పుడు [[పాఠశాల|స్కూల్]] [[క్రికెట్]] పోటీల్లో ఫ్రంట్‌లైన్ [[సీమ్ బౌలింగు|సీమ్ బౌలర్‌గా]] ఆడాడు. అయితే, అండర్-19 జట్టు కోసం ట్రయల్స్‌కు వెళ్ళినప్పుడు సీమ్ బౌలరుకు ఉండాల్సినంత వేగం అతనిలో లేదని కోచ్‌లు అతనికి చెప్పారు. అతను చాలా కట్టర్‌లను బౌలింగ్ చేశాడు కాబట్టి, [[స్పిన్ బౌలింగు|స్పిన్ బౌలర్‌గా]] మారమని సూచించారు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title='I was on the sidelines for three years, so now that I have the chance I want to take it'|url=https://www.espncricinfo.com/story/tabraiz-shamsi-i-was-on-the-sidelines-for-three-years-now-i-have-the-chance-i-want-to-take-it-1220058|access-date=2021-06-30|website=ESPNcricinfo|language=en}}&lt;/ref&gt;

== దేశీయ, T20 కెరీర్ ==
2018 జూన్‌లో షమ్సీ, 2018-19 సీజన్‌లో టైటాన్స్ జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు. &lt;ref name=&quot;con1819&quot;&gt;{{Cite web|title=Multiply Titans Announce Contracts 2018-19|url=http://www.titans.co.za/index.php/categories-1-layout/item/859-multiply-titans-announce-contracts-2018-19|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180616154504/http://www.titans.co.za/index.php/categories-1-layout/item/859-multiply-titans-announce-contracts-2018-19|archive-date=16 June 2018|access-date=16 June 2018|website=Multiply Titans}}&lt;/ref&gt; 2018 అక్టోబరులో, అతను ఎంజాన్సి సూపర్ లీగ్ T20 టోర్నమెంటు మొదటి ఎడిషన్ కోసం పార్ల్ రాక్స్ స్క్వాడ్‌లో ఎంపికయ్యాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mzansi Super League - full squad lists|url=https://www.sport24.co.za/Cricket/live-mzansi-super-league-player-draft-20181017|access-date=17 October 2018|website=Sport24}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mzansi Super League Player Draft: The story so far|url=https://www.iol.co.za/sport/cricket/domestic/mzansi-super-league-player-draft-the-story-so-far-17521199|access-date=17 October 2018|website=Independent Online}}&lt;/ref&gt; అతను టోర్నమెంట్‌లో తొమ్మిది మ్యాచ్‌ల్లో పది అవుట్‌లతో జట్టుకు సంయుక్తంగా అత్యధిక వికెట్-టేకర్‌గా నిలిచాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mzansi Super League, 2018/19 - Paarl Rocks: Batting and bowling averages|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=12712;team=6590;type=tournament|access-date=14 December 2018|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

2016 ఏప్రిల్లో షమ్సీ, 2016 IPL సమయంలో గాయపడిన [[శామ్యూల్ బద్రీ]] స్థానంలో [[రాయల్ ఛాలెంజర్స్ బెంగళూర్|రాయల్ ఛాలెంజర్స్ బెంగళూరుతో]] ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నాడు. [[పూణే|పూణేలోని]] [[మహారాష్ట్ర క్రికెట్ అసోసియేషన్ స్టేడియం|మహారాష్ట్ర క్రికెట్ అసోసియేషన్ స్టేడియంలో]] [[రైజింగ్ పూణే సూపర్‌జైంట్|రైజింగ్ పూణే సూపర్‌జెయింట్స్‌తో]] జరిగిన మ్యాచ్‌లో రంగప్రవేశం చేసి, [[రాయల్ ఛాలెంజర్స్ బెంగళూర్|రాయల్‌ ఛాలెంజర్స్]] తరఫున 4 ఓవర్లలో 1/36 తీసుకున్నాడు. దీంతో ఆ జట్టు 13 పరుగుల తేడాతో విజయం సాధించింది. &lt;ref&gt;[http://www.espncricinfo.com/indian-premier-league-2016/content/story/1001385.html Badree out of IPL, Tabraiz Shamsi in for Royal Challengers]&lt;/ref&gt;


2017 ఆగస్టులో, T20 గ్లోబల్ లీగ్ మొదటి సీజన్ కోసం స్టెల్లెన్‌బోష్ మోనార్క్స్ జట్టులో షమ్సీ ఎంపికయ్యాడు. &lt;ref name=&quot;T20GL&quot;&gt;{{Cite web|title=T20 Global League announces final team squads|url=http://www.t20.gl/news/t20-global-league-announces-final-team-squads|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170905185645/https://www.t20.gl/news/t20-global-league-announces-final-team-squads|archive-date=5 September 2017|access-date=28 August 2017|website=T20 Global League}}&lt;/ref&gt; అయితే 2017 అక్టోబరులో క్రికెట్ దక్షిణాఫ్రికా, మొదట్లో ఆ టోర్నమెంట్‌ను నవంబరు 2018కి వాయిదా వేసి, ఆ తర్వాత వెంటనే రద్దు చేసింది. &lt;ref name=&quot;PP&quot;&gt;{{Cite web|title=Cricket South Africa postpones Global T20 league|url=http://www.espncricinfo.com/southafrica/content/story/1123408.html|access-date=10 October 2017|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

షమ్సీ 2017–18 రామ్ స్లామ్ T20 ఛాలెంజ్‌లో అత్యధిక వికెట్లు తీసిన బౌలర్‌గా నిలిచాడు. టోర్నమెంటులో మొత్తం 11 మ్యాచ్‌లలో 16 వికెట్లు తీసుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;RamSlam-wkts&quot;&gt;{{Cite web|title=Ram Slam T20 Challenge, 2017/18: Most Wickets|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=12136;type=tournament|access-date=16 December 2017|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; అతను 2017–18 మొమెంటమ్ వన్ డే కప్‌లో 9 మ్యాచ్‌లలో 26 వికెట్లతో అగ్రస్థానంలో నిలిచాడు.&lt;ref name=&quot;1718MODC&quot;&gt;{{Cite web|title=Records: Momentum One Day Cup, 2017/18: Most wickets|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=12037;type=tournament|access-date=3 February 2018|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

2019 సెప్టెంబరులో 2019 ఎంజాన్సి సూపర్ లీగ్ టోర్నమెంట్ కోసం పార్ల్ రాక్స్ జట్టు కోసం జట్టులో ఎంపికయ్యాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=MSL 2.0 announces its T20 squads|url=https://cricket.co.za/news/31555/MSL-20-announces-its-T20-squads|access-date=4 September 2019|website=Cricket South Africa|archive-date=4 సెప్టెంబరు 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190904081427/https://cricket.co.za/news/31555/MSL-20-announces-its-T20-squads|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2020 జూలైలో, అతను 2020 కరీబియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ కోసం జమైకా తల్లావాస్ జట్టులో చోటు దక్కించుకున్నాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nabi, Lamichhane, Dunk earn big in CPL 2020 draft|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29417692/nabi,-lamichhane,-dunk-earn-big-cpl-2020-draft|access-date=6 July 2020|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Teams Selected for Hero CPL 2020|url=https://www.windiescricket.com/news/teams-selected-hero-cpl-2020/|access-date=6 July 2020|website=Cricket West Indies}}&lt;/ref&gt; అయితే, సరైన సమయంలో ప్రయాణ ఏర్పాట్లు చేసుకోనందున ఆ టోర్నమెంటుకు దూరమైన ఐదుగురు దక్షిణాఫ్రికా క్రికెటర్లలో షమ్సీ ఒకడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Five South Africans to miss CPL after failing to confirm travel arrangements|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29551600/five-south-africans-miss-cpl-failing-confirm-travel-arrangements|access-date=28 July 2020|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;


2019 జూలైలో షమ్సీ, యూరో T20 స్లామ్ క్రికెట్ టోర్నమెంట్ ప్రారంభ ఎడిషన్‌లో ఎడిన్‌బర్గ్ రాక్స్ తరపున ఆడేందుకు ఎంపికయ్యాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Eoin Morgan to represent Dublin franchise in inaugural Euro T20 Slam|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27222261/eoin-morgan-represent-dublin-franchise-inaugural-euro-t20-slam|access-date=19 July 2019|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Euro T20 Slam Player Draft completed|url=https://www.cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2019/articles/000010/001060.shtml|access-date=19 July 2019|website=Cricket Europe|archive-date=19 జూలై 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719163945/https://www.cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2019/articles/000010/001060.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; అయితే, మరుసటి నెలలో ఆ టోర్నీని రద్దు చేసారు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Inaugural Euro T20 Slam cancelled at two weeks' notice|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27387389/inaugural-euro-t20-slam-cancelled-two-weeks-notice|access-date=14 August 2019|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; 2019 వైటాలిటీ బ్లాస్టు సమయంలో [[మాసన్ క్రేన్]] , బ్రాడ్ టేలర్‌లకు గాయాలవడంతో చివరి నాలుగు గ్రూప్ దశ మ్యాచ్‌ల కోసం హాంప్‌షైర్ కౌంటీ క్రికెట్ క్లబ్‌కు సంతకం చేశాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Hampshire sign Tabraiz Shamsi for final four Blast group games|url=https://www.espncricinfo.com/story/hampshire-sign-tabraiz-shamsi-for-final-four-blast-group-games-1198340|access-date=2021-06-30|website=ESPNcricinfo|language=en}}&lt;/ref&gt;

2020 నవంబరులో, 2020–21 CSA 4-రోజుల ఫ్రాంచైజీ సిరీస్ రెండో రౌండ్‌లో షమ్సీ, వారియర్స్‌పై రెండవ ఇన్నింగ్స్‌లో 32 పరుగులకు ఎనిమిది వికెట్లు పడగొట్టి, ఫస్ట్-క్లాస్ మ్యాచ్‌లో టైటాన్స్ తరఫున అత్యుత్తమ బౌలింగ్ గణాంకాలను నమోదు చేశాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Shamsi shines as Titans extend their 4-Day Tournament dominance|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/30302443/shamsi-shines-titans-extend-their-4-day-tournament-dominance|access-date=12 November 2020|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

2021 ఏప్రిల్లో, దక్షిణాఫ్రికాలో 2021–22 క్రికెట్ సీజన్‌కు ముందు షమ్సీ నార్తర్న్స్ స్క్వాడ్‌లో ఎంపికయ్యాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=CSA reveals Division One squads for 2021/22|url=https://cricket.co.za/news/38184/CSA-reveals-Division-One-squads-for-2021-22|access-date=20 April 2021|website=Cricket South Africa|archive-date=20 ఏప్రిల్ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420104034/http://cricket.co.za/news/38184/CSA-reveals-Division-One-squads-for-2021-22|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2021 ఆగస్టు 25న, [[యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్|యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్‌లో]] జరిగే [[ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ 2021|2021 IPL]] రెండవ దశ కోసం [[రాజస్తాన్ రాయల్స్|రాజస్థాన్ రాయల్స్]] జట్టులో  [[ఆండ్రూ టై]] స్థానంలో షమ్సీని చేర్చారు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Rajasthan Royals sign Tabraiz Shamsi ahead of IPL 2021 phase 2|url=https://www.sportstiger.com/rajasthan-royals-sign-tabraiz-shamsi-ahead-of-ipl-2021-phase-2/|access-date=25 August 2021|website=SportsTiger|archive-date=25 ఆగస్టు 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210825130300/https://www.sportstiger.com/rajasthan-royals-sign-tabraiz-shamsi-ahead-of-ipl-2021-phase-2/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2021 నవంబరులో, అతను 2021 లంక ప్రీమియర్ లీగ్ కోసం ఆటగాళ్ల డ్రాఫ్ట్ తర్వాత గాలే గ్లాడియేటర్స్ కోసం ఆడేందుకు ఎంపికయ్యాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kusal Perera, Angelo Mathews miss out on LPL drafts|url=https://www.espncricinfo.com/story/kusal-perera-angelo-mathews-miss-out-on-lpl-drafts-1288554|access-date=10 November 2021|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

== అంతర్జాతీయ కెరీర్ ==
2016 మేలో, మరుసటి నెలలో ప్రారంభమైన 2016 వెస్టిండీస్ ట్రై-సిరీస్‌కు దక్షిణాఫ్రికా జట్టులో షమ్సీ ఎంపికయ్యాడు. &lt;ref name=&quot;SA-Squad&quot;&gt;{{Cite web|title=South Africa include Shamsi in ODI squad|url=http://www.espncricinfo.com/tri-nation-west-indies-2016/content/story/1009047.html|access-date=6 May 2016|website=ESPNCricinfo}}&lt;/ref&gt; అతను 2016 జూన్ 7న ఆస్ట్రేలియాతో జరిగిన టోర్నమెంట్‌లో తన [[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్డే ఇంటర్నేషనల్]] (వన్‌డే) రంగప్రవేశం చేసాడు. &lt;ref name=&quot;ODI&quot;&gt;{{Cite web|title=West Indies Tri-Nation Series, 3rd Match: Australia v South Africa at Providence, Jun 7, 2016|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/932853.html|access-date=7 June 2016|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;
[[దస్త్రం:Shamsi_to_Starc_2016.jpg|thumb| టెస్టు అరంగేట్రం (2016)లో మిచెల్ స్టార్క్‌కి బౌలింగ్ చేస్తున్న షమ్సీ]]
షమ్సీ 2016 నవంబరు 24న ఆస్ట్రేలియాపై దక్షిణాఫ్రికా తరపున తన తొలి టెస్టు ఆడాడు.&lt;ref name=&quot;Test&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1000855.html|title=South Africa tour of Australia, 3rd Test: Australia v South Africa at Adelaide, Nov 24-28, 2016|work=ESPN Cricinfo|access-date=24 November 2016}}&lt;/ref&gt; నాథన్ లియాన్ అతని తొలి టెస్టు వికెట్.

షమ్సీ 2017 జూన్ 21న ఇంగ్లండ్‌పై దక్షిణాఫ్రికా తరపున తన ట్వంటీ20 అంతర్జాతీయ (T20I) ప్రవేశం చేశాడు &lt;ref name=&quot;T20I&quot;&gt;{{Cite web|title=South Africa tour of England, 1st T20I: England v South Africa at Southampton, Jun 21, 2017|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1031431.html|access-date=21 June 2017|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

2019 ఏప్రిల్లో, [[2019 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్]] కోసం 15 మంది దక్షిణాఫ్రికా జట్టులో షామ్జీ ఎంపికయ్యాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Hashim Amla in World Cup squad; Reeza Hendricks, Chris Morris miss out|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/1181308.html|access-date=18 April 2019|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Amla edges out Hendricks to make South Africa's World Cup squad|url=https://www.icc-cricket.com/news/1183187|access-date=18 April 2019|website=International Cricket Council}}&lt;/ref&gt; 2019లో వన్డే క్రికెట్ నుండి వెటరన్ లెగ్ స్పిన్నర్ ఇమ్రాన్ తాహిర్ రిటైర్మెంట్ తర్వాత, పరిమిత ఓవర్ల క్రికెట్‌లో దక్షిణాఫ్రికాకు షమ్సీ మొదటి ఎంపిక స్పిన్నర్‌గా అవతరించాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Butler|first=Lynn|title=Tabraiz Shamsi's bid to become SA's spin king: 'I just want to win a World Cup'|url=https://www.news24.com/sport/cricket/proteas/tabraiz-shamsis-bid-to-become-sas-spin-king-i-just-want-to-win-a-world-cup-20210602|access-date=2021-06-30|website=Sport}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Is South Africa's outlook on spin changing?|url=https://www.thecricketmonthly.com/story/1215603/is-south-africa-s-outlook-on-spin-changing|access-date=2021-06-30|website=Cricinfo|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title='This feels like the beginning' - Tabraiz Shamsi|url=https://www.espncricinfo.com/story/this-feels-like-the-beginning-tabraiz-shamsi-1215653|access-date=2021-06-30|website=ESPNcricinfo|language=en}}&lt;/ref&gt;

2021 మార్చిలో, పాకిస్తాన్‌లో పాకిస్తాన్‌తో జరిగిన 3 మ్యాచ్‌ల T20I సిరీస్‌లో 6 వికెట్లు తీయడం ద్వారా షమ్సీ తన కెరీర్‌లో మొదటిసారిగా ICC T20I బౌలర్ల ర్యాంకుల్లో అగ్రస్థానంలో నిలిచాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tabraiz Shamsi jumps to career-best second in T20I bowling rankings|url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-rankings-tabraiz-shamsi-jumps-to-career-best-second-in-t20i-bowling-rankings-1251826|access-date=2021-06-30|website=ESPNcricinfo|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|last=staff|first=Sport24|title=Proteas spinner Tabraiz Shamsi tops ICC T20 bowler rankings|url=https://www.news24.com/sport/cricket/proteas/proteas-spinner-tabraiz-shamsi-tops-icc-t20-bowler-rankings-20210324|access-date=2021-06-30|website=Sport|language=en-US}}&lt;/ref&gt; 2021 సెప్టెంబరులో, శ్రీలంకతో జరిగిన రెండవ మ్యాచ్‌లో, షమ్సీ వన్‌డేలలో తన మొదటి [[ఐదు వికెట్ల పంట|ఐదు వికెట్ల ప్రదర్శనను]] సాధించాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Malan 121, Shamsi five-for level series for South Africa in rain-hit game|url=https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-in-sri-lanka-2021-1271624/sri-lanka-vs-south-africa-2nd-odi-1271628/match-report|access-date=4 September 2021|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; అదే నెలలో, [[2021 ఐసీసీ పురుషుల టీ20 ప్రపంచ కప్|2021 ICC పురుషుల T20 ప్రపంచ కప్]] కోసం దక్షిణాఫ్రికా జట్టులో షమ్సీ ఎంపికయ్యాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=T20 World Cup: South Africa leave out Faf du Plessis, Imran Tahir and Chris Morris|url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-south-africa-leave-out-faf-du-plessis-and-imran-tahir-and-chris-morris-1276995|access-date=9 September 2021|website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

2022 జూలై 31న, సౌతాంప్టన్‌లోని రోజ్ బౌల్‌లో ఇంగ్లండ్‌తో జరిగిన మూడు-మ్యాచ్‌ల T20I సిరీస్‌లో చివరి మ్యాచ్‌లో, షమ్సీ తన నాలుగు ఓవర్లలో 5/24 వికెట్లను సాధించి, టీ20ల్లో దక్షిణాఫ్రికా తరఫున ఐదు వికెట్లు తీసిన ఆరో ఆటగాడిగా నిలిచాడు. అతని నాల్గవ వికెట్ టి20ల్లో అతనికి 65వది. దాంతో, టి20ల్లో దక్షిణాఫ్రికా తరపున అత్యధిక వికెట్లు తీసిన బౌలర్‌గా డేల్ స్టెయిన్‌ను అధిగమించాడు.

== పురస్కారాలు ==

* 2021 CSA అవార్డ్స్‌లో పురుషుల T20I క్రికెటర్ ఆఫ్ ది ఇయర్ అవార్డును షమ్సీ అందుకున్నాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nortje and Ismail clean up at Cricket South Africa Awards|url=https://www.icc-cricket.com/news/2163678|access-date=2021-06-30|website=www.icc-cricket.com|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Anrich Nortje, Shabnim Ismail win big at CSA awards|url=https://www.espncricinfo.com/story/csa-awards-anrich-nortje-shabnim-ismail-win-big-1264741|access-date=2021-06-30|website=ESPNcricinfo|language=en}}&lt;/ref&gt;
* 2021 సంవత్సరానికి ICC పురుషుల T20I టీమ్ ఆఫ్ ది ఇయర్‌లో అతని పేరు చేర్చారు &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ICC Men's T20I Team of the Year revealed|url=https://www.icc-cricket.com/news/2451961|access-date=21 January 2022|website=International Cricket Council}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1990 జననాలు]]
[[వర్గం:దక్షిణాఫ్రికా క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]</text>
      <sha1>78ug79ha6dwx4ix0i4ak1p9wme5ouuq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రాజ్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (బీహార్)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385396</id>
    <revision>
      <id>4957464</id>
      <parentid>4685957</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:56:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఎన్నికైన సభ్యులు */</comment>
      <origin>4957464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9987" sha1="kfjynxyh0e55tjxdaa80kz660whv87d" xml:space="preserve">{{Infobox Indian constituency
|name                   = రాజ్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం
&lt;!-- The name of the constituency --&gt;
|parl_name              = &lt;!-- name of the law making body --&gt;
|type= SLA
|image                  = 202-Rajpur, Bihar constituency.svg
|image_size             = 
|caption                = 
|alt                    = 
|mla                    = &lt;!--Name of the current MLA. Leave blank for former constituencies--&gt;
|party                  = &lt;!--Name of the current MLA's party. Leave blank for former constituencies--&gt;
|alliance               = &lt;!--Name of the current MLA's party alliance. Leave blank for former constituencies--&gt;
|year                   = &lt;!--Year of the last election. Leave blank for former constituencies--&gt;
|region                 = 
|state                  =  
|district               = 
|division               = 
|constituency           =
|constituency_no        =  
|established            = &lt;!-- year of establishment --&gt;
|electors               = 
|reservation            =
|abolished              = &lt;!-- year abolished --&gt;
}}
{{Infobox settlement
&lt;!--See Template:Infobox Settlement for additional fields that may be available--&gt;
&lt;!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- Basic info  ----------------&gt;| name= రాజ్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం
&lt;!-- at least one of the first two fields must be filled in --&gt;
| official_name                   = 
| other_name                      = 
| native_name                     = &lt;!-- if different from the English name --&gt;
| settlement_type                 =   &lt;!-- e.g. Town, Village, City, etc.--&gt;
| total_type                      = &lt;!-- to set a non-standard label for total area and population rows --&gt;
| motto                           = &lt;!-- images and maps  -----------&gt;
| pushpin_map                     = India Bihar
| map_caption                     = బీహార్ రాష్ట్రంలోని ప్రదేశం
| coordinates                     =   
&lt;!-- Location ------------------&gt;|subdivision_type       = దేశం
|subdivision_name       = {{flag|India|name=భారతదేశం}}
|subdivision_type1      = రాష్ట్రం
|subdivision_name1      = [[బక్సర్ జిల్లా|బక్సర్]]
|subdivision_type2      = జిల్లా
|subdivision_name2      = 
|subdivision_type3      = నియోజకవర్గం సంఖ్యా
| subdivision_name3      =  
|subdivision_type4      = రిజర్వేషన్
|subdivision_name4      = జనరల్
|subdivision_type5      = లోక్‌సభ
|subdivision_name5      = [[బక్సర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బక్సర్]]
| subdivision_type6               =  
| subdivision_name6               = &lt;!-- Area/postal codes &amp; others --------&gt;
| area_code                       = 
| website                         = 
| footnotes                       = 
}}
'''రాజ్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[బీహార్]] రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[బక్సర్ జిల్లా]], [[బక్సర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.

ఈ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం పరిధిలో  రాజ్‌పూర్ &amp; ఇతార్హి కమ్యూనిటీ బ్లాక్‌లు, దుమ్రాన్ కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్ బ్లాక్‌లోని అటాన్, కంఝరువా, మథిలా, ముగావ్, కసియన్ &amp; కోరన్‌సరై గ్రామ పంచాయతీలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;commission&quot;&gt;{{Cite web|title=Schedule – XIII of Constituencies Order, 2008 of Delimitation of Parliamentary and Assembly constituencies Order, 2008 of the Election Commission of India|url=http://eci.nic.in/eci_main/CurrentElections/CONSOLIDATED_ORDER%20_ECI%20.pdf|access-date=2017-12-30|website=Schedule VI Bihar, Part A – Assembly constituencies, Part B – Parliamentary constituencies}}&lt;/ref&gt;

== ఎన్నికైన సభ్యులు ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!సంవత్సరం
!పేరు 
! colspan=&quot;2&quot; |పార్టీ
|-
|1977
|నంద్ కిషోర్ ప్రసాద్
| style=&quot;background-color: {{party color|Janata Party}}&quot; |
|[[జనతా పార్టీ]]
|-
|1980
|చతురి రామ్
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress (I)}}&quot; |
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (I)]]
|-
|1985&lt;ref name=&quot;results19852&quot;&gt;{{Cite web|title=Statistical Report on General Election, 1985 to the Legislative Assembly of Bihar|url=https://eci.gov.in/files/file/3896-bihar-1985/|access-date=29 November 2021|publisher=[[Election Commission of India]]}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |రామ్ నారాయణ్ రామ్
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
|-
|1990
|-
|1995
|అర్జున్ రామ్
| style=&quot;background-color: {{party color|Communist Party of India}}&quot; |
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]]
|-
|2000
|[[ఛేది లాల్ రామ్]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Bahujan Samaj Party}}&quot; |
|[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ]]
|-
|2005
| rowspan=&quot;2&quot; |శ్యామ్ పయారీ దేవి
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Janata Dal (United)}}&quot; |
| rowspan=&quot;4&quot; |[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)]]
|-
|2005
|-
|2010&lt;ref name=&quot;Bihar Assembly Election Result 2010&quot;&gt;{{cite news|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/stateelection2009/156-biharmlalist2010.html|title=Bihar Assembly Election Result 2010|date=2010|work=|accessdate=26 August 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230826125133/https://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/stateelection2009/156-biharmlalist2010.html|archivedate=26 August 2023|language=en-gb}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[సంతోష్ కుమార్ నిరాలా]]
|-
|2015&lt;ref name=&quot;Bihar Assembly Elections 2015 Results: Full list of 243 candidates, constituencies and parties&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.oneindia.com/india/bihar-assembly-elections-2015-results-full-list-of-243-winners-constituencies-parties-1923138.html|title=Bihar Assembly Elections 2015 Results: Full list of 243 candidates, constituencies and parties|date=9 November 2015|accessdate=26 August 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230826123353/https://www.oneindia.com/india/bihar-assembly-elections-2015-results-full-list-of-243-winners-constituencies-parties-1923138.html|archivedate=26 August 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;results2015&quot;&gt;{{Cite web|title=Statistical Report on General Election, 2015 to the Legislative Assembly of Bihar|url=https://eci.gov.in/files/file/3904-bihar-2015/|access-date=29 November 2021|publisher=[[Election Commission of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2020 బీహార్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2020]]&lt;ref name=&quot;Bihar election result 2020: Seat wise full list of winners&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/bihar-assembly-polls-2020/story/bihar-election-result-full-list-of-winners-1739762-2020-11-10|title=Bihar election result 2020: Seat wise full list of winners|last1=India Today|date=11 November 2020|accessdate=17 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317112503/https://www.indiatoday.in/elections/bihar-assembly-polls-2020/story/bihar-election-result-full-list-of-winners-1739762-2020-11-10|archivedate=17 March 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;
|[[విశ్వనాథ్ రామ్]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[2025 బీహార్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2025]]&lt;ref name=&quot;2025 Bihar Legislative Assembly Election Results: Rajpur&quot;&gt;{{cite news|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenNov2025/candidateswise-S04202.htm|title=2025 Bihar Legislative Assembly Election Results: Rajpur|date=14 November 2025|accessdate=29 November 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251206084938/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenNov2025/candidateswise-S04202.htm|archivedate=6 December 2025|publisher=Election Commission of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rajpur Constituency Election Results 2015 - 2025&quot;&gt;{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/bihar/constituency-show/rajpur|title=Rajpur Constituency Election Results 2015 - 2025|date=14 November 2025|accessdate=29 November 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251206084946/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/bihar/constituency-show/rajpur|archivedate=6 December 2025|publisher=The Times of India|language=en}}&lt;/ref&gt;
|[[సంతోష్ కుమార్ నిరాలా]]
|style=&quot;background-color: {{party color|Janata Dal (United)}}&quot; |
|[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)]]
|}

==మూలాలు==       
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:బీహార్ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]]

{{బీహార్ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}}</text>
      <sha1>kfjynxyh0e55tjxdaa80kz660whv87d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>జియా మోడీ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>399075</id>
    <revision>
      <id>4957489</id>
      <parentid>4682407</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:32:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <origin>4957489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16226" sha1="lmtr8mdmvqly6xy2yai3vxnwl10j73s" xml:space="preserve">{{Orphan|date=ఏప్రిల్ 2025}}

{{Infobox person
| name               = జియా మోడీ
| image              = Zia Mody at WEF.png
| image_size         = 
| caption            = వరల్డ్ ఎకనామిక్ ఫోరంలో మోడీ
| birth_date         = 19 జూలై 1956 (వయస్సు 67)
| birth_place        = ముంబై, భారతదేశం
| alma_mater         = కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయం
హార్వర్డ్ లా స్కూల్
| occupation         = ఏజెడ్బి &amp; భాగస్వాముల మేనేజింగ్ పార్టనర్
| organization       = ఏజెడ్బి &amp; పార్టనర్స్ (ఫౌండర్ &amp; మేనేజింగ్ పార్టనర్)
| spouse             = జయదేవ్ మోడీ (డెల్టా కార్పొరేషన్ చైర్మన్)
| father             = [[సోలీ సొరాబ్జీ]] (తండ్రి)
| relatives          = హర్మాజ్ద్ సొరాబ్జీ (ఆటోకార్ ఇండియా ఎడిటర్)
}}

జియా మోడీ (జననం 19 జూలై 1956) ఒక భారతీయ కార్పొరేట్ న్యాయవాది, వ్యాపారవేత్త. జియా భారత మాజీ అటార్నీ జనరల్ [[సోలీ సొరాబ్జీ]] కుమార్తె.

భారతీయ న్యాయ సంస్థ అయిన ఎజెడ్బి &amp; పార్ట్నర్స్ వ్యవస్థాపక భాగస్వామి అయిన జియా భారతదేశంలోని ప్రముఖ కార్పొరేట్ అటార్నీలలో ఒకరు. భారతదేశం, అంతర్జాతీయంగా న్యాయ ప్రపంచానికి ఆమె చేసిన కృషికి గుర్తింపు లభించింది. జనరల్ ఎలక్ట్రిక్, టాటా గ్రూప్, రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్, ఆదిత్య బిర్లా గ్రూప్, వేదాంత రిసోర్సెస్లో పనిచేశారు. కేకేఆర్, బెయిన్ క్యాపిటల్, వార్బర్గ్ పింకస్తో సహా పెద్ద ప్రైవేట్ ఈక్విటీ సంస్థలకు కూడా ఆమె సలహాలు ఇస్తున్నారు. ఫార్చ్యూన్ ఇండియా 2018, 2019 సంవత్సరాల్లో అత్యంత శక్తివంతమైన మహిళా పారిశ్రామికవేత్తలలో మొదటి స్థానంలో నిలిచింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=India's Most Powerful Business Women in 2019 - Fortune India|url=https://www.fortuneindia.com/mpw?year=2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220306072918/https://www.fortuneindia.com/mpw?year=2019|archive-date=6 March 2022|access-date=27 September 2019}}&lt;/ref&gt;

== జీవిత చరిత్ర ==
ముంబైలోని ఎల్ఫిన్ స్టోన్ కాలేజీలో ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసం జరిగింది. ఆమె కేంబ్రిడ్జ్ లోని సెల్విన్ కళాశాలలో న్యాయశాస్త్రం చదివింది, తరువాత 1979 లో హార్వర్డ్ లా స్కూల్ నుండి మాస్టర్స్ డిగ్రీని పొందింది. ఆమె న్యూయార్క్ స్టేట్ బార్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించి [[న్యూయార్క్]] రాష్ట్రంలో అటార్నీగా అర్హత సాధించింది. ఆమె భారతదేశానికి తిరిగి రావడానికి ముందు న్యూయార్క్ నగరంలోని బేకర్ మెకెంజీతో ఐదేళ్లు పనిచేసింది. ఆమె భర్త, బిజినెస్ టైకూన్ జయదేవ్ మోడీ డెల్టా కార్ప్ చైర్మన్. మహారాష్ట్రలోని ముంబైలో నివసిస్తున్న వీరికి అంజలి, ఆర్తి, అదితి అనే ముగ్గురు కుమార్తెలు ఉన్నారు. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/law-bores-me-says-zia-modys-daughter-anjali/articleshow/45054265.cms|title=Law bores me, says Zia Mody's daughter Anjali|last=Saxena|first=Aditi|work=The Economic Times|access-date=2020-11-25}}&lt;/ref&gt;

ఆమె 1984 లో [[ముంబై]]&lt;nowiki/&gt;లో తన స్వంత ప్రాక్టీస్ను ప్రారంభించింది, దీనిని ఆమె రెండుసార్లు ఇతర సంస్థలతో విలీనం చేసి భారతదేశపు అతిపెద్ద న్యాయ సంస్థలలో ఒకటైన ఎజెడ్బి &amp; పార్టనర్స్ను ఏర్పాటు చేసింది, ఇక్కడ ఆమె మేనేజింగ్ భాగస్వామిగా ఉంది. ఫోర్బ్స్ &quot;పవర్ ఉమెన్ ఇన్ బిజినెస్&quot; జాబితాలో, ఫార్చ్యూన్ ఇండియా ప్రచురించిన టాప్ 50 అత్యంత శక్తివంతమైన మహిళల జాబితాలో ఆమె స్థానం సంపాదించారు. ఆమె మతం ప్రకారం బహాయి. &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|last=Zia Mody|date=3 October 2014|title=Zia Mody-My giving is determined by my religion|url=https://www.livemint.com/Specials/ncVyyo9guGGrQX5qy2YLoO/My-giving-is-determined-by-my-religion--Zia-Mody.html|access-date=8 August 2020|publisher=livemint|archive-date=6 మార్చి 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220306072918/https://www.livemint.com/Specials/ncVyyo9guGGrQX5qy2YLoO/My-giving-is-determined-by-my-religion--Zia-Mody.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== విజయాలు ==
[[దస్త్రం:Zia_Mody_at_IHIJ.jpg|thumb| జపాన్‌లో జియా మోడీ]]
ఆర్ ఎస్ జి ఇండియా రిపోర్ట్, 2017 లో ఎం అండ్ ఎ, సెక్యూరిటీస్ లా, ప్రైవేట్ ఈక్విటీ, ప్రాజెక్ట్ ఫైనాన్స్ కోసం జియా సిఫార్సు చేయబడింది. ఆమె ప్రపంచవ్యాప్తంగా టాప్ 13 మహిళా ఆక్రిటాస్ స్టార్ గా గుర్తించబడింది, ఐఎఫ్ఎల్ఆర్1000 ఉమెన్ లీడర్స్ 2018 ద్వారా 300 మంది ప్రముఖ మహిళా లావాదేవీల నిపుణులలో ఒకరైన &quot;లీడింగ్ లాయర్&quot;గా గుర్తించబడింది. లీగల్ 500 ఆసియా-పసిఫిక్ 2018 లో బ్యాంకింగ్ &amp; ఫైనాన్స్, కార్పొరేట్, ఎం అండ్ ఎ, ఇన్వెస్ట్మెంట్ ఫండ్స్ కోసం జియా మోడీ &quot;లీడింగ్ ఇండివిడ్యువల్&quot; గా వర్గీకరించబడింది. ప్రారంభ యుకె ఇండియా అవార్డులలో ఆమె &quot;ప్రొఫెషనల్ ఆఫ్ ది ఇయర్ - 2017&quot; గెలుచుకుంది. ఐఎఫ్ఎల్ఆర్1000 ఫైనాన్షియల్ అండ్ కార్పొరేట్ గైడ్ 2018 ద్వారా విలీనాలు, కొనుగోళ్ల కోసం &quot;మార్కెట్ లీడర్&quot;, ఆసియా లా ప్రొఫైల్స్ 2016 నుండి 2018 వరకు కార్పొరేట్ / ఎం అండ్ ఎ కోసం &quot;మార్కెట్ లీడింగ్ లాయర్&quot; అని కూడా ఆమెను పిలిచారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Asialaw - Leading Lawyers - AZB|url=https://www.asialaw.com/firms/azb-and-partners/f1920#/lawyers}}&lt;/ref&gt;

ఆసియన్ లీగల్ బిజినెస్ (థామ్సన్ రాయిటర్స్) వారి &quot;ఇండియా మేనేజింగ్ పార్ట్నర్ ఆఫ్ ది ఇయర్ - 2016&quot;; లీగల్ 500 ఆసియా-పసిఫిక్ 2016 లో బ్యాంకింగ్, ఫైనాన్స్, కార్పొరేట్, ఎం అండ్ ఎ, ఇన్వెస్ట్మెంట్ ఫండ్స్ కోసం ప్రముఖ వ్యక్తి; స్టార్ ఇండివిడ్యువల్ ఫర్ కార్పొరేట్/ఎం అండ్ ఏ; బ్యాండ్ 1 లాయర్ ఫర్ బ్యాంకింగ్ అండ్ ఫైనాన్స్ 2012 నుంచి 2016 వరకు; ఛాంబర్స్ అండ్ పార్టనర్స్ గ్లోబల్ ద్వారా బ్యాండ్ 1 లాయర్ ఫర్ ప్రైవేట్ ఈక్విటీ 2012 నుండి 2015 వరకు. యూరోమనీ ఆసియా ఉమెన్ ఇన్ బిజినెస్ లా అవార్డ్స్ 2015లో లైఫ్ టైమ్ అచీవ్ మెంట్ అవార్డును గెలుచుకుంది.

బిజినెస్ టుడే సెప్టెంబర్ 2004 నుండి 2011 వరకు అనేకసార్లు భారతదేశంలోని 25 అత్యంత శక్తివంతమైన వ్యాపారవేత్తలలో ఒకరిగా మోడీని జాబితా చేసింది. ఆమె ఫైనాన్షియల్ ఎక్స్ ప్రెస్ నాలెడ్జ్ ప్రొఫెషనల్ ఆఫ్ ది ఇయర్ అవార్డు గ్రహీత. ది ఎకనామిక్ టైమ్స్ 2004, 2006 లో భారతదేశం 100 అత్యంత శక్తివంతమైన సిఇఒలలో ఒకరిగా ఎంపికైంది. 2010 బిజినెస్ ఉమెన్ ఆఫ్ ది ఇయర్ గా ఎకనామిక్ టైమ్స్ అవార్డ్స్ ఫర్ కార్పొరేట్ ఎక్సలెన్స్ ను కూడా ఆమె అందుకున్నారు. ఈ అవార్డులను ప్రతి సంవత్సరం ప్రదానం చేస్తారు, భారతీయ కార్పొరేట్ మార్కెట్లో శ్రేష్టతను గుర్తించడంలో అగ్రగామి అథారిటీగా భావిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite journal |date=21 January 2011 |title=ET Awards 2010: Zia Mody, AZB &amp; Partners - Business Woman of the Year |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-01-21/news/28424394_1_azb-partners-law-firms-zia-mody |journal=The Economic Times |publisher=Bennett, Coleman &amp; Co. Ltd. |access-date=26 May 2012 |archive-date=15 మే 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140515002152/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-01-21/news/28424394_1_azb-partners-law-firms-zia-mody |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.legaleraawards.com/Winners-2014/legalera-awards-winners-2014.html LegalEra Awards 2014 : Corporate Lawyer of the Year - Zia Mody] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140408222226/http://www.legaleraawards.com/Winners-2014/legalera-awards-winners-2014.html|date=8 April 2014}}&lt;/ref&gt;
[[దస్త్రం:Zia_Mody.png|thumb]]

== సభ్యత్వాలు, అనుబంధాలు ==
హాంకాంగ్ అండ్ షాంఘై బ్యాంకింగ్ కార్పొరేషన్ డిప్యూటీ చైర్మన్ గా, డైరెక్టర్ గా జియా మోదీ పనిచేస్తున్నారు. ఇంటర్నేషనల్ కౌన్సిల్ ఫర్ కమర్షియల్ ఆర్బిట్రేషన్ (ఐసిసిఎ) గవర్నింగ్ బోర్డు సభ్యురాలిగా కూడా ఉన్నారు. చైనా ఇంటర్నేషనల్ ఎకనామిక్ అండ్ ట్రేడ్ ఆర్బిట్రేషన్ కమిషన్ (సీఐఈటీఏసీ) ప్యానెల్ ఆఫ్ ఆర్బిట్రేటర్స్ లో విదేశీ ఆర్బిట్రేటర్ గా, సీఐఐ నేషనల్ కౌన్సిల్ లో సభ్యురాలిగా ఉన్నారు. ఈ చట్టం (2014) పనితీరులో గమనించిన అనేక లోపాల దృష్ట్యా చట్టంలోని నిబంధనలను సమీక్షించడానికి 'మధ్యవర్తిత్వ, రాజీ చట్టం, 1996' పై [[లా కమిషన్ ఆఫ్ ఇండియా]] ఏర్పాటు చేసిన నిపుణుల కమిటీలో జియా కూడా ఉన్నారు, చిన్న వ్యాపారాలు, తక్కువ ఆదాయ కుటుంబాల కోసం సమగ్ర ఆర్థిక సేవలపై రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా కమిటీ (డాక్టర్ [[నచికేత్ మోర్]] అధ్యక్షతన - 2013 అధ్యక్షతన) సభ్యురాలిగా ఉన్నారు.[[కార్పొరేట్ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ]] (2012) ఏర్పాటు చేసిన గోద్రెజ్ కమిటీ ఆన్ కార్పొరేట్ గవర్నెన్స్, వాషింగ్టన్ డీసీలోని వరల్డ్ బ్యాంక్ అడ్మినిస్ట్రేటివ్ ట్రిబ్యునల్ (2008-2013) ఆమె ఇతర సభ్యత్వాలు. లండన్ కోర్ట్ ఆఫ్ ఇంటర్నేషనల్ ఆర్బిట్రేషన్ (ఎల్సిఐఎ) (2010 - 2013) ఉపాధ్యక్షురాలిగా, సభ్యురాలిగా, హెచ్ఎస్బిసి ఆసియా-పసిఫిక్ బోర్డు డిప్యూటీ చైర్మన్, నాన్-ఎగ్జిక్యూటివ్ డైరెక్టర్గా కూడా ఆమె పనిచేశారు.

== ధార్మిక పని ==
జియా మోడీ దాతృత్వం దాదాపు పూర్తిగా బహాయి నిధికి వెళ్తుంది. అయితే ఆమె జై వకీల్ ఫౌండేషన్ కు విరాళం కూడా ఇచ్చారు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Supporters - Jai Vakeel Foundation|url=http://jaivakeel.org/supporters}}&lt;/ref&gt;

== ప్రస్తావనలు ==

[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1956 జననాలు]]</text>
      <sha1>lmtr8mdmvqly6xy2yai3vxnwl10j73s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957491</id>
      <parentid>4957489</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:34:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <origin>4957491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16182" sha1="6am8ded2irk2wwppp15c0cdrclwb8hc" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = జియా మోడీ
| image              = Zia Mody at WEF.png
| image_size         = 
| caption            = వరల్డ్ ఎకనామిక్ ఫోరంలో మోడీ
| birth_date         = 19 జూలై 1956 (వయస్సు 67)
| birth_place        = ముంబై, భారతదేశం
| alma_mater         = కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయం
హార్వర్డ్ లా స్కూల్
| occupation         = ఏజెడ్బి &amp; భాగస్వాముల మేనేజింగ్ పార్టనర్
| organization       = ఏజెడ్బి &amp; పార్టనర్స్ (ఫౌండర్ &amp; మేనేజింగ్ పార్టనర్)
| spouse             = జయదేవ్ మోడీ (డెల్టా కార్పొరేషన్ చైర్మన్)
| father             = [[సోలీ సొరాబ్జీ]] (తండ్రి)
| relatives          = హర్మాజ్ద్ సొరాబ్జీ (ఆటోకార్ ఇండియా ఎడిటర్)
}}

జియా మోడీ (జననం 19 జూలై 1956) ఒక భారతీయ కార్పొరేట్ న్యాయవాది, వ్యాపారవేత్త. జియా భారత మాజీ అటార్నీ జనరల్ [[సోలీ సొరాబ్జీ]] కుమార్తె.

భారతీయ న్యాయ సంస్థ అయిన ఎజెడ్బి &amp; పార్ట్నర్స్ వ్యవస్థాపక భాగస్వామి అయిన జియా భారతదేశంలోని ప్రముఖ కార్పొరేట్ అటార్నీలలో ఒకరు. భారతదేశం, అంతర్జాతీయంగా న్యాయ ప్రపంచానికి ఆమె చేసిన కృషికి గుర్తింపు లభించింది. జనరల్ ఎలక్ట్రిక్, టాటా గ్రూప్, రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్, ఆదిత్య బిర్లా గ్రూప్, వేదాంత రిసోర్సెస్లో పనిచేశారు. కేకేఆర్, బెయిన్ క్యాపిటల్, వార్బర్గ్ పింకస్తో సహా పెద్ద ప్రైవేట్ ఈక్విటీ సంస్థలకు కూడా ఆమె సలహాలు ఇస్తున్నారు. ఫార్చ్యూన్ ఇండియా 2018, 2019 సంవత్సరాల్లో అత్యంత శక్తివంతమైన మహిళా పారిశ్రామికవేత్తలలో మొదటి స్థానంలో నిలిచింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=India's Most Powerful Business Women in 2019 - Fortune India|url=https://www.fortuneindia.com/mpw?year=2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220306072918/https://www.fortuneindia.com/mpw?year=2019|archive-date=6 March 2022|access-date=27 September 2019}}&lt;/ref&gt;

== జీవిత చరిత్ర ==
ముంబైలోని ఎల్ఫిన్ స్టోన్ కాలేజీలో ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసం జరిగింది. ఆమె కేంబ్రిడ్జ్ లోని సెల్విన్ కళాశాలలో న్యాయశాస్త్రం చదివింది, తరువాత 1979 లో హార్వర్డ్ లా స్కూల్ నుండి మాస్టర్స్ డిగ్రీని పొందింది. ఆమె న్యూయార్క్ స్టేట్ బార్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించి [[న్యూయార్క్]] రాష్ట్రంలో అటార్నీగా అర్హత సాధించింది. ఆమె భారతదేశానికి తిరిగి రావడానికి ముందు న్యూయార్క్ నగరంలోని బేకర్ మెకెంజీతో ఐదేళ్లు పనిచేసింది. ఆమె భర్త, బిజినెస్ టైకూన్ జయదేవ్ మోడీ డెల్టా కార్ప్ చైర్మన్. మహారాష్ట్రలోని ముంబైలో నివసిస్తున్న వీరికి అంజలి, ఆర్తి, అదితి అనే ముగ్గురు కుమార్తెలు ఉన్నారు. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/law-bores-me-says-zia-modys-daughter-anjali/articleshow/45054265.cms|title=Law bores me, says Zia Mody's daughter Anjali|last=Saxena|first=Aditi|work=The Economic Times|access-date=2020-11-25}}&lt;/ref&gt;

ఆమె 1984 లో [[ముంబై]]&lt;nowiki/&gt;లో తన స్వంత ప్రాక్టీస్ను ప్రారంభించింది, దీనిని ఆమె రెండుసార్లు ఇతర సంస్థలతో విలీనం చేసి భారతదేశపు అతిపెద్ద న్యాయ సంస్థలలో ఒకటైన ఎజెడ్బి &amp; పార్టనర్స్ను ఏర్పాటు చేసింది, ఇక్కడ ఆమె మేనేజింగ్ భాగస్వామిగా ఉంది. ఫోర్బ్స్ &quot;పవర్ ఉమెన్ ఇన్ బిజినెస్&quot; జాబితాలో, ఫార్చ్యూన్ ఇండియా ప్రచురించిన టాప్ 50 అత్యంత శక్తివంతమైన మహిళల జాబితాలో ఆమె స్థానం సంపాదించారు. ఆమె మతం ప్రకారం బహాయి. &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|last=Zia Mody|date=3 October 2014|title=Zia Mody-My giving is determined by my religion|url=https://www.livemint.com/Specials/ncVyyo9guGGrQX5qy2YLoO/My-giving-is-determined-by-my-religion--Zia-Mody.html|access-date=8 August 2020|publisher=livemint|archive-date=6 మార్చి 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220306072918/https://www.livemint.com/Specials/ncVyyo9guGGrQX5qy2YLoO/My-giving-is-determined-by-my-religion--Zia-Mody.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== విజయాలు ==
[[దస్త్రం:Zia_Mody_at_IHIJ.jpg|thumb| జపాన్‌లో జియా మోడీ]]
ఆర్ ఎస్ జి ఇండియా రిపోర్ట్, 2017 లో ఎం అండ్ ఎ, సెక్యూరిటీస్ లా, ప్రైవేట్ ఈక్విటీ, ప్రాజెక్ట్ ఫైనాన్స్ కోసం జియా సిఫార్సు చేయబడింది. ఆమె ప్రపంచవ్యాప్తంగా టాప్ 13 మహిళా ఆక్రిటాస్ స్టార్ గా గుర్తించబడింది, ఐఎఫ్ఎల్ఆర్1000 ఉమెన్ లీడర్స్ 2018 ద్వారా 300 మంది ప్రముఖ మహిళా లావాదేవీల నిపుణులలో ఒకరైన &quot;లీడింగ్ లాయర్&quot;గా గుర్తించబడింది. లీగల్ 500 ఆసియా-పసిఫిక్ 2018 లో బ్యాంకింగ్ &amp; ఫైనాన్స్, కార్పొరేట్, ఎం అండ్ ఎ, ఇన్వెస్ట్మెంట్ ఫండ్స్ కోసం జియా మోడీ &quot;లీడింగ్ ఇండివిడ్యువల్&quot; గా వర్గీకరించబడింది. ప్రారంభ యుకె ఇండియా అవార్డులలో ఆమె &quot;ప్రొఫెషనల్ ఆఫ్ ది ఇయర్ - 2017&quot; గెలుచుకుంది. ఐఎఫ్ఎల్ఆర్1000 ఫైనాన్షియల్ అండ్ కార్పొరేట్ గైడ్ 2018 ద్వారా విలీనాలు, కొనుగోళ్ల కోసం &quot;మార్కెట్ లీడర్&quot;, ఆసియా లా ప్రొఫైల్స్ 2016 నుండి 2018 వరకు కార్పొరేట్ / ఎం అండ్ ఎ కోసం &quot;మార్కెట్ లీడింగ్ లాయర్&quot; అని కూడా ఆమెను పిలిచారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Asialaw - Leading Lawyers - AZB|url=https://www.asialaw.com/firms/azb-and-partners/f1920#/lawyers}}&lt;/ref&gt;

ఆసియన్ లీగల్ బిజినెస్ (థామ్సన్ రాయిటర్స్) వారి &quot;ఇండియా మేనేజింగ్ పార్ట్నర్ ఆఫ్ ది ఇయర్ - 2016&quot;; లీగల్ 500 ఆసియా-పసిఫిక్ 2016 లో బ్యాంకింగ్, ఫైనాన్స్, కార్పొరేట్, ఎం అండ్ ఎ, ఇన్వెస్ట్మెంట్ ఫండ్స్ కోసం ప్రముఖ వ్యక్తి; స్టార్ ఇండివిడ్యువల్ ఫర్ కార్పొరేట్/ఎం అండ్ ఏ; బ్యాండ్ 1 లాయర్ ఫర్ బ్యాంకింగ్ అండ్ ఫైనాన్స్ 2012 నుంచి 2016 వరకు; ఛాంబర్స్ అండ్ పార్టనర్స్ గ్లోబల్ ద్వారా బ్యాండ్ 1 లాయర్ ఫర్ ప్రైవేట్ ఈక్విటీ 2012 నుండి 2015 వరకు. యూరోమనీ ఆసియా ఉమెన్ ఇన్ బిజినెస్ లా అవార్డ్స్ 2015లో లైఫ్ టైమ్ అచీవ్ మెంట్ అవార్డును గెలుచుకుంది.

బిజినెస్ టుడే సెప్టెంబర్ 2004 నుండి 2011 వరకు అనేకసార్లు భారతదేశంలోని 25 అత్యంత శక్తివంతమైన వ్యాపారవేత్తలలో ఒకరిగా మోడీని జాబితా చేసింది. ఆమె ఫైనాన్షియల్ ఎక్స్ ప్రెస్ నాలెడ్జ్ ప్రొఫెషనల్ ఆఫ్ ది ఇయర్ అవార్డు గ్రహీత. ది ఎకనామిక్ టైమ్స్ 2004, 2006 లో భారతదేశం 100 అత్యంత శక్తివంతమైన సిఇఒలలో ఒకరిగా ఎంపికైంది. 2010 బిజినెస్ ఉమెన్ ఆఫ్ ది ఇయర్ గా ఎకనామిక్ టైమ్స్ అవార్డ్స్ ఫర్ కార్పొరేట్ ఎక్సలెన్స్ ను కూడా ఆమె అందుకున్నారు. ఈ అవార్డులను ప్రతి సంవత్సరం ప్రదానం చేస్తారు, భారతీయ కార్పొరేట్ మార్కెట్లో శ్రేష్టతను గుర్తించడంలో అగ్రగామి అథారిటీగా భావిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite journal |date=21 January 2011 |title=ET Awards 2010: Zia Mody, AZB &amp; Partners - Business Woman of the Year |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-01-21/news/28424394_1_azb-partners-law-firms-zia-mody |journal=The Economic Times |publisher=Bennett, Coleman &amp; Co. Ltd. |access-date=26 May 2012 |archive-date=15 మే 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140515002152/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-01-21/news/28424394_1_azb-partners-law-firms-zia-mody |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.legaleraawards.com/Winners-2014/legalera-awards-winners-2014.html LegalEra Awards 2014 : Corporate Lawyer of the Year - Zia Mody] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140408222226/http://www.legaleraawards.com/Winners-2014/legalera-awards-winners-2014.html|date=8 April 2014}}&lt;/ref&gt;
[[దస్త్రం:Zia_Mody.png|thumb]]

== సభ్యత్వాలు, అనుబంధాలు ==
హాంకాంగ్ అండ్ షాంఘై బ్యాంకింగ్ కార్పొరేషన్ డిప్యూటీ చైర్మన్ గా, డైరెక్టర్ గా జియా మోదీ పనిచేస్తున్నారు. ఇంటర్నేషనల్ కౌన్సిల్ ఫర్ కమర్షియల్ ఆర్బిట్రేషన్ (ఐసిసిఎ) గవర్నింగ్ బోర్డు సభ్యురాలిగా కూడా ఉన్నారు. చైనా ఇంటర్నేషనల్ ఎకనామిక్ అండ్ ట్రేడ్ ఆర్బిట్రేషన్ కమిషన్ (సీఐఈటీఏసీ) ప్యానెల్ ఆఫ్ ఆర్బిట్రేటర్స్ లో విదేశీ ఆర్బిట్రేటర్ గా, సీఐఐ నేషనల్ కౌన్సిల్ లో సభ్యురాలిగా ఉన్నారు. ఈ చట్టం (2014) పనితీరులో గమనించిన అనేక లోపాల దృష్ట్యా చట్టంలోని నిబంధనలను సమీక్షించడానికి 'మధ్యవర్తిత్వ, రాజీ చట్టం, 1996' పై [[లా కమిషన్ ఆఫ్ ఇండియా]] ఏర్పాటు చేసిన నిపుణుల కమిటీలో జియా కూడా ఉన్నారు, చిన్న వ్యాపారాలు, తక్కువ ఆదాయ కుటుంబాల కోసం సమగ్ర ఆర్థిక సేవలపై రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా కమిటీ (డాక్టర్ [[నచికేత్ మోర్]] అధ్యక్షతన - 2013 అధ్యక్షతన) సభ్యురాలిగా ఉన్నారు.[[కార్పొరేట్ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ]] (2012) ఏర్పాటు చేసిన గోద్రెజ్ కమిటీ ఆన్ కార్పొరేట్ గవర్నెన్స్, వాషింగ్టన్ డీసీలోని వరల్డ్ బ్యాంక్ అడ్మినిస్ట్రేటివ్ ట్రిబ్యునల్ (2008-2013) ఆమె ఇతర సభ్యత్వాలు. లండన్ కోర్ట్ ఆఫ్ ఇంటర్నేషనల్ ఆర్బిట్రేషన్ (ఎల్సిఐఎ) (2010 - 2013) ఉపాధ్యక్షురాలిగా, సభ్యురాలిగా, హెచ్ఎస్బిసి ఆసియా-పసిఫిక్ బోర్డు డిప్యూటీ చైర్మన్, నాన్-ఎగ్జిక్యూటివ్ డైరెక్టర్గా కూడా ఆమె పనిచేశారు.

== ధార్మిక పని ==
జియా మోడీ దాతృత్వం దాదాపు పూర్తిగా బహాయి నిధికి వెళ్తుంది. అయితే ఆమె జై వకీల్ ఫౌండేషన్ కు విరాళం కూడా ఇచ్చారు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Supporters - Jai Vakeel Foundation|url=http://jaivakeel.org/supporters}}&lt;/ref&gt;

== ప్రస్తావనలు ==

[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1956 జననాలు]]</text>
      <sha1>6am8ded2irk2wwppp15c0cdrclwb8hc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రెనీ ఆష్లే</title>
    <ns>0</ns>
    <id>400034</id>
    <revision>
      <id>4957546</id>
      <parentid>4495324</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T07:10:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Depot, KG</username>
        <id>146037</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూలాలు */</comment>
      <origin>4957546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12060" sha1="t9wp0p3notdbv2q4xoj3n1a8myziod5" xml:space="preserve">{{Orphan|date=ఏప్రిల్ 2025}}

'''రెనీ ఆష్లే''' ఒక [[అమెరికన్లు|అమెరికన్]] కవి, నవలా రచయిత, వ్యాసకర్త, విద్యావేత్త.

ప్రస్తుతం ఫెయిర్లీ డికిన్సన్ యూనివర్శిటీలో అధ్యాపకురాలిగా, లిటరరీ రివ్యూ ఎడిటర్గా ఉన్న ఆష్లే ఐదు కవితా సంకలనాలు, రెండు చాప్బుక్లు, ఒక నవల రాశారు. ఆమె రచనలకు బ్రిటింగ్ హామ్ ప్రైజ్ ఇన్ పొయెట్రీ, పుష్ కార్ట్ ప్రైజ్, అలాగే న్యూజెర్సీ స్టేట్ కౌన్సిల్ ఆన్ ది ఆర్ట్స్, నేషనల్ ఎండోమెంట్ ఆఫ్ ది ఆర్ట్స్ ఇచ్చిన ఫెలోషిప్ లతో సహా అనేక గౌరవాలు లభించాయి. ఆమె కవితలు ప్రముఖ సాహిత్య పత్రికలు, పత్రికలలో ప్రచురితమయ్యాయి, వీటిలో పొయెట్రీ, అమెరికన్ వాయిస్, బెల్లెవ్యూ లిటరరీ రివ్యూ, హార్వర్డ్ రివ్యూ, కెన్యాన్ రివ్యూ, ది లిటరరీ రివ్యూ ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;WRR2007Interview&quot;&gt;Nagy, Kim. [http://www.wildriverreview.com/4/spotlight_ashley.php &quot;A Voice Answering a Voice — A Conversation with Renée Ashley&quot;]in ''Wild River Review'' WRR 4.4 (August 1, 2007). Retrieved December 22, 2012 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120918022459/http://www.wildriverreview.com/4/spotlight_ashley.php|date=September 18, 2012}}&lt;/ref&gt;

== జీవితం, వృత్తి ==
ఆష్లే [[కాలిఫోర్నియా]]&lt;nowiki/&gt;లోని పాలో ఆల్టోలో జన్మించింది, రెడ్ వుడ్ సిటీలో పెరిగింది. ఆమె తండ్రి అరుదుగా బాల్ బేరింగ్ ఫ్యాక్టరీలో పనిచేసేవారు, ఆమె తల్లి పిబిఎక్స్ టెలిఫోన్ ఆపరేటర్, కార్యదర్శి; ఆమె వారి ఏకైక సంతానం. ఇంటర్వ్యూలలో, ఆమె తన తల్లిదండ్రులను తన సాహిత్య ప్రయత్నాలపై &quot;వ్యతిరేక ప్రభావం&quot; గా వర్ణించింది—పుస్తకాలు లేని ఇంట్లో తాను పెరిగానని, &quot;మీరు చదువుతుంటే మీరు ఏమీ చేయరని&quot; తన తల్లి నమ్మిందని పేర్కొంది.&lt;ref&gt;[http://www.theliteraryreview.org/about.php The Literary Review – Masthead] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121030123048/http://www.theliteraryreview.org/about.php |date=2012-10-30 }}. Retrieved December 14, 2012.&lt;/ref&gt;

ఆష్లే శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో స్టేట్ యూనివర్శిటీలో చదివి, 1979లో మూడు మేజర్లలో ([[ఫ్రెంచి భాష|ఫ్రెంచ్]], ఇంగ్లీష్, తులనాత్మక సాహిత్యంలో) బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ (బి.ఎ.) డిగ్రీని పొందారు. 1981లో శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో స్టేట్ యూనివర్సిటీ నుంచి తులనాత్మక సాహిత్యంలో మాస్టర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ (ఎంఏ) పట్టా పొందారు. ఆష్లే తరువాత జీవితంలో, యాదృచ్ఛికంగా కవిత్వంలోకి వచ్చింది. కాలిఫోర్నియాలోని లాస్ ఆల్టోస్ హిల్స్ లోని ఫుట్ హిల్ కళాశాలలో జరిగిన రచయితల సదస్సులో ఫిక్షన్ రైటింగ్ సెమినార్ కు హాజరైనప్పుడు, జాన్ లోగాన్ (1923-1987) కవితా పఠనాన్ని ఎదుర్కొన్న తరువాత ఆమె కవిత్వం రాయడం ప్రారంభించడానికి ప్రేరణ పొందింది.&lt;ref&gt;Winter Poetry &amp; Prose Getaway. [http://www.wintergetaway.com/poetry-faculty.html#ashley Poetry Faculty]. Retrieved February 12, 2014.&lt;/ref&gt;

ఆష్లే ప్రస్తుతం [[న్యూ జెర్సీ|న్యూజెర్సీ]]&lt;nowiki/&gt;లోని రింగ్వుడ్లో నివసిస్తున్నారు, క్రియేటివ్ రైటింగ్లో మాస్టర్ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్ (ఎంఎఫ్ఎ), మాస్టర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ ఇన్ క్రియేటివ్ రైటింగ్ అండ్ లిటరేచర్ ఫర్ ఎడ్యుకేటర్స్ (2010-ప్రస్తుతం) కోసం విశ్వవిద్యాలయం గ్రాడ్యుయేట్ డిగ్రీ ప్రోగ్రామ్లలో బోధిస్తున్న ఫెయిర్లీ డికిన్సన్ విశ్వవిద్యాలయం అధ్యాపక వృత్తిలో ఉన్నారు. 1994 నుండి, ఆమె ఇటీవల స్టాక్టన్ విశ్వవిద్యాలయం (గతంలో రిచర్డ్ స్టాక్టన్ కళాశాల), మర్ఫీ రైటింగ్ సెమినార్లు నిర్వహించిన ఒక పెద్ద రచయితల సదస్సు అయిన వింటర్ పొయెట్రీ &amp; గద్యం విహారానికి అధ్యాపకురాలిగా ఉన్నారు.&lt;ref&gt;Staff. ''[http://losangelesreview.org/book-review-view-body-renee-ashley/ The View from the Body]'' reviewed by ''The Los Angeles Review''. Retrieved April 13, 2019.&lt;/ref&gt;

ఆమె ఇంతకు ముందు న్యూజెర్సీలోని మహ్వాలోని రామాపో కళాశాల (1989–1993), న్యూయార్క్ లోని వెస్ట్ న్యాక్ లోని రాక్ ల్యాండ్ సెంటర్ ఫర్ ది ఆర్ట్స్ (1985–1995) లో సృజనాత్మక రచనను బోధించింది. ఐదు సంవత్సరాలు (1997–2002), ఆమె పర్యావరణ, సామాజిక ప్రాజెక్టులు, విద్యావేత్తలు, కళాకారులకు గ్రాంట్లు ఇచ్చే లాభాపేక్ష లేని దాతృత్వ సంస్థ అయిన గెరాల్డిన్ ఆర్.డాడ్జ్ ఫౌండేషన్ కు సహాయ కవితా సమన్వయకర్తగా ఉన్నారు, న్యూజెర్సీలో ద్వైవార్షిక నాలుగు రోజుల కవితా ఉత్సవాన్ని నిర్వహిస్తుంది, ఇది ఉత్తర అమెరికాలో అతిపెద్ద కవితా కార్యక్రమం. 2007 నుండి 2014 వరకు అనేక సంవత్సరాలు, ఆమె ఫెయిర్లీ డికిన్సన్ విశ్వవిద్యాలయం సాహిత్య త్రైమాసికం ది లిటరరీ రివ్యూకు కవితా సంపాదకురాలిగా ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;NJTransitNewsRelease180902&quot;&gt;New Jersey Transit. [http://www.njtransit.com/tm/tm_servlet.srv?hdnPageAction=PressReleaseTo&amp;PRESS_RELEASE_ID=535 &quot;Commissioner Fox Unveils New 7th Avenue Concourse at Penn Station N.Y.: Built For Today’s Crowds and Tomorrow’s Capacity Needs&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071009171535/http://www.njtransit.com/tm/tm_servlet.srv?hdnPageAction=PressReleaseTo&amp;PRESS_RELEASE_ID=535 |date=2007-10-09 }} (news release) (September 18, 2002). Retrieved May 2, 2013.&lt;/ref&gt;

== క్రిటికల్ రిసెప్షన్ ==
ది లాస్ ఏంజిల్స్ రివ్యూ ది వ్యూ ఫ్రమ్ ది బాడీ (2016) గురించి ఇలా రాసింది: &quot;సందర్భం అనేది అర్థం కోసం ప్రతిదీ; దానికి నిర్వచనం లేదు. మనమందరం ఒక సందర్భంలో మనం ఎవరు అనే నిర్వచనంతో విడదీయలేని విధంగా ముడిపడి ఉన్నాము. మంచి లేదా చెడు కోసం, ఇది పరిమితులను విధిస్తుంది, ముఖ్యంగా భౌతికమైనవి, మరణం అంతిమ నిర్వచించే సందర్భం. ఏదేమైనా, పరిమితులకు వ్యతిరేకంగా పోరాటం వీరోచితంగా ఉంటుంది, ఉదాసీనత, అంగీకారం, అణచివేత ప్రత్యామ్నాయాల కంటే కూడా మంచిది. పరిమితులకు వ్యతిరేకంగా చేసే పోరాటమే మనల్ని సృష్టిస్తుంది, మన ప్రియమైన వారిని అండర్ డాగ్స్ గా చేస్తుంది. మరణాలపై ఎలా స్పందిస్తామో.. రెనీ ఆష్లే సేకరణ ఆ యుద్ధంలో మేధోపరంగా అద్భుతమైన బ్యానర్.&quot;&lt;ref&gt;Geraldine R. Dodge Foundation [http://www.dodgepoetry.org/about-us/history/ The Geraldine R. Dodge Poetry Festival: A Brief Historical Overview]. Retrieved February 12, 2014.&lt;/ref&gt;

ది లిటరరీ రివ్యూ ది వ్యూ ఫ్రమ్ ది బాడీ (2016) గురించి ఇలా రాసింది: &quot;సెక్స్టన్, ప్లాత్, రిచ్, ఇతరుల ఫాంటమ్స్ అందరూ ది వ్యూ ఫ్రమ్ ది బాడీని తెలియజేస్తారు, కానీ ఆష్లే కనుగొనబడని దేశంలో పనిచేస్తోంది, ప్రశ్నించినప్పుడు రేఖ, వాక్యం ఏమి చేయగలదో నొక్కిచెబుతుంది, పరిశోధిస్తుంది. రెనీ యాష్లే చక్కగా ట్యూన్ చేయబడిన సున్నితత్వం అర్థం, అందాన్ని త్యాగం చేయకుండా భాష, రూపంతో ప్రయోగాలు చేయడానికి ఆమెను అనుమతిస్తుంది.&quot;

== మూలాలు ==

{{Authority control}}
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]</text>
      <sha1>t9wp0p3notdbv2q4xoj3n1a8myziod5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>తాన్య సెల్వరత్నం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>401943</id>
    <revision>
      <id>4957328</id>
      <parentid>4603173</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:15:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4957328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15639" sha1="gg2u5occ7iusuf65okgpp8vgm6ycsba" xml:space="preserve">{{Orphan|date=ఏప్రిల్ 2025}}

[[దస్త్రం:A_photo_of_Tanya_Selvaratnam_in_her_home_on_March_11,_2019.jpg|thumb|తాన్య సెల్వరత్నం]]
'''తాన్య సెల్వరత్నం''' (జననం {{Bbad|42|2014|January|14}} ) &lt;ref name=&quot;cosmo&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.cosmopolitan.com/health-fitness/news/a18547/tanya-selvaratnam-the-big-lie/|title=The Big Lie About Your Fertility|last=Welch|first=Liz|date=January 14, 2014|work=Cosmopolitan.com}}&lt;/ref&gt; రచయిత్రి, చలనచిత్ర నిర్మాత, కార్యకర్త, &lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web|date=May 8, 2018|title=Four women including arts and culture producer Tanya Selvaratnam accuse New York Attorney General of abuse|url=https://www.theartnewspaper.com/2018/05/08/four-women-including-arts-and-culture-producer-tanya-selvaratnam-accuse-new-york-attorney-general-of-abuse|website=The Art Newspaper - International art news and events}}&lt;/ref&gt; నటి. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gillette|first=Sam|date=February 23, 2021|title=The Dark Side of Dating New York's Top Prosecutor and How His Accuser Healed Herself|url=https://people.com/politics/tanya-selvaratnam-memoir-assume-nothing/|website=Peoplemag}}&lt;/ref&gt; జనవరి 2014లో, సెల్వరత్నం ''ది బిగ్ లై: మాతృత్వం, [[స్త్రీవాదం]],  జీవ గడియారం యొక్క వాస్తవికతను'' ప్రచురించింది. 2020లో, ఆమె ''అస్యూమ్ నథింగ్: ఎ స్టోరీ ఆఫ్ ఇంటిమేట్ వాయిలెన్స్‌ని'' ప్రచురించింది. సెల్వరత్నం ఫెడరేషన్ యొక్క సహ వ్యవస్థాపకురాలు, కళాకారులు, సంస్థలు,  మిత్రపక్షాల సంకీర్ణం కళను సాంస్కృతిక కమ్యూనికేషన్,  సహనం యొక్క సాధనంగా ప్రోత్సహించడానికి కట్టుబడి ఉంది. ఆమె న్యూయార్క్ అటార్నీ జనరల్ ఎరిక్ ష్నీడర్‌మాన్‌పై సన్నిహిత భాగస్వామి హింస ఆరోపణలు చేసినందుకు కూడా ప్రసిద్ది చెందింది; ఆమె ఆరోపణలు, అలాగే ఇతర మహిళలు చేసిన ఇలాంటి ఆరోపణలు, 2018లో ష్నీడెర్మాన్ పదవికి రాజీనామా చేయడానికి దారితీసింది.

== ప్రారంభ జీవితం,  విద్య ==
సెల్వరత్నం [[శ్రీలంక|శ్రీలంకలోని]] [[కొలంబో|కొలంబోలో]] జన్మించింది,  కాలిఫోర్నియాలోని [[లాంగ్ బీచ్|లాంగ్ బీచ్‌లో]] పెరిగింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Andrew|first=G.G.|date=July 22, 2014|title=Writers Who Read: Tanya Selvaratnam|url=http://ggandrew.com/2014/07/22/writers-who-read-tanya-selvaratnam/|access-date=September 29, 2014|website=Ggandrew.com}}&lt;/ref&gt; ఆమె ఫిలిప్స్ అకాడమీ అండోవర్ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1997/09/13/opinion/l-boarding-school-life-076724.html|title=Boarding School Life|date=September 13, 1997|work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; లో ఉన్నత పాఠశాలలో చదువుకుంది,  &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Herwitz|first=Edith|date=May 22, 2017|title=Unconventionally Extracurricular: Thomas M. Lauderdale '92|url=https://www.thecrimson.com/article/2017/5/22/thomas-lauderdale-92-profile/|website=www.thecrimson.com}}&lt;/ref&gt; లో [[హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి పట్టభద్రురాలైంది. చైనాలో మహిళల హక్కులకు సంబంధించి చట్టం,  అభ్యాసం యొక్క పరస్పర చర్యపై ఆమె మాస్టర్స్ థీసిస్ ''జర్నల్ ఆఫ్ లా అండ్ పాలిటిక్స్‌లో'' ప్రచురించబడింది.

== కెరీర్ ==
సెల్వరత్నం సీనియర్ సలహాదారు, &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Segalini|first=Daria|title=Tanya-Selvaratnam|url=https://popcollab.org/wp-content/uploads/2021/03/Tanya-Selvaratnam.png|access-date=November 27, 2021|website=Popcollab.org}}&lt;/ref&gt;పాప్ కల్చర్ కోలాబరేటివ్ కోసం జెండర్ జస్టిస్  . ఆమె రెండు పుస్తకాల రచయిత్రి: ''ది బిగ్ లై: మదర్‌హుడ్, ఫెమినిజం, అండ్ ది రియాలిటీ ఆఫ్ ది బయోలాజికల్ క్లాక్'' (2014),  ''అసూమ్ నథింగ్: ఎ స్టోరీ ఆఫ్ ఇంటిమేట్ వాయిలెన్స్'' (2020). &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Assume Nothing: A Story of Intimate Violence|url=https://www.harpercollins.com/products/assume-nothing-tanya-selvaratnam|access-date=November 27, 2021|website=HarperCollins.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Big Lie: Motherhood, Feminism, and the Reality of the Biological Clock|url=https://rowman.com/ISBN/9781616148454/The-Big-Lie-Motherhood-Feminism-and-the-Reality-of-the-Biological-Clock|access-date=November 27, 2021|website=Rowman.com|archive-date=2024-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224173441/https://rowman.com/ISBN/9781616148454/The-Big-Lie-Motherhood-Feminism-and-the-Reality-of-the-Biological-Clock|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; అమెజాన్ స్టూడియోస్ మిమీ వోన్ టెచెంటిన్ షో రన్నర్‌గా పనిచేస్తూ, ''అస్స్యూమ్ నథింగ్'' ఆధారంగా పరిమిత సిరీస్‌ని రూపొందించాలని యోచిస్తోంది. [[ప్రియాంక చోప్రా|ప్రియాంక చోప్రా జోనాస్]] ఈ ప్రాజెక్ట్‌లో నిర్మాతగా వ్యవహరిస్తుంది,  సిరీస్‌లో నటించవచ్చు. &lt;ref name=&quot;yahoo.com&quot;&gt;{{Cite news|url=https://news.yahoo.com/priyanka-chopra-jonas-produce-possibly-200111971.html|title=Priyanka Chopra Jonas to produce, possibly star in 'Assume Nothing' adaptation|last=Anderson|first=Daniel|date=1 March 2023|work=[[Yahoo News]]|access-date=17 July 2023}}&lt;/ref&gt;

కళాకారిణి [[లారీ ఆండర్సన్]],  నిర్మాత లారా మిచల్‌చైసిన్‌తో కలిసి, సెల్వరత్నం ది ఫెడరేషన్‌కి సహ వ్యవస్థాపకురాలు, &lt;ref name=&quot;auto12&quot;&gt;{{Cite web|date=May 8, 2018|title=Four women including arts and culture producer Tanya Selvaratnam accuse New York Attorney General of abuse|url=https://www.theartnewspaper.com/2018/05/08/four-women-including-arts-and-culture-producer-tanya-selvaratnam-accuse-new-york-attorney-general-of-abuse|website=The Art Newspaper - International art news and events}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|last=Halperin|first=Julia|date=May 8, 2018|title=Art-World Activist Tanya Selvaratnam Among Women Accusing New York Attorney General of Abuse|url=https://news.artnet.com/art-world/schneiderman-tanya-selvaratnam-1281167|website=Artnet News}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite web|date=March 29, 2018|title=TANYA SELVARATNAM ON THE POWER OF PURPOSE|url=https://medium.com/@thedoschool/tanya-selvaratnam-on-the-power-of-purpose-4e2a2704b12a|website=medium.com}}&lt;/ref&gt; దీనిని ఆమె &quot;సాంస్కృతిక సరిహద్దులను ఉంచడానికి కట్టుబడి ఉన్న కళాకారులు, సంస్థలు,  మిత్రుల అపూర్వమైన కూటమిగా అభివర్ణించారు. కళ మనల్ని ఎలా ఏకం చేస్తుందో తెరిచి చూపిస్తుంది.&quot; &lt;ref name=&quot;auto2&quot; /&gt; ట్రంప్ ప్రయాణ నిషేధానికి ప్రతిస్పందనగా ఫెడరేషన్ ఏర్పాటు చేయబడింది. ట్రంప్ ప్రారంభించిన ఒక సంవత్సరం తర్వాత, ఫెడరేషన్,  వివిధ కళాకారులు ఆర్ట్ యాక్షన్ డేని నిర్వహించారు. &lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;

జాయ్ టు ద పోల్స్ కోసం సెల్వరత్నం నిర్మించారు. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=October 26, 2020|title=Joy to the Polls: the group performing for Americans as they line up to vote|url=http://www.theguardian.com/us-news/2020/oct/26/joy-to-the-polls-perform-us-voters-line|access-date=November 27, 2021}}&lt;/ref&gt; ఆమె మయామిలో రూబెల్ ఫ్యామిలీ కలెక్షన్ కోసం మీడియా సంబంధాలలో నిమగ్నమై ఉంది. ఒక నటిగా, ఆమె న్యూయార్క్ నగరంలోని పార్క్ అవెన్యూ ఆర్మరీలో వర్క్‌షాప్‌లు,  ప్రదర్శనల రోజు &quot;ది షేప్ ఆఫ్ థింగ్స్&quot;లో నటించింది. &lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite web|last=Halperin|first=Julia|date=May 8, 2018|title=Art-World Activist Tanya Selvaratnam Among Women Accusing New York Attorney General of Abuse|url=https://news.artnet.com/art-world/schneiderman-tanya-selvaratnam-1281167|website=Artnet News}}&lt;/ref&gt; కార్యకర్తగా, సెల్వరత్నం థర్డ్ వేవ్ ఫౌండేషన్, ఎన్‌జిఓ ఫోరమ్ ఆన్ ఉమెన్, వరల్డ్ హెల్త్ ఆర్గనైజేషన్,  మిస్ ఫౌండేషన్ ఫర్ ఉమెన్‌లతో కలిసి పనిచేశారు. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Selvaratnam|first=Tanya|date=February 8, 2014|title=Opinion: Women don't need any more Big Lies|url=https://www.cnn.com/2014/02/08/health/selvaratnam-big-lie/index.html|website=CNN}}&lt;/ref&gt;

2020లో, సెల్వరత్నం బిడెన్-హారిస్ పాలసీ కమిటీకి వాలంటీర్‌గా పనిచేశారు,  ప్రచారానికి ఆర్ట్స్ కంటెంట్ చైర్ &lt;ref&gt;{{Cite web|date=September 28, 2020|title=For the arts, there's only one choice in this election|url=https://www.theartnewspaper.com/2020/09/28/for-the-arts-theres-only-one-choice-in-this-election|access-date=November 27, 2021|website=Theartnewspaper.com}}&lt;/ref&gt; గా కూడా పనిచేశారు.

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
2016 నుండి 2017 వరకు, సెల్వరత్నం న్యూయార్క్ అటార్నీ జనరల్ ఎరిక్ ష్నీడర్‌మాన్‌తో డేటింగ్ చేశారు. 2016 డెమొక్రాటిక్ నేషనల్ కన్వెన్షన్‌లో ఇద్దరూ మొదటిసారి కలుసుకున్నారు. మే 2018లో, సెల్వరత్నం,  ఇతర మహిళలు ష్నీడర్‌మాన్‌పై శారీరక వేధింపుల ఆరోపణలు చేశారు; వారి ఆరోపణలపై ''ది న్యూయార్కర్'' ఒక నివేదికను ప్రచురించింది. &lt;ref name=&quot;New Yorker May 7, 2018&quot;&gt;{{Cite magazine|last=Mayer|first=Jane|last2=Farrow|first2=Ronan|date=May 7, 2018|title=Four Women Accuse New York's Attorney General of Physical Abuse|url=https://www.newyorker.com/news/news-desk/four-women-accuse-new-yorks-attorney-general-of-physical-abuse|magazine=The New Yorker|access-date=May 7, 2018}}&lt;/ref&gt; ఆరోపణలు బహిరంగపరచబడిన మూడు గంటల తర్వాత, ష్నీడెర్మాన్ తన కార్యాలయానికి రాజీనామా చేసింది. &lt;ref name=&quot;New Yorker May 7, 2018&quot; /&gt; సెల్వరత్నం తన 2020 పుస్తకం, ''అసూమ్ నథింగ్: ఎ స్టోరీ ఆఫ్ ఇంటిమేట్ వాయిలెన్స్‌లో'' ష్నీడర్‌మాన్‌తో తన అనుభవాన్ని వివరించింది. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.latimes.com/opinion/story/2020-01-31/eric-schneiderman-tanya-selvaratnam-metoo-domestic-violence|title=Column: Eric Schneiderman accuser shows us we're all victims of men taught to dominate the world|date=January 31, 2020|work=[[Los Angeles Times]]|access-date=November 27, 2021}}&lt;/ref&gt;

== గ్రంథ పట్టిక ==

=== పుస్తకాలు ===

* ''ది బిగ్ లై: మాతృత్వం, స్త్రీవాదం,  జీవ గడియారం యొక్క వాస్తవికత'' (2014)
* ''ఏమీ అనుకోవద్దు: సన్నిహిత హింసకు సంబంధించిన కథ'' (2020)

=== ఫిల్మోగ్రఫీ ===

* [http://whatsonyourplateproject.org/ ''మీ ప్లేట్‌లో ఏముంది?''] [http://whatsonyourplateproject.org/ (2009)]
* [https://www.mickalenethomas.com/works/Film%20and%20Video/V74V1SoAAIQfm-8J ''అందమైన మహిళకు పుట్టినరోజు శుభాకాంక్షలు'' (2013)]{{Dead link|date=మార్చి 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.borntoflymovie.com/ ''బోర్న్ టు ఫ్లై'' (2014)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240219044837/http://borntoflymovie.com/ |date=2024-02-19 }}
* [https://www.unstoppablenow.org/art/ ''అన్‌స్టాప్బుల్'' (ప్లాన్డ్ పేరెంట్‌హుడ్ కోసం) (2018)]
* [https://www.glamour.com/video/watch/women-of-the-year-intro-tribute-woty-2019 ''గ్లామర్ ఉమెన్ ఆఫ్ ది ఇయర్'' (2017-కొనసాగుతోంది)]
* [https://aggiefilm.com/ ''AGGIE'' (2020)] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Catherine Gund's AGGIE, a portrait of Agnes Gund, receives world premiere at Sundance Film Festival|url=http://artdaily.com/news/119866/Catherine-Gund-s-AGGIE--a-portrait-of-Agnes-Gund--receives-world-premiere-at-Sundance-Film-Festival|access-date=January 14, 2020|website=artdaily.com}}&lt;/ref&gt;
* [https://www.surgethemovie.com/ ''సర్జ్'' (2020)]

== మూలాలు ==

[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1971 జననాలు]]</text>
      <sha1>gg2u5occ7iusuf65okgpp8vgm6ycsba</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఢిల్లీ ప్రముఖులు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>407618</id>
    <revision>
      <id>4957359</id>
      <parentid>4831028</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:15:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాత్రికేయులు */</comment>
      <origin>4957359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23661" sha1="9ln0l6v59ebnsdp81d8gb517s4td21q" xml:space="preserve">== ఆర్కిటెక్ట్ ==

* రతీష్ నందా, పరిరక్షణ వాస్తుశిల్పి &lt;ref name=&quot;bs&quot;&gt;{{Cite web|date=4 October 2011|title=Lunch with BS: Ratish Nanda|url=http://www.business-standard.com/article/opinion/lunch-with-bs-ratish-nanda-111100400015_1.html|access-date=2013-11-25|publisher=Business Standard}}&lt;/ref&gt;

== రచయితలు ==

* అనురాగ్ ఆనంద్
* అస్లూబ్ అహ్మద్ అన్సారీ
* [[చేతన్ భగత్]]
* బేదిల్ దెహ్లావి (1642-1720), కవి
* [[మిర్జా గాలిబ్|గాలిబ్]], ఉర్దూ/పర్షియన్ కవి
* [[కిరణ్ దేశాయ్]]
* మధుర్ జాఫ్రీ
* [[మీనాక్షి జైన్]]
* [[రీతూ లలిత్]]
* జైశ్రీ మిశ్రా
* [[అమృతా ప్రీతం|అమృత ప్రీతమ్]]
* అమన్ నాథ్
* తుషార్ రహేజా
* తొమర పాలనలో రచయిత అయిన నాట్టల్ సాహు
* గౌరవ్ శర్మ
* [[శోభా దీపక్ సింగ్]]
* నితిన్ సోనీ
* విబుధ్ శ్రీధర్, మధ్యయుగ రచయిత
* [[సుధీర్ తైలంగ్|సుధీర్ తైలాంగ్]], కార్టూనిస్ట్
* వాల్మిక్ థాపర్
* [[ఇబ్రాహీం జౌఖ్|జౌక్]], మొఘల్ ఆస్థాన కవి బహుమతి గ్రహీత
* [[బహాదుర్ షా జఫర్|బహదూర్షా జాఫర్]], మొఘల్ రాజు (మొఘల్ రాజవంశం నుండి పాలించిన చివరివాడు)  ఉర్దూ కవి

== వ్యాపారం ==

* కునాల్ బహల్, పారిశ్రామికవేత్త
* రోహిత్ బన్సాల్, పారిశ్రామికవేత్త
* [[విజయ్ శేఖర్ శర్మ]], వ్యవస్థాపకుడు, పేటీఎం
* అనల్జిత్ సింగ్, వ్యవస్థాపకుడు, మాక్స్ గ్రూప్
* విక్రమ్ లాల్, వ్యవస్థాపకుడు, ఐషర్ మోటార్స్
* జావేద్ హబీబ్, కేశాలంకరణ నిపుణుడు, వ్యవస్థాపకుడు
* పటు కేశ్వానీ, పారిశ్రామికవేత్త
* సురీందర్ మెహతా
* భరత్ రామ్
* కున్వర్ సచ్దేవ్, పారిశ్రామికవేత్త
* అజయ్ సింగ్, వ్యాపారవేత్త, క్రీడా నిర్వాహకుడు, బ్యూరోక్రాట్  పెట్టుబడిదారుడు

== విద్య. ==

* [[జస్లీన్ ధమిజా|జస్లీన్ ధమీజా]] (జననం 1933) వస్త్ర చరిత్రకారురాలు &lt;ref name=&quot;ht&quot;&gt;{{Cite web|date=10 August 2013|title=India in the 1940s: The way we were|url=http://www.hindustantimes.com/brunch/brunch-stories/india-in-the-1940s-the-way-we-were/article1-1106116.aspx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130811091838/http://www.hindustantimes.com/Brunch/Brunch-Stories/India-in-the-1940s-The-way-we-were/Article1-1106116.aspx|archive-date=11 August 2013|access-date=2014-10-09|website=Hindustan Times}}&lt;/ref&gt;
* దీపక్ గౌర్, మాలిక్యులర్ బయాలజిస్ట్  ప్రొఫెసర్
* అనిల్ గ్రోవర్
* పార్థ సారథి గుప్తా
* చంపత్ రాయ్ జైన్
* [[హకీమ్ అజ్మల్ ఖాన్]]
* [[సర్ సయ్యద్ అహ్మద్ ఖాన్|సయ్యద్ అహ్మద్ ఖాన్]]
* [[మధు ఖన్నా]]
* సునీల్ కొఠారి
* సుశీల్ కుమార్ సక్సేనా
* మాలతి షెండగే
* సంపత్ కుమార్ టాండన్

== పాత్రికేయులు ==

* గోపీనాథ్ అమన్
* [[అఫ్షాన్ అంజుమ్]]
* విక్రమ్ చంద్ర
* [[బర్ఖాదత్ (పాత్రికేయురాలు)|బర్ఖా దత్]]
* [[సాగరిక ఘోష్|సాగరికా ఘోష్]]
* [[సోనాల్ కల్రా]]
* మాయంతి లాంగర్
* చారుల్ మాలిక్
* రజత్ శర్మ
* సబీనా సెహగల్ సైకియా
* హరి శంకర్ వ్యాస్

== న్యాయం ==

* సంజీవ్ ఖన్నా
* సుబోధ్ మార్కండేయ

== వైద్యం ==

* దల్జీత్ సింగ్ గంభీర్
* [[హేమలతా గుప్తా]]
* జితేంద్ర మోహన్ హన్స్
* గణేష్ కుమార్ మణి
* సిద్ధార్థ ముఖర్జీ
* [[ఇందిరా నాథ్]]
* ఆభా సక్సేనా
* కృష్ణ గోపాల్ సక్సేనా
* సంతోష్ కుమార్ సేన్
* సుజాతా శర్మ
* నోషిర్ ఎమ్. ష్రాఫ్, నేత్ర వైద్యుడు
* ఎం. వి. పద్మ శ్రీవాస్తవ
* నిఖిల్ టాండన్
* బృహస్పతి దేవ్ త్రిగుణ

== సైనికులు ==

* భారత ఆర్మీ కెప్టెన్ [[అనుజ్ నయ్యర్]]
* [[పర్వేజ్ ముషార్రఫ్|పర్వేజ్ ముషారఫ్]], పాకిస్తాన్ 7వ ఆర్మీ చీఫ్.

== నటులు ==

=== నటులు ===

* [[వరుణ్ బడోలా]]
* [[అర్జన్ బజ్వా]]
* [[మనోజ్ బక్షి]]
* రోహిత్ బక్షి
* రాకేష్ బేడీ
* తాహిర్ రాజ్ భాసిన్
* గజేంద్ర చౌహాన్
* [[ప్రియాంషు ఛటర్జీ]]
* [[గౌరవ్ చోప్రా]]
* ఆకాష్ దహియా
* [[ముకుల్ దేవ్]]
* [[రాహుల్ దేవ్]]
* [[అజయ్ దేవ్‌గణ్|అజయ్ దేవగన్]] (జననం 1969) భారతీయ బాలీవుడ్ నటుడు  నిర్మాత
* [[రజనీష్ దుగ్గల్]]
* [[గుల్షన్ గ్రోవర్]]
* [[కరణ్ సింగ్ గ్రోవర్]], టెలివిజన్  బాలీవుడ్ నటుడు
* జైన్ ఇమామ్, టెలివిజన్ నటుడు
* సౌరభ్ రాజ్ జైన్, టెలివిజన్ నటుడు
* [[కిషోర్ నమిత్ కపూర్]]
* [[రామ్ కపూర్]]
* [[షాహిద్ కపూర్]]
* [[శక్తి కపూర్]]
* [[సైఫ్ అలీ ఖాన్]] (జననం 1970) భారతీయ నటుడు
* [[షారుఖ్ ఖాన్]] (జననం 1965) భారతీయ బాలీవుడ్ నటుడు
* రాజేష్ ఖట్టర్, నటుడు
* [[సమీర్ కొచ్చర్]]
* [[హిమాంశ్ కోహ్లీ|హిమాన్ష్ కోహ్లీ]]
* [[అక్షయ్ కుమార్]]
* [[దర్శన్ కుమార్]]
* [[మనోజ్ కుమార్]]
* లక్ష్ లాల్వానీ
* [[పవన్ మల్హోత్రా]]
* [[సిద్ధార్థ్ మల్హోత్రా]], నటుడు
* శివిన్ నారంగ్
* హితేన్ నూన్వాల్
* [[మనోజ్ పహ్వా|మనోజ్ పాహ్వా]]
* సుమియర్ పస్రిచా, నటుడు  హాస్యనటుడు
* [[ప్రాణ్]]
* [[విజయ్ రాజ్]]
* గౌతమ్ రోడే
* సుమీత్ సచ్దేవ్
* అనుజ్ సచ్దేవా
* అమిత్ సాధ్
* సాకిబ్ సలీం
* [[పుల్కిత్ సామ్రాట్]]
* [[కీత్ సెక్వేరా|కీత్ సెక్వీరా]]
* [[దివ్యేందు|దివ్యేందు శర్మ]]
* సత్యజిత్ శర్మ
* [[సౌరభ్ శుక్లా]]
* ఇందర్పాల్ సింగ్
* మన్జోత్ సింగ్
* శౌర్యా సింగ్
* బరున్ సోబ్టి, టెలివిజన్ నటుడు
* కరణ్ వాహి
* మహ్మద్ జీషన్ అయ్యూబ్

=== నటిమణులు ===

* [[అనూ అగర్వాల్|అను అగర్వాల్]]
* [[రోమా అరోరా]]
* [[నీలిమా అజీమ్]]
* నసీమ్ బాను
* [[రీతూ బర్మేచ|రితు బర్మెచా]]
* [[బిపాషా బసు|బిపాసా బసు]]
* [[స్వర భాస్కర్]]
* బిబ్బో
* [[షీబా చద్దా]]
* [[ఇషా చావ్లా]]
* [[రిద్ధి డోగ్రా|రిధి డోగ్రా]]
* [[ఈషా గుప్తా|ఇషా గుప్తా]]
* [[నీనా గుప్తా]]
* [[పద్మప్రియ జానకిరామన్|పద్మప్రియ జానకీరామన్]]
* [[వాణీ కపూర్|వాణి కపూర్]]
* [[మినిషా లాంబా]]
* [[రాధికా మదన్]]
* [[మధుబాల]] (ID1) భారతీయ బాలీవుడ్ నటి
* రాశి మాల్
* [[సన్యా మల్హోత్రా|సాన్యా మల్హోత్రా]]
* [[మనస్వి మామగై|మానస్వి మమ్గై]]
* [[మోనల్ నావల్|మోనాల్ నావల్]]
* [[అరుంధతి నాగ్]]
* షోనాలి నాగ్రానీ
* [[ఐశ్వర్య నిధి]]
* [[తాప్సీ|తాప్సీ పన్నూ]]
* [[హుమా ఖురేషి]], నటి
* [[కృతి సనన్]], నటి
* అంబా సన్యాల్ (జననం 1945) రంగస్థల నటుడు  దుస్తుల రూపకర్త &lt;ref name=&quot;sna&quot;&gt;{{Cite web|title=AMBA SANYAL Akademi Award: Allied Theatre Arts (Costume Designing)|url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/sna-awards2008/amba-sanyal.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013233230/http://sangeetnatak.gov.in/sna/sna-awards2008/amba-sanyal.htm|archive-date=2013-10-13|access-date=2014-04-12|publisher=[[Sangeet Natak Akademi]]}}&lt;/ref&gt;
* [[దీక్షా సేథ్]]
* [[పూజా శర్మ]]
* [[ఊర్వశి శర్మ]]
* [[దీపికా సింగ్]]
* కశిష్ సింగ్
* [[నీతూ సింగ్]]
* [[రకుల్ ప్రీత్ సింగ్|రాకుల్ ప్రీత్ సింగ్]]
* [[రాశి ఖన్నా]]
* [[సారిక(నటి)|సారికా ఠాకూర్]]
* వాణి త్రిపాఠి

=== దర్శకులు, నిర్మాతలు  రచయితలు ===

* అతుల్ అగ్నిహోత్రి
* శుభవి ఆర్య
* [[వికాస్ బహల్]] (జననం 1971) భారతీయ చిత్ర నిర్మాత, స్క్రీన్ రైటర్  దర్శకుడు &lt;ref name=&quot;times&quot;&gt;{{Cite web|last=Gupta|first=Priya (28 February 2014)|title=Politics excites me as much as movies do: Vikas Bahl|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Politics-excites-me-as-much-as-movies-do-Vikas-Bahl/articleshow/31112185.cms?|access-date=12 March 2014|website=Times of India}}&lt;/ref&gt;
* దేవ్ బెనెగల్
* ఆదిత్య ధార్
* అమర్ కన్వర్ (జననం 1964) భారతీయ చలనచిత్ర దర్శకుడు  సమకాలీన కళాకారుడు
* [[రజత్ కపూర్]]
* భూషణ్ కుమార్
* [[దివ్య ఖోస్లా కుమార్]]
* [[గుల్షన్ కుమార్]]
* [[అను మల్హోత్రా]]
* [[రాకేశ్ ఓంప్రకాశ్ మెహ్రా|రాకేష్ ఓంప్రకాశ్ మెహ్రా]]
* [[నిషా పహుజా]]
* ఆనంద్ ఎల్. రాయ్
* మనీష్ శర్మ
* [[అలంకృత శ్రీవాస్తవ|అలంకృతా శ్రీవాస్తవ]]
* లవ్లీన్ తాండన్

=== గాయకులు ===

* [[కెకె|కె. కె. (సింగర్)]]
* [[సునిధి చౌహాన్ (గాయని)|సునిధి చౌహాన్]]
* జావేద్ అలీ
* అక్రితి కాకర్
* ప్రకృతి కాకర్
* సుకృతి కాకర్
* హర్ష్దీప్ కౌర్
* [[తులసి కుమార్ (గాయని)|తులసి కుమార్]]
* మధుప్ ముద్గల్
* [[అనుష్క మన్‌చందా|అనుష్కా మంచంద]]
* ముకేశ్ చంద్ మాథుర్, బాలీవుడ్ గాయకుడు
* బిఫ్ నేకెడ్ (జననం 1971) కెనడియన్ పంక్ రాక్ గాయకుడు
* పీటర్ ప్లేట్ (జననం 1967) జర్మన్ గాయకుడు, పాటల రచయిత  నిర్మాత (రోసెన్స్టోల్జ్) 
* హనీ సింగ్

=== నృత్యం ===

* [[శక్తి మోహన్]]

== దాతృత్వవేత్తలు  సామాజిక కార్యకర్తలు ==

* [[కిరణ్ మార్టిన్]]

== రాజకీయ నాయకులు ==

* వరి యాష్డౌన్ (1941-2018), బ్రిటిష్ రాజకీయవేత్త
* [[రమేష్ బిధూరి]]
* రామ్ వీర్ సింగ్ బిధురి
* మైఖేల్ బెన్నెట్ (జననం 1964) అమెరికన్ రాజకీయవేత్త
* [[షీలా దీక్షిత్]], మాజీ ముఖ్యమంత్రి
* [[గౌతమ్ గంభీర్]]
* [[మేనకా గాంధీ]]
* [[ప్రియాంక గాంధీ]]
* [[రాహుల్ గాంధీ]]
* [[సుబ్రహ్మణ్యం జైశంకర్|ఎస్. జైశంకర్]]
* [[అరుణ్ జైట్లీ]]
* [[అరవింద్ కేజ్రివాల్|అరవింద్ కేజ్రీవాల్]], ముఖ్యమంత్రి
* - [[మీనాక్షి లేఖి]], కేంద్ర మంత్రి
* చౌదరి భరత్ సింగ్&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Members Bioprofile|url=http://loksabhaph.nic.in/writereaddata/biodata_1_12/2986.htm|access-date=2022-08-05|website=loksabhaph.nic.in}}&lt;/ref&gt;
* [[అజెయ్ మాకెన్|అజయ్ మాకెన్]]
* [[పర్వేజ్ ముషార్రఫ్|పర్వేజ్ ముషారఫ్]] (జననం 1943) పాకిస్తాన్ రాజకీయవేత్త
* కేదార్ నాథ్ సాహ్ని
* కన్వర్ సింగ్ తన్వర్
* [[హర్షవర్థన్ (రాజకీయ నాయకుడు)|హర్షవర్ధన్]]
* సాహిబ్ సింగ్ వర్మ
* పర్వేష్ సాహిబ్ సింగ్ వర్మ

== పాలకులు ==

=== రాజపుత్రులు ===

* అనంగ్పాల్ తోమర్, హర్యానా  ఢిల్లీ రాజు
* [[పృథ్వీరాజ్ చౌహాన్]], ఉత్తర భారతదేశంలోని చాలా వరకు రాజు

=== సయ్యద్స్ ===

* మహమ్మద్ షా

=== లోదీ ===

* ఇబ్రహీం లోధి

=== మొఘలులు ===

* [[అహమ్మద్ షా బహదూర్|అహ్మద్ షా బహదూర్]]
* [[రెండవ షా ఆలం]]
* [[బహాదుర్ షా జఫర్|బహదూర్ షా జాఫర్]]

== సైన్స్ ==

* దివాకర్ వైష్, రోబోటిక్ నిపుణుడు

== క్రీడలు ==

=== అథ్లెటిక్స్ ===

* అరుణ్ భరద్వాజ్
* అమోజ్ జాకబ్
* లలిత్ మాథుర్
* [[తేజస్విన్ శంకర్]]
* సౌరభ్ విజ్

=== బ్యాడ్మింటన్ ===

* దమయంతి తంబాయ్

=== బిలియర్డ్స్ ===

* [[గీత్ సేథి|గీత్ సేథీ]] (జననం 1961) భారతీయ బిలియర్డ్స్ ఆటగాడు  ప్రపంచ ఛాంపియన్

=== చెస్ ===

* ఆర్యన్ చోప్రా
* సహజ్ గ్రోవర్
* [[పరిమార్జన్ నేగి]] (జననం 1993) భారత చెస్ ఆటగాడు
* [[తానియా సచ్‌దేవ్|తానియా సచ్దేవ్]]

=== క్రికెట్ ===

* [[మోహిందర్ అమర్‌నాథ్|మొహిందర్ అమర్నాథ్]]
* [[కీర్తి ఆజాద్]]
* [[అమిత్ భండారీ]]
* ఉన్ముక్త్ చంద్
* [[చేతన్ చౌహన్|చేతన్ చౌహాన్]]
* [[ఆకాష్ చోప్రా|ఆకాశ్ చోప్రా]]
* [[అంజుమ్ చోప్రా]]
* [[నిఖిల్ చోప్రా]]
* [[విజయ్ దహియా]]
* [[శిఖర్ ధావన్]]
* [[సలీం దుర్రానీ|సలీం దురానీ]]
* [[గౌతమ్ గంభీర్]]
* రాజిందర్ గోయల్
* [[శిల్పా గుప్తా]]
* [[అజయ్ జడేజా]]
* [[సురీందర్ ఖన్నా]]
* [[విరాట్ కోహ్లి|విరాట్ కోహ్లీ]]
* [[రామణ్ లాంబా|రామన్ లాంబా]]
* వారెన్ లీ
* [[రీమా మల్హోత్రా]]
* మిథున్ మన్హాస్
* [[అమిత్ మిశ్రా]]
* పర్వీందర్ అవానా
* [[ఆశిష్ నెహ్రా]]
* [[మన్సూర్ అలీ ఖాన్ పటౌడి|మన్సూర్ అలీ ఖాన్ పటౌడీ]]
* [[మనోజ్ ప్రభాకర్|మనోజ్ ప్రభాకరన్]]
* [[వివేక్ రజ్దాన్|వివేక్ రాజ్దాన్]]
* [[రాహుల్ సంఘ్వీ]]
* [[వీరేంద్ర సెహ్వాగ్]]
* [[అజయ్ శర్మ]]
* [[అమిత శర్మ|అమితా శర్మ]]
* [[ఇషాంత్ శర్మ]]
* [[సంజీవ్ శర్మ]]
* రాబిన్ సింగ్, జూనియర్.
* [[సునీల్ వాల్సన్]]
* [[అతుల్ వాసన్]]

=== ఫుట్బాల్ ===

* జ్యోతి ఆన్ బర్రెట్
* ఆయుష్మాన్ చతుర్వేది
* అదితి చౌహాన్
* దలిమా చిబ్బర్
* నరేందర్ గెహ్లాట్
* తన్వీ హన్స్
* రోహిత్ కుమార్
* మున్మున్ లుగున్
* ఇషాన్ పండిత

=== గోల్ఫ్ ===

* గౌరవ్ ఘెయి
* శివ్ కపూర్
* రషీద్ ఖాన్
* చిరాగ్ కుమార్
* ముకేశ్ కుమార్
* అమిత్ లూథ్రా
* హిమ్మత్ రాయ్
* జ్యోతి రంధావా
* దిగ్విజయ్ సింగ్

=== హాకీ ===

* రఘ్బీర్ సింగ్ భోలా
* ఆర్థర్ చార్లెస్ హింద్
* అబ్దుల్ ఖయ్యూమ్ ఖాన్
* మంజు ఫాల్స్వాల్
* జస్వంత్ సింగ్ రాజ్పుత్
* అజీజ్-ఉర్ రెహ్మాన్
* జోగిందర్ సింగ్
* ఖ్వాజా ముహమ్మద్ తకీ

=== యుద్ధ కళ ===

* ఓం ప్రకాష్ భరద్వాజ్
* అక్రమ్ షా
* నరేందర సింగ్

=== స్కీయింగ్ ===

* నేహా అహుజా, వింటర్ ఒలింపియన్
* శైలజా కుమార్, వింటర్ ఒలింపియన్

=== టేబుల్ టెన్నిస్ ===

* మణికా బాత్రా
* ఇందూ పూరి

=== బాక్సింగ్ ===

* గౌరవ్ బిధూరి, ప్రపంచ బాక్సింగ్ కాంస్య పతక విజేత

=== టెన్నిస్ ===

* అంకితా భాంబ్రి
* ప్రేరణ భాంబ్రి
* యుకి భాంబ్రి
* దివిజ్ శరణ్
* అశుతోష్ సింగ్
* జస్జిత్ సింగ్

=== కుస్తీ ===

* జ్యోతి
* ప్రకాష్ జియాన్
* గురు హనుమంతుడు
* సోనికా కాళిరామన్
* పవన్ కుమార్
* సుశీల్ కుమార్
* సుజీత్ మాన్
* మాల్వా సింగ్
* [[సత్పాల్ సింగ్]]

== ఆధ్యాత్మికవేత్తలు ==

* గీతా భారతిజీ (జననం 1944) హిందూ గురువు.
* రవి గులాటి (జననం 1974) సామాజిక కార్యకర్త.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Extraordinary Indians: Ravi Gulati|url=http://news.rediff.com/slide-show/2009/nov/05/slide-show-1-extraordinary-indians-ravi-gulati.htm}}&lt;/ref&gt;
* [[లైలా త్యాబ్జీ]] (జననం 1947) దస్త్కర్ సహ వ్యవస్థాపకుడు, పద్మశ్రీ (2012) &lt;ref name=&quot;Business Standard&quot;&gt;{{Cite web|date=21 March 2014|title=Business Standard|url=http://www.business-standard.com/article/opinion/lunch-with-bs-laila-tyabji-114032101237_1.html|access-date=3 December 2014|publisher=Business Standard}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
[[వర్గం:ఢిల్లీ వ్యక్తులు]]</text>
      <sha1>9ln0l6v59ebnsdp81d8gb517s4td21q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>దేవయాని ఖోబ్రగడే</title>
    <ns>0</ns>
    <id>407764</id>
    <revision>
      <id>4957389</id>
      <parentid>4683107</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:40:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4957389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18295" sha1="ngc66tplur1iffl9zy3h8z0vnqbmin8" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = దేవయాని ఖోబ్రగడే
| image              = Indian_Ambassador_to_the_Kingdom_of_Cambodia_Dr._Devyani_Khobragade.jpg
| other_names        = 
| birth_date         = &lt;!-- {{Birth date and age|df=yes|1967-01-07, 53 years} --&gt;
| birth_place        = తారాపూర్, [[మహారాష్ట్ర]], భారతదేశం
| death_date         = &lt;!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --&gt;
| death_place        = 
| monuments          = 
| nationality        = భారతీయురాలు
| education          = 
| alma_mater         = 
| occupation         = ఇండియన్ ఫారిన్ సర్వీస్ కేడర్ లో సెంట్రల్ సివిల్ సర్వెంట్
| years_active       = 1999–ప్రస్తుతం
| employer           = [[భారత ప్రభుత్వం]]
| organization       = [[:en:Ministry of External Affairs (India)|విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ (భారతదేశం)]]
| known_for          = 
| notable_works      = 
| style              = 
| television         = 
| title              = 
| term               = 
| predecessor        = 
| successor          = 
| party              = 
| movement           = 
| opponents          = 
| boards             = 
| spouse             = Aakash Singh Rathore
| partner            = 
| children           = Amaya Singh Khobragade, Shaira Singh Khobragade
| parents            = [[ఉత్తమ్ ఖోబ్రగడే]] (తండ్రి)&lt;ref name=&quot;Father meets Shinde&quot;&gt;{{cite news|title=Father meets Shinde|publisher=Zee News|access-date=17 December 2013|url=http://zeenews.india.com/news/nation/father-of-indian-diplomat-devyani-khobragade-arrested-in-us-meets-shinde_897405.html}}&lt;/ref&gt;
| website            = &lt;!-- {{URL|www.example.com}} --&gt;
| footnotes          = 
}}
'''దేవయాని ఖోబ్రగడే''' [[:en:Indian_Foreign_Service|ఇండియన్ ఫారిన్ సర్వీస్]] కేడర్‌లో సెంట్రల్ [[:en:Civil_service|సివిల్ సర్వెంట్]]. [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]]&lt;nowiki/&gt;లోని [[న్యూయార్క్|న్యూయార్క్‌]]&lt;nowiki/&gt;లో భారత కాన్సుల్‌లో ఆమె ఉద్యోగంలో చేరినప్పుడు వీసా మోసానికి పాల్పడి వార్తల్లో నిలిచింది. ఆమె ప్రస్తుతం [[కంబోడియా]]&lt;nowiki/&gt;కు భారత రాయబారిగా నమ్ పెన్లో (Phnom Penh)ని భారత రాయబార కార్యాలయంలో పనిచేస్తున్నది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Welcome to Embassy of India, Phnom Penh, Cambodia|url=https://embindpp.gov.in/pages?id=mbk5e&amp;subid=lejRe|access-date=2021-10-12|website=embindpp.gov.in|archive-date=2024-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20240710114843/https://embindpp.gov.in/pages?id=mbk5e&amp;subid=lejRe|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2016లో ఆమె ది వైట్‌ సారి (''The White Sari'') అనే పుస్తకాన్ని ప్రచురించింది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/books/controversial-diplomat-devyani-khobragade-writes-her-first-book-the-white-sari-4431522|title=Controversial diplomat Devyani Khobragade writes her first book 'The White Sari'|access-date=18 Dec 2016|website=Indian Express}}&lt;/ref&gt;

== బాల్యం, విద్యాభ్యాసం ==
దేవయాని ఖోబ్రగడే [[మహారాష్ట్ర]]&lt;nowiki/&gt;లోని తారాపూర్‌లో [[గడ్చిరోలి]]&lt;nowiki/&gt;కి చెందిన [[బౌద్ధ మతం|బౌద్ధ కుటుంబం]]&lt;nowiki/&gt;లో జన్మించింది.&lt;ref name=&quot;devyani_wapo&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/indias-devyani-khobragade-advocated-for-womens-rights-but-underpaid-her-nanny/2013/12/20/13e23688-69a2-11e3-8b5b-a77187b716a3_story.html|title=Who is Devyani Khobragade, the Indian diplomat at the center of the firestorm?|last=Gowen|first=Annie|date=20 December 2013|work=The Washington Post|access-date=7 January 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.ndtv.com/article/blog/blog-my-daughter-s-return-by-uttam-khobragade-470328|title=My daughter's return|last=Khobragade|first=Uttam|date=13 January 2014|work=NDTV|access-date=13 January 2014}}&lt;/ref&gt; ఆమె తండ్రి, [[ఉత్తమ్ ఖోబ్రగడే]], ఇండియన్ అడ్మినిస్ట్రేటివ్ సర్వీస్‌లో అధికారి. అనేక అవినీతి కుంభకోణాల్లో కూడా ఇతడు చిక్కుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;dnaindia_2501449&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report-acb-books-bhujbal-son-for-land-fraud-2501449|title=ACB books Bhujbal son for land fraud {{!}} Latest News &amp; Updates at Daily News &amp; Analysis|date=2017-07-14|work=dna|access-date=2017-08-29|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;indianexpress_4429273&quot;&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/adarsh-scam-revoke-membership-of-22-flat-owners-cbi-tells-government-again-4429273/|title=Adarsh Scam: Revoke membership of 22 flat owners, CBI tells government again|date=2016-12-16|work=The Indian Express|access-date=2017-08-29|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;indiatimes_58173494&quot;&gt;{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/cover-story/sweltering-summer-just-got-worse/articleshow/58173494.cms|title=Sweltering summer just got worse - Mumbai Mirror -|work=Mumbai Mirror|access-date=2017-08-29}}&lt;/ref&gt;

ఆమె [[ముంబై]]&lt;nowiki/&gt;లోని మౌంట్ కార్మెల్ ఉన్నత పాఠశాలలో చదివింది. ఆమె కింగ్ ఎడ్వర్డ్ మెమోరియల్ హాస్పిటల్ అండ్ సేథ్ గోర్ధన్‌దాస్ సుందర్‌దాస్ మెడికల్ కాలేజీ నుండి వైద్యశాస్త్రంలో పట్టా పొందింది.&lt;ref name=&quot;devyani_toi&quot;&gt;{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-12-19/india/45376769_1_drug-addicts-devyani-khobragade-arrest|title=Who is Devyani Khobragade?|date=19 December 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=27 December 2013|url-status=deviated|archive-url=https://web.archive.org/web/20131222051522/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-12-19/india/45376769_1_drug-addicts-devyani-khobragade-arrest|archive-date=22 December 2013|archivedate=22 డిసెంబర్ 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131222051522/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-12-19/india/45376769_1_drug-addicts-devyani-khobragade-arrest}}&lt;/ref&gt;

== కెరీర్ ==
దేవయాని ఖోబ్రగడే 1999లో ఇండియన్ ఫారిన్ సర్వీస్‌లో చేరింది. 2012లో, [[న్యూయార్క్|న్యూయార్క్‌]]&lt;nowiki/&gt;లోని కాన్సులేట్ జనరల్ ఆఫ్ ఇండియాలో ఆమె డిసెంబరు 2013 వరకు డిప్యూటీ కాన్సుల్ జనరల్‌గా పనిచేసింది. ఆమె మహిళల వ్యవహారాలతో పాటు రాజకీయ, ఆర్థిక సమస్యలను కూడా నిర్వహించింది.&lt;ref name=&quot;devyani_wapo2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/indias-devyani-khobragade-advocated-for-womens-rights-but-underpaid-her-nanny/2013/12/20/13e23688-69a2-11e3-8b5b-a77187b716a3_story.html|title=Who is Devyani Khobragade, the Indian diplomat at the center of the firestorm?|last=Gowen|first=Annie|date=20 December 2013|work=The Washington Post|access-date=7 January 2014}}&lt;/ref&gt; యాక్టింగ్ కాన్సుల్ జనరల్‌గా, ఆమె ఏప్రిల్ 2013లో న్యూయార్క్‌లోని ఆస్ట్రేలియన్ కాన్సులేట్-జనరల్‌లో మహిళల హక్కులు, భారతదేశంలో జనాభా ప్రభావంపై తన వ్యక్తిగత దృక్పథాన్ని అందించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|date=30 April 2013|title=Acting Consul General of India in New York, Dr Devyani Khobragade Holds Conversation on Women's Rights and the Influence of Demographics in India with New York Young Leaders' Program|url=http://www.newyork.consulate.gov.au/nycg/2222013.html|access-date=7 January 2014|website=Australian Consulate-General, New York}}&lt;/ref&gt;

2014 జనవరి 20న ఆమె డెవలప్‌మెంట్ పార్ట్‌నర్‌షిప్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ (DPA) డైరెక్టర్‌గా [[న్యూ ఢిల్లీ]]&lt;nowiki/&gt;కి పోస్ట్ చేయబడింది, ఇది 2013లో విదేశీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖలో భారతదేశం విదేశీ ప్రాజెక్టులను నిర్వహించడానికి ఏర్పాటు చేయబడింది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/devyani-likely-to-head-meas-overseas-projects-department/|title=Devyani likely to head MEA's overseas projects department|last=Roy|first=Shubhajit|date=20 January 2014|access-date=20 January 2014|website=Indian Express}}&lt;/ref&gt; డిసెంబరు 2014లో విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ ఆమెను ఈ పదవి నుండి తొలగించి, &quot;నిర్బంధ నిరీక్షణ&quot;లో ఉంచింది.&lt;ref name=&quot;devyani_pti_2014-12-20&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report-government-takes-disciplinary-administrative-action-against-indian-diplomat-devyani-khobragade-2045675|title=Government takes disciplinary, administrative action against Indian diplomat Devyani Khobragade|date=20 December 2014|work=Press Trust of India|access-date=22 July 2015|publisher=Daily News and Analysis}}&lt;/ref&gt; జూలై 2015లో ఆమె విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖలో డైరెక్టర్‌గా తిరిగి నియమించబడింది, అయితే, ఈసారి రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల విభాగంలో.&lt;ref name=&quot;devyani_ians_2015-07-03&quot;&gt;{{cite news|url=http://zeenews.india.com/news/india/devyani-khobragade-reinstated-as-director-in-mea_1623871.html|title=Devyani Khobragade reinstated as director in MEA|date=3 July 2015|work=Indo Asian News Service|access-date=22 July 2015|publisher=Zee News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;devyani_th_2015-07-03&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/devyani-khobragade-reinstated-in-new-division/article7380020.ece|title=Khobragade reinstated in new division|author=Smriti Kak Ramachandran|date=3 July 2015|work=The Hindu|access-date=22 July 2015}}&lt;/ref&gt; పెట్టుబడులు, సంస్కృతి, పర్యాటకం, గల్ఫ్ దేశాలలో ఉన్న ప్రవాసుల శ్రేయస్సు వంటి రంగాలలో విదేశాలలో దాని ప్రయోజనాలను ప్రోత్సహించాలనే లక్ష్యంతో ఆమె [[కేరళ]]&lt;nowiki/&gt;తో కలిసి పనిచేయడానికి ఎంచుకుంది.&lt;ref name=&quot;devyani_toi_2015-07-31&quot;&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Back-from-the-wilderness-Devyani-to-serve-Gods-own-country/articleshow/48288132.cms|title=Back from the wilderness, Devyani to serve God's own country|date=31 July 2015|work=Times News Network|access-date=31 July 2015|publisher=Times of India}}&lt;/ref&gt;

ఆమె 2012లో చెవెనింగ్ రోల్స్ రాయిస్ స్కాలర్‌షిప్‌కు ఎంపిక చేయబడింది.&lt;ref name=&quot;devyani_fco&quot;&gt;{{cite web|year=2012|title=Devyani Khobragade, 2012 Rolls-Royce Scholar, Chevening Rolls-Royce Science and Innovation Leadership Programme|url=http://www.chevening.org/india/crisp/scholars_2012/devyani_khobragade|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140306154435/http://www.chevening.org/india/crisp/scholars_2012/devyani_khobragade|archive-date=6 March 2014|access-date=7 January 2014|website=UK Government, Foreign and Commonwealth Office}}&lt;/ref&gt;

ఆమె 2020 అక్టోబరు 2న [[కంబోడియా]]&lt;nowiki/&gt;కు రాయబారిగా నియమించబడింది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/devyani-khobragade-appointed-indias-next-ambassador-to-cambodia-2304071|title=Devyani Khobragade Appointed India's Next Ambassador To Cambodia|access-date=17 Oct 2020|website=NDTV}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
దేవయాని ఖోబ్రగడే [[ఇటలీ]]&lt;nowiki/&gt;లోని [[రోమ్|రోమ్‌]]&lt;nowiki/&gt;లో లూయిస్ విశ్వవిద్యాలయంలో పరిశోధనా ప్రొఫెసర్ అయిన ఆకాష్ సింగ్ రాథోడ్ అనే అమెరికన్ పౌరుడిని వివాహం చేసుకుంది.&lt;ref name=&quot;skeletons&quot;&gt;{{cite web|title=More skeletons tumble out of Devyani Khobragade's cupboard|url=http://www.firstpost.com/world/more-skeletons-tumble-out-of-devyani-khobragades-cupboard-1301929.html|access-date=28 February 2014|publisher=Firstpost.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=2014 Sydney International Wine Competition|url=http://www.winemedia.com.au/clients/siwc/media_releases/2013/2014_judges/profiles/rathore.html|url-status=deviated|archive-url=https://web.archive.org/web/20140305121546/http://www.winemedia.com.au/clients/siwc/media_releases/2013/2014_judges/profiles/rathore.html|archive-date=5 March 2014|access-date=3 March 2014|publisher=Winemedia.com.au|archivedate=5 మార్చి 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140305121546/http://www.winemedia.com.au/clients/siwc/media_releases/2013/2014_judges/profiles/rathore.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Devyani-case-resolution-complicated-by-marriage-to-US-born-wine-philosopher/articleshow/27742499.cms|title=Devyani case resolution complicated by marriage to US-born 'wine philosopher'|date=22 December 2013|work=The Times of India|access-date=3 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=20 May 2006|title=The Complete Indian Wine Guide Review|url=http://indianwine.com/cs/blogs/the_complete_indian_wine_guide_review/default.aspx|access-date=3 March 2014|publisher=Indianwine.com|archive-date=30 జనవరి 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130193544/http://indianwine.com/cs/blogs/the_complete_indian_wine_guide_review/default.aspx|url-status=deviated|archivedate=30 జనవరి 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130130193544/http://indianwine.com/cs/blogs/the_complete_indian_wine_guide_review/default.aspx}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Keith Stewart|date=5 July 2013|title=Sydney International Competition entries open|url=http://www.winetech.co.nz/marketing/item/190-sydney-international-competition-entries-open|access-date=3 March 2014|publisher=Winetech|archive-date=1 మార్చి 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140301010210/http://www.winetech.co.nz/marketing/item/190-sydney-international-competition-entries-open|url-status=deviated|archivedate=1 మార్చి 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140301010210/http://www.winetech.co.nz/marketing/item/190-sydney-international-competition-entries-open}}&lt;/ref&gt; రాథోడ్ భారతీయ దౌత్యవేత్తను వివాహం చేసుకున్న విదేశీ జాతీయుడు కాబట్టి, భారరతీయ పౌరసత్వం కోసం దరఖాస్తు చేసుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;dual-passports&quot;&gt;{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/trouble-for-khobragade-as-govt-finds-daughters-have-us-indian-passports/|title=Trouble for Devyani Khobragade as govt finds daughters have both US, Indian passports|last=Roy|first=Shubhajit|date=13 March 2014|work=The Indian Express|access-date=13 March 2014}}&lt;/ref&gt;

ఈ దంపతులకు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారు. ఆమె తండ్రి ఉత్తమ్ ఇండియన్ అడ్మినిస్ట్రేటివ్ సర్వీస్‌లో అధికారి.

== వివాదాలు ==
దేవయాని ఖోబ్రగడే [[:en:Devyani_Khobragade_incident|వీసా మోసం సంఘటన]]&lt;nowiki/&gt;తో పాటు, [[:en:Adarsh_Housing_Society_scam|ఆదర్శ్ హౌసింగ్ సొసైటీ స్కామ్‌]]&lt;nowiki/&gt;కు సంబంధించి ఆమె తండ్రి ఉత్తమ్ ఖోబ్రగడేతో ఆమె పేరు ఎక్కువగా వార్తల్లో వినిపించింది.

== మూలాలు ==
[[వర్గం:ఇండియన్ ఫారిన్ సర్వీస్ అధికారులు]]
[[వర్గం:కంబోడియాకు భారత రాయబారులు]]
[[వర్గం:భారత మహిళా రాయబారులు]]</text>
      <sha1>ngc66tplur1iffl9zy3h8z0vnqbmin8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఎండోమెట్రియోసిస్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>407777</id>
    <revision>
      <id>4957415</id>
      <parentid>4200995</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:26:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* కటి నొప్పి */</comment>
      <origin>4957415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36305" sha1="6qjdx5g01ig4zs575addv3l9uim0o2v" xml:space="preserve">ఎండోమెట్రియోసిస్  స్త్రీలను  తీవ్రతరంగా  ప్రభావితం చేసే గర్భాశయ వ్యాధి.{{Infobox medical condition
| name          = ఎండోమెట్రియాసిస్
| image         = Endometriosis.jpg
| caption       = ఎండోమెట్రియాసిస్ (లాప్రోస్కోపిక్)
| specialty     = గైనకాలజీ
| symptoms      = [[కటి నొప్పి ]], వంధ్యత్వం
| complications = 
| onset         = 20-40 సంవత్సరాలలో
| duration      = చాలాకాలం
| causes        = తెలియవు. అయితే అధిక స్థాయిలలో స్త్రీ హార్మోన్ ఈస్ట్రోజెన్ ఉండడం, ఇది రోగనిరోధక ప్రతిస్పందనను ప్రేరేపించడం ద్వారా నొప్పి లక్షణాలను తీవ్రతరం చేస్తుంది
| risks         = కుటుంబ చరిత్ర, పర్యావరణ కారకాలు
| diagnosis     = లక్షణాలు, చిత్రాలు, బయాప్సీ
| differential  = పెల్విక్ ఇన్ఫ్లమేటరీ డిసీజ్, ఇరిటబుల్ బవెల్ సిండ్రోమ్, ఇంటర్‌స్టీషియల్ సిస్టిటిస్, ఫైబ్రోమైయాల్జియా
| prevention    = నోటితో తీసుకునే గర్భనిరోధకాలు, మద్యం, కెఫీన్ మానివేయడం, వ్యాయామం
| treatment     = స్టెరాయిడ్స్ కానీ నొప్పినివారణ మందులు (NSAID),  శస్త్ర చికిత్స
| medication    = 
| prognosis     = 
| frequency     = 10–15% of all women of reproductive age
| deaths        = ≈100 (0.0 to 0.1 per 100,000, 2015
| alt           = 
}}'''ఎండోమెట్రియోసిస్''' అనేది స్త్రీ పునరుత్పత్తి వ్యవస్థకు సంబంధించిన  వ్యాధి. ఇది మహిళల్లోను,  కొంతవరకు క్షీరదాలలో సంభవిస్తుంది. ఎండోమెట్రియోసిస్ లో ఎండోమెట్రియం [[జీవకణం|కణాలు]], [[గర్భాశయము|గర్భాశయం]] లోపలి భాగాన్ని కప్పి ఉంచే కణజాల పొర ఇంకా  గర్భాశయం వెలుపల పెరుగుతాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Endometriosis: Overview|url=https://www.nichd.nih.gov/health/topics/endometri/Pages/default.aspx|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170518203025/https://www.nichd.nih.gov/health/topics/endometri/Pages/default.aspx|archive-date=18 May 2017|access-date=20 May 2017|website=nichd.nih.gov}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Endometriosis: Condition Information|url=https://www.nichd.nih.gov/health/topics/endometri/conditioninfo/Pages/default.aspx|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170430215956/https://www.nichd.nih.gov/health/topics/endometri/conditioninfo/Pages/default.aspx|archive-date=30 April 2017|access-date=20 May 2017|website=nichd.nih.gov}}&lt;/ref&gt; నెలసరి సమయం లో కొంతమంది మహిళలు భరించలేనంత నొప్పి తో బాధపడతారు. ఈ వ్యాధి కారణంగా సంతానలేమితో ఇబ్బంది పడతారు. గర్భాశయం లోపలి పొరను 'ఎండోమెట్రియం' అంటారు. నెలసరిలో ఈ పొర నుండే రక్తస్రావం అవుతుంది. అలాగే ఈ పొర వెలుపల కూడా ఒక కణజాలం ఉంటుంది. దీని నుంచి కూడా రక్తస్రావం జరగవచ్చు. అప్పుడు అక్కడ వాపు ఏర్పడి నొప్పి అనిపిస్తుంది. దీనిని ఎండోమెట్రియోసిస్ అంటారు. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|title=నొప్పి...నొప్పి ఎండోమెట్రియాసిస్ కావచ్చు|last=బింద్రా|first=నిమి|date=20 February 2024|work=నమస్తే తెలంగాణా}}&lt;/ref&gt; 

ప్రపంచవ్యాప్తంగా దాదాపు 11 మిలియన్ల మహిళలు ఎండోమెట్రియోసిస్ బారిన పడుతున్నారు.&lt;ref name=&quot;GBD2015Pre&quot;&gt;{{Cite paper|date=October 2016|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015}}&lt;/ref&gt;  మహిళా జనాభాలో 6 - 10% మందికి ఎండోమెట్రియోసిస్ ఉండవచ్చని అధ్యయనాలు అంచనా వేస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;Bulletti2010&quot;&gt;{{Cite paper|date=August 2010|title=Endometriosis and infertility}}&lt;/ref&gt; ఇంకా ఈ వ్యాధి  ఆగ్నేయాసియా,  [[తూర్పు ఆసియా]] మహిళలలో  ఎక్కువగా కనుగొన్నారు.&lt;ref name=&quot;Velarde&quot;&gt;{{Cite paper|title=Endometriosis as a highly relevant yet neglected gynecologic condition in Asian women|date=1 November 2023}} &quot;Compared with Caucasian women, Asian women are more likely to be diagnosed with endometriosis (odds ratio (OR) 1.63, 95% CI 1.03–2.58) (14). Filipinos, Indians, Japanese, and Koreans are among the top Asian ethnicities who are more likely to have endometriosis than Caucasian women (17).&quot;&lt;/ref&gt; ఎండోమెట్రియోసిస్ సామాజిక, మానసిక ప్రభావాలను కలిగి ఉంటుంది.&lt;ref&gt;Bulletti C, Coccia ME, Battistoni S, Borini A (August 2010). &quot;Endometriosis and infertility&quot;. ''Journal of Assisted Reproduction and Genetics''. '''27''' (8): 441–7. doi:10.1007/s10815-010-9436-1. PMC&amp;nbsp;2941592. PMID&amp;nbsp;20574791.&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
మొదట 1860లో కార్ల్ వాన్ రోకిటాన్స్కీ  ఎండోమెట్రియోసిస్ ను  సూక్ష్మదర్శినిలో  కనుగొన్నాడు, అయినప్పటికీ మొట్టమొదటి పూర్వీకులు దాదాపు 4,000 సంవత్సరాల క్రితం ప్రచురించబడిన భావనల నుండి ఉద్భవించి ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;batt&quot;&gt;{{Cite book|title=A history of endometriosis|url=https://archive.org/details/historyofendomet0000batt|vauthors=Batt RE|publisher=Springer|year=2011|isbn=978-0-85729-585-9|location=London|pages=[https://archive.org/details/historyofendomet0000batt/page/13 13]–38|doi=10.1007/978-0-85729-585-9}}&lt;/ref&gt; హిప్పోక్రేటిక్ కార్పస్ గర్భాశయ పూతల, సంశ్లేషణలు,  వంధ్యత్వం వంటి  ఎండోమెట్రియోసిస్  లక్షణాలు ఉన్న మహిళలకు జలగలు, జననేంద్రియ వైకల్యం, తలక్రిందులుగా వేలాడదీయడం, దెయ్యాలు  అనే అనుమానం కారణంగా చంపడం వంటివి చేసేవారు . హిప్పోక్రేటిక్ వైద్యులు 2,500 సంవత్సరాల క్రితం దీర్ఘకాలిక కటి నొప్పిని నిజమైన సేంద్రీయ రుగ్మతగా గుర్తించి చికిత్స చేశారు, కానీ మధ్య యుగాలలో, కటి నొప్పి ఉన్న మహిళలు పిచ్చి, అనైతిక, నొప్పిని ఊహించడం లేదా తప్పుగా ప్రవర్తించడం అని నమ్మడానికి ఒక మార్పు వచ్చింది.  దీర్ఘకాలిక కటి నొప్పి  లక్షణాలు తరచుగావచ్చినప్పుడు  పిచ్చి అని, స్త్రీ బలహీనత, శృంగారం లేదా ఉన్మాదానికి కారణమని చెప్పేవారు. మానసిక వ్యాధిగా భావించిన హిస్టీరియా  చారిత్రకం గా చూస్తే , ఎండోమెట్రియోసిస్ అయి ఉండవచ్చు.  ఇది 20,  21 వ శతాబ్దం అంతటా రోగుల నిజమైన నొప్పికి సరైన రోగ నిర్ధారణ,  ఉదాసీనతలో ఆలస్యం దారితీసింది.&lt;ref name=&quot;nezhat2&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Nezhat C, Nezhat F, Nezhat C |date=December 2012 |title=Endometriosis: ancient disease, ancient treatments |journal=Fertility and Sterility |volume=98 |issue=6 Suppl |pages=S1-62 |doi=10.1016/j.fertnstert.2012.08.001 |pmid=23084567 |doi-access=free |title-link=doi}}&lt;/ref&gt;

== సంకేతాలు,  లక్షణాలు ==
[[దస్త్రం:Blausen_0349_Endometriosis.png|thumb|ఎండోమెట్రియోసిస్ చూపిస్తున్న రేఖాచిత్రం]]
సాధారణంగా  [[అండాశయము|అండాశయాలు]], ఫెలోపియన్ గొట్టాలు, గర్భాశయం,  అండాశయాల చుట్టూ ఉన్న కణజాలం (పెరిటోనియం) ప్రేగులు, మూత్రాశయం,  డయాఫ్రంలు  ప్రభావితమవుతాయి. శరీరంలోని ఇతర భాగాలలో కూడా సంభవించవచ్చు.&lt;ref name=&quot;WH2014&quot;&gt;{{Cite web|date=13 February 2017|title=Endometriosis|url=https://www.womenshealth.gov/a-z-topics/endometriosis|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170513091846/https://www.womenshealth.gov/a-z-topics/endometriosis|archive-date=13 May 2017|access-date=20 May 2017|website=Office on Women's Health}}&lt;/ref&gt; కటి నొప్పి (Pelvic pain), భారీ, బాధాకరమైన ఋతుస్రావం, ప్రేగు కదలికలు,  మూత్రవిసర్జన, లైంగిక సంపర్కంలో నొప్పి,  వంధ్యత్వం వంటివి ఈ వ్యాధి లక్షణాలు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Endometriosis Is More Than Just 'Painful Periods'|url=https://www.yalemedicine.org/news/endometriosis-is-more-than-painful-periods|access-date=2023-10-12|website=Yale Medicine|language=en}}&lt;/ref&gt; బాధితులలో దాదాపు సగం మందికి దీర్ఘకాలిక కటి నొప్పి ఉంటుంది, అయితే 70% మందికి  ఋతుస్రావం సమయంలో నొప్పిఉంటుంది. ప్రభావితమైన వ్యక్తులలో సగం వరకు వంధ్యత్వానికి గురవుతారు. సుమారు 25% మందికి ఎటువంటి లక్షణాలు లేవు.  వంధ్యత్వంతో కనిపించే వారిలో కూడా 85% మందికి నొప్పి ఉండదు. ఎందుకంటే సాధారణ గాయాలతో 50% మంది మహిళలు, సిస్టిక్ అండాశయ గాయాలతో 10% మంది మహిళలు, లోతైన ఎండోమెట్రియోసిస్ ఉన్న 5% మంది మహిళలకు  నొప్పి  ఉండదు.&lt;ref name=&quot;Koninckx Ussia Mashiach Vilos 2021 pp. 1035–1036&quot;&gt;{{Cite paper|title=Endometriosis Can Cause Pain at a Distance|date=September 2021}}&lt;/ref&gt; 

=== ప్రభావితమయే శరీర భాగాలు ===
సాధారణంగా  ఎండోమెట్రియోసిస్ ఈ క్రింది భాగాలలో కనపడుతుంది
* [[అండాశయము|అండాశయాలు]]
* [[ఫెలోపియన్ నాళాలు|ఫాలోపియన్ ట్యూబ్స్]]
* గర్భాశయం స్థానంలో పట్టుకున్న కణజాలాలు (లిగమెంట్స్)
* గర్భాశయం  బాహ్య ఉపరితలం &lt;ref name=&quot;WH2014&quot; /&gt;

* [[యోని]]
* [[గర్భాశయ గ్రీవము|గర్భాశయము]]
* [[జీర్ణశయాంతర ప్రేగు|ప్రేగు]]
* [[మూత్రాశయం]]&lt;ref name=&quot;WH2014&quot; /&gt;
* కాలేయం తదితర కీలక అవయవాలు &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

డయాఫ్రాగ్మాటిక్ ఎండోమెట్రియోసిస్ లో  అరుదుగా  డయాఫ్రామ్ లేదా ఊపిరితిత్తులపై గాయాలు కనిపిస్తాయి. &lt;ref name=&quot;Andres2020p373&quot;&gt;{{Cite paper|title=Extrapelvic Endometriosis: A Systematic Review|date=February 2020}}&lt;/ref&gt; పల్మనరీ ఎండోమెట్రియోసిస్,  థొరాసిక్ ఎండోమెట్రోసిస్ లు కూడా సంభవిస్తుంటాయి.&lt;ref name=&quot;McCann2020p1419&quot; /&gt;

=== కటి నొప్పి ===
ఎండోమెట్రియోసిస్ లో  ప్రధానంగా  కటి నొప్పి పునరావృతమవుతుంటుంది  నొప్పి పొత్తి కడుపుకు రెండు వైపులా,  వీపు,  మల ప్రాంతంలో,  కాళ్ళ క్రింద ఏర్పడే కొంచెం తిమ్మిరి నుంచి,  కత్తిపోట్ల వంటి నొప్పి వరకు ఉంటుంది. &lt;ref name=&quot;Stratton20112&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Stratton P, Berkley KJ |year=2011 |title=Chronic pelvic pain and endometriosis: translational evidence of the relationship and implications |journal=Human Reproduction Update |volume=17 |issue=3 |pages=327–46 |doi=10.1093/humupd/dmq050 |pmc=3072022 |pmid=21106492}}&lt;/ref&gt;  ఈ లక్షణాలు ఈ విధంగా ఉంటాయి.

* డైస్మెనోరియా (64%) - బాధాకరమైనది, కొన్నిసార్లు ఋతుస్రావం సమయంలో తెరలుగా వచ్చే నొప్పిని  నిలిపివేస్తుంది. నొప్పి కాలక్రమేణా మరింత ఎక్కువవుతుంది. పొత్తికడుపుకు సంబంధించి  వెన్ను క్రింద  నొప్పి
* దీర్ఘకాలిక కటి నొప్పి-సాధారణంగా  వెన్ను క్రిందభాగంలో  నొప్పి,  కడుపు నొప్పితో కలిసి ఉంటుంది
* డైస్పరేనియా - [[సంభోగం|లైంగిక సంపర్కం]] లో నొప్పి
* డైసురియా - అత్యవసర మూత్ర విసర్జన,  కొన్నిసార్లు బాధాకరంగా &lt;ref name=&quot;NIH&quot;&gt;{{Cite web|last=&lt;!--Not stated--&gt;|title=What are the symptoms of endometriosis?|url=https://www.nichd.nih.gov/health/topics/endometri/conditioninfo/symptoms|access-date=4 October 2018|website=National Institutes of Health}}&lt;/ref&gt;
* [[మిట్టెల్స్చెమెర్జ్]]-అండోద్గారం తో సంబంధం ఉన్న నొప్పి &lt;ref&gt;{{Cite paper|title=Endometriosis: an overview of Cochrane Reviews|date=March 2014}}&lt;/ref&gt;
* శారీరక కదలికలో  నొప్పి - శ్వాస తీసుకున్నా  భుజం వద్ద నొప్పి, వ్యాయామం, నిలబడి లేదా వాకింగ్ సమయంలో ఉంటుంది &lt;ref name=&quot;NIH&quot; /&gt;
* ఉబ్బరం, అలసట, డిప్రెషన్ &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
నొప్పికి అనేక కారణాలు ఉన్నాయి. ఎండోమెట్రియోసిస్ గాయాలు హార్మోన్ల ఉద్దీపనకు ప్రతిస్పందిస్తాయి,  ఋతుస్రావం సమయంలో &quot;రక్తస్రావం&quot; కావచ్చు. రోగనిరోధక వ్యవస్థ, ప్రసరణ వ్యవస్థ, శోషరస వ్యవస్థ ద్వారా వెంటనే ఈ స్రావం తొలగించబడకపోతే రక్తం స్థానికంగా పేరుకుపోయి ఇంకొంత  వాపుకు దారితీయవచ్చు, &lt;ref&gt;{{Page needed|date=April 2015}}{{Cite book|title=The Encyclopedia of Natural Medicine|vauthors=Murray MT, Pizzorno J|date=2012|publisher=Simon and Schuster|edition=3rd|location=New York, NY}}&lt;/ref&gt;

=== సమస్యలు ===
ఎండోమెట్రియోసిస్  కొన్ని రకాల క్యాన్సర్ల మధ్య సంబంధం ఉంది, ముఖ్యంగా కొన్ని రకాల అండాశయ క్యాన్సర్, నాన్-హడ్జ్కిన్స్ లింఫోమా  మెదడు క్యాన్సర్. ఎండోమెట్రియోసిస్ కు  ఎండోమెట్రియల్  క్యాన్సర్కు సంబంధం లేదు. అరుదుగా, ఎండోమెట్రియోసిస్ శరీరంలోని ఇతర భాగాలలో అంటే ఊపిరితిత్తులు లేదా ప్లూరాలో ఎండోమెట్రియం లాంటి కణజాలం కూడా  ఏర్పడి థొరాసిక్ ఎండోమెట్రోసిస్ సంభవిస్తుంది. దీని వలన  రక్తం, దగ్గు, ఊపిరితిత్తులు  లేదా ప్లూరల్ ప్రదేశంలోకి రక్తస్రావం వంటివి ఉంటాయి.&lt;ref&gt;{{Cite paper|title=Thoracic endometriosis syndrome: CT and MRI features|date=March 2014}}&lt;/ref&gt;  సమీపంలోని పెద్దప్రేగులో  ఎండోమెట్రియోసిస్ ఏర్పడితే అత్యవసర శస్త్రచికిత్సకు దారితీయవచ్చు.&lt;ref&gt;{{Cite paper|date=November 2019|title=Unusual case of acute large bowel obstruction: endometriosis mimicking sigmoid malignancy}}&lt;/ref&gt; 
ఎండోమెట్రియోసిస్ వలన అంతర్గత మచ్చలు, అంటిపెట్టుకునే, కటి తిత్తులు, అండాశయాల తిత్తులు, గాయపడిన తిత్తులు ఏర్పడతాయి. ఫలితంగా ప్రేగు,  మూత్ర నాళ అవరోధం కూడా ఉండవచ్చు. అండాశయ ఎండోమెట్రియోసిస్ వలన చీము, చీలిక ఏర్పడి గర్భధారణ కష్టంగా ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;Ueda&quot;&gt;{{Cite paper|date=June 2010|title=A retrospective analysis of ovarian endometriosis during pregnancy}}&lt;/ref&gt; థొరాసిక్ ఎండోమెట్రియోసిస్ కూడా  ఋతు కాలం సమయంలో పునరావృతమవుతుంది,&lt;ref&gt;{{Cite paper|title=Catamenial pneumothorax|date=October 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;McCann2020p1419&quot;&gt;{{Cite paper|title=Thoracic endometriosis presenting as a catamenial hemothorax with discordant video-assisted thoracoscopic surgery|date=September 2020}}&lt;/ref&gt; 

ఎండోమెట్రియోసిస్ వ్యాధి ఉన్న మహిళల్లో అండాశయ, రొమ్ము,  థైరాయిడ్ క్యాన్సర్లను ఏర్పడడానికి  లేనివారికంటే  1% ఎక్కువ అవకాశం ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;Kvaskoff Mahamat-Saleh Farland Shigesi pp. 393–420&quot;&gt;{{Cite paper|title=Endometriosis and cancer: a systematic review and meta-analysis|date=February 2021|publisher=Oxford University Press (OUP)}}&lt;/ref&gt; ఎండోమెట్రియోసిస్  స్త్రీ [[పిండం]] లేదా నవజాత శిశువు ఆరోగ్యాన్ని కూడా ప్రభావితం చేస్తుంది,&lt;ref name=&quot;PMID28181672&quot;&gt;{{Cite paper|title=Endometriosis increases the risk of obstetrical and neonatal complications|date=June 2017}}&lt;/ref&gt; ఎండోమెట్రియోసిస్ రోగులు అనుభవించే కటి నొప్పి నిరాశ  ఆందోళన మొదలైన మానసిక రుగ్మతలను కలగ చేస్తుంది&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite paper|date=December 2012|title=Health-related quality of life in women with endometriosis: a systematic review}}&lt;/ref&gt; ఎండోమెట్రియోసిస్ వలన ఒత్తిడి ఏర్పడవచ్చు లేదా దానికి కారణం  కావచ్చు.&lt;ref name=&quot;stress&quot;&gt;{{Cite paper|title=Is Stress a Cause or a Consequence of Endometriosis?|date=January 2020}}&lt;/ref&gt;

* ఎండోమెట్రియోసిస్ కు  ప్రధాన కారణం అధిక స్థాయిలలో స్త్రీ హార్మోన్ ఈస్ట్రోజెన్ ఉండడం.&lt;ref name=&quot;Chantalat Valera Vaysse Noirrit 2020 p. 2815&quot;&gt;{{Cite paper|title=Estrogen Receptors and Endometriosis|publisher=MDPI AG|date=2020-04-17}}&lt;/ref&gt;  ఇది రోగనిరోధక ప్రతిస్పందనను ప్రేరేపించడం ద్వారా ఈ  నొప్పి లక్షణాలను తీవ్రం చేస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Lino&quot;&gt;{{Cite paper|title=Is endometriosis an autoimmune disease?|date=July 1987}}&lt;/ref&gt;

* ఎండోమెట్రియోసిస్ జన్యు,  పర్యావరణ విషపదార్ధాలు వంటి పర్యావరణ కారకాలచే ప్రభావిత మవుతుంటుంది.

* సహజంగా సంశ్లేషణ చేయబడిన ఈస్ట్రోజెన్ దీర్ఘకాలిక బహిర్గతం, రుతువిరతి చివరిలో లేదా ప్రారంభ [[రజస్వల|రుతుక్రమం]] &lt;ref&gt;{{Cite paper|title=Early menstrual characteristics associated with subsequent diagnosis of endometriosis|date=June 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite paper|title=Is early age at menarche a risk factor for endometriosis? A systematic review and meta-analysis of&amp;nbsp;case-control studies|date=September 2012}}&lt;/ref&gt; ముల్లేరియన్ క్రమరాహిత్యాలలో ఋతు బహిర్గమనానికి ఆటంకం &lt;ref name=&quot;Clinical practice. Endometriosis&quot;&gt;{{Cite paper|title=Clinical practice. Endometriosis|date=June 2010}}&lt;/ref&gt; వంటివి ఎండోమెట్రియోసిస్ తో  సంబంధం ఉన్న కొన్ని అంశాలు.

== రోగ నిర్ధారణ ==
[[దస్త్రం:Douglas_endometriose.jpg|thumb|ఎండోమెట్రియోటిక్ గాయాల  లాపరోస్కోపిక్ చిత్రం కుడివైపు సాక్రూటరిన్ లిగమెంట్]]
సాధారణంగా సంవత్సరకాలం వరకు ఎటువంటి వ్యాధి లక్షణాలు కనిపించవు. నొప్పిని బట్టి వ్యాధిని అంచనా వేస్తారు. కుటుంబ నేపధ్యం కూడా ఉపయోగపడుతుంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;   రోగనిర్ధారణ రోగి లక్షణాలు,  వైద్య చిత్రాలు, ఎక్కువగా బయాప్సీ అనుసరించి ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;WH2014&quot; /&gt; కొన్ని ఇతర వ్యాధులలో  అంటే కటి శోథ వ్యాధి ([[:en:Pelvic_inflammatory_disease|pelvic inflammatory disease]]), [[ఇరిటబుల్ బవెల్ సిండ్రోమ్]] , ఇంటర్‌స్టీషియల్ సిస్టిటిస్,  ఫైబ్రోమైయాల్జియా లలో కూడా ఈ లక్షణాలు కనపడుతాయి.&lt;ref name=&quot;Bulletti2010&quot; /&gt; ఈ వ్యాధి గ్రస్తులు  చాలా మంది  వారి లక్షణాలు సరిగ్గా నివేదించరు అని అభిప్రాయం.&lt;ref name=&quot;Cul2013&quot;&gt;{{Cite paper|title=The social and psychological impact of endometriosis on women's lives: a critical narrative review|date=1 November 2013}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite paper|title=Impact of endometriosis on quality of life and work productivity: a multicenter study across ten countries|date=August 2011}}&lt;/ref&gt; 

ఎండోమెట్రియోసిస్  మొదటగా ట్రాన్స్ వజైనల్ అల్ట్రాసౌండ్ (టీవీయూఎస్) పరీక్ష చేయడం వల్ల ప్రయోజనం ఉంది.&lt;ref name=&quot;Van den Bosch Van Schoubroeck 2018 pp. 16–24&quot;&gt;{{Cite paper|title=Ultrasound diagnosis of endometriosis and adenomyosis: State of the art|date=August 2018|url=https://lirias.kuleuven.be/handle/123456789/621035}}&lt;/ref&gt; అయితే ఖచ్చితమైన రోగనిర్ధారణ అనేది కటి ప్రాంతం పరీక్ష పై ఉంటుంది. ఎండోమెట్రియోసిస్  అత్యంత సాధారణ ప్రదేశాలు అండాశయాలు, తరువాత డగ్లస్ సంచి, విస్తృత స్నాయువుల పృష్ఠ ఆకులు,  సాక్రూటరిన్ స్నాయువులు ఉంటాయి. లోతైన చొరబాటు ఎండోమెట్రియోసిస్ విషయానికొస్తే, TVUS, TRUS,  MRI లు అధిక సున్నితత్వం తో  రోగ నిర్ధారణకు ఎంపిక చేసే పద్ధతులు.&lt;ref name=&quot;Zhang He Shen 2020 p.&quot;&gt;{{Cite paper|title=Comparison of physical examination, ultrasound techniques and magnetic resonance imaging for the diagnosis of deep infiltrating endometriosis: A systematic review and meta-analysis of diagnostic accuracy studies|date=October 2020|publisher=Spandidos Publications}}&lt;/ref&gt;[[దస్త్రం:Endometrioma.jpg|thumb|67 x 40 మిమీ ఎండోమెట్రియోమా చూపించే ట్రాన్స్వాజినల్ అల్ట్రాసోనోగ్రఫీ]]'''&lt;big&gt;వ్యాధి దశలు&lt;/big&gt;'''

కణజాల  (హిస్టోలాజికల్ ) అధ్యయనాల ఫలితాలననుసరించి  ఇది అండాశయాలపై లోతైన, మందపాటి గాయాలు, అండాశయాలు లేదా ఫెలోపియన్ గొట్టాలపై దట్టంగా పేరుకున్న గాయాలు వంటివి.  అమెరికన్ సొసైటీ ఆఫ్ రిప్రొడక్టివ్ మెడిసిన్ (ASRM)  1996 స్కేల్ ద్వారా ఎండోమెట్రియోసిస్ ను నాలుగు  దశలుగా చూడవచ్చు.&lt;ref name=&quot;pmid91308842&quot;&gt;{{cite journal |last1=American Society For Reproductive |date=May 1997 |title=Revised American Society for Reproductive Medicine classification of endometriosis: 1996 |journal=Fertility and Sterility |volume=67 |issue=5 |pages=817–21 |doi=10.1016/S0015-0282(97)81391-X |pmid=9130884 |doi-access=free |title-link=doi}}&lt;/ref&gt;

* మొదటి దశ - ఉపరితల గాయాలు.
* రెండవ దశ - అదనంగా, కుల్-డి-సాక్ కొన్ని లోతైన గాయాలు ఉంటాయి.
* 3వ దశ   - అండాశయంపై ఎండోమెట్రియోమాస్ మరిన్ని సంశ్లేషణలు ఉంటాయి.
* 4వ దశలో పెద్ద ఎండోమెట్రియోమాస్, విస్తృతమైన సంశ్లేషణలు, గర్భాశయం దాటి కనపడుతాయి. పెద్ద అండాశయ తిత్తులు సాధారణంగా కనపడుతాయి.

కణజాల పరీక్షలలో రోగ నిర్ధారణ కోసం, క్రింది మూడు ప్రమాణాలలో కనీసం రెండు ఉండాలి &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Aurelia Busca|last2=Carlos Parra-Herran|title=Ovary - nontumor - Nonneoplastic cysts / other - Endometriosis|url=http://www.pathologyoutlines.com/topic/ovarynontumorendometriosis.html|website=Pathology Outlines}} Topic Completed: 1 August 2017. Revised: 5 March 2020&lt;/ref&gt;

* ఎండోమెట్రియల్ రకం స్ట్రోమా
* గ్రంథులతో ఎండోమెట్రియల్ [[ఉపకళా కణజాలము|ఎపిథీలియం]]
* దీర్ఘకాలిక రక్తస్రావం, 

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;175&quot;&gt;
దస్త్రం:Endometriosis,_abdominal_wall.jpg|alt=Endometriosis, abdominal wall|పొత్తికడుపు ఎండోమెట్రియాసిస్ 
దస్త్రం:Endometriosis_of_the_ovary.jpg|alt=Micrograph showing endometriosis (right) and ovarian stroma (left)|ఒవేరియన్ స్ట్రోమా 
దస్త్రం:Endometrioma1.jpg|alt=Micrograph of the wall of an endometrioma. All features of endometriosis are present (endometrial glands, endometrial stroma and hemosiderin-laden macrophages).|ఎండోమెట్రియల్ గ్రంధులు, స్ట్రోమా
&lt;/gallery&gt;

== వ్యాధి  నిర్వహణ ==
ఎండోమెట్రియోసిస్ సమస్యకు  నివారణ లేనప్పటికీ, రెండు  మార్గాలు సూచిస్తారు. నొప్పి నివారణ,  ఎండోమెట్రోసిస్ కారణంగా ఏర్పడిన వంధ్యత్వ చికిత్స.&lt;ref name=&quot;TreatmentEKSNI&quot;&gt;{{Cite web|title=What are the treatments for endometriosis|url=http://www.nichd.nih.gov/health/topics/endometri/conditioninfo/Pages/treatment.aspx|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130803030403/http://www.nichd.nih.gov/health/topics/endometri/conditioninfo/Pages/treatment.aspx|archive-date=3 August 2013|access-date=20 August 2013|publisher=Eunice Kennedy Shriver National Institute of Child Health and Human Development}}&lt;/ref&gt; నొప్పి కి ఉపశమనాన్ని అందించడం, ఎండోమెట్రియోసిస్ ప్రక్రియ  పురోగతిని పరిమితం చేయడం,  అవసరమైన చోట సంతానోత్పత్తిని పునరుద్ధరించడం లేదా సంరక్షించడం దీని లక్ష్యం. రోగి చిన్న వయస్సులో ఉంటే,  శస్త్రచికిత్స ద్వారా ఎండోమెట్రియోటిక్ కణజాలాన్ని తొలస్తారు.  సాధారణ కణజాలాన్ని,  అండాశయాలను సంరక్షించుతారు.&lt;ref name=&quot;AFFDiagnosisandTreat&quot;&gt;{{Cite paper|title=Diagnosis and treatment of endometriosis|url=http://www.aafp.org/afp/1999/1015/p1753.html}}&lt;/ref&gt;ఇదివరలో  గర్భం ధరించాలనుకోని వ్యక్తులలో లేదా గర్భాశయమే  ప్రభావితమైతే,  గర్భాశయం తొలగింపు  ఎండోమెట్రియోసిస్ కు  నివారణగా భావిస్తారు. అయితే,  ఎండోమెట్రియోసిస్ ను కూడా తొలగిస్తారు. 

శస్త్రచికిత్సను లాపరోస్కోపిక్  (కీహోల్ శస్త్రచికిత్స కాకుండా) చేయాలని నిపుణులు సిఫార్సు చేస్తున్నారు. ఇంకా నోటి ద్వారా తీసుకునే గర్భనిరోధకాల వాడకం తగ్గించడం,  అలాగే సాధారణ వ్యాయామం,  మద్యం,  కెఫిన్లను మానివేయడం వంటివి సూచిస్తారు.&lt;ref name=&quot;WH2014&quot; /&gt; 

ఈ సమస్య మహిళల జీవనశైలిని ప్రభావితం చేస్తుంది. విద్యార్థినుల చదువు, ఉద్యోగినుల  వృత్తిని దెబ్బతీస్తుంది. గృహిణులకు కుటుంబ నిర్వహణ కష్టతరమవుతుంది. కుటుంబ ఘర్షణలకు, డిప్రెషన్ కు దారి తీయవచ్చు.   ఈ వ్యాధిగ్రస్తులకు గైనకాలజిస్ట్, కొలెరెక్టల్ సర్జన్, యూరాలజిస్ట్ ల బృందం సమన్వయంతో చికిత్స చేస్తారు. అవగాహన కొరవడి, చికిత్స ఆలస్యమైతే అండాశయ ట్యూమర్ కు దారితీయవచ్చు. కాబట్టి వ్యాధిని తొలిదశలో వైద్యం చేయించుకోవడం సరిఅయిన మార్గం. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ఇది కూడా చూడండి ==
[[అధిక ఋతుస్రావం]]

== సూచనలు ==
[[వర్గం:వ్యాధులు]]
[[వర్గం:గర్భాశయ వ్యాధులు]]</text>
      <sha1>6qjdx5g01ig4zs575addv3l9uim0o2v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>5వ లోక్‌సభ సభ్యుల జాబితా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>413104</id>
    <revision>
      <id>4957413</id>
      <parentid>4794313</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:23:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* గుజరాత్ */</comment>
      <origin>4957413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132149" sha1="72j85686dhbig2ub2v9wk8h2hfzdl16" xml:space="preserve">ఇది 5వ లోక్‌సభకు ప్రాతినిధ్యం వహించే [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం లేదా ప్రాదేశిక ప్రాంతం]] ద్వారా ఏర్పాటు చేయబడిన '''సభ్యుల జాబితా'''. [[లోక్‌సభ|భారత పార్లమెంటు దిగువసభ]] సభ్యులు [[1971 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1971 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలలో]] [[5వ లోక్‌సభ|5వ లోక్‌సభకు]] (1971 నుండి 1977 వరకు) ఎన్నికయ్యారు.&lt;ref&gt;Lok Sabha. ''[http://loksabha.nic.in/Members/lokprev.aspx Member, Since 1952]''&lt;/ref&gt;

== అండమాన్ నికోబార్ దీవులు ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!నియోజకవర్గం
! సభ్యుడు
! పార్టీ
|-
| [[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అండమాన్ నికోబార్ దీవులు]]
| [[కె.ఆర్. గణేష్]]
| [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|}

== ఆంధ్రప్రదేశ్ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!నియోజక వర్గం
!సభ్యుడు
!పార్టీ
|-
|[[ఆదిలాబాదు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఆదిలబాదు]]
|[[పొద్దుటూరి గంగారెడ్డి]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[అమలాపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అమలాపురం]] (ఎస్.సి)
|[[బయ్యా సూర్యనారాయణ మూర్తి]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[అనకాపల్లి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అనకాపల్లి]]
|ఎస్.ఆర్.ఎ.ఎస్. అప్పలనాయుడు
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[అనంతపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అనంతపురం]] (ఎస్.సి)
|[[పొన్నపాటి ఆంటోని రెడ్డి]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[బాపట్ల లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బాపట్ల]]
|పి. అంకినీడు ప్రసాద రావు
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[భద్రాచలం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|భద్రాచలం]] ఎస్.టి)
|[[బి. రాధాబాయి ఆనందరావు]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[బొబ్బిలి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బొబ్బిలి]]
|కె. నారాయణరావు
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[చిత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చిత్తూరు]]
|పి. నరసింహ రెడ్డి
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[కడప లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కడప]]
|[[యెద్దుల ఈశ్వరరెడ్డి|యెద్దుల ఈశ్వర రెడ్డి]]
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]]
|-
|[[ఏలూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఏలూరు]]
|[[కొమ్మారెడ్డి సూర్యనారాయణ]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[గుంటూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గుంటూరు]]
|[[కొత్త రఘురామయ్య]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[హిందూపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హిందూపూర్]]
|పాముదుర్తి భయప రెడ్డి
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[హైదరాబాదు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హైదరాబాద్]]
|[[జి.ఎస్.మేల్కోటే]]
|[[తెలంగాణ ప్రజా సమితి]]
|-
|[[కాకినాడ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కాకినాడ]]
|[[మల్లిపూడి శ్రీరామ సంజీవరావు]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[కరీంనగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కరీంనగర్]]
|[[ఎం. సత్యనారాయణరావు|ఎం. సత్యనారాయణ రావు]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ఖమ్మం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఖమ్మం]]
|[[తేళ్ల లక్ష్మీకాంతమ్మ]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[కర్నూలు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కర్నూలు]]
|కె. కోదండ రామిరెడ్డి
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[మచిలీపట్నం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మచిలీపట్నం]]
|[[మాగంటి అంకినీడు]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[మహబూబ్‌నగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మహబూబ్‌నగర్]] ఎస్.టి)
|జనుంపల్లి రామేశ్వర్ రావు
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[మెదక్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మెదక్]]
|[[ఇందిరా గాంధీ]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[మిర్యాలగూడ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మిర్యాలగూడ]]
|భీం నర్సింహా రెడ్డి
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]]
|-
|[[నాగర్‌కర్నూల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నాగర్‌కర్నూల్]] (ఎస్.సి)
|ఎం. భీష్మ దేవ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[నల్గొండ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నల్గొండ]]
|[[కంచర్ల రామకృష్ణారెడ్డి|కంచెర్ల రామకృష్ణా రెడ్డి]]
|[[తెలంగాణ ప్రజా సమితి]]
|-
|[[నంద్యాల లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నంద్యాల్]]
|[[పెండేకంటి వెంకటసుబ్బయ్య]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[నరసాపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నరసపూర్]] (ఎస్.సి)
|ఎం.టి. రాజు
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[నరసరావుపేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నరసరావుపేట]]
|మద్ది సుదర్శనం
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[నెల్లూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నెల్లూరు]] (ఎస్.సి)
|దొడ్డవరపు కామాక్షయ్య
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[నిజామాబాదు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నిజామాబాద్]]
|ఎం. రామ్ గోపాల్ రెడ్డి
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ఒంగోలు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఒంగోలు]]
|పులి వెంకట రెడ్డి
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[పార్వతీపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పార్వతీపురం]] ఎస్.టి)
|బిడ్డిక శతనారాయణ
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[పెద్దపల్లి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పెద్దపల్లి]] (ఎస్.సి)
|జి. వెంకటస్వామి
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[రాజమండ్రి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజమండ్రి]] ఎస్.టి)
|ఎస్.బి.పి పట్టాభి రామారావు
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[రాజంపేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజంపేట]]
|[[పోతురాజు పార్థసారథి]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[సికింద్రాబాదు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సికింద్రాబాద్]]
|ఎం. ఎం. హషీమ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[శ్రీకాకుళం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|శ్రీకాకుళం]]
|[[బొడ్డేపల్లి రాజగోపాలరావు]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[తెనాలి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తెనాలి]]
|[[మేడూరి నాగేశ్వరరావు]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[తిరుపతి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తిరుపతి]] (ఎస్.సి)
|తంబూరు బాలకృష్ణయ్య
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[విజయవాడ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|విజయవాడ]]
|[[కె.ఎల్.రావు|కె.ఎల్. రావు]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[వరంగల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|వరంగల్]]
|[[ఎస్.బి. గిరి]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|}

== అసోం ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!నియోజకవర్గం
! సభ్యుడు
! పార్టీ
|-
| [[అటానమస్ డిస్ట్రిక్ట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|స్వయంప్రతిపత్త జిల్లా]] (ఎస్.టి)
| బీరెన్ సింగ్ ఎంగ్టి
| [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
| [[బార్పేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బార్పేట]]
| [[ఫకృద్దీన్ అలీ అహ్మద్]]
| [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
| కాచర్ (ఎస్.సి)
| జ్యోత్స్నా చందా
| [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
| [[ధుబ్రి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ధుబ్రి]]
| మొయినుల్ హక్ చౌదరి
| [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
| [[దిబ్రూగఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దిబ్రూఘర్]]
| రవీంద్ర నాథ్ కాకోటి
| [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
| [[గౌహతి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గౌహతి]]
| దినేష్ చంద్ర గోస్వామి
| [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[కలియాబోర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కలియాబోర్]]
| బెడబ్రత బారువా
| [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
| [[తరుణ్ గొగోయ్]]
| [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
| [[కరీంగంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కరీంగంజ్]] (ఎస్.సి)
| [[నిహార్ రంజన్ లస్కర్]]
| [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
| [[కోక్రాఝర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోక్రాఝర్]] ఎస్.టి)
| [[డి. బసుమతరి|బసుమతరి ధరణిధోర్]]
| [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
| [[లఖింపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|లఖింపూర్]]
| బిశ్వనారాయణ శాస్త్రి
| [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
| [[మంగళ్‌దోయ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మంగళ్దోయ్]]
| ధరణిధర్ దాస్
| [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
| [[నౌగాంగ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నౌగాంగ్]]
| లీలాధర్ కోటోకి
| [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
| [[తేజ్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తేజ్‌పూర్]]
| కమలా ప్రసాద్ అగర్వాలా
| [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|}

== బీహార్ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!నియోజక వర్గం
!సభ్యుడు
!పార్టీ
|-
|[[అరారియా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అరారియా]] (ఎస్.సి)
|టి. మోహన్ రామ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[అర్రా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అర్రా]]
|[[బలీ రామ్ భగత్|బలి రామ్ భగత్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ఔరంగాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం (బీహార్)|ఔరంగాబాద్]]
|సత్యేంద్ర నారాయణ్ సిన్హా
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[బగాహా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బగాహా]] (ఎస్.సి)
|భోలా రౌత్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[బంకా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బంకా]]
|శివ చండికా ప్రసాద్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[మధు లిమయే]] (ఉపపోల్)
|[[సోషలిస్ట్ పార్టీ (ఇండియా) 2011|సోషలిస్ట్ పార్టీ]]
|-
|బార్
|ధరమ్ బీర్ సిన్హా
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (యు)]]
|-
|[[బేగుసరాయ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బేగుసరాయ్]]
|[[శ్యామ్ నందన్ ప్రసాద్ మిశ్రా]]
|
|-
|[[బెట్టియా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బెట్టియా]]
|[[కమల్ నాథ్ తివారి]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[భాగల్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|భాగల్పూర్]]
|[[భగవత్ ఝా ఆజాద్|భాగవత్ ఝా ఆజాద్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|బిక్రంగంజ్
|శియోపూజన్ శాస్త్రి
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[బక్సర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బక్సర్]]
|అనంత్ ప్రసాద్ శర్మ
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[చప్రా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చాప్రా]]
|రామశేఖర్ ప్రసాద్ సింగ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[చత్రా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చత్ర]]
|శంకర్ దయాల్ సింగ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[దర్భంగా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దర్భంగా]]
|[[బినోదానంద్ ఝా]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|లలిత్ నారాయణ్ మిశ్రా
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ధన్‌బాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ధన్‌బాద్]]
|రామ్ నారాయణ్ శర్మ
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|శంకర్ దయాళ్ సింగ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[దుమ్కా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దుమ్కా]] (ఎస్.టి)
|సత్య చంద్ర బెస్రా
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[గయా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గయా]] (ఎస్.సి)
|ఈశ్వర్ చౌదరి 
|[[భారతీయ జనసంఘ్|భారతీయ జన సంఘ్]]
|-
|[[గిరిడిహ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గిరిడిహ్]] 
|చాపలేందు భట్టాచార్య
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[గొడ్డ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గొడ్డ]]
|జగదీష్ నారాయణ్ మండలం 
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[గోపాల్‌గంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గోపాల్‌గంజ్]]
|[[ద్వారకనాథ్ తివారీ|ద్వారక నాథ్ తివారీ]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[హజారీబాగ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హజారీబాగ్]]
|దామోదర్ పాండే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[జంషెడ్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జంషెడ్‌పూర్]]
|సర్దార్ స్వరణ్ సింగ్ సోఖీ
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[జముయి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జాముయి]] (ఎస్.సి)
|భోలా మాంఝీ
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]]
|-
|[[ఖగారియా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఖగారియా]]
|శివ శంకర్ ప్రసాద్ యాదవ్
|[[సంయుక్త సోషలిస్ట్ పార్టీ]]
|-
|[[ఖుంటి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఖుంటి]] ఎస్.టి)
|నిరల్ ఎనిమ్ హోరో
|
|-
|[[కిషన్‌గంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కిషన్‌గంజ్]]
|జమీలూర్ రెహమాన్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[లోహర్దగా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|లోహర్దగా]] ఎస్.టి)
|కార్తీక్ ఓరాన్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[మాధేపురా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మాధేపుర]]
|రాజేంద్ర ప్రసాద్ యాదవ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[మధుబని లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మధుబని]]
|భోగేంద్ర ఝా
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]]
|-
|[[జగన్నాథ్ మిశ్రా]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[మహరాజ్‌గంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మహరాజ్‌గంజ్]]
|సిబ్బన్ లాల్ సక్సేనా
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]]
|-
|[[ముంగేర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ముంగేర్]]
|దేవానందన్ ప్రసాద్ యాదవ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[మోతీహరి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మోతీహరి]]
|బిభూతి మిశ్రా
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ముజఫర్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ముజఫర్‌పూర్]]
|నావల్ కిషోర్ సిన్హా
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[నలంద లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నలంద]]
|ప్రొఫె. సిద్ధేశ్వర ప్రసాద్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[పాలము లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పాలమావు]] (ఎస్.సి)
|కుమారి కమల కుమారి
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|పాట్నా
|రామావతార్ శాస్త్రి
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]]
|-
|[[పూర్నియా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పూర్నియా]]
|మహమ్మద్ తాహిర్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[రాజ్‌మహల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజ్‌మహల్]] ఎస్.టి)
|ఈశ్వర్ మరాండి
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|యోగేష్ చంద్ర ముర్ము
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[రాంచీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాంచీ]]
|ప్రశాంత్ కుమార్ ఘోష్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[రోసెరా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రోసెరా]] (ఎస్.సి)
|రామ్ భగత్ పాశ్వాన్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|సహర్సా
|చిరంజీబ్ ఝా
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[సమస్తిపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సమస్తిపూర్]]
|యమునా ప్రసాద్ మండలం 
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ససారం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ససారం]] (ఎస్.సి)
|[[జగ్జీవన్ రాం|జగ్జీవన్ రామ్]]
|
|-
|[[షెయోహర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|షెయోహర్]]
|హరి కిషోర్ సింగ్
|
|-
|[[సింగ్‌భూమ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సింగ్‌భూమ్]] ఎస్.టి)
|మోరన్ సింగ్ పూర్తి
|జార్ఖండ్ పార్టీ
|-
|[[సీతామర్హి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సీతామర్హి]]
|[[నాగేంద్ర ప్రసాద్ యాదవ్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[సివాన్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సివాన్]]
|మహమ్మద్ యూసుఫ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|}

== చండీగఢ్ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!నియోజక వర్గం
!సభ్యుడు
!పార్టీ
|-
|[[చండీగఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చండీగఢ్]]
|అమర్‌నాథ్ విద్యాలంకర్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|}

== దాద్రా నగర్ హవేలీ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!నియోజక వర్గం
!సభ్యుడు
!పార్టీ
|-
|దాద్రా నగర్ హవేలీ ఎస్.టి)
|రౌభాయ్ రాంజీభాయ్ పటేల్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|}

== ఢిల్లీ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!నియోజక వర్గం
!సభ్యుడు
!పార్టీ
|-
|[[చాందినీ చౌక్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చాందానీ చౌక్]]
|సుభద్ర జోషి
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|ఢిల్లీ సదర్
|అమర్ నాథ్ చావ్లా
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ఈస్ట్ ఢిల్లీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఈస్ట్ ఢిల్లీ]] 
|హెచ్.కె.ఎల్. భగత్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|కరోల్ బాగ్ (ఎస్.సి)
|టి. సోహన్ లాల్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[న్యూఢిల్లీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|న్యూ ఢిల్లీ]]
|కృష్ణ చంద్ర పంత్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|ముకుల్ బెనర్జీ
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|ఔటర్ ఢిల్లీ (ఎస్.సి)
|చౌదరి దలీప్ సింగ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[దక్షిణ ఢిల్లీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దక్షిణ ఢిల్లీ]]
|శశి భూషణ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|}

== గోవా, డామన్ డయ్యు ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!నియోజక వర్గం
!సభ్యుడు
!పార్టీ
|-
|[[దక్షిణ గోవా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మోర్ముగావ్]]
|ఎరాస్మో డి సెక్వెరా
|యునైటెడ్ గోన్స్ పార్టీ
|-
|పంజిం
|పురుషోత్తం శాస్త్రి కకోద్కర్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|}

== గుజరాత్ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!నియోజక వర్గం
!సభ్యుడు
!పార్టీ
|-
|అహ్మదాబాద్
|ఇందులాల్ కనైయాలాల్ యాగ్నిక్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[అమ్రేలి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అమ్రేలి]]
|[[జీవరాజ్ నారాయణ్ మెహతా]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ఆనంద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఆనంద్]]
|ప్రవీంసింహ నటవర్సింహ సోలంకి
|[[ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ (ఆర్గనైజేషన్)]]
|-
|[[బనస్కంతా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బనస్కాంత]]
|పోపట్లాల్ ముల్శంకర్ భాయ్ జోషి
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[వడోదర లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బరోడా]]
|ఫటేసింగ్రావ్ ప్రతాప్సింగ్రావ్ గైక్వాడ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[భావ్‌నగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|భావనగర్]]
|ప్రసన్భాయ్ మెహతా
|[[ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ (ఆర్గనైజేషన్)]]
|-
|[[బారుచ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బ్రోచ్]]
|టి.ఎస్.మాన్సిన్హ్జీ భాసాహెబ్ రాణా
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[వల్సాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బల్సర్]] ఎస్.టి)
|నానుభాయ్ నిచాభాయ్ పటేల్
|[[ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ (ఆర్గనైజేషన్)|ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ (ఆర్గనైజేషన్]]
|-
|దభోయ్
|[[ప్రభుదాస్ పటేల్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[దాహొద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దాహోద్]] (ఎస్.టి)
|భాల్జీభాయ్ రావ్జీభాయ్ పర్మార్
|[[ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ (ఆర్గనైజేషన్)]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[గాంధీనగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గాంధీనగర్]]
|పురుషోత్తం గణేష్ మావలంకర్
|
|-
|సోమ్‌చంద్‌భాయ్ మనుభాయ్ సోలంకి
|[[ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ (ఆర్గనైజేషన్)]]
|-
|గోధ్రా
|పిలూ హోమి మోడీ
|[[స్వతంత్ర పార్టీ]]
|-
|[[జాంనగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జామ్‌నగర్]]
|డి. పి. జడేజా
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[జునాగఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జునాగఢ్]]
|నంజీభాయ్ రావ్జీభాయ్ వెకారియా
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ఖేడా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కైరా]]
|ధర్మసిన్హ్ దాదుభాయ్ దేశాయ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[కచ్చ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కచ్]]
|మహిపాత్రయ్ ఎం. మెహతా
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|మాండ్వి ఎస్.టి)
|అమర్‌సిన్హ్ జినాభాయ్ చౌదరి
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[మహెసానా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మెహ్సానా]]
|నట్వర్‌లాల్ అమృతలాల్ పటేల్
|[[ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ (ఆర్గనైజేషన్)]]
|-
|[[పటాన్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పటాన్]] (ఎస్.సి)
|ఖేమ్‌చంద్‌భాయ్ చావ్డా
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[రాజ్‌కోట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజ్‌కోట్]]
|ఘన్శ్యాంభాయ్ ఛోటాలాల్ ఓజా
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|అరవింద్ మోహన్ లాల్ పటేల్ (1972 ఉపఎన్నిక)
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[సబర్కంటా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సబర్కంటా]]
|చందులాల్ చున్నిలాల్ దేశాయ్
|[[ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ (ఆర్గనైజేషన్)]]
|-
|[[సూరత్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సూరత్]]
|[[మొరార్జీ దేశాయ్]]
|1971లో కాంగ్రెస్-ఓ, 1977లో మాత్రమే జనతాపార్టీ
|-
|[[సురేంద్రనగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సురేంద్రనగర్]]
|రసిక్లాల్ ఉమేద్‌చంద్ పారిఖ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|}

== హర్యానా ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!నియోజక వర్గం
!సభ్యుడు
!పార్టీ
|-
|[[అంబాలా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అంబలా]] (ఎస్.సి)
|రామ్ ప్రకాష్ చౌదరి
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ఫరీదాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫరీదాబాద్]]
|తయ్యబ్ హుస్సేన్ ఖాన్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[హిసార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హిస్సార్]]
|మణి రామ్ గోదారా
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|కైతాల్
|[[గుల్జారీలాల్ నందా]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[కర్నాల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కర్నాల్]]
|మధో రామ్ శర్మ
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[మహేంద్రగఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మహేంద్రగఢ్]]
|రావ్ బీరేంద్ర సింగ్
|[[విశ్వ హిందూ పరిషత్]]
|-
|[[రోహ్తక్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రోహ్తక్]]
|ముక్తియార్ సింగ్ మాలిక్
|[[భారతీయ జనసంఘ్|జన సంఘ్]]
|-
|[[సిర్సా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సిర్సా]] (ఎస్.సి)
|దల్బీర్ సింగ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|}

== హిమాచల్ ప్రదేశ్ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!నియోజక వర్గం
!సభ్యుడు
!పార్టీ
|-
|[[హమీర్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హమీర్పూర్]]
|నారాయణ్ చంద్ పరాశర్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[కాంగ్రా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కంగ్రా]]
|విక్రమ్ చంద్ మహాజన్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[మండి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మండి]]
|[[వీరభద్ర సింగ్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[సిమ్లా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సిమ్లా]] (ఎస్.సి)
|పర్తాప్ సింగ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|}

== జమ్మూ కాశ్మీరు ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!నియోజక వర్గం
!సభ్యుడు
!పార్టీ
|-
|[[అనంతనాగ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అనంతనాగ్]]
|మొహమ్మద్ షఫీ ఖురేషి
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[బారాముల్లా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బారాముల్లా]]
|సయ్యద్ అహ్మద్ అగా
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[జమ్మూ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జమ్ము]]
|ఇందర్ జిత్ మల్హోత్రా
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[లడఖ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|లడఖ్]]
|కుశోక్ జి. బకుల
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[శ్రీనగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|శ్రీనగర్]]
|షమీమ్ అహ్మద్ షమీమ్
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]]
|-
|[[ఉధంపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఉధంపూర్]]
|కరణ్ సింగ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (యు)]]
|}

== కర్ణాటక ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!నియోజక వర్గం
!సభ్యుడు
!పార్టీ
|-
|[[బాగల్‌కోట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బాగల్‌కోట్]]
|సంగనగౌడ బసనగౌడ పాటిల్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|కనకపుర
|సి. కె. జాఫర్ షరీఫ్ 
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[బెల్గాం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బెల్గాం]]
|అప్పయ్య క్రవీరప్ప కొట్రశెట్టి
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[బీదర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బీదర్]] (ఎస్.సి)
|శంకర్ దేవ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[చిక్కబల్లాపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చిక్‌బల్లాపూర్]]
|ఎం. వి. కృష్ణప్ప
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[చిక్కోడి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చిక్కోడి]] (ఎస్.సి)
|బి. శంకరానంద్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[చిత్రదుర్గ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చిత్రదుర్గ]]
|కె. మల్లన్న
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[దావణగెరె లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దావణగెరె]]
|కొండజ్జి బసప్ప
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ధార్వాడ్ ఉత్తర లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ధార్వాడ్ ఉత్తర]]
|[[సరోజినీ మహిషి|సరోజినీ బిందురావు మహిషి]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|ధార్వాడ్ సౌత్
|ఫక్రుద్దీన్ హుస్సేన్సాద్ మొహ్సిన్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|rowspan=2|[[గుల్బర్గా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గుల్బర్గా]]
|సి. ఎం. స్టీఫెన్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|సిద్రాం రెడ్డి
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[కోలార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోలార్]] (ఎస్.సి)
|జి. వై. కృష్ణన్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[కొప్పల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కొప్పల్]]
|స్వామి సిద్ధరామేశ్వర బస్సయ్య
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|rowspan=2|[[మాండ్య లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మాండ్య]]
|కెరగోడ్ చిక్కలింగయ్య
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|ఎస్. ఎం. కృష్ణ
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[మైసూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మైసూర్]]
|ఎం.తులసీదాస్ దాసప్ప
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[షిమోగా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|షిమోగా]]
|టి.వి. చంద్రశేఖరప్ప
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[తుమకూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తుమకూరు]]
|కె. లక్కప్ప
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|}

== కేరళ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!నియోజక వర్గం
!సభ్యుడు
!పార్టీ
|-
|అడూర్ (ఎస్.సి)
|భార్గవి తంకప్పన్
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]]
|-
|[[ఆలప్పుజ్హ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఆలప్పుజ్హ]]
|కె. బాలకృష్ణన్
|[[రివల్యూషనరీ సోషలిస్ట్ పార్టీ (ఇండియా)|రివల్యూషనరీ సోషలిస్ట్ పార్టీ]]
|-
|[[వటకర లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బడగర]]
|కె.పి. ఉన్నికృష్ణన్
|[[ఇండియన్ కాంగ్రెస్ (సోషలిస్ట్) -శరత్ చంద్ర సిన్హా|ఇండియన్ కాంగ్రెస్ (సోషలిస్ట్)]]
|-
|[[అట్టింగల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చిరాయింకిల్]]
|[[వాయలార్ రవి]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ఎర్నాకులం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఎర్నాకులం]]
|హెన్రీ ఆస్టిన్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[కాసరగోడ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కాసరగోడ్]]
|కదన్నపల్లి రామచంద్రన్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[కొట్టాయం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కొట్టాయం]]
|వర్కీ జార్జ్
|కేరళ కాంగ్రెస్
|-
|[[కోజికోడ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోజికోడ్]]
|ఇబ్రహీం సులైమాన్ సైట్
|[[ఇండియన్ యూనియన్ ముస్లిం లీగ్]]
|-
|[[మలప్పురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మంజేరి]]
|ఎం. ముహమ్మద్ ఇస్మాయిల్
|[[ఇండియన్ యూనియన్ ముస్లిం లీగ్]]
|-
|[[మావేలికర లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మావెలికర]]
|ఆర్. బాలకృష్ణ పిళ్లై
|కేరళ కాంగ్రెస్
|-
|ముకుందపురం
|ఎ.సి. జార్జ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-

|[[పాలక్కాడ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పాల్ఘాట్]]
|[[ఎ. కె. గోపాలన్]]
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]]
|-
|[[ఇడుక్కి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పీర్మాడే]]
|ఎం.ఎం. జోసెఫ్
|కేరళ కాంగ్రెస్
|-
|[[పొన్నాని లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పొన్నాని]]
|ఎం.కె. కృష్ణన్
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]]
|-
|[[కొల్లాం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|క్విలాన్]]
|ఎన్. శ్రీకంఠన్ నాయర్
|[[రివల్యూషనరీ సోషలిస్ట్ పార్టీ (ఇండియా)|రివల్యూషనరీ సోషలిస్ట్ పార్టీ]]
|-
|[[కన్నూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తెల్లిచ్చేరి]]
|సి.కె. చంద్రప్పన్
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]]
|-
|[[త్రిసూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|త్రిచూర్]]
|సి. జనార్దనన్
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]]
|-
|[[తిరువనంతపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|త్రివేండ్రం]]
|వి.కె. కృష్ణ మీనన్
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]]
|-
|}

== లక్షద్వీప్ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!నియోజక వర్గం
!సభ్యుడు
!పార్టీ
|-
|[[లక్షద్వీప్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|లక్షద్వీప్]] ఎస్.టి)
|పి.ఎం. సయీద్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|}

== మధ్య ప్రదేశ్ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!నియోజక వర్గం
!సభ్యుడు
!పార్టీ
|-
|[[బాలాఘాట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బాలాఘాట్]]
|చింతమన్ రావు గౌతమ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[బస్తర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బస్తర్]] ఎస్.టి)
|లంబోదర్ బలియార్
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]]
|-
|[[బేతుల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బేతుల్]]
|ఎన్. కె. పి. సాల్వే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[భోపాల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|భోపాల్]]
|[[శంకర్ దయాళ్ శర్మ]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[దామోహ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దామోహ్]]
|వరహ శంకర్ గిరి
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ధార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ధార్ (ఎస్టీ)]]
|భరత్ సింగ్ చౌహాన్
|జన సంఘ్
|-
|[[దుర్గ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దుర్గ్]]
|చందులాల్ చంద్రకర్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[గునా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గుణ]]
|[[మాధవరావు సింధియా|మాధవరావ్ సింధియా]]
|[[భారతీయ జన సంఘ్]]
|-
|[[గ్వాలియర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గ్వాలియర్]]
|[[అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి]]
|[[భారతీయ జన సంఘ్]]
|-
|[[హోషంగాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హోషంగాబాద్]]
|చౌదరి నితిరాజ్ సింగ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|rowspan=2|[[ఇండోర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఇండోర్]]
|ప్రకాష్ చంద్ సేథి
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|రామ్ సింగ్ భాయ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[జబల్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జబల్పూర్]]
|[[సేథ్ గోవింద్ దాస్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[జాంజ్‌గిర్-చంపా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జంజ్‌గిర్]]
|మినీమాట ఆగమ్ దాస్ గురు
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[రత్లాం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఝబువా]] ఎస్.టి)
|భగీరథ్ రాంజీ భన్వర్
| ఎస్.ఎస్.పి 
|-
|[[కంకేర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కంకేర్]] ఎస్.టి)
|అరవింద్ విశ్రమ్ సింగ్ నేతమ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ఖాండ్వా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఖాండ్వా]]
|గంగాచరణ్ దీక్షిత్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ఖర్గోన్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఖర్గోన్]]
|రామ్ చంద్ర బడే
|[[భారతీయ జనసంఘ్|భారతీయ జన్ సంఘ్]]
|-
|[[మహాసముంద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మహాసముంద్]]
|శ్రీకృష్ణ అగర్వాల్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[మాండ్లా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మండ్లా]] (ఎస్.సి)
|మంగ్రు గను ఉయికే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[మందసౌర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మందసౌర్]]
|లక్ష్మీనారాయణ పాండే
|[[భారతీయ జనసంఘ్|జన సంఘ్]]
|-
|[[రాయ్‌గఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం (ఛత్తీస్‌గఢ్)|రాయ్‌గఢ్]] ఎస్.టి)
|ఉమ్మద్ సింగ్ రాథియా
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[రాయ్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాయ్‌పూర్]]
|[[విద్యా చరణ్ శుక్లా]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[రాజ్‌నంద్‌గావ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజ్‌నంద్‌గావ్]]
|రాంసహై పాండే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[రేవా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రేవా]]
|మార్తాండ్ సింగ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[సాగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సాగర్]] (ఎస్.సి)
|సహోద్రబాయి మురళీధర్ రాయ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[సియోని లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సియోని]]
|గార్గి శంకర్ మిశ్రా
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[షాడోల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|షాడోల్]] ఎస్.టి)
|ధన్ షా ప్రధాన్
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]]
|-
|[[షాజాపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|షాజాపూర్]] (ఎస్.సి)
|జగన్నాథ్ రావు జోషి &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.elections.in/parliamentary-constituencies/1971-election-results.html|title = 1971 భారతదేశ సాధారణ (5వ లోక్‌సభ) ఎన్నికల ఫలితాలు}}&lt;/ref&gt;
|[[భారతీయ జనసంఘ్|భారతీయ జన్ సంఘ్]]
|-
|[[సిధి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సిధి]] ఎస్.టి)
|రాణాబహదూర్ సింగ్
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]]
|-
|[[సర్గుజా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సర్గుజా]] ఎస్.టి)
|బాబు నాథ్ సింగ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[టికంగఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|టికమ్‌గఢ్]] (ఎస్.సి)
|నాథు రామ్ అహిర్వార్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ఉజ్జయిని లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఉజ్జయిని]] (ఎస్.సి)
|ఫూల్ చంద్ వర్మ
|[[భారతీయ జనసంఘ్|జన సంఘ్]]
|-
|[[విదిశ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|విదిష]]
|రామ్‌నాథ్ గోయెంకా
|[[భారతీయ జనసంఘ్|భారతీయ జన్ సంఘ్]]
|-
|}
== మహారాష్ట్ర ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!నియోజక వర్గం
!సభ్యుడు
!పార్టీ
|-
|[[అహ్మద్‌నగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అహ్మద్ నగర్]]
|అన్నాసాహెబ్ పాండురంగే షిండే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[అకోలా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అకోలా]]
|కె.ఎం. అస్గర్ హుస్సేన్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[అమరావతి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అమరావతి]]
|కృష్ణారావు గులాబ్రావ్ దేశ్‌ముఖ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ఔరంగాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం (బీహార్)|ఔరంగాబాద్]]
|మణిక్రావ్ పలోడకర్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[బారామతి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బారామతి]]
|రఘునాథ్ కేశవ్ ఖాదిల్కర్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|భండారా
|విష్మ్భరదాస్ జ్వాలా ప్రసాద్ దూబే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[బీడ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|భీర్]]
|సాయాజీరావు త్రయంబక్రరావు పండిట్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[భివాండి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|భివండి]]
|శ్రీకృష్ణ వైజనాథ్ ధమన్కర్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|rowspan=2|బాంబే సెంట్రల్
|ఆర్.డి. భండారే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|రోజా విద్యాధర్ దేశ్‌పాండే
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]]
|-
|[[ముంబై సౌత్ సెంట్రల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బాంబే సెంట్రల్ సౌత్]]
|అబ్దుల్ కాదర్ సలేబోయ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ముంబై నార్త్ ఈస్ట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బాంబే నార్త్ ఈస్ట్]]
|రాజారామ్ గోపాల్ అలియాస్ రాజా కులకర్ణి
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ముంబై నార్త్ వెస్ట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బాంబే నార్త్ వెస్ట్]]
|హరి రామచంద్ర గోఖలే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ముంబై సౌత్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బాంబే సౌత్]]
|డా. నారాయణ్ నీరులా కైలాస్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[బుల్దానా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బుల్దానా]] (ఎస్.సి)
|వై ఎస్ మహాజన్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[చంద్రపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చంద]]
|అబ్దుల్ షఫీ
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|చిమూర్
|కృష్ణారావు ఠాకూర్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|దహను ఎస్.టి)
|లక్ష్మణ్ కాకద్య దుమడ
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ధూలే లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ధులియా]]
|చూడామన్ ఆనంద రావండాలే పాటిల్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[హత్కనాంగ్లే లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హత్కనంగలే]]
|దత్తాజీరావు బాబూరావు కదం
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|rowspan=2|[[జల్గావ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జల్గావ్]]
|కృష్ణారావు మాధవరావు పాటిల్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|యాదవ్ శివరామ్ మహాజన్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[జల్నా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జల్నా]]
|బాబూరావు జంగ్లూ కాలే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|rowspan=2|కరద్
|ప్రేమలాబాయి దాజీసాహెబ్ చవాన్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|దాజీసాహెబ్ చవాన్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ఖమ్‌గావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖామ్‌గావ్]] (ఎస్.సి)
|అర్జున్ శ్రీపత్ కస్తూరే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ఖేడా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఖేడ్]]
|అనంతరావు పాటిల్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|కొలాబా
|శంకర్ రావు బి. సావంత్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[కొల్హాపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కొల్హాపూర్]]
|రాజారామ్ దాదాసాహెబ్ నింబాల్కర్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[కోపర్‌గావ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోపర్‌గావ్]]
|బాలాసాహెబ్ విఖే పాటిల్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[లాతూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|లాతూర్]]
|తులసీరామ్ దశరథ్ కాంబ్లే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|మాలేగావ్ ఎస్.టి)
|జాంబ్రు మంగళు కహండోలే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[నాగపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నాగ్‌పూర్]]
|జంబువంత్ బాపురావ్ ధోటే
|[[ఫార్వర్డ్ బ్లాక్]], జనసంఘ్ మద్దతుతో 
|-
|[[నాందేడ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నాందేడ్]]
|వెంకటరావు బాబారావు తారోడేకర్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[నందుర్బార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నందూర్బార్]] ఎస్.టి)
|తుకారాం హురాజీ గావిట్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[నాసిక్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నాసిక్]]
|భానుదాస్ రామచంద్ర కవాడే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ఉస్మానాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఉస్మానాబాద్]] (ఎస్.సి)
|తులసీరామ్ అబాజీ పాటిల్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|పంధర్పూర్ (ఎస్.సి)
|నివృత్తి సత్వాజీ కాంబ్లే
|[[భారతీయ రిపబ్లికన్ పార్టీ]]
|-
|[[పర్భని లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పర్భాని]]
|శివాజీరావు శంకర్‌రావ్ దేశ్‌ముఖ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[పూణే లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పూణె]]
|మోహన్ మాణిక్‌చంద్ ధరియా
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|రాజాపూర్
|[[మధు దండావతే]]
|[[సోషలిస్ట్ పార్టీ (ఇండియా) 2011|సోషలిస్ట్ పార్టీ]]
|-
|rowspan=2|[[రాంటెక్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రామ్‌టెక్]]
|అమృత్ గణపత్ సోనార్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|రామ్ హెడావో
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]]
|-
|రత్నగిరి
|శాంతారామ్ లక్ష్మణ్ పెజే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[సాంగ్లీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సాంగ్లీ]]
|గణపతి తుకారాం గోట్ఖిండే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[సతారా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సతారా]]
|యశ్వంతరావు బల్వంతరావు చవాన్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (యు)|ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ (యు)]]
|-
|[[షోలాపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|షోలాపూర్]] 
|సూరజ్రతన్ ఫతేచంద్ దమాని
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[వార్థా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|వార్ధా]]
|జగ్జీవనరావు గణపతిరావు కదం
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|యావత్మల్
|సదాశివరావు బాపూజీ ఠాక్రే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|}

== మణిపూర్ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!నియోజక వర్గం
!సభ్యుడు
!పార్టీ
|-
|[[ఇన్నర్ మణిపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఇన్నర్ మణిపూర్]]
|ప్రొఫె. ఎన్. టోంబి సింగ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|ఔటర్ మణిపూర్ ఎస్.టి)
|పావోకై హాకిప్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|}

== మేఘాలయ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!నియోజక వర్గం
!సభ్యుడు
!పార్టీ
|-
|[[షిల్లాంగ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|షిల్లాంగ్]]
|గిల్బర్ట్ జి. స్వెల్
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]]
|-
|[[తురా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తురా]]
|కె.ఆర్. మరక్
|[[ఆల్ పార్టీ హిల్ లీడర్స్ కాన్ఫరెన్స్]]
|-
|}

== మిజోరం ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!నియోజక వర్గం
!సభ్యుడు
!పార్టీ
|-
|[[మిజోరం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మిజోరం (ఎస్టీ)]]
|సాంగ్లియానా
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]]
|-
|}
== మైసూరు రాష్ట్రం ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!నియోజక వర్గం
!సభ్యుడు
!పార్టీ
|-
|బెంగళూరు నగరం
|[[కెంగల్ హనుమంతయ్య|కె. హనుమంతయ్య]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[బళ్ళారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బళ్లారి]]
|వి.కె.ఆర్. వరదరాజ రావు
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[బీజాపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బీజాపూర్]]
|చౌదరి భీమప్ప ఎల్లప్ప
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[చామరాజనగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చామరాజనగర్]] (ఎస్.సి)
|S.M. సిద్దయ్య|ఎస్.ఎం. సిద్దయ్య
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[గుల్బర్గా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గుల్బర్గా]]
|ధరమావో శరణప్ప అఫ్జల్‌పుర్కర్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[హసన్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హస్సన్]]
|నుగ్గెహళ్లి శివప్ప
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ఉత్తర కన్నడ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కనరా]]
|బాలకృష్ణ వెంకన్న నాయక్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|మంగళూరు
|కె.కె. శెట్టి
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[రాయచూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాయచూర్]]
|పంపన్ గూడ సక్రెప్ప గౌడ
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|ఉడిపి
|పి. రంగనాథ్ షెనాయ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|}

== నాగాలాండ్ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!నియోజక వర్గం
!సభ్యుడు
!పార్టీ
|-
|[[నాగాలాండ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నాగాలాండ్]]
|కెవిచూసా అంగామి
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]]
|-
|}

== ఒడిశా ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!నియోజక వర్గం
!సభ్యుడు
!పార్టీ
|-
|అంగుల్
|బడకుమార్ ప్రతాప్ గంగాదేబ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[బాలాసోర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బాలాసోర్]]
|శ్యామ్ సుందర్ మహాపాత్ర
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[బెర్హంపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బెర్హంపూర్]]
|రాచకొండ జగన్నాథరావు
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[భద్రక్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|భద్రక్]] (ఎస్.సి)
|అర్జున్ చరణ్ సేథి
|కాంగ్రెస్ (తరువాత 2004లో బిజు జనతాదళ్)
|-
|[[అస్కా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|భంజానగర్]]
|దుతీ కృష్ణ పాండా
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]]
|-
|[[భువనేశ్వర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|భువనేశ్వర్]]
|చింతామణి పాణిగ్రాహి
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[బోలంగీర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బోలంగీర్]]
|రాజ్ రాజ్ సింగ్ డియో
|[[స్వతంత్ర పార్టీ]]
|-
|[[కటక్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కటక్]]
|జానకీ బల్లభ్ పట్నాయక్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ధెంకనల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ధెంకనల్]]
|దేవేంద్ర సత్పతి
|
|-
|[[జాజ్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జాజ్‌పూర్]] (ఎస్.సి)
|అనాది చరణ్ దాస్
|
|-
|[[కలహండి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కలహండి]]
|ప్రతాప్ కేశరి డియో
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]]
|-
|[[కేంద్రపారా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కేంద్రపరా]]
|సురేంద్ర మొహంతి
|[[ఉత్కల్ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[కియోంజర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కియోంఝర్]] ఎస్.టి)
|కుమార్ మాఝీ
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|rowspan=2|[[కోరాపుట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోరాపుట్]] ఎస్.టి)
|[[గిరిధర్ గమాంగ్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|శ్రీమతి. భాగీరథి గమంగ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|rowspan=2|[[మయూర్‌భంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మయూర్‌భంజ్]] ఎస్.టి)
|మన్ మోహన్ తుడు
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|చంద్ర మోహన్ సిన్హా
| యుటిపి (1972 ఉప ఎన్నిక) 
|-
|[[నబరంగ్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నౌరంగ్‌పూర్]] ఎస్.టి)
|ఖగపతి ప్రధాని
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|ఫుల్బాని (ఎస్.సి)
|బక్సీ నాయక్
|[[స్వతంత్ర పార్టీ]]
|-
|[[పూరీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పూరి]]
|బనమాలి పట్నాయక్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[సంబల్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సంబల్పూర్]]
|బనమాలి బాబు
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[సుందర్‌గఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సుందర్‌గఢ్]] ఎస్.టి)
|గజధర్ మాఝీ
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|}

== పుదుచ్చేరి ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!నియోజక వర్గం
!సభ్యుడు
!పార్టీ
|-
|rowspan=2|[[పుదుచ్చేరి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పాండిచ్చేరి]]
|అరవింద బాల పజనర్
|[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]]
|-
|మోహన్ కుమారమంగళం
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|}

== పంజాబ్ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!నియోజక వర్గం
!సభ్యుడు
!పార్టీ
|-
|rowspan=2|[[అమృత్‌సర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అమృత్‌సర్]]
|దుర్గాదాస్ భాటియా
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|రఘునందన్ లాల్ భాటియా
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[బటిండా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బటిండా]] (ఎస్.సి)
|భాన్ సింగ్ భౌరా
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]]
|-
|ఫాజిల్కా
|గురుదాస్ సింగ్ బాదల్
|[[శిరోమణి అకాలీ దళ్|అకాలీ దళ్]]
|-
|rowspan=2|[[ఫిరోజ్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫిరోజ్‌పూర్]]
|గుర్దియల్ సింగ్ ధిల్లాన్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|సర్దార్ మొహిందర్ సింగ్ గిల్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[గురుదాస్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గురుదాస్‌పూర్]]
|ప్రబోధ్ చంద్ర
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[హోషియార్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హోషియార్‌పూర్]]
|దర్బారా సింగ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[జలంధర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జులంధర్]]
|సర్దార్ [[స్వరణ్ సింగ్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[లూథియానా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|లూధియానా]]
|దేవీందర్ సింగ్ గార్చ
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[పాటియాలా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పాటియాలా]]
|సత్ పాల్ కపూర్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ఫిల్లౌర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫిల్లౌర్]] (ఎస్.సి)
|చౌదరి సాధు రామ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[సంగ్రూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సంగ్రూర్]]
|తేజ సింగ్ స్వతంత్ర
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]]
|-
|}
== రాజస్థాన్ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!నియోజక వర్గం
!సభ్యుడు
!పార్టీ
|-
|[[అజ్మీర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అజ్మీర్]]
|బశ్వేశ్వర్ నాథ్ భార్గవ
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|rowspan=2|[[అల్వార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అల్వార్]]
|హరి ప్రసాద్ శర్మ
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|నవల్ కిషోర్ శర్మ
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[బన్స్వారా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బన్స్వారా]] ఎస్.టి)
|హీరా లాల్ దోడా
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|బయానా (ఎస్.సి)
|[[జగన్నాథ్ పహాడియా]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[భరత్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|భారత్‌పూర్]]
|రాజ్ బహదూర్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[భిల్వారా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|భిల్వారా]]
|హేమేంద్ర సింగ్ బనేరా
|జన సంఘ్
|-
|[[బికనీర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బికనీర్]]
|కర్ణి సింగ్
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]]
|-
|[[చిత్తోర్‌గఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చిత్తోర్‌గఢ్]]
|బిశ్వనాథ్ జుంఝున్‌వాలా
|[[భారతీయ జనసంఘ్|భారతీయ జన్ సంఘ్]]
|-
|[[గంగానగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గంగానగర్]] (ఎస్.సి)
|పన్నాలాల్ బరుపాల్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[జైపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జైపూర్]]
|రాజమాత ఆఫ్ జైపూర్ గాయత్రీ దేవి
|[[స్వతంత్ర పార్టీ]]
|-
|rowspan=2|[[జలోర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జలోర్]] (ఎస్.సి)
|నరేంద్ర కుమార్ సంఘీ
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|సర్దార్ [[బూటా సింగ్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ఝలావర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జలావర్]]
|బ్రిజ్‌రాజ్ సింగ్
|[[భారతీయ జనసంఘ్|భారతీయ జన్ సంఘ్]]
|-
|[[జుంఝును లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జుంఝును]]
|శివనాథ్ సింగ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[జోధ్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జోధ్‌పూర్]]
|రాజమాత (జోధ్‌పూర్) కృష్ణ కుమారి
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]]
|-
|[[కోటా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోట]]
|ఓంకర్‌లాల్ బెర్వా
|[[భారతీయ జనసంఘ్|భారతీయ జన్ సంఘ్]]
|-
|[[నాగౌర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నాగౌర్]]
|నాథు రామ్ మిర్ధా
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[పాలి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పాలి]]
|మూల్ చంద్ దాగా
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|సవాయి మాధోపూర్ ఎస్.టి)
|చుట్టెన్ లాల్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[సికర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సికార్]]
|శ్రీకృష్ణ మోడీ
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|టోంక్ (ఎస్.సి)
|రామ్ కన్వర్ బైర్వా
|[[స్వతంత్ర పార్టీ]]
|-
|}

== సిక్కిం ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!నియోజక వర్గం
!సభ్యుడు
!పార్టీ
|-
|[[సిక్కిం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సిక్కిం]]
|ఎస్.కె. రాయ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|}

== తమిళనాడు ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!నియోజక వర్గం
!సభ్యుడు
!పార్టీ
|-
|[[అరక్కోణం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అరక్కోణం]]
|ఒ.వి అళగేశన్ ముదలియార్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[చెంగల్పట్టు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చెంగల్‌పుట్]]
|సి. చిట్టి బాబు
|[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]]
|-
|[[చెన్నై సెంట్రల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చెన్నై సెంట్రల్]]
|[[మురసోలి మారన్]]
|[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]]
|-
|[[చిదంబరం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చిదంబరం]] (ఎస్.సి)
|వి. మాయవన్
|[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]]
|-
|rowspan=2|[[కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు]]
|కె. బలదండయుతం
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]]
|-
|పార్వతి కృష్ణన్
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]]
|-
|rowspan=2|[[కడలూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కడలూరు]]
|ఇరుప్పు గోవిందస్వామి భూవరాహన్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|ఎస్. రాధాకృష్ణన్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ధారాపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ధారాపురం]]
|సి.టి. దండపాణి
|[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]]
|-
|rowspan=2|[[దిండిగల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దిండిగల్]]
|కె. మాయాథెవర్
|[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]]
|-
|ఎం. రాజాంగం
|[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]]
|-
|[[గోబిచెట్టిపాళయం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గోబిచెట్టిపాళయం]]
|పి.ఎ. స్వామినాథన్
|[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]]
|-
|[[కళ్లకురిచి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కల్లకురిచి]]
|ఎం. దైవీకన్
|[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]]
|-
|[[కరూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కరూర్]]
|కె. గోపాల్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[కృష్ణగిరి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కృష్ణగిరి]]
|టి. తీర్థగిరి గౌండర్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[కుంభకోణం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కుంభకోణం]]
|ఎరా సెజియన్
|[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]]
|-
|[[చెన్నై నార్త్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మద్రాస్ నార్త్]]
|కృష్ణన్ మనోహరన్
|[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]]
|-
|[[మైలాడుతురై లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మయూరం]] (ఎస్.సి)
|కె. సుబ్రవేలు
|[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]]
|-
|[[నాగపట్నం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నాగపట్టినం]] (ఎస్.సి)
|ఎం. కథముత్తు
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]]
|-
|[[నాగర్‌కోయిల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నాగర్‌కోయిల్]]
|[[కె.కామరాజ్|కె. కామరాజ్ నాడార్]]
|[[ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ (ఆర్గనైజేషన్)]]
|-
|[[నీలగిరి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నీలగిరి]]
|జె. మఠం గౌడ్
|[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]]
|-
|[[పళని లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పళని]]
|[[సి.సుబ్రమణ్యం|సి. సుబ్రమణ్యం]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[పెరంబలూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పెరంబలూరు]] (ఎస్.సి)
|ఎ. దురైరాసు
|[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]]
|-
|[[పెరియకులం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పెరియకులం]]
|ఎస్.ఎం. మహమ్మద్ షెరీఫ్
|[[ఇండియన్ యూనియన్ ముస్లిం లీగ్]]
|-
||[[పొల్లాచ్చి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పొల్లాచ్చి]] (ఎస్.సి)
|ఎ.ఎమ్.ఆర్. మోహన్‌రాజ్ కళింగరాయర్
|[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]]
|-
|[[పుదుక్కోట్టై లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పుదుక్కోట్టై]]
|కె. వీరయ్య
|[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]]
|-
|[[రామనాథపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రామనాథపురం]]
|పి.కె.మూక్కయ్య తేవర్
|[[ఆల్ ఇండియా ఫార్వర్డ్ బ్లాక్]]
|-
|[[సేలం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సేలం]]
|ఇ.ఆర్. కృష్ణన్
|[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]]
|-
|rowspan=2|[[శివగంగ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|శివగంగ]]
|ఆర్.వి. స్వామినాథన్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|టి. కిరుట్టినన్
|[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]]
|-
|[[శివకాశి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|శివకాశి]]
|వెంకటసామి జయలక్ష్మి
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[శ్రీపెరంబుదూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|శ్రీపెరంబుదూర్]] (ఎస్.సి)
|టి.ఎస్. లక్ష్మణన్
|[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]]
|-
|[[తెన్కాసి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తెంకాసి]] (ఎస్.సి)
|ఎ.ఎం. చెల్లచామి
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[తంజావూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తంజావూరు]]
|ఎస్.డి. సోమసుందరం
|[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]]
|-
|[[తిండివనం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తిండివనం]]
|ఎం.ఆర్. లక్ష్మీనారాయణన్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[తిరుచెందూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తిరుచెందూర్]]
|ఎం.ఎస్. శివసామి
|[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]]
|-
|[[తిరుచిరాపల్లి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తిరుచిరాపల్లి]]
|ఎం. కళ్యాణసుందరం
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]]
|-
|[[తిరునెల్వేలి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తిరునెల్వేలి]]
|ఎస్.ఎ. మురుగానందం
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]]
|-
|[[తిరుపత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తిరుపత్తూరు]]
|సి.కె. చిన్నరాజే గౌండర్
|[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]]
|-
|[[తిరుచెంగోడ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తిరుచెంగోడ్]] 
|ఎం. ముత్తుస్వామి
|[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]]
|-
|[[వెల్లూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|వెల్లూర్]]
|ఆర్.పి. ఉలగనంబి
|[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]]
|-
|[[వందవాసి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|వాండివాష్]]
|జి. విశ్వనాథన్
|[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ద్రావిడ మున్నేట్ర కజగం]]
|-
|}

== త్రిపుర ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!నియోజక వర్గం
!సభ్యుడు
!పార్టీ
|-
|[[త్రిపుర తూర్పు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|త్రిపుర తూర్పు]] ఎస్.టి)
|దశరథ్ దేబ్
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]]
|-
|[[త్రిపుర పశ్చిమ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|త్రిపుర పశ్చిమ]]
|బీరేంద్ర చంద్ర దత్తా
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]]
|-
|}

== ఉత్తర ప్రదేశ్ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!నియోజక వర్గం
!సభ్యుడు
!పార్టీ
|-
|[[ఆగ్రా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఆగ్రా]]
|సేథ్ అచల్ సింగ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[అక్బర్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అక్బర్‌పూర్]] (ఎస్.సి)
|రామ్‌జీ రామ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[అలీఘర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అలీఘర్]]
|శివ కుమార్ శాస్త్రి
|[[భారతీయ క్రాంతి దళ్]]
|-
|[[అలహాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అలహాబాద్]]
|హేమవతి నందన్ బహుగుణ
|కాంగ్రెస్
|-
|[[అల్మోరా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అల్మోర]]
|నరేంద్ర సింగ్ బిష్ట్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[అమేథీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అమేథి]]
|విద్యా ధర్ బాజ్‌పాయ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[అమ్రోహా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అమ్రోహా]]
|[[ఇషాక్ సంభాలి|మౌలానా ఇషాక్ సంభాలీ]]
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]]
|-
|[[అయోన్లా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అయోన్లా]]
|సావిత్రి శ్యామ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[అజంగఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అజంగఢ్]]
|చంద్రజిత్ యాదవ్
|కాంగ్రెస్
|-
|[[బాగ్‌పట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బాగ్‌పట్]]
|రామ్ చంద్ర వికల్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[బహ్రైచ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బహ్రైచ్]]
|బద్లు రామ్ శుక్లా
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[బల్లియా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బల్లియా]]
|చంద్రికా ప్రసాద్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[బలరాంపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బల్రాంపూర్]]
|చంద్ర భల్ మణి తివారీ
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[బందా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బండ]]
|రామ్ రతన్ శర్మ
|[[భారతీయ జనసంఘ్|భారతీయ జన్ సంఘ్]]
|-
|[[బన్స్‌గావ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బాన్స్‌గావ్]] (ఎస్.సి)
|రామ్ సూరత్ ప్రసాద్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[బారాబంకి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బారాబంకి]] (ఎస్.సి)
|రుద్ర ప్రతాప్ సింగ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[బరేలీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బరేలీ]]
|సతీష్ చంద్ర
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[బస్తీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బస్తీ]] (ఎస్.సి)
|ఆనంద్ ప్రసాద్ ధుసియా
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|rowspan=2|[[బిజ్నోర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బిజ్నోర్]] (ఎస్.సి)
|రామ్ దయాళ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|స్వామి రామానంద్ శాస్త్రి
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|బిల్హౌర్
|సుశీల రోహత్గి
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[బదౌన్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బుదౌన్]]
|కరణ్ సింగ్ యాదవ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[బులంద్‌షహర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బులంద్‌షహర్]]
|సురేంద్ర పాల్ సింగ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[చందౌలీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చందౌలి]]
|సుధాకర్ పాండే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|డెహ్రాడూన్
|ముల్కీ రాజ్ సైనీ
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[డియోరియా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|డియోరియా]]
|బిశ్వనాథ్ రాయ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[దొమరియాగంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దొమరియాగంజ్]]
|కేశవ్ దేవ్ మాల్వియా
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ఎటాహ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఎటా]]
|రోహన్‌లాల్ చతుర్వేది
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ఇటావా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఇటావా]]
|శ్రీ శంకర్ తివారి
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ఫైజాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫైజాబాద్]]
|రామ్ కృష్ణ సిన్హా
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ఫరూఖాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫరూఖాబాద్]]
|అవధేష్ చంద్ర సింగ్ రాథోడ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ఫతేపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫతేపూర్]]
|సంత్ బక్స్ సింగ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ఫూల్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫుల్పూర్]]
|[[విశ్వనాథ్ ప్రతాప్ సింగ్]]
|కాంగ్రెస్
|-
|[[ఫిరోజాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫిరోజాబాద్]] (ఎస్.సి)
|ఛత్రపతి అంబేష్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|rowspan=2|[[గర్హ్వాల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గర్హ్వాల్]]
|హేమవతి నందన్ బహుగుణ
|కాంగ్రెస్
|-
|ప్రతాప్ సింగ్ నేగి
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|ఘతంపూర్ (ఎస్.సి)
|తుల రామ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ఘాజీపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఘాజీపూర్]]
|సర్జూ పాండే
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]]
|-
|[[ఘోసి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఘోసి]]
|జార్ఖండే రాయ్
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]]
|-
|[[గోండా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గొండ]]
|ఆనంద్ సింగ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[గోరఖ్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గోరఖ్‌పూర్]]
|నర్సింగ్ నారాయణ్ పాండే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[హమీర్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం (ఉత్తరప్రదేశ్)|హమీర్పూర్]]
|స్వామి బ్రహ్మానంద్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|rowspan=2|హాపూర్
|బుద్ధ ప్రియ మౌర్య
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|కేదార్ నాథ్ సింగ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[హర్దోయ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హర్దోయ్]] (ఎస్.సి)
|కిందర్ లాల్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[హరిద్వార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హర్ద్వార్]] (ఎస్.సి)
|[[సుందర్ లాల్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[హత్రాస్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హత్రాస్]] (ఎస్.సి)
|చంద్ర పాల్ శైలాని
|కాంగ్రెస్
|-
|[[జలౌన్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జలౌన్]] (ఎస్.సి)
|చౌదరి రామ్ సేవక్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[జౌన్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జౌన్‌పూర్]]
|రాజదేయో సింగ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-

|[[ఝాన్సీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఝాన్సీ]]
|డా. గోవింద్ దాస్ రిచార్య
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[కైరానా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కైరానా]]
|షఫ్క్వాట్ జంగ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[కైసర్‌గంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కైసెర్గంజ్]]
|శకుంతల నాయర్
|[[భారతీయ జనసంఘ్|భారతీయ జన్ సంఘ్]]
|-
|[[కన్నౌజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కన్నౌజ్]]
|ఎస్.ఎన్. మిశ్రా
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[కాన్పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కాన్పూర్]]
|ఎస్. ఎం. బెనర్జీ
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]]
|-
|[[ఖలీలాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఖలీలాబాద్]]
|కృష్ణ చంద్ర పాండే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ఖేరీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఖేరి]]
|బాలగోవింద్ వర్మ
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|ఖుర్జా (ఎస్.సి)
|హరి సింగ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[లాల్‌గంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|లాల్‌గంజ్]] (ఎస్.సి)
|రామ్ ధన్
|
|-
|[[లక్నో లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|లక్నో]]
|[[షీలా కౌల్]]
|కాంగ్రెస్
|-
|[[మచ్లిషహర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మచ్లిషహర్]]
|నాగేశ్వర్ ద్వివేది
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[మహరాజ్‌గంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం (ఉత్తర ప్రదేశ్)|మహారాజ్‌గంజ్]]
|శిబ్బన్‌లాల్ సక్సేనా
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]]
|-
|[[మెయిన్‌పురి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మైన్‌పురి]]
|మహారాజ్ సింగ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[మథుర లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మధుర]]
|చకలేశ్వర్ సింగ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[మీరట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మీరట్]]
|షా నవాజ్ ఖాన్ (జనరల్)
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[మీర్జాపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మీర్జాపూర్]]
|అజీజ్ ఇమామ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[మిస్రిఖ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మిస్రిఖ్]] (ఎస్.సి)
|సంక్త ప్రసాద్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[మోహన్‌లాల్‌గంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మోహన్‌లాల్‌గంజ్]] (ఎస్.సి)
|గంగా దేవి
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[మొరాదాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మొరాదాబాద్]]
|వీరేంద్ర అగర్వాలా
|[[భారతీయ జనసంఘ్|భారతీయ జన్ సంఘ్]]
|-
|[[ముజఫర్‌నగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ముజఫర్ నగర్]]
|విజయ్ పాల్ సింగ్
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]]
|-
|పద్రౌనా
|గెండా సింగ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[పిలిభిత్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పిలిభిత్]]
|మోహన్ స్వరూప్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ప్రతాప్‌గఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ప్రతాప్‌గఢ్]]
|దినేష్ సింగ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[రాయ్‌బరేలి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాయ్‌బరేలి]]
|[[ఇందిరా గాంధీ|ఇందిరా నెహ్రూ గాంధీ]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[రాంపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాంపూర్]]
|[[జుల్ఫికర్ అలీ ఖాన్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|రాంసానేహిఘాట్ (ఎస్.సి)
|బైజ్నాథ్ కురీల్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[రాబర్ట్స్‌గంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాబర్ట్స్‌గంజ్]] (ఎస్.సి)
|రామ్ స్వరూప్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|సైద్‌పూర్ (ఎస్.సి)
|శంభు నాథ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[సలేంపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సేలంపూర్]]
|తారకేశ్వర్ పాండే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|షహాబాద్
|ధరమ్ గజ్ సింగ్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[షాజహాన్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|షాజహాన్‌పూర్]] (ఎస్.సి)
|[[జితేంద్ర ప్రసాద]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[సీతాపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సీతాపూర్]]
|జగదీష్ చంద్ర దీక్షిత్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[తెహ్రీ గర్వాల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తెహ్రీ గర్వాల్]]
|పరిపూర్ణానంద్ పైనులి
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ఉన్నావ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఉన్నావ్]]
|జియావుర్ రెహమాన్ అన్సారీ
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[వారణాసి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|వారణాసి]]
|ప్రొఫె. రాజా రామ్ శాస్త్రి
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|}
== పశ్చిమ బెంగాల్ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!నియోజక వర్గం
!సభ్యుడు
!పార్టీ
|-
|[[ఆరంబాగ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఆరంబాగ్]]
|మనోరంజన్ హజ్రా
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]]
|-
|[[అస‌న్‌సోల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అసన్సోల్]]
|[[రాబిన్ సేన్]]
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]]
|-
|[[హుగ్లీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అజంబాగ్]]
|[[బిజోయ్ కృష్ణ మోదక్]]
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]]
|-
|[[బాలూర్‌ఘాట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బలూర్ఘాట్]] (ఎస్.సి)
|రాసేంద్ర నాథ్ బర్మన్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[బంకురా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బంకురా]]
|శంకర్ నారాయణ్ సింగ్ డియో
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[బరాసత్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బరాసత్]]
|[[రణేంద్రనాథ్ సేన్]]
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]]
|-
|[[బారక్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బరాక్‌పూర్]]
|మహమ్మద్ ఇస్మాయిల్
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]]
|-
|[[బసిర్హత్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బసిర్హత్]]
|ఎ.కె.ఎం. ఇషాక్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[బెర్హంపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బెర్హంపూర్]]
|[[త్రిదిబ్ చౌధురి]]
|[[రివల్యూషనరీ సోషలిస్ట్ పార్టీ (ఇండియా)|రివల్యూషనరీ సోషలిస్ట్ పార్టీ]]
|-
|[[బీర్బం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బీర్భూమ్]] (ఎస్.సి)
|[[గదాధర్ సాహా]]
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]]
|-
|[[బోల్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బోల్పూర్]] (ఎస్.సి)
|[[సోమనాథ్ ఛటర్జీ|సోమ్‌నాథ్ ఛటర్జీ]]
|
|-
|[[బోల్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బోల్‌పూర్]]
|[[సారదీష్ రాయ్]]
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]]
|-
|కలకత్తా ఈశాన్య
|హీరేంద్రనాథ్ ముఖర్జీ
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]]
|-
|కలకత్తా నార్త్ వెస్ట్
|అశోక్ కుమార్ సేన్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[కంఠి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కంఠి]] 
|[[సమర్ గుహ]]
|
|-
|[[కూచ్‌బెహార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కూచ్ బెహర్]] (ఎస్.సి)
|[[బెనోయ్ కృష్ణ దాస్ చౌదరి]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[డార్జిలింగ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|డార్జిలింగ్]]
|రత్తన్‌లాల్ బ్రాహ్మణ్
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]]
|-
|[[డైమండ్ హార్బర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|డైమండ్ హార్బర్]]
|[[జ్యోతిర్మయి బసు]]
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]]
|-
|దుర్గాపూర్ (ఎస్.సి)
|కృష్ణ చంద్ర హల్డర్
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]]
|-
|[[ఘటల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఘటల్]]
|జగదీష్ భట్టాచార్య
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]]
|-
|[[హౌరా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హౌరా]]
|[[సమర్ ముఖర్జీ]]
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]]
|-
|[[జల్పైగురి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జల్‌పైగురి]]
|ట్యూనా ఒరాన్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[జాంగీపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జంగీపూర్]]
|[[లుట్ఫాల్ హక్]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[జైనగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జయనగర్]] (ఎస్.సి)
|శక్తి కుమార్ సర్కార్
|
|-
|[[ఝర్‌గ్రామ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జార్గ్రామ్]] ఎస్.టి)
|ప్రొఫె. అమియా కుమార్ కిస్కు
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|కత్వా
|సరోజ్ ముఖర్జీ
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]]
|-
|[[కృష్ణానగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కృష్ణనగర్]]
|[[రేణు పద దాస్]]
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]]
|-
|మాల్డా
|దినేష్ చంద్ర జోర్డర్
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]]
|-
|[[మథురాపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మధురాపూర్]] (ఎస్.సి)
|[[మధుర్జ్య హల్దార్]]
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]]
|-
|rowspan=2|[[మేదినీపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మిడ్నాపూర్]]
|[[సుబోధ్ చంద్ర హంస్దా]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[ఇంద్రజిత్ గుప్తా]]
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]]
|-
|rowspan=2|[[ముర్షిదాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ముర్షిదాబాద్]]
|[[అబూ తలేబ్ చౌదరి]]
|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]]
|-
|ముహమ్మద్ ఖుదా బుక్ష్
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|నాబాద్విప్ (ఎస్.సి)
|బీభా ఘోష్ గోస్వామి
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]]
|-
|[[పురూలియా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పురులియా]]
|దేబేంద్ర నాథ్ మహాతా
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|rowspan=3|[[రాయ్‌గంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాయ్‌గంజ్]]
|మాయ రే
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[సిద్ధార్థ శంకర్ రే]]
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|ప్రియా రంజన్ దాస్మున్సీ
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|[[సెరంపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సెరంపూర్]]
|దినేంద్ర నాథ్ భట్టాచార్య
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]]
|-
|[[తమ్లుక్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తమ్లూక్]]
|[[సతీష్ చంద్ర సమంత]]
|బంగ్లా కాంగ్రెస్
|-
|[[ఉలుబెరియా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఉలుబెరియా]]
|[[శ్యామప్రసన్న భట్టాచార్య]]
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]]
|-
|[[బిష్ణుపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|విష్ణుపూర్]] (ఎస్.సి)
|[[అజిత్ కుమార్ సాహా]]
|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]]
|-
|}

== ఇవికూడా చూడండి ==

* [[ఆంధ్రప్రదేశ్ నుండి ఎన్నికైన 5వ లోక్‌సభ సభ్యుల జాబితా]]

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;

== వెలుపలి లంకెలు ==
{{లోక్‌సభ సభ్యులు}}{{భారత పార్లమెంటు}}
[[వర్గం:పదవీకాలం వారీగా లోక్‌సభ సభ్యుల జాబితాలు]]
[[వర్గం:5వ లోక్‌సభ సభ్యులు]]</text>
      <sha1>72j85686dhbig2ub2v9wk8h2hfzdl16</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>భారత వ్యవసాయ, రైతు సంక్షేమ శాఖ మంత్రిత్వ శాఖ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>416754</id>
    <revision>
      <id>4957414</id>
      <parentid>4952957</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:24:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఉప మంత్రులు */</comment>
      <origin>4957414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70274" sha1="5rdet6xztai6gqbbu749z394imsl6up" xml:space="preserve">{{Infobox official post
| post =వ్యవసాయం, రైతు సంక్షేమ శాఖ మంత్రి
| body = 
| native_name = {{lang|hi|कृषि एवं किसान कल्याण मंत्री}}&lt;br&gt;{{transliteration|hi|కృషి ఏవం కిసాన్ కళ్యాణ మంత్రి కృష్ణ ఇవాం కిసాన్ కళ్యాణ మంత్రి}}
| flag = 
| flagsize = 
| flagcaption = 
| insignia = Ministry of Agriculture India.svg
| insigniasize = 235
| insigniacaption = మంత్రిత్వ శాఖ చిహ్నం
| image = The Chief Minister of Madhya Pradesh, Shri Shivraj Singh Chauhan meeting the Union Minister for Civil Aviation, Shri Ajit Singh, in New Delhi on November 21, 2012 (cropped).jpg
| imagesize = 170
| alt = 
| incumbent =  [[శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్]]
| incumbentsince = {{start date|2024|06|11|df=y}}
| type = 
| status = 
| department = వ్యవసాయం, రైతుల సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ
| style = 
| member_of = 	భారత మంత్రివర్గం
| reports_to = 	భారత రాష్ట్రపతి&lt;br&gt;భారత ప్రధానమంత్రి&lt;br&gt;భారత పార్లమెంటు
| residence = 
| seat = 
| nominator = 
| appointer = [[భారత రాష్ట్రపతి]]
| appointer_qualified = 	భారత ప్రధాని సిఫార్సుపై 
| termlength = 
| termlength_qualified = 
| constituting_instrument = 
| precursor = 
| formation = {{start date|2015|df=y}}
| first = [[బాబూ రాజేంద్ర ప్రసాద్|రాజేంద్ర ప్రసాద్]]&lt;br&gt;{{small|(ఆహారం, వ్యవసాయ శాఖ మంత్రిగా))}}
| last = 
| abolished = 
| succession = 
| unofficial_names = 
| deputy = 
| salary = 
| abbreviation = 
| website = 
}}
వ్యవసాయం, రైతుల సంక్షేమ మంత్రి ( హిందీ : कृषि एवं किसान कल्याण मंत्री ) వ్యవసాయం, రైతుల సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖకు అధిపతి, భారత ప్రభుత్వ మంత్రుల యూనియన్ కౌన్సిల్‌లో కీలక సభ్యుడు. పోర్ట్‌ఫోలియో సాధారణంగా మంత్రి మండలిలో సీనియర్ సభ్యుడు అయిన క్యాబినెట్ ర్యాంక్ ఉన్న మంత్రిచే నిర్వహించబడుతుంది, తరచుగా ఒకరు లేదా ఇద్దరు జూనియర్ మంత్రులు లేదా వ్యవసాయం, రైతుల సంక్షేమం కోసం సహాయ మంత్రులు, అంతకుముందు తదుపరి జూనియర్ మంత్రికి సహాయం చేస్తారు.

ప్రస్తుత వ్యవసాయం, రైతుల సంక్షేమ మంత్రి బల్జీత్ కౌర్ 2024 జూన్ 10 నుండి మంత్రిత్వ శాఖ బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు, 2024 జూన్ 10 నుండి ఇద్దరు సహాయ మంత్రులు - రామ్ నాథ్ ఠాకూర్, భగీరథ్ చౌదరి ఉన్నారు.

==చరిత్ర==
మంత్రిత్వ శాఖ 1947 ఆగస్టు 15న &quot;ఆహారం, వ్యవసాయ మంత్రిత్వ శాఖ&quot;గా స్థాపించబడింది. రాజేంద్ర ప్రసాద్, తరువాత భారత రాష్ట్రపతి అయ్యాడు, మంత్రిత్వ శాఖ ప్రారంభ మంత్రిగా పనిచేశారు. 14 జనవరి 1948న ఆయన రాజీనామా చేసే వరకు పని చేశారు. ఈ మంత్రిత్వ శాఖ 24 జనవరి 1966న &quot;ఆహారం, వ్యవసాయం, కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్, సహకార మంత్రిత్వ శాఖ&quot;గా పేరు మార్చబడింది. ప్రధాన మంత్రి ఇందిరా గాంధీ హయాంలో 1971లో &quot;వ్యవసాయ మంత్రిత్వ శాఖ&quot;గా పేరు మార్చబడింది.

1974లో నీటిపారుదల మంత్రిత్వ శాఖ వ్యవసాయ మంత్రిత్వ శాఖలో విలీనం చేయబడింది, &quot;వ్యవసాయం, నీటిపారుదల మంత్రిత్వ శాఖ&quot;గా పేరు మార్చబడింది. 1980లో నీటిపారుదల శాఖను విభజించి &quot;వ్యవసాయ మంత్రిత్వ శాఖ&quot;ను సంస్కరించారు. 27 ఆగస్టు 2015న, మంత్రిత్వ శాఖ &quot;వ్యవసాయం, రైతుల సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ&quot;గా పేరు మార్చబడింది.&lt;ref&gt;{{cite web|date=15 August 2015|title=Agriculture Ministry to be renamed as Ministry of Agriculture and Farmers’ Welfare|url=https://www.thehindu.com/news/national/69th-Independence-Day-Prime-Minister-Narendra-Modis-Independence-Day-speech/article60307639.ece|access-date=27 August 2023|website=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

== కార్యాలయ పేర్లు ==

* '''1947–1966''' : ఆహార, వ్యవసాయ మంత్రి
* '''1966–1971''' : ఆహార, వ్యవసాయం, కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్, సహకార మంత్రి
* '''1971–1974''' : వ్యవసాయ మంత్రి
* '''1974–1980''' : వ్యవసాయం, నీటిపారుదల శాఖ మంత్రి
* '''1980–2015''' : వ్యవసాయ మంత్రి
* '''2015– ''ప్రస్తుతం''''' : వ్యవసాయం, రైతుల సంక్షేమ మంత్రి

== క్యాబినెట్ మంత్రులు ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |&lt;abbr&gt;నం.&lt;/abbr&gt;
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |ఫోటో
! rowspan=&quot;2&quot; |మంత్రి
(జనన-మరణ)
నియోజకవర్గం
! colspan=&quot;3&quot; |పదవీకాలం
! rowspan=&quot;2&quot; |రాజకీయ పార్టీ
! rowspan=&quot;2&quot; |మంత్రిత్వ శాఖ
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |ప్రధాన మంత్రి
|-
!నుండి
!కు
!కాలం
|-
! colspan=&quot;11&quot; |ఆహార, వ్యవసాయ మంత్రి
|-
!1
|[[File:Rajendra_Prasad_(Indian_President),_signed_image_for_Walter_Nash_(NZ_Prime_Minister),_1958_(16017609534).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rajendra_Prasad_(Indian_President),_signed_image_for_Walter_Nash_(NZ_Prime_Minister),_1958_(16017609534).jpg|87x87px]]
|
|'''రాజేంద్ర ప్రసాద్'''
(1884–1963) బీహార్
ఎంపీ (నియోజకవర్గ అసెంబ్లీ)
| 1947 ఆగస్టు 15
| 1948 జనవరి 14
|'''152 రోజులు'''
| rowspan=&quot;13&quot; |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
| rowspan=&quot;3&quot; |నెహ్రూ ఐ
| rowspan=&quot;10&quot; |
| rowspan=&quot;10&quot; |'''జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ'''
|-
!2
|[[File:Jairamdas_Daulatram_1985_stamp_of_India_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Jairamdas_Daulatram_1985_stamp_of_India_(cropped).jpg|102x102px]]
|
|'''జైరామదాస్ దౌలత్రం'''
(1891–1979) తూర్పు పంజాబ్ (రాజ్యాంగ సభ)
ఎంపీ
| 1948 జనవరి 19
| 1950 మే 13
|'''2 సంవత్సరాలు, 114 రోజులు'''
|-
!3
|[[File:K_M_Munshi.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:K_M_Munshi.jpg|90x90px]]
|
|'''కనైయాలాల్ మానెక్లాల్ మున్షీ'''
(1887–1971) బొంబాయి (రాజ్యాంగ సభ)
ఎంపీ
| 1950 మే 13
| 1952 మే 13
|'''2 సంవత్సరాలు, 0 రోజులు'''
|-
!4
|[[File:Rafi_Ahmed_Kidwai_1995_stamp_of_India.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rafi_Ahmed_Kidwai_1995_stamp_of_India.jpg|94x94px]]
|
|'''రఫీ అహ్మద్ కిద్వాయ్'''
(1894–1954)
బహ్రైచ్ జిల్లా (తూర్పు) ఎంపీ
| 1952 మే 13
| 1954 అక్టోబరు 24
''(పదవిలో మరణించారు)''
|'''2 సంవత్సరాలు, 164 రోజులు'''
| rowspan=&quot;3&quot; |నెహ్రూ II
|-
!5
|[[File:Panjabrao_Deshmukh_Lok_Sabha_photo.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Panjabrao_Deshmukh_Lok_Sabha_photo.jpg|90x90px]]
|
|'''పంజాబ్రావ్ దేశ్‌ముఖ్'''
(1898–1965) అమరావతి
ఎంపీ
(కేబినెట్ హోదా లేని మంత్రి)
| 1954 అక్టోబరు 29
| 1954 నవంబరు 25
|'''27 రోజులు'''
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |6
| rowspan=&quot;2&quot; |[[File:Ajit_Prasad_Jain_Lok_Sabha_portrait.gif|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajit_Prasad_Jain_Lok_Sabha_portrait.gif|89x89px]]
|
| rowspan=&quot;2&quot; |'''అజిత్ ప్రసాద్ జైన్'''
(1902–1977) సహారన్‌పూర్
ఎంపీ
| 1954 నవంబరు 25
| 1957 ఏప్రిల్ 17
| rowspan=&quot;2&quot; |'''1 సంవత్సరం, 272 రోజులు'''
|-
|
| 1957 ఏప్రిల్ 17
| 1959 ఆగస్టు 24
| rowspan=&quot;2&quot; |నెహ్రూ III
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |7
| rowspan=&quot;2&quot; |[[File:Miss_India_Indrani_Rehman,_S.K._Patil,_and_two_of_the_sponsors_of_the_contest_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Miss_India_Indrani_Rehman,_S.K._Patil,_and_two_of_the_sponsors_of_the_contest_(cropped).jpg|81x81px]]
|
| rowspan=&quot;2&quot; |'''SK పాటిల్'''
(1898–1981) ముంబై సౌత్
ఎంపీ
| 1959 ఆగస్టు 24
| 1962 ఏప్రిల్ 10
| rowspan=&quot;2&quot; |'''4 సంవత్సరాలు, 8 రోజులు'''
|-
|
| 1962 ఏప్రిల్ 10
| 1963 సెప్టెంబరు 1
| rowspan=&quot;2&quot; |నెహ్రూ IV
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |8
| rowspan=&quot;2&quot; | 
|
| rowspan=&quot;2&quot; |'''స్వరణ్ సింగ్'''
(1907–1994) జుల్లుందూర్
ఎంపీ
| 1963 సెప్టెంబరు 1
| 1964 మే 27
| rowspan=&quot;2&quot; |'''282 రోజులు'''
|-
|
| 1964 మే 27
| 1964 జూన్ 9
|నంద ఐ
|
|'''గుల్జారీలాల్ నందా'''
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |9
| rowspan=&quot;2&quot; |[[File:Chidambaram_Subramaniam.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chidambaram_Subramaniam.jpg|72x72px]]
|
| rowspan=&quot;2&quot; |'''చిదంబరం సుబ్రమణ్యం'''
(1910–2000) పళని
ఎంపీ
| 1964 జూన్ 9
| 1966 జనవరి 11
| rowspan=&quot;2&quot; |'''1 సంవత్సరం, 216 రోజులు'''
|శాస్త్రి
|
|'''లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి'''
|-
|
| 1966 జనవరి 11
| 1966 జనవరి 24
|నందా II
|
|'''గుల్జారీలాల్ నందా'''
|-
! colspan=&quot;11&quot; |ఆహారం, వ్యవసాయం, కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్, సహకార మంత్రి
|-
! (9)
|[[File:Chidambaram_Subramaniam.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chidambaram_Subramaniam.jpg|72x72px]]
|
|'''చిదంబరం సుబ్రమణ్యం'''
(1910–2000) పళని
ఎంపీ
| 1966 జనవరి 24
|మార్చి 13,
1967
|'''1 సంవత్సరం, 48 రోజులు'''
| rowspan=&quot;3&quot; |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
|ఇందిరా ఐ
| rowspan=&quot;3&quot; |
| rowspan=&quot;4&quot; |'''Indira Gandhi'''
|-
!10
|[[File:Jagjivan_Ram_1991_stamp_of_India.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Jagjivan_Ram_1991_stamp_of_India.jpg|93x93px]]
|
|'''జగ్జీవన్ రామ్'''
(1908–1986) ససారం
ఎంపీ
|మార్చి 13,
1967
| 1970 జూన్ 27
|'''3 సంవత్సరాలు, 106 రోజులు'''
| rowspan=&quot;2&quot; |ఇందిరా II
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |11
| rowspan=&quot;2&quot; |[[File:President_Fakhruddin_Ali_Ahmed.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:President_Fakhruddin_Ali_Ahmed.jpg|93x93px]]
|
| rowspan=&quot;2&quot; |'''ఫకృద్దీన్ అలీ అహ్మద్'''
(1905–1977) బార్పేట
ఎంపీ
| 1970 జూన్ 27
| 1971 మార్చి 18
| rowspan=&quot;2&quot; |'''309 రోజులు'''
|-
|
| 1971 మార్చి 18
| 1971 మే 2
|భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఆర్)
|ఇందిర III
|
|-
! colspan=&quot;11&quot; |వ్యవసాయ మంత్రి
|-
! (11)
|[[File:President_Fakhruddin_Ali_Ahmed.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:President_Fakhruddin_Ali_Ahmed.jpg|93x93px]]
|
|'''ఫకృద్దీన్ అలీ అహ్మద్'''
(1905–1977) బార్పేట
ఎంపీ
| 1971 మే 2
| 1974 జూలై 3
|'''3 సంవత్సరాలు, 62 రోజులు'''
| rowspan=&quot;2&quot; |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఆర్)
| rowspan=&quot;2&quot; |ఇందిర III
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |'''Indira Gandhi'''
|-
! (9)
|[[File:Chidambaram_Subramaniam.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chidambaram_Subramaniam.jpg|72x72px]]
|
|'''చిదంబరం సుబ్రమణ్యం'''
(1910–2000) పళని
ఎంపీ
| 1974 జూలై 3
| 1974 అక్టోబరు 10
|'''99 రోజులు'''
|-
! colspan=&quot;11&quot; |వ్యవసాయం, నీటిపారుదల శాఖ మంత్రి
|-
! (10)
|[[File:Jagjivan_Ram_1991_stamp_of_India.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Jagjivan_Ram_1991_stamp_of_India.jpg|93x93px]]
|
|'''జగ్జీవన్ రామ్'''
(1908–1986) ససారం
ఎంపీ
| 1974 అక్టోబరు 10
| 1977 ఫిబ్రవరి 2
|'''2 సంవత్సరాలు, 115 రోజులు'''
| rowspan=&quot;2&quot; |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఆర్)
| rowspan=&quot;2&quot; |ఇందిర III
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |'''Indira Gandhi'''
|-
!–
|[[File:Indira_Gandhi_1977.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indira_Gandhi_1977.jpg|99x99px]]
|
|'''ఇందిరా గాంధీ'''
(1917–1984) రాయ్‌బరేలీ
ఎంపీ
(ప్రధాని)
| 1977 ఫిబ్రవరి 3
| 1977 మార్చి 24
|'''49 రోజులు'''
|-
!–
|[[File:Morarji_Desai_visits_the_USA_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Morarji_Desai_visits_the_USA_(cropped).jpg|90x90px]]
|
|'''మొరార్జీ దేశాయ్'''
(1896–1995) సూరత్
ఎంపీ
(ప్రధాని)
| 1977 మార్చి 24
| 1977 మార్చి 28
|'''4 రోజులు'''
|జనతా పార్టీ
| rowspan=&quot;3&quot; |దేశాయ్
| rowspan=&quot;3&quot; |
| rowspan=&quot;3&quot; |'''మొరార్జీ దేశాయ్'''
|-
!12
|[[File:ParkashSinghBadal.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ParkashSinghBadal.JPG|88x88px]]
|
|'''ప్రకాష్ సింగ్ బాదల్'''
(1927–2023) ఫరీద్‌కోట్
ఎంపీ
| 1977 మార్చి 28
| 1977 జూన్ 17
|'''81 రోజులు'''
| rowspan=&quot;2&quot; |శిరోమణి అకాలీదళ్
|-
!13
|[[File:Surjit_Singh_Barnala,_2008.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Surjit_Singh_Barnala,_2008.png|92x92px]]
|
|'''సుర్జిత్ సింగ్ బర్నాలా'''
(1925–2017) సంగ్రూర్
ఎంపీ
| 1977 జూన్ 18
| 1979 జూలై 28
|'''2 సంవత్సరాలు, 40 రోజులు'''
|-
!14
|[[File:Chaudhary_Brahm_Parkash.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chaudhary_Brahm_Parkash.jpg|79x79px]]
|
|'''బ్రహ్మ ప్రకాష్'''
(1918–1993) ఔటర్ ఢిల్లీ
ఎంపీ
| 1979 జూలై 28
| 1980 జనవరి 14
|'''170 రోజులు'''
|భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (Urs)
|చరణ్
|
|'''చరణ్ సింగ్'''
|-
! colspan=&quot;11&quot; |వ్యవసాయ మంత్రి
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |15
| rowspan=&quot;2&quot; |[[File:Rao_Birender_Singh_stamp_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rao_Birender_Singh_stamp_(cropped).jpg|93x93px]]
|
| rowspan=&quot;2&quot; |'''రావు బీరేందర్ సింగ్'''
(1921–2000) మహేంద్రగఢ్
ఎంపీ
| 1980 జనవరి 14
| 1984 అక్టోబరు 31
| rowspan=&quot;2&quot; |'''4 సంవత్సరాలు, 352 రోజులు'''
| rowspan=&quot;5&quot; |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (I)
|ఇందిర IV
|
|'''Indira Gandhi'''
|-
|
| 1984 నవంబరు 4
| 1984 డిసెంబరు 31
|రాజీవ్ ఐ
| rowspan=&quot;4&quot; |
| rowspan=&quot;4&quot; |'''రాజీవ్ గాంధీ'''
|-
!16
|[[File:Buta_Singh_at_DJ_Sheizwoods_house_(11)_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Buta_Singh_at_DJ_Sheizwoods_house_(11)_(cropped).jpg|84x84px]]
|
|'''బూటా సింగ్'''
(1934–2021) జలోర్
ఎంపీ
| 1984 డిసెంబరు 31
| 1986 మే 12
|'''1 సంవత్సరం, 132 రోజులు'''
| rowspan=&quot;3&quot; |రాజీవ్ II
|-
!17
|[[File:Gurdial_Singh_Dhillon_Lok_Sabha_photo.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gurdial_Singh_Dhillon_Lok_Sabha_photo.jpg|92x92px]]
|
|'''గుర్దియల్ సింగ్ ధిల్లాన్'''
(1915–1992) ఫిరోజ్‌పూర్
ఎంపీ
| 1986 మే 12
| 1988 ఫిబ్రవరి 14
|'''1 సంవత్సరం, 278 రోజులు'''
|-
!18
| 
|
|'''భజన్ లాల్'''
(1930–2011) హర్యానా
రాజ్యసభ ఎంపీ
| 1988 ఫిబ్రవరి 14
| 1989 డిసెంబరు 2
|'''1 సంవత్సరం, 291 రోజులు'''
|-
!19
|[[File:Chaudhary_Devi_Lal_2001_stamp_of_India.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chaudhary_Devi_Lal_2001_stamp_of_India.jpg|95x95px]]
|
|'''చౌదరి దేవి లాల్'''
(1915–2001) సికార్
ఎంపీ
(ఉప ప్రధాన మంత్రి)
| 1989 డిసెంబరు 2
| 1990 ఆగస్టు 1
|'''242 రోజులు'''
| rowspan=&quot;2&quot; |జనతా పార్టీ
| rowspan=&quot;2&quot; |విశ్వనాథ్
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |'''విశ్వనాథ్ ప్రతాప్ సింగ్'''
|-
!–
|[[File:V._P._Singh_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:V._P._Singh_(cropped).jpg|93x93px]]
|
|'''విశ్వనాథ్ ప్రతాప్ సింగ్'''
(1931–2008) ఫతేపూర్
ఎంపీ
(ప్రధాని)
| 1990 ఆగస్టు 1
| 1990 నవంబరు 10
|'''101 రోజులు'''
|-
! (19)
|[[File:Chaudhary_Devi_Lal_2001_stamp_of_India.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chaudhary_Devi_Lal_2001_stamp_of_India.jpg|95x95px]]
|
|'''చౌదరి దేవి లాల్'''
(1915–2001) సికార్
ఎంపీ
(ఉప ప్రధాన మంత్రి)
| 1990 నవంబరు 21
| 1991 జూన్ 21
|'''212 రోజులు'''
|సమాజ్‌వాదీ జనతా పార్టీ (రాష్ట్రీయ)
|చంద్ర శేఖర్
|
|'''చంద్ర శేఖర్'''
|-
!20
|[[File:Dr_Balram_Jakhar.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dr_Balram_Jakhar.jpg|92x92px]]
|
|'''బలరామ్ జాఖర్'''
(1923–2016) సికార్
ఎంపీ
| 1991 జూన్ 21
| 1996 జనవరి 17
|'''4 సంవత్సరాలు, 210 రోజులు'''
| rowspan=&quot;3&quot; |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (I)
| rowspan=&quot;3&quot; |రావు
| rowspan=&quot;3&quot; |
| rowspan=&quot;3&quot; |'''పివి నరసింహారావు'''
|-
!–
|[[File:Visit_of_Narasimha_Rao,_Indian_Minister_for_Foreign_Affairs,_to_the_CEC_(cropped)(2).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Visit_of_Narasimha_Rao,_Indian_Minister_for_Foreign_Affairs,_to_the_CEC_(cropped)(2).jpg|88x88px]]
|
|'''పి.వి.నరసింహారావు'''
(1921–2004) నంద్యాల
ఎంపీ
(ప్రధాని)
| 1996 జనవరి 17
| 1996 ఫిబ్రవరి 7
|'''21 రోజులు'''
|-
!21
| 
|
|'''జగన్నాథ్ మిశ్రా'''
(1937–2019) బీహార్
రాజ్యసభ ఎంపీ
| 1996 ఫిబ్రవరి 7
| 1996 మే 16
|'''99 రోజులు'''
|-
!22
|[[File:Suraj Bhan in 2004.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Suraj Bhan in 2004.jpg|88x88px]]
|
|'''సూరజ్ భాన్'''
(1928–2006) అంబాలా
ఎంపీ
| 1996 మే 16
| 1996 జూన్ 1
|'''16 రోజులు'''
|భారతీయ జనతా పార్టీ
|వాజ్‌పేయి ఐ
|
|'''అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి'''
|-
!–
|[[File:H._D._Deve_Gowda_BNC.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:H._D._Deve_Gowda_BNC.jpg|88x88px]]
|
|'''హెచ్‌డి దేవెగౌడ'''
(జననం 1933)
''ఎన్నిక కాలేదు''
(ప్రధాని)
| 1996 జూన్ 1
| 1996 జూన్ 29
|'''28 రోజులు'''
|జనతా పార్టీ
| rowspan=&quot;2&quot; |దేవెగౌడ
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |'''హెచ్‌డి దేవెగౌడ'''
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |23
| rowspan=&quot;2&quot; |
|
| rowspan=&quot;2&quot; |'''చతురానన్ మిశ్రా'''
(1925–2011) మధుబని
ఎంపీ
| 1996 జూన్ 29
| 1997 ఏప్రిల్ 21
| rowspan=&quot;2&quot; |'''1 సంవత్సరం, 263 రోజులు'''
| rowspan=&quot;2&quot; |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా
|-
|
| 1997 ఏప్రిల్ 21
| 1998 మార్చి 19
|గుజ్రాల్
|
|'''ఇందర్ కుమార్ గుజ్రాల్'''
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |–
| rowspan=&quot;2&quot; |[[File:Atal_Bihari_Vajpayee_tribute_image_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Atal_Bihari_Vajpayee_tribute_image_(cropped).jpg|85x85px]]
|
| rowspan=&quot;2&quot; |'''అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి'''
(1924–2018) లక్నో
ఎంపీ
(ప్రధాని)
| 1998 మార్చి 19
| 1999 అక్టోబరు 13
| rowspan=&quot;2&quot; |'''5 సంవత్సరాలు, 66 రోజులు'''
| rowspan=&quot;2&quot; |భారతీయ జనతా పార్టీ
|వాజ్‌పేయి II
| rowspan=&quot;8&quot; |
| rowspan=&quot;8&quot; |'''అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి'''
|-
|
| 1999 అక్టోబరు 13
| 1999 నవంబరు 22
| rowspan=&quot;7&quot; |వాజ్‌పేయి III
|-
!24
|[[File:Nitish_Kumar_in_February_2007.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nitish_Kumar_in_February_2007.jpg|93x93px]]
|
|'''నితీష్ కుమార్'''
(జననం 1951) బార్హ్
ఎంపీ
| 1999 నవంబరు 22
| 2000 మార్చి 3
|'''102 రోజులు'''
|సమతా పార్టీ
|-
!–
|[[File:Atal_Bihari_Vajpayee_tribute_image_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Atal_Bihari_Vajpayee_tribute_image_(cropped).jpg|85x85px]]
|
|'''అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి'''
(1924–2018) లక్నో
ఎంపీ
(ప్రధాని)
| 2000 మార్చి 3
| 2000 మార్చి 6
|'''3 రోజులు'''
| rowspan=&quot;2&quot; |భారతీయ జనతా పార్టీ
|-
!25
|
|
|'''సుందర్ లాల్ పట్వా'''
(1924–2016) నర్మదాపురం
ఎంపీ
| 2000 మార్చి 6
| 2000 మే 27
|'''82 రోజులు'''
|-
! (24)
|[[File:Nitish_Kumar_in_February_2007.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nitish_Kumar_in_February_2007.jpg|93x93px]]
|
|'''నితీష్ కుమార్'''
(జననం 1951) బార్హ్
ఎంపీ
| 2000 మే 27
| 2001 జూలై 22
|'''1 సంవత్సరం, 56 రోజులు'''
|సమతా పార్టీ
|-
!26
|[[File:Ajit_Singh_at_press_conference.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajit_Singh_at_press_conference.jpg|92x92px]]
|
|'''అజిత్ సింగ్'''
(1939–2021) బాగ్‌పత్
ఎంపీ
| 2001 జూలై 22
| 2003 మే 24
|'''1 సంవత్సరం, 306 రోజులు'''
|రాష్ట్రీయ లోక్ దళ్
|-
!27
|[[File:Defence_Minister_Shri_Rajnath_Singh_in_February_2020_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Defence_Minister_Shri_Rajnath_Singh_in_February_2020_(cropped).jpg|105x105px]]
|
|'''రాజ్‌నాథ్ సింగ్'''
(జననం 1951) ఉత్తరప్రదేశ్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ
| 2003 మే 24
| 2004 మే 22
|'''364 రోజులు'''
|భారతీయ జనతా పార్టీ
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |28
| rowspan=&quot;2&quot; |[[File:The Union Minister for Agriculture and Food Processing Industries, Shri Sharad Pawar addressing at the launch of the Sahana Group’s New Marathi Channel “Jai Maharashtra”, in Mumbai on April 27, 2013 (cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Union_Minister_for_Agriculture_and_Food_Processing_Industries,_Shri_Sharad_Pawar_addressing_at_the_launch_of_the_Sahana_Group%E2%80%99s_New_Marathi_Channel_%E2%80%9CJai_Maharashtra%E2%80%9D,_in_Mumbai_on_April_27,_2013_(cropped).jpg|89x89px]]
|
| rowspan=&quot;2&quot; |'''[[శరద్ పవార్]]'''
(జననం 1940) బారామతికి
ఎంపీ, 2009 వరకు మాధా ఎంపీ, 2009–2014 మహారాష్ట్రకు రాజ్యసభ ఎంపీ, 2014 నుంచి
| 2004 మే 23
| 2009 మే 22
| rowspan=&quot;2&quot; |'''10 సంవత్సరాలు, 3 రోజులు'''
| rowspan=&quot;2&quot; |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ
|మన్మోహన్ ఐ
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |'''మన్మోహన్ సింగ్'''
|-
|
| 2009 మే 23&lt;ref&gt;{{cite web|date=23 May 2009|title=Press Communique|url=https://archive.pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx|access-date=27 August 2023|website=[[Press Information Bureau]]}}&lt;/ref&gt; 
| 2014 మే 26
|మన్మోహన్ II
|-
!29
|[[File:Radha_Mohan_Singh_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Radha_Mohan_Singh_(cropped).jpg|93x93px]]
|
|'''రాధా మోహన్ సింగ్'''
(జననం 1949) పూర్వి చంపారన్
ఎంపీ
| 2014 మే 27&lt;ref&gt;{{cite web|date=30 May 2014|title=R Mohan Singh appointed India’s Agri Minister|url=https://www.thecattlesite.com/news/45829/r-mohan-singh-appointed-indias-agri-minister-2|access-date=27 August 2023|website=The Cattle Site}}&lt;/ref&gt; 
| 2015 ఆగస్టు 27
|'''1 సంవత్సరం, 92 రోజులు'''
|భారతీయ జనతా పార్టీ
|మోదీ ఐ
|
|'''నరేంద్ర మోదీ'''
|-
! colspan=&quot;11&quot; |వ్యవసాయం, రైతు సంక్షేమ శాఖ మంత్రి
|-
! (29)
|[[File:Radha_Mohan_Singh_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Radha_Mohan_Singh_(cropped).jpg|93x93px]]
|
|'''రాధా మోహన్ సింగ్'''
(జననం 1949) పూర్వి చంపారన్
ఎంపీ
| 2015 ఆగస్టు 27
| 2019 మే 30
|'''3 సంవత్సరాలు, 276 రోజులు'''
| rowspan=&quot;4&quot; |భారతీయ జనతా పార్టీ
|మోదీ ఐ
| rowspan=&quot;4&quot; |
| rowspan=&quot;4&quot; |'''నరేంద్ర మోదీ'''
|-
!30
|[[File:Narendra_Singh_Tomar_addressing_a_press_conference_after_launching_the_Swachh_Sarvekshan_(Gramin)-_2017,_in_New_Delhi_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Narendra_Singh_Tomar_addressing_a_press_conference_after_launching_the_Swachh_Sarvekshan_(Gramin)-_2017,_in_New_Delhi_(cropped).jpg|91x91px]]
|
|'''నరేంద్ర సింగ్ తోమర్'''
(జననం 1957) మొరెనా
ఎంపీ
| 2019 మే 31&lt;ref&gt;{{cite web|date=31 May 2019|title=Narendra Modi Government 2.0: Narendra Singh Tomar appointed as the new agriculture minister|url=https://www.cnbctv18.com/politics/narendra-modi-government-2-0-narendra-singh-tomar-appointed-as-the-new-agriculture-minister-3520301.htm|access-date=27 August 2023|website=[[CNBC TV18]]}}&lt;/ref&gt; 
| 2023 డిసెంబరు 7
|'''4 సంవత్సరాలు, 190 రోజులు'''
| rowspan=&quot;2&quot; |మార్గాలు II
|-
!31
|[[File:Arjun_Munda_-_Ranchi_2011-11-29_9195.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Arjun_Munda_-_Ranchi_2011-11-29_9195.JPG|105x105px]]
|
|'''అర్జున్ ముండా'''
(జననం 1968) ఖుంతీ
ఎంపీ
| 2023 డిసెంబరు 7
| 2024 జూన్ 9
|'''185 రోజులు'''
|-
!32
|[[File:The_Chief_Minister_of_Madhya_Pradesh,_Shri_Shivraj_Singh_Chauhan_meeting_the_Union_Minister_for_Civil_Aviation,_Shri_Ajit_Singh,_in_New_Delhi_on_November_21,_2012_1(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Chief_Minister_of_Madhya_Pradesh,_Shri_Shivraj_Singh_Chauhan_meeting_the_Union_Minister_for_Civil_Aviation,_Shri_Ajit_Singh,_in_New_Delhi_on_November_21,_2012_1(cropped).jpg|94x94px]]
|
|'''[[శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్]]'''
(జననం 1959) విదిష
ఎంపీ
| 2024 జూన్ 10
|అధికారంలో ఉంది
|'''23 రోజులు'''
|మోడీ III
|}

== సహాయ మంత్రులు  ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |&lt;abbr&gt;నం.&lt;/abbr&gt;
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |ఫోటో
! rowspan=&quot;2&quot; |మంత్రి
(జనన-మరణ)
నియోజకవర్గం
! colspan=&quot;3&quot; |పదవీకాలం
! rowspan=&quot;2&quot; |రాజకీయ పార్టీ
! rowspan=&quot;2&quot; |మంత్రిత్వ శాఖ
! rowspan=&quot;2&quot; |ప్రధాన మంత్రి
|-
!నుండి
!కు
!కాలం
|-
! colspan=&quot;10&quot; |ఆహార, వ్యవసాయ శాఖ సహాయ మంత్రి
|-
!1
|[[File:Panjabrao_Deshmukh_Lok_Sabha_photo.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Panjabrao_Deshmukh_Lok_Sabha_photo.jpg|90x90px]]
|
|'''పంజాబ్రావ్ దేశ్‌ముఖ్'''
(1898–1965)
''25 ఏప్రిల్ 1957 నుండి'' అమరావతి ''సహకార'' మంత్రి

| 1957 ఏప్రిల్ 17
| 1962 ఏప్రిల్ 10
|'''4 సంవత్సరాలు, 358 రోజులు'''
|భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
|నెహ్రూ III
| rowspan=&quot;4&quot; |'''[[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ]]'''
|-
! colspan=&quot;9&quot; |
|-
!2
|[[File:Ram_Subhag_Singh.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ram_Subhag_Singh.jpg|99x99px]]
|
|'''రామ్ సుభాగ్ సింగ్'''
(1917–1980) బిక్రంగంజ్
ఎంపీ
| 1962 మే 8
| 1964 మే 27
|'''2 సంవత్సరాలు, 19 రోజులు'''
| rowspan=&quot;5&quot; |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
| rowspan=&quot;2&quot; |నెహ్రూ IV
|-
!3
|[[File:Alungai_Mattai_Thomas_Lok_Sabha_portrait.gif|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alungai_Mattai_Thomas_Lok_Sabha_portrait.gif|92x92px]]
|
|'''అలుంగల్ మథాయ్ థామస్'''
(1912–1981) ఎర్నాకులం
ఎంపీ
| 1963 నవంబరు 21
| 1964 మే 27
|'''10 సంవత్సరాలు, 188 రోజులు'''
|-
! (2)
|[[File:Ram_Subhag_Singh.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ram_Subhag_Singh.jpg|99x99px]]
|
|'''రామ్ సుభాగ్ సింగ్'''
(1917–1980) బిక్రంగంజ్
ఎంపీ
| rowspan=&quot;2&quot; | 1964 మే 27
| rowspan=&quot;2&quot; | 1964 జూన్ 9
|'''13 రోజులు'''
| rowspan=&quot;2&quot; |నంద ఐ
| rowspan=&quot;2&quot; |'''గుల్జారీలాల్ నందా'''
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | (3)
| rowspan=&quot;2&quot; |[[File:Alungai_Mattai_Thomas_Lok_Sabha_portrait.gif|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alungai_Mattai_Thomas_Lok_Sabha_portrait.gif|92x92px]]
|
| rowspan=&quot;2&quot; |'''అలుంగల్ మథాయ్ థామస్'''
(1912–1981) ఎర్నాకులం
ఎంపీ
| rowspan=&quot;2&quot; |'''17 రోజులు'''
|-
|
| 1964 జూన్ 9
| 1964 జూన్ 13
|శాస్త్రి
|'''లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి'''
|-
! colspan=&quot;10&quot; |ఆహార, వ్యవసాయం, కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్, సహకార శాఖ సహాయ మంత్రి
|-
!4
|[[File:P._Govinda_Menon_official_portrait.gif|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:P._Govinda_Menon_official_portrait.gif|86x86px]]
|
|'''పనంపిల్లి గోవింద మీనన్'''
(1906–1970) ముకుందపురం
ఎంపీ
| 1966 జనవరి 24
|మార్చి 13,
1967
|'''1 సంవత్సరం, 48 రోజులు'''
| rowspan=&quot;4&quot; |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
|ఇందిరా ఐ
| rowspan=&quot;4&quot; |'''Indira Gandhi'''
|-
!5
|[[File:Annasaheb_Shinde_Lok_Sabha_portrait.gif|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Annasaheb_Shinde_Lok_Sabha_portrait.gif|103x103px]]
|
|'''అన్నాసాహెబ్ షిండే'''
(1922–1993) కోపర్‌గావ్
ఎంపీ
|మార్చి 13,
1967
| 1971 మార్చి 18
|'''4 సంవత్సరాలు, 5 రోజులు'''
| rowspan=&quot;2&quot; |ఇందిరా II
|-
!6
|[[File:M._S._Gurupadaswamy_image.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:M._S._Gurupadaswamy_image.jpg|88x88px]]
|
|'''MS గురుపాదస్వామి'''
(1924–2011) ఉత్తరప్రదేశ్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ
| 1967 జూన్ 5
| 1969 అక్టోబరు 17
|'''2 సంవత్సరాలు, 134 రోజులు'''
|-
! (5)
|[[File:Annasaheb_Shinde_Lok_Sabha_portrait.gif|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Annasaheb_Shinde_Lok_Sabha_portrait.gif|103x103px]]
|
|'''అన్నాసాహెబ్ షిండే'''
(1922–1993) కోపర్‌గావ్
ఎంపీ
| 1971 మార్చి 18
| 1971 మే 2
|'''45 రోజులు'''
|ఇందిర III
|-
! colspan=&quot;10&quot; |రాష్ట్ర వ్యవసాయ శాఖ మంత్రి
|-
!7
|[[File:Sher_Singh_Kadyan_Lok_Sabha_photo.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sher_Singh_Kadyan_Lok_Sabha_photo.jpg|104x104px]]
|
|'''షేర్ సింగ్ కద్యన్'''
(1917–2009) రోహ్‌తక్
ఎంపీ
| 1971 మే 2
| 1974 జనవరి 12
|'''2 సంవత్సరాలు, 255 రోజులు'''
| rowspan=&quot;3&quot; |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఆర్)
| rowspan=&quot;3&quot; |ఇందిర III
| rowspan=&quot;3&quot; |'''Indira Gandhi'''
|-
! (5)
|[[File:Annasaheb_Shinde_Lok_Sabha_portrait.gif|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Annasaheb_Shinde_Lok_Sabha_portrait.gif|103x103px]]
|
|'''అన్నాసాహెబ్ షిండే'''
(1922–1993) కోపర్‌గావ్
ఎంపీ
| 1971 మే 2
| 1974 అక్టోబరు 10
|'''3 సంవత్సరాలు, 161 రోజులు'''
|-
!8
|[[File:Buddha_Priya_Maurya_Lok_Sabha_photo.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Buddha_Priya_Maurya_Lok_Sabha_photo.jpg|96x96px]]
|
|'''బుద్ధ ప్రియ మౌర్య'''
(1926–2004) హాపూర్
ఎంపీ
| 1974 జనవరి 11
| 1974 అక్టోబరు 10
|'''272 రోజులు'''
|-
! colspan=&quot;10&quot; |రాష్ట్ర వ్యవసాయం, నీటిపారుదల శాఖ మంత్రి
|-
! (5)
|[[File:Annasaheb_Shinde_Lok_Sabha_portrait.gif|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Annasaheb_Shinde_Lok_Sabha_portrait.gif|103x103px]]
|
|'''అన్నాసాహెబ్ షిండే'''
(1922–1993) కోపర్‌గావ్
ఎంపీ
| 1974 అక్టోబరు 10
| 1977 మార్చి 24
|'''2 సంవత్సరాలు, 165 రోజులు'''
| rowspan=&quot;2&quot; |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఆర్)
| rowspan=&quot;2&quot; |ఇందిర III
| rowspan=&quot;2&quot; |'''Indira Gandhi'''
|-
!9
|[[File:Shah_Nawaz_Khan.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Shah_Nawaz_Khan.jpg|98x98px]]
|
|'''షా నవాజ్ ఖాన్'''
(1914–1993) మీరట్
ఎంపీ
| 1974 అక్టోబరు 10
| 1977 మార్చి 24
|'''2 సంవత్సరాలు, 165 రోజులు'''
|-
! colspan=&quot;10&quot; |
|-
!10
|
|
|'''భాను ప్రతాప్ సింగ్'''
(జననం 1935) ఉత్తరప్రదేశ్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ
| 1977 ఆగస్టు 14
| 1979 జూలై 15
|'''1 సంవత్సరం, 335 రోజులు'''
|జనతా పార్టీ
|దేశాయ్
|'''మొరార్జీ దేశాయ్'''
|-
! colspan=&quot;10&quot; |
|-
!11
|
|
|'''నాథూరామ్ మిర్ధా'''
(1921–1996) నాగౌర్
ఎంపీ
| 1979 ఆగస్టు 4
| 1979 అక్టోబరు 25
|'''82 రోజులు'''
| rowspan=&quot;2&quot; |జనతా పార్టీ (సెక్యులర్)
| rowspan=&quot;2&quot; |చరణ్
| rowspan=&quot;2&quot; |'''చరణ్ సింగ్'''
|-
!12
|[[File:M._V._Krishnappa_Lok_Sabha_photo.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:M._V._Krishnappa_Lok_Sabha_photo.jpg|107x107px]]
|
|'''ఎంవీ కృష్ణప్ప'''
(1918–1980) చిక్కబల్లాపూర్
ఎంపీ
| 1979 ఆగస్టు 4
| 1980 జనవరి 14
|'''163 రోజులు'''
|-
! colspan=&quot;10&quot; |రాష్ట్ర వ్యవసాయ శాఖ మంత్రి
|-
!13
|
|
|శివగంగ ఎంపీ '''ఆర్వీ స్వామినాథన్'''
| 1980 జనవరి 14
| 1983 జనవరి 29
|'''3 సంవత్సరాలు, 15 రోజులు'''
| rowspan=&quot;13&quot; |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (I)
| rowspan=&quot;4&quot; |ఇందిర IV
| rowspan=&quot;4&quot; |'''Indira Gandhi'''
|-
!14
|
|
|'''బాలేశ్వర్ రామ్'''
(1928–2015) రోసెరా
(గ్రామీణాభివృద్ధి) ఎంపీ
| 1982 జనవరి 16
| 1983 జనవరి 29
|'''1 సంవత్సరం, 13 రోజులు'''
|-
!15
|[[File:Kerala_Governor_Khan_during_an_inaugural_function_in_2023.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kerala_Governor_Khan_during_an_inaugural_function_in_2023.jpg|71x71px]]
|
|'''ఆరిఫ్ మొహమ్మద్ ఖాన్'''
(జననం 1951) బహ్రైచ్
ఎంపీ
| 1983 జనవరి 29
| 1984 ఫిబ్రవరి 7
|'''1 సంవత్సరం, 9 రోజులు'''
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |16
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |'''యోగేంద్ర మక్వానా'''
(జననం 1933) గుజరాత్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ
| 1983 జనవరి 29
| 1984 అక్టోబరు 31
|'''1 సంవత్సరం, 276 రోజులు'''
|-
| 1984 నవంబరు 4
| 1984 డిసెంబరు 31
|'''57 రోజులు'''
|రాజీవ్ ఐ
| rowspan=&quot;9&quot; |'''రాజీవ్ గాంధీ'''
|-
!17
|
|
|'''చందూలాల్ చంద్రకర్'''
(1920–1995) దుర్గ్
ఎంపీ
| 1985 జనవరి 1
| 1986 జనవరి 27
|'''1 సంవత్సరం, 26 రోజులు'''
| rowspan=&quot;8&quot; |రాజీవ్ II
|-
!18
|[[File:K._Natwar_Singh_2005.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:K._Natwar_Singh_2005.jpg|94x94px]]
|
|'''[[కె. నట్వర్ సింగ్]]'''
(జననం 1929) భరత్‌పూర్
(ఎరువులు) ఎంపీ
| 1985 సెప్టెంబరు 25
| 1986 అక్టోబరు 22
|'''1 సంవత్సరం, 27 రోజులు'''
|-
! (16)
|
|
|'''యోగేంద్ర మక్వానా'''
(జననం 1933) గుజరాత్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ
(వ్యవసాయం, సహకారం)
| 1985 సెప్టెంబరు 25
| 1988 ఫిబ్రవరి 14
|'''2 సంవత్సరాలు, 142 రోజులు'''
|-
!19
|
|
|'''రామానంద్ యాదవ్'''
(జననం 1927) బీహార్
రాజ్యసభ ఎంపీ
(గ్రామీణాభివృద్ధి)
| 1986 మే 12
| 1988 ఫిబ్రవరి 14
|'''1 సంవత్సరం, 278 రోజులు'''
|-
!20
|
|
|'''ఆర్.ప్రభు'''
(జననం 1947) నీలగిరి
ఎంపీ
| 1986 అక్టోబరు 22
| 1989 డిసెంబరు 2
|'''3 సంవత్సరాలు, 41 రోజులు'''
|-
!21
|
|
|'''హరి కృష్ణ శాస్త్రి'''
(1988–1989) ఫతేపూర్
ఎంపీ
(వ్యవసాయ పరిశోధన, విద్య)
| 1988 ఫిబ్రవరి 14
| 1989 డిసెంబరు 2
|'''1 సంవత్సరం, 291 రోజులు'''
|-
!22
|
|
|'''శ్యామ్‌లాల్ యాదవ్'''
(1927–2005) వారణాసి
ఎంపీ
(వ్యవసాయం, సహకారం)
| 1988 ఫిబ్రవరి 14
| 1989 డిసెంబరు 2
|'''1 సంవత్సరం, 291 రోజులు'''
|-
!23
|
|
|'''Janardhana Poojary'''
(born 1937)
MP for Mangalore
(Rural Development)
| 1988 ఫిబ్రవరి 14
| 1989 డిసెంబరు 2
|'''1 సంవత్సరం, 291 రోజులు'''
|-
! colspan=&quot;10&quot; |
|-
!24
|[[File:Nitish_Kumar_in_February_2007.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nitish_Kumar_in_February_2007.jpg|93x93px]]
|
|'''నితీష్ కుమార్'''
(జననం 1951) బార్హ్
(వ్యవసాయం, సహకారం) ఎంపీ
| 1990 ఏప్రిల్ 23
| 1990 నవంబరు 10
|'''201 రోజులు'''
| rowspan=&quot;2&quot; |జనతా పార్టీ
| rowspan=&quot;2&quot; |'''విశ్వనాథ్'''
| rowspan=&quot;2&quot; |'''విశ్వనాథ్ ప్రతాప్ సింగ్'''
|-
!25
|[[File:Upendra_Nath_Verma.gif|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Upendra_Nath_Verma.gif|85x85px]]
|
|'''ఉపేంద్ర నాథ్ వర్మ ఛత్ర''' ( గ్రామీణాభివృద్ధి)
ఎంపీ
| 1990 ఏప్రిల్ 23
| 1990 నవంబరు 10
|'''201 రోజులు'''
|-
! colspan=&quot;10&quot; |
|-
!26
|
|
|'''జయంతిలాల్ షా'''
(జననం 1928) బనస్కాంత
(వ్యవసాయం, సహకారం) ఎంపీ
| 1990 నవంబరు 21
| 1991 ఏప్రిల్ 25
|'''155 రోజులు'''
| rowspan=&quot;2&quot; |సమాజ్‌వాదీ జనతా పార్టీ (రాష్ట్రీయ)
| rowspan=&quot;2&quot; |చంద్ర శేఖర్
| rowspan=&quot;2&quot; |'''చంద్ర శేఖర్'''
|-
!27
|
|
|'''రామ్ బహదూర్ సింగ్'''
(1934–2006) మహారాజ్‌గంజ్
(గ్రామీణాభివృద్ధి) ఎంపీ
| 1990 నవంబరు 21
| 1991 జూన్ 21
|'''212 రోజులు'''
|-
!28
|[[File:Mullappally_Ramachandran.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mullappally_Ramachandran.jpg|105x105px]]
|
|'''ముళ్లపల్లి రామచంద్రన్'''
(జననం 1944) కన్నూర్
ఎంపీ
| 1991 జూన్ 21
| 1993 జనవరి 17
|'''1 సంవత్సరం, 210 రోజులు'''
| rowspan=&quot;6&quot; |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (I)
| rowspan=&quot;6&quot; |రావు
| rowspan=&quot;6&quot; |'''పివి నరసింహారావు'''
|-
!29
|[[File:Kahnu_Charan_Lenka_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kahnu_Charan_Lenka_(cropped).jpg|82x82px]]
|
|'''కహ్ను చరణ్ లెంక'''
(జననం 1939) ఒడిశా
రాజ్యసభ ఎంపీ
| 1991 జూన్ 21
| 1993 జనవరి 18
|'''1 సంవత్సరం, 211 రోజులు'''
|-
!30
|
|
|'''అరవింద్ నేతమ్'''
(జననం 1942) కాంకేర్
ఎంపీ
| 1993 జనవరి 18
| 1996 ఫిబ్రవరి 20
|'''3 సంవత్సరాలు, 33 రోజులు'''
|-
!31
|
|
|'''ఎస్. కృష్ణ కుమార్'''
(జననం 1993) కొల్లాం
ఎంపీ
| 1993 ఫిబ్రవరి 19
| 1995 మే 13
|'''2 సంవత్సరాలు, 83 రోజులు'''
|-
! colspan=&quot;7&quot; |
|-
!32
|
|
|రిసల్దార్-మేజర్ (గౌరవ కెప్టెన్)
'''మొహమ్మద్. అయూబ్ ఖాన్''' VrC
(1932–2016) జుంజును
ఎంపీ
| 1995 సెప్టెంబరు 15
| 1996 మే 16
|'''244 రోజులు'''
|-
! colspan=&quot;10&quot; |
|-
!33
|
|
|'''[[ఉమ్మారెడ్డి వెంకటేశ్వర్లు]]'''
(born 1935)
MP for Bapatla
| 1996 జూన్ 1
| 1996 జూన్ 29
|'''28 రోజులు'''
|తెలుగుదేశం పార్టీ
|దేవెగౌడ
|'''హెచ్‌డి దేవెగౌడ'''
|-
! colspan=&quot;10&quot; |
|-
!34
|[[File:Samudrala_Venugopal_Chary_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Samudrala_Venugopal_Chary_(cropped).jpg|97x97px]]
|
|'''[[సముద్రాల వేణుగోపాలాచారి]]'''
(born 1959)
MP for Adilabad
| 1997 జూన్ 9
| 1998 మార్చి 19
|'''283 రోజులు'''
|తెలుగుదేశం పార్టీ
|గుజ్రాల్
|'''ఇందర్ కుమార్ గుజ్రాల్'''
|-
!35
|
|
|'''[[సోంపాల్ శాస్త్రి]]'''
(జననం 1942) బాగ్‌పత్
ఎంపీ
| 1998 మార్చి 19
| 1999 అక్టోబరు 13
|'''1 సంవత్సరం, 208 రోజులు'''
| rowspan=&quot;8&quot; |భారతీయ జనతా పార్టీ
|వాజ్‌పేయి II
| rowspan=&quot;8&quot; |'''అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి'''
|-
!36
|[[File:The_President,_Shri_Ram_Nath_Kovind_presenting_the_Outstanding_Parliamentarian_Award_for_the_year_2014_to_Shri_Hukmdev_Narayan_Yadav,_at_a_function,_at_Parliament_House,_in_New_Delhi_(cropped).JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_President,_Shri_Ram_Nath_Kovind_presenting_the_Outstanding_Parliamentarian_Award_for_the_year_2014_to_Shri_Hukmdev_Narayan_Yadav,_at_a_function,_at_Parliament_House,_in_New_Delhi_(cropped).JPG|74x74px]]
|
|'''హక్మ్‌దేవ్ నారాయణ్ యాదవ్'''
(జననం 1939) మధుబని
ఎంపీ
| 1999 అక్టోబరు 13
| 2000 మే 27
|'''227 రోజులు'''
| rowspan=&quot;7&quot; |వాజ్‌పేయి III
|-
!37
|[[File:The_Union_Minister_for_Textiles_Shri_Syed_Shahnawaz_Hussain_addressing_the_Press_on_the_forthcoming_mega_event_for_showcasing_the_expertise_and_capabilities_of_Indian_Fashion_Industry,_Textiles_and_Apparel_manufacturing.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Union_Minister_for_Textiles_Shri_Syed_Shahnawaz_Hussain_addressing_the_Press_on_the_forthcoming_mega_event_for_showcasing_the_expertise_and_capabilities_of_Indian_Fashion_Industry,_Textiles_and_Apparel_manufacturing.jpg|103x103px]]
|
|'''సయ్యద్ షానవాజ్ హుస్సేన్'''
(జననం 1968) కిషన్‌గంజ్
(ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్ ఇండస్ట్రీస్) ఎంపీ
| 1999 అక్టోబరు 13
| 2000 మే 27
|'''227 రోజులు'''
|-
!38
|
|
|'''[[యస్.బి.పి.బి.కె. సత్యనారాయణ రావు]]'''
(1921–2011)
MP for Rajahmundry
| 1999 అక్టోబరు 13
| 2000 సెప్టెంబరు 29
|'''352 రోజులు'''
|-
!40
|
|
|'''తౌనోజం చావోబా సింగ్'''
(జననం 1937) ఇన్నర్ మణిపూర్
(ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్ ఇండస్ట్రీస్) ఎంపీ
| 2000 మే 27
| 2001 సెప్టెంబరు 1
|'''1 సంవత్సరం, 97 రోజులు'''
|-
!41
|
|
|'''దేబేంద్ర ప్రధాన్'''
(జననం 1941) దేవ్‌ఘర్
ఎంపీ
| 2000 మే 27
| 2003 జనవరి 29
|'''2 సంవత్సరాలు, 247 రోజులు'''
|-
!42
|[[File:Shripad_Yasso_Naik_-_Kolkata_2014-10-12_7755.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Shripad_Yasso_Naik_-_Kolkata_2014-10-12_7755.JPG|105x105px]]
|
|'''శ్రీపాద్ నాయక్'''
(జననం 1952) పనాజీ
ఎంపీ
| 2000 సెప్టెంబరు 30
| 2001 నవంబరు 2
|'''1 సంవత్సరం, 33 రోజులు'''
|-
! (36)
|[[File:The_President,_Shri_Ram_Nath_Kovind_presenting_the_Outstanding_Parliamentarian_Award_for_the_year_2014_to_Shri_Hukmdev_Narayan_Yadav,_at_a_function,_at_Parliament_House,_in_New_Delhi_(cropped).JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_President,_Shri_Ram_Nath_Kovind_presenting_the_Outstanding_Parliamentarian_Award_for_the_year_2014_to_Shri_Hukmdev_Narayan_Yadav,_at_a_function,_at_Parliament_House,_in_New_Delhi_(cropped).JPG|74x74px]]
|
|'''హక్మ్‌దేవ్ నారాయణ్ యాదవ్'''
(జననం 1939) మధుబని
ఎంపీ
| 2001 నవంబరు 2
| 2004 మే 22
|'''2 సంవత్సరాలు, 202 రోజులు'''
|-
!43
|[[File:Kantilal_Bhuria_cropped.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kantilal_Bhuria_cropped.jpg|97x97px]]
|
|'''కాంతిలాల్ భూరియా'''
(జననం 1950) రత్లాం
ఎంపీ
| 2004 మే 23
| 2009 మే 22
|'''4 సంవత్సరాలు, 364 రోజులు'''
|భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
| rowspan=&quot;3&quot; |మన్మోహన్ ఐ
| rowspan=&quot;8&quot; |'''మన్మోహన్ సింగ్'''
|-
!44
|
|
|'''అఖిలేష్ ప్రసాద్ సింగ్'''
(జననం 1962) మోతీహరి
ఎంపీ
| 2004 మే 23
| 2009 మే 22
|'''4 సంవత్సరాలు, 364 రోజులు'''
| rowspan=&quot;2&quot; |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్
|-
!45
|[[File:Mohammad_Taslimuddin_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mohammad_Taslimuddin_(cropped).jpg|88x88px]]
|
|'''మహమ్మద్ తస్లీముద్దీన్'''
(1943–2017) కిషన్‌గంజ్
ఎంపీ
| 2004 మే 25
| 2009 మే 22
|'''4 సంవత్సరాలు, 362 రోజులు'''
|-
!46
|[[File:KV_Thomas.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:KV_Thomas.jpg|105x105px]]
|
|'''కెవి థామస్'''
(జననం 1946) ఎర్నాకులం
ఎంపీ
| 2009 మే 29
| 2011 జనవరి 19
|'''2 సంవత్సరాలు, 51 రోజులు'''
| rowspan=&quot;4&quot; |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
| rowspan=&quot;5&quot; |మన్మోహన్ II
|-
!47
|[[File:HarishRawat.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:HarishRawat.jpg|93x93px]]
|
|'''హరీష్ రావత్'''
(జననం 1948) హరిద్వార్
ఎంపీ
| 2011 జనవరి 19
| 2012 అక్టోబరు 28
|'''1 సంవత్సరం, 283 రోజులు'''
|-
!48
|[[File:Arun_Yadav_assuming_office_as_Minister_of_State_for_Agriculture.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Arun_Yadav_assuming_office_as_Minister_of_State_for_Agriculture.jpg|88x88px]]
|
|'''అరుణ్ సుభాశ్చంద్ర యాదవ్'''
(జననం 1974) ఖాండ్వా
ఎంపీ
| 2011 జనవరి 19
| 2011 జూలై 12
|'''174 రోజులు'''
|-
!49
|[[File:Charan_Das_Mahant.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Charan_Das_Mahant.jpg|93x93px]]
|
|'''చరణ్ దాస్ మహంత్'''
(జననం 1954) కోర్బా
ఎంపీ
| 2011 జూలై 12&lt;ref&gt;{{cite web|date=14 July 2011|title=Dr. Charan Das Mahant Assumes Charge as Minister of State for Agriculture and Food Processing Industries|url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=73234#:~:text=Food%20Processing%20Industries-,Dr.,Champa%2C%20(Chhatisgarh)%20Dr.|website=[[Press Information Bureau]]}}&lt;/ref&gt; 
| 2014 మే 26
|'''2 సంవత్సరాలు, 318 రోజులు'''
|-
!50
|[[File:Tariq_Anwar_assuming_office_as_Minister_of_State_for_Agriculture_in_2012_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tariq_Anwar_assuming_office_as_Minister_of_State_for_Agriculture_in_2012_(cropped).jpg|82x82px]]
|
|'''తారిఖ్ అన్వర్'''
(జననం 1951) మహారాష్ట్రకు
రాజ్యసభ ఎంపీ
| 2012 అక్టోబరు 28&lt;ref&gt;{{cite web|date=30 October 2012|title=Tariq Anwar assumes charge as MoS Agriculture|url=https://www.yahoo.com/news/tariq-anwar-assumes-charge-mos-agriculture-081125957.html?guccounter=1&amp;guce_referrer=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&amp;guce_referrer_sig=AQAAALbWYnWhG8FBOlMBEvNdNqrpujX18F96ag-wAxpg0RqFLvJBh4RzRd9-jdHHKSjmMZPitjRJB50Xt2MV7ZvmzPkwY4ltTbZz7U9tHS5v5YNS1yB3PN32ZelQEt3KjMSt2kh428GGaUY1K8PMi2yzyAkOhy9BW0I7Yg9cqNRG_hC5|website=[[Asian News International|ANI]]|access-date=3 జూలై 2024|archive-date=18 నవంబరు 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231118183041/https://www.yahoo.com/news/tariq-anwar-assumes-charge-mos-agriculture-081125957.html?guccounter=1&amp;guce_referrer=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&amp;guce_referrer_sig=AQAAALbWYnWhG8FBOlMBEvNdNqrpujX18F96ag-wAxpg0RqFLvJBh4RzRd9-jdHHKSjmMZPitjRJB50Xt2MV7ZvmzPkwY4ltTbZz7U9tHS5v5YNS1yB3PN32ZelQEt3KjMSt2kh428GGaUY1K8PMi2yzyAkOhy9BW0I7Yg9cqNRG_hC5|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
| 2014 మే 26
|'''1 సంవత్సరం, 210 రోజులు'''
|నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ
|-
!51
|[[File:Sanjeev_Kumar_Balyan.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sanjeev_Kumar_Balyan.jpg|75x75px]]
|
|'''సంజీవ్ బల్యాన్'''
(జననం 1972) ముజఫర్‌నగర్
ఎంపీ
| 2014 మే 27
| 2015 ఆగస్టు 27&lt;ref&gt;{{cite web|date=1 September 2017|title=Modi ministry reshuffle: Union minister Sanjeev Balyan resigns|url=https://zeenews.india.com/india/modi-ministry-reshuffle-union-minister-sanjeev-balyan-resigns-2038400.html|website=[[Zee News]]}}&lt;/ref&gt;
|'''1 సంవత్సరం, 92 రోజులు'''
| rowspan=&quot;2&quot; |భారతీయ జనతా పార్టీ
| rowspan=&quot;2&quot; |మోదీ ఐ
| rowspan=&quot;2&quot; |'''నరేంద్ర మోదీ'''
|-
!52
|[[File:Mohanbhai_Kalyanjibhai_Kundariya_addressing_at_the_presentation_of_the_National_Cooperative_Development_Corporation_(NCDC)_7th_Biennial_Awards_for_Cooperative_Excellence,_in_New_Delhi_on_April_29,_2015.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mohanbhai_Kalyanjibhai_Kundariya_addressing_at_the_presentation_of_the_National_Cooperative_Development_Corporation_(NCDC)_7th_Biennial_Awards_for_Cooperative_Excellence,_in_New_Delhi_on_April_29,_2015.jpg|70x70px]]
|
|'''మోహన్ కుందారియా'''
(జననం 1951) రాజ్‌కోట్
ఎంపీ
| 2014 నవంబరు 9
| 2015 ఆగస్టు 27
|'''291 రోజులు'''
|-
! colspan=&quot;10&quot; |రాష్ట్ర వ్యవసాయం, రైతు సంక్షేమ శాఖ మంత్రి
|-
! (51)
|[[File:Sanjeev_Kumar_Balyan.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sanjeev_Kumar_Balyan.jpg|75x75px]]
|
|'''సంజీవ్ బల్యాన్'''
(జననం 1972) ముజఫర్‌నగర్
ఎంపీ
| 2015 ఆగస్టు 27
| 2017 సెప్టెంబరు 3 
|'''2 సంవత్సరాలు, 7 రోజులు'''
| rowspan=&quot;11&quot; |భారతీయ జనతా పార్టీ
| rowspan=&quot;7&quot; |మోదీ ఐ
| rowspan=&quot;13&quot; |'''నరేంద్ర మోదీ'''
|-
! (52)
|[[File:Mohanbhai_Kalyanjibhai_Kundariya_addressing_at_the_presentation_of_the_National_Cooperative_Development_Corporation_(NCDC)_7th_Biennial_Awards_for_Cooperative_Excellence,_in_New_Delhi_on_April_29,_2015.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mohanbhai_Kalyanjibhai_Kundariya_addressing_at_the_presentation_of_the_National_Cooperative_Development_Corporation_(NCDC)_7th_Biennial_Awards_for_Cooperative_Excellence,_in_New_Delhi_on_April_29,_2015.jpg|70x70px]]
|
|'''మోహన్ కుందారియా'''
(జననం 1951) రాజ్‌కోట్
ఎంపీ
| 2015 ఆగస్టు 27
| 2016 జూలై 5
|'''313 రోజులు'''
|-
!53
|[[File:SS_Ahluwalia,_BJP.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:SS_Ahluwalia,_BJP.jpg|70x70px]]
|
|'''[[ఎస్.ఎస్.అహ్లువాలియా]]'''
(జననం 1951) డార్జిలింగ్
ఎంపీ
| 2016 జూలై 5&lt;ref&gt;{{cite web|date=5 July 2016|title=Ahluwalia appointed Minister of State agriculture and farmers' welfare, Parliamentary Affairs: Sources|url=https://twitter.com/ndtv/status/750359467854737408|website=[[Twitter]]}}&lt;/ref&gt; 
| 2017 సెప్టెంబరు 3
|'''1 సంవత్సరం, 60 రోజులు'''
|-
!54
|[[File:Sudarshan_Bhagat_giving_awards_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sudarshan_Bhagat_giving_awards_(cropped).jpg|96x96px]]
|
|'''[[సుదర్శన్ భగత్]]'''
(జననం 1969) లోహర్దగా
ఎంపీ
| 2016 జూలై 5&lt;ref&gt;{{cite web|date=6 July 2016|title=Sudarshan Bhagat takes charge as MoS-Ministry of Agriculture &amp; Farmers Welfare|url=https://www.indianbureaucracy.com/sudarshan-bhagat-takes-charge-as-new-mos-agriculture-farmers-welfare/|website=IndianBureaucracy.com}}&lt;/ref&gt; 
| 2017 సెప్టెంబరు 3
|'''1 సంవత్సరం, 60 రోజులు'''
|-
!55
|[[File:Shri_Parshottam_Rupalal.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Shri_Parshottam_Rupalal.jpg|70x70px]]
|
|'''[[పర్షోత్తమ్ రూపాలా]]'''
(జననం 1954) గుజరాత్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ
| 2016 జూలై 5
| 2019 మే 30
|'''2 సంవత్సరాలు, 329 రోజులు'''
|-
!56
|[[File:Krishna_Raj_with_Radha_Mohan_Singh_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Krishna_Raj_with_Radha_Mohan_Singh_(cropped).jpg|89x89px]]
|
|'''[[కృష్ణ రాజ్]]'''
(జననం 1967) షాజహాన్‌పూర్
ఎంపీ
| 2017 సెప్టెంబరు 3&lt;ref name=&quot;AgriCharge&quot;&gt;{{cite web|date=4 September 2017|title=Gajendra Singh Shekhawat, Krishna Raj take charge as MoS Agriculture|url=https://indianexpress.com/article/india/gajendra-singh-shekhawat-krishna-raj-take-charge-as-mos-agriculture-4828397/|website=[[Indian Express]]}}&lt;/ref&gt; 
| 2019 మే 30
|'''1 సంవత్సరం, 269 రోజులు'''
|-
!57
|[[File:Gajendra_Singh_Shekhawat_in_June_2019_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gajendra_Singh_Shekhawat_in_June_2019_(cropped).jpg|96x96px]]
|
|'''[[గజేంద్ర సింగ్ షెకావత్]]'''
(జననం 1967) జోధ్‌పూర్
ఎంపీ
| 2017 సెప్టెంబరు 3&lt;ref name=&quot;AgriCharge&quot; /&gt; 
| 2019 మే 30
|'''1 సంవత్సరం, 269 రోజులు'''
|-
! (56)
|[[File:Shri_Parshottam_Rupalal.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Shri_Parshottam_Rupalal.jpg|70x70px]]
|
|'''[[పర్షోత్తమ్ రూపాలా]]'''
(జననం 1954) గుజరాత్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ
| 2019 మే 31
| 2021 జూలై 7
|'''2 సంవత్సరాలు, 37 రోజులు'''
| rowspan=&quot;3&quot; |మార్గాలు II
|-
!58
|[[File:Kailash_Choudhary_in_May_2022_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kailash_Choudhary_in_May_2022_(cropped).jpg|94x94px]]
|
|'''[[కైలాస్ చౌదరీ]]'''
(జననం 1973) బార్మర్
ఎంపీ
| 2019 మే 31&lt;ref&gt;{{cite web|date=1 June 2019|title=Kailash Choudhary appointed MoS-Ministry of Agriculture and Farmers' Welfare|url=https://www.indianbureaucracy.com/kailash-choudhary-appointed-mos-ministry-of-agriculture-and-farmers-welfare/|website=IndianBureaucracy.com}}&lt;/ref&gt; 
| 2024 జూన్ 9
|'''5 సంవత్సరాలు, 9 రోజులు'''
|-
!59
|[[File:Shobha_Karandlaje_with_PM_Modi.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Shobha_Karandlaje_with_PM_Modi.jpg|92x92px]]
|
|'''[[శోభా కరంద్లాజే]]'''
(జననం 1966) ఉడిపి చిక్కమగళూరు
ఎంపీ
| 2021 జూలై 7&lt;ref&gt;{{cite web|date=8 July 2021|title=MP Shobha Karandlaje named MoS for Agriculture and Farmers Welfare|url=https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay?newsID=851040|access-date=27 August 2021|website=Daijiworld.com}}&lt;/ref&gt; 
| 2024 జూన్ 9
|'''2 సంవత్సరాలు, 338 రోజులు'''
|-
!60
|
|
|'''[[భగీరథ్ చౌదరి]]'''
(జననం 1954) అజ్మీర్
ఎంపీ
| rowspan=&quot;2&quot; | 2024 జూన్ 10
| rowspan=&quot;2&quot; |అధికారంలో ఉంది
| rowspan=&quot;2&quot; |'''23 రోజులు'''
| rowspan=&quot;2&quot; |మోడీ III
|-
!61
|[[File:Shri_Ram_Nath_Thakur.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Shri_Ram_Nath_Thakur.jpg|86x86px]]
|
|'''[[రామ్ నాథ్ ఠాకూర్]]'''
(జననం 1950) బీహార్
రాజ్యసభ ఎంపీ
|జనతాదళ్ (యునైటెడ్)
|}

== ఉప మంత్రులు ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |&lt;abbr&gt;నం.&lt;/abbr&gt;
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |చిత్తరువు
! rowspan=&quot;2&quot; |మంత్రి
(జనన-మరణ)
నియోజకవర్గం
! colspan=&quot;3&quot; |పదవీకాలం
! rowspan=&quot;2&quot; |రాజకీయ పార్టీ
! rowspan=&quot;2&quot; |మంత్రిత్వ శాఖ
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |ప్రధాన మంత్రి
|-
!నుండి
!కు
!కాలం
|-
! colspan=&quot;11&quot; |ఆహార, వ్యవసాయ శాఖ ఉప మంత్రి
|-
!1
|
|
|'''మొసలికంటి తిరుమలరావు'''
(1901–1970) మద్రాసు
ఎంపీ (మధ్యంతర)
| 1950 ఆగస్టు 21
| 1952 మే 13
|'''1 సంవత్సరం, 266 రోజులు'''
|భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
|నెహ్రూ ఐ
| rowspan=&quot;6&quot; |
| rowspan=&quot;6&quot; |'''జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ'''
|-
! colspan=&quot;9&quot; |
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |2
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |'''MV కృష్ణప్ప'''
(1918–1980) కోలార్
MP (1957 వరకు) తుమకూరు MP (1957 నుండి)
| 1952 ఆగస్టు 12
| 1957 ఏప్రిల్ 17
| rowspan=&quot;2&quot; |'''4 సంవత్సరాలు, 256 రోజులు'''
| rowspan=&quot;4&quot; |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
|నెహ్రూ II
|-
| 1957 ఏప్రిల్ 17
| 1957 ఏప్రిల్ 25
| rowspan=&quot;2&quot; |నెహ్రూ III
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |3
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |'''అలుంగల్ మథాయ్ థామస్'''
(1912–1981) ఎర్నాకులం
ఎంపీ
| 1957 ఏప్రిల్ 25
| 1962 ఏప్రిల్ 10
| rowspan=&quot;2&quot; |'''6 సంవత్సరాలు, 210 రోజులు'''
|-
| 1962 ఏప్రిల్ 16
| 1963 నవంబరు 21
|నెహ్రూ IV
|-
! colspan=&quot;11&quot; |
|-
!4
|
|
|'''షా నవాజ్ ఖాన్'''
(1914–1993) మీరట్
ఎంపీ
| 1964 జూన్ 15
| 1966 జనవరి 11
|'''1 సంవత్సరం, 210 రోజులు'''
| rowspan=&quot;4&quot; |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
| rowspan=&quot;2&quot; |శాస్త్రి
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |'''లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి'''
|-
!5
|
|
|'''దాజీసాహెబ్ చవాన్'''
(1916–1973) కరాడ్
ఎంపీ
| 1964 జూన్ 15
| 1966 జనవరి 11
|'''1 సంవత్సరం, 210 రోజులు'''
|-
! (4)
|
|
|'''షా నవాజ్ ఖాన్'''
(1914–1993) మీరట్
ఎంపీ
| 1966 జనవరి 11
| 1966 జనవరి 24
|'''13 రోజులు'''
| rowspan=&quot;2&quot; |నందా II
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |'''గుల్జారీలాల్ నందా'''
|-
! (5)
|
|
|'''దాజీసాహెబ్ చవాన్'''
(1916–1973) కరాడ్
ఎంపీ
| 1966 జనవరి 11
| 1966 జనవరి 24
|'''13 రోజులు'''
|-
! colspan=&quot;11&quot; |ఆహారం, వ్యవసాయం, కమ్యూనిటీ డెవలప్‌మెంట్, సహకార డిప్యూటీ మంత్రి
|-
!6
|
|
|'''అన్నాసాహెబ్ షిండే'''
(1922–1993) కోపర్‌గావ్
ఎంపీ
| 1966 జనవరి 24
|మార్చి 13,
1967
|'''1 సంవత్సరం, 48 రోజులు'''
| rowspan=&quot;4&quot; |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
| rowspan=&quot;2&quot; |ఇందిరా ఐ
| rowspan=&quot;4&quot; |
| rowspan=&quot;6&quot; |'''ఇందిరా గాంధీ'''
|-
!7
|
|
|'''శ్యామ్ ధర్ మిశ్రా'''
(1919–2001) మీర్జాపూర్
ఎంపీ
| 1966 ఫిబ్రవరి 14
|మార్చి 13,
1967
|'''1 సంవత్సరం, 27 రోజులు'''
|-
!8
|
|
|'''అన్నాసాహెబ్ షిండే'''
(1922–1993) కోపర్‌గావ్
ఎంపీ
|మార్చి 13,
1967
| 1971 మార్చి 18
|'''4 సంవత్సరాలు, 5 రోజులు'''
| rowspan=&quot;4&quot; |ఇందిరా II
|-
!9
|
|
|'''డేయింగ్ ఎరింగ్'''
(1929–1970) NEFA
కోసం MP
|మార్చి 18,
1967
| 1970 జూన్ 21
''(పదవిలో మరణించారు)''
|'''3 సంవత్సరాలు, 95 రోజులు'''
|-
!10
|
|
|'''జగన్నాథ్ పహాడియా'''
(1932–1991) బయానా
ఎంపీ
| 1970 జూన్ 26
| 1971 మార్చి 18
|'''270 రోజులు'''
| rowspan=&quot;2&quot; |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఆర్)
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
!11
|
|
|'''ఎస్సీ జమీర్'''
(జననం 1931) నాగాలాండ్
ఎంపీ
| 1970 జూన్ 27
| 1971 మార్చి 18
|'''264 రోజులు'''
|-
! colspan=&quot;11&quot; |వ్యవసాయ శాఖ ఉప మంత్రి
|-
! (10)
|
|
|'''జగన్నాథ్ పహాడియా'''
(1932–1991) బయానా
ఎంపీ
| 1971 మే 2
| 1972 జూలై 22
|'''1 సంవత్సరం, 81 రోజులు'''
|భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఆర్)
|ఇందిర III
|
|'''ఇందిరా గాంధీ'''
|-
! colspan=&quot;11&quot; |వ్యవసాయం, నీటిపారుదల శాఖ డిప్యూటీ మంత్రి
|-
!12
|
|
|'''కేదార్ నాథ్ సింగ్''' సుల్తాన్ పూర్
ఎంపీ
| 1974 అక్టోబరు 10
| 1977 మార్చి 24
|'''2 సంవత్సరాలు, 165 రోజులు'''
| rowspan=&quot;2&quot; |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఆర్)
| rowspan=&quot;2&quot; |ఇందిర III
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |'''ఇందిరా గాంధీ'''
|-
!13
|
|
|'''[[ప్రభుదాస్ పటేల్]]'''
(1914–?) దభోయ్
ఎంపీ
| 1974 అక్టోబరు 23
| 1977 మార్చి 14
|'''2 సంవత్సరాలు, 142 రోజులు'''
|-
! colspan=&quot;11&quot; |వ్యవసాయ శాఖ ఉప మంత్రి
|-
!14
|
|
|'''కమల కుమారి'''
(జననం 1937) పాలము
ఎంపీ
| 1980 అక్టోబరు 19
| 1983 జనవరి 29
|'''2 సంవత్సరాలు, 102 రోజులు'''
| rowspan=&quot;2&quot; |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
| rowspan=&quot;2&quot; |ఇందిర IV
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |'''ఇందిరా గాంధీ'''
|-
!15
|
|
|'''మహమ్మద్ ఉస్మాన్ ఆరిఫ్'''
(1923–1995) రాజస్థాన్
రాజ్యసభ ఎంపీ
| 1982 జనవరి 15
| 1982 సెప్టెంబరు 6
|'''234 రోజులు'''
|-
! colspan=&quot;11&quot; |''6 సెప్టెంబరు 1982 నుండి స్థానం ఉపయోగంలో లేదు''
|}

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:భారత ప్రభుత్వం]]
[[వర్గం:భారత ప్రభుత్వ మంత్రిత్వ శాఖలు]]
[[వర్గం:హిందీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:దాచిన వర్గాలు]]</text>
      <sha1>5rdet6xztai6gqbbu749z394imsl6up</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ప్లూరసి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>416914</id>
    <revision>
      <id>4957405</id>
      <parentid>4283745</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:05:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <origin>4957405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8910" sha1="6f1hokovlwtx4mjus6f7tuagt8i8ws6" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition (new) 
| name          = ప్లూరిసి
| synonyms      = ప్లూరిటిస్
| image         = Pleurisy and pneumothorax.jpg
| caption       = చిత్రం A సాధారణ శరీర నిర్మాణ శాస్త్రాన్ని చూపుతుంది. చిత్రం B, కుడివైపు ఊపిరితిత్తులు  ప్లూరిసీతో ను, ఎడమ వైపు ఊపిరితిత్తులు  న్యూమోథొరాక్స్‌ను చూపుతుంది.
| specialty     = పల్మోనాలజీ
| pronounce     = 
| symptoms      = పదునైన ఛాతీ నొప్పి
| onset         =  
| duration      = 
| causes        = వైరల్ ఇన్ఫెక్షన్, బ్యాక్టీరియల్ ఇన్ఫెక్షన్, న్యుమోనియా, పల్మనరీ ఎంబోలిజం
| risks         = 
| diagnosis     = ఛాతీ ఎక్స్-రే, ఎలక్ట్రో కార్డియోగ్రామ్ (ECG), రక్త పరీక్షలు
| differential  = పెరికార్డియాటిస్, మయోకార్డియా, కొలిసిస్టిస్
| prevention    = 
| treatment     = అంతర్గత కారణాలననుసరించి
| medication    = పారాసెటమాల్, ఎసిటమినోఫెన్, ఇబుప్రోఫెన్
| deaths        = 
|frequency=సంవత్సరానికి 1 మిలియన్ కేసులు}}

ప్లూరిసి ని, ప్లూరిటిస్ అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది ఊపిరితిత్తులను చుట్టుముట్టే పొరల,  ఛాతీ కుహరం (ప్లురే) వాపు. ఇది శ్వాస సమయంలో తీవ్రమైన ఛాతీ నొప్పికి కారణమవుతుంది.&lt;ref name=&quot;NIH2011What2&quot;&gt;{{cite web|date=21 September 2011|title=What Are Pleurisy and Other Pleural Disorders?|url=http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/pleurisy|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161108065923/https://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/pleurisy|archive-date=8 November 2016|access-date=1 November 2016|website=NHLBI}}&lt;/ref&gt; అప్పుడప్పుడు నొప్పి స్థిరంగా నిస్తేజంగా ఉంటుంది. ఇతర లక్షణాలలో అంతర్లీన కారణాన్ని బట్టి శ్వాస ఆడకపోవడం, దగ్గు, జ్వరం లేదా బరువు తగ్గడం వంటివి ఉండవచ్చు&lt;ref name=&quot;NIH2011Sym2&quot;&gt;{{cite web|date=21 September 2011|title=What Are the Signs and Symptoms of Pleurisy and Other Pleural Disorders|url=http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/pleurisy/signs|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161008061144/https://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/pleurisy/signs|archive-date=8 October 2016|access-date=1 November 2016|website=NHLBI}}&lt;/ref&gt;. వైరల్ లేదా బాక్టీరియల్ సంక్రమణాలు, [[స్వయం ప్రతిరక్షక వ్యాధి|ఆటో ఇమ్యూన్ డిజార్డర్స్]]  [[పల్మోనరీ ఎంబోలిజం]]తో సహా అనేక రకాల పరిస్థితుల వల్ల ప్లూరిసి సంభవించవచ్చు.

అత్యంత సాధారణ కారణం వైరల్ సంక్రమణాలు. ఇతర కారణాలలో బాక్టీరియల్ సంక్రమణాలు, [[న్యుమోనియా]], పల్మనరీ ఎంబోలిజం, [[స్వయం ప్రతిరక్షక వ్యాధి|ఆటో ఇమ్యూన్ డిజార్డర్స్]], [[ఊపిరితిత్తుల కాన్సర్|ఊపిరితిత్తుల క్యాన్సర్]], గుండె శస్త్రచికిత్స తర్వాత, [[క్లోమ క్రోధం|ప్యాంక్రియాటైటిస్]], ఆస్బెస్టాసిస్ ఉన్నాయి.  ఒక్కొక్కసారి  కారణం తెలియదు.&lt;ref name=&quot;NIH2011Ca&quot;&gt;{{Cite web|date=21 September 2011|title=What Causes Pleurisy and Other Pleural Disorders?|url=http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/pleurisy/causes|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161008061131/https://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/pleurisy/causes|archive-date=8 October 2016|access-date=1 November 2016|website=NHLBI}}&lt;/ref&gt; అంతర్లీన మెకానిజం మృదువైన కదలికల బదులుగా ప్లూరే బలమైన కదలికలు కావచ్చు. &lt;ref name=&quot;NIH2011What2&quot; /&gt; పెర్కిర్డిటిస్, [[గుండెపోటు]], కోలిసైస్టిటిస్, పల్మనరీ ఎంబోలిజం,  న్యూమోథొరాక్స్ వంటి లక్షణాలను కనపరచుతాయి. &lt;ref name=&quot;Fer2016&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rRhCDAAAQBAJ&amp;pg=PA981|title=Ferri's Clinical Advisor 2017: 5 Books in 1|last=Ferri|first=Fred F.|date=2016|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9780323448383|page=981|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20161103215630/https://books.google.ca/books?id=rRhCDAAAQBAJ&amp;pg=PA981|archive-date=3 November 2016}}&lt;/ref&gt; రోగనిర్ధారణ పరీక్షలో ఛాతీ [[ఎక్స్-రే]], ఎలక్ట్రో కార్డియోగ్రామ్ (ECG),  [[రక్తపరీక్ష|రక్త పరీక్షలు]] ఉండవచ్చు. &lt;ref name=&quot;Fer2016&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kass |first1=SM |last2=Williams |first2=PM |last3=Reamy |first3=BV |date=1 May 2007 |title=Pleurisy. |url=https://archive.org/details/sim_american-family-physician_2007-05-01_75_9/page/1357 |journal=American Family Physician |volume=75 |issue=9 |pages=1357–64 |pmid=17508531}}&lt;/ref&gt;

చికిత్స అంతర్గత కారణంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;Fer2016&quot; /&gt; నొప్పిని తగ్గించడానికి [[పారాసిటమాల్|పారాసెటమాల్]] (ఎసిటమైనోఫెన్),  [[ఐబుప్రోఫెన్|ఇబుప్రోఫెన్]] ఉపయోగీస్తారు. &lt;ref name=&quot;NIH2011Tx&quot;&gt;{{Cite web|date=21 September 2011|title=How Are Pleurisy and Other Pleural Disorders Treated?|url=http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/pleurisy/treatment|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161103233948/http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/pleurisy/treatment|archive-date=3 November 2016|access-date=1 November 2016|website=NHLBI}}&lt;/ref&gt; శ్వాసను పెంచడానికి ప్రోత్సహించడానికి  స్పిరోమెట్రీని సిఫార్సు చేస్తారు. అమెరికాలో ప్రతి సంవత్సరం సుమారు ఒక మిలియన్ మంది ప్రజలు ఈ వ్యాధికి గురి ఆవుతున్నా రు.&lt;ref name=&quot;Di2012&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=bdkPAAAAQBAJ&amp;pg=PT175|title=Disease &amp; Drug Consult: Respiratory Disorders|date=2012|publisher=Lippincott Williams &amp; Wilkins|isbn=9781451151947|page=Pleurisy|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20161103215903/https://books.google.ca/books?id=bdkPAAAAQBAJ&amp;pg=PT175|archive-date=3 November 2016}}&lt;/ref&gt;  [[హిప్పోక్రేట్స్]] క్రీస్తు పూర్వం 400 నాడు ఈ వ్యాధి పరిస్థితి గుర్తించారు &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=v5T0MWmBLDYC&amp;pg=PA2|title=Textbook of Pleural Diseases|last=Light|first=Richard W.|last2=Lee|first2=Y. C. Gary|date=2008|publisher=CRC Press|isbn=9780340940174|edition=2nd|page=2|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20161103215905/https://books.google.ca/books?id=v5T0MWmBLDYC&amp;pg=PA2|archive-date=3 November 2016}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}
[[వర్గం:శ్వాసకోశ వ్యాధులు]]</text>
      <sha1>6f1hokovlwtx4mjus6f7tuagt8i8ws6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నర్మదా ఉన్నత పాఠశాల</title>
    <ns>0</ns>
    <id>417285</id>
    <revision>
      <id>4957439</id>
      <parentid>4287860</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T03:48:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4957439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4059" sha1="2u8asi7q8ycvebgukratclaygbbqgu5" xml:space="preserve">{{Infobox school
| name                    = నర్మదా ఉన్నత పాఠశాల
| native_name             = 
| image                   = 
| alt                     = 
| caption                 = 
| motto                   = 
| motto_translation       = 
| address                 = 67, చండీ ఘోష్ రోడ్, కుద్ఘాట్, అశోక్ నగర్
| city                    = టోలీగంజ్, కోల్కతా
| state                   = [[పశ్చిమ బెంగాల్]]
| postcode                = 700040
| country                 = భారతదేశం
| coordinates             = {{Coord|22.4850727|N|88.3457733|E|region:IN-WB_type:edu|display=inline,title}}
| pushpin_map             = India West Bengal#India
| other_name              = &lt;!-- or | other_names = --&gt;
| former_name             = &lt;!-- or | former_names = --&gt;
| type                    = 
| religious_affiliation   = 
| established             = {{Start date|1995}}
| founder                 = 
| closed                  = 
| school_board            = 
| oversight               = 
| principal               = 
| staff                   = 
| faculty                 = 
| grades                  =
| gender                  = 
| age_range               = 
| enrolment               = 
| medium_of_language      = 
| campus_size             = 
| campus_type             = 
| colours                 = 
| teams                   = &lt;!-- use | teams_label = to override the default label --&gt;
| accreditation           = &lt;!-- or | accreditations = --&gt;
| publication             = 
| newspaper               = 
| yearbook                = 
| affiliation             = &lt;!-- or | affiliations = --&gt;
| website                 = {{URL|http://narmadahs.com}}
| footnotes               = 
}}

'''నర్మదా ఉన్నత పాఠశాల''' భారతదేశంలోని కోల్కతాలోని కుద్ఘాట్ లో ఉన్న బాలుర పాఠశాల. ఈ పాఠశాల 1995 లో స్థాపించబడింది, మధ్యమిక్ పరీక్ష (10 వ బోర్డు పరీక్షలు) కోసం పశ్చిమ బెంగాల్ బోర్డ్ ఆఫ్ సెకండరీ ఎడ్యుకేషన్, హయ్యర్ సెకండరీ ఎగ్జామినేషన్ (12 వ బోర్డు పరీక్షలు) కోసం పశ్చిమ బెంగాల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ హయ్యర్ సెకండరీ ఎడ్యుకేషన్ కు అనుబంధంగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;iCBSE&quot;&gt;{{Cite web|title=Narmada High School|url=http://www.icbse.com/schools/narmada-high-school/19170110020|access-date=20 January 2016|publisher=iCBSE}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jIVBAQAAIAAJ|title=Siksha o sahitya: Teachers' journal|publisher=All-Bengal Teachers' Association.|year=1972|page=57}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;schoolsworld&quot;&gt;{{Cite web|title=Narmada High School|url=http://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=19170110020|access-date=20 January 2016|publisher=schoolsworld}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;StudyApt&quot;&gt;{{Cite web|title=NARMADA HIGH SCHOOL- Ward-97, Kolkata Municipality near Kolkata|url=http://www.studyapt.com/school-narmada-high-school-kolkata|access-date=20 January 2016|publisher=StudyApt}}{{Dead link|date=జూలై 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==

* [[భారతదేశంలో విద్య]]
* భారతదేశంలోని పాఠశాలల జాబితా
* పశ్చిమ బెంగాల్లో విద్య

== మూలాలు ==
[[వర్గం:Coordinates on Wikidata]]
&lt;references /&gt;
== బాహ్య లింకులు ==

* {{Official website|http://narmadahs.com}}</text>
      <sha1>2u8asi7q8ycvebgukratclaygbbqgu5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>థామస్ ఆడమ్స్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>420454</id>
    <revision>
      <id>4957383</id>
      <parentid>4301347</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T21:00:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4957383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8173" sha1="o33vlnj25iegt6md69th6jdjeyu1z84" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer
|                name = థామస్ ఆడమ్స్
|               image = Thomas Dagger Adams 1901 (cropped).jpg
|             caption = థామస్ ఆడమ్స్ (1901)
|             country = 
|            fullname = థామస్ డాగర్ ఆడమ్స్
|          birth_date = {{birth date|1884|1|15|df=yes}}
|         birth_place = డునెడిన్, న్యూజిలాండ్
|          death_date = {{death date and age|1953|11|20|1884|1|15|df=yes}}
|         death_place = డునెడిన్, న్యూజిలాండ్
|             batting = 
|             bowling = 
|                role = 
|               club1 = [[Otago cricket team|Otago]]
|               year1 = 1907/08

| columns           = 1
| column1           = [[First-class cricket|First-class]]
| matches1          = 3
| runs1             = 38
| bat avg1          = 6.33
| 100s/50s1         = 0/0
| top score1        = 18
| hidedeliveries    = true
| catches/stumpings1 = 1/–
|                date = 28 January 
|                year = 2021
|              source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/36214.html Cricinfo
}}

'''థామస్ డాగర్ ఆడమ్స్''' (1884, జనవరి 15 &amp;#x2013; 1953, నవంబరు 20) [[న్యూజిలాండ్]] విద్యావేత్త. ఇతను 1917 నుండి 1948 వరకు ఒటాగో విశ్వవిద్యాలయంలో క్లాసిక్‌ల ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేశాడు. ఇతను 1907/08లో [[ఒటాగో క్రికెట్ జట్టు|ఒటాగో]] తరపున మూడు [[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్-క్లాస్]] [[క్రికెట్]] మ్యాచ్‌లు ఆడాడు.

== ప్రారంభ జీవితం, కుటుంబం ==
1884లో డునెడిన్‌లో జన్మించిన ఆడమ్స్, విలియం హెన్రీ ఆడమ్స్, ఎలిజా జాన్స్టన్ ఆడమ్స్ (నీ డాగర్)ల కుమారుడు.&lt;ref name=&quot;ODT 22 Oct 1947&quot;&gt;{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/ODT19471022.2.20|title=Long record: Professor T. D. Adams|date=22 October 1947|work=Otago Daily Times|access-date=28 January 2021|page=4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ODT 16 Sep 1948&quot;&gt;{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/ODT19480916.2.106|title=Long record: service to church|date=16 September 1948|work=Otago Daily Times|access-date=28 January 2021|page=8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Birth search: registration number 1884/825|url=https://www.bdmhistoricalrecords.dia.govt.nz/search/search?path=%2FqueryEntry.m%3Ftype%3Dbirths|access-date=28 January 2021|website=Births, deaths &amp; marriages online|publisher=Department of Internal Affairs}}&lt;/ref&gt; ఇతని తండ్రి డునెడిన్‌లోని ప్రెస్‌బిటేరియన్ చర్చిలో ప్రముఖుడు, 50 సంవత్సరాలకు పైగా చర్చి పెద్దగా పనిచేశాడు.&lt;ref name=&quot;ODT 16 Sep 1948&quot; /&gt; 1897 నుండి 1902 వరకు, ఆడమ్స్ ఒటాగో బాయ్స్ హై స్కూల్‌లో చదువుకున్నాడు, అక్కడ ఇతను విద్యాపరంగా, క్రీడలలో రాణించాడు: ఇతను జూనియర్ ఫైవ్స్ ఛాంపియన్‌షిప్‌ను గెలుచుకున్నాడు; 1902లో 1వ XI క్రికెట్ జట్టుకు నాయకత్వం వహించాడు; 1901లో డక్స్ అని పేరు పెట్టారు.&lt;ref name=&quot;Whos who&quot;&gt;{{Cite book|title=Who's Who in New Zealand and the Western Pacific|publisher=Venables|year=1925|editor-last=Scholefield|editor-first=G. H.|editor-link=Guy Scholefield|location=Masterton|page=3}}&lt;/ref&gt; ఇతను ఒటాగో విశ్వవిద్యాలయంలో చదువుకున్నాడు, 1907లో ఫస్ట్-క్లాస్ ఆనర్స్‌తో మాస్టర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ పట్టభద్రుడయ్యాడు.&lt;ref name=&quot;Whos who&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=NZ university graduates 1870–1961: A|url=http://shadowsoftime.co.nz/university1.html|access-date=28 January 2021|website=Shadows of Time|archive-date=18 జనవరి 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190118063320/http://shadowsoftime.co.nz/university1.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్ ==
ఆడమ్స్ 1907/08 సీజన్లో ఒటాగో క్రికెట్ జట్టు తరపున మూడు ఫస్ట్-క్లాస్ మ్యాచ్ లు ఆడాడు. ఇతను 38 పరుగులు చేశాడు, సగటున 63 పరుగులు చేశాడు, అత్యధిక స్కోరు 18, మైదానంలో ఒక క్యాచ్ తీసుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;ci&quot;&gt;[https://www.espncricinfo.com/player/thomas-adams-36214 Thomas Adams], [[CricInfo]]. Retrieved 31 December 2021.&lt;/ref&gt; సౌత్ల్యాండ్ తో జరిగిన ఫస్ట్-క్లాస్ కాని ఆటలో ఇతను 1913/14 వైపు నుండి మరొక మ్యాచ్ ఆడినట్లు తెలుస్తుంది.&lt;ref name=&quot;ca&quot;&gt;[https://cricketarchive.com/Archive/Players/21/21306/21306.html Thomas Adams], CricketArchive. Retrieved 31 December 2021. {{Subscription required}}&lt;/ref&gt;

== తరువాత జీవితం, మరణం ==
1948 నవంబరు 25న, ఆడమ్స్ డ్యూనేడిన్ లోని ఫస్ట్ చర్చిలో లూసీ శాండ్ఫోర్డ్ మోర్టన్ ను వివాహం చేసుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;ODT 30 Nov 1948&quot;&gt;{{Cite news|url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/ODT19481130.2.14|title=Wedding: Adams–Morton|date=30 November 1948|work=Otago Daily Times|access-date=28 January 2021|page=2}}&lt;/ref&gt; మోర్టన్ ఒక రిటైర్డ్ పాఠశాల ఉపాధ్యాయుడు, ఒటాగో గర్ల్స్ హైస్కూల్ లో సీనియర్ అసిస్టెంట్గా పనిచేశాడు, యూనివర్శిటీ ఆఫ్ ఒటాగో కోర్ట్ ఆఫ్ కాన్వొకేషన్, యూనివర్శిటీ అఫ్ ఒటాగో గ్రాడ్యుయేట్స్ అసోసియేషన్, ఒటాగో గర్ల్ హై స్కూల్ ఓల్డ్ గర్ల్స్ అసోసియేషన్లకు అధ్యక్షుడిగా కూడా పనిచేశాడు.&lt;ref name=&quot;ODT 30 Nov 1948&quot; /&gt; ఆడమ్స్ 1953 నవంబరు 20న డునెడిన్ లో మరణించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Cemetery details: Adams, Thomas Dagger|url=https://www.dunedin.govt.nz/services/cemeteries/cemeteries-search?recordid=127531&amp;type=Cremation|access-date=28 January 2021|publisher=Dunedin City Council}}&lt;/ref&gt; ఆయన భార్య లూసీ ఆడమ్స్ 1964లో మరణించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Cemetery details: Adams, Lucy Sandford|url=https://www.dunedin.govt.nz/services/cemeteries/cemeteries-search?recordid=132935&amp;type=Cremation|access-date=28 January 2021|publisher=Dunedin City Council}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

{{Authority control}}
[[వర్గం:న్యూజీలాండ్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]
[[వర్గం:1953 మరణాలు]]
[[వర్గం:1884 జననాలు]]</text>
      <sha1>o33vlnj25iegt6md69th6jdjeyu1z84</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పంజాబ్ చిహ్నం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>422942</id>
    <revision>
      <id>4957630</id>
      <parentid>4416985</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T11:15:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4957630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7057" sha1="i824gqaa41f7rlqp06mwjubi548glz7" xml:space="preserve">{{Infobox coat of arms
 | name = పంజాబ్ చిహ్నం
 |image = [[File:Seal of the Government Of Punjab (Black On White).svg|200px]]
 | middle = 
 | middle_width = 
 | middle_caption = 
 | lesser = 
 | lesser_width = 
 | lesser_caption = 
 | armiger = [[పంజాబ్ ప్రభుత్వం]]
 | year_adopted = 
 | crest = గోధుమ కాండం
 | torse = 
 | shield = అశోకుని సింహ రాజధాని
 | supporters = క్రాస్డ్ [[తల్వార్]] కత్తులు
 | compartment = 
 | motto = सत्यमेव जयते&lt;br/&gt;సత్యమేవ జయతే&lt;br/&gt;Truth alone triumphs
 | orders = 
 | other_elements = 
 | earlier_versions = 
 | use = 
}}

'''పంజాబ్ చిహ్నం''' భారతదేశం లోని [[పంజాబ్]] రాష్ట్రానికి చేందిన అధికారిక చిహ్నం. ఇది [[పంజాబ్ ప్రభుత్వం (భారతదేశం)|పంజాబ్ ప్రభుత్వ]] అధికారిక చిహ్నంగా అన్ని ప్రభుత్వ భవనాలు, అధికారక ఉత్తరప్రత్యుత్తరాలపై ఉపయోగిస్తారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2017-08-14|title=List of Indian States and their Symbols|url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/list-of-indian-states-and-their-symbols-1482840512-1|access-date=2020-03-09|website=Jagran Josh|archive-date=2019-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20191017192920/https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/list-of-indian-states-and-their-symbols-1482840512-1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Symbols of Indian States|url=https://www.studyandscore.com/studymaterial-detail/symbols-of-states-and-union-territories-of-india|access-date=2020-03-09|website=Study &amp; Score}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sura|first=Ajay|title=Stop use of national emblem on letterheads, Punjab and Haryana HC tells its senior administration staff|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/stop-use-of-national-emblem-on-letterheads-hc-tells-its-senior-admin-staff/articleshow/68897209.cms|access-date=2020-03-09|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

== ఆకృతి ==
పంజాబ్ చిహ్నం చుట్టుముట్టబడిన అశోక సింహం రాజధాని (సంఘోల్ &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2008-02-10|title=A treasure from the past|url=https://www.tribuneindia.com/2008/20080210/spectrum/main4.htm|access-date=2020-09-08|website=The Tribune}}&lt;/ref&gt; లో పురాతన [[అశోకుడు|అశోకుని]] నాటి వారసత్వాన్ని వర్ణిస్తుంది. దాని పైన [[గోధుమ]] కాండం, దాని క్రింద కత్తులును దాటింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2016-05-02|title=Interesting and Important Facts about Punjab|url=https://www.daytodaygk.com/facts-about-punjab/|access-date=2020-03-09|website=Day Today GK|archive-date=2020-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918224233/https://www.daytodaygk.com/facts-about-punjab/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; సింహాల రాజధాని చుట్టూ ఇంగ్లీషు, హిందీ, [[పంజాబీ భాష|పంజాబీ భాషలలో]]  &quot;గవర్నమెంట్ ఆఫ్ పంజాబ్&quot; అని ఆంగ్లలో వ్రాసి ఉంటుంది.

== చారిత్రక చిహ్నాలు ==
భారతదేశంలో బ్రిటీష్ పాలనలో, అవిభక్త పంజాబ్ ప్రావిన్స్‌కు ఆయుధాల కోటు మంజూరు చేయబడింది. ఈ ఆయుధాలు వెండితో ఐదు నదుల మీదుగా ఉదయిస్తున్న సూర్యునితో కలిపి చేయబడిన ఊదారంగు కవచాన్ని కలిగి ఉంటాయి.&quot;నదుల నుండి వృద్ధి చెందనివ్వండి&quot; వద్ద అనువదించబడిన నినాదం &lt;ref&gt;{{Cite web|title=PUNJAB|url=http://www.hubert-herald.nl/BhaPunjab.htm|website=www.hubert-herald.nl}}&lt;/ref&gt; &quot;పంజాబ్&quot; అనేపేరుకు ఐదునదుల భూమి అని అర్థం.
&lt;gallery&gt;
దస్త్రం:Arms of British Punjab.jpg|కోట్ ఆఫ్ ఆర్మ్స్ ఆఫ్ పంజాబ్ ప్రావిన్స్ (బ్రిటిష్ ఇండియా)
దస్త్రం:Patiala and East Punjab States Union - PEPSU logo.jpg|పూర్వపు పాటియాలా ఈస్ట్ పంజాబ్ స్టేట్స్ యూనియన్ చిహ్నం
&lt;/gallery&gt;
== పంజాబ్‌లోని పూర్వపు రాచరిక రాష్ట్రాలు చిహ్నాలు ==
&lt;gallery widths=&quot;100&quot;&gt;
దస్త్రం:Jind State CoA.png|జింద్ రాష్ట్రం
దస్త్రం:Coat of arms of Kapurthala State.jpg|కపుర్తలా రాష్ట్రం
దస్త్రం:Malerkotla State CoA.png|మలేర్‌కోట్ల రాష్ట్రం
దస్త్రం:Coat of Arms of Malerkotla.gif|మలేర్‌కోట్ల రాష్ట్రం
దస్త్రం:Nabha State Coat of Arms.png|నభా రాష్ట్రం
దస్త్రం:Crest of Patiala State.png|పాటియాలా రాష్ట్రం
&lt;/gallery&gt;

== ప్రభుత్వ పతాకం ==
నీలిరంగు నేపథ్యంలో రాష్ట్ర చిహ్నాన్ని వర్ణించే పతాకం ద్వారా పంజాబ్ ప్రభుత్వాన్ని సూచిస్తుంది.&lt;gallery&gt;
దస్త్రం:Flag of Punjab, India.svg|2024 వరకు పంజాబ్ ప్రభుత్వ పతాకం
దస్త్రం:Banner of Punjab, India.svg|2024 నుండి పంజాబ్ ప్రభుత్వ పతాకం
&lt;/gallery&gt;
== ఇవి కూడా చూడండి ==

* [[భారత జాతీయ చిహ్నం|భారతదేశ జాతీయ చిహ్నం]]
* [[భారత రాష్ట్ర చిహ్నాల జాబితా]]

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;
== బాహ్య లింకులు ==

* [http://www.hubert-herald.nl/INHOUD.htm హుబెర్ట్ డి వ్రీస్ వద్ద పంజాబ్ చిహ్నం వివరాలు]
{{భారత రాష్ట్ర చిహ్నాలు}}

[[వర్గం:పంజాబ్ ప్రభుత్వం]]
[[వర్గం:భారత రాష్ట్ర చిహ్నాలు]]</text>
      <sha1>i824gqaa41f7rlqp06mwjubi548glz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>జలవనరులు, నదుల అభివృద్ధి, గంగా పునరుజ్జీవన మంత్రిత్వ శాఖ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>423590</id>
    <revision>
      <id>4957412</id>
      <parentid>4839899</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:20:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఉప మంత్రులు */</comment>
      <origin>4957412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42673" sha1="hvbcknqctf20uykpod6rp0hqm53ns9j" xml:space="preserve">భారతదేశంలోని నీటి వనరుల అభివృద్ధి &amp; నియంత్రణకు సంబంధించిన నియమాలు, నిబంధనలను రూపొందించడం &amp; నిర్వహించడం కోసం జలవనరులు, నది అభివృద్ధి &amp; గంగా పునరుజ్జీవన మంత్రిత్వ శాఖ అత్యున్నత సంస్థ. 1985 జనవరిలో అప్పటి నీటిపారుదల, విద్యుత్ మంత్రిత్వ శాఖ విభజన తరువాత నీటిపారుదల శాఖ జలవనరుల మంత్రిత్వ శాఖగా పునర్నిర్మించబడినప్పుడు మంత్రిత్వ శాఖ ఏర్పడింది.

2014 జూలై లో మంత్రిత్వ శాఖ &quot;జల వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ, నది అభివృద్ధి, గంగా పునరుజ్జీవనం&quot; గా పేరు మార్చబడింది, ఇది గంగా నది దాని ఉపనదులలోని కాలుష్యాన్ని పరిరక్షణ, అభివృద్ధి, నిర్వహణ &amp; అరికట్టడం కోసం జాతీయ గంగా రివర్ బేసిన్ అథారిటీగా మార్చబడింది. మే 2019లో ఈ మంత్రిత్వ శాఖను త్రాగునీరు, పారిశుద్ధ్య మంత్రిత్వ శాఖతో విలీనం చేసి జలశక్తి మంత్రిత్వ శాఖను ఏర్పాటు చేశారు.

==సంస్థలు==
* బన్‌సాగర్ కంట్రోల్ బోర్డ్
* బెత్వా రివర్ బోర్డ్
* బ్రహ్మపుత్ర బోర్డు
* సెంట్రల్ గ్రౌండ్ వాటర్ బోర్డ్ &lt;ref&gt;{{cite web|title=Central Ground Water Board, Ministry of Water Resources, RD &amp;GR Government of India|url=http://cgwb.gov.in/|access-date=15 September 2018|website=Cgwb.gov.in}}&lt;/ref&gt;
* సెంట్రల్ సాయిల్ అండ్ మెటీరియల్స్ రీసెర్చ్ స్టేషన్&lt;ref&gt;{{cite web|title=Home Page: Central Soil and Materials Research Station|url=http://csmrs.gov.in/|access-date=15 September 2018|website=Csmrs.gov.in}}{{Dead link|date=జూలై 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* సెంట్రల్ వాటర్ అండ్ పవర్ రీసెర్చ్ స్టేషన్
* సెంట్రల్ వాటర్ కమీషన్&lt;ref&gt;{{cite web|title=Central Water Commission - An apex organization in water resources development in India|url=http://cwc.gov.in|access-date=15 September 2018|website=Cwc.gov.in}}&lt;/ref&gt;
* ఫరక్కా బ్యారేజ్ ప్రాజెక్ట్
* గంగా వరద నియంత్రణ కమిషన్
* నర్మదా కంట్రోల్ అథారిటీ
* నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ హైడ్రాలజీ , రూర్కీ&lt;ref&gt;{{cite web|title=National Institute of Hydrology, Roorkee, India|url=http://www.nihroorkee.gov.in/|access-date=15 September 2018|website=Nihroorkee.gov.in}}&lt;/ref&gt;
* నేషనల్ ప్రాజెక్ట్స్ కన్స్ట్రక్షన్ కార్పొరేషన్ లిమిటెడ్
* జాతీయ నీటి అభివృద్ధి సంస్థ
* నార్త్ ఈస్టర్న్ రీజినల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ వాటర్ అండ్ ల్యాండ్ మేనేజ్‌మెంట్ (NERIWALM)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Welcome to NERIWALM, INDIA|url=http://neriwalm.gov.in/|access-date=15 September 2018|website=Neriwalm.gov.in|archive-date=5 జూన్ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230605161755/https://neriwalm.gov.in/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* సర్దార్ సరోవర్ నిర్మాణ సలహా కమిటీ
* తుంగభద్ర బోర్డు
* ఎగువ యమునా నది బోర్డు
* WAPCOS లిమిటెడ్

== కేబినెట్ మంత్రులు ==
'''గమనిక''': MoS (I/C) – రాష్ట్ర మంత్రి (స్వతంత్ర బాధ్యత)
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |&lt;abbr&gt;నం.&lt;/abbr&gt;
! rowspan=&quot;2&quot; |ఫోటో
! rowspan=&quot;2&quot; |మంత్రి
(జననం-మరణం)
! colspan=&quot;3&quot; |పదవీకాలం
! rowspan=&quot;2&quot; |రాజకీయ పార్టీ
! rowspan=&quot;2&quot; |మంత్రిత్వ శాఖ
! rowspan=&quot;2&quot; |ప్రధాన మంత్రి
|-
!నుండి
!కు
!కాలం
|-
! colspan=&quot;9&quot; |పనులు, గనులు ,విద్యుత్ శాఖ మంత్రి
|-
!1
|[[File:Narahar_Vishnu_Gadgil_Official_portrait_1958.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Narahar_Vishnu_Gadgil_Official_portrait_1958.jpg|84x84px]]
|బొంబాయి కోసం '''నర్హర్ విష్ణు గాడ్గిల్'''
(1896–1966) MCA
|15 ఆగస్టు
1947
|26 డిసెంబర్
1950
|'''3 సంవత్సరాలు, 133 రోజులు'''
|భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
|'''నెహ్రూ ఐ'''
|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ
|-
! colspan=&quot;9&quot; |సహజ వనరులు &amp; శాస్త్రీయ పరిశోధన మంత్రి
|-
!2
|[[File:Sri_Prakasa_Portrait.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sri_Prakasa_Portrait.jpg|100x100px]]
|'''శ్రీ ప్రకాశ'''
(1890–1971)
|26 డిసెంబర్
1950
|13 మే
1952
|'''1 సంవత్సరం, 139 రోజులు'''
| rowspan=&quot;2&quot; |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
|'''నెహ్రూ ఐ'''
| rowspan=&quot;2&quot; |జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ
|-
!3
|[[File:Maulana_Abul_Kalam_Azad.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Maulana_Abul_Kalam_Azad.jpg|99x99px]]
|'''మౌలానా అబుల్ కలాం ఆజాద్'''
(1888–1958) రాంపూర్
ఎంపీ
|13 మే
1952
|6 జూన్
1952
|'''24 రోజులు'''
|'''నెహ్రూ II'''
|-
! colspan=&quot;9&quot; |నీటిపారుదల &amp; విద్యుత్ శాఖ మంత్రి
|-
!4
|[[File:Gulzarilal_Nanda_1.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gulzarilal_Nanda_1.jpg|104x104px]]
|'''గుల్జారీలాల్ నందా'''
(1898–1998) సబర్‌కాంత
ఎంపీ
|6 జూన్
1952
|17 ఏప్రిల్
1957
!4 సంవత్సరాలు, 315 రోజులు
| rowspan=&quot;13&quot; |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
|'''నెహ్రూ II'''
| rowspan=&quot;5&quot; |జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ
|-
!5
|[[File:Miss_India_Indrani_Rehman,_S.K._Patil,_and_two_of_the_sponsors_of_the_contest_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Miss_India_Indrani_Rehman,_S.K._Patil,_and_two_of_the_sponsors_of_the_contest_(cropped).jpg|81x81px]]
|'''SK పాటిల్'''
(1898–1981) ముంబై సౌత్
ఎంపీ
|17 ఏప్రిల్
1957
|2 ఏప్రిల్
1958
!350 రోజులు
| rowspan=&quot;2&quot; |'''నెహ్రూ III'''
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |6
| rowspan=&quot;2&quot; |[[File:Hafiz_Mohammad_Ibrahim_Rajya_Sabha_photo.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hafiz_Mohammad_Ibrahim_Rajya_Sabha_photo.jpg|88x88px]]
|'''హఫీజ్ మొహమ్మద్ ఇబ్రహీం'''
(1889–1968) ఉత్తరప్రదేశ్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ
|2 ఏప్రిల్
1958
|10 ఏప్రిల్
1962
! rowspan=&quot;2&quot; |5 సంవత్సరాలు, 85 రోజులు
|-
|
|10 ఏప్రిల్
1962
|26 జూన్
1963
| rowspan=&quot;2&quot; |'''నెహ్రూ IV'''
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |7
| rowspan=&quot;2&quot; |
|'''కానూరి లక్ష్మణరావు'''
(1902–1986) విజయవాడ
ఎంపీ
(MoS)
|19 జూలై
1963
|27 మే
1964
! rowspan=&quot;2&quot; |326 రోజులు
|-
|
|27 మే
1964
|9 జూన్
1964
|'''నంద ఐ'''
|గుల్జారీలాల్ నందా
(నటన)
|-
!8
|[[File:H._C._Dasappa_official_portrait.gif|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:H._C._Dasappa_official_portrait.gif|98x98px]]
|'''HC దాసప్ప'''
(1894–1964)
బెంగళూరు ఎంపీ
|9 జూన్
1964
|19 జూలై
1964
!40 రోజులు
| rowspan=&quot;2&quot; |'''శాస్త్రి'''
| rowspan=&quot;2&quot; |లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |(7)
| rowspan=&quot;2&quot; |
|'''కానూరి లక్ష్మణరావు'''
(1902–1986) విజయవాడ
ఎంపీ
(MoS)
|19 జూలై
1964
|11 జనవరి
1966
! rowspan=&quot;2&quot; |1 సంవత్సరం, 189 రోజులు
|-
|
|11 జనవరి
1966
|24 జనవరి
1966
|'''నందా II'''
|గుల్జారీలాల్ నందా
(నటన)
|-
!9
|[[File:President_Fakhruddin_Ali_Ahmed.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:President_Fakhruddin_Ali_Ahmed.jpg|93x93px]]
|'''ఫకృద్దీన్ అలీ అహ్మద్'''
(1905–1977) బార్పేట
ఎంపీ
|24 జనవరి
1966
|13 నవంబర్
1966
!293 రోజులు
| rowspan=&quot;2&quot; |'''ఇందిరా ఐ'''
| rowspan=&quot;4&quot; |ఇందిరా గాంధీ
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |(7)
| rowspan=&quot;2&quot; |
|'''కానూరి లక్ష్మణరావు'''
(1902–1986) విజయవాడ
ఎంపీ
(MoS)
|13 నవంబర్
1966
|18 మార్చి
1971
! rowspan=&quot;2&quot; |6 సంవత్సరాలు, 361 రోజులు
|-
|
|18 మార్చి
1971
|9 నవంబర్
1973
| rowspan=&quot;2&quot; |'''ఇందిరా II'''
|-
!10
|[[File:Shri_K.C_Pant_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Shri_K.C_Pant_(cropped).jpg|85x85px]]
|'''KC పంత్'''
(1931–2012) నైనిటాల్
ఎంపీ
|9 నవంబర్
1973
|10 అక్టోబర్
1974
!335 రోజులు
|-
! colspan=&quot;9&quot; |వ్యవసాయం &amp; నీటిపారుదల శాఖ మంత్రి
|-
!11
|[[File:Jagjivan_Ram_1991_stamp_of_India.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Jagjivan_Ram_1991_stamp_of_India.jpg|93x93px]]
|'''జగ్జీవన్ రామ్'''
(1908–1986) ససారం
ఎంపీ
|10 అక్టోబర్
1974
|2 ఫిబ్రవరి
1977
!2 సంవత్సరాలు, 115 రోజులు
|భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
|'''ఇందిరా II'''
|ఇందిరా గాంధీ
|-
!12
|[[File:ParkashSinghBadal.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ParkashSinghBadal.JPG|88x88px]]
|'''ప్రకాష్ సింగ్ బాదల్'''
(1927–2023) ఫరీద్‌కోట్
ఎంపీ
|28 మార్చి
1977
|17 జూన్
1977
!81 రోజులు
| rowspan=&quot;2&quot; |శిరోమణి అకాలీదళ్
| rowspan=&quot;2&quot; |'''దేశాయ్'''
| rowspan=&quot;2&quot; |మొరార్జీ దేశాయ్
|-
!13
|[[File:Surjit_Singh_Barnala,_2008.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Surjit_Singh_Barnala,_2008.png|92x92px]]
|'''సుర్జిత్ సింగ్ బర్నాలా'''
(1925–2017) సంగ్రూర్
ఎంపీ
|18 జూన్
1977
|28 జూలై
1979
!2 సంవత్సరాలు, 40 రోజులు
|-
!14
|[[File:Chaudhary_Brahm_Parkash.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chaudhary_Brahm_Parkash.jpg|79x79px]]
|'''బ్రహ్మ ప్రకాష్'''
(1918–1993) ఔటర్ ఢిల్లీ
ఎంపీ
|28 జూలై
1979
|14 జనవరి
1980
!170 రోజులు
|భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (Urs)
|'''చరణ్'''
|చరణ్ సింగ్
|-
! colspan=&quot;9&quot; |నీటిపారుదల శాఖ మంత్రి
|-
!15
|[[File:Indian_Minister_Ghani_Khan.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_Minister_Ghani_Khan.jpg|86x86px]]
|'''ABA ఘనీ ఖాన్ చౌదరి'''
(1927–2006) మాల్దా
ఎంపీ
|16 జనవరి
1980
|8 జూన్
1980
!144 రోజులు
| rowspan=&quot;8&quot; |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
| rowspan=&quot;6&quot; |'''ఇందిర III'''
| rowspan=&quot;6&quot; |ఇందిరా గాంధీ
|-
!16
|[[File:Kedar_Pandey.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kedar_Pandey.jpg|88x88px]]
|'''కేదార్ పాండే'''
(1920–1982) బెట్టియా
ఎంపీ
|8 జూన్
1980
|12 నవంబర్
1980
!157 రోజులు
|-
!17
|[[File:Birender_Singh_b1921_2023_stamp_of_India.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Birender_Singh_b1921_2023_stamp_of_India.jpg|70x70px]]
|'''రావు బీరేందర్ సింగ్'''
(1921–2000) మహేంద్రగఢ్
ఎంపీ
|12 నవంబర్
1980
|15 జనవరి
1982
!1 సంవత్సరం, 64 రోజులు
|-
!(16)
|[[File:Kedar_Pandey.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kedar_Pandey.jpg|88x88px]]
|'''కేదార్ పాండే'''
(1920–1982) బెట్టియా
ఎంపీ
|15 జనవరి
1982
|29 జనవరి
1983
!1 సంవత్సరం, 14 రోజులు
|-
!18
|[[File:Ram_Niwas_Mirdha_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ram_Niwas_Mirdha_(cropped).jpg|93x93px]]
|'''రామ్ నివాస్ మిర్ధా'''
(1924–2010) రాజస్థాన్
రాజ్యసభ ఎంపీ
(MoS, I/C)
|29 జనవరి
1983
|2 ఆగస్టు
1984
!1 సంవత్సరం, 186 రోజులు
|-
!19
|[[File:Prakash_Chandra_Sethi_Lok_Sabha_photo.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Prakash_Chandra_Sethi_Lok_Sabha_photo.jpg|101x101px]]
|'''ప్రకాష్ చంద్ర సేథి'''
(1919–1996) ఇండోర్
ఎంపీ
|2 ఆగస్టు
1984
|31 అక్టోబర్
1984
!90 రోజులు
|-
!20
|[[File:Veteran_Leader_Ck_jaffer_Sharief_on_a_Hartal_(cropped).JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Veteran_Leader_Ck_jaffer_Sharief_on_a_Hartal_(cropped).JPG|88x88px]]
|'''సికె జాఫర్ షరీఫ్'''
(1933–2018) బెంగళూరు నార్త్
ఎంపీ
|4 నవంబర్
1984
|31 డిసెంబర్
1984
!57 రోజులు
|'''రాజీవ్ ఐ'''
| rowspan=&quot;2&quot; |రాజీవ్ గాంధీ
|-
!21
|[[File:B._Shankaranand_portrait.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:B._Shankaranand_portrait.jpg|83x83px]]
|'''బి. శంకరానంద్'''
(1925–2009) చిక్కోడి
ఎంపీ
|31 డిసెంబర్
1984
|25 సెప్టెంబర్
1985
!268 రోజులు
|'''రాజీవ్ II'''
|-
! colspan=&quot;9&quot; |జలవనరుల శాఖ మంత్రి
|-
!22
|[[File:B._Shankaranand_portrait.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:B._Shankaranand_portrait.jpg|83x83px]]
|'''బి. శంకరానంద్'''
(1925–2009) చిక్కోడి
ఎంపీ
|25 సెప్టెంబర్
1985
|22 ఆగస్టు
1987
!1 సంవత్సరం, 331 రోజులు
| rowspan=&quot;6&quot; |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
| rowspan=&quot;6&quot; |'''రాజీవ్ II'''
| rowspan=&quot;6&quot; |రాజీవ్ గాంధీ
|-
!–
|[[File:Rajiv_Gandhi,_the_6th_PM_of_India.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rajiv_Gandhi,_the_6th_PM_of_India.jpg|88x88px]]
|'''రాజీవ్ గాంధీ'''
(1944–1991) అమేథీ
ఎంపీ
(ప్రధాని)
|22 ఆగస్టు
1987
|10 నవంబర్
1987
!19 రోజులు
|-
!23
|[[File:Ram_Niwas_Mirdha_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ram_Niwas_Mirdha_(cropped).jpg|93x93px]]
|'''రామ్ నివాస్ మిర్ధా'''
(1924–2010) రాజస్థాన్
రాజ్యసభ ఎంపీ
(MoS, I/C)
|10 నవంబర్
1987
|14 ఫిబ్రవరి
1988
!96 రోజులు
|-
!24
|[[File:Dinesh_Singh_Lok_Sabha_portrait.gif|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dinesh_Singh_Lok_Sabha_portrait.gif|94x94px]]
|'''దినేష్ సింగ్'''
(1925–1995) ప్రతాప్‌గఢ్
ఎంపీ
|14 ఫిబ్రవరి
1988
|25 జూన్
1988
!132 రోజులు
|-
!(22)
|[[File:B._Shankaranand_portrait.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:B._Shankaranand_portrait.jpg|83x83px]]
|'''బి. శంకరానంద్'''
(1925–2009) చిక్కోడి
ఎంపీ
|25 జూన్
1988
|4 జూలై
1989
!1 సంవత్సరం, 9 రోజులు
|-
!25
|[[File:M.M._Jacob_photo.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:M.M._Jacob_photo.jpg|96x96px]]
|'''MM జాకబ్'''
(1926–2018) కేరళకు
రాజ్యసభ MP
(MoS, I/C)
|4 జూలై
1989
|2 డిసెంబర్
1989
!151 రోజులు
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |26
| rowspan=&quot;2&quot; |[[File:Manubhai_Kotadia_Lok_Sabha_photo.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Manubhai_Kotadia_Lok_Sabha_photo.jpg|94x94px]]
|'''మనుభాయ్ కొటాడియా'''
(1936–2003) అమ్రేలికి
MP
(MoS, I/C 5 నవంబర్ 1990 వరకు)
|6 డిసెంబర్
1989
|5 నవంబర్
1990
!334 రోజులు
|జనతాదళ్
|'''వీపీ సింగ్'''
|వీపీ సింగ్
|-
|
|21 నవంబర్
1990
|26 ఏప్రిల్
1991
!156 రోజులు
| rowspan=&quot;2&quot; |సమాజ్‌వాదీ జనతా పార్టీ (రాష్ట్రీయ)
| rowspan=&quot;2&quot; |'''చంద్ర శేఖర్'''
| rowspan=&quot;2&quot; |చంద్ర శేఖర్
|-
!–
|[[File:Chandra_Shekhar_Singh.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chandra_Shekhar_Singh.jpg|92x92px]]
|'''చంద్ర శేఖర్'''
(1927–2007) బల్లియా
ఎంపీ
(ప్రధాన మంత్రి)
|26 ఏప్రిల్
1991
|21 జూన్
1991
!56 రోజులు
|-
!27
|[[File:Vidya_Charan_Shukla_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vidya_Charan_Shukla_(cropped).jpg|96x96px]]
|'''విద్యా చరణ్ శుక్లా'''
(1929–2013) రాయ్‌పూర్
ఎంపీ
|21 జూన్
1991
|17 జనవరి
1996
!4 సంవత్సరాలు, 210 రోజులు
| rowspan=&quot;3&quot; |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
| rowspan=&quot;3&quot; |'''రావు'''
| rowspan=&quot;3&quot; |పివి నరసింహారావు
|-
!–
|[[File:Visit_of_Narasimha_Rao,_Indian_Minister_for_Foreign_Affairs,_to_the_CEC_(cropped)(2).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Visit_of_Narasimha_Rao,_Indian_Minister_for_Foreign_Affairs,_to_the_CEC_(cropped)(2).jpg|88x88px]]
|'''పి.వి.నరసింహారావు'''
(1921–2004) నంద్యాల
ఎంపీ
(ప్రధాని)
|17 జనవరి
1996
|7 ఫిబ్రవరి
1996
!21 రోజులు
|-
!28
|[[File:A._R._Antulay_with_Shivraj_Patil_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:A._R._Antulay_with_Shivraj_Patil_(cropped).jpg|85x85px]]
|'''AR అంతులే'''
(1929–2014) కొలాబా
ఎంపీ
|7 ఫిబ్రవరి
1996
|16 మే
1996
!99 రోజులు
|-
!–
|[[File:Atal_Bihari_Vajpayee_tribute_image_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Atal_Bihari_Vajpayee_tribute_image_(cropped).jpg|85x85px]]
|'''అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి'''
(1924–2018) లక్నో
ఎంపీ
(ప్రధాని)
|16 మే
1996
|1 జూన్
1996
!16 రోజులు
|భారతీయ జనతా పార్టీ
|'''వాజ్‌పేయి ఐ'''
|అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి
|-
!–
|[[File:H._D._Deve_Gowda_BNC.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:H._D._Deve_Gowda_BNC.jpg|88x88px]]
|'''హెచ్‌డి దేవెగౌడ'''
(జననం 1933)
''ఎన్నిక కాలేదు''
(ప్రధాని)
|1 జూన్
1996
|29 జూన్
1996
!28 రోజులు
|జనతాదళ్
| rowspan=&quot;2&quot; |'''దేవెగౌడ'''
| rowspan=&quot;2&quot; |హెచ్‌డి దేవెగౌడ
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |29
| rowspan=&quot;2&quot; |
|'''జనేశ్వర్ మిశ్రా'''
(1933–2010) ఉత్తరప్రదేశ్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ
|29 జూన్
1996
|21 ఏప్రిల్
1997
! rowspan=&quot;2&quot; |345 రోజులు
| rowspan=&quot;2&quot; |సమాజ్ వాదీ పార్టీ
|-
|
|21 ఏప్రిల్
1997
|9 జూన్
1997
| rowspan=&quot;2&quot; |'''గుజ్రాల్'''
| rowspan=&quot;2&quot; |ఇందర్ కుమార్ గుజ్రాల్
|-
!30
|[[File:Sis_Ram_Ola_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sis_Ram_Ola_(cropped).jpg|93x93px]]
|'''సిస్ రామ్ ఓలా'''
(1927–2013) జుంజును
(MoS, I/C) కోసం MP
|9 జూన్
1997
|19 మార్చి
1998
!283 రోజులు
|ఆల్ ఇండియా ఇందిరా కాంగ్రెస్ (తివారీ)
|-
!–
|[[File:Atal_Bihari_Vajpayee_tribute_image_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Atal_Bihari_Vajpayee_tribute_image_(cropped).jpg|85x85px]]
|'''అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి'''
(1924–2018) లక్నో
ఎంపీ
(ప్రధాని)
|19 మార్చి
1998
|13 అక్టోబర్
1999
!1 సంవత్సరం, 208 రోజులు
| rowspan=&quot;3&quot; |భారతీయ జనతా పార్టీ
|'''వాజ్‌పేయి II'''
| rowspan=&quot;4&quot; |అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి
|-
!31
|[[File:Pramod_jee.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pramod_jee.jpg|87x87px]]
|'''ప్రమోద్ మహాజన్'''
(1949–2006) మహారాష్ట్రకు
రాజ్యసభ ఎంపీ
|13 అక్టోబర్
1999
|22 నవంబర్
1999
!40 రోజులు
| rowspan=&quot;3&quot; |'''వాజ్‌పేయి III'''
|-
!32
|[[File:C._P._Thakur_PIB_2004_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:C._P._Thakur_PIB_2004_(cropped).jpg|88x88px]]
|'''సీపీ ఠాకూర్'''
(జననం 1931) పాట్నా
ఎంపీ
|22 నవంబర్
1999
|27 మే
2000
!187 రోజులు
|-
!33
|[[File:Arjun_Charan_Sethi_Image.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Arjun_Charan_Sethi_Image.jpg|70x70px]]
|'''అర్జున్ చరణ్ సేథి'''
(1941–2020) భద్రక్
ఎంపీ
|27 మే
2000
|22 మే
2004
!3 సంవత్సరాలు, 361 రోజులు
|బిజు జనతా దళ్
|-
!34
|[[File:Priya_Ranjan_Dasmunsi_PIB.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Priya_Ranjan_Dasmunsi_PIB.jpg|94x94px]]
|'''ప్రియా రంజన్ దాస్మున్సీ'''
(1945–2017) రాయ్‌గంజ్
ఎంపీ
|23 మే
2004
|18 నవంబర్
2005
!1 సంవత్సరం, 179 రోజులు
| rowspan=&quot;10&quot; |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
| rowspan=&quot;3&quot; |'''మన్మోహన్ ఐ'''
| rowspan=&quot;10&quot; |మన్మోహన్ సింగ్
|-
!35
|[[File:Santosh_Mohan_Dev_addressing_the_press_conference_in_New_Delhi_on_November_20,_2008_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Santosh_Mohan_Dev_addressing_the_press_conference_in_New_Delhi_on_November_20,_2008_(cropped).jpg|87x87px]]
|'''సంతోష్ మోహన్ దేవ్'''
(1934–2017) సిల్చార్
ఎంపీ
(MoS, I/C)
|18 నవంబర్
2005
|29 జనవరి
2006
!72 రోజులు
|-
!36
|[[File:Saifuddin_Soz_in_September_2007_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Saifuddin_Soz_in_September_2007_(cropped).jpg|89x89px]]
|'''సైఫుద్దీన్ సోజ్'''
(జననం 1937) జమ్మూ, కాశ్మీర్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ
|29 జనవరి
2006
|22 మే
2009
!3 సంవత్సరాలు, 113 రోజులు
|-
!37
|[[File:Meira_Kumar_in_2013.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Meira_Kumar_in_2013.jpg|88x88px]]
|'''మీరా కుమార్'''
(జననం 1945) ససారం
ఎంపీ
|28 మే
2009
|31 మే
2009
!3 రోజులు
| rowspan=&quot;7&quot; |'''మన్మోహన్ II'''
|-
!–
|[[File:Manmohan_Singh_in_2009.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Manmohan_Singh_in_2009.jpg|94x94px]]
|'''మన్మోహన్ సింగ్'''
(జననం 1932) అస్సాంకు
రాజ్యసభ ఎంపీ
(ప్రధాని)
|31 మే
2009
|14 జూన్
2009
!14 రోజులు
|-
!38
|[[File:The_Union_Minister_for_Railways,_Shri_Pawan_Kumar_Bansal_inaugurating_the_New_Block_of_Civil_Hospital_at_Manimajra,_in_Chandigarh_on_April_07,_2013.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Union_Minister_for_Railways,_Shri_Pawan_Kumar_Bansal_inaugurating_the_New_Block_of_Civil_Hospital_at_Manimajra,_in_Chandigarh_on_April_07,_2013.jpg|75x75px]]
|'''పవన్ కుమార్ బన్సాల్'''
(జననం 1948) చండీగఢ్
ఎంపీ
|14 జూన్
2009
|19 జనవరి
2011
!1 సంవత్సరం, 219 రోజులు
|-
!39
|[[File:Salman_Khurshid_portrait_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Salman_Khurshid_portrait_(cropped).jpg|91x91px]]
|'''సల్మాన్ ఖుర్షీద్'''
(జననం 1953) ఫరూఖాబాద్
ఎంపీ
|19 జనవరి
2011
|12 జూలై
2011
!174 రోజులు
|-
!(38)
|[[File:The_Union_Minister_for_Railways,_Shri_Pawan_Kumar_Bansal_inaugurating_the_New_Block_of_Civil_Hospital_at_Manimajra,_in_Chandigarh_on_April_07,_2013.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Union_Minister_for_Railways,_Shri_Pawan_Kumar_Bansal_inaugurating_the_New_Block_of_Civil_Hospital_at_Manimajra,_in_Chandigarh_on_April_07,_2013.jpg|75x75px]]
|'''పవన్ కుమార్ బన్సాల్'''
(జననం 1948) చండీగఢ్
ఎంపీ
|12 జూలై
2011
|28 అక్టోబర్
2012
!1 సంవత్సరం, 108 రోజులు
|-
!40
|[[File:HarishRawat.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:HarishRawat.jpg|93x93px]]
|'''హరీష్ రావత్'''
(జననం 1948) హరిద్వార్
ఎంపీ
|28 అక్టోబర్
2012
|1 ఫిబ్రవరి
2014
!1 సంవత్సరం, 96 రోజులు
|-
!41
|[[File:Ghulam_Nabi_Azad_at_Healthcare_Skill_Summit_2013_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ghulam_Nabi_Azad_at_Healthcare_Skill_Summit_2013_(cropped).jpg|92x92px]]
|'''గులాం నబీ ఆజాద్'''
(జననం 1949) జమ్మూ కాశ్మీర్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ
|1 ఫిబ్రవరి
2014
|26 మే
2014
!114 రోజులు
|-
! colspan=&quot;9&quot; |జలవనరులు, నదుల అభివృద్ధి, గంగా పునరుజ్జీవన శాఖ మంత్రి
|-
!42
|[[File:Uma_Bharati_in_2014.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Uma_Bharati_in_2014.jpg|93x93px]]
|'''ఉమాభారతి'''
(జననం 1959) ఝాన్సీ
ఎంపీ
|27 మే
2014
|3 సెప్టెంబర్
2017
!3 సంవత్సరాలు, 99 రోజులు
| rowspan=&quot;2&quot; |భారతీయ జనతా పార్టీ
| rowspan=&quot;2&quot; |'''మోదీ ఐ'''
| rowspan=&quot;2&quot; |నరేంద్ర మోదీ
|-
!43
|[[File:Shri_Nitin_Gadkari_on_March_3,_2023_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Shri_Nitin_Gadkari_on_March_3,_2023_(cropped).jpg|93x93px]]
|'''నితిన్ గడ్కరీ'''
(జననం 1957) నాగ్‌పూర్
ఎంపీ
|3 సెప్టెంబర్
2017
|30 మే
2019
!1 సంవత్సరం, 269 రోజులు
|-
! colspan=&quot;9&quot; |''మంత్రిత్వ శాఖ తాగునీరు &amp; పారిశుద్ధ్య మంత్రిత్వ శాఖతో విలీనం చేసి జలశక్తి మంత్రిత్వ శాఖను ఏర్పాటు చేసింది''
|}

== సహాయ మంత్రుల జాబితా ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |ఫోటో
! rowspan=&quot;2&quot; |మంత్రి
(జనన-మరణ)
నియోజకవర్గం
! colspan=&quot;3&quot; |పదవీకాలం
! rowspan=&quot;2&quot; |రాజకీయ పార్టీ
! rowspan=&quot;2&quot; |మంత్రిత్వ శాఖ
! rowspan=&quot;2&quot; |ప్రధాన మంత్రి
|-
!నుండి
!కు
!కాలం
|-
! colspan=&quot;8&quot; |రాష్ట్ర నీటిపారుదల &amp; విద్యుత్ శాఖ మంత్రి
|-
|[[File:O._V._Alagesan_Lok_Sabha_image.gif|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:O._V._Alagesan_Lok_Sabha_image.gif|106x106px]]
|'''OV అళగేశన్'''
(1911–1992) చెంగల్పట్టు
ఎంపీ
|8 మే
1962
|19 జూలై
1963
!1 సంవత్సరం, 72 రోజులు
| rowspan=&quot;3&quot; |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
|'''నెహ్రూ IV'''
|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |'''కానూరి లక్ష్మణరావు'''
(1902–1986) విజయవాడ
ఎంపీ
|9 జూన్
1964
|19 జూలై
1964
!40 రోజులు
|'''శాస్త్రి'''
|లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి
|-
|24 జనవరి
1966
|13 నవంబర్
1966
!293 రోజులు
|'''ఇందిరా ఐ'''
|ఇందిరా గాంధీ
|-
! colspan=&quot;8&quot; |రాష్ట్ర వ్యవసాయం &amp; నీటిపారుదల శాఖ మంత్రి
|-
|
|'''అన్నాసాహెబ్ షిండే'''
(1922–1993) కోపర్‌గావ్
ఎంపీ
|10 అక్టోబర్
1974
|24 మార్చి
1977
!2 సంవత్సరాలు, 165 రోజులు
| rowspan=&quot;2&quot; |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
| rowspan=&quot;2&quot; |'''ఇందిరా II'''
| rowspan=&quot;2&quot; |ఇందిరా గాంధీ
|-
|[[File:Shah_Nawaz_Khan.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Shah_Nawaz_Khan.jpg|98x98px]]
|'''షా నవాజ్ ఖాన్'''
(1914–1993) మీరట్
ఎంపీ
|10 అక్టోబర్
1974
|24 మార్చి
1977
!2 సంవత్సరాలు, 165 రోజులు
|-
|
|'''భాను ప్రతాప్ సింగ్'''
(జననం 1935) ఉత్తరప్రదేశ్‌కు
రాజ్యసభ ఎంపీ
|14 ఆగస్టు
1977
|15 జూలై
1979
!1 సంవత్సరం, 335 రోజులు
|జనతా పార్టీ
|'''దేశాయ్'''
|మొరార్జీ దేశాయ్
|-
|
|'''నాథూరామ్ మిర్ధా'''
(1921–1996) నాగౌర్
ఎంపీ
|4 ఆగస్టు
1979
|25 అక్టోబర్
1979
!82 రోజులు
| rowspan=&quot;2&quot; |జనతా పార్టీ (సెక్యులర్)
| rowspan=&quot;2&quot; |'''చరణ్'''
| rowspan=&quot;2&quot; |చరణ్ సింగ్
|-
|
|'''ఎంవీ కృష్ణప్ప'''
(1918–1980) చిక్కబల్లాపూర్
ఎంపీ
|4 ఆగస్టు
1979
|14 జనవరి
1980
!163 రోజులు
|-
! colspan=&quot;8&quot; |రాష్ట్ర నీటిపారుదల శాఖ మంత్రి
|-
|[[File:Ziaur_Rahman_Ansari_Lok_Sabha_photo.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ziaur_Rahman_Ansari_Lok_Sabha_photo.jpg|97x97px]]
|'''జియావుర్ రెహమాన్ అన్సారీ'''
(1925–1992) ఉన్నావ్
ఎంపీ
|19 జనవరి
1980
|29 జనవరి
1983
!3 సంవత్సరాలు, 10 రోజులు
| rowspan=&quot;2&quot; |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
| rowspan=&quot;2&quot; |'''ఇందిర III'''
| rowspan=&quot;2&quot; |ఇందిరా గాంధీ
|-
|
|'''హరినాథ్ మిశ్రా''' దర్భంగా
ఎంపీ
|2 ఆగస్టు
1984
|31 అక్టోబర్
1984
!90 రోజులు
|-
! colspan=&quot;8&quot; |రాష్ట్ర జలవనరుల శాఖ మంత్రి
|-
|[[File:Krishna_Sahi_Lok_Sabha_photo.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Krishna_Sahi_Lok_Sabha_photo.jpg|83x83px]]
|'''కృష్ణ సాహి'''
(జననం 1931) బెగుసరాయ్
ఎంపీ
|14 ఫిబ్రవరి
1988
|4 జూలై
1989
!1 సంవత్సరం, 140 రోజులు
| rowspan=&quot;3&quot; |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
|'''రాజీవ్ II'''
|రాజీవ్ గాంధీ
|-
|
|'''[[ప్రేమ్ ఖండు తుంగన్]]''
(జననం 1946) అరుణాచల్ వెస్ట్
ఎంపీ
|19 జనవరి
1993
|10 ఫిబ్రవరి
1995
!2 సంవత్సరాలు, 22 రోజులు
| rowspan=&quot;2&quot; |'''రావు'''
| rowspan=&quot;2&quot; |పివి నరసింహారావు
|-
|[[File:P._V._Rangayya_Naidu_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:P._V._Rangayya_Naidu_(cropped).jpg|91x91px]]
|'''పీవీ రంగయ్య నాయుడు'''
(జననం 1933) ఖమ్మం
ఎంపీ
|10 ఫిబ్రవరి
1995
|16 మే
1996
!1 సంవత్సరం, 96 రోజులు
|-
|
|'''[[సోంపాల్ శాస్త్రి]]'''
(జననం 1942) బాగ్‌పత్
ఎంపీ
|3 ఫిబ్రవరి
1999
|13 అక్టోబర్
1999
!252 రోజులు
| rowspan=&quot;2&quot; |భారతీయ జనతా పార్టీ
|'''వాజ్‌పేయి II'''
| rowspan=&quot;2&quot; |అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి
|-
|[[File:Bijoya_Chakravarty_in_August_2015.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bijoya_Chakravarty_in_August_2015.jpg|94x94px]]
|'''బిజోయ చక్రవర్తి'''
(జననం 1939) గౌహతి
ఎంపీ
|13 అక్టోబర్
1999
|22 మే
2004
!4 సంవత్సరాలు, 222 రోజులు
|'''వాజ్‌పేయి III'''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[File:Jay_Prakash_Narayan_Yadav_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Jay_Prakash_Narayan_Yadav_(cropped).jpg|88x88px]]
|'''జై ప్రకాష్ నారాయణ్ యాదవ్'''
(జననం 1954) ముంగేర్
ఎంపీ
|23 మే
2004
|6 నవంబర్
2005
!1 సంవత్సరం, 167 రోజులు
| rowspan=&quot;2&quot; |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్
| rowspan=&quot;2&quot; |'''మన్మోహన్ ఐ'''
| rowspan=&quot;3&quot; |మన్మోహన్ సింగ్
|-
|
|24 అక్టోబర్
2006
|22 మే
2009
!2 సంవత్సరాలు, 210 రోజులు
|-
|[[File:Vincent_Pala_distributing_awards_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vincent_Pala_distributing_awards_(cropped).jpg|95x95px]]
|'''విన్సెంట్ పాలా'''
(జననం 1968) షిల్లాంగ్
ఎంపీ
|28 మే
2009
|28 అక్టోబర్
2012
!3 సంవత్సరాలు, 153 రోజులు
|భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
|'''మన్మోహన్ II'''
|-
! colspan=&quot;8&quot; |జలవనరులు, నదుల అభివృద్ధి  &amp; గంగా పునరుజ్జీవన శాఖ సహాయ మంత్రి
|-
|[[File:Santosh_Kumar_Gangwar_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Santosh_Kumar_Gangwar_(cropped).jpg|86x86px]]
|'''సంతోష్ కుమార్ గంగ్వార్'''
(జననం 1948) బరేలీ
ఎంపీ
|27 మే
2014
|9 నవంబర్
2014
!166 రోజులు
| rowspan=&quot;6&quot; |భారతీయ జనతా పార్టీ
| rowspan=&quot;6&quot; |'''మోదీ ఐ'''
| rowspan=&quot;6&quot; |నరేంద్ర మోదీ
|-
|[[File:Sanwar_Lal_Jat_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sanwar_Lal_Jat_(cropped).jpg|92x92px]]
|'''సన్వర్ లాల్ జాట్'''
(1955–2017) అజ్మీర్
ఎంపీ
|9 నవంబర్
2014
|5 జూలై
2016
!1 సంవత్సరం, 239 రోజులు
|-
|[[File:Vijay_Goel_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vijay_Goel_(cropped).jpg|89x89px]]
|'''విజయ్ గోయెల్'''
(జననం 1954) రాజస్థాన్
రాజ్యసభ ఎంపీ
|5 జూలై
2016
|3 సెప్టెంబర్
2017
!1 సంవత్సరం, 60 రోజులు
|-
|[[File:Sanjeev_Kumar_Balyan.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sanjeev_Kumar_Balyan.jpg|75x75px]]
|'''సంజీవ్ బల్యాన్'''
(జననం 1972) ముజఫర్‌నగర్
ఎంపీ
|5 జూలై
2016
|3 సెప్టెంబర్
2017
!1 సంవత్సరం, 60 రోజులు
|-
|[[File:Arjun_Ram_Meghwal_2017_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Arjun_Ram_Meghwal_2017_(cropped).jpg|92x92px]]
|'''అర్జున్ రామ్ మేఘ్వాల్'''
(జననం 1953) బికనీర్
ఎంపీ
|3 సెప్టెంబర్
2017
|30 మే
2019
!1 సంవత్సరం, 269 రోజులు
|-
|[[File:Satyapal_Singh.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Satyapal_Singh.jpg|98x98px]]
|'''[[సత్య పాల్ సింగ్|సత్యపాల్ సింగ్]]'''
(జననం 1955) బాగ్‌పత్
ఎంపీ
|3 సెప్టెంబర్
2017
|30 మే
2019
!1 సంవత్సరం, 269 రోజులు
|-
! colspan=&quot;8&quot; |''మంత్రిత్వ శాఖ తాగునీరు  &amp; పారిశుద్ధ్య మంత్రిత్వ శాఖతో విలీనం చేసి జలశక్తి మంత్రిత్వ శాఖను ఏర్పాటు చేసింది''
|}

== ఉప మంత్రులు ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |ఫోటో
! rowspan=&quot;2&quot; |మంత్రి
(జనన-మరణ)
నియోజకవర్గం
! colspan=&quot;3&quot; |పదవీకాలం
! rowspan=&quot;2&quot; |రాజకీయ పార్టీ
! rowspan=&quot;2&quot; |మంత్రిత్వ శాఖ
! rowspan=&quot;2&quot; |ప్రధాన మంత్రి
|-
!నుండి
!కు
!కాలం
|-
! colspan=&quot;8&quot; |నీటిపారుదల  &amp;  విద్యుత్ శాఖ డిప్యూటీ మంత్రి
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[File:Jaisukh_lal_Hathi.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Jaisukh_lal_Hathi.png|83x83px]]
|'''జైసుఖ్లాల్ హాథీ'''
(1909–1982) గుజరాత్ (రాజ్యసభ), 1957 వరకు హలార్‌కు
ఎంపీ , 1957 నుండి
|12 సెప్టెంబర్
1952
|17 ఏప్రిల్
1957
! rowspan=&quot;2&quot; |9 సంవత్సరాలు, 210 రోజులు
| rowspan=&quot;9&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|'''నెహ్రూ II'''
| rowspan=&quot;2&quot; |జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ
|-
|
|17 ఏప్రిల్
1957
|10 ఏప్రిల్
1962
|'''నెహ్రూ III'''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |'''శ్యామ్ ధర్ మిశ్రా'''
(1919–2001) మీర్జాపూర్
ఎంపీ
|15 జూన్
1964
|11 జనవరి
1966
! rowspan=&quot;2&quot; |1 సంవత్సరం, 223 రోజులు
|'''శాస్త్రి'''
|లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి
|-
|11 జనవరి
1966
|24 జనవరి
1966
|'''నందా II'''
|గుల్జారీలాల్ నందా
(నటన)
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |'''సిద్ధేశ్వర ప్రసాద్'''
(1929–2023) నలంద
ఎంపీ
|13 నవంబర్
1967
|18 మార్చి
1971
! rowspan=&quot;2&quot; |3 సంవత్సరాలు, 170 రోజులు
|'''ఇందిరా ఐ'''
| rowspan=&quot;4&quot; |ఇందిరా గాంధీ
|-
|18 మార్చి
1971
|2 మే
1971
| rowspan=&quot;4&quot; |'''ఇందిరా II'''
|-
|
|'''బైజ్‌నాథ్ కురీల్'''
(1920–1984) రామ్‌సనేహిఘాట్‌కు
ఎంపీ
|2 మే
1971
|4 ఫిబ్రవరి
1973
!1 సంవత్సరం, 278 రోజులు
|-
|
|'''[[బాల్ గోవింద్ వర్మ]]'''
(1923–1980) ఖేరీ
ఎంపీ
|5 ఫిబ్రవరి
1973
|9 నవంబర్
1973
!277 రోజులు
|-
|
|'''సిద్ధేశ్వర ప్రసాద్'''
(1929–2023) నలంద
ఎంపీ
|9 నవంబర్
1973
|10 అక్టోబర్
1974
!335 రోజులు
|-
! colspan=&quot;8&quot; |వ్యవసాయం  &amp; నీటిపారుదల శాఖ డిప్యూటీ మంత్రి
|-
|
|'''కేదార్ నాథ్ సింగ్''' సుల్తాన్ పూర్
ఎంపీ
|10 అక్టోబర్
1974
|24 మార్చి
1977
!2 సంవత్సరాలు, 165 రోజులు
| rowspan=&quot;2&quot; |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్
| rowspan=&quot;2&quot; |'''ఇందిరా II'''
| rowspan=&quot;2&quot; |ఇందిరా గాంధీ
|-
|[[File:Prabhudas_Patel.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Prabhudas_Patel.jpg|70x70px]]
|'''[[ప్రభుదాస్ పటేల్]]'''
(1914–?) దభోయ్
ఎంపీ
|23 అక్టోబర్
1974
|14 మార్చి
1977
!2 సంవత్సరాలు, 142 రోజులు
|}

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:జల వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ (భారతదేశం)]]</text>
      <sha1>hvbcknqctf20uykpod6rp0hqm53ns9j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చర్చ:సయ్యద్ నసీర్ అహ్మద్</title>
    <ns>1</ns>
    <id>423729</id>
    <revision>
      <id>4957262</id>
      <parentid>4770474</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:55:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>యర్రా రామారావు, [[చర్చ:సయ్యద్ నశీర్ అహ్మద్]] పేజీని [[చర్చ:సయ్యద్ నసీర్ అహ్మద్]] కు తరలించారు</comment>
      <origin>4770474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3253" sha1="gb33y42ydm9wxn3j7lv0l9i41m7a6p8" xml:space="preserve">==వాడుకరి స్వయంగా రాసుకున్న వ్యాసం పేజీ==
సయ్యద్ నశీర్ అహ్మద్ పేజీని వాడుకరి స్వయంగా +53,537‎ బైట్లుతో సృష్టించివ వ్యాసం పేజీ.దీనిని బట్టి ఈ వ్యాసం పేజీ ఎలాంటిదో అర్థం చేసుకోవచ్చు. దీనిలో నాతోపాటు చాల మందిమి సవరణలు చేసాం.గమనించగలరు--[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:30, 7 అక్టోబరు 2024 (UTC)

:సంవత్సరం క్రిందట చర్చ ప్రారంభించబడింది. ఎటువంటి స్పందనలు లేవు. వీరిలాగనే అందరూ రాసుకునే సదుపాయం ఉందని మరికొంతమంది రాసుకున్నా ఆశ్చర్య పోనక్కరలేదు. ఇటువంటి వాటిని పకడ్బిందిగా ఆచరిస్తేనే వికీపీడియా మీద మరింత నమ్మకం ఏర్పడేదని నా ఉద్దేశ్యం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:10, 23 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC)
::::[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఈ వ్యాసం వాడుకరి స్వయంగా తనగూర్చి రాసుకున్నదని స్పష్టమవుతుంది. వికీ విధానాల ప్రకారం ఈ వ్యాసాన్ని తొలగించాలి. ఆ రచయితకు ప్రాముఖ్యతను నిర్థారించే మూలాలు లభిస్తే వేరొకరు తిరిగి రచన చేస్తారు. ప్రస్తుతం ఈ వ్యాసాన్ని తొలగించాలి.➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 16:33, 23 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:K.Venkataramana|వెంకటరమణ]] గారూ మీ అభిప్రాయంతో నేనూ ఏకీభవిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:45, 23 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC)</text>
      <sha1>gb33y42ydm9wxn3j7lv0l9i41m7a6p8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నిహాన్ హిదాంక్యో</title>
    <ns>0</ns>
    <id>423951</id>
    <revision>
      <id>4957533</id>
      <parentid>4953900</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:57:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4957533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5613" sha1="24vfckcqak9olte4p8bafl2u89wlfua" xml:space="preserve">{{Infobox organisation|name=జపాన్ అటామిక్, హైడ్రోజన్ బాంబు బాధితుల సంస్థల కూటమి|image=|logo=Origami - Crane.svg|type=|founded_date=1956 అక్టోబరు 10|headquarters=షిబడైమాన్, మినాటో, టోక్యో|origins=|key_people=|area_served=జపాన్|focus=అణ్వాయుధాల విముక్తి|method=[[లాబీయింగ్]]|homepage={{url|http://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/}}}}

'''నిహాన్ హిదన్క్యో''', లేక '''జపాన్ అటామిక్, హైడ్రోజన్ బాంబు బాధితుల సంస్థల కూటమి,''' అనేది 1956లో ప్రారంభించిన జపనీస్ సంస్థ. ఇది అణు, పరమాణు బాంబుల బాధితులు (''హిబాకుషా'') ఈ సంస్థను స్థాపించారు. దీని లక్ష్యాల్లో జపనీస్ ప్రభుత్వాన్ని అణ్వాయుధాల బాధితులకు మెరుగైన సాయం చేయడానికి, ప్రభుత్వాలను న్యూక్లియర్ బాంబులను నిర్మూలించడానికి ఒత్తిడి చేయడం ముఖ్యమైనవి.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Welcome to HIDANKYO|url=http://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/rn_page/english/index_english/index_english.html|publisher=Japan Confederation of A- and H-Bomb Sufferers Organization (Nihon Hidankyo) website|accessdate=2007-08-31|archive-date=2023-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230907193450/http://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/rn_page/english/index_english/index_english.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
[[దస్త్రం:Hibakusha.jpg|thumb|అణ్వాయుధ బాధితులు నిహాన్ హిదాంక్యో కార్యకలాపాల్లో ]]
సంస్థ కార్యకలాపాల్లో వేలాదిమంది ప్రత్యక్ష సాక్షుల కథనాలు స్వీకరించి అందించడం, అంతర్జాతీయ అణ్వాయుధ నిర్మూలనకు అనుకూలంగా తీర్మానాలు, అప్పీళ్ళూ చేయడం, ఐక్యరాజ్య సమితితో సహా వివిధ అంతర్జాతీయ సంస్థలకు ఏటా ప్రతినిధులను పంపడం వంటివి ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ఈ సంస్థకు &quot;అణ్వాయుధాల వాడకంలో ప్రత్యక్ష సాక్షుల దృష్టాంతాల ద్వారా అణ్వాయుధాలు తిరిగి ఉపయోగించకూడదని, అణ్వాయుధాలు లేని ప్రపంచాన్ని రూపుదిద్దాలని ప్రదర్శించే&quot; పని చేస్తున్నందుకు [[2024 నోబెల్ శాంతి బహుమతి|2024లో నోబెల్ శాంతి బహుమతి]] ప్రకటించారు.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|last=Royen|first=Ulrika|date=2024-10-11|title=Press release|url=https://www.nobelprize.org/press-release-peace-2024/|access-date=2024-10-11|website=NobelPrize.org|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== గౌరవాలు ==

* 2010: సామాజిక క్రియాశీలతకు అవార్డు (నోబెల్ శాంతి గ్రహీతల ప్రపంచ శిఖరాగ్ర సమావేశం) 
* 1985, 1994, 2015: స్విట్జర్లాండ్లో నెలకొన్న అంతర్జాతీయ శాంతి బ్యూరో (IPB) హిడన్కోను [[నోబెల్ శాంతి బహుమతి]]&lt;nowiki/&gt;కి నామినేట్ చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/english/about/about1-03.html |title=Ne.jp |access-date=2024-10-11 |archive-date=2019-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190727223311/http://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/english/about/about1-03.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.japantimes.co.jp/opinion/2015/08/01/commentary/atomic-bomb-survivors-nominated-nobel-prize/#.Vdtc7yWqqkp Atomic bomb survivors nominated for Nobel prize | The Japan Times]. They were awarded the Nobel Peace Price in 2024. &lt;/ref&gt;
* 2024 నోబెల్ శాంతి బహుమతి

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== బయటి లింకులు ==

* [http://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/ నిహాన్ హిడన్కో] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050804022817/http://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/ |date=2005-08-04 }}
* [https://www.un.org/disarmament/content/slideshow/hibakusha/ హిబకుషా-అణు బాంబు బాధితులు]
* [https://www.un.org/sg/statements/index.asp?nid=8885 ఐక్యరాజ్యసమితి సెక్రటరీ జనరల్ బాన్ కీ మూన్ ప్రకటన]
{{Authority control}}
[[వర్గం:Articles containing Japanese-language text]]
[[వర్గం:1956 సంస్థలు]]
[[వర్గం:నోబెల్ బహుమతి గ్రహీతలు]]</text>
      <sha1>24vfckcqak9olte4p8bafl2u89wlfua</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>బ్లడీ బెగ్గర్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>425902</id>
    <revision>
      <id>4957404</id>
      <parentid>4357248</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:03:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* నటీనటులు */</comment>
      <origin>4957404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8668" sha1="kw9s7e2onmycbr80pf4xjt116r34trd" xml:space="preserve">{{Infobox film
| image          =  BloodyBeggar.jpg
| caption        =  
| director       = శివబాలన్ ముత్తుకుమార్
| writer         = శివబాలన్ ముత్తుకుమార్
| producer       = నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్ 
| starring       = {{Plainlist|
* [[కవిన్ రాజ్]]
*  [[రాధా రవి]]
*  [[రెడిన్ కింగ్స్లీ]]
* [[పృథ్వీరాజ్ (సినీ నటుడు)|పృధ్వీ రాజ్]]
* సునీల్ సుఖద
}}
| cinematography = 	సుజిత్ సారంగ్
| editing        = 	ఆర్. నిర్మల్
| music          = 	జెన్ మార్టిన్
| studio         = 	ఫిలమెంట్ పిక్చర్స్
| distributor    = ఫైవ్ స్టార్ కె. సెంథిల్
| released       = {{film date|2024|11|8|df=yes}}
| runtime        = 139 నిమిషాలు &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbfc.co.uk/release/bloody-beggar-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmdi1mjqy|title=Bloody Beggar|website= British Board of Film Classification }}&lt;/ref&gt;
| country        = భారతదేశం
| language       =  తెలుగు
| gross          =  
}}
బ్లడీ బెగ్గర్ 2024లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా. ఫిలమెంట్ పిక్చర్స్ బ్యానర్‌పై [[నెల్సన్ దిలీప్‌కుమార్]] నిర్మించిన ఈ సినిమాకు శివబాలన్ ముత్తుకుమార్ దర్శకత్వం వహించాడు.&lt;ref name=&quot;Sivabalan Muthukumar interview: On Kavin’s ‘Bloody Beggar’ and the quest to make a ‘correct’ film&quot;&gt;{{cite news |last1=The Hindu |first1= |title=Sivabalan Muthukumar interview: On Kavin’s ‘Bloody Beggar’ and the quest to make a ‘correct’ film |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/sivabalan-muthukumar-interview-on-kavins-bloody-beggar-and-the-quest-to-make-a-correct-film/article68809624.ece |accessdate=9 November 2024 |date=29 October 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109123442/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/sivabalan-muthukumar-interview-on-kavins-bloody-beggar-and-the-quest-to-make-a-correct-film/article68809624.ece |archivedate=9 November 2024 |language=en-IN}}&lt;/ref&gt; కవిన్,  [[రాధా రవి]], [[రెడిన్ కింగ్స్లీ]], [[పృథ్వీరాజ్ (సినీ నటుడు)|పృధ్వీ రాజ్]] ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన ఈ సినిమాను తమిళంలో అక్టోబర్ 31న నవంబర్ 4న విడుదల చేయగా,&lt;ref name=&quot;‘బ్లడీ బెగ్గర్‌’.. తెలుగు ట్రైలర్‌ వచ్చేసింది&quot;&gt;{{cite news |last1=Eenadu |title=‘బ్లడీ బెగ్గర్‌’.. తెలుగు ట్రైలర్‌ వచ్చేసింది |url=https://www.eenadu.net/videos/playvideo/bloody-beggar-telugu-trailer-kavin/2/60888 |accessdate=9 November 2024 |work= |date=4 November 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109123553/https://www.eenadu.net/videos/playvideo/bloody-beggar-telugu-trailer-kavin/2/60888 |archivedate=9 November 2024 |language=te}}&lt;/ref&gt; తెలుగులో ట్రైలర్‌ను నవంబర్ 4న విడుదల చేసి,  ఏసియన్‌ సురేశ్‌ ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్‌ ఎల్‌ఎల్‌పీ ద్వారా ఈ సినిమాని తెలుగులో నవంబర్ 7న సినిమాను విడుదల చేశారు.&lt;ref name=&quot;తెలుగులో విడుదలకానున్న 'బ్లడీ బెగ్గర్‌'&quot;&gt;{{cite news |last1=Sakshi |title=తెలుగులో విడుదలకానున్న 'బ్లడీ బెగ్గర్‌' |url=https://sakshi.com/telugu-news/movies/bloody-beggar-telugu-version-rights-take-asian-suresh-films-2241991 |accessdate=9 November 2024 |work= |date=4 November 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109122901/https://sakshi.com/telugu-news/movies/bloody-beggar-telugu-version-rights-take-asian-suresh-films-2241991 |archivedate=9 November 2024 |language=te}}&lt;/ref&gt; 
==కథ== 
చెన్నై నగరంలో ఒక బిచ్చగాడు ([[కవిన్ రాజ్]]) ముష్టెత్తుకుని జీవిస్తూ ఉంటాడు. తనకు దొరికిన  జాక్ (రోహిత్ డెన్నిస్)ని పెంచుకుంటూ ఉంటాడు. ఒకరోజు అతనికి ఎవరూ భిక్షం వేయరు.  ఆ సమయంలో చనిపోయిన సినీ నటుడు చంద్రబోస్ (రాధా రవి) ఇంట్లో 'అన్నదానం' (ఉచిత భోజనం) చేస్తారు,  అన్నదానం కోసం మనిషి తగ్గాడని ఈ బిచ్చగాడిని తీసుకెళ్తారు. అక్కడ కార్యక్రమం పూర్తయ్యాక బిచ్చగాళ్లందరూ వెళ్లిపోతారు. కానీ కళ్లకెదురుగా ఉన్న పెద్ద భవనం నచ్చడంతో ఆ ఇంట్లోకి దొంగతనంగా దూరతాడు ఈ బిచ్చగాడు. ఆ భవనంలో నివసించే కొందరు ఆస్తికోసం బిచ్చగాడిని వారసుడును చేస్తారు. రూ. 300 కోట్ల ఆస్తికి వారసుడిగా బిచ్చగాడు ఏం చేశాడు ? చివరికి ఏమైంది ? అనేదే మిగతా సినిమా కథ.&lt;ref name=&quot;'బ్లడీ బెగ్గర్' సినిమా రివ్యూ&quot;&gt;{{cite news |last1=Sakshi |title='బ్లడీ బెగ్గర్' సినిమా రివ్యూ |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/bloody-beggar-movie-review-and-rating-telugu-2247222 |accessdate=9 November 2024 |work= |date=7 November 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109124617/https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/bloody-beggar-movie-review-and-rating-telugu-2247222 |archivedate=9 November 2024 |language=te}}&lt;/ref&gt;
==నటీనటులు==
{{refbegin|2}}
* కవిన్&lt;ref name=&quot;Bloody Beggar: Kavin's Role In Comedy Thriller Explores Wealth And Poverty Divide&quot;&gt;{{cite news |last1=News18 |title=Bloody Beggar: Kavin's Role In Comedy Thriller Explores Wealth And Poverty Divide |url=https://www.news18.com/entertainment/bloody-beggar-kavins-role-in-comedy-thriller-explores-wealth-and-poverty-divide-9105523.html |accessdate=9 November 2024 |date=31 October 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109124027/https://www.news18.com/entertainment/bloody-beggar-kavins-role-in-comedy-thriller-explores-wealth-and-poverty-divide-9105523.html |archivedate=9 November 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[రాధా రవి నటించిన సినిమాల జాబితా|రాధా రవి]]  (ద్విపాత్రాభినయం​)
*  [[రెడిన్ కింగ్స్లీ]]
*  పదం వేణు కుమార్
* [[పృథ్వీరాజ్ (సినీ నటుడు)|పృధ్వీ రాజ్]]
* [[సలీమా]]
*  ప్రియదర్శిని రాజ్‌కుమార్
* సునీల్ సుఖద 
*  టిఎమ్ కార్తీక్
*  అర్షద్
* అక్షయ హరిహరన్
* అనార్కలి నాజర్
*  దివ్య విక్రమ్
*  తనూజ మధురపంతుల
*  [[మెరిన్ ఫిలిప్]]
*  రోహిత్ డెనిస్
* విద్యుత్ రవి
*  మహమ్మద్ బిలాల్
*  యు.శ్రీ సర్వవాన్
* మాస్టర్‌ అజయ్‌కృష్ణ
{{refend}}

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
==బయటి లింకులు==
* {{IMDb title |32259219}}
[[వర్గం:2024 తెలుగు సినిమాలు]]</text>
      <sha1>kw9s7e2onmycbr80pf4xjt116r34trd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>లింబాద్రి గుట్ట శ్రీ లక్ష్మీ నృసింహస్వామి ఆలయం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>426300</id>
    <revision>
      <id>4957559</id>
      <parentid>4713163</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T07:55:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12509" sha1="99nozggjf9zuvlte3bn0jpbhasa5tmk" xml:space="preserve">{{Infobox temple
| name    = లింబాద్రి గుట్ట శ్రీ లక్ష్మీ నృసింహస్వామి ఆలయం 
| image    =Limbadri Hill Temple Bheem gal.jpg
| image_alt   = 
| caption   =శ్రీ లక్ష్మీ నృసింహస్వామి  వారి దేవాలయం లింబాద్రి గుట్ట [[భీంగల్]]
| pushpin_map  = India Telangana
| map_caption  = తెలంగాణ లో దేవాలయ ఉనికి
| latd    = 18.75
| longd    = 78.25
| coordinates_region = IN
| coordinates_display= title
| other_names  = శ్రీ లక్ష్మీ నృసింహస్వామి ఆలయం 
| proper_name  = శ్రీ లక్ష్మీ నృసింహస్వామి 
 వారి దేవస్థానం పురానిపేట్ భీంగల్  నిజామాబాద్
| devanagari   = श्री लक्ष्मी नरसिंह स्वामी देवस्थान पुरानी पेंट भीमगल निजामाबाद।
| sanskrit_translit = 
| tamil    = 
| marathi   = 
| bengali   = 
| country   = [[భారతదేశం]]
| state    = [[తెలంగాణ]]
| district   = [[నిజామాబాద్ జిల్లా]]
| location   = [[భీంగల్]], [[పురానీపేట్]]  లిబాంద్రి గుట్ట 
| elevation_m  = 
| primary_deity_God = [[శ్రీ నరసింహస్వామి]]
| primary_deity_Godess = [[లక్ష్మి]]
| utsava_deity_God = 
| utsava_deity_Godess= 
| Direction_posture = 
| Pushakarani  = 
| Vimanam   = 
| Poets    = 
| Prathyaksham  = 
| important_festivals= [[శ్రీరామనవమి]],[[ఉగాది]],[[దసరా]]
| architecture  = దక్షిణ [[భారతదేశం]] [[హిందూ]]దేవాలయం 
| number_of_temples = 01
| number_of_monuments= 
| inscriptions  = 
| date_built   =  
| creator   =    
| website   = 
}}

'''లింబాద్రి గుట్ట శ్రీ లక్ష్మీనృసింహస్వామి''' ఆలయం [[తెలంగాణ ]]రాష్ట్రం [[నిజామాబాద్  జిల్లా]], [[భీంగల్ మండలం]]లోని &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Publications|first=Devullu com {{!}} Mohan|title=Mohan Publications {{!}} Bhakti Books {{!}} Telugu Books {{!}} FREE pdfs {{!}} Devullu.com {{!}} Bhakti Pustakalu: దక్షిణాది బద్రి... లింబాద్రి-Lingrabragutta Temple, Kartik Purnima, లింబాద్రి గుట్ట దేవాలయం, కార్తీక పౌర్ణమి|url=https://granthanidhi.blogspot.com/2017/08/lingrabragutta-temple-kartik-purnima.html|access-date=2024-11-20|website=Mohan Publications {{!}} Bhakti Books {{!}} Telugu Books {{!}} FREE pdfs {{!}} Devullu.com {{!}} Bhakti Pustakalu}}&lt;/ref&gt; [[పురానీపేట్]] గ్రామంలో నింబాచలం కొండ పై కొలువైన శ్రీ లక్ష్మీనృసింహస్వామి, నరనారాయణులు వారి స్వయంభూ విగ్రహరూపంలో పూజింపబడుతున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=C|first=Girish|title=శ్రీ లక్ష్మి నరసింహ స్వామి దేవాలయం -భీమగల్|url=https://manatemples.in/Pages/dev_bheemgal.htm|access-date=2024-11-20|website=www.manatemples.in|language=en}}{{Dead link|date=జనవరి 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;పవిత్రమైన నరసింహ క్షేత్రం దక్షిణ [[బద్రీనాథ్]] గా ప్రసిద్ధి చెందింది&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Tv|first=9Staar|date=2018-12-08|title=లింబాద్రి గుట్ట శ్రీ లక్ష్మీ నృసింహ స్వామీ...|url=https://9staartv.com/wp/1398/|access-date=2024-11-20|website=9StaarTV|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=దక్షిణ బద్రీనాథ్‌... లింబాద్రిగుట్ట|url=https://www.eenadu.net/telugu-article/sunday-magazine/significance-of-limbadri-gutta-temple/3/323000490|access-date=2024-11-20|website=EENADU|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=దక్షిణాది బద్రి... లింబాద్రి {{!}} Lingrabri Gutta is a prominent temple in Telangana state {{!}} Sakshi|url=https://www.sakshi.com/news/family/lingrabri-gutta-is-a-prominent-temple-in-telangana-state-498231|access-date=2024-11-18|website=www.sakshi.com|language=te}}&lt;/ref&gt;.

==స్థల పురాణం==
[[నిజామాబాద్]] జిల్లా [[భీంగల్]] మండలానికి ఐదు కిలోమీటర్ల దూరంలో  ఉన్న లక్ష్మి నరసింహ స్వామి ఆలయం చాలా పురాతన మైన హిందూ దేవాలయం.ఈ ఆలయానికి వందల సంవత్సరాల చరిత్ర ఉంది&lt;ref&gt;{{Cite web|last=information|first=Temples in India|date=2021-11-12|title=Limbadri Lakshmi Narasimha Temple Timings, History|url=https://templesinindiainfo.com/limbadri-gutta-lakshmi-narasimha-swamy-temple-timings-history/|access-date=2024-11-20|website=Templesinindiainfo|language=en-us|archive-date=2023-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202122129/https://templesinindiainfo.com/limbadri-gutta-lakshmi-narasimha-swamy-temple-timings-history/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.ఇచ్చట  [[పార్వతి]] పరమేశ్వరుల కల్యాణానికి [[బ్రహ్మదేవుడు]] స్వయానా వచ్చాడని, శ్రీహరి వారి అనుగ్రహం కోసం తపస్సు చేశాడని,
ఆ తపస్సుకు మెచ్చిన శ్రీమన్నారాయణుడు కరుణించడంతో నరసింహ రూపంలో స్వామి ఈ ప్రాంతంలో కొలువు దీరమంటూ [[బ్రహ్మదేవుడు]] స్వామిని వేడుకున్నాడని, అప్పుడు నరసింహుడు ఇచ్చట [[లక్ష్మి]] దేవి సమేతంగా స్వయంభువుగా వెలసినట్లు పురాణం ద్వారా తెలుస్తోంది.

==ఉత్సవాలు==
దక్షిణ [[బద్రీనాథ్]] గా ప్రసిద్ధి చెందిన [[భీంగల్]]  లింబాద్రి గుట్ట శ్రీ లక్ష్మీ నృసింహస్వామి ఆలయంలో [[బ్రహ్మోత్సవాలు]]  ఘనంగా జరుపుతారు. అంగరంగ వైభవంగా జరిగే ఈ ఉత్సవాల్లో లింబాద్రి గుట్టను విద్యుత్ కాంతుల శోభతో ప్రత్యేకంగా ఆకర్షణీయంగా కనబడేలా తీర్చి దిద్దుతారు.[[కార్తీక]] మాసమంలో ప్రతి సంవత్సరం పది రోజుల పాటు శ్రీ వారి రథోత్సవము నిర్వహిస్తారు. స్వామి వారిని భక్తులు గ్రామం నుంచి కొండపైకి తెచ్చి ఉద్వాసన బలి ప్రదానం,‌పుష్కరిణి పై డొల సేవ నిర్వహిస్తారు.ఆనంతరం స్వామి వారు తిరిగి గ్రామానికి చేరుకుంటారు&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Today|first=Telangana|date=2020-11-20|title=Limbadrigutta brahmotsavams begin|url=https://telanganatoday.com/limbadrigutta-brahmotsavams-begin|access-date=2024-11-20|website=Telangana Today|language=en}}&lt;/ref&gt;.

==విశేషం==
ఈ లక్ష్మి నరసింహ స్వామి ఆలయం దక్షిణ [[భారతదేశం]]లో రెండు [[బద్రీనాథ్]] గా ప్రసిద్ధి.లింబాద్రి గుట్ట అనేది ఎత్తున శిఖరం తప్ప ప్రత్యేక ఆలయం అంటూ లేదు.
ఈ  ఆలయం ప్రాంతంలో ఎక్కడా లేని విధంగా వేప చెట్లు ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల ఈ గుట్టకు లింబాచల్ కొండా గా పిలవడం విశేషం.
సంతానం లేని దంపతులు సంతానం కల నెరవేరుతుండడం కూడా మరో విశేషం.

==జాతర==
[[నిజామాబాదు జిల్లా]] [[భీంగల్]] లింబాద్రి గుట్ట [[జాతర]] [[నవంబర్]] నెలలో కార్తీక పౌర్ణమి సందర్భంగా ఘనంగా నంబి లింబాద్రి వ్యవస్థక ధర్మకర్తలు, ఆలయం కమిటీ ఆధ్వర్యంలో పెద్ద ఎత్తున నిర్వహిస్తారు. శ్రీ వారి [[జాతర]] సందర్భంగా ఆలయంలో పది రోజుల పాటు వేడుకలు అత్యంత వైభవంగా నిర్వహిస్తారు. ఈ [[జాతర]]కు [[నిజామాబాదు జిల్లా]] ముఖ్య పట్టణాలు లైనా [[ఆర్మూర్]], [[భీంగల్]], [[బోధన్]], [[జక్రాన్‌పల్లి]]
,[[నందిపేట్]],తో పాటు [[ఆదిలాబాద్]],[[నిర్మల్]], [[కామారెడ్డి]], [[జగిత్యాల]],
[[కరీంనగర్]], [[మెదక్]], [[సంగారెడ్డి]], [[సిద్ధిపేట]] ఉమ్మడి [[వరంగల్]] జిల్లాల [[మహారాష్ట్ర]], [[కర్ణాటక]] నుండి భక్తులు అధిక సంఖ్యలో హాజరై స్వామివారికి దర్శించుకొని ప్రత్యేక పూజలు చేసి మొక్కులు చెల్లిస్తారు.

==ఎలా చేరుకోవచ్చు==
ఈ ఆలయాన్ని [[హైదరాబాద్]] నుండి నేరుగా [[ఆర్మూర్]],  [[నిజామాబాద్]] నుండి [[భీంగల్ ]] వరకు 
[[బస్సు]]లో రావాలి . [[భీంగల్]] నుండి 5 కిలోమీటర్ల దూరంలో లింబాద్రి గుట్ట ఉంటుంది. [[బస్సు]]లో, ఆటోలో,ప్రైయివేయటు వాహనాల్లో కూడా చేరుకోవచ్చు. [[జాతర]] సమయంలో  
[[తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ]]
దేవాలయం వరకు బస్సు సౌకర్యం కల్పిస్తుంది.

==మూలాలు==

{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:తెలంగాణ పుణ్యక్షేత్రాలు]]
[[వర్గం:తెలంగాణ పర్యాటక ప్రదేశాలు]]
[[వర్గం:తెలంగాణ దేవాలయాలు]]
[[వర్గం: శ్రీ లక్ష్మీ నృసింహస్వామి  దేవాలయాలు]]
[[వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]]
[[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]]
[[వర్గం: నిజామాబాద్ జిల్లా]]
[[వర్గం: నిజామాబాద్ జిల్లా దేవాలయాలు]]</text>
      <sha1>99nozggjf9zuvlte3bn0jpbhasa5tmk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957560</id>
      <parentid>4957559</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T07:56:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:నిజామాబాద్ జిల్లా]] ను తీసివేసారు;  [[వర్గం:నిజామాబాదు జిల్లా]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4957560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12508" sha1="q90swkfrbza2i402w8j5hdkd8fetjj4" xml:space="preserve">{{Infobox temple
| name    = లింబాద్రి గుట్ట శ్రీ లక్ష్మీ నృసింహస్వామి ఆలయం 
| image    =Limbadri Hill Temple Bheem gal.jpg
| image_alt   = 
| caption   =శ్రీ లక్ష్మీ నృసింహస్వామి  వారి దేవాలయం లింబాద్రి గుట్ట [[భీంగల్]]
| pushpin_map  = India Telangana
| map_caption  = తెలంగాణ లో దేవాలయ ఉనికి
| latd    = 18.75
| longd    = 78.25
| coordinates_region = IN
| coordinates_display= title
| other_names  = శ్రీ లక్ష్మీ నృసింహస్వామి ఆలయం 
| proper_name  = శ్రీ లక్ష్మీ నృసింహస్వామి 
 వారి దేవస్థానం పురానిపేట్ భీంగల్  నిజామాబాద్
| devanagari   = श्री लक्ष्मी नरसिंह स्वामी देवस्थान पुरानी पेंट भीमगल निजामाबाद।
| sanskrit_translit = 
| tamil    = 
| marathi   = 
| bengali   = 
| country   = [[భారతదేశం]]
| state    = [[తెలంగాణ]]
| district   = [[నిజామాబాద్ జిల్లా]]
| location   = [[భీంగల్]], [[పురానీపేట్]]  లిబాంద్రి గుట్ట 
| elevation_m  = 
| primary_deity_God = [[శ్రీ నరసింహస్వామి]]
| primary_deity_Godess = [[లక్ష్మి]]
| utsava_deity_God = 
| utsava_deity_Godess= 
| Direction_posture = 
| Pushakarani  = 
| Vimanam   = 
| Poets    = 
| Prathyaksham  = 
| important_festivals= [[శ్రీరామనవమి]],[[ఉగాది]],[[దసరా]]
| architecture  = దక్షిణ [[భారతదేశం]] [[హిందూ]]దేవాలయం 
| number_of_temples = 01
| number_of_monuments= 
| inscriptions  = 
| date_built   =  
| creator   =    
| website   = 
}}

'''లింబాద్రి గుట్ట శ్రీ లక్ష్మీనృసింహస్వామి''' ఆలయం [[తెలంగాణ ]]రాష్ట్రం [[నిజామాబాద్  జిల్లా]], [[భీంగల్ మండలం]]లోని &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Publications|first=Devullu com {{!}} Mohan|title=Mohan Publications {{!}} Bhakti Books {{!}} Telugu Books {{!}} FREE pdfs {{!}} Devullu.com {{!}} Bhakti Pustakalu: దక్షిణాది బద్రి... లింబాద్రి-Lingrabragutta Temple, Kartik Purnima, లింబాద్రి గుట్ట దేవాలయం, కార్తీక పౌర్ణమి|url=https://granthanidhi.blogspot.com/2017/08/lingrabragutta-temple-kartik-purnima.html|access-date=2024-11-20|website=Mohan Publications {{!}} Bhakti Books {{!}} Telugu Books {{!}} FREE pdfs {{!}} Devullu.com {{!}} Bhakti Pustakalu}}&lt;/ref&gt; [[పురానీపేట్]] గ్రామంలో నింబాచలం కొండ పై కొలువైన శ్రీ లక్ష్మీనృసింహస్వామి, నరనారాయణులు వారి స్వయంభూ విగ్రహరూపంలో పూజింపబడుతున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=C|first=Girish|title=శ్రీ లక్ష్మి నరసింహ స్వామి దేవాలయం -భీమగల్|url=https://manatemples.in/Pages/dev_bheemgal.htm|access-date=2024-11-20|website=www.manatemples.in|language=en}}{{Dead link|date=జనవరి 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;పవిత్రమైన నరసింహ క్షేత్రం దక్షిణ [[బద్రీనాథ్]] గా ప్రసిద్ధి చెందింది&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Tv|first=9Staar|date=2018-12-08|title=లింబాద్రి గుట్ట శ్రీ లక్ష్మీ నృసింహ స్వామీ...|url=https://9staartv.com/wp/1398/|access-date=2024-11-20|website=9StaarTV|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=దక్షిణ బద్రీనాథ్‌... లింబాద్రిగుట్ట|url=https://www.eenadu.net/telugu-article/sunday-magazine/significance-of-limbadri-gutta-temple/3/323000490|access-date=2024-11-20|website=EENADU|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=దక్షిణాది బద్రి... లింబాద్రి {{!}} Lingrabri Gutta is a prominent temple in Telangana state {{!}} Sakshi|url=https://www.sakshi.com/news/family/lingrabri-gutta-is-a-prominent-temple-in-telangana-state-498231|access-date=2024-11-18|website=www.sakshi.com|language=te}}&lt;/ref&gt;.

==స్థల పురాణం==
[[నిజామాబాద్]] జిల్లా [[భీంగల్]] మండలానికి ఐదు కిలోమీటర్ల దూరంలో  ఉన్న లక్ష్మి నరసింహ స్వామి ఆలయం చాలా పురాతన మైన హిందూ దేవాలయం.ఈ ఆలయానికి వందల సంవత్సరాల చరిత్ర ఉంది&lt;ref&gt;{{Cite web|last=information|first=Temples in India|date=2021-11-12|title=Limbadri Lakshmi Narasimha Temple Timings, History|url=https://templesinindiainfo.com/limbadri-gutta-lakshmi-narasimha-swamy-temple-timings-history/|access-date=2024-11-20|website=Templesinindiainfo|language=en-us|archive-date=2023-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202122129/https://templesinindiainfo.com/limbadri-gutta-lakshmi-narasimha-swamy-temple-timings-history/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.ఇచ్చట  [[పార్వతి]] పరమేశ్వరుల కల్యాణానికి [[బ్రహ్మదేవుడు]] స్వయానా వచ్చాడని, శ్రీహరి వారి అనుగ్రహం కోసం తపస్సు చేశాడని,
ఆ తపస్సుకు మెచ్చిన శ్రీమన్నారాయణుడు కరుణించడంతో నరసింహ రూపంలో స్వామి ఈ ప్రాంతంలో కొలువు దీరమంటూ [[బ్రహ్మదేవుడు]] స్వామిని వేడుకున్నాడని, అప్పుడు నరసింహుడు ఇచ్చట [[లక్ష్మి]] దేవి సమేతంగా స్వయంభువుగా వెలసినట్లు పురాణం ద్వారా తెలుస్తోంది.

==ఉత్సవాలు==
దక్షిణ [[బద్రీనాథ్]] గా ప్రసిద్ధి చెందిన [[భీంగల్]]  లింబాద్రి గుట్ట శ్రీ లక్ష్మీ నృసింహస్వామి ఆలయంలో [[బ్రహ్మోత్సవాలు]]  ఘనంగా జరుపుతారు. అంగరంగ వైభవంగా జరిగే ఈ ఉత్సవాల్లో లింబాద్రి గుట్టను విద్యుత్ కాంతుల శోభతో ప్రత్యేకంగా ఆకర్షణీయంగా కనబడేలా తీర్చి దిద్దుతారు.[[కార్తీక]] మాసమంలో ప్రతి సంవత్సరం పది రోజుల పాటు శ్రీ వారి రథోత్సవము నిర్వహిస్తారు. స్వామి వారిని భక్తులు గ్రామం నుంచి కొండపైకి తెచ్చి ఉద్వాసన బలి ప్రదానం,‌పుష్కరిణి పై డొల సేవ నిర్వహిస్తారు.ఆనంతరం స్వామి వారు తిరిగి గ్రామానికి చేరుకుంటారు&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Today|first=Telangana|date=2020-11-20|title=Limbadrigutta brahmotsavams begin|url=https://telanganatoday.com/limbadrigutta-brahmotsavams-begin|access-date=2024-11-20|website=Telangana Today|language=en}}&lt;/ref&gt;.

==విశేషం==
ఈ లక్ష్మి నరసింహ స్వామి ఆలయం దక్షిణ [[భారతదేశం]]లో రెండు [[బద్రీనాథ్]] గా ప్రసిద్ధి.లింబాద్రి గుట్ట అనేది ఎత్తున శిఖరం తప్ప ప్రత్యేక ఆలయం అంటూ లేదు.
ఈ  ఆలయం ప్రాంతంలో ఎక్కడా లేని విధంగా వేప చెట్లు ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల ఈ గుట్టకు లింబాచల్ కొండా గా పిలవడం విశేషం.
సంతానం లేని దంపతులు సంతానం కల నెరవేరుతుండడం కూడా మరో విశేషం.

==జాతర==
[[నిజామాబాదు జిల్లా]] [[భీంగల్]] లింబాద్రి గుట్ట [[జాతర]] [[నవంబర్]] నెలలో కార్తీక పౌర్ణమి సందర్భంగా ఘనంగా నంబి లింబాద్రి వ్యవస్థక ధర్మకర్తలు, ఆలయం కమిటీ ఆధ్వర్యంలో పెద్ద ఎత్తున నిర్వహిస్తారు. శ్రీ వారి [[జాతర]] సందర్భంగా ఆలయంలో పది రోజుల పాటు వేడుకలు అత్యంత వైభవంగా నిర్వహిస్తారు. ఈ [[జాతర]]కు [[నిజామాబాదు జిల్లా]] ముఖ్య పట్టణాలు లైనా [[ఆర్మూర్]], [[భీంగల్]], [[బోధన్]], [[జక్రాన్‌పల్లి]]
,[[నందిపేట్]],తో పాటు [[ఆదిలాబాద్]],[[నిర్మల్]], [[కామారెడ్డి]], [[జగిత్యాల]],
[[కరీంనగర్]], [[మెదక్]], [[సంగారెడ్డి]], [[సిద్ధిపేట]] ఉమ్మడి [[వరంగల్]] జిల్లాల [[మహారాష్ట్ర]], [[కర్ణాటక]] నుండి భక్తులు అధిక సంఖ్యలో హాజరై స్వామివారికి దర్శించుకొని ప్రత్యేక పూజలు చేసి మొక్కులు చెల్లిస్తారు.

==ఎలా చేరుకోవచ్చు==
ఈ ఆలయాన్ని [[హైదరాబాద్]] నుండి నేరుగా [[ఆర్మూర్]],  [[నిజామాబాద్]] నుండి [[భీంగల్ ]] వరకు 
[[బస్సు]]లో రావాలి . [[భీంగల్]] నుండి 5 కిలోమీటర్ల దూరంలో లింబాద్రి గుట్ట ఉంటుంది. [[బస్సు]]లో, ఆటోలో,ప్రైయివేయటు వాహనాల్లో కూడా చేరుకోవచ్చు. [[జాతర]] సమయంలో  
[[తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ]]
దేవాలయం వరకు బస్సు సౌకర్యం కల్పిస్తుంది.

==మూలాలు==

{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:తెలంగాణ పుణ్యక్షేత్రాలు]]
[[వర్గం:తెలంగాణ పర్యాటక ప్రదేశాలు]]
[[వర్గం:తెలంగాణ దేవాలయాలు]]
[[వర్గం: శ్రీ లక్ష్మీ నృసింహస్వామి  దేవాలయాలు]]
[[వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]]
[[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]]
[[వర్గం:నిజామాబాదు జిల్లా]]
[[వర్గం: నిజామాబాద్ జిల్లా దేవాలయాలు]]</text>
      <sha1>q90swkfrbza2i402w8j5hdkd8fetjj4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957561</id>
      <parentid>4957560</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T07:56:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:నిజామాబాద్ జిల్లా దేవాలయాలు]] ను తీసివేసారు;  [[వర్గం:నిజామాబాదు జిల్లా దేవాలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4957561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12507" sha1="k53o907sl0rqto4p1ov9tnep2wlyv9u" xml:space="preserve">{{Infobox temple
| name    = లింబాద్రి గుట్ట శ్రీ లక్ష్మీ నృసింహస్వామి ఆలయం 
| image    =Limbadri Hill Temple Bheem gal.jpg
| image_alt   = 
| caption   =శ్రీ లక్ష్మీ నృసింహస్వామి  వారి దేవాలయం లింబాద్రి గుట్ట [[భీంగల్]]
| pushpin_map  = India Telangana
| map_caption  = తెలంగాణ లో దేవాలయ ఉనికి
| latd    = 18.75
| longd    = 78.25
| coordinates_region = IN
| coordinates_display= title
| other_names  = శ్రీ లక్ష్మీ నృసింహస్వామి ఆలయం 
| proper_name  = శ్రీ లక్ష్మీ నృసింహస్వామి 
 వారి దేవస్థానం పురానిపేట్ భీంగల్  నిజామాబాద్
| devanagari   = श्री लक्ष्मी नरसिंह स्वामी देवस्थान पुरानी पेंट भीमगल निजामाबाद।
| sanskrit_translit = 
| tamil    = 
| marathi   = 
| bengali   = 
| country   = [[భారతదేశం]]
| state    = [[తెలంగాణ]]
| district   = [[నిజామాబాద్ జిల్లా]]
| location   = [[భీంగల్]], [[పురానీపేట్]]  లిబాంద్రి గుట్ట 
| elevation_m  = 
| primary_deity_God = [[శ్రీ నరసింహస్వామి]]
| primary_deity_Godess = [[లక్ష్మి]]
| utsava_deity_God = 
| utsava_deity_Godess= 
| Direction_posture = 
| Pushakarani  = 
| Vimanam   = 
| Poets    = 
| Prathyaksham  = 
| important_festivals= [[శ్రీరామనవమి]],[[ఉగాది]],[[దసరా]]
| architecture  = దక్షిణ [[భారతదేశం]] [[హిందూ]]దేవాలయం 
| number_of_temples = 01
| number_of_monuments= 
| inscriptions  = 
| date_built   =  
| creator   =    
| website   = 
}}

'''లింబాద్రి గుట్ట శ్రీ లక్ష్మీనృసింహస్వామి''' ఆలయం [[తెలంగాణ ]]రాష్ట్రం [[నిజామాబాద్  జిల్లా]], [[భీంగల్ మండలం]]లోని &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Publications|first=Devullu com {{!}} Mohan|title=Mohan Publications {{!}} Bhakti Books {{!}} Telugu Books {{!}} FREE pdfs {{!}} Devullu.com {{!}} Bhakti Pustakalu: దక్షిణాది బద్రి... లింబాద్రి-Lingrabragutta Temple, Kartik Purnima, లింబాద్రి గుట్ట దేవాలయం, కార్తీక పౌర్ణమి|url=https://granthanidhi.blogspot.com/2017/08/lingrabragutta-temple-kartik-purnima.html|access-date=2024-11-20|website=Mohan Publications {{!}} Bhakti Books {{!}} Telugu Books {{!}} FREE pdfs {{!}} Devullu.com {{!}} Bhakti Pustakalu}}&lt;/ref&gt; [[పురానీపేట్]] గ్రామంలో నింబాచలం కొండ పై కొలువైన శ్రీ లక్ష్మీనృసింహస్వామి, నరనారాయణులు వారి స్వయంభూ విగ్రహరూపంలో పూజింపబడుతున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=C|first=Girish|title=శ్రీ లక్ష్మి నరసింహ స్వామి దేవాలయం -భీమగల్|url=https://manatemples.in/Pages/dev_bheemgal.htm|access-date=2024-11-20|website=www.manatemples.in|language=en}}{{Dead link|date=జనవరి 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;పవిత్రమైన నరసింహ క్షేత్రం దక్షిణ [[బద్రీనాథ్]] గా ప్రసిద్ధి చెందింది&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Tv|first=9Staar|date=2018-12-08|title=లింబాద్రి గుట్ట శ్రీ లక్ష్మీ నృసింహ స్వామీ...|url=https://9staartv.com/wp/1398/|access-date=2024-11-20|website=9StaarTV|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=దక్షిణ బద్రీనాథ్‌... లింబాద్రిగుట్ట|url=https://www.eenadu.net/telugu-article/sunday-magazine/significance-of-limbadri-gutta-temple/3/323000490|access-date=2024-11-20|website=EENADU|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=దక్షిణాది బద్రి... లింబాద్రి {{!}} Lingrabri Gutta is a prominent temple in Telangana state {{!}} Sakshi|url=https://www.sakshi.com/news/family/lingrabri-gutta-is-a-prominent-temple-in-telangana-state-498231|access-date=2024-11-18|website=www.sakshi.com|language=te}}&lt;/ref&gt;.

==స్థల పురాణం==
[[నిజామాబాద్]] జిల్లా [[భీంగల్]] మండలానికి ఐదు కిలోమీటర్ల దూరంలో  ఉన్న లక్ష్మి నరసింహ స్వామి ఆలయం చాలా పురాతన మైన హిందూ దేవాలయం.ఈ ఆలయానికి వందల సంవత్సరాల చరిత్ర ఉంది&lt;ref&gt;{{Cite web|last=information|first=Temples in India|date=2021-11-12|title=Limbadri Lakshmi Narasimha Temple Timings, History|url=https://templesinindiainfo.com/limbadri-gutta-lakshmi-narasimha-swamy-temple-timings-history/|access-date=2024-11-20|website=Templesinindiainfo|language=en-us|archive-date=2023-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202122129/https://templesinindiainfo.com/limbadri-gutta-lakshmi-narasimha-swamy-temple-timings-history/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.ఇచ్చట  [[పార్వతి]] పరమేశ్వరుల కల్యాణానికి [[బ్రహ్మదేవుడు]] స్వయానా వచ్చాడని, శ్రీహరి వారి అనుగ్రహం కోసం తపస్సు చేశాడని,
ఆ తపస్సుకు మెచ్చిన శ్రీమన్నారాయణుడు కరుణించడంతో నరసింహ రూపంలో స్వామి ఈ ప్రాంతంలో కొలువు దీరమంటూ [[బ్రహ్మదేవుడు]] స్వామిని వేడుకున్నాడని, అప్పుడు నరసింహుడు ఇచ్చట [[లక్ష్మి]] దేవి సమేతంగా స్వయంభువుగా వెలసినట్లు పురాణం ద్వారా తెలుస్తోంది.

==ఉత్సవాలు==
దక్షిణ [[బద్రీనాథ్]] గా ప్రసిద్ధి చెందిన [[భీంగల్]]  లింబాద్రి గుట్ట శ్రీ లక్ష్మీ నృసింహస్వామి ఆలయంలో [[బ్రహ్మోత్సవాలు]]  ఘనంగా జరుపుతారు. అంగరంగ వైభవంగా జరిగే ఈ ఉత్సవాల్లో లింబాద్రి గుట్టను విద్యుత్ కాంతుల శోభతో ప్రత్యేకంగా ఆకర్షణీయంగా కనబడేలా తీర్చి దిద్దుతారు.[[కార్తీక]] మాసమంలో ప్రతి సంవత్సరం పది రోజుల పాటు శ్రీ వారి రథోత్సవము నిర్వహిస్తారు. స్వామి వారిని భక్తులు గ్రామం నుంచి కొండపైకి తెచ్చి ఉద్వాసన బలి ప్రదానం,‌పుష్కరిణి పై డొల సేవ నిర్వహిస్తారు.ఆనంతరం స్వామి వారు తిరిగి గ్రామానికి చేరుకుంటారు&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Today|first=Telangana|date=2020-11-20|title=Limbadrigutta brahmotsavams begin|url=https://telanganatoday.com/limbadrigutta-brahmotsavams-begin|access-date=2024-11-20|website=Telangana Today|language=en}}&lt;/ref&gt;.

==విశేషం==
ఈ లక్ష్మి నరసింహ స్వామి ఆలయం దక్షిణ [[భారతదేశం]]లో రెండు [[బద్రీనాథ్]] గా ప్రసిద్ధి.లింబాద్రి గుట్ట అనేది ఎత్తున శిఖరం తప్ప ప్రత్యేక ఆలయం అంటూ లేదు.
ఈ  ఆలయం ప్రాంతంలో ఎక్కడా లేని విధంగా వేప చెట్లు ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల ఈ గుట్టకు లింబాచల్ కొండా గా పిలవడం విశేషం.
సంతానం లేని దంపతులు సంతానం కల నెరవేరుతుండడం కూడా మరో విశేషం.

==జాతర==
[[నిజామాబాదు జిల్లా]] [[భీంగల్]] లింబాద్రి గుట్ట [[జాతర]] [[నవంబర్]] నెలలో కార్తీక పౌర్ణమి సందర్భంగా ఘనంగా నంబి లింబాద్రి వ్యవస్థక ధర్మకర్తలు, ఆలయం కమిటీ ఆధ్వర్యంలో పెద్ద ఎత్తున నిర్వహిస్తారు. శ్రీ వారి [[జాతర]] సందర్భంగా ఆలయంలో పది రోజుల పాటు వేడుకలు అత్యంత వైభవంగా నిర్వహిస్తారు. ఈ [[జాతర]]కు [[నిజామాబాదు జిల్లా]] ముఖ్య పట్టణాలు లైనా [[ఆర్మూర్]], [[భీంగల్]], [[బోధన్]], [[జక్రాన్‌పల్లి]]
,[[నందిపేట్]],తో పాటు [[ఆదిలాబాద్]],[[నిర్మల్]], [[కామారెడ్డి]], [[జగిత్యాల]],
[[కరీంనగర్]], [[మెదక్]], [[సంగారెడ్డి]], [[సిద్ధిపేట]] ఉమ్మడి [[వరంగల్]] జిల్లాల [[మహారాష్ట్ర]], [[కర్ణాటక]] నుండి భక్తులు అధిక సంఖ్యలో హాజరై స్వామివారికి దర్శించుకొని ప్రత్యేక పూజలు చేసి మొక్కులు చెల్లిస్తారు.

==ఎలా చేరుకోవచ్చు==
ఈ ఆలయాన్ని [[హైదరాబాద్]] నుండి నేరుగా [[ఆర్మూర్]],  [[నిజామాబాద్]] నుండి [[భీంగల్ ]] వరకు 
[[బస్సు]]లో రావాలి . [[భీంగల్]] నుండి 5 కిలోమీటర్ల దూరంలో లింబాద్రి గుట్ట ఉంటుంది. [[బస్సు]]లో, ఆటోలో,ప్రైయివేయటు వాహనాల్లో కూడా చేరుకోవచ్చు. [[జాతర]] సమయంలో  
[[తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ]]
దేవాలయం వరకు బస్సు సౌకర్యం కల్పిస్తుంది.

==మూలాలు==

{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:తెలంగాణ పుణ్యక్షేత్రాలు]]
[[వర్గం:తెలంగాణ పర్యాటక ప్రదేశాలు]]
[[వర్గం:తెలంగాణ దేవాలయాలు]]
[[వర్గం: శ్రీ లక్ష్మీ నృసింహస్వామి  దేవాలయాలు]]
[[వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]]
[[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]]
[[వర్గం:నిజామాబాదు జిల్లా]]
[[వర్గం:నిజామాబాదు జిల్లా దేవాలయాలు]]</text>
      <sha1>k53o907sl0rqto4p1ov9tnep2wlyv9u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>తనిష్క్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>426483</id>
    <revision>
      <id>4957302</id>
      <parentid>4741922</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T15:16:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4957302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18274" sha1="8m9l2o00s0fdemx1kba2y7wgta6x1sh" xml:space="preserve">
{{Infobox Company|name=తనిష్క్|type=అనుబంధ సంస్థ|parent=[[:en:Titan Company|టైటాన్ కంపెనీ]]|foundation={{Start date and age|1994}}|location=[[బెంగళూరు]], [[కర్ణాటక]], భారతదేశం|area_served=ప్రపంచవ్యాప్తంగా|key_people=|industry=ఆభరణాలు|homepage={{URL|www.tanishq.co.in}}}}
[[దస్త్రం:Tanishq jewellers, chaitanyapuri, Dilsukhnagar, Hyderabad.jpg|thumb|హైదరాబాదులోని తనిష్క్ నగల దుకాణం.]]
'''తనిష్క్''' అనేది ఆభరణాల విక్రయలకు చెందిన భారతీయ సంస్థ. ఇది టైటాన్ కంపెనీకి అనుబంధంగా నడుస్తున్నది.&lt;ref name=&quot;Titan Company Limited&quot;&gt;{{Cite web|title=TITAN COMPANY LIMITED - Company, directors and contact details - Zauba Corp|url=https://www.zaubacorp.com/company/TITAN-COMPANY-LIMITED/L74999TZ1984PLC001456|access-date=18 July 2018|website=Zaubacorp.com}}&lt;/ref&gt; 1994లో ఇది [[బెంగళూరు]] మొదటగా స్థాపించబడింది. భారతదేశంతో పాటు, యుఎఇ, యుఎస్, సింగపూర్, ఖతార్ లలో 240కి పైగా నగరాల్లో 410 రిటైల్ దుకాణాలను తనిష్క్ కలిగి ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/cons-products/fashion-/-cosmetics-/-jewellery/tanishq-plans-to-merge-with-titan-industries/articleshow/7622555.cms|title=Tanishq plans to merge with Titan Industries|work=The Economic Times|access-date=17 February 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/bullish-for-double-digit-growth-for-tanishq-jewellery-division-ceo-titan/article66525937.ece|title=Bullish for double-digit growth for Tanishq: Jewellery division CEO, Titan|last=Gandhi|first=Forum|date=19 February 2023|work=The Hindu Businessline|access-date=20 February 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
[[దస్త్రం:Tanishq_Showroom_at_Balmatta_road_in_Mangalore.jpg|thumb|[[మంగళూరు]]&lt;nowiki/&gt;లోని తనిష్క్ షోరూమ్.]]
[[దస్త్రం:Tanishq_Singapore.jpg|alt=Tanishq SE Asia, Singapore store|thumb|సింగపూర్లోని లిటిల్ ఇండియాలో ఉన్న తనిష్క్ స్టోర్.]]
[[దస్త్రం:Deepika-padukone-at-the-launch-of-tanishq-iva-collection.jpg|thumb|[[దీపికా పడుకోణె|దీపికా పదుకొనే]] 2015లో తనిష్క్ బ్రాండ్ అంబాసిడర్గా వ్యవహరించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=8 May 2015|title=Tanishq ropes in Deepika Padukone as brand ambassador|url=https://www.business-standard.com/article/companies/tanishq-ropes-in-deepika-padukone-as-brand-ambassador-115050800663_1.html|access-date=15 January 2023|website=Business Standard}}&lt;/ref&gt; ]]1980ల చివరి నాటికి, టైటాన్ తన విదేశీ మారక నిల్వలను పెంచే ప్రయత్నంలో, యూరోపియన్, అమెరికన్ మార్కెట్లకు ఎగుమతులపై ఎక్కువగా దృష్టి సారించిన తనిష్క్ ను ప్రారంభించింది. ఆగస్టు 1992లో పైలట్ ప్లాంట్ ఏర్పాటు చేయబడింది, 1994లో ఉత్పత్తి ప్రారంభమైంది. తనిష్క్ మొదటి దుకాణం 1996లో ప్రారంభించబడింది. తనిష్క్ భారతదేశంలో మొట్టమొదటి ఆభరణాల రిటైల్ చైన్.&lt;ref name=&quot;rediff 04tan&quot;&gt;{{Cite web|last=Priya Ganapati|date=4 July 2003|title=How Tanishq turned around|url=http://www.rediff.com/money/2003/jul/04tan.htm|access-date=13 August 2018|website=Rediff.com}}&lt;/ref&gt;

తనిష్క్ ప్రారంభ సంవత్సరాలలో నష్టాలను నమోదు చేసింది. 2000లో మేనేజింగ్ డైరెక్టర్ జెర్క్స్ దేశాయ్ తన తరువాత భాస్కర్ భట్ ను ఎంపిక చేశారు. 2000 నుండి, దాని నికర విలువ పెరగడం ప్రారంభమైంది, 2003 నాటికి, తనిష్క్ భారతదేశంలోని టాప్ 5 రిటైలర్లలో ఒకటిగా మారింది, టైటాన్ కంపెనీ ఆదాయంలో 40% వాటాను సాధించగలిగింది.&lt;ref name=&quot;rediff 04tan&quot; /&gt;

[[ఫెమినా మిస్ ఇండియా]] 2007 కోసం అందాల పోటీ కిరీటాలను తనిష్క్ తయారు చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=21 March 2007|title=Tanishq Unveils Miss India 2007 Crowns|url=http://www.idexonline.com/FullArticle?id=27242|access-date=13 August 2018|website=Idexonline.com}}&lt;/ref&gt; 2008 నాటికి, తనిష్క్ భారతదేశంలోని 71 నగరాల్లో 105 దుకాణాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=15 May 2008|title=Check gold purity with carat meter and be safe|url=http://www.rediff.com/money/2008/may/15gold.htm|access-date=13 August 2018|website=Rediff.com}}&lt;/ref&gt; 2011లో, తనిష్క్ గ్రూప్ శ్రామిక మహిళల కోసం మియా అనే ఉప-బ్రాండ్ ను ప్రారంభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=4 June 2018|title=Tanishq's Mia brand eyes 1K-CR turnover|url=https://www.dailypioneer.com/business/tanishqs-mia-brand--eyes-rs-1k-cr-turnover.html|access-date=13 August 2018|website=Dailypioneer.com|archive-date=28 నవంబర్ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211128171432/https://www.dailypioneer.com/business/tanishqs-mia-brand--eyes-rs-1k-cr-turnover.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; నవంబరు 2012లో, తనిష్క్ భారతదేశంలో తన 150వ షోరూమ్ ను ప్రారంభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Pioneer|url=http://www.dailypioneer.com/state-editions/ranchi/107558-tanishq-opens-its-second-exclusive-showroom-in-ranchi.html|access-date=18 July 2018|website=Dailypioneer.com|archive-date=22 ఏప్రిల్ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230422221201/https://www.dailypioneer.com/state-editions/ranchi/107558-tanishq-opens-its-second-exclusive-showroom-in-ranchi.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2017లో, తనిష్క్ వివాహ విభాగాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకుని రివాహ్ అనే ఉప-బ్రాండ్ ను ప్రారంభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Deepti Govind|date=23 July 2018|title=Titan targets₹40,000 crore from jewellery business by FY23|url=https://www.livemint.com/Companies/marKIDtiEtaQfhbIaQ5ihJ/Titan-targets40000-crore-from-jewellery-business-by-FY23.html|access-date=13 August 2018|website=Livemint.com}}&lt;/ref&gt; జనవరి 2017లో, టైటాన్ గ్రూప్ తన ''గోల్డ్ ప్లస్'' దుకాణాలను పెద్ద తనిష్క్ రిటైల్ బ్రాండ్ తో విలీనం చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Deepti Govind|date=16 January 2017|title=Titan merges Gold Plus brand with Tanishq|url=https://www.livemint.com/Companies/yUS5MIeFm7B6U78LeQB13M/Titan-merges-Gold-Plus-brand-with-Tanishq.html|access-date=13 August 2018|website=Livemint.com}}&lt;/ref&gt; ఏప్రిల్ 2017లో, 40 ఏళ్లలోపు మహిళల అవసరాలను తీర్చడానికి తనిష్క్ ఉప-బ్రాండ్ మిరాయాను ప్రారంభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Devesh Gupta|date=5 April 2017|title=Tanishq Targets 'Women in 40s' With Mirayah, Launches Campaign|url=http://www.adageindia.in/marketing/cmo-strategy/tanishq-targets-women-in-40s-with-mirayah-launches-campaign/articleshow/58018397.cms|access-date=13 August 2018|website=Adageindia.in|archive-date=14 ఆగస్టు 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180814001741/http://www.adageindia.in/marketing/cmo-strategy/tanishq-targets-women-in-40s-with-mirayah-launches-campaign/articleshow/58018397.cms|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; డిసెంబరు 2017లో, తనిష్క్ పురుషుల కోసం దాని మొదటి శ్రేణి ఉత్పత్తుల అవిర్ శ్రేణిని ప్రారంభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=19 December 2017|title=Tanishq enters men's fashion with new jewellery line Aveer|url=https://www.deccanchronicle.com/lifestyle/fashion-and-beauty/191217/tanishq-enters-mens-fashion-with-new-jewellery-line-aveer.html|access-date=13 August 2018|website=Deccanchronicle.com}}&lt;/ref&gt;

డిసెంబరు 2022 నాటికి, తనిష్క్ భారతదేశంలో 385 రిటైల్ దుకాణాలు ఉన్నాయి, 2023లో దాదాపు 50 దుకాణాలను ప్రారంభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=1 April 2022|title=Tanishq on expansion mode, to set up 45-50 stores pan-India in FY23|url=https://www.business-standard.com/article/companies/tanishq-on-expansion-mode-to-set-up-45-50-stores-pan-india-in-fy23-122040100759_1.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220401105231/https://www.business-standard.com/article/companies/tanishq-on-expansion-mode-to-set-up-45-50-stores-pan-india-in-fy23-122040100759_1.html|archive-date=April 1, 2022|access-date=18 April 2023|website=www.business-standard.com|publisher=[[Business Standard]]|language=en}}&lt;/ref&gt;

== అంతర్జాతీయ ఉనికి ==
2000ల చివరలో, తనిష్క్ యునైటెడ్ స్టేట్స్ ([[చికాగో]], [[న్యూ జెర్సీ|న్యూజెర్సీ]]) లో దుకాణాలతో అంతర్జాతీయ స్థాయికి వెళ్ళడానికి మొదటి ప్రయత్నం చేసింది, కానీ కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత వాటిని మూసివేసింది. 2020లో, కోవిడ్-19 మహమ్మారి మధ్యలో, ఇది దుబాయ్లో తన మొదటి దుకాణాన్ని ప్రారంభించింది. అప్పటి నుండి, ఈ బ్రాండ్ యుఎఇ (దుబాయ్, అబుదాబి, షార్జాలతో పాటు యుఎస్ఎ, ఖతార్, సింగపూర్లలో దుకాణాలను ప్రారంభించింది. 2023 చివరి నాటికి, ఈ బ్రాండ్కు భారతదేశం వెలుపల 14 దుకాణాలు ఉన్నాయి,, దాని అంతర్జాతీయ అడుగుజాడలను విస్తరించడం కొనసాగించే ప్రణాళికలను ప్రకటించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|last=Fiinews|date=2023-11-06|title=https://www.fiinews.com/2023/11/06/market-tatas-tanishq-works-on-global-expansion-opens-glittering-singapore-showroom/|url=https://www.fiinews.com/2023/11/06/market-tatas-tanishq-works-on-global-expansion-opens-glittering-singapore-showroom/|access-date=2024-01-15|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== జిసిసి ===
మొదటి అంతర్జాతీయ తనిష్క్ దుకాణం అక్టోబరు 2020లో [[దుబాయ్]] మీనా బజార్ మార్కెట్ ప్రాంతంలో ప్రారంభించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tanishq opens first international store in Dubai - Khaleej Times|url=https://www.khaleejtimes.com/local-business/tanishq-opens-first-international-store-in-dubai?_refresh=true|access-date=2024-01-15|language=en-US}}&lt;/ref&gt; అప్పటి నుండి, ఈ బ్రాండ్ దుబాయ్, అబుదాబి, షార్జా అంతటా యుఎఇలోని వివిధ ప్రాంతాలకు విస్తరించింది. 2023లో, ఈ బ్రాండ్ దోహా రెండు దుకాణాలతో ఖతార్ లోకి ప్రవేశించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tata Group arm Tanishq opens 2 new stores in Doha, expanding GCC presence - Arabian Business|url=https://www.arabianbusiness.com/industries/retail/tata-group-arm-tanishq-opens-2-new-stores-in-doha-expanding-gcc-presence|access-date=2024-01-15|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== యునైటెడ్ స్టేట్స్ ===
2023లో, ఈ బ్రాండ్ తన మొదటి దుకాణాన్ని [[న్యూ జెర్సీ|న్యూజెర్సీ]] ఓక్ ట్రీ రోడ్ లో ప్రారంభించింది, ఇది భారతీయ వస్తువులు, సేవల కోసం తూర్పు తీరం షాపింగ్ జిల్లా.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tanishq's New Jersey Debut Drew Customers From Across the East Coast|url=https://www.jckonline.com/editorial-article/tanishq-new-jersey-debut/}}&lt;/ref&gt; 2023లో, ఇది [[టెక్సస్|టెక్సాస్]] లో రెండు దుకాణాలను జోడించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indian jewellery brand Tanishq opens two stores in Texas - ET|url=https://retail.economictimes.indiatimes.com/news/apparel-fashion/jewellery/indian-jewellery-brand-tanishq-opens-two-stores-in-texas/105629500|access-date=2024-01-15|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== ఆగ్నేయ ఆసియా ===
2023 నవంబరు 4న, తనిష్క్ [[సింగపూరు|సింగపూర్]] లిటిల్ ఇండియా సెరంగూన్ రోడ్, సయ్యద్ అల్వి రోడ్ కూడలిలో ఒక బోటిక్ దుకాణాన్ని ప్రారంభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=www.ETRetail.com|title=Tanishq opens boutique in Singapore, plans 50 stores globally - ET Retail|url=https://retail.economictimes.indiatimes.com/news/apparel-fashion/jewellery/tanishq-opens-boutique-in-singapore-plans-50-stores-globally/104969734|access-date=2024-01-15|website=ETRetail.com|language=en}}&lt;/ref&gt;

== పేరు ==
తనిష్క్ అనే పేరును టైటాన్ మొదటి మేనేజింగ్ డైరెక్టర్ జెర్క్స్ దేశాయ్ ఎంచుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;goodreturns jwl10&quot;&gt;{{Cite web|title=Tanishq Jewellery|url=https://www.goodreturns.in/tanishq-jewellery-jwl10.html|access-date=13 August 2018|website=Goodreturns.com}}&lt;/ref&gt; ఇది రెండు పదాలతో ఏర్పడింది. ఈ పేరుకు అర్థం సంస్కృత భాషలో టాన్ అంటే శరీరం, నిష్క్  అంటే బంగారు ఆభరణం. ఇది ఉన్నతమైన హస్తకళాకారులు, సంపూర్ణ రూపకల్పనకు పర్యాయపదంగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;goodreturns jwl10&quot; /&gt;

== వివాదాలు ==
అక్టోబరు 2020లో, ఒక మతాంతర జంట బేబీ షవర్ చిత్రీకరించే తనిష్క్ వాణిజ్య ప్రకటన సోషల్ మీడియాలో వివాదానికి దారితీసింది. బహిష్కరణ పిలుపులు తీవ్రతరం కావడంతో, &quot;మా ఉద్యోగుల మనోభావాలను, శ్రేయస్సును దెబ్బతీసిందని దృష్టిలో ఉంచుకుని&quot; ప్రకటనను ఉపసంహరించుకున్నట్లు కంపెనీ పేర్కొంది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/tanishq-pulls-down-ad-after-social-media-uproar-6724045/|title=Tanishq pulls down ad after social media uproar|date=14 October 2020|work=The Indian Express|access-date=20 February 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Tewari|first=Saumya|date=2020-10-13|title=Tanishq says ad withdrawn due to hurt sentiments, well being of staff|url=https://www.livemint.com/companies/news/tanishq-withdraws-ad-after-being-trolled-for-glorifying-love-jihad-11602566557985.html|access-date=2020-10-24|website=mint|language=en}}&lt;/ref&gt; ఒక నెల తరువాత, సోషల్ మీడియాలో విమర్శల కారణంగా [[దీపావళి]] టపాసులు లేకుండా జరుపుకోవాలని పిలుపునిచ్చిన మరో ప్రకటనను ఉపసంహరించుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/tanishq-pulls-down-latest-festive-ad-after-social-media-controversy/articleshow/79174672.cms|title=Tanishq pulls down latest festive ad after social media controversy|date=11 November 2020|work=The Times of India|access-date=20 February 2023}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
[[వర్గం:భారతీయ సంస్థలు]]</text>
      <sha1>8m9l2o00s0fdemx1kba2y7wgta6x1sh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మేరీ ఫ్రాన్సిస్ ప్లాట్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>432174</id>
    <revision>
      <id>4957407</id>
      <parentid>4513197</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:06:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* వ్యక్తిగత జీవితం */</comment>
      <origin>4957407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12665" sha1="h9ml0r7ojuh0xrb284o2uo5c01a97g4" xml:space="preserve">
{| class=&quot;infobox biography vcard&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above&quot; style=&quot;font-size:125%;&quot; |&lt;div class=&quot;fn&quot;&gt;మేరీ ఫ్రాన్సిస్ ప్లాట్&lt;/div&gt;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |జననం
| class=&quot;infobox-data&quot; |జూన్ 16,1953&lt;br /&gt;&lt;div class=&quot;birthplace&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;మెతుయెన్, మసాచుసెట్స్, యుఎస్&lt;/div&gt;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |మరణం
| class=&quot;infobox-data&quot; |సెప్టెంబర్ 15,2004 (వయస్సు 51) 
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ఇతర పేర్లు&amp;nbsp;
| class=&quot;infobox-data nickname&quot; |మేరీఫ్రాన్స్ ప్లాట్
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |వృత్తి (s) 
| class=&quot;infobox-data role&quot; |రచయిత, కార్యకర్త
|}
'''మేరీ ఫ్రాన్సిస్ ప్లాట్ (జూన్ 16, 1953 - సెప్టెంబర్ 15, 2004), కొన్నిసార్లు మేరీఫ్రాన్సిస్ ప్లాట్''' లేదా '''మేరీ ఫ్రాన్సిస్ ప్లాట్''' అని వ్రాయబడుతుంది, వైకల్యం హక్కులు, ఎల్‌జిబిటి హక్కులు, స్త్రీవాదం, కొవ్వు విముక్తి కారణాలలో ఒక [[అమెరికన్లు|అమెరికన్]] [[రచయిత]], కార్యకర్త .

== ప్రారంభ జీవితం, విద్య ==
ప్లాట్ మసాచుసెట్స్‌లోని మెతుయెన్‌లో జేమ్స్ డి. ప్లాట్, మేరీ ఎఫ్. డోనోవన్ ప్లాట్ దంపతుల కుమార్తెగా జన్మించింది. ఆమె తండ్రి [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]]&lt;nowiki/&gt;లో అనుభవజ్ఞుడు.  ఆమె ఆస్తమా వ్యాధిగ్రస్తురాలు కాబట్టి ఆమె బాల్యాన్ని కష్టతరంగా అభివర్ణించింది, ఆమె యుక్తవయసులో సంస్థాగతీకరించబడింది. ఆమె కౌన్సెలింగ్ సైకాలజీలో మాస్టర్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్ డిగ్రీ (ఎంఇడి) పొందింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite paper|title=Disability and Accessibility Cost Money!|url=https://archive.org/details/gaycommunitynews1729gayc/page/12/mode/2up?q=%22Mary+Frances+Platt%22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite paper|title=Assisted Suicide: Devaluing Disabled LIfe|url=https://feministsforlife.org/-taf/1999/winter/Winter99-00.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230201181245/https://www.feministsforlife.org/-taf/1999/winter/Winter99-00.pdf |date=2023-02-01 }}&lt;/ref&gt;

== కెరీర్ ==
ప్లాట్ ఒక యువతిగా కార్నివాల్స్‌లో పనిచేసింది.  ఆమె వైకల్య హక్కులు, స్వలింగ సంపర్కుల హక్కులు, [[స్త్రీవాదం]], కొవ్వు విముక్తి కారణాలలో రచయిత్రి, కార్యకర్త. ఆమె వ్యాసాలు, కవితలు ''ఆఫ్ అవర్ బ్యాక్స్''  , ''రాగ్డ్ ఎడ్జ్'',  వంటి కార్యకర్త పత్రికలలో, అనేక సంకలనాలలో కనిపించాయి.  &quot;నేను తన శరీరంలో బంధించబడిన లేదా అధిగమించిన లేదా ఆమె వైకల్యాన్ని అధిగమించడానికి ప్రయత్నించే వికలాంగ స్త్రీని కాదు&quot; అని ఆమె 1995లో ఒక వ్యాసాన్ని ప్రారంభించింది. &quot;నేను ఒక సమర్ధవాద సంస్కృతిలో సజీవంగా ఉండటానికి పోరాడుతున్న రాడికల్ క్రిప్ .&quot; &lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/frontlinefeminis0000unse/page/64/mode/2up?q=%22Mary+Frances+Platt%22|title=Frontline Feminism 1975-1995: Essays from Sojourner's First 20 Years|last=Kahn|first=Karen|date=1995|publisher=Aunt Lute Books|isbn=978-1-879960-43-5|page=65|language=en}}&lt;/ref&gt;

1989లో ఈస్ట్ కోస్ట్ లెస్బియన్ ఫెస్టివల్లో తన ఆందోళనలకు మద్దతు పొందిన తరువాత, ఆమె 1990లో నేషనల్ లెస్బియన కాన్ఫరెన్స్ (ఎన్ఎల్సి) స్టీరింగ్ కమిటీలో పనిచేశారు. ఆమె నార్తాంప్టన్, మసాచుసెట్స్ &quot;బానిస, మానసికంగా అనారోగ్యంతో ఉన్న తల్లిదండ్రుల వయోజన కుమార్తెలకు&quot; మద్దతు బృందాన్ని కూడా నడిపింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/article/daily-hampshire-gazette-adult-daughters/148278641/|title=Adult Daughters of Addicted and Emotionally Ill Parents|date=1987-11-13|work=Daily Hampshire Gazette|access-date=2024-05-29|pages=72|via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;

== ప్రచురణలు ==

* &quot;డిసేబిలిటీ అండ్ యాక్సెసిబిలిటీ కాస్ట్ మనీ!&quot; (1990, మార్గీ డౌజర్, అవివా ష్ముక్లెర్ తో&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
* &quot;క్రియేటింగ్ యాక్సెసిబిలిటీః ఆర్గనైజింగ్ ఫర్ ది నేషనల్ లెస్బియన్ కాన్ఫరెన్స్&quot; (1990) &lt;ref&gt;{{Cite paper|date=April 1–7, 1990|title=Creating Accessibility: Organizing for the National Lesbian Conference|url=https://archive.org/details/gaycommunitynews1737gayc/page/8/mode/2up?q=%22Mary+Frances+Platt%22}}&lt;/ref&gt;
* &quot;సిరియస్ షిట్ ఎట్ ది ఎన్ఎల్సి&quot; (1990) 
* &quot;ఎ వ్యూ ఫ్రమ్ దిస్ వీల్చైర్&quot; (1990) &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite paper|date=March 25–31, 1990|title=A view from this wheelchair|url=https://archive.org/details/gaycommunitynews1736gayc/page/4/mode/2up?q=%22Mary+Frances+Platt%22}}&lt;/ref&gt;
* &quot;వికలాంగురాలైన లెస్బియన్ను అణచివేయడానికి 25 మార్గాలు&quot; (1991) &lt;ref&gt;{{Cite paper|date=December 1991|title=25 Ways to Oppress a Lesbian with a Disability|url=https://shareok.org/bitstream/handle/11244/52210/Herlandvoice-1991-12-v8-no12_ocr.pdf}}&lt;/ref&gt;
* &quot;ప్లానింగ్ యాన్ యాక్సెసిబుల్ ఇండోర్ ఈవెంట్&quot; (1992, లిన్ జెల్విన్, షెమాయా లారెల్ తో
* &quot;రీక్లేమింగ్ ఫెమ్మే-ఎగైన్&quot; (1992) 
* &quot;జెన్నిఫర్ యొక్క బహుమతి&quot; (1995) &lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/the-femme-mystique|title=The Femme Mystique|last=Platt|first=Mary Frances|date=1995-01-01|editor-last=Newman|editor-first=Leslea|pages=189–190|chapter=Jennifer's Gift}}&lt;/ref&gt;
* &quot;ఖైదు చేయబడలేదు, కేవలం జీవిత వాస్తవం&quot; (1995) &lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt;
* &quot;యునైటెడ్ ఇన్ అబ్లిజమ్స్ వెబ్&quot; (1996) &lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/secondcominglea00cali|title=The second coming : a leatherdyke reader|last=Califia-Rice|first=Patrick|last2=Sweeney|first2=Robin|date=1996|publisher=Los Angeles : Alyson Publications|others=Internet Archive|isbn=978-1-55583-281-0}}&lt;/ref&gt;
* &quot;ఆక్సిజనేటెడ్ బేబ్&quot; (1995,1999) &lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/tangledsheetssto00elwi|title=Tangled sheets : stories &amp; poems of lesbian lust|last=Elwin|first=Rosamund|last2=Tulchinsky|first2=Karen X.|date=1995|publisher=Toronto, Ont. : Women's Press|others=Internet Archive|isbn=978-0-88961-207-5|pages=195–196}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/pushinglimitsdis0000unse|title=Pushing the limits : disabled dykes produce culture|last=Platt|first=Mary Frances|date=1996|publisher=Toronto : Women's Press|others=Internet Archive|isbn=978-0-88961-218-1|editor-last=Tremain|editor-first=Shelley|pages=152–153|chapter=Oxygenated Babe}}&lt;/ref&gt;
* &quot;మే స్టిల్ బి అలైవ్&quot; (1999) &lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/pushinglimitsdis0000unse|title=Pushing the limits : disabled dykes produce culture|last=Platt|first=Mary Frances|date=1996|publisher=Toronto : Women's Press|others=Internet Archive|isbn=978-0-88961-218-1|editor-last=Tremain|editor-first=Shelley|pages=138–139|chapter=Mae Still Be Alive}}&lt;/ref&gt;
* &quot;అసిస్టెడ్ సూసైడ్ః డివల్యూయింగ్ డిసేబుల్డ్ లైఫ్&quot; (1999) &lt;ref name=&quot;:7&quot;/&gt;
* &quot;సిగ్గు ద్వారా ప్రయాణిస్తున్న&quot;, &quot;వ్యక్తిగత సహాయంః ఒక ఉద్యోగం, ఒక రాజకీయ&quot; (1999) &lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;Platt, Mary Frances (1999). &quot;Personal assistance: a job, a politic&quot; in Victoria A. Brownworth and Susan Raffo, eds., ''Restricted access: Lesbians on disability'' (Seal Press 1999). {{ISBN|9781580050289}}&lt;/ref&gt;
* &quot;హోమ్సిక్ సాంగ్&quot; (2000) 
* &quot;ది న్యూ రెఫ్యూజీస్&quot; (2003) 
* &quot;ది బెల్చెర్టౌన్ క్రిప్ రైల్రోడ్&quot; (2003) &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Platt|first=Mary Frances|date=July–August 2003|title=Belchertown Crip Railroad|url=http://www.raggededgemagazine.com/0703/0703ft2.html|access-date=2024-05-28|website=Ragged Edge Magazine}}&lt;/ref&gt;
* &quot;ది టెర్రీ షిండ్లర్ షియావో క్రిప్లెడ్ కిక్బాల్ టీమ్&quot; (2003) 
* &quot;రెబెకా, మి అండ్ ది ఫ్రీక్ షో&quot; (2004)

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
ప్లాట్ మసాచుసెట్స్లోని బెల్చెర్టౌన్లో నివసించారు, కానీ కొన్నిసార్లు శీతాకాలంలో ఆమె శ్వాస, నరాల పరిస్థితులను నిర్వహించడానికి ఆమె వ్యాన్లో ప్రయాణించారు. యుక్తవయసులో [[పల్మనరీ ఎంబోలిజం]] తరువాత, ఆమె మోటారు చేయబడిన వీల్చైర్, అనుబంధ ఆక్సిజన్ను ఉపయోగించింది, లూసీ అనే సర్వీస్ డాగ్ను కలిగి ఉంది.&lt;ref name=&quot;:7&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/article/daily-hampshire-gazette-cdh-accommodates/148278165/|title=CDH accommodates Lucy in her work|last=Loisel|first=Laurie|date=2004-04-01|work=Daily Hampshire Gazette|access-date=2024-05-29|pages=3|via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/article/daily-hampshire-gazette-disabled-woman-m/148278453/|title=Disabled woman may press access charge against courts|last=Kelliher|first=Judith|date=1993-09-28|work=Daily Hampshire Gazette|access-date=2024-05-29|pages=3|via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt; ఆమె 2004లో 51 సంవత్సరాల వయసులో మరణించింది.

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==

* [https://www.fatgirl.fatlibarchive.org/tag/mary-frances-platt/ ఫ్యాట్ గర్ల్ లో మేరీ ఫ్రాన్సిస్ ప్లాట్ రాసిన వ్యాసాలు (1996, 1997)]

[[వర్గం:2004 మరణాలు]]
[[వర్గం:1953 జననాలు]]
[[వర్గం:మహిళలు]]
[[వర్గం:రచయిత్రులు]]</text>
      <sha1>h9ml0r7ojuh0xrb284o2uo5c01a97g4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>లిండీ లమ్‌స్డెన్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>432826</id>
    <revision>
      <id>4957582</id>
      <parentid>4493542</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:47:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Depot, KG</username>
        <id>146037</id>
      </contributor>
      <origin>4957582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10333" sha1="aib1ib2nq1gxj5eclxx4eb0s9absuke" xml:space="preserve">'''లిండీ లుంస్డెన్ పిఎస్ఎమ్''' (జననం 1955) [[ఆస్ట్రేలియా|ఆస్ట్రేలియాలోని]] మెల్బోర్న్లోని ఆర్థర్ రైలా ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ ఎన్విరాన్మెంటల్ రీసెర్చ్లో పర్యావరణం, [[భూమి]], నీరు, ప్రణాళికా విభాగంలో ప్రధాన పరిశోధన శాస్త్రవేత్త.&lt;ref name=&quot;ABC&quot;&gt;{{cite web|date=30 March 2006|title=Catalyst: Microbats - ABC TV Science|url=http://www.abc.net.au/catalyst/stories/s1603936.htm|website=www.abc.net.au}}&lt;/ref&gt;

== ప్రారంభ జీవితం, విద్యాభ్యాసం ==
1955లో విక్టోరియాలోని ఫోస్టర్లో జన్మించిన లిండీ 1975లో మెల్బోర్న్ విశ్వవిద్యాలయంలో జువాలజీలో బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్, మేజర్ పూర్తి చేశారు. 2004లో డీకిన్ విశ్వవిద్యాలయం నుంచి 'గ్రామీణ భూభాగంలో కీటకాలను తినే గబ్బిలాల పర్యావరణం, పరిరక్షణ' అనే అంశంపై పీహెచ్ డీ పట్టా పొందారు.&lt;ref&gt;Northern free-tailed bat – Mormopterus lumsdenae, WetlandInfo, Department of Environment and Heritage Protection, Queensland, viewed 14 August 2014, &lt;http://wetlandinfo.ehp.qld.gov.au/wetlands/ecology/components/species/?mormopterus-lumsdenae&gt;.&lt;/ref&gt;

== కెరీర్ ==
1979లో విక్టోరియా మ్యూజియంలో వెస్ట్రన్ పోర్ట్ పరీవాహక ప్రాంతంలోని [[వెన్నెముక]] జంతుజాలాన్ని సర్వే చేసే టెక్నికల్ ఆఫీసర్ గా పనిచేస్తూ లుంస్డెన్ తన కెరీర్ ను ప్రారంభించారు. ఆమె 1982 నుండి ఆర్థర్ రైలా ఇన్స్టిట్యూట్ (ఎఆర్ఐ) లో పనిచేస్తోంది. మెల్బోర్న్ -2 ప్రాంతంతో సహా భూ వినియోగ ప్రణాళిక నిర్ణయాలను తెలియజేయడానికి విక్టోరియా అంతటా క్షీరదాల సర్వేలను నిర్వహించే వైల్డ్ లైఫ్ సర్వే బృందంలో ఆమె మొదటి పాత్రలు ఉన్నాయి. 1991-1994 మధ్య లిండీ ఉత్తర విక్టోరియాలోని గ్రామీణ వాతావరణంలోని మిగిలిన వృక్షజాలంలో కీటకాలను తినే గబ్బిలాల సంరక్షణపై ఒక ప్రధాన ప్రాజెక్టును చేపట్టారు. 1995 నుండి 2000 వరకు ఆమె విక్టోరియాలోని బాక్స్-ఐరన్బార్క్ ప్రాంతంలో వెన్నుపూస జంతుజాలాన్ని ప్రభావితం చేసే అంతరించిపోయే ప్రక్రియలను పరిశోధించే విస్తృతమైన సహకార ప్రాజెక్టులో భాగంగా ఉంది. ఈ సమయంలో లిండీ విక్టోరియా లోపల, క్రిస్మస్ ద్వీపంతో సహా ఆస్ట్రేలియా అంతటా గబ్బిలాలపై కన్సల్టెన్సీలు కూడా చేపట్టారు. ఇందులో భాగంగా లిండీ క్రిస్మస్ ఐలాండ్ పిపిస్ట్రెల్ రికవరీ ప్లాన్ ను సిద్ధం చేసింది.

2004 నుండి 2008 వరకు, లుంస్డెన్ ఎఆర్ఐలో అంతరించిపోతున్న జంతు జాతుల ప్రోగ్రామ్కు ప్రోగ్రామ్ లీడర్గా ఉన్నారు, అనేక సిబ్బంది, లక్ష్య పరిశోధన ప్రాజెక్టులను నిర్వహించారు, అనేక సహకార ప్రాజెక్టులపై పనిచేశారు. నవంబరు 2008 నుండి, లుమ్స్డెన్ ఎఆర్ఐలో వైల్డ్ లైఫ్ ఎకాలజీ విభాగానికి ప్రధాన పరిశోధన శాస్త్రవేత్త, సెక్షన్ లీడర్గా ఉన్నారు, శాస్త్రవేత్తలు, సాంకేతిక సిబ్బంది బృందాన్ని నిర్వహిస్తున్నారు, అనేక ప్రాజెక్టులకు బాధ్యత వహించారు. ప్రభుత్వ ప్రాధాన్య ప్రాజెక్టు 'జీవవైవిధ్య నిర్వహణకు కొత్త వ్యూహాత్మక విధానం'కు ఆమె నాయకత్వం వహించారు, ప్రమాదంలో ఉన్న జాతుల నిర్వహణకు సమర్థవంతమైన ల్యాండ్ స్కేప్ విధానాన్ని అభివృద్ధి చేశారు, ఇది ప్రకృతి దృశ్య స్థాయిలో జీవవైవిధ్యాన్ని నిర్వహిస్తూ స్థిరమైన కలప ఉత్పత్తికి అవకాశాలను అందిస్తుంది. ఈ పని ఫలితంగా నిగూఢమైన అటవీ జంతుజాలం కోసం సర్వే పద్ధతులలో వినూత్న అభివృద్ధి జరిగింది.

విక్టోరియాలోని వ్యవసాయ భూభాగంలో గబ్బిలాల సంరక్షణ అవసరాలను పరిశోధించడం లూమ్స్డెన్ పరిశోధన ప్రాజెక్టులలో ఉంది. మొత్తంమీద, లిండీ 34 పత్రికా వ్యాసాలు, 39 పుస్తక విభాగాలను ప్రచురించారు.

స్థానిక జంతుజాలం సరిగా అర్థం కాని సమూహమైన గబ్బిలాల పట్ల ప్రజల దృక్పథాలను మార్చడంలో లుమ్స్డెన్ మక్కువ చూపారు. ఆమె కమ్యూనిటీ సమూహాలకు, విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థులకు పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజెంటేషన్లను అందిస్తుంది, గబ్బిలాల సంరక్షణపై కోర్సులు, ఫీల్డ్ డేలను నడుపుతుంది (గత 20 సంవత్సరాలుగా ఆమె సంవత్సరానికి సగటున 25 ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది). ఆమె ఆస్ట్రేలియా అంతటా, అంతర్జాతీయంగా (రేడియో ఆస్ట్రేలియా) ఎబిసి రేడియోలో అనేక రేడియో ఇంటర్వ్యూలను చేపట్టింది, ఆమె పని మెల్బోర్న్, గ్రామీణ వార్తాపత్రికలలో నివేదించబడింది.

== అవార్డులు ==
2014 నార్తర్న్ ఫ్రీ-టెయిల్డ్ బ్యాట్-ఓజిమోప్స్ లుమ్స్డెనే- కు లుమ్స్డెన్ పేరు పెట్టారు.  ఆస్ట్రేలియన్ గబ్బిల ఆవరణ శాస్త్ర అధ్యయనానికి లిండీ చేసిన కృషిని, విద్యార్థులకు మార్గదర్శకత్వం వహించినందుకు, బహిరంగ నిమగ్నత ద్వారా గబ్బిలాల సంరక్షణ కోసం ఆమె చేసిన వాదనను ఈ పేరు గుర్తించింది. ఈ గబ్బిలం ఆస్ట్రేలియన్ జనాభా ఆగ్నేయ ఆసియాలోని జనాభా కంటే భిన్నంగా ఉందని గుర్తించిన తరువాత ఈ జాతి వివరణ.

* 2012 ఆస్ట్రలేషియన్ బ్యాట్ సొసైటీ గౌరవ జీవిత సభ్యురాలు. 
* 2005 డేవిడ్ ఆస్టన్ బయోడైవర్సిటీ అండ్ ఎకోసిస్టమ్స్ అవార్డు, డిపార్ట్ మెంట్ ఆఫ్ సస్టెయినబిలిటీ అండ్ ఎన్విరాన్ మెంట్. 
* 2003 లోచ్ పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ రీసెర్చ్ అవార్డు, స్కూల్ ఆఫ్ ఎకాలజీ అండ్ ఎన్విరాన్మెంట్, డీకిన్ విశ్వవిద్యాలయం. 
* 2001-2004 బిల్ ఎమిసన్ పీహెచ్ డీ స్కాలర్ షిప్.

== మూలాలు ==
{{Authority control}}
[[వర్గం:మహిళలు]]</text>
      <sha1>aib1ib2nq1gxj5eclxx4eb0s9absuke</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>జీన్ బ్రెంచ్లీ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>432916</id>
    <revision>
      <id>4957639</id>
      <parentid>4493480</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T11:56:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Depot, KG</username>
        <id>146037</id>
      </contributor>
      <comment>/* రిఫరెన్సులు */</comment>
      <origin>4957639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10060" sha1="pnb5mbmmi87uj5vhfui0taqvum5v5oh" xml:space="preserve">'''జీన్ ఇ. బ్రెంచ్లీ''' (మార్చి 6, 1944 - జూలై 9, 2019) ఒక [[అమెరికన్లు|అమెరికన్]] మైక్రోబయాలజిస్ట్, పెన్సిల్వేనియా స్టేట్ యూనివర్శిటీ (పెన్ స్టేట్), పర్డ్యూ విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రొఫెసర్.

== ప్రారంభ జీవితం ==
జీన్ ఎల్నోరా బ్రెంచ్లీ పెన్సిల్వేనియాలోని టోవాండాలో జె.ఎడ్వర్డ్ బ్రెంచ్లీ, ఎలిజబెత్ జెఫర్సన్ బ్రెంచ్లీల కుమార్తెగా జన్మించింది. &quot;పెన్సిల్వేనియాలోని ఒక చిన్న డెయిరీ ఫామ్లో పెరిగినప్పుడు సూక్ష్మజీవుల పట్ల నా ప్రేమ ప్రారంభమైంది&quot; అని ఆమె తరువాత జీవితంలో గుర్తు చేసుకున్నారు. పెన్సిల్వేనియాలోని కాంటోన్లో ఉన్నత పాఠశాల విద్యార్థిగా, మైక్సోమైసెట్స్ స్లిమ్ అచ్చు కాంతికి ప్రతిస్పందించే విధానం గురించి ఒక ప్రాజెక్టుతో బ్రెంచ్లీ ఒక ప్రాంతీయ సైన్స్ ఫెయిర్ పోటీలో గెలిచారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/41915346/dr_jean_brenchley_joins_faculty_at/|title=Dr. Jean Brenchley Joins Faculty at Penn State|date=1971-07-15|work=The Canton Independent-Sentinel|access-date=2020-01-08|pages=1|via=Newspapers.com}}&lt;/ref&gt;

బ్రెంచ్లీ 1965 లో మాన్స్ఫీల్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో జీవశాస్త్రంలో బ్యాచిలర్ డిగ్రీని పొందింది స్క్రిప్స్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఓషనోగ్రఫీలో మెరైన్ మైక్రోబయాలజీలో తదుపరి అధ్యయనాలు చేసింది, అక్కడ ఆమె 1967 లో మాస్టర్స్ డిగ్రీని పొందింది. ఆమె 1970 లో డేవిస్ లోని కాలిఫోర్నియా విశ్వవిద్యాలయంలో డాక్టరేట్ పనిని పూర్తి &quot;మారిన మాక్రోమాలిక్యులర్ సంశ్లేషణతో ''సాల్మొనెల్లా టైఫిమురియం'' ఎల్ టి 2 కోల్డ్-సెన్సిటివ్ మ్యూటెంట్స్ పరిశోధన&quot; అనే పరిశోధనా పత్రం.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://kochfuneralhome.com/tribute/details/1926/Jean-Brenchley/obituary.html &quot;Obituary for Jean E. Brenchley&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230612151118/https://kochfuneralhome.com/tribute/details/1926/Jean-Brenchley/obituary.html |date=2023-06-12 }}, Koch Funeral Home.&lt;/ref&gt;

== కెరీర్ ==
మసాచుసెట్స్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీలో ఒక సంవత్సరం పోస్ట్-డాక్టోరల్ నియామకం తరువాత, బ్రెంచ్లీ 1971 లో పెన్ స్టేట్లోని మైక్రోబయాలజీ విభాగంలో అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్గా చేరారు. 1977 లో ఆమె పర్డ్యూ విశ్వవిద్యాలయానికి మారింది, అక్కడ ఆమె 1979 లో పూర్తి ప్రొఫెసర్ అయ్యారు. 1981 నుంచి నాలుగేళ్ల పాటు ఇండస్ట్రియల్ రీసెర్చ్ లో పనిచేశారు. 1984లో పెన్ స్టేట్ బయోటెక్నాలజీ ఇనిస్టిట్యూట్ వ్యవస్థాపక డైరెక్టర్ గా విద్యారంగంలోకి తిరిగి వచ్చారు. ఆమె సంస్థ ప్రోగ్రామింగ్ ను నిర్మించింది, ప్రయోగశాలలను సృష్టించడానికి నిధుల సేకరణ చేసింది. ఆమె 1990 లో సంస్థ నుండి పదవీ విరమణ చేసినప్పటికీ, ఆమె పెన్ స్టేట్లో బోధనను కొనసాగించింది, 2011 లో ప్రొఫెసర్ ఎమెరిటాగా పదవీ విరమణ చేసింది.

బ్రెంచ్లీ పరిశోధనలో అంటార్కిటిక్, గ్రీన్లాండ్ నుండి సేకరించిన [[సూక్ష్మజీవి|సూక్ష్మజీవుల]]&lt;nowiki/&gt;తో సహా సైక్రోఫిలిక్ సూక్ష్మజీవుల జన్యుశాస్త్రం&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Spring Creek Chapter Women Anglers|url=https://springcreektu.org/Jean-Brenchley.html|access-date=2020-01-08|website=Spring Creek Chapter of Trout Unlimited|archive-date=2021-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517193255/https://springcreektu.org/Jean-Brenchley.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఉంది. ఆమె పని ఆచరణాత్మక పారిశ్రామిక అనువర్తనాలను కలిగి ఉంది (ఉదాహరణకు, తక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద ఆహార భద్రత కోసం), కానీ గ్రహాంతర జీవితం గురించి సిద్ధాంతాలలో కూడా ఉపయోగకరంగా పరిగణించబడింది.

1986 లో, బ్రెంచ్లీ అమెరికన్ సొసైటీ ఫర్ మైక్రోబయాలజీకి అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు. ఆమె 1985 లో థియోబాల్డ్ స్మిత్ సొసైటీ నుండి మైక్రోబయాలజీలో ఉత్తమ కృషికి వాక్స్మాన్ అవార్డును, 1996 లో అమెరికన్ సొసైటీ ఫర్ మైక్రోబయాలజీ ఆలిస్ ఎవాన్స్ అవార్డును అందుకుంది. అమెరికన్ అకాడమీ ఆఫ్ మైక్రోబయాలజీ, అమెరికన్ అసోసియేషన్ ఫర్ ది అడ్వాన్స్మెంట్ ఆఫ్ సైన్స్, సొసైటీ ఫర్ ఇండస్ట్రియల్ మైక్రోబయాలజీలో ఫెలోగా ఉన్నారు.

బ్రెంచ్లీ తన చివరి సంవత్సరంలో (2019) స్థాపించిన బ్రెంచ్లీ ఎండోమెంట్, పెన్ స్టేట్లోని పబ్లిక్ రేడియో స్టేషన్ అయిన డబ్ల్యుపిఎస్యు-ఎఫ్ఎమ్లో ప్రోగ్రామింగ్కు మద్దతు ఇస్తుంది. ఎన్పిఆర్ నిర్మించిన &quot;మార్నింగ్ ఎడిషన్&quot;, &quot;సైన్స్ ఫ్రైడే&quot; అనే రెండు కార్యక్రమాల కొనసాగింపును నిర్ధారించడానికి ఈ నిధిని ఉపయోగించాలని ఆమె కోరుకుంది, ఇవి &quot;రోజువారీ జీవితంలో తన దీర్ఘకాలిక సహచరులు&quot; అని ఆమె చెప్పారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1990/07/22/style/jean-brenchley-wed-to-bernard-asbell.html|title=Jean Brenchley Wed to Bernard Asbell|date=1990-07-22|work=The New York Times|access-date=2020-01-08|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
బ్రెంచ్లీ 1990 లో రచయిత బెర్నార్డ్ ఆస్బెల్ను వివాహం చేసుకున్నారు. 2001 లో ఆస్బెల్ మరణించినప్పుడు ఆమె వితంతువు. స్టేట్ కాలేజ్లో 2019 లో 75 సంవత్సరాల వయస్సులో క్యాన్సర్తో మరణించింది. ఆమె రాసిన కొన్ని పత్రాలు, అవార్డులు బ్రాడ్ ఫోర్డ్ కౌంటీ హిస్టారికల్ సొసైటీ మ్యూజియం సేకరణలో ఉన్నాయి. సెంటర్ ఫౌండేషన్ లో ఆమె జ్ఞాపకార్థం స్థాపించబడిన జీన్ బ్రెంచ్లీ ఫండ్, సెంట్రల్ పెన్సిల్వేనియాలో పర్యావరణ, విద్యా ప్రాజెక్టులకు మద్దతు ఇస్తుంది,

== రిఫరెన్సులు ==
{{Authority control}}
[[వర్గం:మహిళలు]]</text>
      <sha1>pnb5mbmmi87uj5vhfui0taqvum5v5oh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>లాసా డి సెలా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>433662</id>
    <revision>
      <id>4957355</id>
      <parentid>4475969</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:10:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* కెరీర్ */</comment>
      <origin>4957355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18231" sha1="bnv91gc9hvpbsr0nk4gi6pox0n497bo" xml:space="preserve">'''లాసా డి సెలా (సెప్టెంబర్ 27, 1972 - జనవరి 1, 2010), లాసా''' అనే మోనోనిమ్‌తో కూడా పిలుస్తారు , ఆమె ఒక అమెరికన్-కెనడియన్ గాయని-గేయరచయిత, ఆమె [[మెక్సికో]],  [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్‌]]&lt;nowiki/&gt;లో పెరిగారు,  ఆమె వయోజన జీవితాన్ని కెనడా,  ఫ్రాన్స్ మధ్య విభజించారు. ఆమె మొదటి ఆల్బమ్ ''లా లోరోనా'' , కెనడాలో ప్లాటినం అయింది,  లాసాకు ఫెలిక్స్ అవార్డు,  జూనో అవార్డును తెచ్చిపెట్టింది .

ఈ విజయం తరువాత, లాసా లిలిత్ ఫెయిర్ తో పర్యటించింది ,   తరువాత తన సోదరీమణులతో కలిసి ఫ్రెంచ్ సర్కస్ బృందంలో చేరింది, సంగీత నేపథ్యానికి తన హస్కీ స్వరాన్ని అందించింది. ఆమె మార్సెల్లెలో నివసించింది ,   మరిన్ని పాటలు రాయడం ప్రారంభించింది, తరువాత ఆమె మాంట్రియల్ కు తిరిగి వెళ్లి ది లివింగ్ రోడ్ అనే రెండవ ఆల్బమ్ ను నిర్మించింది. మరోసారి, ఆమె తన ఆల్బమ్ కు మద్దతుగా పర్యటించింది ,   వారి ప్రాజెక్టులలో ఇతర సంగీతకారులతో కలిసి పనిచేసింది. ఈ సమయంలో, బిబిసి రేడియో 3 ఆమెను 2005 లో అమెరికా యొక్క ఉత్తమ ప్రపంచ సంగీత కళాకారిణిగా గౌరవించింది. రోడ్డు మీద జీవితంపై తన అభిప్రాయాల గురించి ఆమె ఒక పుస్తకాన్ని ప్రచురించింది.

''లాసా'' అనే మూడవ ఆల్బమ్‌ను రికార్డ్ చేసింది , కానీ ఆమెకు 2008లో రొమ్ము క్యాన్సర్ ఉన్నట్లు నిర్ధారణ అయింది. 21 నెలల చికిత్స తర్వాత, ఆమె 2010 నూతన సంవత్సర దినోత్సవం నాడు మరణించింది . ఆమె సంగీతం యొక్క స్మారక కార్యక్రమం జనవరి 2012లో నిర్మించబడింది, దీనిని ఆమెతో కలిసి పనిచేసిన కళాకారులు మాంట్రియల్‌లో ప్రదర్శించారు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
లాసా [[న్యూయార్క్|న్యూయార్క్‌]]&lt;nowiki/&gt;లోని బిగ్ ఇండియన్‌లో జన్మించింది , మెక్సికన్ తండ్రి, భాషా బోధకుడు అలెజాండ్రో &quot;అలెక్స్&quot; సెలా,  అమెరికన్ తల్లి, ఫోటోగ్రాఫర్,  నటి అలెగ్జాండ్రా కరం దంపతుల కుమార్తె.  లాసా ప్రకారం, ఆమె తల్లిదండ్రులు ఐదు నెలల వయస్సు వరకు ఆమెకు పేరు పెట్టలేదు; ఆమె తల్లి టిబెట్ గురించి ఒక పుస్తకం చదువుతోంది,  ''లాసా'' &quot;ఆమెను పట్టుకుంది&quot; అనే పదం ఆ పాపకు సరైన పేరుగా పెట్టబడింది.  లాసా యొక్క అమ్మమ్మ ఎలీనా కరం (1909–2001), ఎలియా కజాన్ చిత్రం ''అమెరికా అమెరికాలో'' ప్రధాన పాత్రకు ప్రసిద్ధి చెందిన నటి . ఆమె నాన్నమ్మ కార్మెన్ డి ఒబారియో (1906–1982), పనామా పియానిస్ట్, ఆమె లాస్ ఏంజిల్స్‌లో ఎగాన్ పెట్రితో,  [[శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో]]&lt;nowiki/&gt;లో ఎడ్గార్ వరేస్‌తో కలిసి చదువుకుంది.  లాసాకు లెబనీస్ ముత్తాత బాసెల్ ఉన్నారు, అతను ఆరు భాషలలో పాడాడు. ఆమె తల్లి వీణ వాయించింది,  ఆమె తండ్రి వేణువు వాయించాడు.  ఆమె మొదటి దశాబ్దం యునైటెడ్ స్టేట్స్,  మెక్సికోలను అడ్డదిడ్డంగా దాటుతూ, తల్లిదండ్రులు,  తోబుట్టువులతో కలిసి ఒక పాఠశాల బస్సులో నివసిస్తున్నది,  ప్రయాణించింది, ఆమె తల్లి ఇంట్లోనే చదువుకుంది.  ఆమె తల్లిదండ్రులు ఇద్దరూ నిష్ణాతులుగా స్పానిష్ మాట్లాడేవారు, కానీ ఆమె ప్రధానంగా ఇంగ్లీష్ మాట్లాడుతూ పెరిగారు, మెక్సికోలో మొత్తం ఎనిమిది సంవత్సరాలు నివసించిన సమయంలో స్పానిష్ జోడించబడింది.  ఆమె కుటుంబంతో పాటు ఆమె చిలీ సంగీతకారుడు విక్టర్ జారా పాటలతో సహా అనేక రకాల రికార్డింగ్‌లను విన్నారు . చిన్నతనంలో, అతను చంపబడ్డాడని తెలియక, ఏదో ఒక రోజు అతన్ని వివాహం చేసుకోవాలని ఆమె కలలు కన్నారు.&lt;ref name=&quot;Guardian2010&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2010/jan/06/lhasa-de-sela-obituary|title=Lhasa de Sela obituary: Singer-songwriter with a compelling, brooding sound|last=Fairley|first=Jan|date=January 6, 2010|work=The Guardian|location=London}}&lt;/ref&gt;

13 సంవత్సరాల వయస్సులో ఆమె తల్లిదండ్రులు విడిపోయినప్పుడు, లాసా, ఆమె తల్లి,  ఆమె సోదరీమణులు శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో స్థిరపడ్డారు, అక్కడ లాసా ఒక గ్రీకు కేఫ్‌లో పాడటం ప్రారంభించింది .  ఆమె తన ఉన్నత పాఠశాల చదువులలో స్పానిష్ భాషా పాఠాలను చేర్చింది. బిల్లీ హాలిడే గురించి ఒక డాక్యుమెంటరీ చూసిన తర్వాత , లాసా తాను కూడా పాడటంలో కెరీర్ చేయాలని నిర్ణయించుకుంది.&lt;ref name=&quot;LeBlanc1997&quot;&gt;{{Cite magazine|last=LeBlanc|first=Larry|date=April 12, 1997|title=Southern Sound North Of The Border&amp;nbsp;–Lhasa de Sela Conveys Her Love Of Hispanic Music|url=https://books.google.com/books?id=Aw4EAAAAMBAJ&amp;pg=PA50|magazine=Billboard|publisher=Nielsen Business Media|volume=109|issn=0006-2510}}&lt;/ref&gt;

1991లో, ఆమె క్యూబెక్‌లోని క్యూబెక్‌లోని నేషనల్ సర్కస్ స్కూల్‌లోని ''ఎల్' ఎకోల్ నేషనేల్ డి సర్క్యూలో'' విద్యార్థులుగా ఉన్న తన సోదరీమణులను సందర్శించడానికి కెనడాలోని క్యూబెక్‌లోని మాంట్రియల్‌కు వెళ్లింది,  ఆమె మాంట్రియల్‌ను తన నివాసంగా మార్చుకోవాలని నిర్ణయించుకుంది. ఫ్రాంకోఫోన్ సంస్కృతిపై ఆసక్తిని పెంచుకుంటూ, ఆమె రాక్ గిటారిస్ట్ వైవ్స్ డెస్రోసియర్స్‌తో కలిసి ఐదు సంవత్సరాలు బార్‌లలో పాడింది . 1992లో, స్వతంత్ర కెనడియన్ రికార్డ్ కంపెనీ ఆడియోగ్రామ్ జనరల్ మేనేజర్ డెనిస్ వోల్ఫ్, లాసా తల గుండు చేయించుకుని, ఒక చిన్న నైట్‌క్లబ్ ప్రేక్షకుల ముందు ప్రదర్శన ఇస్తున్నట్లు చూశాడు. అతను &quot;ఆమె వ్యక్తిత్వం, ఆమె ఆకర్షణ,  ఆమె స్వరం&quot;తో ముగ్ధుడయ్యాడు - అతను త్వరలోనే ఆమెను లేబుల్‌కు సంతకం చేశాడు.  డెస్రోసియర్స్‌తో ఆమె చివరికి ఆమె మొదటి ఆల్బమ్‌గా మారిన మెటీరియల్‌ను అభివృద్ధి చేసింది.&lt;ref name=&quot;Yurkiw1997&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.montrealmirror.com/ARCHIVES/1997/073197/music2.html|title=From Les FrancoFolies to Lilith Fair, Lhasa de Sela is a rare Spanish songstress in El Norte|last=Yurkiw|first=Chris|date=July 31, 1997|work=Montreal Mirror|access-date=December 8, 2005|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20050910211401/http://www.montrealmirror.com/ARCHIVES/1997/073197/music2.html|archive-date=September 10, 2005}}&lt;/ref&gt;

== కెరీర్ ==
1997 ప్రారంభంలో ఆడియోగ్రామ్ ''లా లోరోనాను'' డెస్రోసియర్స్ నిర్మించి, ఏర్పాటు చేసి, తోడుగా ముగించింది. స్పానిష్ భాషా ఆల్బమ్ 1930లు,  1940ల నాటి లాటిన్ అమెరికన్ పాటలను ఒరిజినల్ పాటలతో కలిపింది; ఇది మెక్సికన్ సంగీతంతో పాటు [[క్లెజ్మర్]] , టార్చ్ సాంగ్స్ , జిప్సీ జాజ్,  మిడిల్ ఈస్టర్న్ సంగీతం ద్వారా కూడా బాగా ప్రభావితమైంది .  తాను స్పానిష్ భాషలో నిష్ణాతురాలిని అని భావించనప్పటికీ, ఆ భాష &quot;లోతైన ప్రదేశం&quot; నుండి వచ్చినందున ఆ భాషలో పాడటం తనకు ఇష్టమని లాసా చెప్పింది.  సమకాలీన హిస్పానిక్ సంగీతానికి భిన్నంగా ఉన్నందున ఈ ఆల్బమ్ స్పానిష్ మాట్లాడేవారికి కాకుండా ఇతర వ్యక్తులకు కూడా మార్కెట్ చేయబడుతుందని తాను ఆశిస్తున్నానని వోల్ఫ్ చెప్పాడు.&lt;ref name=&quot;LeBlanc1997&quot;/&gt;

''లా లోరోనా'' మొదట ఫిబ్రవరి 4, 1997న క్యూబెక్‌లో విడుదలైంది, తర్వాత రెండు నెలల తర్వాత USలో విడుదలైంది. మేలో విడుదలైన &quot;ఎల్ డెసియెర్టో&quot; అనే ఒక పాట కోసం ఒక మ్యూజిక్ వీడియోను చిత్రీకరించారు. '' ఈ ఆల్బమ్ లాసాకు చాలా విజయాన్ని తెచ్చిపెట్టింది, 1997లో &quot; ఆర్టిస్టే క్యూబెకోయిస్ - మ్యూజిక్ డు మోండే'' &quot; (&quot;క్యూబెక్ నుండి ఉత్తమ ప్రపంచ సంగీత కళాకారుడు&quot;) కోసం కెనడాలో క్యూబెక్ ఫెలిక్స్ అవార్డు,  1998లో ఉత్తమ గ్లోబల్ ఆర్టిస్ట్‌గా కెనడియన్ జూనో అవార్డుతో సహా. ఈ ఆల్బమ్ కెనడాలో ప్లాటినం సర్టిఫికేట్ పొందింది.  2003 నాటికి, ఇది కెనడాలో 120,000 యూనిట్లు, ఫ్రాన్స్‌లో 330,000,  USలో 30,000 యూనిట్లు అమ్ముడయ్యాయి &lt;ref name=&quot;Billboard2003&quot;&gt;{{Cite magazine|last=LeBlanc|first=Larry|date=November 22, 2003|title=Lhasa Rejoins Rock Circus|url=https://books.google.com/books?id=OQ8EAAAAMBAJ&amp;pg=PA56|magazine=Billboard|publisher=Nielsen Business Media|volume=15|page=56|issn=0006-2510}}&lt;/ref&gt;

== మరణం. ==
[[రొమ్ము కాన్సర్|రొమ్ము క్యాన్సర్‌]]&lt;nowiki/&gt;తో 21 నెలల పాటు పోరాటం చేసిన తరువాత, లాసా జనవరి 1, 2010 సాయంత్రం 37 సంవత్సరాల వయసులో మాంట్రియల్‌లోని తన ఇంట్లో మరణించింది.  ఆమె భాగస్వామి ర్యాన్ మోరీ, ఆమె తల్లిదండ్రులు,  తొమ్మిది మంది తోబుట్టువులు ఆమెను బ్రతికించారు.  ఆమె కోరిక మేరకు లాసాను దహనం చేశారు. జనవరి 9న, మాంట్రియల్‌లోని ఉక్రేనియన్ నేషనల్ ఫెడరేషన్ హాల్‌లో కుటుంబం,  స్నేహితుల కోసం అంత్యక్రియల కార్యక్రమం జరిగింది. లాసా కోసం స్మశానవాటిక స్థలం,  రాయి మాంట్రియల్‌లోని నోట్రే-డామ్-డెస్-నీగెస్ స్మశానవాటికలో ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;1year&quot;&gt;{{Cite web|date=January 1, 2011|title=2011-01-01 – 1st Anniversary|url=http://lhasadesela.com/lhasa_de_sela/menu.php?lang=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228181516/http://lhasadesela.com/lhasa_de_sela/menu.php?lang=en|archive-date=February 28, 2014|access-date=December 20, 2013|publisher=LhasadeSela.com}}&lt;/ref&gt;

ఆమె మరణం తరువాత, మాంట్రియల్‌లో నాలుగు రోజుల పాటు మంచు కురిసింది. లాసా సహకారి పాట్రిక్ వాట్సన్ మాట్లాడుతూ, ఆమె స్నేహితులు కొందరు ఇది ఆమె నుండి వచ్చిన చివరి సందేశంగా భావించారని, ప్రయోగాత్మక సమూహం ఎస్మెరిన్‌తో కలిసి లాసాకు అంకితం చేసిన పాటను సహ రచయితగా రాశారని, &quot;స్నో డే ఫర్ లాసా&quot; అని అన్నారు.&lt;ref name=&quot;OMeara2012&quot;&gt;{{Cite news|url=https://montrealgazette.com/entertainment/love+Lhasa/5937736/story.html|title=For the love of Lhasa|last=O'Meara|first=Jamie|date=January 3, 2012|work=The Gazette|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120107210630/http://www.montrealgazette.com/entertainment/love+Lhasa/5937736/story.html|archive-date=January 7, 2012|location=Montreal}}&lt;/ref&gt;

== డిస్కోగ్రఫీ ==

=== ఆల్బమ్లు ===

* ''లా లోరోనా'' (1997) 
* ''ది లివింగ్ రోడ్'' (2003) 
* ''లాసా'' (2009) 
* ''రేక్జావిక్లో నివసించండి'' (2017) 
* ''మొదటి రికార్డింగ్లు (వైవ్స్ డెస్రోసియర్స్ తో) '' (2024)

== ఫిల్మోగ్రఫీ ==

* ఎల్ డెసియెర్టో (1997) 
* కాన్ తోడా పలాబ్రా (2005) 
* పెరుగుదల (2009) 
* కోల్డ్ సోల్స్ (2009)

== మూలాలు ==
{{Reflist|2}}

[[వర్గం:2010 మరణాలు]]
[[వర్గం:1972 జననాలు]]</text>
      <sha1>bnv91gc9hvpbsr0nk4gi6pox0n497bo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నదియా ఖాన్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>433684</id>
    <revision>
      <id>4957434</id>
      <parentid>4623472</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T03:08:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4957434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21017" sha1="aak1t9ucy4ygr0w9qmyv5ut8bvyc8q8" xml:space="preserve">'''నదియా ఖాన్ (జననం 22 మే 1972) [[పాకిస్తాన్|పాకిస్తానీ]] [[టెలివిజన్]] నటి, వ్యాఖ్యాత,  నిర్మాత. ఆమె''' ''నదియా ఖాన్ షో'' అనే ఉదయం టీవీ కార్యక్రమం,  ఆమె యూట్యూబ్ ఛానల్ అవుట్‌స్టైల్ ద్వారా బాగా ప్రసిద్ది చెందింది.&lt;ref name=&quot;urduwire&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Tribune&quot;&gt;{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/1656994/4-must-teach-young-girls-aspire-beyond-marriage-nadia-khan/|title=We must teach young girls to aspire beyond marriage: Nadia Khan|last=Ahmed Sarym|date=11 March 2018|work=The Express Tribune newspaper|access-date=16 November 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://nation.com.pk/01-Oct-2018/baat-cheet-with-fahim-burney-nadia-khan|title='Baat Cheet' with Fahim Burney, Nadia Khan|date=1 October 2018|work=The Nation newspaper|access-date=17 November 2023}}&lt;/ref&gt;

''ఆమె PTV సిరీస్ బంధన్'' పాత్రకు ప్రసిద్ధి చెందింది . ''ఐసీ హై తన్హైలో'' కింజా పాత్రకు ఆమె విమర్శకుల ప్రశంసలు అందుకుంది . 2019లో, ఆమె ''కామ్ జర్ఫ్‌లో'' ఐమా పాత్రను,  ''డాలీ డార్లింగ్‌లో'' డాలీ పాత్రను పోషించింది .&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://images.dawn.com/news/1181429|title=Nadia Khan's new TV project is a game show where you can win diamonds or a Mercedes|last=Haq|first=Irfan Ul|date=8 December 2018|work=Dawn Group of Newspapers (Images magazine)|access-date=16 November 2023}}&lt;/ref&gt;

== ప్రారంభ జీవితం ==
నదియా ఖాన్ బలూచిస్తాన్‌లోని క్వెట్టాలో జన్మించారు.  ఆమె జలంధర్ (భారతదేశం) నుండి వచ్చిన ఒక జాతి నియాజీ పఠాన్ కుటుంబానికి చెందినది , [[స్వాతంత్ర్యం]] తర్వాత పంజాబ్‌లోని రావల్పిండికి వలస వచ్చారు . ఖాన్ తన కెరీర్‌ను రావల్పిండిలో ప్రారంభించారు.&lt;ref name=&quot;urduwire&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tv&quot;/&gt;

== కెరీర్ ==

=== నటి ===
''ఖాన్ 1995 లో పాల్ దో పాల్'' షో ద్వారా తన నటనా రంగ ప్రవేశం చేశారు .  ఆమె ''బంధన్'' (1996) లో నటించింది,  దీనికి ఆమె ''PTV ఉత్తమ నటి అవార్డును గెలుచుకుంది. అదే సంవత్సరం, ఆమె డ్రామా సీరియల్ భారం'' లో ప్రధాన పాత్ర పోషించింది . తరువాత ఆమె ఉదయం ప్రదర్శనలకు యాంకర్‌గా వ్యవహరించడం ప్రారంభించింది.&lt;ref name=&quot;urduwire&quot;&gt;{{Cite web|title=Nadia Khan profile|url=http://urduwire.com/people/Nadia-Khan_117.aspx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403192156/http://urduwire.com/people/Nadia-Khan_117.aspx|archive-date=3 April 2019|access-date=16 November 2023|website=Urduwire.com website}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Reviews|first=Mr Khan's|date=2018-12-23|title=Mr. Khan's Review on 'Bandhan' (1996)|url=https://mrkhansreviews.com/2018/12/23/mr-khans-review-on-bandhan-1996/|access-date=2021-05-29|website=Mr. Khan's Reviews|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.mangobaaz.com/nadia-khan-thrashes-pakistani-morning-shows/|title=Nadia Khan Trashed Pakistani Morning Shows And LOL Hypocrisy Ki Hadd Hoti Hai|date=15 October 2018|work=MangoBaaz|access-date=2 November 2018|archive-date=24 ఫిబ్రవరి 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200224164238/https://www.mangobaaz.com/nadia-khan-thrashes-pakistani-morning-shows/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ప్రెజెంటర్ ===
1993లో PTV లో అంకుల్ సర్గంతో కలిసి ''డాక్ టైమ్'' (మెయిల్ టైమ్) షో ద్వారా ఖాన్ టెలివిజన్ రంగప్రవేశం చేసింది . ఆమె ఎ.ఆర్.వై డిజిటల్ యొక్క మార్నింగ్ షో ''బ్రేక్ ఫాస్ట్ విత్ నాడియాలో'' యాంకర్‌గా తిరిగి వచ్చింది . ఈ షో 2003లో దుబాయ్ నుండి ప్రసారం ప్రారంభమైంది. నవంబర్ 2006లో, ఖాన్ జియో టీవీకి ''నాడియా ఖాన్ షో'' ( ''జియో మజయ్ సే'' ) అనే కొత్త లైవ్ చాట్,  ఇంటర్వ్యూ షో కోసం వెళ్లారు . ఆమె వివిధ రకాల పాకిస్తానీ ప్రముఖులు, కళాకారులు, ప్రదర్శకులు, మత పెద్దలు, అథ్లెట్లు,  రాజకీయ నాయకులను ఇంటర్వ్యూ చేసింది. ఇస్లాం, ఆరోగ్యం,  అందం గురించి కూడా విభాగాలు ఉన్నాయి. ఈ షోను 2010లో దుబాయ్ ప్రభుత్వం నిషేధించింది. బుఖారీ ఇంటర్వ్యూకి ముందు నటి నూర్ బుఖారీ,  ఆమె భర్త గొడవ పడుతున్నట్లు ఖాన్ చూపించాడని వర్గాలు చెబుతున్నాయి. ఆమె భర్త కోర్టులో &quot;మా కుటుంబ విషయం&quot; అని పేర్కొన్నాడు, కాబట్టి కోర్టు దుబాయ్‌లో ఖాన్ షోను ఆరు నెలల పాటు నిషేధించింది.

జీ టీవీ , సోనీ టీవీ , స్టార్ ప్లస్,  ఎ.ఆర్.వై డిజిటల్ నుండి ఐదుగురు అభ్యర్థులలో ఖాన్ 2008 లో ఉత్తమ టీవీ ప్రెజెంటర్‌గా మసాలా లైఫ్‌స్టైల్ అవార్డులను,  2009 లో ఉత్తమ టీవీ ప్రెజెంటర్‌గా మసాలా లైఫ్‌స్టైల్ అవార్డులను గెలుచుకున్నాడు .&lt;ref name=&quot;masala1&quot;&gt;{{Cite web|date=5 December 2008|title=Masala Lifestyle Awards – The Winners 2008|url=http://www.masala.com/8863|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110814063405/http://www.masala.com/8863|archive-date=14 August 2011|access-date=16 November 2023|publisher=Masala.com}}&lt;/ref&gt;

ఒక సంవత్సరం తర్వాత ఆగస్టు 2011లో దున్యా న్యూస్‌లో ''ఈద్ ట్రాన్స్‌మిషన్‌తో'' ఖాన్ తన యాంకరింగ్ కెరీర్‌ను తిరిగి ప్రారంభించారు . మార్చి 31, 2012న, ''నదియా ఖాన్ షో'' రాత్రిపూట, వినియోగదారుల ఆధారిత టాక్ షోగా జియో టీవీకి తిరిగి వచ్చింది. క్రోరాన్ ''మెయిన్ ఖేల్'' అనే గేమ్ షోను నిర్వహించింది .&lt;ref&gt;{{Cite web|date=10 April 2012|title=Nadia Khan Show on 8th April 2012 guest Veena Malik ~ Nadia Khan Show|url=http://www.nadiakhanshowgeo.com/2012/04/nadia-khan-show-on-8th-april-2012-guest.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121214062511/http://www.nadiakhanshowgeo.com/2012/04/nadia-khan-show-on-8th-april-2012-guest.html|archive-date=14 December 2012|access-date=16 November 2023|publisher=Geo TV Network website}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://nation.com.pk/12-Jun-2018/nadia-khans-next-treat-for-fans-is-her-eid-show|title=Nadia Khan's next treat for fans is her Eid show|date=12 June 2018|work=The Nation|access-date=2 November 2018}}&lt;/ref&gt;

జనవరి 2018లో, ఖాన్ తన యూట్యూబ్ ఛానల్ అవుట్స్టైల్లో 100,000 మంది చందాదారులను చేరుకున్న మొదటి పాకిస్తానీ అందం, ఫ్యాషన్,  జీవనశైలి యూట్యూబ్ ఇన్ఫ్లుయెన్సర్గా నిలిచింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nadia khan's Outstyle Youtube channel reached 100,000 subscribers ~ Outstyle.com|url=https://irfanistan.net/nadia-khans-outstyle-[youtube-channel-reached-100000-subscribers/}}{{Dead link|date=మార్చి 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://nation.com.pk/13-May-2018/after-doing-three-tragic-dramas-nadia-khan-wears-a-fresh-and-lively-look|title=After doing three tragic dramas, Nadia Khan wears a fresh and lively look!|date=13 May 2018|work=The Nation|access-date=2 November 2018}}&lt;/ref&gt;

2019లో, ఆమె మార్నింగ్ @హోమ్ అనే పేరుతో మళ్ళీ పిటివిలో మార్నింగ్ షోను ప్రారంభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-09-18|title=Nadia Khan is Back on PTV Home with Morning Show|url=https://reviewit.pk/nadia-khan-is-back-on-ptv-home-with-morning-show/|access-date=2021-05-29|website=Reviewit.pk website|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
నదియా డిసెంబర్ 2020లో పాకిస్తాన్ వైమానిక దళానికి చెందిన రిటైర్డ్ ఫైటర్ పైలట్ ఫైసల్ ముంతాజ్ రావును వివాహం చేసుకుంది. ఇది ఆమెకు రెండవ వివాహం.  ఆమె మొదటి వివాహం ఖవార్ ఇక్బాల్‌తో జరిగింది,  ఆమెకు ఇద్దరు పిల్లలు ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-01-04|title=Know everything about Nadia Khan's husband Wg Cdr Faisal Mumtaz Rao (Retd)|url=https://www.bolnews.com/entertainment/2021/01/know-everything-about-nadia-khans-husband-faisal-mumtaz-rao/|access-date=2021-01-17|website=BOL News|language=en-US|archive-date=2021-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126113558/https://www.bolnews.com/entertainment/2021/01/know-everything-about-nadia-khans-husband-faisal-mumtaz-rao/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Famous TV host Nadia Khan confirms her second marriage|url=https://www.geo.tv/latest/327867-famous-tv-host-nadia-khan-confirms-her-second-marriage|access-date=2021-01-17|website=www.geo.tv|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Staff|first=Showbiz|date=2021-01-31|title=Nadia Khan Old Day Pics With Her Ex-Husband Khawar Iqbal|url=https://showbizpk.com/2021/01/31/nadia-khan-old-day-pics-with-her-ex-husband-khawar-iqbal/|access-date=2022-10-05|website=Showbiz Pakistan|language=en-US|archive-date=2022-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20221005211044/https://showbizpk.com/2021/01/31/nadia-khan-old-day-pics-with-her-ex-husband-khawar-iqbal/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nadia Khan With Her Grown Up Children Alizeh And Azan|url=https://www.healthfasiondesk.com/nadia-khan-with-her-grown-up-children-alizeh-and-azan/|access-date=2022-10-05|website=Health Fashion|language=en-US|archive-date=2022-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20221005203353/https://www.healthfasiondesk.com/nadia-khan-with-her-grown-up-children-alizeh-and-azan/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ఆమె తన మూడవ బిడ్డ అయిన కయాన్ ను కొద్ది రోజుల వయసులో దత్తత తీసుకుంది

ఆమె తనను తాను &quot;వాస్తవిక స్త్రీవాది&quot; గా అభివర్ణిస్తుంది,  ఆమె నిరంతరం దుబాయ్ నుండి పాకిస్తాన్కు ప్రయాణిస్తోంది.&lt;ref name=&quot;Tribune&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Usman|first=Muhammad|date=2021-03-02|title=Nadia Khan talks about her adopted son Kiaan|url=https://www.bolnews.com/entertainment/2021/03/nadia-khan-talks-about-her-adopted-son-kiaan/amp/|access-date=2022-10-05|website=BOL News|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ఫిల్మోగ్రఫీ ==

=== టెలివిజన్ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!సంవత్సరం
!నాటకం
!పాత్ర
!రచయిత
!దర్శకుడు
!ప్రసార నెట్‌వర్క్
!గమనికలు
|-
|1995
|''పాల్ దో పాల్''
|రమీన్
|హసీనా మోయిన్
|మోసిన్
|పిటివి
|
|-
|1996
|''బాంధాన్''
|ఫారీ
|బుష్రా రెహమాన్
|తారిక్ మైరాజ్
|పిటివి
|PTV ఉత్తమ నటి అవార్డు
|-
|1997
|''భారం''
|
|మజార్ బాబీ
|ఎం. ఇజార్ బాబీ
|పిటివి
|PTV క్లాసిక్ డ్రామా అవార్డు
|-
|1997
|''మహరుఖ్''
|మహరుఖ్
|అఫ్తాబ్ అహ్మద్
|అర్షి భాయ్
|పిటివి
|
|-
|1999
|''డెస్ పర్దేస్''
|సారా
|హసీనా మోయిన్
|అలీ రిజ్వీ
|పిటివి
|
|-
|1998
|''లాగ్''
|సఫియా
|రవూఫ్ ఖలీద్
|రవూఫ్ ఖలీద్
|పిటివి
|
|-
|2000 సంవత్సరం
|''మంజిలీన్''
|గజల్
|సీమా గజల్
|ఫాహిమ్ బర్నీ
|పిటివి
|
|-
|2005
|''కోయి తో హో'' 
|యాస్మీన్
|డానిష్ జావేద్
|హసీబ్ హసన్
|ఎ.ఆర్.వై డిజిటల్
|
|-
|2008
|''మైన్ ఔర్ తుమ్''
|రాధ
|అల్జాజ్ ఇమ్రాన్
|ఫైసల్ ఖురేషి
|ఎ.ఆర్.వై డిజిటల్
|ఎపిసోడ్ సితారా ప్లస్
|-
|2008
|''యే జిందగీ హై''
|ఆమె స్వయంగా
|ఫిజ్జా జాఫ్రి
|కమ్రాన్ అక్బర్ ఖాన్
|జియో టీవీ
|అతిథి పాత్ర
|-
|2017
|''ఐసి హై తన్హై'' 
|కింజా
|మొహ్సిన్ అలీ
|బాదర్ మెహమూద్
|ఎ.ఆర్.వై డిజిటల్
|
|-
|2018
|''జున్ మురీద్'' 
|
|అమ్నా ముఫ్తీ
|సయ్యద్ అహ్మద్ కమ్రాన్
|హమ్ టీవీ
|
|-
|2018
|''కైసీ ఔరత్ హూన్ మైన్'' 
|మహం
|సైమా అక్రమ్ చుధేరి
|ఫాహిమ్ బర్నీ
|హమ్ టీవీ
|
|-
|2018
|''ఖానా ఖుద్ గరం కరో''
|జమీలా
|కాషిఫ్ సలీం
|కాషిఫ్ సలీం
|ఎ.ఆర్.వై డిజిటల్
|టెలిఫిల్మ్ 
|-
|2019
|''కామ్ జర్ఫ్''
|ఐమా
|సీమా మునాఫ్
|జీషాన్ అహ్మద్
|జియో ఎంటర్టైన్మెంట్
|
|-
|2019
|''ఝాంకా టాంకి''
|నీలి
|మిస్బా అలీ సయ్యద్
|కాషిఫ్ సలీం
|ఎ.ఆర్.వై డిజిటల్
|టెలిఫిల్మ్
|-
|2019
|''డాలీ డార్లింగ్''
|డాలీ
|డాక్టర్ ముహమ్మద్ యూనిస్ బట్
|ముహమ్మద్ ఇఫ్తికార్ ఇఫ్ఫీ
|జియో ఎంటర్టైన్మెంట్
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2022
|''పెహ్చాన్''
|సఫీనా
|రుబీనా కబీరా ఖాన్
|అసద్ జబల్
| rowspan=&quot;2&quot; |హమ్ టీవీ
|
|-
|''వెహ్షి''
|మునీర
|షుమైలా జైది
|ఇక్బాల్ హుస్సేన్
|}

=== టాక్ షోలు ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!సంవత్సరం
!షో
!రకం
!ప్రసార నెట్‌వర్క్
!గమనికలు
|-
|1993–1995
|''అంకుల్ సర్గంతో డాక్ టైమ్ (మెయిల్ టైమ్)'' 
|పిల్లల ఎంపిక
|ఎస్టీఎన్/ఎన్టీఎం
|ఖాన్ హోస్టింగ్ అరంగేట్రం
|-
|2003–2006
|''నదియాతో అల్పాహారం'' 
|మార్నింగ్ షో
|ఎ.ఆర్.వై డిజిటల్
|
|-
|2006–2010
|''నదియా ఖాన్ షో'' 
|మార్నింగ్ షో
|జియో టీవీ
|2008 లో ఉత్తమ టీవీ ప్రెజెంటర్ గా మసాలా టీవీ అవార్డు  ,   2009 లో ఉత్తమ టీవీ ప్రెజెంటర్ గా మసాలా టీవీ అవార్డు 
|-
|2011
|''నదియా ఖాన్ తో ఈద్'' 
|ఈద్ ప్రత్యేక ప్రదర్శన
|దున్యా వార్తలు
|
|-
|2012–2013
|''&lt;nowiki&gt;[[నడియా ఖాన్ షో  | ది నడియా ఖాన్ షో (సీజన్ 2)]]&lt;/nowiki&gt;''
|టాక్ షో (వారాంతపు రాత్రులు)
|జియో ఎంటర్టైన్మెంట్
|
|-
|2015
|''నదియా ఖాన్ షో (సీజన్ 3)''
|మార్నింగ్ షో
|జియో ఎంటర్టైన్మెంట్
|
|-
|2018
|''క్రోరోన్ మెయిన్ ఖేల్''
|గేమ్ షో
|BOL వినోదం
|
|-
|2019–2020
|''ఉదయం @ ఇంట్లో''
|మార్నింగ్ టాక్ షో
|పిటివి హోమ్
|}

== అవార్డులు,  గుర్తింపు ==
2007లో ఖాన్ను జాంగ్ గ్రూప్ ఆఫ్ న్యూస్ పేపర్స్ పాకిస్తాన్ కు చెందిన &quot;[[ఓప్రా విన్‌ఫ్రే|ఓప్రా విన్ఫ్రే]]&quot; గా అభివర్ణించింది.&lt;ref name=&quot;urduwire&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tv&quot;/&gt;

=== పి. టి. వి. అవార్డులు ===

; విజేతగా నిలిచారు.

* 1997: ఉత్తమ నటుడు (స్త్రీ) ''బంధన్'' &lt;ref name=&quot;tv&quot;&gt;{{Cite web|title=Nadia Khan profile|url=http://www.tv.com.pk/celebrity/Nadia-Khan/17|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130526035646/http://www.tv.com.pk/celebrity/Nadia-Khan/17|archive-date=26 May 2013|access-date=17 November 2023|website=Tv.com.pk. website}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fashion&quot;&gt;{{Cite web|title=Nadia Khan &amp;#124; Fashion47|url=http://www.fashion47.pk/birthday-calendar/nadia-khan/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121114214202/http://www.fashion47.pk/birthday-calendar/nadia-khan/|archive-date=14 November 2012|access-date=16 November 2023|publisher=Fashion47.pk}}&lt;/ref&gt;

=== మసాలా లైఫ్స్టైల్ అవార్డ్స్ ===

; విజేతగా నిలిచారు.

* 2008: ఉత్తమ టీవీ ప్రెజెంటర్-''నాడియా ఖాన్ షో'' &lt;ref name=&quot;tv&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;masala1&quot;/&gt;
* 2009: ఉత్తమ టీవీ ప్రెజెంటర్-నాడియా ఖాన్ షో &lt;ref name=&quot;tv&quot; /&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==

* {{IMDb name|nm2509998}}
* {{Instagram|outstylewithnadia}}
* [https://nadiakhanofficial.com/ నాడియా ఖాన్] అధికారిక వెబ్సైట్

[[వర్గం:1972 జననాలు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]</text>
      <sha1>aak1t9ucy4ygr0w9qmyv5ut8bvyc8q8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నవాల్ సయీద్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>433742</id>
    <revision>
      <id>4957443</id>
      <parentid>4502597</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:09:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4957443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10937" sha1="q7nnnclycc6gjnj0q4tidd7sfmhj6qa" xml:space="preserve">'''నవాల్ సయీద్''' (జననం 30 అక్టోబర్ 1998) [[పాకిస్తాన్|పాకిస్తానీ]] నటి,  మోడల్ . '' ఆమె ఐక్ లర్కీ ఆమ్ సి'', ''యాకీన్ కా సఫర్'' , ''మాహ్-ఎ-తమామ్'' , ''ఫర్యాద్'' , ''బన్నో'',  ''జాన్-ఎ-జహాన్'' నాటకాలలో ఆమె పాత్రలకు ప్రసిద్ధి చెందింది .&lt;ref&gt;{{Cite web|date=1 April 2021|title=The Astounding Photoshoot from realme is out and Social Media cannot contain their excitement over it|url=https://dailytimes.com.pk/750012/the-astounding-photoshoot-from-realme-is-out-and-social-media-cannot-contain-their-excitement-over-it|website=Daily Times}}&lt;/ref&gt;

== ప్రారంభ జీవితం ==
నవాల్ 1998 అక్టోబర్ 30న పాకిస్తాన్లోని [[కరాచీ]] జన్మించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=6 November 2021|title=Inside Nawal Saeed's glorious birthday celebration, see photos|url=https://www.bolnews.com/entertainment/2021/11/inside-nawal-saeeds-glorious-birthday-celebration-see-photos|website=BOL News|access-date=20 ఫిబ్రవరి 2025|archive-date=14 మే 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220514113257/https://www.bolnews.com/entertainment/2021/11/inside-nawal-saeeds-glorious-birthday-celebration-see-photos/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఆమె తన చదువును పూర్తి చేసి కరాచీ విశ్వవిద్యాలయం నుండి పట్టభద్రురాలైంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=WritersRevival|date=2019-09-25|title=Bezubaan ; Junaid Akhter &amp; Nawal Saeed are phenomenal in story of silence &amp; regret|url=https://writersrevival.com/bezubaan-story-of-silence-regret-is-going-to-end-leaving-profound-impression-by-junaid-akhter-nawal-saeed-and-usama-khan/|access-date=2021-08-23|website=WritersRevival|language=en-US|archive-date=2021-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210823111641/https://writersrevival.com/bezubaan-story-of-silence-regret-is-going-to-end-leaving-profound-impression-by-junaid-akhter-nawal-saeed-and-usama-khan/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FUCHSIAMagazine&quot;&gt;{{Cite web|date=3 April 2021|title=Nawal Saeed {{!}} Faryaad {{!}} Soteli Maamta {{!}} Yaqeen Ka Safar {{!}} Gup Shup with FUCHSIA|url=https://www.youtube.com/watch?v=yXl0NTbmeH8|website=FUCHSIA Magazine}}&lt;/ref&gt;

== కెరీర్ ==
సయీద్ నటించడానికి ముందు 2017లో [[వాణిజ్యం|వాణిజ్య]] రంగ ప్రవేశం చేసింది.  ఆమె ఉసామా ఖాన్‌తో కలిసి ''సునో నా'' , ''సోటెలి మామత'',  ''బెజుబాన్'' నాటకాలలో ఆమె పాత్రలకు ప్రసిద్ది చెందింది .  ఆమె సజల్ అలీ , ''మాహ్-ఎ-తమామ్'' , ''కభీ బ్యాండ్ కభీ బాజా'',  ''ఐక్ లర్కి ఆమ్ సితో'' కలిసి ''యాకీన్ కా సఫర్'' నాటకాలలో కూడా కనిపించింది . '' అప్పటి నుండి ఆమె దిఖావా సీజన్ 2'',  ''మకాఫాత్ సీజన్ 3'' నాటకాలలో కనిపించింది .  ఆమె హీనా దిల్పజీర్ , బెహ్రోజ్ సబ్జ్వారీ , అస్మా అబ్బాస్,  ఖలీద్ అనమ్‌లతో కలిసి ''భాభి నాజర్ లగా డెంగి'' అనే టెలిఫిల్మ్‌లో కూడా కనిపించింది .  2020లో ఆమె అదీల్ చౌదరి,  జాహిద్ అహ్మద్‌లతో కలిసి ''ఫర్యాద్'' డ్రామాలో కనిపించింది .&lt;ref name=&quot;FUCHSIAMagazine&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=24 September 2021|title=The Astounding Photoshoot from realme is out and Social Media cannot contain their excitement over it|url=https://dailytimes.com.pk/750012/the-astounding-photoshoot-from-realme-is-out-and-social-media-cannot-contain-their-excitement-over-it|website=Daily Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=18 April 2021|title=Trailers For Zahid Ahmed's 'Faryaad' Are Out! [Videos]|url=https://propakistani.pk/lens/trailers-for-zahid-ahmeds-faryaad-are-out-videos|website=Pro Pakistani}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 April 2021|title=The Secret Behind Nawal Saeed's Healthy Hair|url=https://www.bolnews.com/entertainment/2021/01/the-secret-behind-nawal-saeeds-healthy-hair|website=BOL News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2 September 2021|title=Style &amp; Sensuality|url=http://magtheweekly.com/detail/13215-style-sensuality|website=Mag - The Weekly}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=8 April 2021|title=Adeel Chaudhry leads as 'Haroon' in upcoming drama 'Faryaad'|url=https://nation.com.pk/02-Dec-2020/adeel-chaudhry-leads-as-haroon-in-upcoming-drama-faryaad|website=The Nation}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=9 April 2021|title=Teaser review: Faryaad features Zahid Ahmed as a villain we'll love to hate|url=https://www.somethinghaute.com/teaser-review-faryaad-features-zahid-ahmed-as-a-villain-well-love-to-hate|website=Something Haute|access-date=20 ఫిబ్రవరి 2025|archive-date=19 జూన్ 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240619192635/https://somethinghaute.com/teaser-review-faryaad-features-zahid-ahmed-as-a-villain-well-love-to-hate/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ఫిల్మోగ్రఫీ ==

=== టెలివిజన్ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!సంవత్సరం
!శీర్షిక
!పాత్ర
!నెట్‌వర్క్
|-
|2018
|''మహ్-ఎ-తమామ్''
|రామ్లా
|హమ్ టీవీ
|-
|2018
|''ఐక్ లార్కి ఆమ్ సి''
|నయాబ్
|హమ్ టీవీ 
|-
|2019
|''బెజుబన్''
|నూర్
|ఎ-ప్లస్ 
|-
|2019
|''సునో నా''
|షాంజాయ్
|ఎక్స్‌ప్రెస్ ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్
|-
|2019
|''మజాక్ రాత్''
|ఆమె స్వయంగా
|దున్యా వార్తలు
|-
|2020
|''సోతేలి మామ్టా''
|మినాహిల్
|హమ్ టీవీ 
|-
|2020
|''మజాక్ రాత్''
|ఆమె స్వయంగా
|దున్యా వార్తలు
|-
|2020
|''ఫర్యాద్''
|అనుమ్
|ఎ.ఆర్.వై డిజిటల్ 
|-
|2021
|''దిఖావా సీజన్ 2''
|సైరా
|జియో ఎంటర్టైన్మెంట్
|-
|2021
|''ఓయ్ మోట్టి''
|లైలా
|ఎక్స్‌ప్రెస్ ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్
|-
|2021
|''మకాఫాత్ సీజన్ 3''
|షుమైలా
|జియో ఎంటర్టైన్మెంట్
|-
|2021
|''సీతం''
|ఫారియా
|హమ్ టీవీ
|-
|2021
|''బన్నో''
|సానియా
|జియో ఎంటర్టైన్మెంట్ 
|-
|2022
|''మమ్లాట్''
|ఎషాల్
|జియో టీవీ
|-
|2022
|''రస్మే-ఎ-ఉల్ఫత్''
|తబిండా
|పిటివి
|-
|2022
|''దిల్-ఎ-వీరన్''
|మిన్హాల్
|ఎ.ఆర్.వై డిజిటల్ 
|-
|2022
|''బిఖ్రే హై హమ్''
|రుమైసా రెహ్మాన్ (రుమి)
|హమ్ టీవీ
|-
|2023
|''తాలూక్''
|ఐమా
|ఆజ్ ఎంటర్టైన్మెంట్
|-
|2023
|''దాగ్-ఎ-దిల్''
|మహ్నూర్
|హమ్ టీవీ
|-
|2023
|''మే కహానీ హున్''
|నవేరా
|ఎక్స్‌ప్రెస్ ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్
|-
|2023
|''రంగ్ బద్లే జిందగీ''
|మరియా
|హమ్ టీవీ
|-
|2023
|''జాన్-ఎ-జహాన్''
|గుల్జైబ్ తబ్రైజ్ అలీ షా
|ఎ.ఆర్.వై డిజిటల్
|-
|2024
|''హబిల్ ఔర్ ఖాబిల్''
|సోబియా
|జియో ఎంటర్టైన్మెంట్
|-
|2024
|''షెహజాది హౌస్''
|షెహజాది
|గ్రీన్ ఎంటర్టైన్మెంట్
|-
|2025
|''మన్ మార్జీ''
|జరా
|జియో టీవీ
|}

=== టెలిఫిల్మ్ ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |సంవత్సరం.
! scope=&quot;col&quot; |శీర్షిక
! scope=&quot;col&quot; |పాత్ర
! scope=&quot;col&quot; |నెట్వర్క్
|-
|2020
|''భాబీ నజర్ లగా డెంగీ''
|నాజియా
|ఏఆర్వై డిజిటల్&lt;ref&gt;{{Cite web|date=16 April 2021|title=9 star-studded telefilms you can watch this Eid ul Azha|url=https://www.somethinghaute.com/9-star-studded-telefilms-you-can-watch-this-eid-ul-azha|website=Something Haute|access-date=20 ఫిబ్రవరి 2025|archive-date=20 ఫిబ్రవరి 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250220065945/https://somethinghaute.com/9-star-studded-telefilms-you-can-watch-this-eid-ul-azha/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|2023
|''హిస్సే కీ ఈద్''
|తరన్నుమ్
|పి. టి. వి.
|-
|2024
|''నికమ్మయ్''
|షిరీన్
|ఎక్స్ప్రెస్ ఎంటర్టైన్మెంట్
|}

=== సినిమా ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |సంవత్సరం.
! scope=&quot;col&quot; |శీర్షిక
! scope=&quot;col&quot; |పాత్ర
! scope=&quot;col&quot; |సూచన (s) 
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
|''పీచే తూ దేఖో''
|ముమ్తాజ్
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=17 April 2021|title=Junaid Akhtar|url=https://www.thenews.com.pk/magazine/you/803133-junaid-akhtar|website=The News International}}&lt;/ref&gt;
|-
|''ముస్కాన్''
|కిరణ్
|
|-
|''చౌదరి-అమరవీరుడు''
|జోయా
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=24 June 2022|title='Chaudhry The Martyr' Gets A Release Date, Gears Up To Thrill Audience|url=https://nation.com.pk/2022/06/17/chaudhry-the-martyr-gets-a-release-date-gears-up-to-thrill-audience|website=The Nation}}&lt;/ref&gt;
|}

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==

* {{Facebook|ImNawalSaeed}}
* {{IMDb name|10651317}}

[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1998 జననాలు]]</text>
      <sha1>q7nnnclycc6gjnj0q4tidd7sfmhj6qa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>దురేఫిషన్ సలీమ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>433808</id>
    <revision>
      <id>4957387</id>
      <parentid>4687092</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:17:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4957387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15314" sha1="fehn8v37ujxc6xtsb7fw0k60pmtpsz8" xml:space="preserve">'''డ్యూర్ఫిషాన్ సలీమ్''' (జననం: 13 జనవరి 1996) [[ఉర్దూ భాష|ఉర్దూ]] [[టెలివిజన్|టెలివిజన్లో]] కనిపించే పాకిస్తానీ నటి. ఆమె ''దిల్ రుబా'' (2020) లో సహాయక నటిగా నటించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Images Staff|date=26 August 2021|title=Lux Style Awards announces nominations for its 20th edition|url=https://images.dawn.com/news/1188259/lux-style-awards-announces-nominations-for-its-20th-edition|access-date=27 August 2021|website=Images}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|date=2021-08-07|title=LSA 2021: And the nominees are...|url=https://tribune.com.pk/story/2317328/lsa-2021-and-the-nominees-are?|access-date=|website=Express Tribune}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 May 2024|title=Durefishan Saleem receives peck of love at 'Ishq Murshid' finale screening|url=https://jang.com.pk/en/11113-durefishan-saleem-receives-peck-of-love-at-ishq-murshid-finale-screening-news}}&lt;/ref&gt;

''ఆమె భారస్'' (2020)  లో కూడా నటించింది , దీనికి ఆమె ఎఆర్వై పీపుల్స్ ఛాయిస్ అవార్డులను అందుకుంది. ఆ తరువాత, ఆమె ''కైసీ తేరి ఖుద్గార్జీ'' (2022)  ,  ''ఇష్క్ ముర్షిద్'' (2023) లలో తన గుర్తింపును పొందింది . .&lt;ref&gt;{{Cite web|date=29 January 2023|title=Dur-e-Fishan says she would not watch or do dramas like Kaisi Teri Khudgarzi again|url=https://images.dawn.com/news/1191458/dur-e-fishan-says-she-would-not-watch-or-do-dramas-like-kaisi-teri-khudgarzi-again}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=1 May 2024|title=Ishq Murshid's finale will be screened in cinemas across Pakistan|url=https://images.dawn.com/news/1192414/ishq-murshids-finale-will-be-screened-in-cinemas-across-pakistan}}&lt;/ref&gt;

== ప్రారంభ జీవితం,  విద్య ==
డ్యూర్ఫిషాన్ 14 జనవరి 1996న [[పంజాబ్ (పాకిస్తాన్)|పంజాబ్]] [[లాహోర్]] 2000లలో పిటివికి దర్శకుడిగా,  నిర్మాతగా పనిచేసిన సలీమ్-ఉల్-హసన్ కు జన్మించింది. ఆమె లండన్ విశ్వవిద్యాలయ కళాశాల నుండి ఎల్ఎల్బి పట్టా పొందింది. 2019లో, ఆమె నటనలో తన వృత్తిని కొనసాగించడానికి [[కరాచీ]] వెళ్లారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Maliha Rehman|date=31 July 2020|title=For aspiring actors looking for stardom, Karachi is the city of opportunities|url=https://images.dawn.com/news/1185590|access-date=3 December 2022|website=images.dawn.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=23 February 2024|title=Faysal Quraishi claims Khaie 'isn't about Pashtuns' but that doesn't mean it isn't perpetuating harmful stereotypes|url=https://images.dawn.com/news/1192281/faysal-quraishi-claims-khaie-isnt-about-pashtuns-but-that-doesnt-mean-it-isnt-perpetuating-harmful-stereotypes}}&lt;/ref&gt;

== కెరీర్ ==

=== తొలి నటి,  స్థాపించబడిన నటి (2020-ప్రస్తుతం) ===
''దురేఫిషన్ దిల్ రుబా'' చిత్రంలో సహాయ పాత్రలో అరంగేట్రం చేసింది, దీని కోసం ఆమె ఉత్తమ నూతన నటిగా లక్స్ స్టైల్ అవార్డులకు ఎంపికైంది . '' తరువాత, ఆమె భారస్'' చిత్రంలో ప్రధాన పాత్రలో అడుగుపెట్టింది . '' ఆ తర్వాత, ఆమె పర్దేస్''  లో అఫాన్ వహీద్,  ''జుడా హుయ్ కుచ్ ఇస్ తర్హాతో'' కలిసి నటించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Shaista Lodhi to pair up with ace actor Sarmad Khoosat for 'Pardes|url=http://magtheweekly.com/detail/12202-shaista-lodhi-to-pair-up-with-ace-actor-sarmad-khoosat-for-pardes|website=Mag The Weekly}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=30 April 2024|title=4 onscreen couples that have sent Pakistani drama fans into a frenzy|url=https://tribune.com.pk/story/2464631/4-onscreen-couples-that-have-sent-pakistani-drama-fans-into-a-frenzy|website=The Express Tribune}}&lt;/ref&gt;

2022లో, ఆమె [[డానిష్ తైమూర్]] సరసన ప్రేమ-నాటకీయ చిత్రం ''కైసీ తేరీ ఖుద్గార్జీ''  లో నటించింది , ఇది ఆమెను పరిశ్రమలో విజయవంతమైన,  ప్రముఖ నటిగా చేసింది. 2023లో, ఆమె వహాజ్ అలీతో కలిసి ''జుర్మ్  లో నటించింది, ఆ తర్వాత సియా'' అనే సంకలన-సిరీస్‌లో ,,  మికాల్ జుల్ఫికర్‌తో కలిసి ''జైసే ఆప్కి మార్జీ అనే'' సాంఘిక-నాటకంలో నటించింది .  ఫర్హాన్ సయీద్‌తో కలిసి ''జోక్ సర్కార్‌లో'' నటించడానికి కూడా ఆమెకు అవకాశం వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Mohammad Nasir|date=6 May 2023|title=Last episode of drama serial 'Jurm' on Geo TV today|url=https://www.thenews.com.pk/print/1067556-last-episode-of-drama-serial-jurm-on-geo-tv-today|website=The News International (newspaper)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=14 September 2023|title='I cry every time…': Dur-e-Fishan Saleem reacts to 'Jaisay Aapki Marzi' reviews|url=https://arynews.tv/dur-e-fishan-saleem-reacts-jaisay-aapki-marzi-reviews/|website=ARY News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=17 March 2023|title=Hiba Bukhari to replace Durefishan Saleem in new drama 'Jhok Sial'|url=https://www.bolnews.com/latest/2023/03/hiba-bukhari-to-replace-durefishan-saleem-in-new-drama-jhok-sial/|website=www.bolnews.com|access-date=20 ఫిబ్రవరి 2025|archive-date=19 జనవరి 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250119071255/https://www.bolnews.com/latest/2023/03/hiba-bukhari-to-replace-durefishan-saleem-in-new-drama-jhok-sial/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ఆ తరువాత, ఆమె బిలాల్ అబ్బాస్ ఖాన్ తో కలిసి ''ఇష్క్ ముర్షిద్'' లో శిబ్రా సులైమాన్ పాత్రను పోషించింది .  2024 లో, ఆమె ఫేసల్ ఖురైషి సరసన రివెంజ్ థ్రిల్లర్ ''ఖై'' లో నటించింది .&lt;ref&gt;{{Cite web|date=16 July 2024|title=Durefishan Saleem filmed without consent|url=https://tribune.com.pk/story/2480021/durefishan-saleem-filmed-without-consent|website=The Express Tribune}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Moeeza Arshad|date=February 9, 2024|title=Ishq Murshid: The Epitome of Television Triumph|url=https://hum.tv/blog/ishq-murshid-the-epitome-of-television-triumph/|archive-url=https://web.archive.org/web/20240313003030/https://hum.tv/blog/ishq-murshid-the-epitome-of-television-triumph/|archive-date=13 March 2024|access-date=16 March 2024|website=Hum TV}}&lt;/ref&gt;

2025 లో, ఫిరోజ్ ఖాన్,  అహ్మద్ అలీ అక్బర్ లతో కలిసి ''సన్వాల్ యార్ పియా''  లో కనిపించనున్న దురేఫిషాన్ కూడా వారి మొదటి ప్రాజెక్ట్.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=19 October 2024|title=Durefishan Saleem New Drama Pairing Starts Debate|url=https://reviewit.pk/durefishan-saleem-new-drama-pairing-starts-debate/|website=reviewit.pk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=12 December 2024|title=Ahmed Ali Akbar gears for exciting new project 'Sanwal Yaar Piya'|url=https://jang.com.pk/en/27056-ahmed-ali-akbar-gears-for-exciting-new-project-sanwal-yaar-piya-news}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=21 October 2024|title=2 Reported upcoming Pakistani dramas of Durefishan Saleem|url=https://www.siasat.com/2-reported-upcoming-pakistani-dramas-of-durefishan-saleem-3117069/}}&lt;/ref&gt;

== ఇతర రచనలు,  మీడియా ఇమేజ్ ==
ఫిషాన్ వివిధ ప్రదర్శనలలో అతిథిగా కూడా కనిపించారు. 2023లో, ఆమె ''సియాహ్'' లో సారాగా నటించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=30 June 2023|title=Green Entertainment Dramas Schedule And Timings Revealed|url=https://reviewit.pk/green-entertainment-dramas-schedule-and-timings-revealed/|website=reviewit.pk}}&lt;/ref&gt; ఆమె 2020లో &quot;ట్రైల్ బ్లేజర్స్&quot; విభాగంలో హలో పాకిస్తాన్ యొక్క హాట్ 100 జాబితాలో ఉంచబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Headliners, trailblazers, trendsetters - Celebs who made it to Hello Pakistan's #HOT100 list|url=https://www.hmagpak.com/17-Dec-2020/hot-100?version=amp|access-date=16 December 2020|website=Hello Magazine Pakistan}}&lt;/ref&gt;

== ఫిల్మోగ్రఫీ ==

=== టీవీ సిరీస్ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!సంవత్సరం
!శీర్షిక
!పాత్ర
!నెట్‌వర్క్
!రెఫ్
!గమనికలు
|-
|2020
|''దిల్ రుబా''
|ఎరుమ్
|హమ్ టీవీ
|
|తొలి సిరీస్
|-
|2020–2021
|''భారాస్''
|జోయా
| rowspan=&quot;2&quot; |ఎఆర్వై డిజిటల్
|
|ప్రధాన నటిగా అరంగేట్రం
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2021
|''పర్దేస్''
|ఐమెన్
|
|
|-
|''జుడా హుయ్ కుచ్ ఇస్ తర్హా''
|మహా
|హమ్ టీవీ
|
|
|-
|2022
|''కైసీ తేరి ఖుద్గార్జీ''
|మెహక్ షంషేర్
|ఎఆర్వై డిజిటల్
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2023
|''సియాహ్''
|సారా
|గ్రీన్ ఎంటర్టైన్మెంట్
|
|ఎపిసోడ్: &quot;మాస్క్ మ్యాన్&quot;
|-
|''జైసే ఆప్కి మార్జీ''
|అలీజే
|ఎఆర్వై డిజిటల్
|
|
|-
|2023–2024
|''ఇష్క్ ముర్షిద్''
|షిబ్రా షహమీర్ (నీ సులైమాన్)
|హమ్ టీవీ
|
|
|-
|2024
|''ఖై''
|జామ్దా ఖాన్
| rowspan=&quot;2&quot; |జియో ఎంటర్టైన్మెంట్
|
|
|-
|2025–ప్రస్తుతం
|''సన్వాల్ యార్ పియా''
|మహనూర్ హుస్సేన్
|
|}
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |సంవత్సరం.
! scope=&quot;col&quot; |శీర్షిక
! scope=&quot;col&quot; |నెట్వర్క్
! scope=&quot;col&quot; |రిఫరెండెంట్
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; |గమనికలు
|-
|2021
|''జీతో పాకిస్తాన్ లీగ్ 2''
|ఏఆర్వై డిజిటల్
|''ఎపిసోడ్ 11''
|&lt;ref&gt;{{Cite web|last3=says|date=2020-04-17|title=Jeeto Pakistan Super League Season 2 is Coming Soon|url=https://www.researchsnipers.com/jeeto-pakistan-super-league-is-coming-soon/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200427063339/https://www.researchsnipers.com/jeeto-pakistan-super-league-is-coming-soon/|archive-date=27 April 2020|access-date=2020-05-19|website=Research Snipers|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

=== టెలిఫిల్మ్,  మినిసిరీస్ ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |సంవత్సరం.
! scope=&quot;col&quot; |శీర్షిక
! scope=&quot;col&quot; |పాత్ర
! scope=&quot;col&quot; |నెట్వర్క్
! scope=&quot;col&quot; |రిఫరెండెంట్
|-
|2021
|''హంగోర్ ఎస్-131''
|సమీరా
|ఏఆర్వై డిజిటల్
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-12-13|title=ARY to release Hangor — a telefilm based on a Pakistani submarine that took down Indian warships in 1971|url=https://images.dawn.com/news/1189012|access-date=2021-12-23|website=Dawn Images}}&lt;/ref&gt;
|-
|2023
|''న్యాయశాస్త్రం''
|అయ్లా నదీమ్
|జియో ఎంటర్టైన్మెంట్
|&lt;ref name=&quot;samaa&quot;&gt;{{Cite web|date=14 April 2023|title=Wahaj Ali, Durefishan Saleem to star in crime thriller &quot;Jurm,&quot; latest short series|url=https://www.samaaenglish.tv/news/40031790|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230506112854/https://www.samaaenglish.tv/news/40031790|archive-date=6 May 2023|access-date=18 May 2023|website=Samaa English}}&lt;/ref&gt;
|}

== అవార్డులు,  నామినేషన్లు ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!సంవత్సరం
!పని
!వర్గం
!ఫలితం
!&lt;abbr&gt;సూచిక నెం.&lt;/abbr&gt;
|-
! colspan=&quot;5&quot; |లక్స్ స్టైల్ అవార్డులు
|-
|2021
|''దిల్ రుబా''
|టీవీలో ఉత్తమ ఎమర్జింగ్ టాలెంట్
|నామినేట్ అయ్యారు
|&lt;ref&gt;{{cite web|author=Images Staff|date=26 August 2021|title=Lux Style Awards announces nominations for its 20th edition|url=https://images.dawn.com/news/1188259/lux-style-awards-announces-nominations-for-its-20th-edition|access-date=27 August 2021|website=Images}}&lt;/ref&gt;
|-
|2022
|''పర్దేస్''
|ఉత్తమ టీవీ నటి (వీక్షకుల ఎంపిక)
|నామినేట్ అయ్యారు
|&lt;ref&gt;{{cite web|date=23 November 2022|title=LSA 2022: And the nominees are|url=https://tribune.com.pk/story/2387740/lsa-2022-and-the-nominees-are|access-date=23 November 2022|website=Tribune}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;5&quot; |ఎఆర్వై పీపుల్స్ ఛాయిస్ అవార్డులు
|-
|2021
|''భారాస్''
|కొత్తగా వస్తున్న ప్రతిభ (స్త్రీ)
|గెలిచింది
|&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Yumna Aftab|date=5 March 2021|title=Ramsha Khan, Feroze Khan win big at the ARY People's Choice Awards|url=https://arynews.tv/ramsha-khan-ary-awards/}}&lt;/ref&gt;
|-
|2021
|''భారాస్''
|బహు పాత్రలో ఇష్టమైన నటి
|నామినేట్ అయ్యారు
|
|}

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==

* {{IMDb name|nm14363871}}
* {{Instagram|durefishans}}

[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1996 జననాలు]]</text>
      <sha1>fehn8v37ujxc6xtsb7fw0k60pmtpsz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వీణా పర్నాయక్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>435631</id>
    <revision>
      <id>4957403</id>
      <parentid>4565608</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:01:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* లామినోపతి */</comment>
      <origin>4957403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12966" sha1="1dyhi4z0hclb4z8p52t4lcr80g81k7f" xml:space="preserve">'''వీణా కృష్ణజీ పర్నాయక్''' (జననం 1953) భారతీయ కణ జీవశాస్త్రవేత్త,  ప్రస్తుత సెంటర్ ఫర్ సెల్యులార్ అండ్ మాలిక్యులర్ బయాలజీలో చీఫ్ సైంటిస్ట్ . ఆమె ముంబై విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఔషధ [[బయోకెమిస్ట్రీ]]&lt;nowiki/&gt;లో సైన్స్‌లో మాస్టర్స్ డిగ్రీని పొందింది,  సిసిఎంబిలో పనిచేయడానికి [[భారతదేశం|భారతదేశానికి]] తిరిగి వెళ్లే ముందు ఒహియో స్టేట్ యూనివర్సిటీ నుండి పిహెచ్‌డి పొందింది. ఆమె పరిశోధన న్యూక్లియర్ లామినా యొక్క క్రియాత్మక పాత్రను అర్థం చేసుకోవడం,  దానిలోని లోపాలు ప్రొజెరియా,  కండరాల డిస్ట్రోఫీ వంటి రుగ్మతలకు ఎలా దారితీస్తాయో అర్థం చేసుకోవడంపై దృష్టి సారించింది .

== విద్య,  వృత్తి ==
1974లో, డాక్టర్ వీణా పర్నాయక్ ముంబై విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎం.ఎస్సీ పట్టా పొందారు.  ఆ తర్వాత ఆమె డెక్స్‌ట్రాన్సుక్రేస్ అనే [[ఎంజైము|ఎంజైమ్‌పై]] పరిశోధన కోసం ఒహియో స్టేట్ యూనివర్సిటీలో పిహెచ్‌డి పొందడానికి అమెరికాకు వెళ్లారు.  ఆమె 1979లో పిహెచ్‌డి అందుకుంది,  1980లో హైదరాబాద్‌లోని సెంటర్ ఫర్ సెల్యులార్ అండ్ మాలిక్యులర్ బయాలజీ (సిసిఎంబి)లో పరిశోధన సహచరుడిగా పనిచేయడానికి భారతదేశానికి తిరిగి వెళ్లింది.  1981లో ఆమె శాస్త్రవేత్తగా పదోన్నతి పొందింది,  ప్రస్తుతం ఆమె సంస్థలో చీఫ్ సైంటిస్ట్ పాత్రను పోషిస్తోంది.  అప్పటి నుండి ఆమె ఇండియన్ సొసైటీ ఆఫ్ సెల్ బయాలజీలో చురుకైన సభ్యురాలిగా ఉన్నారు,  [[న్యూ ఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీ]]&lt;nowiki/&gt;లోని నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇమ్యునాలజీ,  [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్‌]]&lt;nowiki/&gt;లోని సెంటర్ ఫర్ డిఎన్ఎ ఫింగర్‌ప్రింటింగ్ అండ్ డయాగ్నస్టిక్స్ యొక్క RAP-SACలో సభ్యురాలిగా ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=INSA|url=http://www.insaindia.org/detail.php?id=P04-1366|access-date=2015-11-17|website=www.insaindia.org|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304092642/http://www.insaindia.org/detail.php?id=P04-1366|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== పరిశోధన ==
డాక్టర్ పర్నాయక్ పరిశోధన ప్రధానంగా న్యూక్లియర్ లామినా యొక్క క్రియాత్మక పాత్రను అర్థం చేసుకోవడంపై దృష్టి పెడుతుంది, బాహ్య కణ మాతృకకు నిర్మాణాత్మక మద్దతును అందించే బేసల్ లామినాతో కంగారు పడకూడదు . న్యూక్లియర్ లామినా కేంద్రకానికి నిర్మాణాత్మక మద్దతును అందిస్తుంది,  పిండ దశలో కణ భేదంలో దాని పాత్రలో,  కణ విభజన,  డిఎన్ఎ ప్రతిరూపణ వంటి కొన్ని సెల్యులార్ సంఘటనలను నియంత్రించడంలో దాని పాత్రలో అమూల్యమైనది. ఆమె పరిశోధన న్యూక్లియర్ లామినా యొక్క క్రియాత్మక పాత్రకు సంబంధించినది అయినప్పటికీ, ఆమె పరిశోధన యొక్క అనువర్తనాలు లామినోపతి యొక్క కారణాలు,  జన్యు మూలాలపై అంతర్దృష్టిని అందించవచ్చు.

=== లామినోపతి ===
లామినోపతిలు అనేది న్యూక్లియర్ లామినాను కోడ్ చేసే జన్యువులలోని లోపాల వల్ల కలిగే అరుదైన జన్యుపరమైన రుగ్మతల సమూహం.  లామినోపతి లక్షణాలలో కండరాల బలహీనత, [[మధుమేహం]], డైస్ప్లాసియా,  [[ప్రోజెరియా]] (అకాల వృద్ధాప్యం) ఉండవచ్చు.  లామినోపతికి దారితీసే అనేక అరుదైన ఉత్పరివర్తనలు ఉన్నప్పటికీ, బాగా పరిశోధించబడిన కారణాలలో ఒకటి లామిన్ ఎ/సి ( ఎల్ఎంఎన్ఎ ) కోసం జన్యు కోడింగ్‌లో ఉత్పరివర్తన.  డాక్టర్ పర్నాయక్ పరిశోధన ఎల్ఎంఎన్ఎలోని ఉత్పరివర్తనాల వల్ల ఏర్పడే అణు స్థాయిలో అనేక లోపాల కారణాన్ని కనుగొనడంలో ఆందోళన చెందుతుంది, వీటిలో కొవ్వు కణజాలంలో తేడాను గుర్తించడంలో వైఫల్యం, బలహీనమైన న్యూక్లియర్ సమగ్రత, డిఎన్ఎ దెబ్బతీసే ఏజెంట్లకు ప్రతిస్పందించే కణ సామర్థ్యంలో బలహీనత,  అకాల వృద్ధాప్యానికి దారితీసే సెల్యులార్ విషప్రభావం ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite paper|title=Lamin A/C Haploinsufficiency Modulates the Differentiation Potential of Mouse Embryonic Stem Cells|date=25 February 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite paper|title=Laminopathies: Multiple disorders arising from defects in nuclear architecture|date=October 2006}}&lt;/ref&gt;

=== అణు లామిన్లు ===
న్యూక్లియర్ లామినాపై డాక్టర్ పర్నాయక్ చేసిన పరిశోధనలో పెద్ద పాత్ర న్యూక్లియర్ లామిన్‌లపై కేంద్రీకృతమై ఉంది, న్యూక్లియర్ లామినాలో కనిపించే ఫైబరస్ ప్రోటీన్లు నిర్మాణాత్మక మద్దతును అందిస్తాయి,  సరైన కణ భేదం,  జన్యు నియంత్రణకు అవసరం. తన పరిశోధన ద్వారా, డాక్టర్ పర్నాయక్ పిండం అభివృద్ధి సమయంలో న్యూక్లియర్ లామిన్‌ల పాత్రను అర్థం చేసుకోవడంలో గణనీయమైన పురోగతిని సాధించారు. క్షీణత మూల కణాలలో సరికాని కణ భేదానికి దారితీస్తుందని నిరూపించడం ద్వారా మానవ లామిన్ ఎ/సి సరైన పిండ అభివృద్ధికి అమూల్యమైనదని ఆమె గుర్తించింది.  లామిన్ ఎ/సి క్షీణించిన కణాలలో స్టెమ్ కణాలు ఎండోడెర్మ్ , మీసోడెర్మ్,  ఎక్టోడెర్మ్‌గా విభజించడంలో విఫలమవుతాయి .  స్టెమ్ సెల్ భేదంతో పాటు, డాక్టర్ పర్నాయక్ పరిశోధన లామిన్ ఎ/సి,  సైక్లిన్ D3 మధ్య సంబంధాన్ని కూడా చూపించింది.  తన [[పరిశోధన]] నుండి, డాక్టర్ పర్నాయక్ కండరాల కణ భేదంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించిన లామిన్ ఎ/సి,  సైక్లిన్ D3 మధ్య ఏర్పడిన సంక్లిష్టతను ఎత్తి చూపారు.  డాక్టర్ పర్నాయక్ పరిశోధన పిండ దశలో కణాలు ఎలా విభేదిస్తాయనే దానిపై కొత్త అవగాహనకు మార్గం సుగమం చేయవచ్చు,  ఈ అణువులలోని ఉత్పరివర్తనలు,  తొలగింపులు కొన్ని పిండ లోపాలు,  భేదం యొక్క వైఫల్యాలను ఎలా వివరిస్తాయో అంతర్దృష్టిని అందించవచ్చు.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite paper|title=Identification of cyclin D3 as a new interaction partner of lamin A/C}}&lt;/ref&gt;

== అవార్డులు, గౌరవాలు ==
డాక్టర్ పర్నాయక్ ఇండియన్ సొసైటీ ఆఫ్ సెల్ బయాలజీ యొక్క ఎగ్జిక్యూటివ్ కమిటీలో అనేక సంవత్సరాలు (1991-1994, 2003-2005,  2007-2009) పనిచేశారు,  ఆమె 2011 నుండి 2013 వరకు సొసైటీ అధ్యక్షురాలిగా పనిచేశారు.  2004లో ఆమె న్యూఢిల్లీలోని ఇండియన్ నేషనల్ సైన్స్ అకాడమీకి ఫెలోగా ఎన్నికయ్యారు,  2008లో [[బెంగళూరు]]&lt;nowiki/&gt;లోని ఇండియన్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్‌కు ఫెలోగా ఎన్నికయ్యారు. 2011లో ఆమె జెసి బోస్ ఫెలోషిప్‌ను అందుకుంది.  డాక్టర్ పర్నాయక్ ఐసిఎంఆర్ యొక్క శకుంతలా దేవి అమిర్చంద్ బహుమతి (1992), సొసైటీ ఆఫ్ బయోలాజికల్ కెమిస్ట్స్ ఫర్ ఇండియా యొక్క డాక్టర్ పిఎ క్రుప్ లెక్చర్ అవార్డు (1997),  ఇండియన్ సొసైటీ ఆఫ్ సెల్ బయాలజీ యొక్క ప్రొఫెసర్ ఎస్పి రే-చౌధురి లెక్చర్ అవార్డు (2010) వంటి అనేక ప్రతిష్టాత్మక అవార్డులను కూడా అందుకున్నారు.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== మూలాలు==
{{Reflist}}

[[వర్గం:ముంబై విశ్వవిద్యాలయం పూర్వవిద్యార్థులు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1953 జననాలు]]</text>
      <sha1>1dyhi4z0hclb4z8p52t4lcr80g81k7f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>దేవయాని కృష్ణ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>435643</id>
    <revision>
      <id>4957388</id>
      <parentid>4948506</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:40:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>2 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4957388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14031" sha1="mlut8q15k839xwzepc14dkzw2b8nx8h" xml:space="preserve">'''దేవయాని''' (లేదా దేవయాని) '''కృష్ణ''' (1910 - 2000) భారతీయ చిత్రకారిణి, ముద్రణ తయారీదారు,  ఉపాధ్యాయురాలు. ఆమె భారతీయ బొమ్మలు, జానపద మూలాంశాలు,  బాతిక్ పని గురించి పరిశోధన పనిలో కూడా పాల్గొంది.  భారతదేశం,  ఐరోపాలో ఆమె ప్రదర్శించిన వైవిధ్యభరితమైన రచనలకు కళా విమర్శకుడు రిచర్డ్ బార్తోలోమేవ్ దేవయానిని ఆనాటి 'భారతదేశంలోని అగ్రశ్రేణి మహిళా కళాకారిణి'గా పరిగణించారు.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Devayani Krishna|url=https://www.saffronart.com/artists/devayani-krishna|access-date=2022-03-13|website=Saffronart}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Untitled (Townscape) - Devayani Krishna {{!}} The Surya Collection: Property of Mrs. Ute Rettberg|url=https://www.sothebys.com/en/buy/auction/2022/the-surya-collection-property-from-mrs-ute-rettberg/untitled-townscape|access-date=2022-06-22|website=Sotheby's}}&lt;/ref&gt;

ఆమె తన భర్త కన్వాల్ కృష్ణతో కలిసి హిమాలయాలకు ప్రయాణించి , ఆ ప్రాంత కళలు &amp; సంస్కృతిని వారి కళాకృతుల ద్వారా నమోదు చేసింది. ఈ పర్యటనలో ఆమె అనుభవాలు ఆమె చిత్రాలపై తీవ్ర ప్రభావాన్ని చూపాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/abbygreyindianmo0000grey|title=Abby Grey and Indian modernism : selections from the NYU art collection|last=Grey Art Gallery|date=2015|publisher=New York, NY : Grey Art Gallery, New York University|others=Internet Archive|isbn=978-0-934349-18-5|pages=74}}&lt;/ref&gt;

== ప్రారంభ జీవితం,  విద్య ==
దేవయాని [[మధ్య ప్రదేశ్|మధ్యప్రదేశ్‌లోని]] [[ఇండోర్|ఇండోర్‌లో]] జన్మించింది. 1930లలో, ఇండోర్ మహారాజు యశ్వంత్ రావు హోల్కర్ II పోషకత్వంలో ఈ నగరం అంతర్జాతీయ శైలిలో ఆధునిక ప్రయోగాలకు కేంద్రంగా అభివృద్ధి చెందింది.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=Devyani Krishna {{!}} DAG|url=https://dagworld.com/artists/devyani-krishna/|access-date=2022-06-22|website=dagworld|language=en-US|archive-date=2022-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220627200807/https://dagworld.com/artists/devyani-krishna/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; మాణిక్ బాగ్ ప్యాలెస్ రూపకల్పన,  అభివృద్ధి కోసం ఆయన జర్మన్ ఆర్కిటెక్ట్ ఎక్కార్ట్ ముథెసియస్‌ను నియమించారు. రాజు శిల్పి కాన్స్టాంటిన్ బ్రాంకుసి,  వాస్తుశిల్పి [[లె కార్బుజియె|లె కార్బూసియర్]] చేసిన పనులను కూడా సేకరించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=7 December 2015|title=Veiled Mask, n.d.|url=https://greyartgallery.nyu.edu/artworks/veiled-mask-2/|access-date=2022-03-13|website=Grey Art Gallery|language=en-US|archive-date=2022-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220313065326/https://greyartgallery.nyu.edu/artworks/veiled-mask-2/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

నగరంలో ఈ పరిణామాలు చిన్న వయస్సు నుండే దేవయానిపై ప్రభావం చూపాయి. అంతేకాకుండా, ఆమె మొదటి కళ పాఠాలు మాస్టర్ ఆర్టిస్ట్,  గురువు డి. డి. డియోలాలికర్ మార్గదర్శకత్వంలో వచ్చాయి.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 1936లో ఆమె [[ముంబై|బొంబాయి]] వెళ్లి, పెయింటింగ్పై తన ఆసక్తిని కొనసాగించడానికి [[సర్ జె. జె. స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] చేరారు. 1940లో పట్టభద్రురాలైన తరువాత, ఆమె కుడ్య చిత్రకళలో కూడా ప్రత్యేకత పూర్తి చేసింది.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Artist Gellary - DEVYANI KRISHNA|url=http://goaartgallery.com/krishna_devyani.htm|access-date=2022-03-13|website=goaartgallery.com}}&lt;/ref&gt;

== కెరీర్ ==
దేవయాని మధ్యప్రదేశ్‌లోని ఇండోర్‌లో జన్మించారు . 1930లలో, ఇండోర్ మహారాజు యశ్వంత్ రావు హోల్కర్ II ఆధ్వర్యంలో ఈ నగరం అంతర్జాతీయ శైలిలో ఆధునిక ప్రయోగాలకు కేంద్రంగా అభివృద్ధి చెందింది.  ఆయన మాణిక్ బాగ్ ప్యాలెస్‌ను రూపొందించడానికి,  అభివృద్ధి చేయడానికి జర్మన్ ఆర్కిటెక్ట్ ఎక్కార్ట్ ముథెసియస్‌ను నియమించారు . రాజు శిల్పి కాన్స్టాంటిన్ బ్రాంకుసి,  ఆర్కిటెక్ట్ లే కార్బుసియర్ చేసిన పనులను కూడా సేకరించారు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

ప్రయాణం నుండి తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, కృష్ణ న్యూఢిల్లీలోని మోడరన్ స్కూల్‌లో ఆర్ట్ టీచర్‌గా చేరారు. ఆమె 1954 నుండి 1977 వరకు ఆ సంస్థలో బోధించారు, ఆ తర్వాత ఆమె ఆర్ట్ డిపార్ట్‌మెంట్ హెడ్‌గా పదవీ విరమణ చేశారు.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== శైలి ===
దేవయాని రచనలు ఆమె బలమైన డిజైన్ భావాన్ని ప్రదర్శిస్తాయి, ఇవి తగిన కూర్పు,  రంగుల సామరస్యంతో బాగా అనుబంధించబడ్డాయి.  మాధ్యమంతో సంబంధం లేకుండా, ఆమె కళాకృతులలో పవిత్ర చిహ్నాలు ఉన్నాయి,  వాటి భావనలు కుటుంబం, యుద్ధం,  మతం యొక్క సార్వత్రిక ఇతివృత్తాలపై ఆధారపడి ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

దేవయాని టిబెటియన్,  బౌద్ధ సంస్కృతి పట్ల ఆమెకున్న ఆకర్షణ తరువాత ఆమె చిత్రాలలో చేర్చబడింది. '' ఆమె పెయింటింగ్ &quot; వీల్డ్ మాస్క్&quot;'' యొక్క చీకటి సౌందర్యం గురించి అడిగినప్పుడు , ఆమె &quot;లేదు, ఇది విచారకరం కాదు. ఇది ముసుగు ముసుగు. ప్రజలను తెలుసుకోవడం చాలా కష్టం. ఇది రెండు ముసుగుల వెనుక ఉన్న మానవుడు మాత్రమే&quot; అని సమాధానం ఇచ్చింది.  అటువంటి చిత్రాల ద్వారా, ఆమె హిమాలయాలలో తన ప్రయాణాలలో తన ముందు విప్పుతున్న విషాదానికి ప్రతిస్పందించింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== రిసెప్షన్ ===
1972లో, [[ది టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా]]&lt;nowiki/&gt;లో కళా విమర్శకుడు రిచర్డ్ బార్తోలోమేవ్, 1960ల నుండి భారతదేశంలో ప్రింట్‌మేకింగ్ పెరుగుదల గురించి రాశారు. ఆయన దేవయానిని 'బహుశా భారతదేశంలో అత్యంత పరిణతి చెందిన ప్రింట్‌మేకర్' అని అభివర్ణించారు. ఇంకా, &quot;ఆమె ప్రింట్‌మేకింగ్‌కు తత్వశాస్త్రం,  సున్నితత్వం రెండింటినీ తీసుకువస్తుంది, అవి అసాధారణంగా అరుదుగా ఉంటాయి. ఆమె ప్రింట్లు సాంకేతికంగా ఆసక్తికరంగా ఉండటమే కాకుండా, ఒక నిగూఢ ముద్రను కలిగి ఉంటాయి&quot; అని కూడా ఆయన అన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Old Delhi - Devayani Krishna {{!}} The Surya Collection: Property from Mrs. Ute Rettberg|url=https://www.sothebys.com/en/buy/auction/2022/the-surya-collection-property-from-mrs-ute-rettberg/old-dehli|access-date=2022-06-22|website=Sotheby's}}&lt;/ref&gt;

== రచనలు ==

=== ప్రజా సేకరణలు ===
దేవయానీ కళాకృతులు న్యూ ఢిల్లీలోని నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్, ఢిల్లీ ఆర్ట్ గ్యాలరీ,,  వస్వో ఎక్స్. వస్వో కలెక్షన్ లో ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Devayani Krishna|url=https://indianculture.gov.in/indian-culture-repository?search_api_fulltext=Devayani+Krishna|access-date=2022-06-22|website=Indian Culture}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Devayani Krishna {{!}} The Waswo X. Waswo Collection of Indian Printmaking|url=http://collection.waswoxwaswo.com/moderns-gallery.php?galleryid=89|access-date=2022-06-22|website=collection.waswoxwaswo.com}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== ప్రదర్శనలు ===

* 1941-కలకత్తాలో మొదటి సోలో షో &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
* 1996-మోడరన్ ఇండియన్ పెయింటింగ్స్-వన్ హండ్రెడ్ ఇయర్స్, పార్ట్ I, కుమార్ గ్యాలరీ, న్యూ ఢిల్లీ, ఇండియా &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Exhibitions {{!}} Modern Indian Paintings|url=https://kumargallery.com/exhibition/modern-indian-paintings|access-date=2022-03-13|website=Kumar Gallery|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* 2005-గోల్డెన్ జూబ్లీః స్పిరిట్ సెట్ ఫ్రీ, కుమార్ గ్యాలరీ, న్యూ ఢిల్లీ, ఇండియా &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Exhibitions {{!}} Golden Jubilee: Spirit Set Free|url=https://kumargallery.com/exhibition/golden-jubilee-spirit-set-free|access-date=2022-03-13|website=Kumar Gallery|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* 2015-అబ్బి గ్రే అండ్ ఇండియన్ మోడర్నిజంః సెలెక్షన్స్ ఫ్రమ్ ది NYU ఆర్ట్ కలెక్షన్, గ్రే ఆర్ట్ గ్యాలరీ, NYU, న్యూయార్క్ &lt;ref&gt;{{Cite web|date=28 September 2016|title=Abby Grey and Indian Modernism: Selections from the NYU Art Collection|url=https://greyartgallery.nyu.edu/exhibition/abby-grey-indian-modernism-selections-nyu-art-collection/|access-date=2022-03-13|website=Grey Art Gallery|language=en-US|archive-date=2022-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220305033709/https://greyartgallery.nyu.edu/exhibition/abby-grey-indian-modernism-selections-nyu-art-collection/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* 2020-ది ఫిఫ్టీస్ షో, ఢిల్లీ ఆర్ట్ గ్యాలరీ, న్యూ ఢిల్లీ, ఇండియా &lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Fifties Show|url=https://dagworld.com/exhibitions/the-fifties-show/|access-date=2022-03-13|website=DAG|archive-date=2022-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220313064838/https://dagworld.com/exhibitions/the-fifties-show/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* 2021-ఎ ప్లేస్ ఇన్ ది సన్ః 20 వ సెంచరీ ఇండియా నుండి మహిళా కళాకారులు, ఢిల్లీ ఆర్ట్ గ్యాలరీ, న్యూ ఢిల్లీ, ఇండియా &lt;ref&gt;{{Cite web|title=A Place in the Sun|url=https://dagworld.com/A-Place-in-the-Sun/|access-date=2022-03-13|website=DAG|archive-date=2022-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220614200847/https://dagworld.com/A-Place-in-the-Sun/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;

[[వర్గం:2000 మరణాలు]]
[[వర్గం:1910 జననాలు]]</text>
      <sha1>mlut8q15k839xwzepc14dkzw2b8nx8h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>తానియా అహ్మద్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>437694</id>
    <revision>
      <id>4957325</id>
      <parentid>4500520</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:13:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4957325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18450" sha1="5imevyg4psdny3jehdkd77cectoz7lt" xml:space="preserve">'''తానియా అహ్మద్''' (జననం 5 జూన్ 1972)  ఒక [[బంగ్లాదేశ్]] నటి , మోడల్ , [[కొరియోగ్రాఫర్]] ,  దర్శకురాలు .  ఆమె కృష్ణోపోక్ఖో (2016) చిత్రంలో తన పాత్రకు ఉత్తమ సహాయ నటిగా బంగ్లాదేశ్ జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డును గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/backpage/national-film-award-winners-announced-1558849|title=National Film Award winners announced|date=April 6, 2018|work=The Daily Star|access-date=May 25, 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;

== కెరీర్ ==
అహ్మద్ 1991 లో మోడల్‌గా తన కెరీర్‌ను ప్రారంభించారు.  ఫరియా హుస్సేన్ దర్శకత్వం వహించిన టీవీ నాటకం ''సంపోర్కోలో ఆమె తన నటనా జీవితాన్ని ప్రారంభించింది.''  తరువాత, ఆమె ఇతర ప్రముఖ టీవీ నాటకాలు - ''69'' , ''బేలభూమి'' , ''శ్రీకాంటో'' , ''అమదేర్ ఆనందబరి'' , ''ఘున్‌పోకా'' ,  ''శుఖ్‌నగర్ అపార్ట్‌మెంట్‌లలో'' నటించింది .  అహ్మద్ 1999 నుండి మ్యూజిక్ వీడియోలకు కూడా దర్శకత్వం వహించాడు.&lt;ref name=&quot;conv&quot;&gt;{{Cite news|url=http://archive.thedailystar.net/2005/06/24/d50624140190.htm|title=In conversation with Tania - A versatile talent|last=Deepita|first=Novera|date=June 24, 2005|work=The Daily Star|access-date=August 25, 2015|archive-date=2015-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20150928073448/http://archive.thedailystar.net/2005/06/24/d50624140190.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== 2001–2005 ===
ఆమె &quot;ముహుర్తో&quot;, &quot;మోయురీ&quot;, &quot;ఆర్ కోటో కందబే&quot; ,  &quot;ఉరో మేఘ్&quot; చిత్రాల మ్యూజిక్ వీడియోలకు దర్శకత్వం వహించింది.  2004 లో, ఆమె హుమాయున్ అహ్మద్ చిత్రం ''శ్యామోల్ ఛాయాలో'' నటించింది ,  ఆ చిత్రంలో ఆమె పాత్రకు ఉత్తమ సహాయ నటిగా బచ్చాస్ ఫిల్మ్ అవార్డును గెలుచుకుంది.

=== 2006–2010 ===
ఆమె మోస్తఫా సర్వర్ ఫరూకీ యొక్క ''మేడ్ ఇన్ బంగ్లాదేశ్ ,  బిస్వరోన్నెర్ నోడి'' అనే లఘు చిత్రంలో నటించింది.&lt;ref name=&quot;balance&quot;&gt;{{Cite news|url=http://archive.thedailystar.net/2006/05/19/d605191403104.htm|title=Tania Ahmed - Doing the balancing act|date=May 19, 2006|work=The Daily Star|access-date=August 25, 2015|archive-date=2015-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20150928063732/http://archive.thedailystar.net/2006/05/19/d605191403104.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== 2011–2018 ===
ఆమె 2011 లో వీట్ ఛానల్ ఐ టాప్ మోడల్ కు న్యాయమూర్తి అయ్యారు.&lt;ref name=&quot;negativerole&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.dhakamirror.com/television/taniya-plays-a-negative-role-again/|title=Taniya plays a negative role again|date=May 5, 2011|work=Dhaka Mirror|access-date=November 16, 2015}}&lt;/ref&gt; ఆమె 2012లో ఇంగ్లాండ్లో ఎ టీమ్ అనే సీరియల్ కు దర్శకత్వం వహించింది ,  2013లో ఛానల్-ఐలో ప్రసారం చేయబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.prothomalo.com/entertainment/%E2%80%98%E0%A6%86%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%8F%E0%A6%96%E0%A6%A8-%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%81%E0%A6%9A-%E0%A6%9B%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%AE%E0%A7%87%E0%A7%9F%E0%A7%87%E2%80%99|date=December 30, 2013|work=Prothom Alo|language=bn|script-title=bn:'আমাদের এখন পাঁচ ছেলেমেয়ে'}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bangla News&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.banglanews24.com/lifestyle/news/bd/261223.details|date=September 21, 2010|work=Bangla News|language=bn|script-title=bn:ধারাবাহিক পরিচালনায় তানিয়া|access-date=2025-03-07|archive-date=2024-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127153328/https://www.banglanews24.com/lifestyle/news/bd/261223.details|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;eventfulinnings&quot;&gt;{{Cite news|url=http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=232766|title=Eventful innings: Face to face with Tania Ahmed|date=May 5, 2012|work=The Daily Star|access-date=August 25, 2015|archive-date=2015-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117031833/http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=232766|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2014లో, అహ్మద్ జనవరి 2017లో విడుదలైన వలోబాషా ఎమోని హోయ్ (''గుడ్ మార్నింగ్ లండన్'') చిత్రంలో దర్శకుడిగా అరంగేట్రం చేశారు.&lt;ref name=&quot;filmmaker&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/tania-now-filmmaker-40355|title=Tania now filmmaker!|last=Shah Alam Shazu|date=September 6, 2014|work=The Daily Star (Bangladesh)|access-date=August 25, 2015}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
ఆమె 1999 నుండి సంగీతకారుడు SI టుటుల్‌ను వివాహం చేసుకుంది.  ఈ జంట 2021లో అధికారికంగా విడాకులు తీసుకున్నారు. వారికి ముగ్గురు కుమారులు - తవాబ్, శ్రేయష్ ,  అరోష్.&lt;ref name=&quot;filmmaker&quot;/&gt;

== టెలివిజన్ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!సంవత్సరం.
!డ్రామా టైటిల్
!దర్శకుడు &amp; నాటక రచయిత
!సహ నటులు
!ప్రసారం చేయబడింది
!గమనికలు &amp; మూలం
|-
|1992
|''సంపర్కో''
|ఫరియా హుస్సేన్
|జాహిద్ హసన్, ఆబిదా అలీ
|బంగ్లాదేశ్ టెలివిజన్
|హిట్ సాంగ్ః తూమి అమర్ ప్రథమ శోకల్ సింగర్ః తోపోన్ చౌదరి &amp; షకీలా జాఫర్&lt;br /&gt;
|-
|
|''మనుష్ చెనా డే''
|కోబిర్ అన్వర్
|జహాద్ హసన్
|
|
|-
|1995
|''భలోబాసర్ ఒన్టోరేల్''
|
|టోనీ డయాస్
|
|
|-
|
|''బెలబుమి''
|
|
|
|
|-
|
|''శ్రీకాంత''
|
|
|
|
|-
|
|''అమాదర్ ఆనందబారి''
|
|షాహిద్
|
|
|-
|
|''ఘుంపోకా''
|
|
|
|
|-
|
|''ఎఖోన్ దుహ్సోమోయ్''
|
|అజీజుల్ హకీమ్
|
|
|-
|
|''సుఖ్నగర్ అపార్ట్మెంట్''
|
|
|
|
|-
|
|''ఇబ్లష్''
|
|జహాద్ హసన్
|
|
|-
|
|''ఘర్ తేరా''
|
|మీర్ సబ్బీర్
|
|
|-
|
|''బకట్టా''
|
|అజీజుల్ హకీమ్, బిజోరి బర్కతుల్లా
|
|
|-
|
|''ఎబాంగ్ టార్పోర్''
|
|మహ్ఫుజ్ అహ్మద్
|
|
|-
|
|''పుత్రోదాన్''
|
|అజీజుల్ హకీమ్, బిజోరి బర్కతుల్లా, షాహిదుజ్జమాన్ సెలిమ్
|
|
|-
|
|''ఫైర్ ఆస్ బ్రిహోస్పోటి''
|
|అజీజుల్ హకీమ్, అబ్దుల్ ఖాదర్
|
|
|-
|
|''శోధ్ బోధ్''
|
|జాహిద్ హసన్, మహ్ఫుజ్ అహ్మద్, తరిన్ అహ్మద్తారిన్ అహ్మద్
|
|
|-
|
|''ఆల్టా రంగా మోన్''
|
|అజీజుల్ హకీమ్
|
|
|-
|
|''మిస్ కాల్''
|
|మోనిర్ ఖాన్ షిముల్, అలీ జాకర్
|
|
|-
|2004
|''రోంగర్ మనుష్''
|సలాఉద్దీన్ లావ్లు &amp; మాసుమ్ రెజా
|ఏ. టి. ఎం. షంసుజ్జమాన్, ఫజ్లుర్ రెహమాన్ బాబు
|ఎన్టీవీ
|
|-
|2005
|''శ్యామోల్ ఛాయా''
|
|హుమాయూన్ ఫరీది, షిముల్, రియాజ్, షాన్
|
|
|-
|
|''జా హరియే జే''
|
|జాహిద్ హసన్, అఫ్సానా మిమి
|
|సీరియల్ నాటోక్
|-
|
|''ఏక్తు భలోబాషర్ జోన్నో''
|
|శుభోన్
|
|
|-
|
|''షురోబి''
|
|మహ్ఫుజ్ అహ్మద్
|
|
|-
|
|''చుటో చుటో డ్యూ''
|
|నోబెల్, జాహిద్, షిముల్, తౌకిర్
|
|
|-
|
|''బ్రిస్టర్ కన్నా''
|
|అజీజుల్ హకీమ్, మహ్ఫుజ్ అహ్మద్
|
|
|-
|
|''ఒస్రుతో షాంగ్లాప్''
|
|గోలమ్ ముస్తఫా
|
|
|-
|
|''బినిమోయ్ టుమి''
|
|శుభోన్
|
|
|-
|
|''షోహోజత్రి''
|
|నాదర్ చౌదరి
|
|
|-
|
|''బ్రిస్టర్ చోఖే జోల్''
|
|టోనీ డైస్, షోమి కైజర్
|
|
|-
|
|''మాధురి ఓ ఒన్నన్యొ''
|
|ఖలీద్ ఖాన్
|
|
|-
|
|''బ్రిట్టో పెరియె డేయల్''
|
|అజీజుల్ హకీమ్
|
|
|-
|
|''జే జార్ భుమికే''
|
|తౌకీర్ అహ్మద్
|
|
|-
|
|''హృదయోయెర్ కచ్చే''
|
|టోనీ డైస్, టోరు ముస్తఫా
|
|
|-
|
|''న.''
|
|అజీజుల్ హకీమ్, టోనీ, స్వీటీ
|
|డ్రామా సీరియల్
|-
|
|''డిటియొ షోట్టో''
|
|అజీజుల్ హకీమ్
|
|
|-
|
|''ఒటోచో ఎఖోన్ దుషోమాయ్''
|
|అజీజుల్ హకీమ్
|
|
|-
|
|''బీర్పురుష్ బోషికోరాన్''
|
|జాహిద్ హసన్, రిచీ, షిముల్, అబుల్ హయాత్, ఎ ఖాదర్
|
|
|-
|
|''మనుష్ నేమర్ నోడి''
|
|ఖలీద్ ఖాన్, జాహిద్ హసన్
|
|
|-
|
|''రోంగర్ మనుష్''
|సలాహుద్దీన్ లావ్లు
|
|
|
|-
|
|''అంధోకరేర్ ముఖ్''
|ఫరియా హుస్సేన్
|షువాన్
|
|
|-
|
|''మాంట్రో దిలమ్ ప్రాణేర్''
|
|అఫ్జల్ హుస్సేన్
|
|
|-
|
|''లూవ్''
|
|ఎ హకీమ్, మహఫుజ్ ఎ, బిజోరి, ఎ ఖాదర్
|
|
|-
|
|''సేకు సికందర్''
|
|సైదుల్ ఆనమ్ టుటుల్
|
|
|-
|2006
|''సప్లూడు''
|సైఫుల్ ఇస్లాం మన్ను
|మునీరా యూసుఫ్ మెమీ
|బంగ్లాదేశ్ టెలివిజన్
|టీవీ సీరియల్, ప్రతికూల పాత్రలో &lt;ref name=&quot;negativerole&quot;/&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2011
|''ప్రోటాబోర్టన్''
|సనోవర్
|
|
|టీవీ సీరియల్, ప్రతికూల పాత్రలో &lt;ref name=&quot;negativerole&quot; /&gt;
|-
|''టెర్మినల్''
|షోకల్ అహ్మద్
|
|ఎన్టీవీ
|టీవీ సీరియల్
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |2012
|''అపాన్ పోర్''
|రిపన్ నోబి
|
|
|టీవీ సీరియల్
|-
|''మాయాజాల్''
|హిమేల్ అష్రాఫ్ '
|
|
|టీవీ సీరియల్
|-
|''పుతుల్ ఖేలా''
|మసూద్ సెజాన్
|
|ఎటిఎన్ బంగ్లా
|టీవీ సీరియల్
|-
|''రూప్కోథా''
|అరణ్య అన్వర్
|
|ఎన్టీవీ
|టీవీ సీరియల్
|-
|''శోకల్ శోంధ్య రాత్''
|అజీజుల్ హకీమ్
|
|ఛానల్ ఐ
|టీవీ సీరియల్ &lt;ref name=&quot;eventfulinnings&quot;/&gt;
|-
|''సికందర్ బాక్స్ ఎఖోన్ బిరాట్ మోడల్''
|సగోర్ జహాన్ (రెండు) 
|మొషరఫ్ కరీం, ఫరూక్ అహ్మద్, జాయ్రాజ్
|బెంగాలీ దృష్టి
|ఈద్ రోజున ప్రసారమైన ఆరు ఎపిసోడ్ల టీవీ సీరియల్
|-
|2013
|''సికందర్ బాక్స్ కాక్స్ బజార్-ఇ''
|సగోర్ జహాన్ (రెండు) 
|మొషరఫ్ కరీం, ఫరూక్ అహ్మద్, జాయ్రాజ్
|బెంగాలీ దృష్టి
|ఈద్ రోజున ప్రసారమైన ఆరు ఎపిసోడ్ల టీవీ సీరియల్
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2015
|బఖర్ఖానీ
|తుహిన్ రస్సెల్ తనిమ్ పర్వేజ్&lt;br /&gt;
|షాహిదుజ్జమాన్ సెలిమ్, షాజు ఖాదెం, అపర్ణ ఘోష్
|దేశ్ టీవీ
|ఈద్-ఉల్-ఫితర్ లో ప్రసారమైన వారం రోజుల చిన్న టీవీ సిరీస్ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://tdsdb.thedailystar.net/arts-entertainment/tv/eid-delights-113584|title=Eid Delights!|date=July 17, 2015|work=The Daily Star|access-date=November 15, 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117022315/http://tdsdb.thedailystar.net/arts-entertainment/tv/eid-delights-113584|archive-date=November 17, 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|''ఏక్దిన్ చుతి హోబ్''
|ఫరూక్ అహ్మద్ హిమ్ల్ అష్రాఫ్&lt;br /&gt;
|షాహిదుజ్జమాన్ సెలిమ్, చంచల్, ప్రాణ్ రాయ్, నౌషిన్, ఊర్మిళా
|ఎన్టీవీ
|టీవీ సీరియల్ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.ittefaq.com.bd/entertainment/2015/10/22/40541.html|title=Ekdin Chhuti Hobe|date=October 22, 2015|work=The Daily Ittefaq|access-date=November 16, 2015|script-title=bn:একদিন ছুটি হবে}}&lt;/ref&gt;
|-
|''సూపర్ స్టార్''
|రెహాన్ ఖాన్ (రెండు) 
|తౌకీర్ అహ్మద్, [[మెహజాబియన్ చౌదరి|మెహజాబియన్]], నయీమ్, టోయా
|మాసరంగ టెలివిజన్
|ప్రతి ఆదివారం నుండి బుధవారం వరకు ప్రసారమయ్యే టీవీ సీరియల్, ఎస్ఐ టుటుల్, సమీనా, నాన్సీ &amp; నవోమి సీరియల్ కోసం పాడారు &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/arts-entertainment/tv/%E2%80%9Csuperstar%E2%80%9D-maasranga-145684|title=&quot;Superstar&quot; on Maasranga|date=September 20, 2015|work=The Daily Star|access-date=November 16, 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|''సికందర్ బోష్ ఎఖోన్ నిజ్ గ్రామ్-ఇ''
|సగోర్ జహాన్ (రెండు) 
|మొషరఫ్, షోఖ్, ఫరూఖ్ అహ్మద్, ఎకెఎం హసన్
|బెంగాలీ దృష్టి
|ఆరు ఎపిసోడ్ల టీవీ సీరియల్, ఈద్-ఉల్-అదాలో ప్రసారం చేయబడింది &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/arts-entertainment/tv/eid-delights-147661|title=Eid Delights!|date=September 24, 2015|work=The Daily Star|access-date=November 16, 2015}}&lt;/ref&gt;
|}

=== దర్శకత్వం వహించిన నాటకాలు ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
! width=&quot;5%&quot; |సంవత్సరం.
! width=&quot;15%&quot; |శీర్షిక
! width=&quot;12%&quot; |నాటక రచయిత.
! width=&quot;28%&quot; |సహ నటులు
! width=&quot;10%&quot; |ప్రసారం చేయబడింది
! width=&quot;30%&quot; |గమనికలు &amp; మూలం
|-
|
|ఒక బృందం
|మసూద్ సెజాన్ &lt;ref name=&quot;Bangla News&quot;/&gt;
|మొషరఫ్ కరీం, బిజోరి బర్కతుల్లా, ఎస్ఐ టుటుల్, తానియా అహ్మద్, సాజు ముంతాసిర్, కాజీ రిటోన్
|
|&lt;ref name=&quot;eventfulinnings&quot;/&gt;
|}

=== వెబ్ సిరీస్ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;background:#F5F5F5;&quot;
!సంవత్సరం.
!శీర్షిక
!OTT
!పాత్ర.
!సహ-కళాకారుడు
!దర్శకుడు
|-
|2023
|''బుకర్ మోద్ధే అగున్''
|హోయిచోయి
|
|జియా ఉల్ ఫరూక్ అపూర్బా, యశ్ రోహన్
|తనిమ్ రెహమాన్ అంగ్షు
|}

== అవార్డులు ==
'''బాచ్సాస్ ఫిల్మ్ అవార్డు'''

* ఉత్తమ సహాయ నటి-శ్యామ్ ఛయా (2004)

== మూలాలు ==
{{Reflist|2}}

[[వర్గం:1972 జననాలు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]</text>
      <sha1>5imevyg4psdny3jehdkd77cectoz7lt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నిక్కీ కరీమి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>437713</id>
    <revision>
      <id>4957499</id>
      <parentid>4830681</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:59:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4957499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41777" sha1="r9zckpeyeii82bpsn0hvet4pk3tqi3n" xml:space="preserve">
'''నికీ కరిమి''' (పర్షియన్: 10 నవంబర్ 1971 న జన్మించారు) ఒక ఇరానియన్ నటి, చిత్రనిర్మాత.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Iran Chamber Society: Iranian Cinema: Niki karimi|url=https://www.iranchamber.com/cinema/nkarimi/niki_karimi.php|access-date=2022-03-31|website=iranchamber|archive-date=2023-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230301124912/https://www.iranchamber.com/cinema/nkarimi/niki_karimi.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&quot;ఇస్లామిక్ విప్లవం అనంతర ఇరానియన్ సినిమా తరువాత వచ్చిన యువ తరాలలో అత్యంత ప్రముఖ వ్యక్తిగా&quot; పరిగణించబడే ఆమె ఒక క్రిస్టల్ సిమోర్గ్, మూడు హఫీజ్ అవార్డులు, ఒక [[ఇరాన్]] సినిమా వేడుక అవార్డు, మూడు ఇరాన్ ఫిల్మ్ క్రిటిక్స్ అండ్ రైటర్స్ అసోసియేషన్ అవార్డులతో సహా వివిధ ప్రశంసలను అందుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=Agency|first=Anadolu|date=2021-11-29|title=Iranian actor Niki Karimi praises Turkish series, films|url=https://www.dailysabah.com/arts/cinema/iranian-actor-niki-karimi-praises-turkish-series-films|magazine=Daily Sabah|access-date=2022-03-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Niki KARIMI|url=https://www.festival-cannes.com/en/festival/artist/niki-karimi|access-date=2022-03-31|website=Festival de Cannes 2022}}&lt;/ref&gt;

=== అనువాదకురాలిగా ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!సంవత్సరం
! శీర్షిక
|-
|-
| 2005
| హనీఫ్ కురేషి రాసిన ''సాన్నిహిత్యం''
|-
| 1999
| మార్లన్ బ్రాండో, రాబర్ట్ లిండ్సే రాసిన &quot;నా తల్లి నాకు నేర్పింది&quot; పాటలు
|}

=== ఒక సినీ విమర్శకురాలిగా ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!సంవత్సరం.
!శీర్షిక
|-
|2022
|ట్రిబెకా ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ జ్యూరీ సభ్యురాలు &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Goldsmith|first=Jill|date=2022-06-02|title=Tribeca Festival Sets Jury With Jessica Alba, Pam Grier, Darren Aronofsky, Daryl Hannah|url=https://deadline.com/2022/06/tribeca-festival-jury-jessica-alba-pam-grier-darren-aronofsky-daryl-hannah-1235037230/|access-date=2022-06-03|website=Deadline|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|2021
|[[టర్కీ]] క్రైమ్ అండ్ పనిష్మెంట్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్లో జ్యూరీ హెడ్ &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-11-03|title=Actress Niki Karimi to preside over jury of Intl. Crime and Punishment Film Festival|url=https://www.tehrantimes.com/news/466665/Actress-Niki-Karimi-to-preside-over-jury-of-Intl-Crime-and-Punishment|access-date=2022-06-03|website=Tehran Times|language=en|archive-date=2022-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220810020216/https://www.tehrantimes.com/news/466665/Actress-Niki-Karimi-to-preside-over-jury-of-Intl-Crime-and-Punishment|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|2020
|[[ఇస్తాంబుల్]] లోని అంటాల్యా గోల్డెన్ ఆరెంజ్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ జ్యూరీ సభ్యురాలు
|-
|2016
|[[ఇస్తాంబుల్]] 35వ ఇస్తాంబుల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ ''జ్యూరీ సభ్యురాలు'' &lt;ref&gt;{{Cite web|date=9 April 2016|title=Niki Karimi on Istanbul Film Festival jury|url=http://www.tehrantimes.com/news/300432/Niki-Karimi-on-Istanbul-Film-Festival-jury|website=tehrantimes|access-date=7 మార్చి 2025|archive-date=25 ఫిబ్రవరి 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250225173147/https://www.tehrantimes.com/news/300432/Niki-Karimi-on-Istanbul-Film-Festival-jury|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|2016
|[[టెహరాన్|టెహ్రాన్]] 34వ ఫజ్ర్ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం ''జ్యూరీ సభ్యురాలు'' &lt;ref&gt;{{Cite web|date=10 February 2016|title=Fajr Film Festival announces nominations|url=http://en.mehrnews.com/news/114334/Fajr-Film-Festival-announces-nominations|website=mehrnews}}&lt;/ref&gt;
|-
|2015
|[[స్పెయిన్]] 60వ వల్లడోలిడ్ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం ''జ్యూరీ సభ్యురాలు'' &lt;ref&gt;{{Cite web|date=21 October 2015|title=Niki Karimi to judge Valladolid Intl. Filmfest|url=http://en.mehrnews.com/news/111274/Niki-Karimi-to-judge-Valladolid-Intl-Filmfest|website=mehrnews}}&lt;/ref&gt;
|-
|2015
|19వ టాలిన్ బ్లాక్ నైట్స్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్, టాలిన్ లో జ్యూరీ హెడ్ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Niki Karimi to preside over Estonian festival jury|url=http://tehraninformer.com/25804/niki-karimi-to-preside-over-estonian-festival-jury/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161006164249/http://tehraninformer.com/25804/niki-karimi-to-preside-over-estonian-festival-jury/|archive-date=2016-10-06|access-date=2016-10-05|website=tehraninformer}}&lt;/ref&gt;
|-
|2015
|బటుమి 10వ బటుమి ఇంటర్నేషనల్ ఆర్ట్-హౌస్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్లో ''జ్యూరీ సభ్యురాలు'' &lt;ref&gt;{{Cite web|title=BIAFF Surprises with New Films and Projects|url=http://georgiatoday.ge/news/1204/BIAFF-Surprises-with-New-Films-and-Projects-|website=georgiatoday|access-date=2025-03-07|archive-date=2019-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20191125153049/http://georgiatoday.ge/news/1204/BIAFF-Surprises-with-New-Films-and-Projects-|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|2015
|[[టెహరాన్|టెహ్రాన్]] 33వ ఫజ్ర్ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం ''జ్యూరీ సభ్యురాలు'' &lt;ref&gt;{{Cite web|date=20 April 2015|title=33rd FIFF press conference held in Tehran|url=http://en.mehrnews.com/news/106757/33rd-FIFF-press-conference-held-in-Tehran|website=mehrnews}}&lt;/ref&gt;
|-
|2014
|[[భారతదేశం]]&lt;nowiki/&gt;లోని 20వ కోల్కతా అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం ''జ్యూరీ సభ్యురాలు'' &lt;ref&gt;{{Cite web|date=10 November 2014|title=India to Honor Niki Karimi|url=https://financialtribune.com/articles/art-and-culture/4248/india-honor-niki-karimi|website=financialtribune|access-date=7 మార్చి 2025|archive-date=24 ఫిబ్రవరి 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250224012042/https://financialtribune.com/articles/art-and-culture/4248/india-honor-niki-karimi|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|2014
|ఎడిన్బర్గ్ 68వ ఎడిన్బర్గు అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవంలో ''జ్యూరీ అధిపతి'' &lt;ref&gt;{{Cite web|title=EIFF 2014 Award Juries Announced|url=http://www.edfilmfest.org.uk/news/2014/06/eiff-2014-award-juries-announced|website=edfilmfest}}&lt;/ref&gt;
|-
|2014
|[[టెహరాన్|టెహ్రాన్]] 4వ అంతర్జాతీయ పర్వీన్ ఎటెసామి ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్లో ''జ్యూరీ సభ్యురాలు'' &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Parvin E'tesami Film Festival announces jury members|url=http://www.iran-daily.com/News/13654.html|website=iran-daily}}&lt;/ref&gt;
|-
|2014
|భారతదేశంలోని 12వ పూణే అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం ''జ్యూరీ సభ్యురాలు'' &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Niki Karimi on Indian filmfest jury|url=http://english.khabaronline.ir/detail/186022/Culture-/Culture/Culture|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140124071734/http://english.khabaronline.ir/detail/186022/Culture-/Culture/Culture|archive-date=2014-01-24|access-date=2016-10-21|website=khabaronline}}&lt;/ref&gt;
|-
|2013
|ఇస్ఫహాన్ లోని 27వ ఇస్ఫహన్ అంతర్జాతీయ బాలల చలన చిత్రోత్సవంలో ''జ్యూరీ సభ్యురాలు'' &lt;ref&gt;{{Cite web|title=27th Isfahan Children Film Festival Jury - Niki Karimi|url=http://icff.ir/27th/en/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=64&amp;Itemid=61&amp;limitstart=3|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106010641/http://icff.ir/27th/en/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=64&amp;Itemid=61&amp;limitstart=3|archive-date=2019-01-06|access-date=2016-10-21|website=icff}}&lt;/ref&gt;
|-
|2012
|అబుదాబి ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ ''జ్యూరీ సభ్యురాలు''
|-
|2011
|అంతర్జాతీయ అంటాల్యా గోల్డెన్ ఆరెంజ్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ ''జ్యూరీ సభ్యురాలు''
|-
|2009
|కార్లోవీ వేరీ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం ''జ్యూరీ సభ్యురాలు''
|-
|2008
|దుబాయ్ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవంలో ''జ్యూరీ సభ్యురాలు''దుబాయ్ ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్
|-
|2007
|బెర్లిన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ ''జ్యూరీ సభ్యురాలు''
|-
|2007
|కేన్స్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ ''జ్యూరీ సభ్యురాలు''
|-
|2007
|డర్బన్ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం ''జ్యూరీ సభ్యురాలు''
|-
|2006
|రేక్జావిక్ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం ''జ్యూరీ అధిపతి''
|-
|2005
|లోకార్నో అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం ''జ్యూరీ సభ్యురాలు''
|-
|2005
|థెస్సలొనికి ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ ''జ్యూరీ సభ్యురాలు'' &lt;ref&gt;{{Cite web|last=نیوز|first=باغستان|date=2005-10-30|title=جشنواره فیلم تسالونیکی با حضور نیکی کریمی در سال 2005|url=https://baghestannews.ir/social/%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%AA%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%86%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%86%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85%DB%8C/|access-date=2022-12-12|website=سایت باغستان نیوز|archive-date=2022-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221212172213/https://baghestannews.ir/social/%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%AA%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%86%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%86%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85%DB%8C/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|}
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;font-size:100%&quot;
! scope=&quot;col&quot; |సంవత్సరం.
! scope=&quot;col&quot; |శీర్షిక
! scope=&quot;col&quot; |పాత్ర
! scope=&quot;col&quot; |దర్శకుడు
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; |గమనికలు
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; |{{Abbr|Ref(s)|references}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |1990
|''టెంప్టేషన్స్''
|గౌహర్
|జంషిద్ హైదరి
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=6 April 2021|title=آخرین خبر {{!}} اولین نقش آفرینی نیکی کریمی در ۱۸ سالگی و در فیلم &quot;وسوسه&quot;|url=https://akharinkhabar.ir/cinema/7529371|access-date=2022-06-09|website=آخرین خبر|archive-date=2022-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20220609055631/https://akharinkhabar.ir/cinema/7529371|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |1991
|''ది బ్రైడ్''
|మహిన్ నజేరి
|బెహ్రౌజ్ అఫ్ఖామి
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.honarmrooz.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-67/8645-%D9%86%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B9%D8%B1%D9%88%D8%B3-%D8%A2%D9%85%D8%AF|title=نیکی کریمی با عروس آمد|work=هنر ام‌روز|access-date=2022-06-09|archive-date=2021-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20211128060702/https://www.honarmrooz.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-67/8645-%D9%86%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B9%D8%B1%D9%88%D8%B3-%D8%A2%D9%85%D8%AF|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |1993
|''ది వోల్ఫ్స్ ట్రయల్''
|ప్రారంభం
|మసూద్ కిమియి
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=فیلم ردپای گرگ (1370){{!}}بازیگران+عکس‌ها{{!}}سلام‌سینما|url=https://www.salamcinama.ir/movie/5lwafjt2sra31k0/%D8%B1%D8%AF%D9%BE%D8%A7%DB%8C-%DA%AF%D8%B1%DA%AF|access-date=2022-06-09|website=www.salamcinama.ir|archive-date=2021-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20211129204444/https://www.salamcinama.ir/movie/5lwafjt2sra31k0/%D8%B1%D8%AF%D9%BE%D8%A7%DB%8C-%DA%AF%D8%B1%DA%AF|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|''సారా''
|సారా
|డారిష్ మెహర్జుయి
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=سکانس برتر فیلم سارا {{!}} فیلم|url=https://tags.ir/cinema/62306-%d8%b3%da%a9%d8%a7%d9%86%d8%b3-%d8%a8%d8%b1%d8%aa%d8%b1-%d9%81%db%8c%d9%84%d9%85-%d8%b3%d8%a7%d8%b1%d8%a7-%d9%81%db%8c%d9%84%d9%85|access-date=2022-06-09|website=تگ|language=en}}{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |1995
|''జోసెఫ్ చొక్కా యొక్క సువాసన''
|షిరిన్
|ఇబ్రహీం హతమికియా
|
|
|-
|''పారి''
|పారి
|డారిష్ మెహర్జుయి
|
|
|-
! rowspan=&quot;4&quot; scope=&quot;row&quot; |1997
|''విండ్ అండ్ పాపి''
|
|జియాద్దీన్ డోరి
|
|
|-
|''మినూ వాచ్ టవర్''
|మినూ
|ఇబ్రహీం హతమికియా
|
|
|-
|''నీడ ద్వారా నీడ''
|గిలా
|అలీ జెకాన్
|
|
|-
|''మానసిక''
|మరియం
|డారిష్ ఫర్హాంగ్
|
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |1998
|జహాన్ పహ్లావన్ ''తఖ్తీ''
|దర్శకుడి భార్య
|అలీ హతామి, బెహ్రౌజ్ అఫ్కామిబెహ్రౌజ్ అఫ్ఖామి
|
|
|-
! rowspan=&quot;4&quot; scope=&quot;row&quot; |1999
|''ఈవ్ యొక్క రెడ్ ఆపిల్''
|నేడా
|సయీద్ అసదీ
|
|
|-
|''ఇద్దరు మహిళలు''
|ఫెరెష్టే
|తహమీన్ మిలానీ
|
|
|-
|''ఆశలో ఉన్న అమ్మాయిలు''
|రోశనాక్
|రెహమాన్ రెజాయి
|
|
|-
|''బాధపడుతున్న తరం''
|
|రసూల్ మొల్లాఘోలిపూర్
|
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |2000
|''మిశ్రమం''
|
|డారిష్ మెహర్జుయి
|
|
|-
|''నటుడు''
|రోయా
|మహ్మద్ అలీ సజ్జాడి
|
|
|-
! rowspan=&quot;4&quot; scope=&quot;row&quot; |2001
|''ఎబిసి ఆఫ్రికా''
|
|అబ్బాస్ కియారోస్తమి
|అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్గా
|
|-
|''నాలాంటి వెయ్యి మంది మహిళలు''
|షహర్ జాద్
|అలీ కరీమి
|
|
|-
|''దాచిన సగం''
|ఫెరెష్టే
|తహమీన్ మిలానీ
|
|
|-
|''కలిగి లేదా కలిగి లేదు''
|
|నిక్కీ కరీమి
|స్క్రీన్ రైటర్ కూడా
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |2003
|''ఐదవ ప్రతిస్పందన''
|ఫెరెష్టే
|తహమీన్ మిలానీ
|
|
|-
|''ఒక కోకిల గూడు మీద నుండి ఎగిరిపోయింది''
|యాల్దా
|అహ్మద్ రెజా మోతమేది
|
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |2004
|''ది రాన్సొమర్''
|రానా
|ఫర్జాద్ మోతమెన్
|
|
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; |2005
|''ఒక రాత్రి''
|
|నిక్కీ కరీమి
|స్క్రీన్ రైటర్ కూడా
|
|-
|''టవర్ పైభాగం''
|లైలా
|కియామర్స్ పౌరహమ్మద్
|
|
|-
|''గాలితో వెళ్ళిపోయింది''
|తహమీన్
|సద్రా అబ్దొల్లాహి
|
|
|-
! rowspan=&quot;5&quot; scope=&quot;row&quot; |2006
|''వివాహ విందు''
|మిత్ర
|ఇబ్రహీం వాహిద్జాదేహ్
|
|
|-
|''హవానా ఫైల్''
|జోయా ఫణి
|అలీరెజా రెయీసియన్
|
|
|-
|''కొన్ని రోజుల తరువాత''
|షహర్ జాద్
|నిక్కీ కరీమి
|స్క్రీన్ రైటర్ కూడా
|
|-
|''అమీర్ ను ఎవరు చంపారు?''
|జిబా జిబడోస్ట్
|మెహదీ కరంపూర్
|
|
|-
|''నక్షత్రాలు 2: ఆమె ఒక నక్షత్రం''
|ఫరజానే మష్రేగి
|ఫెరేడౌన్ జైరానీ
|
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |2007
|''ఇతర భార్య''
|మహతాబ్
|సిరస్ అల్వాండ్
|
|
|-
|''ది మ్యూజిక్ బాక్స్''
|అలీ తల్లి
|ఫర్జాద్ మోతమెన్
|
|
|-
! rowspan=&quot;4&quot; scope=&quot;row&quot; |2008
|''ముగ్గురు మహిళలు''
|మినూ
|మణిజే హెక్మత్
|
|
|-
|''మహిళలు దేవదూతలు''
|నాజానిన్
|షహ్రామ్ షా హొస్సేనీ
|
|
|-
|''మిస్టర్ సెవెన్ కలర్స్''
|ఫిరోజ్
|షహ్రామ్ షా హొస్సేనీ
|
|
|-
|''షిరిన్''
|ప్రేక్షకుల్లో మహిళ
|అబ్బాస్ కియారోస్తమి
|
|
|-
! rowspan=&quot;4&quot; scope=&quot;row&quot; |2009
|''హాట్ చాక్లెట్''
|బానూ
|హమీద్ కోలాహ్దారి
|
|
|-
|''24వ వీధి''
|నాజానిన్
|సయీద్ అసదీ
|
|
|-
|''వీధిలో విచారణ''
|నసీమ్
|మసూద్ కిమియి
|
|
|-
|''పగలు పోతుంది, రాత్రి వస్తుంది''
|మార్జన్
|ఒమిద్ బోనక్దార్, కీవన్ అలిమోహమ్మది
|
|
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; |2010
|''హే టు లవ్''
|మిత్ర
|అస్గర్ నయీమి
|
|
|-
|''పగటిపూట ప్రజాస్వామ్యం''
|శ్రీమతి ఎహ్సాని
|అలీ అత్సానీ
|
|
|-
|''ఇద్దరు సోదరీమణులు''
|మహతాబ్
|మహ్మద్ బంకి
|
|
|-
! rowspan=&quot;7&quot; scope=&quot;row&quot; |2011
|''ది ప్లే ఫెలో''
|నగ్మేహ్
|ఘోలమ్ రెజా రామేజనీ
|
|
|-
|''మేల్కొలుపు''
|యాసమాన్
|ఫర్జాద్ మోతమెన్
|
|
|-
|''ఫైనల్ విజిల్''
|సహర్
|నిక్కీ కరీమి
|రచయిత, నిర్మాత కూడా
|
|-
|''నేరం.''
|అటెఫెహ్
|మసూద్ కిమియి
|
|
|-
|''నగరం వెంబడి''
|ఫరీబా
|అలీ అత్సానీ
|
|
|-
|''చంద్రుని రాణి''
|
|ఎల్హామ్ ఘారేఖనీ, మెహ్ర్తాష్ మహదావి
|
|
|-
|''ప్రశాంతమైన వీధులు''
|ది రిపోర్టర్
|కమల్ తబ్రీజీ
|
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |2012
|''రాష్ట్రపతి సెల్ ఫోన్''
|శ్రీమతి తయీబీ
|అలీ అత్సానీ
|
|
|-
|''నేను ఆయన భార్యను''
|షాహ్లా
|ముస్తఫా షాయెస్తే
|
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |2013
|''మూడవ సహస్రాబ్ది పౌరుడికి ప్రకటన''
|శ్రీమతి సఫాయి
|మహ్మద్ హాది కరీమి
|
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |2014
|''రాస్ప్బెర్రీ''
|హోమం
|సమన్ సాలూర్
|
|
|-
|''జీవితం వేరే చోట ఉంది''
|షహర్ జాద్
|మనోచెర్ హాది
|
|
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; |2015
|''వెన్స్ డే, మే 9''
|లైలా
|వాహిద్ జలిల్వాండ్
|
|
|-
|''రాత్రి షిఫ్ట్''
|రోయా
|నిక్కీ కరీమి
|రచయిత, నిర్మాత కూడా
|
|-
|''చేపల మరణం''
|తహమీన్
|రౌహొల్లా హెజాజీ
|
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |2016
|''దొంగతనాలు''
|మీనా
|బిజాన్ మీర్బఘేరి
|
|
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; |2017
|&lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwA0w&quot;&gt;హ్యూమన్ కామెడీ&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt;
|
|మహ్మద్ హాది కరీమి
|
|
|-
|''అజార్''
|అజార్
|మహ్మద్ హమ్జీ
|నిర్మాత కూడా
|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=MovieMag|title=نقد و بررسی فیلم آذر|url=https://moviemag.ir/cinema/zoom/iran/19580-%D9%86%D9%82%D8%AF-%D9%88-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%A2%D8%B0%D8%B1|access-date=2022-06-09|website=moviemag.ir|archive-date=2021-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210920014330/https://moviemag.ir/cinema/zoom/iran/19580-%D9%86%D9%82%D8%AF-%D9%88-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%A2%D8%B0%D8%B1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|''బహుశా ప్రేమ కాదు''
|
|సయీద్ ఇబ్రహీంఫర్
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=جدیدترین خبرهای &quot;شاید عشق نبود&quot; - خبربان|url=https://khabarban.com/w/%D8%B4%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%B9%D8%B4%D9%82-%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%AF|access-date=2022-06-09|website=khabarban.com|archive-date=2021-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827105448/https://khabarban.com/w/%D8%B4%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%B9%D8%B4%D9%82-%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%AF|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |2018
|''ది ట్రక్''
|
|కాంబుజియా పార్టోవి
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2018-02-03|title=کامیونی که &quot;نیکی کریمی&quot; هُل می‌دهد|url=https://www.cinemapress.ir/news/93801/کامیونی-که-نیکی-کریمی-هل-می-دهد|access-date=2022-06-09|website=اخبار سینمای ایران و جهان - سینماپرس}}{{Dead link|date=జనవరి 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|''ఆస్టిగ్మాటిజం''
|శ్రీమతి నమిరి
|మజీద్ రెజా ముస్తఫావి
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.iranart.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-4/19663-%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%AF-%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87-%D9%85%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D9%86%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%88%D8%AB%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D8%AA%DB%8C%DA%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA|title=ببینید: چهره متفاوت نیکی کریمی و باران کوثری در &quot;آستیگمات&quot;|work=ایران آرت|access-date=2022-06-09|archive-date=2022-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20220609055407/https://www.iranart.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-4/19663-%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%AF-%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87-%D9%85%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D9%86%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%88%D8%AB%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D8%AA%DB%8C%DA%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |2020
|''అతాబాయి''
|
|నిక్కీ కరీమి
|రచయిత, నిర్మాత కూడా
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=نیکی کریمی: مشتاق اکران فیلم آتابای در ترکیه هستم|url=https://www.aa.com.tr/fa/فرهنگی-و-هنری/نیکی-کریمی-مشتاق-اکران-فیلم-آتابای-در-ترکیه-هستم/2433506|access-date=2022-06-09|website=www.aa.com.tr}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; |2022
|''బాలికల బృందం''
|యెగనేహ్ కామాయి
|మోనిర్ ఘెయిడి
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-02-08|title=نیکی کریمی: کارگردان &quot;دسته دختران&quot; تاکید داشت با لهجه غلیظ جنوبی صحبت نکنم|url=https://www.isna.ir/news/1400111914494/نیکی-کریمی-کارگردان-دسته-دختران-تاکید-داشت-با-لهجه-غلیظ-جنوبی|access-date=2022-06-09|website=ایسنا}}&lt;/ref&gt;
|-
|''రేపటి వరకు''
|
|అలీ అస్గారి
|నిర్మాతగా
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.afkarnews.com/بخش-%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7-185/1049590-%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%86%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%AA%D8%A7-%D9%81%D8%B1%D8%AF%D8%A7-%D8%B9%DA%A9%D8%B3|title=رونمایی نیکی کریمی از فیلم &quot;تا فردا&quot; /عکس|work=پايگاه خبری افکارنيوز|access-date=2022-06-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|''లాలేహ్''
|
|అసదొల్లా నిక్నెజాద్
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-06-16|title=&quot;لاله&quot; از جنس سینمای آپارتمانی این روزها نیست|url=https://defc.ir/Post/3880/%C2%AB%D9%84%D8%A7%D9%84%D9%87%C2%BB_%D8%A7%D8%B2_%D8%AC%D9%86%D8%B3_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C_%D8%A2%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D9%86_%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87%D8%A7_%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA|access-date=2022-06-09|website=مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی}}{{Dead link|date=మార్చి 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |2025
|''శాశ్వతత్వం లో ఒక సమయం''
|
|మెహదీ నొరోజియాన్
|నిర్మాతగా
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-04-24|title=&quot;زمانی در ابدیت&quot; کلید خورد/ همکاری نیکی کریمی و لیلا حاتمی|url=https://www.mehrnews.com/news/5473880/زمانی-در-ابدیت-کلید-خورد-همکاری-نیکی-کریمی-و-لیلا-حاتمی|access-date=2022-06-09|website=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency}}&lt;/ref&gt;
|}

=== వెబ్ ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;font-size:100%&quot;
! scope=&quot;col&quot; |సంవత్సరం
! scope=&quot;col&quot; | శీర్షిక
! scope=&quot;col&quot; | పాత్ర
! scope=&quot;col&quot; | దర్శకుడు
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | వేదిక
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Abbr|Ref(s)|references}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2018
| ''నిషేధించబడింది''
| పర్వానే అసద్జాదే
| అమీర్ పౌర్కియన్
| వీడియో CD
| &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2018-09-13|title=نیکی کریمی {{!}} نیکی کریمی بازیگر نقش پروانه در سریال ممنوعه|url=https://harfetaze.com/24510/%D9%86%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85%DB%8C/|access-date=2022-06-09|website=مجله اینترنتی حرف تازه|archive-date=2023-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230627055442/https://harfetaze.com/24510/%D9%86%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85%DB%8C/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2020–2021
| ''బ్లూ బ్లడ్''
| టీనా ఫజ్లిరాడ్
| బెహ్రాంగ్ టోఫిఘి
| ఫిలిమో, నమవా
| &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-06-28|title=نیکی کریمی در سریال آقازاده و بازی در نقش تینا را ببینید|url=https://www.niksalehi.com/learn/nikki-karimi-in-the-series-aghazadeh.html|access-date=2022-06-09|website=سینمای ایران و جهان|archive-date=2022-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20221004124652/https://www.niksalehi.com/learn/nikki-karimi-in-the-series-aghazadeh.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2022
| ''తిరుగుబాటుదారుడు''
| షిమా
| మొహమ్మద్ కార్ట్
| ఫిలిమో
| &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-05-30|title=اسامی بازیگران سریال یاغی با نقش +بیوگرافی و عکس و داستان|url=https://shaboneh.com/%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%DB%8C%D8%A7%D8%BA%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1/|access-date=2022-06-09|website=شبونه ⭐️|archive-date=2023-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230627053941/https://shaboneh.com/%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%DB%8C%D8%A7%D8%BA%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2023–2024
| ''ఏడు''
|
| కియారాష్ అసదిజాదే
| తమషాఖానేహ్
|
|}

=== టెలివిజన్ ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;font-size:100%&quot;
! scope=&quot;col&quot; |సంవత్సరం
! scope=&quot;col&quot; | శీర్షిక
! scope=&quot;col&quot; | పాత్ర
! scope=&quot;col&quot; | దర్శకుడు
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | నెట్‌వర్క్
! scope=&quot;col&quot; | గమనికలు
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Abbr|Ref(s)|references}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1995
| ''జీవితం''
|
| మొహమ్మద్ రెజా అలామి
| ఐఆర్ఐబి టీవీ1
| rowspan=&quot;3&quot; | టీవీ సిరీస్
| &lt;ref&gt;{{Cite web|title=منظوم - عوامل سریال تلویزیونی زندگی (1374)|url=https://www.manzoom.ir/crew/tt5401238/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-1374|access-date=2022-06-09|website=Manzoom|archive-date=2023-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230627055443/https://www.manzoom.ir/crew/tt5401238/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-1374|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2015–2016
| ''కిమియా''
| మహబౌబె మలేకి
| జావద్ అఫ్షర్
| ఐఆర్ఐబి టీవీ2
| &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2014-08-06|title=عکس های نیکی کریمی در سریال جدید کیمیا|url=https://www.topnaz.com/عکس-های-نیکی-کریمی-در-سریال-جدید-کیمیا/|access-date=2022-06-09|website=مجله تاپ‌ناز‌}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2023–2024
| ''మాతృభూమి''
| షపరక్ బహదోరి
| కమల్ తబ్రిజి
| ఐఆర్ఐబి టీవీ3
| &lt;ref&gt;{{Cite web|title=شهاب حسینی و نیکی کریمی در سرزمین کهن + عکس|url=https://namnak.com/%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%A8-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%86%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86-%DA%A9%D9%87%D9%86.p3914|access-date=2022-06-09|website=نمناک|archive-date=2023-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230627053938/https://namnak.com/%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%A8-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%86%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86-%DA%A9%D9%87%D9%86.p3914|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|}

== అవార్డులు, నామినేషన్లు ==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |అవార్డు
! scope=&quot;col&quot; |సంవత్సరం.
! scope=&quot;col&quot; |వర్గం
! scope=&quot;col&quot; |నామినేటెడ్ పని
! scope=&quot;col&quot; |ఫలితం.
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; |{{Abbr|Ref.|References}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |బ్రాటిస్లావా అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం
|2015
|ఉత్తమ నటి
|వెన్స్ డే, మే 9
|గెలుపు
|-
! scope=&quot;row&quot; |కైరో అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం
|2001
|ఉత్తమ నటి
|దాచిన సగం
|గెలుపు
|-
! scope=&quot;row&quot; |కేంబ్రిడ్జ్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్
|2021
|ఉత్తమ కాల్పనిక కథ
|అతాబాయి
|ప్రతిపాదించబడింది
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |[[కేన్స్ ఫిలిం ఫెస్టివల్|కేన్స్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్]]
| rowspan=&quot;2&quot; |2005
|ఖచ్చితంగా పరిగణించండి
| rowspan=&quot;2&quot; |వన్ నైట్ 
|ప్రతిపాదించబడింది
|-
|కెమెరా డి ఓర్
|ప్రతిపాదించబడింది
|-
! scope=&quot;row&quot; |ఢాకా అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం
|2022
|ఉత్తమ ఫీచర్ ఫిల్మ్-ఉమెన్ ఫిల్మ్ మేకర్స్ విభాగం
|అతాబాయి
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |దుబాయ్ ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్
|2011
|ఉత్తమ ఫీచర్ ఫిల్మ్
|ఫైనల్ విజిల్
|ప్రతిపాదించబడింది
|-
! rowspan=&quot;9&quot; scope=&quot;row&quot; |ఫజర్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్
|1991
| rowspan=&quot;6&quot; |ప్రధాన పాత్రలో ఉత్తమ నటి
|ది బ్రైడ్
|ప్రతిపాదించబడింది
|-
|1993
|సారా
|ప్రతిపాదించబడింది
|-
|1995
|పారి
|ప్రతిపాదించబడింది
|-
|1998
|సైకో
|ప్రతిపాదించబడింది
|-
|1999
|టు విమెన్
|
|-
|2003
|వన్ ఫ్లూ ఓవర్ ది కుకూస్ నెస్ట్
|గెలుపు
|-
|2015
|ప్రత్యేక జ్యూరీ బహుమతి
|నైట్ షిఫ్ట్
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2020
|ఉత్తమ చిత్రం
| rowspan=&quot;2&quot; |అతాబాయి
|
|-
|ఉత్తమ దర్శకురాలు
|ప్రతిపాదించబడింది
|-
! scope=&quot;row&quot; |ఫ్రిబోర్గ్ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం
|2007
|గ్రాండ్ ప్రిక్స్
|ఏ ఫ్యు డేస్ లెటర్
|ప్రతిపాదించబడింది
|-
! rowspan=&quot;8&quot; scope=&quot;row&quot; |హఫీజ్ అవార్డులు
|1998
| rowspan=&quot;5&quot; |ఉత్తమ నటి-మోషన్ పిక్చర్
|సైకో
|గెలుపు
|-
|1999
|టు విమెన్
|గెలుపు
|-
|2001
|ది అఫ్లిక్టెడ్ జనరేషన్
|గెలుపు
|-
|2003
|వన్ ఫ్లూ ఓవర్ ది కుకూస్ నెస్ట్
|ప్రతిపాదించబడింది
|-
|2016
|వెన్స్ డే, మే 9
|ప్రతిపాదించబడింది
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2023
|ఉత్తమ చలన చిత్రం
| rowspan=&quot;3&quot; |అతాబాయి
| rowspan=&quot;3&quot; |ప్రతిపాదించబడింది&lt;ref&gt;{{Cite web|title=اعلام نامزدهای بخش سینمایی مراسم حافظ - خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency|url=https://www.mehrnews.com/news/5898187/%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8/|access-date=2023-09-29|website=www.mehrnews.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|ఉత్తమ దర్శకురాలు-మోషన్ పిక్చర్
|-
|ఉత్తమ స్క్రీన్ ప్లే-మోషన్ పిక్చర్
|-
! scope=&quot;row&quot; |హాంకాంగ్ ఆసియా ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్
|2007
|కొత్త ప్రతిభ అవార్డు
|ఏ ఫ్యు డేస్ లెటర్
|ప్రతిపాదించబడింది
|-
! rowspan=&quot;5&quot; scope=&quot;row&quot; |ఇరాన్ సినిమా వేడుకలు
|1999
| rowspan=&quot;5&quot; |ప్రధాన పాత్రలో ఉత్తమ నటి
|టు విమెన్
|గెలుపు
|-
|2000
|బాధపడుతున్న తరం
|ప్రతిపాదించబడింది
|-
|2001
|దాచిన సగం
|ప్రతిపాదించబడింది
|-
|2003
|ఐదవ ప్రతిస్పందన
|ప్రతిపాదించబడింది
|-
|2007
|నక్షత్రాలు 2: ఆమె ఒక నక్షత్రం
|ప్రతిపాదించబడింది
|-
! scope=&quot;row&quot; |ఇరాన్ సినిమా దర్శకుల ఘనమైన వేడుకలు
|2022
|ఉత్తమ చిత్ర దర్శకుడు
|అతాబాయి
|ప్రతిపాదించబడింది
|-
! rowspan=&quot;4&quot; scope=&quot;row&quot; |ఇరాన్ చలనచిత్ర విమర్శకులు, రచయితల సంఘం
|2015
|ప్రధాన పాత్రలో ఉత్తమ నటి
|వెన్స్ డే, మే 9
|ప్రతిపాదించబడింది
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
|ఉత్తమ చిత్రం
| rowspan=&quot;3&quot; |అతాబాయి
|గెలుపు
|-
|ఉత్తమ దర్శకురాలు
|గెలుపు
|-
|ఉత్తమ స్క్రీన్ ప్లే
|గెలుపు
|-
! scope=&quot;row&quot; |నాంటెస్ త్రీ కాంటినెంట్స్ ఫెస్టివల్
|1993
|ఉత్తమ నటి
|సారా
|గెలుపు
|-
! scope=&quot;row&quot; |శాన్ సెబాస్టియన్ అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం
|1993
|ఉత్తమ నటి
|సారా
|గెలుపు
|-
! scope=&quot;row&quot; |సోఫియా మెనార్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్
|2022
|ఉత్తమ చిత్రం
|అతాబాయి
|ప్రతిపాదించబడింది
|-
! scope=&quot;row&quot; |టోర్మినా అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం
|1999
|ఉత్తమ నటి
|టు విమెన్
|గెలుపు
|-
! scope=&quot;row&quot; |థెస్సలొనికి ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్
|2005
|గోల్డెన్ అలెగ్జాండర్
|వన్ నైట్ 
|ప్రతిపాదించబడింది
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |టోరినో ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్
| rowspan=&quot;2&quot; |2005
|ఉత్తమ ఫీచర్ ఫిల్మ్
| rowspan=&quot;2&quot; |వన్ నైట్ 
|ప్రతిపాదించబడింది
|-
|ప్రత్యేక ప్రస్తావన
|గెలుపు
|-
! rowspan=&quot;4&quot; scope=&quot;row&quot; |వెసౌల్ ఆసియా ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్
| rowspan=&quot;4&quot; |2012
|ఎమిలే గిమెట్ అవార్డు
| rowspan=&quot;4&quot; |ఫైనల్ విజిల్
|గెలుపు
|-
|ఇనాల్కో జ్యూరీ అవార్డు
|గెలుపు
|-
|ఉన్నత పాఠశాల అవార్డు
|గెలుపు
|-
|గోల్డెన్ వీల్
|ప్రతిపాదించబడింది
|}

== మూలాలు ==

[[వర్గం:1971 జననాలు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]</text>
      <sha1>r9zckpeyeii82bpsn0hvet4pk3tqi3n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>టీనా రోమెరో</title>
    <ns>0</ns>
    <id>441248</id>
    <revision>
      <id>4957298</id>
      <parentid>4505545</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:57:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alicia Segovia</username>
        <id>154152</id>
      </contributor>
      <origin>4957298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10531" sha1="03fwnw0039ddrrs17fg6acbhhk7rxo7" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox biography vcard&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above&quot; style=&quot;font-size:125%;&quot; |&lt;div class=&quot;fn&quot;&gt;టీనా రోమెరో&lt;/div&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:Tina_Romero.JPG|frameless]]
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |జన్మించారు.
| class=&quot;infobox-data&quot; |&lt;div class=&quot;nickname&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;టీనా రోమెరో అల్కాజార్&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt; &lt;/span&gt; (ఐడి1) ఆగష్టు 14,1951 &lt;span class=&quot;noprint ForceAgeToShow&quot;&gt; (వయస్సు 75) &amp;nbsp;&lt;/span&gt; &lt;br /&gt;&lt;div class=&quot;birthplace&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;న్యూయార్క్ సిటీ, న్యూయార్క్&lt;/div&gt;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |జాతీయత
| class=&quot;infobox-data category&quot; |అమెరికా మెక్సికన్
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |వృత్తి.
| class=&quot;infobox-data role&quot; |నటి
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |క్రియాశీల సంవత్సరాలు&amp;nbsp;
| class=&quot;infobox-data&quot; |1976-ఇప్పటి వరకు
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |జీవిత భాగస్వామి.
| class=&quot;infobox-data&quot; |గాబ్రియేల్ రెటెస్ (విడాకులు) 
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |పిల్లలు.
| class=&quot;infobox-data&quot; |2
|}
'''టీనా రొమెరో'''  ఒక [[అమెరికన్లు|అమెరికన్]]-[[మెక్సికో|మెక్సికన్]] నటి. న్యూయార్క్ నగరానికి చెందిన రొమెరో తన యవ్వనంలో మెక్సికోకు వెళ్లి, తరువాత అక్కడ నటిగా కెరీర్‌ను స్థాపించింది. ఆమె తొలి చిత్రాల్లో ''ది డివైన్ కాస్ట్ (1973) ,  హర్రర్ చిత్రం అలుకార్డా'' (1977) లో టైటిల్ పాత్ర పోషించింది. ఆమె సిస్సీ స్పేస్క్ ,  జాక్ లెమ్మన్‌లతో కలిసి ''మిస్సింగ్'' (1982) తో సహా అమెరికా చిత్రాలలో కూడా నటించింది .

రొమేరో అనేక మెక్సికన్ [[టెలివిజన్]] ధారావాహికలలో కూడా కనిపించింది, వీటిలో ''రోసాలిండా'' (1999), ''మి పెకాడో'' (2009), ''క్వైరో అమర్టే'' (2014) వంటి అనేక టెలినోవెలాలు ఉన్నాయి.

== ప్రారంభ జీవితం ==
రొమేరో ఆగష్టు 14,1951న,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Tina Romero|url=https://www.allmovie.com/artist/tina-romero-p61329|access-date=January 22, 2020|work=AllMovie}}&lt;/ref&gt; [[న్యూయార్క్|న్యూయార్క్ నగరం]]&lt;nowiki/&gt;లో మెక్సికన్ తల్లిదండ్రుల కుమార్తెగా జన్మించింది . ఆమె ,  ఆమె కుటుంబం 1958లో మెక్సికోకు మకాం మార్చారు, అక్కడ ఆమె నటనా పాఠశాలలో తన నైపుణ్యాలను అభివృద్ధి చేసుకుంది. 1976లో, 27 సంవత్సరాల వయసులో, ఆమె లో ''మెజోర్ డి తెరెసా'' చిత్రంలో కథానాయికగా అరంగేట్రం చేసింది. అదే సంవత్సరం ఆమె ఫెలిపే కాజల్స్ దర్శకత్వం వహించిన ''చిన్ చిన్ ఎల్ టెపోరోచో'' ,  ''లాస్ పోక్వియాంచిస్'' చిత్రాలలో పాల్గొంది .

== ఫిల్మోగ్రఫీ ==

=== సినిమా ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!సంవత్సరం
!శీర్షిక
!పాత్ర
!గమనికలు
!సూచిక నెం.
|-
!1973
|''ది డివైన్ కులం''
|ఎలైడ్
|
|
|-
!1976
|''లో మెజోర్ డి థెరిసా''
|తెరెసా
|
|
|-
!1976
|''లాస్ పోక్వియాంచిస్''
|మరియా రోజా
|
|
|-
!1977
|''పేపర్ పువ్వులు''
|టోలెటోల్
|
|
|-
!1977
|''అలుకార్డా''
|అలుకార్డా / లూసీ వెస్టెన్రా
|
|
|-
!1979
|''విరిగిన జెండా''
|అన
|
|
|-
!1980
|''ఎస్టాంపాస్ డి సోర్ జువాన్''
|
|షార్ట్ ఫిల్మ్
|
|-
!1980
|''లాస్ గ్రాండెస్ అగువాస్''
|మారా
|
|
|-
!1982
|''తప్పిపోయింది''
|మారియా
|
|
|-
!1983
|''లాస్ అపరియన్సియాస్ ఎంగానాన్''
|
|
|
|-
!1984
|''నోచే డి కార్నివాల్''
|ఇర్మా
|
|
|-
!1984
|''ముజెరెస్ సాల్వాజెస్''
|గవియోటా
|
|
|-
!1985
|''లాస్ నౌఫ్రాగోస్ డి లిగురియా''
|కోస్టాంజా
|
|
|-
!1986
|''డి పురో రెలాజో''
|
|
|
|-
!1986
|''లాస్ పిరాటాస్''
|కోస్టాంజా
|
|
|-
!1986
|''అద్భుతాలు''
|జువానిటా
|
|
|-
!1988
|''ది పెనిటెంట్''
|సాండ్రా
|
|
|-
!1989
|''వయోలెన్సియా ఎ సాంగే ఫ్రియ''
|
|టెలివిజన్ చిత్రం
|
|-
!1991
|''సైలెన్సియో డి ముర్టే''
|
|
|
|-
!1993
|''సినిమా''
|కోర్టెసానా
|
|
|-
!1994
|''లా సెనోరిటా''
|
|
|
|-
!1994
|''ఉనా లజ్ ఎన్ లా ఎస్కలేరా''
|తెరెసా గుజ్మాన్
|
|
|-
!1995
|''మాగ్నిసిడియో''
|
|
|
|-
!1998
|''సంక్షోభం''
|సాండ్రా
|
|
|-
!1999
|''అన్ డుల్సే ఓలోర్ ఎ ముర్టే''
|లా చాటా
|
|
|-
!2004
|''లాస్ లోరోనాస్''
|ఎస్తేర్
|
|
|-
!2006
|''కలల సముద్రం''
|రాక్వెల్
|
|
|-
!2015
|''ఆనందం నాది''
|అమ్మ
|
|
|-
!2017
|''పిల్లలు తిరిగి వచ్చారు''
|లులు
|
|
|-
!2018
|''డయాబ్లో పోర్ విజో గురించి''
|నెల్లీ డ్యూరాన్
|
|
|-
!2018
|''సైలెన్సియో''
|నర్స్
|
|
|}

=== టెలివిజన్ ===

* ''డామా వై ఒబ్రెరో (అమెరికన్ టెలినోవెలా)'' (2013)- అల్ఫోన్సినా
* ''రోసారియో'' (2013) - గ్రిసెల్డా
* ''అమోర్ బ్రావియో'' ( ''వాలియంట్ లవ్'' ) (2012)- రోసారియో సాంచెజ్ (అలోన్సో తల్లి/నర్స్)
* ''ఉనా మెయిడ్ ఎన్ మాన్హాటన్'' ( ''మెయిడ్ ఇన్ మాన్హాటన్'' ) (2011-2012) - కార్మెన్ &quot;లా నానా&quot;
* ''లెనా డి అమోర్'' ( ''నన్ను ప్రేమతో నింపండి'' ) (2010) - పౌలా డి రూయిజ్
* ''మి పెకాడో'' ( ''బర్డెన్ ఆఫ్ గిల్ట్'' ) (2009) - అసున్సియోన్
* ''వెరానో డి అమోర్'' ( ''సమ్మర్ ఆఫ్ లవ్'' ) (2009) - పురా గుయెర్రా
* ''ఎల్ జురమెంటో'' ( ''సీక్రెట్ లైస్'' ) (2008) - సిల్వియా
* ''పాసియోన్'' ( ''ప్యాషన్'' ) (2007) - క్రియాడా
* ''అమర్టే అసి'' ( ''నాన్న కోసం వెతుకుతోంది'' ) (2005) - ఎవాంజెలినా లిజారాగా
* ''ఎల్ జుగో డి లా విడా'' ( ''ది గేమ్ ఆఫ్ లైఫ్'' ) (2001) - మెర్సిడెస్ పచెకో
* ''అబ్రజమే ముయ్ ఫ్యూర్టే'' ( ''నన్ను ఆలింగనం చేసుకోండి'' ) (2000) - జసింత
* ''రోసలిండా'' (1999) - డోలోరెస్ రొమెరో
* ''లా మెంటిరా'' ( ''ట్విస్టెడ్ లైస్'' ) (1998) - ఇర్మా మొగ్యుల్
* ''లా కుల్పా'' (1996) - లోరెనా
* ''అలోండ్రా'' (1995) - సిసిలియా
* ''బుస్కాండో ఎల్ పారాసో'' (1994) - ఎల్సా
* ''మాజికా జువెంటుడ్'' (1992)
* ''ముచాచిటాస్'' (1991) - వెరోనికా
* ''కాడెనాస్ డి అమర్గురా'' (1991) - మార్తా ఫెర్నాండెజ్
* ''లా హోరా మర్కాడ'' (ఎపిసోడ్ &quot;పోర్ టు బీన్&quot;) - కార్మెన్ (1989)
* ''సింప్లిమెంటే మారియా'' (1989) - గాబ్రియేలా
* ''లా కాసా అల్ ఫైనల్ డి లా కాలే'' (1987) - మెరీనా
* ''ఎల్ రింకన్ డి లాస్ ప్రాడిజియోస్'' (1987)
* ''అప్‌ప్రెండిండో ఎ వివిర్'' (1984) - సిల్వియా
* ''బెల్లా వై బెస్టియా'' (1979)
* ''పరేసిడో అల్ అమోర్'' (1979)
* ''ఏంజెల్ గుయెర్రా'' (1979) - డుల్సెనోంబ్రే
* ''శాంటా'' (1978) - శాంటా

== మూలాలు ==

[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1951 జననాలు]]</text>
      <sha1>03fwnw0039ddrrs17fg6acbhhk7rxo7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నార్వే విదేశీ సంబంధాలు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>452792</id>
    <revision>
      <id>4957493</id>
      <parentid>4793896</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:35:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4957493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108591" sha1="icygp0huvw7gl19lqgatc7qfwwpao5u" xml:space="preserve">'''నార్వే విదేశీ సంబంధాలు''' [[నాటో|NATO]] లో ఆ దేశ సభ్యత్వం, ఐక్యరాజ్యసమితి (UN) కార్యకలాపాలపై ఆధారపడి ఉంటాయి. అదనంగా, [[ఐరోపా సమాఖ్య|యూరోపియన్ యూనియన్]] (EU)లో సభ్యుడు కానప్పటికీ నార్వే, యూరోపియన్ ఎకనామిక్ ఏరియాలో సభ్యత్వం ద్వారా EU ఏకీకరణలో పాల్గొంటుంది. [[నార్వే]] విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖలో విదేశాంగ మంత్రి, అంతర్జాతీయ అభివృద్ధి మంత్రి ఇద్దరూ ఉంటారు.

== చరిత్ర ==
నార్వే స్వీడన్‌తో యూనియన్ రద్దును ప్రకటించిన రోజునే - 1905 జూన్ 7  - విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖను స్థాపించారు. స్వీడిష్ రాజు అధికారికంగా నార్వేజియన్ సింహాసనంపై తన హక్కును త్యజించే వరకు దౌత్యవేత్తలు విదేశీ ప్రభుత్వాలకు తమ పత్రాలను సమర్పించలేకపోయినా, మొదటి నార్వేజియన్ రాయబారి [[Hjalmar Christian Hauge|హ్జల్మార్ క్రిస్టియన్ హాగ్]] 1905 నవంబరు 6 న యునైటెడ్ స్టేట్స్ సెక్రటరీ ఆఫ్ స్టేట్ ఎలిహు రూట్ నుండి గుర్తింపు పొందే వరకు అనేక మంది అనధికారిక ప్రతినిధులు తాత్కాలిక ప్రభుత్వం తరపున పనిచేశారు.

కొత్తగా ఏర్పడిన విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ యొక్క ప్రారంభ ఉద్దేశ్యాలు దౌత్య మార్గాల ద్వారా నార్వే ప్రయోజనాలకు ప్రాతినిధ్యం వహించడం, విదేశాలకు నార్వేజియన్ షిప్పింగ్, వాణిజ్యానికి కాన్సులర్ సేవలను అందించడం. 1906 లో స్టోర్టింగ్ (నార్వే పార్లమెంటు), ఐరోపాలో ఆరు రాయబార కార్యాలయాలను స్థాపించాలని నిర్ణయించింది. అమెరికాల్లో మరో రెండు - ఒకటి యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, ఒకటి [[అర్జెంటీనా|అర్జెంటీనాలో]]- కూడా స్థాపించాలని నిర్ణయించింది. 20 కాన్సులర్ కార్యాలయాలు ప్రారంభించబడ్డాయి కూడా.

[[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం|మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ]] సమయంలో, నార్వే తటస్థతను కొనసాగించడంలో, ముఖ్యంగా దాని వ్యాపార నౌకాదళాన్ని రక్షించుకోవడంలో విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ అపూర్వమైన సవాళ్లను ఎదుర్కొంది.

1922 లో దౌత్య, కాన్సులర్ శాఖల మధ్య పూర్తి సహకారాన్ని నిర్ధారించడానికి మంత్రిత్వ శాఖను ఏకీకృతం చేసి పునర్వ్యవస్థీకరించారు. పునర్వ్యవస్థీకరణలో దౌత్యవేత్తలకు విశ్వవిద్యాలయ ప్రవేశ పరీక్ష పూర్తి చేయడం, అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం నుండి వృత్తిపరమైన అనుభవం వంటి నిర్ణీత కెరీర్ మార్గాన్ని ఏర్పాటు చేయడం జరిగింది. ఆ కాలంలోని ఆర్థిక ఇబ్బందుల కారణంగా, తరువాతి అనేక సంవత్సరాల పాటు మంత్రిత్వ శాఖలో కఠిన చర్యలు తీసుకోవాల్సి వచ్చింది.

1940 లో నాజీ జర్మనీ నార్వేను ఆక్రమించినప్పుడు, [[ప్రవాస ప్రభుత్వం|ప్రభుత్వం యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌కు పారిపోయి]] లండన్ వెలుపల ఉన్న బ్రాక్‌నెల్‌లో ప్రవాసం ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. తరువాత లండన్‌లోని కింగ్‌స్టన్ హౌస్‌ను ఉపయోగించారు. 1945 లో శాంతి ఏర్పడిన తరువాత ప్రభుత్వం నార్వేకు తిరిగి వెళ్లింది.

[[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] ముగిసిన తరువాత నార్వే, [[నాటో|నార్త్ అట్లాంటిక్ ట్రీటీ ఆర్గనైజేషన్]], ఐక్యరాజ్యసమితిలలో వ్యవస్థాపక సభ్యదేశంగా చేరింది. తరువాతి కాలంలో నార్వేజియన్, [[ట్రిగ్వేలీ|ట్రిగ్వే లీ]] ఐరాసకు తొలి సెక్రటరీ జనరల్‌గా ఉన్నారు. ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలిలో మొదటి శాశ్వత సభ్యదేశాలలో నార్వే కూడా భాగం.&lt;ref&gt;{{Citation|last=Hanhimäki|first=Jussi M.|title=1. The best hope of mankind? A brief history of the UN|date=2015-06-11|url=http://www.veryshortintroductions.com/view/10.1093/actrade/9780190222703.001.0001/actrade-9780190222703-chapter-2|work=The United Nations: A Very Short Introduction|pages=8–25|publisher=Oxford University Press|language=en|doi=10.1093/actrade/9780190222703.003.0002|isbn=978-0-19-022270-3|access-date=2022-01-29}}&lt;/ref&gt;

== విధానం యొక్క అంశాలు ==
[[ప్రచ్ఛన్నయుద్ధం|ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం]] ముగిసినప్పటి నుండి నార్వే, &quot;నార్వేజియన్ మోడల్&quot; అని పిలువబడే విదేశాంగ విధాన నమూనాను అభివృద్ధి చేసింది. దీని లక్ష్యం ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వేతర నార్వేజియన్ సంస్థల మధ్య సమన్వయ ప్రతిస్పందన ద్వారా శాంతి, స్థిరత్వాలకు దోహదపడటం; అంతర్జాతీయ సంఘర్షణలలో నిజాయితీగల మధ్యవర్తిగా వ్యవహరించడం; పార్టీల మధ్య ప్రాప్యత, విశ్వసనీయత కలిగిన నార్వేజియన్ వ్యక్తుల అనధికారిక నెట్‌వర్క్; అంతర్జాతీయ సమస్యలలో దీర్ఘ దృక్పథాన్ని తీసుకోవడానికి ఇష్టపడటం.

యుద్ధానంతర నార్వే విదేశాంగ విధానాన్ని నాలుగు కోణాల్లో వర్ణించవచ్చు:

=== వ్యూహాత్మక పొత్తులు ===
[[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం|రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో]] విఫలమైన తటస్థ విధానంలో ఉత్తర అట్లాంటిక్‌లో యుద్ధం చేయడానికి నార్వే యొక్క వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యత ముఖ్యమైనది. తన ప్రజాస్వామ్య విలువలను పంచుకునే దేశాలతో పొత్తు పెట్టుకోవడానికి నార్వే నాటో వ్యవస్థాపక సభ్యదేశంగా చేరింది. దౌత్య, సైనిక సహకారం ద్వారా, నార్వే NATO ఏర్పాటు, కార్యకలాపాలలో పాత్రను పోషించింది. ఇది తన భూభాగాల్లో పరిమిత సంఖ్యలో సైనిక స్థావరాలు, విన్యాసాలను ఏర్పాటు చేసుకోవడానికి అనుమతించింది. ఇది [[సోవియట్ యూనియన్|సోవియట్ యూనియన్‌తో]] వివాదానికి సన్నాహకంగా ఉత్తర నార్వేలో స్థావరాలను ముందుకు తీసుకురావాలని NATO నిర్ణయించినప్పుడు కొంత వివాదానికి దారితీసింది.

=== అంతర్జాతీయ సహకారం ===
సామూహిక భద్రత ద్వారా బలమైన జాతీయ రక్షణను నిర్వహించాల్సిన అవసరాన్ని గుర్తిస్తూ, అంతర్జాతీయ సహకారానకీ, వివాదాల శాంతియుత పరిష్కారానికీ [[నార్వే]] తోడ్పడుతుంది. దీని ప్రకారం, నార్వేజియన్ విధానపు మూలస్తంభాలు [[నాటో|NATO]] లో క్రియాశీల సభ్యత్వం, ఐక్యరాజ్యసమితికీ దాని ప్రత్యేక సంస్థలకూ మద్దతు. నార్వే నార్డిక్ కౌన్సిల్ ద్వారా [[డెన్మార్క్]], [[స్వీడన్]], [[ఫిన్‌లాండ్|ఫిన్లాండ్]], [[ఐస్‌లాండ్|ఐస్లాండ్]] వంటి ఇతర నార్డిక్ దేశాలతో ఆర్థిక, సామాజిక, సాంస్కృతిక సహకార విధానాన్ని కూడా అనుసరిస్తుంది. రెండు దేశాలు పంచుకునే సాంస్కృతిక బంధం కారణంగా [[ఐస్‌లాండ్|ఐస్లాండ్‌తో]] దాని సంబంధాలు చాలా దగ్గరగా ఉన్నాయి. 2003 జనవరిలో నార్వే, UN భద్రతా మండలిలో 2 సంవత్సరాల పదవీకాలాన్ని ముగించింది. ఇరాక్ ఆంక్షల కమిటీకి అధ్యక్షత వహించింది.

నార్వే, ఐస్లాండ్, [[ఫారో దీవులు|ఫారో దీవులతో]] పాటు, [[ఐరోపా సమాఖ్య|యూరోపియన్ యూనియన్‌లో]] సభ్యత్వం లేదు. ఈ మూడూ యూరోపియన్ ఎకనామిక్ ఏరియాలో సభ్యులే.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Iceland and the International Financial Crisis|url=https://archive.org/details/icelandinternati0000eiri|last=Bergmann|first=Eirikur|publisher=Palgrave Macmillan|year=2014|location=London}}&lt;/ref&gt; నార్వే EU లో చేఋఆలనే ప్రతిపాదనలు వచ్చాయి. నార్వేజియన్ సభ్యత్వంపై 1972 లో, 1994 లో ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలు జరిగాయి. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=July 12, 2022|title=Historical overview - Norway and the EU|url=https://www.norway.no/en/missions/eu/areas-of-cooperation/historical-overview/|access-date=31 March 2023}}&lt;/ref&gt; గ్రామీణ, పట్టణ ప్రాంతాల మధ్య ప్రజాభిప్రాయం విడిపోయింది''.'' ప్రస్తుత ప్రభుత్వం భవిష్యత్తులో సభ్యత్వం కోసం అవకాశాన్ని పెంచడానికి ప్రణాళిక వేయడం లేదు.

వైకింగ్ కాలం నుండి భాగస్వామ్య సాంస్కృతిక వారసత్వం కారణంగా, నార్వేకు [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]], [[స్కాట్లాండ్|స్కాట్లాండ్‌లతో]] సహకారం, స్నేహ చరిత్ర ఉంది. వైకింగ్‌లు హెబ్రిడ్స్, ఓర్క్నీ, షెట్‌ల్యాండ్‌తో సహా పలు ప్రాంతాలను జయించి అనేక వందల సంవత్సరాల పాటు పాలించారు. నార్వే, షెట్లాండ్ లో ఉత్తరాన ఉన్న ద్వీపమైన అన్స్ట్ నుండి తూర్పున కేవలం 300 కిలోమీటర్లు (159 నాటికల్ మైళ్ళు ) దూరంలో ఉంది. యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌కు నార్వేజియన్ రాయబార కార్యాలయం లండన్‌లో ఉంది. నార్వే ఎడిన్‌బర్గ్‌లో కాన్సులేట్ జనరల్‌ను కూడా నిర్వహిస్తోంది. [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం|రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో]] UK అందించిన మద్దతుకు కృతజ్ఞతా చిహ్నంగా, ఓస్లో నగరం నార్వే స్ప్రూస్‌ను బహుమతిగా ఇచ్చి, ట్రఫాల్గర్ స్క్వేర్‌లో ప్రదర్శన కోసం క్రిస్మస్ చెట్టుగా లండన్‌కు అందజేస్తుంది. యుద్ధం జరుగుతున్నంత కాలం రాజు హాకోన్, అతని కుమారుడు క్రౌన్ ప్రిన్స్ ఒలావ్‌లతో పాటు ఆ దేశ ప్రభుత్వం లండన్‌లో ప్రవాసంలో నివసించారు. సంప్రదాయంలో భాగంగా, వెస్ట్‌మినిస్టర్ లార్డ్ మేయర్ శరదృతువు చివరిలో చెట్టు నరికివేతలో పాల్గొనడానికి ఓస్లోను సందర్శిస్తారు. ఓస్లో మేయర్ క్రిస్మస్ వేడుకలో చెట్టును వెలిగించటానికి లండన్‌కు వెళతారు.

వాణిజ్యం, [[పెట్టుబడి]], సముద్ర రంగ సహకారం ద్వారా ఆర్థిక భాగస్వామ్యాన్ని విస్తృతం చేయడానికి నార్వే విదేశాంగ మంత్రి తన రెండు రోజుల పర్యటనలో భాగంగా 2022 ఏప్రిల్ 25 న [[బంగ్లాదేశ్|బంగ్లాదేశ్‌]] సందర్శించారు. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Report|first=Star Digital|date=2022-04-25|title=Norway seeks to expand cooperation in offshore renewable energy, investment in Bangladesh|url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/diplomacy/news/norway-seeks-expand-cooperation-offshore-renewable-energy-investment-bangladesh-3011986|access-date=2022-04-25|website=The Daily Star|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== అంతర్జాతీయ మధ్యవర్తిత్వం, జాతి నిర్మాణం ===
నార్వే అనేక అంతర్జాతీయ సంఘర్షణలలో మధ్యవర్తిగా చురుకైన పాత్ర పోషించింది. [[ఇజ్రాయిల్|ఇజ్రాయెల్]], PLO మధ్య [[ఓస్లో ఒప్పందాలు|ఓస్లో ఒప్పందాలను]] కుదుర్చుకోవడంలో దివంగత విదేశాంగ మంత్రి జోహన్ జోర్గెన్ హోల్స్ట్ కీలక పాత్ర పోషించాడు. [[బోస్నియా, హెర్జెగోవినా|బోస్నియాలో]] యుద్ధాన్ని ముగించాలని కోరుతూ విఫలమైన మధ్యవర్తిత్వ బృందంలో థోర్వాల్డ్ స్టోల్టెన్‌బర్గ్ కూడా ఉన్నాడు. [[గ్వాటెమాలా|గ్వాటెమాలలో]] నార్వే మధ్యవర్తిత్వ సేవలు, ఆర్థిక సహాయం రెండింటినీ అందించింది.

2005 నాటికి నార్వేజియన్ దౌత్యవేత్తలు [[సూడాన్]], [[బోస్నియా, హెర్జెగోవినా|బోస్నియా]], [[శ్రీలంక]], [[కొలంబియా|కొలంబియాలో]] మధ్యవర్తులుగా వ్యవహరిస్తున్నారు. ఆ దేశాలలో కొన్ని, నార్వే వేర్పాటువాద గ్రూపులకు మద్దతు ఇస్తోందనీ, వాటిని ప్రోత్సహిస్తోందనీ ఆరోపిస్తున్నాయి. నార్వేజియన్ రాజకీయ నాయకులపై ఇజ్రాయిల్ తరచూ కఠినమైన విమర్శలు చేస్తూ ఉంటుంది. 2006 ప్రారంభంలో, ఆర్థిక మంత్రి క్రిస్టిన్ హాల్వోర్సెన్ ఇజ్రాయెల్ వస్తువులను బహిష్కరించాలని మద్దతు ఇచ్చినప్పుడు ఈ వివాదం తారాస్థాయికి చేరుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=December 12, 2006|title=USA threats after boycott support|url=http://www.aftenposten.no/english/local/article1196096.ece|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080103202837/http://www.aftenposten.no/english/local/article1196096.ece|archive-date=January 3, 2008|access-date=2008-01-14|website=Aftenposten}}&lt;/ref&gt; ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ ప్రతినిధి రునార్ మల్కెనెస్ బిబిసి న్యూస్‌తో మాట్లాడుతూ, ప్రభుత్వ స్థాయిలో &quot;ఇజ్రాయెల్ వస్తువులను బహిష్కరించాలని ఒత్తిడి చేసే ఎటువంటి చర్యలు లేవు&quot; అని అన్నారు. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4584738.stm|title=Norway split over Israel boycott|date=January 5, 2006|work=BBC News|access-date=2008-01-14}}&lt;/ref&gt; [[ఇథియోపియా]] నుండి ఎరిట్రియా విముక్తి సమయంలో [[ఎరిత్రియా|నార్వే]] [[నార్వే|ఎరిట్రియాకు]] చురుకుగా మద్దతు ఇచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=January 28, 2005|title=Norwegian Assistance to Eritrea|url=http://www.norway.gov.er/Development/Development.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080316211833/http://www.norway.gov.er/Development/Development.htm|archive-date=March 16, 2008|access-date=2008-01-14|website=Norway – the official site in Eritrea}}&lt;/ref&gt; ఇటీవల, 'ఉగ్రవాద సంస్థకు, ఎరిట్రియాకు' నార్వే మద్దతు ఇస్తున్నదనే ఆరోపణలతో ఇథియోపియా ఆరుగురు నార్వేజియన్ దౌత్యవేత్తలను బహిష్కరించింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=September 12, 2007|title=Ethiopia: Norway supports 'terrorists' in Africa|url=http://www.aftenposten.no/english/local/article1990861.ece|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080112151631/http://www.aftenposten.no/english/local/article1990861.ece|archive-date=January 12, 2008|access-date=2008-01-14|website=Aftenposten}}&lt;/ref&gt; [[ఇథియోపియా|ఇథియోపియాకు]] సహాయాన్ని తగ్గించడం ద్వారా నార్వే ప్రతీకారం తీర్చుకుంది.

[[9/11 దాడులు|2001 సెప్టెంబరు 11 న అమెరికాపై అల్-ఖైదా దాడి]] తర్వాత, [[అల్ ఖైదా|అల్-ఖైదా]], దాని [[తాలిబన్|తాలిబాన్]] స్పాన్సర్లను పడగొట్టడానికి నాటో సైనిక దండయాత్రను ప్రారంభించింది. యుద్ధంలో దెబ్బతిన్న దేశాన్ని పునర్నిర్మించడానికి సహాయం సహకారం అందించిన 51 దాతలలో నార్వే ఒకటి. ఆఫ్ఘనిస్తాన్ లోని ఫర్యాబ్ ప్రావిన్స్‌ను నార్వే స్వీకరించింది. నార్వేజియన్ నేతృత్వంలోని ప్రాంతీయ పునర్నిర్మాణ బృందం 2005–2012 లో భద్రత, సుపరిపాలన, ఆర్థిక అభివృద్ధిని ప్రభావితం చేసే లక్ష్యంతో పనిచేసింది. కానీ ఫలితాలు సందేహాస్పదంగా ఉన్నాయి. US, అన్ని ఇతర దేశాలు చివరకు 2021 నాటికి ఉపసంహరించుకోవాలని నిర్ణయించుకునే వరకు నిరాశ కొనసాగింది. 

=== అంతర్జాతీయ వివాదాలు ===
[[అంటార్కిటికా|అంటార్కిటికాలో]] (క్వీన్ మౌడ్ ల్యాండ్, పీటర్ I ద్వీపం) నార్వే చేస్తున్న ప్రాదేశిక వాదనలను ఆస్ట్రేలియా, ఫ్రాన్స్, [[న్యూజీలాండ్|న్యూజిలాండ్]], యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ మాత్రమే గుర్తించాయి.

=== హోదా కోరిక ===
నార్వే తన విదేశాంగ విధానం ద్వారా హోదా కోరుతూ పనిచేస్తుందని అనేక మంది పండితులు వాదిస్తారు. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Small State Status Seeking: Norway's Quest for International Standing (e-Book) - Routledge|url=https://www.routledge.com/Small-State-Status-Seeking-Norways-Quest-for-International-Standing/de-Carvalho-Neumann/p/book/9781315758817|access-date=2018-02-17|website=Routledge.com|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite paper|title=Moral authority and status in International Relations: Good states and the social dimension of status seeking}}&lt;/ref&gt; చురుకైన విదేశాంగ విధానం ద్వారా నార్వే, అంతర్జాతీయ వ్యవస్థలోని చిన్న శక్తులు, మధ్య శక్తులలో తన స్థానాన్ని పెంచుకోవడానికీ గొప్ప శక్తుల నుండి గుర్తింపు పొందేందుకూ ప్రయత్నిస్తుంది. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== దౌత్య సంబంధాలు ==
నార్వే దౌత్య సంబంధాలు కొనసాగించే దేశాల జాబితా:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;3&quot; |[[File:Diplomatic_relations_of_Norway.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Diplomatic_relations_of_Norway.svg|frameless|425x425px]]
|-
!#
!Country
!Date&lt;ref&gt;{{cite web|author=Government.no|date=27 April 1999|title=Norges opprettelse af diplomatiske forbindelser med fremmede stater|url=https://www.regjeringen.no/globalassets/departementene/ud/vedlegg/protokoll/diplomatiske_forbindelser.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207025525/https://www.regjeringen.no/globalassets/departementene/ud/vedlegg/protokoll/diplomatiske_forbindelser.pdf|archive-date=7 December 2024|access-date=14 December 2024|website=[[Government.no|regjeringen.no]]|language=no}}&lt;/ref&gt;
|-
|1
|{{Flag|United States}}
|{{Dts|30 October 1905}}
|-
|2
|{{Flag|Russia}}
|{{Dts|31 October 1905}}
|-
|3
|{{Flag|France}}
|{{Dts|5 November 1905}}
|-
|4
|{{Flag|United Kingdom}}
|{{Dts|6 November 1905}}
|-
|5
|{{Flag|Denmark}}
|{{Dts|7 November 1905}}
|-
|6
|{{Flag|Japan}}
|{{Dts|7 November 1905}}
|-
|7
|{{Flag|Belgium}}
|{{Dts|14 November 1905}}
|-
|8
|{{Flag|Sweden}}
|{{Dts|18 November 1905}}
|-
|9
|{{Flag|Spain}}
|{{Dts|26 November 1905}}
|-
|10
|{{Flag|Thailand}}
|{{Dts|30 November 1905}}
|-
|11
|{{Flag|Netherlands}}
|{{Dts|4 December 1905}}
|-
|12
|{{Flag|Switzerland}}
|{{Dts|22 January 1906}}
|-
|13
|{{Flag|Portugal}}
|{{Dts|17 March 1906}}
|-
|14
|{{Flag|Italy}}
|{{Dts|22 March 1906}}
|-
|15
|{{Flag|Argentina}}
|{{Dts|28 March 1906}}
|-
|16
|{{Flag|Paraguay}}
|{{Dts|2 April 1906}}
|-
|17
|{{Flag|Uruguay}}
|{{Dts|3 April 1906}}
|-
|18
|{{Flag|Mexico}}
|{{Dts|9 April 1906}}
|-
|19
|{{Flag|Cuba}}
|{{Dts|20 June 1906}}
|-
|20
|{{Flag|Bulgaria}}
|{{Dts|20 August 1906}}
|-
|21
|{{Flag|Brazil}}
|{{Dts|11 May 1908}}
|-
|22
|{{Flag|Iran}}
|{{Dts|14 October 1908}}
|-
|23
|{{Flag|Serbia}}
|{{Dts|9 March 1917}}
|-
|24
|{{Flag|Romania}}
|{{Dts|14 May 1917}}
|-
|25
|{{Flag|Finland}}
|{{Dts|2 March 1918}}
|-
|26
|{{Flag|Greece}}
|{{Dts|25 May 1918}}
|-
|27
|{{Flag|Chile}}
|{{Dts|9 June 1919}}
|-
|28
|{{Flag|Poland}}
|{{Dts|4 July 1919}}
|-
|29
|{{Flag|Hungary}}
|{{Dts|12 February 1920}}
|-
|30
|{{Flag|Austria}}
|{{dts|8 October 1920}}&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Oversikt over norske ambassader, konsulater, interessekontorer mm i årene 1906- 2001|url=https://www.regjeringen.no/globalassets/departementene/ud/vedlegg/utestasjoner/stasjoner_wxyz.pdf|access-date=9 January 2025|language=no}}&lt;/ref&gt;
|-
|31
|{{Flag|Czech Republic}}
|{{dts|12 January 1921}}
|-
|32
|{{Flag|Peru}}
|{{Dts|3 August 1923}}
|-
|33
|{{Flag|Venezuela}}
|{{Dts|4 October 1929}}
|-
|34
|{{Flag|Turkey}}
|{{dts|8 October 1930}}&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Cite book|url=https://diad.mfa.gov.tr/diad/yillik/yillik-1959.pdf|title=Hariciye Vekâleti Yıllığı 1959|publisher=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Türkiye|page=188|language=tr}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|35
|{{Flag|Luxembourg}}
|{{Dts|15 April 1931}}
|-
|36
|{{Flag|Colombia}}
|{{Dts|6 September 1935}}
|-
|37
|{{Flag|Egypt}}
|{{Dts|25 April 1936}}
|-
|38
|{{Flag|Ecuador}}
|{{Dts|22 October 1936}}
|-
|39
|{{Flag|Bolivia}}
|{{Dts|25 February 1937}}
|-
|40
|{{Flag|El Salvador}}
|{{Dts|27 April 1939}}
|-
|41
|{{Flag|Guatemala}}
|{{Dts|28 April 1939}}
|-
|42
|{{Flag|Costa Rica}}
|{{Dts|2 May 1939}}
|-
|43
|{{Flag|Iceland}}
|{{Dts|29 August 1940}}
|-
|44
|{{Flag|Canada}}
|{{Dts|24 January 1942}}
|-
|45
|{{Flag|Dominican Republic}}
|{{Dts|16 October 1943}}
|-
|46
|{{Flag|Haiti}}
|{{Dts|28 October 1943}}
|-
|47
|{{Flag|Ethiopia}}
|{{Dts|28 April 1945}}
|-
|48
|{{Flag|South Africa}}
|{{Dts|16 June 1946}}
|-
|49
|{{Flag|Iraq}}
|{{Dts|28 September 1946}}
|-
|50
|{{Flag|Australia}}
|{{Dts|23 June 1947}}
|-
|51
|{{Flag|Honduras}}
|{{Dts|3 July 1947}}
|-
|52
|{{Flag|Nicaragua}}
|{{Dts|5 July 1947}}
|-
|53
|{{Flag|India}}
|{{Dts|15 August 1947}}
|-
|54
|{{Flag|Philippines}}
|{{Dts|2 March 1948}}
|-
|55
|{{Flag|Panama}}
|{{Dts|21 July 1948}}
|-
|56
|{{Flag|Lebanon}}
|{{Dts|10 August 1948}}
|-
|57
|{{Flag|Syria}}
|{{Dts|11 August 1948}}
|-
|58
|{{Flag|Pakistan}}
|{{Dts|18 December 1948}}
|-
|59
|{{Flag|Indonesia}}
|{{Dts|25 January 1950}}
|-
|60
|{{Flag|Ireland}}
|{{Dts|17 February 1950}}
|-
|61
|{{Flag|Israel}}
|{{Dts|19 July 1950}}
|-
|62
|{{Flag|Sri Lanka}}
|{{Dts|13 October 1950}}
|-
|63
|{{Flag|Germany}}
|{{dts|10 May 1951}}&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Länder|url=https://www.auswaertiges-amt.de/de/service/laender|access-date=23 July 2023|language=de}}&lt;/ref&gt;
|-
|64
|{{Flag|China}}
|{{dts|5 October 1954}}&lt;ref name=&quot;norway2&quot;&gt;{{cite web|date=30 October 2009|title=Norway – China 55-year friendship|url=http://www.norway.cn/Embassy/Norway-and-China/Anniversaries/Norway---China-55-year-friendship/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111002183953/http://www.norway.cn/Embassy/Norway-and-China/Anniversaries/Norway---China-55-year-friendship/|archive-date=2 October 2011|access-date=29 September 2011|publisher=Norway.cn}}&lt;/ref&gt;
|-
|65
|{{Flag|Myanmar}}
|{{Dts|18 May 1956}}
|-
|66
|{{Flag|Sudan}}
|{{Dts|31 May 1956}}
|-
|67
|{{Flag|Tunisia}}
|{{Dts|29 August 1958}}
|-
|68
|{{Flag|Morocco}}
|{{Dts|30 August 1958}}
|-
|69
|{{Flag|South Korea}}
|{{Dts|22 March 1959}}
|-
|70
|{{Flag|Nigeria}}
|{{Dts|1 October 1960}}
|-
|71
|{{Flag|Madagascar}}
|{{Dts|27 October 1960}}
|-
|72
|{{Flag|Senegal}}
|{{Dts|2 December 1960}}
|-
|73
|{{Flag|Yemen}}
|{{Dts|23 March 1961}}
|-
|74
|{{Flag|Saudi Arabia}}
|{{Dts|8 May 1961}}
|-
|75
|{{Flag|Guinea}}
|{{Dts|21 July 1961}}
|-
|76
|{{Flag|Ivory Coast}}
|{{Dts|27 September 1962}}
|-
|77
|{{Flag|Algeria}}
|{{Dts|27 October 1962}}
|-
|78
|{{Flag|Cyprus}}
|{{Dts|22 March 1963}}
|-
|79
|{{flag|Afghanistan|2013}}
|{{Dts|3 January 1964}}
|-
|80
|{{Flag|Niger}}
|{{Dts|24 January 1964}}
|-
|81
|{{Flag|Kenya}}
|{{Dts|22 February 1964}}
|-
|82
|{{Flag|Uganda}}
|{{Dts|21 July 1964}}
|-
|83
|{{Flag|Benin}}
|{{Dts|25 September 1964}}
|-
|84
|{{Flag|Tanzania}}
|{{Dts|28 September 1964}}
|-
|85
|{{Flag|Zambia}}
|{{Dts|2 February 1965}}
|-
|86
|{{Flag|Liberia}}
|{{Dts|17 February 1965}}
|-
|87
|{{Flag|Malawi}}
|{{Dts|9 March 1965}}
|-
|88
|{{Flag|Ghana}}
|{{Dts|19 May 1965}}
|-
|89
|{{Flag|Cameroon}}
|{{Dts|15 June 1965}}
|-
|90
|{{Flag|Gabon}}
|{{Dts|28 September 1965}}
|-
|91
|{{Flag|Kuwait}}
|{{Dts|30 June 1965}}
|-
|92
|{{Flag|Libya}}
|{{Dts|20 July 1966}}
|-
|93
|{{Flag|Burundi}}
|{{Dts|1966}}
|-
|94
|{{Flag|Republic of the Congo}}
|{{Dts|23 May 1967}}
|-
|95
|{{Flag|Botswana}}
|{{Dts|30 November 1967}}
|-
|96
|{{Flag|Malaysia}}
|{{Dts|8 March 1968}}
|-
|97
|{{Flag|Mongolia}}
|{{Dts|11 May 1968}}
|-
|98
|{{Flag|Jordan}}
|{{Dts|7 January 1969}}
|-
|99
|{{Flag|Malta}}
|{{Dts|11 February 1969}}
|-
|100
|{{Flag|Singapore}}
|{{Dts|7 March 1969}}
|-
|101
|{{Flag|Democratic Republic of the Congo}}
|{{Dts|27 September 1969}}
|-
|102
|{{Flag|New Zealand}}
|{{Dts|10 October 1969}}
|-
|103
|{{Flag|Central African Republic}}
|{{Dts|16 May 1970}}
|-
|104
|{{Flag|Sierra Leone}}
|{{Dts|20 July 1970}}
|-
|105
|{{Flag|Rwanda}}
|{{Dts|30 January 1971}}
|-
|106
|{{Flag|Somalia}}
|{{Dts|30 March 1971}}
|-
|107
|{{Flag|Albania}}
|{{Dts|29 May 1971}}
|-
|108
|{{Flag|Trinidad and Tobago}}
|{{Dts|19 November 1971}}
|-
|109
|{{Flag|Vietnam}}
|{{Dts|25 November 1971}}
|-
|110
|{{Flag|Togo}}
|{{Dts|10 January 1972}}
|-
|111
|{{Flag|Bangladesh}}
|{{Dts|14 April 1972}}
|-
|112
|{{Flag|Nepal}}
|{{Dts|26 January 1973}}
|-
|113
|{{Flag|Mauritius}}
|{{Dts|30 January 1973}}
|-
|114
|{{Flag|Qatar}}
|{{Dts|9 June 1973}}
|-
|115
|{{Flag|North Korea}}
|{{Dts|22 June 1973}}
|-
|116
|{{Flag|United Arab Emirates}}
|{{Dts|4 July 1973}}
|-
|117
|{{Flag|Bahrain}}
|{{Dts|15 July 1973}}
|-
|118
|{{Flag|Barbados}}
|{{Dts|24 January 1975}}
|-
|119
|{{Flag|Guinea-Bissau}}
|{{Dts|7 April 1975}}
|-
|120
|{{Flag|Mozambique}}
|{{Dts|25 June 1975}}
|-
|121
|{{Flag|Lesotho}}
|{{Dts|8 May 1976}}
|-
|122
|{{Flag|Papua New Guinea}}
|{{Dts|19 August 1976}}
|-
|123
|{{Flag|Cambodia}}
|{{Dts|18 November 1976}}
|-
|124
|{{Flag|Fiji}}
|{{Dts|18 January 1977}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Formal diplomatic relations list|url=http://www.foreignaffairs.gov.fj/images/FDR_LIST_version_of_6_June_2016.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190827171052/http://www.foreignaffairs.gov.fj/images/FDR_LIST_version_of_6_June_2016.pdf|archive-date=27 August 2019|access-date=31 March 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
|125
|{{Flag|Suriname}}
|{{Dts|8 February 1977}}
|-
|126
|{{Flag|Cape Verde}}
|{{Dts|9 May 1977}}
|-
|127
|{{Flag|Mali}}
|{{Dts|17 June 1977}}
|-
|128
|{{Flag|Jamaica}}
|{{Dts|7 October 1977}}
|-
|129
|{{Flag|Angola}}
|{{Dts|31 October 1977}}
|-
|130
|{{Flag|Guyana}}
|{{Dts|2 August 1979}}
|-
|131
|{{Flag|Burkina Faso}}
|{{Dts|21 September 1979}}
|-
|132
|{{Flag|Oman}}
|{{Dts|15 April 1980}}
|-
|133
|{{Flag|Zimbabwe}}
|{{Dts|18 April 1980}}
|-
|134
|{{Flag|Solomon Islands}}
|{{Dts|18 September 1980}}
|-
|—
|{{Flag|Holy See}}
|{{Dts|2 August 1982}}
|-
|135
|{{Flag|Gambia}}
|{{Dts|8 February 1983}}
|-
|136
|{{Flag|Mauritania}}
|{{Dts|6 December 1983}}
|-
|137
|{{Flag|Maldives}}
|{{Dts|26 March 1984}}
|-
|138
|{{Flag|Belize}}
|{{Dts|12 July 1984}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Diplomatic relations - Belize|url=http://www.mfa.gov.bz/images/documents/DIPLOMATIC%20RELATIONS.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171230194831/http://www.mfa.gov.bz/images/documents/DIPLOMATIC%20RELATIONS.pdf|archive-date=30 December 2017|access-date=30 December 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
|139
|{{Flag|Brunei}}
|{{Dts|12 October 1984}}
|-
|140
|{{Flag|Eswatini}}
|{{Dts|11 December 1984}}
|-
|141
|{{Flag|Seychelles}}
|{{Dts|1 February 1985}}&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.statehouse.gov.sc/news/5690/new-norwegian-ambassador-to-seychelles-accredited|title=New Norwegian Ambassador to Seychelles accredited|date=11 October 2022|access-date=22 July 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
|142
|{{Flag|Antigua and Barbuda}}
|{{Dts|14 October 1985}}&lt;ref&gt;{{cite web|author=Government of Antigua and Barbuda|title=Chronology of Antigua and Barbudas Bilateral relations|url=http://www.un.int/antigua/bilachro.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117180614/http://www.un.int/antigua/bilachro.htm|archive-date=17 January 2012|access-date=24 February 2011}}&lt;/ref&gt;
|-
|143
|{{Flag|Bhutan}}
|{{Dts|5 November 1985}}&lt;ref name=&quot;list&quot;&gt;{{cite web|title=Bilateral relations|url=https://www.mfa.gov.bt/?page_id=8824|access-date=4 May 2021|website=Ministry of Foreign Affairs of Bhutan}}&lt;/ref&gt;
|-
|144
|{{Flag|Tonga}}
|{{Dts|30 August 1988}}
|-
|145
|{{Flag|Saint Lucia}}
|{{Dts|1990}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=List of countries with which Saint Lucia has established Diplomatic Relations|url=http://saintluciamissionun.org/wp-content/uploads/2018/09/Bi-Lateral-Engagements.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181101021009/http://saintluciamissionun.org/wp-content/uploads/2018/09/Bi-Lateral-Engagements.pdf|archive-date=November 1, 2018|access-date=18 October 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|146
|{{Flag|Namibia}}
|{{Dts|21 March 1990}}
|-
|—
|{{Flag|Cook Islands}}
|{{Dts|18 July 1991}}
|-
|147
|{{Flag|Estonia}}
|{{Dts|27 August 1991}}
|-
|148
|{{Flag|Latvia}}
|{{Dts|27 August 1991}}
|-
|149
|{{Flag|Lithuania}}
|{{Dts|27 August 1991}}
|-
|150
|{{Flag|Bahamas}}
|{{Dts|11 November 1991}}
|-
|151
|{{Flag|Laos}}
|{{Dts|12 November 1991}}
|-
|152
|{{Flag|Liechtenstein}}
|{{dts|9 January 1992}}&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.eliechtensteinensia.li/viewer/!image/000476564_1992/74/-/|title=Akkreditierung von Botschaftern|date=10 January 1992|work=[[Liechtensteiner Volksblatt]]|access-date=10 December 2024|language=de}}&lt;/ref&gt;
|-
|153
|{{Flag|Belarus}}
|{{Dts|4 February 1992}}
|-
|154
|{{Flag|Ukraine}}
|{{Dts|5 February 1992}}
|-
|155
|{{Flag|Slovenia}}
|{{Dts|18 February 1992}}
|-
|156
|{{Flag|Croatia}}
|{{Dts|20 February 1992}}
|-
|157
|{{Flag|Moldova}}
|{{Dts|3 June 1992}}
|-
|158
|{{Flag|Armenia}}
|{{Dts|5 June 1992}}
|-
|159
|{{Flag|Azerbaijan}}
|{{Dts|5 June 1992}}
|-
|160
|{{Flag|Georgia}}
|{{Dts|5 June 1992}}
|-
|161
|{{Flag|Kazakhstan}}
|{{Dts|5 June 1992}}
|-
|162
|{{Flag|Turkmenistan}}
|{{Dts|8 June 1992}}
|-
|163
|{{Flag|Tajikistan}}
|{{Dts|10 June 1992}}
|-
|164
|{{Flag|Uzbekistan}}
|{{Dts|10 June 1992}}
|-
|165
|{{Flag|Kyrgyzstan}}
|{{Dts|26 June 1992}}
|-
|166
|{{Flag|Saint Kitts and Nevis}}
|{{Dts|15 October 1992}}
|-
|167
|{{Flag|Marshall Islands}}
|{{Dts|16 October 1992}}&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{cite web|title=Diplomatic relations between Norway and ...|url=https://digitallibrary.un.org/search?ln=en&amp;as=1&amp;m1=p&amp;p1=Diplomatic+relations+between+Norway+and+...&amp;f1=series&amp;op1=a&amp;m2=a&amp;p2=&amp;f2=&amp;op2=a&amp;m3=a&amp;p3=&amp;f3=&amp;dt=&amp;d1d=&amp;d1m=&amp;d1y=&amp;d2d=&amp;d2m=&amp;d2y=&amp;rm=&amp;ln=en&amp;action_search=Search&amp;sf=title&amp;so=a&amp;rg=50&amp;c=United+Nations+Digital+Library+System&amp;of=hb&amp;fti=0&amp;fti=0|access-date=18 October 2021|website=United Nations Digital Library}}&lt;/ref&gt;
|-
|168
|{{Flag|Slovakia}}
|{{Dts|1 January 1993}}
|-
|169
|{{Flag|Saint Vincent and the Grenadines}}
|{{Dts|19 February 1993}}&lt;ref&gt;{{cite web|date=2014|title=Diplomatic Relations Register (3)|url=http://www.foreign.gov.vc/foreign/index.php?option=com_content&amp;view=category&amp;id=33&amp;Itemid=441&amp;limitstart=18|access-date=18 October 2021|archive-date=14 సెప్టెంబరు 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230914170634/https://foreign.gov.vc/foreign/index.php?option=com_content&amp;view=category&amp;id=33&amp;Itemid=441&amp;limitstart=18|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|170
|{{Flag|Bosnia and Herzegovina}}
|{{Dts|12 December 1993}}&lt;ref&gt;{{cite web|date=2010|title=Dates of Recognition and Establishment of Diplomatic Relations|url=http://mvp.gov.ba/vanjska_politika_bih/bilateralni_odnosi/datumi_priznanja_i_uspostave_diplomatskih_odnosa/?id=6|access-date=18 October 2021|archive-date=30 ఏప్రిల్ 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250430141339/https://www.mvp.gov.ba/vanjska_politika_bih/bilateralni_odnosi/datumi_priznanja_i_uspostave_diplomatskih_odnosa/?id=6|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|171
|{{Flag|North Macedonia}}
|{{Dts|20 December 1993}}
|-
|172
|{{Flag|Eritrea}}
|{{Dts|14 March 1994}}&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.tesfanews.net/norway-embassy-in-eritrea-closed/|title=Norway Embassy in Eritrea Closed|date=9 July 2013|work=Tesfa News|access-date=19 October 2021|archive-date=27 జూన్ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230627085921/https://tesfanews.net/norway-embassy-in-eritrea-closed/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|173
|{{Flag|Djibouti}}
|{{dts|20 January 1995}}&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Oversikt over norske ambassader, konsulater, interessekontorer mm i årene 1906- 2001|url=https://www.regjeringen.no/globalassets/departementene/ud/vedlegg/utestasjoner/stasjoner_d.pdf|access-date=9 January 2025|page=37|language=no}}&lt;/ref&gt;
|-
|174
|{{Flag|Andorra}}
|{{Dts|15 November 1995}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Diplomatic relations|url=https://www.exteriors.ad/en/101-continguts-angles/diplomatic-representations/diplomatic-relations|access-date=3 July 2021|publisher=Ministry of Foreign Affairs of Andorra}}&lt;/ref&gt;
|-
|175
|{{Flag|Chad}}
|{{Dts|13 November 1995}}
|-
|176
|{{Flag|San Marino}}
|{{Dts|11 December 1996}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Rapporti bilaterali della Repubblica di San Marino|url=https://www.esteri.sm/pub2/EsteriSM/Relazioni-Internazionali/Rapporti-Bilaterali.html|access-date=15 December 2021|language=it}}&lt;/ref&gt;
|-
|177
|{{Flag|Samoa}}
|{{Dts|1999}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Countries with Established Diplomatic Relations with Samoa|url=http://www.mfat.gov.ws/embassies/countries-with-established-diplomatic-relations-with-samoa/|access-date=19 August 2018|website=Ministry of Foreign Affairs and Trade – Samoa}}&lt;/ref&gt;
|-
|178
|{{Flag|Grenada}}
|{{Dts|26 April 2000}}&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;
|-
|179
|{{Flag|Nauru}}
|{{Dts|9 August 2000}}&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nauru.gov.nr/media/193264/media_release_credentials_norway_amb_anne_grete_riise_19may2023.pdf|title=President Kun receives Ambassador Riise of Norway|date=19 May 2023|access-date=29 March 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
|180
|{{Flag|Dominica}}
|{{Dts|26 March 2001}}&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.gov.dm/news/1077-dominica-welcomes-new-ambassador-from-kingdom-of-norway|title=Dominica Welcomes New Ambassador From Kingdom of Norway|access-date=20 August 2021|archive-date=20 ఆగస్టు 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210820221917/http://news.gov.dm/news/1077-dominica-welcomes-new-ambassador-from-kingdom-of-norway|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|181
|{{Flag|Timor-Leste}}
|{{Dts|20 May 2002}}&lt;ref&gt;{{cite web|date=22 May 2017|title=Minister of Foreign Affairs paid an official visit to Timor-Leste|url=https://www.mfa.go.th/en/content/5d5bd0c415e39c3060021290?cate=5d5bcb4e15e39c306000683c|access-date=19 October 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|182
|{{Flag|São Tomé and Príncipe}}
|{{dts|6 August 2004}}&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Embetsutnemningar m.m. 1. juli 2004 – 30. juni 2005|url=https://www.regjeringen.no/contentassets/b98f84cc56f845b596c32bc7f2487eef/nn-no/pdfs/stm200520060005000dddpdfs.pdf|access-date=19 January 2025|website=regjeringen.no|page=55|language=no}}&lt;/ref&gt;
|-
|183
|{{Flag|Montenegro}}
|{{Dts|21 June 2006}}&lt;ref name=&quot;mfa&quot;&gt;{{cite web|title=Tabela priznanja i uspostavljanja diplomatskih odnosa|url=https://mvp.gov.me/rubrike/bilateralni-odnosi/Tabela-priznanja-i-uspostavljanja-diplomatskih-odn|access-date=16 April 2021|publisher=Montenegro Ministry of Foreign Affairs and European Integration|archive-date=13 ఫిబ్రవరి 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213235103/https://mvp.gov.me/rubrike/bilateralni-odnosi/Tabela-priznanja-i-uspostavljanja-diplomatskih-odn|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|184
|{{Flag|Equatorial Guinea}}
|{{Dts|30 March 2007}}&lt;ref&gt;{{Cite web|date=30 March 2007|title=Offisielt frå statsrådet 30. mars 2007|url=https://www.regjeringen.no/no/aktuelt/offisielt-fra-statsradet-30-mars-2007/id461890/|access-date=25 July 2022|language=no}}&lt;/ref&gt;
|-
|—
|{{Flag|Kosovo}}
|{{Dts|25 October 2008}}&lt;ref name=&quot;Visoka&quot;&gt;{{cite book|title=Acting Like a State: Kosovo and the Everyday Making of Statehood|author1=Gëzim Visoka|date=2018|publisher=Routledge|isbn=9781138285330|location=Abingdon|pages=219–221}}&lt;/ref&gt;
|-
|185
|{{Flag|Tuvalu}}
|{{Dts|8 May 2010}}&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.norwegianamerican.com/norway-and-tuvalu-establish-diplomatic-relations/|title=Norway and Tuvalu establish diplomatic relations|date=6 May 2010|access-date=19 October 2021|archive-date=24 జూన్ 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624061736/https://www.norwegianamerican.com/norway-and-tuvalu-establish-diplomatic-relations/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|186
|{{Flag|Monaco}}
|{{Dts|16 November 2010}}&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/meeting/2011/february/remise-des-lettres-de-creance-de-s-e-m-tarald-o-brautaset-1957.html|title=Remise des lettres de créance de S.E. M. Tarald O. Brautaset|date=8 February 2011|access-date=13 October 2020|language=fr}}&lt;/ref&gt;
|-
|187
|{{Flag|South Sudan}}
|{{Dts|9 July 2011}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Embassy of the Republic of South Sudan in Norway|url=http://www.embrss-norway.org/embassy/|access-date=18 October 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|188
|{{Flag|Palau}}
|{{Date table sorting|31 May 2017}}&lt;ref&gt;{{Cite web|date=April 28, 2023|title=Statsnavn og hovedsteder - P|url=https://www.regjeringen.no/no/dokument/dep/ud/veiledninger/2001/statsnavn_hovedsteder_p/id87854/#plw|access-date=24 May 2023|language=no}}&lt;/ref&gt;
|-
|189
|{{Flag|Federated States of Micronesia}}
|{{Dts|12 April 2018}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Countries With Which the Federated States of Micronesia Has Established Diplomatic Relations|url=https://www.fsmgov.org/diprel.html}}&lt;/ref&gt;
|-
|190
|{{Flag|Vanuatu}}
|{{Dts|28 May 2018}}&lt;ref&gt;{{cite web|date=2 June 2018|title=Diplomatic relations between Vanuatu and Norway|url=https://www.dailypost.vu/news/diplomatic-relations-between-vanuatu-and-norway/article_27aa4b96-5241-5fdd-a859-5eff3774ba97.html|access-date=21 March 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
|191
|{{Flag|Comoros}}
|{{Dts|28 June 2019}}&lt;ref&gt;{{Cite web|date=29 June 2019|title=Son Excellence Madame Elisabeth JACOBSEN, nouvelle Ambassadrice du Royaume de Norvège en Union des Comores|url=https://www.facebook.com/beitsalam/posts/son-excellence-madame-elisabeth-jacobsen-nouvelle-ambassadrice-du-royaume-de-nor/2333885646886612/|access-date=29 January 2024|website=[[Facebook]]|language=fr}}&lt;/ref&gt;
|-
|192
|{{Flag|Kiribati}}
|{{Dts|17 August 2019}}&lt;ref&gt;{{cite web|date=20 August 2019|title=KIRIBATI ESTABLISHES DIPLOMATIC RELATIONS WITH THE KINGDOM OF NORWAY|url=https://www.mfa.gov.ki/2019/08/20/kiribati-establishes-diplomatic-relations-with-the-kingdom-of-norway/|access-date=9 January 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
|—
|{{Flag|State of Palestine}}
|{{dts|28 May 2024}}&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Land Norge har diplomatiske forbindelser med|url=https://www.regjeringen.no/no/dep/ud/dep/forbindelser/norske-utenriksstasjoner/id2991088/?expand=2992128|access-date=6 June 2024|language=no}}&lt;/ref&gt;
|}

== బహుపాక్షిక ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;width:100%; margin:auto;&quot;
! width=&quot;15%&quot; |సంస్థ
! width=&quot;12%&quot; | అధికారిక సంబంధాలు ప్రారంభమయ్యాయి
! గమనికలు
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|European Union}}
|
| [[నార్వే-ఐరోపా సమాఖ్య సంబంధాలు|నార్వే–యూరోపియన్ యూనియన్ సంబంధాలను]] చూడండి
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|NATO}}
|
| నార్వే–నాటో సంబంధాలను చూడండి
|}

== ఆఫ్రికా ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%; margin:auto;&quot;
! style=&quot;width:15%;&quot; |దేశం
! style=&quot;width:12%;&quot; | అధికారిక సంబంధాలు ప్రారంభమయ్యాయి
! గమనికలు
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Kenya}}
|
| కెన్యా-నార్వే సంబంధాలను చూడండి

* [[నైరోబి|నైరోబిలో]] నార్వేకు రాయబార కార్యాలయం ఉంది.
* కెన్యాకు ఓస్లోలో రాయబార కార్యాలయం ఉంది.
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Sudan}}
|
| నార్వే–సూడాన్ సంబంధాలను చూడండి

* ఖార్టూమ్‌లో నార్వేకు రాయబార కార్యాలయం ఉంది.
* సూడాన్‌కు ఓస్లోలో రాయబార కార్యాలయం ఉంది.
|}

== అమెరికాలు ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%; margin:auto;&quot;
! style=&quot;width:15%;&quot; |దేశం.
! style=&quot;width:12%;&quot; |అధికారిక సంబంధాల ప్రారంభం
!గమనికలు
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Belize}}
|
|2011 నుండి, బెలిజ్, నార్వే 2010 లో సంతకం చేసిన పన్ను విషయాలకు సంబంధించిన సమాచార మార్పిడికి సంబంధించిన ఒప్పందాన్ని కలిగి ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=February 2011|title=Agreement Norway - Belize|url=https://www.regjeringen.no/en/topics/the-economy/taxes-and-duties/skatteavtaler/agreement-norway---belize/id632266/}}&lt;/ref&gt;
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Brazil}}
|
|బ్రెజిల్-నార్వే సంబంధాలు

* నార్వేకు బ్రెసిలియాలో రాయబార కార్యాలయం, [[రియో డి జనీరో]] కాన్సులేట్ జనరల్ ఉన్నాయి.
* బ్రెజిల్కు ఓస్లోలో రాయబార కార్యాలయం ఉంది.
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Canada}}
|
|కెనడా-నార్వే సంబంధాలు చూడండి

* [[అటావా|ఒట్టావా]] నార్వేకు రాయబార కార్యాలయం, కాల్గరీ, మాంట్రియల్, [[టొరంటో]], [[వాంకోవర్|వాంకోవర్‌లలో]] నాలుగు కాన్సులేట్లు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Norway – the official site in Canada|url=http://www.emb-norway.ca/|access-date=February 20, 2015|archive-date=2017-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170101115057/http://www.emb-norway.ca/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

కెనడాకు ఓస్లోలో రాయబార కార్యాలయం ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=September 9, 2013|title=Embassy of Canada to Norway|url=http://www.canadainternational.gc.ca/norway-norvege/index.aspx?lang=eng|access-date=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;

* రెండు దేశాలు ఆర్కిటిక్ కౌన్సిల్, ఆర్గనైజేషన్ ఫర్ సెక్యూరిటీ అండ్ కో-ఆపరేషన్ ఇన్ యూరప్, [[నాటో]], ఆర్గనైజేశన్ ఫర్ ఎకనామిక్ కో-ఆపరేషన్ అండ్ డెవలప్మెంట్లో పూర్తి సభ్యులుగా ఉన్నాయి.
* [https://web.archive.org/web/20090125192048/http://geo.international.gc.ca/cip-pic/geo/norway-en.aspx నార్వేతో సంబంధాల గురించి కెనడియన్ విదేశాంగ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ, అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]
* ''ఇవి కూడా చూడండి'' నార్వేజియన్లునార్వేజియన్ కెనడియన్లు
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Chile}}
|
|చిలీ-నార్వే సంబంధాలు చూడండినార్వే-చిలీ సంబంధాలు

* [[శాంటియాగో]] నార్వేకు రాయబార కార్యాలయం ఉంది.
* చిలీకి ఓస్లోలో రాయబార కార్యాలయం ఉంది.
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Mexico}}
|1906
|చూడండి మెక్సికో-నార్వే సంబంధాలు

* మెక్సికోకు ఓస్లోలో రాయబార కార్యాలయం ఉంది.
* మెక్సికో నగరంలో నార్వేకు రాయబార కార్యాలయం ఉంది.
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|United States}}
|1905
|నార్వే-అమెరికా సంబంధాలను చూడండిఅమెరికా-నార్వే సంబంధాలు

* నార్వేకు [[వాషింగ్టన్, డి.సి.|వాషింగ్టన్, డి. సి.]] లో రాయబార కార్యాలయం, [[హ్యూస్టన్]], [[న్యూయార్క్|న్యూయార్క్ నగరం]], [[ఫిలడెల్ఫియా]], [[శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో]] నాలుగు కాన్సులేట్లు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Norway – the official site in the United States|url=http://www.norway.org/|access-date=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;
* యునైటెడ్ స్టేట్స్ కు ఓస్లోలో రాయబార కార్యాలయం ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Home – Embassy of the United States Oslo, Norway|url=http://norway.usembassy.gov/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150216150649/http://norway.usembassy.gov/|archive-date=February 16, 2015|access-date=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;
* ''ఇవి కూడా చూడండి'' నార్వేజియన్ అమెరికన్లు
|}

== ఆసియా ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%; margin:auto;&quot;
! style=&quot;width:15%;&quot; |దేశం.
! style=&quot;width:12%;&quot; |అధికారిక సంబంధాల ప్రారంభం
!గమనికలు
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Afghanistan}}
|
|ఆఫ్ఘనిస్తాన్-నార్వే సంబంధాలను చూడండిఆఫ్ఘనిస్తాన్-నార్వే సంబంధాలు
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Armenia}}
|
|
* స్వీడన్లోని స్టాక్హోమ్లోని దాని రాయబార కార్యాలయం నుండి నార్వేకు ఆర్మేనియా గుర్తింపు పొందింది.
* జార్జియాలోని టిబిలిసిలోని దాని రాయబార కార్యాలయం నుండి నార్వే ఆర్మేనియాకు గుర్తింపు పొందింది, యెరెవాన్లో గౌరవ కాన్సులేట్ను నిర్వహిస్తోంది.
* ఈ రెండు దేశాలు కౌన్సిల్ ఆఫ్ యూరప్ పూర్తి స్థాయి సభ్యులుగా ఉన్నాయి.
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|China}}
|అక్టోబరు 5,1954
|చూడండి చైనా-నార్వే సంబంధాలు

* నార్వేకు [[బీజింగ్]] రాయబార కార్యాలయం, గ్వాంగ్జౌ, [[హాంగ్‌కాంగ్|హాంకాంగ్]], [[షాంగ్హై|షాంఘై]] మూడు కాన్సులేట్లు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Norway – the official site in China|url=http://www.norway.cn/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170227155942/http://www.norway.cn/|archive-date=February 27, 2017|access-date=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;
* ఓస్లోలో చైనాకు రాయబార కార్యాలయం ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Embassy of the People's Republic of China in the Kingdom of Norway|url=http://www.chinese-embassy.no/eng/|access-date=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Georgia}}
|
|
* జార్జియాకు ఓస్లోలో రాయబార కార్యాలయం ఉంది.
* టిబిలిసి నార్వేకు రాయబార కార్యాలయం ఉంది.
* ఈ రెండు దేశాలు కౌన్సిల్ ఆఫ్ యూరప్ పూర్తి స్థాయి సభ్యులుగా ఉన్నాయి.
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|India}}
|1947
|ఇండియా-నార్వే సంబంధాలను చూడండిభారత్-నార్వే సంబంధాలు

* నార్వేకు న్యూఢిల్లీలో రాయబార కార్యాలయం, [[ముంబై]], [[చెన్నై]], [[కోల్‌కాతా|కోల్కతా]] ముగ్గురు కాన్సులేట్-జనరల్స్ ఉన్నారు.
* ఓస్లోలో భారత రాయబార కార్యాలయం ఉంది. .&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indian Embassy in Oslo|url=http://www.indemb.no/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081227105430/http://www.indemb.no/|archive-date=December 27, 2008|access-date=May 14, 2015}}&lt;/ref&gt;
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Indonesia}}
|
|ఇండోనేషియా-నార్వే సంబంధాలు చూడండి

* [[జకార్తా]] నార్వేకు రాయబార కార్యాలయం ఉంది.
* ఇండోనేషియాకు ఓస్లోలో రాయబార కార్యాలయం ఉంది.
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Iran}}
|
|
* ఓస్లోలో ఇరాన్కు రాయబార కార్యాలయం ఉంది.
* [[టెహరాన్|టెహ్రాన్]] నార్వేకు రాయబార కార్యాలయం ఉంది.
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Israel}}
|
|ఇజ్రాయెల్-నార్వే సంబంధాలు
1949 ఫిబ్రవరి 4న ఇజ్రాయెల్ను గుర్తించిన తొలి దేశాలలో నార్వే ఒకటి. ఆ సంవత్సరం తరువాత రెండు దేశాలు దౌత్య సంబంధాలను ఏర్పరచుకున్నాయి.

* నార్వేకు టెల్ అవీవ్ రాయబార కార్యాలయం ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Norway – the official site in Israel|url=http://www.norway.org.il/|access-date=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;
* ఇజ్రాయెల్కు ఓస్లోలో రాయబార కార్యాలయం ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Israels ambassade i Norge|url=http://embassies.gov.il/oslo/Pages/default.aspx|access-date=February 20, 2015|archive-date=2023-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20230214163830/https://embassies.gov.il/oslo/Pages/default.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ''ఇవి కూడా చూడండి'' నార్వేలో యూదుల చరిత్ర
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Malaysia}}
|1957
|మలేషియా-నార్వే సంబంధాలు చూడండి

* [[కౌలాలంపూర్]] నార్వేకు రాయబార కార్యాలయం ఉంది.
* మలేషియాకు [[స్టాక్‌హోమ్|స్టాక్హోమ్]] రాయబార కార్యాలయం ఉంది, దీని కాన్సులర్ ప్రాంతం కూడా నార్వేలో ఉంది.
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Mongolia}}
|జనవరి 11,1968
|మంగోలియా-నార్వే సంబంధాలు చూడండి

* మంగోలియా స్వీడన్లోని స్టాక్హోమ్లోని దాని రాయబార కార్యాలయం నుండి నార్వేకు గుర్తింపు పొందింది.
* చైనాలోని బీజింగ్లోని దాని రాయబార కార్యాలయం నుండి మంగోలియాకు నార్వే గుర్తింపు పొందింది.
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Nepal}}
|జనవరి 26,1973
|నేపాల్-నార్వే సంబంధాలు చూడండి
దౌత్య సంబంధాలు జనవరి 26,1973న స్థాపించబడ్డాయి. 2000లో నార్వే ఖాట్మండులో ఒక రాయబార కార్యాలయాన్ని ఏర్పాటు చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Norway Portal - Norwegian Ministry of Foreign Affairs|url=http://www.norway.org.np/Devcoop/In+Nepal/DevCoop.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090906090055/http://www.norway.org.np/Devcoop/In+Nepal/DevCoop.htm|archive-date=September 6, 2009|access-date=July 17, 2009}}&lt;/ref&gt; 2008లో నార్వే ప్రధాని [[జెన్స్ స్టోల్టెన్‌బర్గ్|జెన్స్ స్టోల్టెన్బర్గ్]], పర్యావరణ, అంతర్జాతీయ అభివృద్ధి మంత్రి ఎరిక్ సోల్హీమ్ నేపాల్ను సందర్శించారు. 2009లో ప్రధాని ప్రచండ నార్వేను సందర్శించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nepali PM to leave for Europe _English_Xinhua|url=http://news.xinhuanet.com/english/2009-03/28/content_11088688.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090406061856/http://news.xinhuanet.com/english/2009-03/28/content_11088688.htm|archive-date=April 6, 2009|access-date=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt; 2008 మేలో, ఖాట్మండులోని నార్వే రాయబార కార్యాలయం వెలుపల ఒక చిన్న బాంబు పేలింది. ఎవరూ గాయపడలేదు .&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/PoliticsNation/No-one_hurt_as_bomb_rocks_Norway_embassy_in_Nepal/articleshow/3047726.cms|title=Politics/Nation|date=May 17, 2008|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nepal travel advice|url=http://www.fco.gov.uk/content/en/travel-advice/asia-oceana/nepal/fco_trv_ca_nepal?ta=safetySecurity&amp;pg=2|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090904212749/http://www.fco.gov.uk/content/en/travel-advice/asia-oceana/nepal/fco_trv_ca_nepal?ta=safetySecurity&amp;pg=2|archive-date=September 4, 2009|access-date=2009-07-04}}&lt;/ref&gt;

* నార్వేకు ఖాట్మండులో రాయబార కార్యాలయం ఉంది.
* నేపాల్కు ఓస్లోలో రాయబార కార్యాలయం ఉంది.
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Pakistan}}
|1947
|నార్వే-పాకిస్తాన్ సంబంధాలను చూడండిపాకిస్తాన్-నార్వే సంబంధాలు
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Palestine}}
|
|ఓస్లోలో పాలస్తీనా ప్రాతినిధ్యానికి &quot;సాధారణ ప్రతినిధి బృందం&quot; హోదా ఉంది. 2010 డిసెంబరులో నార్వే పర్యటన సందర్భంగా పాలస్తీనా ప్రధాన మంత్రి సలాం ఫయాద్ ఈ మిషన్ దౌత్య మిషన్గా అప్గ్రేడ్ చేయబడుతుందని ప్రకటించారు. ఇది 2011 ప్రారంభంలో అమలులోకి వస్తుంది. రాయబారి హోదాతో దాని అధిపతికి &quot;పాలస్తీనా మిషన్ అధిపతి&quot; అనే బిరుదు ఉంటుంది. స్పెయిన్, ఫ్రాన్స్, పోర్చుగల్ తరువాత ఇలాంటి చర్యలు తీసుకున్న నాల్గవ యూరోపియన్ దేశంగా నార్వే నిలిచింది. అయితే ఈ మెరుగుదల పాలస్తీనా రాజ్యానికి నార్వే గుర్తింపు ఇవ్వదు. .&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4000445,00.html|title=Norway upgrades Palestinian mission|last=Medzini, Ronen|date=December 17, 2010|work=[[Ynetnews]]|access-date=December 17, 2010|agency=[[Associated Press|AP]]}}&lt;/ref&gt;
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Philippines}}
|మార్చి 2,1948
|నార్వే-ఫిలిప్పీన్స్ సంబంధాలు చూడండి
ఫిలిప్పీన్స్, నార్వే మధ్య సంబంధాలు మార్చి 2,1948న స్థాపించబడ్డాయి, ఫిలిప్పీన్స్కు ఓస్లోలో రాయబార కార్యాలయం ఉండగా, నార్వేకు మనీలాలో రాయబార కార్యాలయం ఉంది. మోరో, కమ్యూనిస్టు తిరుగుబాట్లకు సంబంధించిన ఫిలిప్పీన్స్లో శాంతి ప్రక్రియలో కూడా నార్వే పాల్గొంటుంది, GPH-MILF శాంతి ప్రక్రియ కోసం అంతర్జాతీయ పర్యవేక్షణ బృందంలో సభ్య దేశం కూడా. GPH-CPP-NPA-NDF శాంతి ప్రక్రియకు నార్వే మూడవ దేశ ఫెసిలిటేటర్ కూడా. ఫిలిప్పీన్స్, నార్వే మధ్య వాణిజ్యం $73 మిలియన్లు &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Breaking News &amp;#124; Sun.Star|url=http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/11/06/norway-pledges-continued-support-peace-process-251900|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924121413/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2012/11/06/norway-pledges-continued-support-peace-process-251900|archive-date=September 24, 2015|access-date=October 27, 2015|website=[[SunStar]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Norway.ph|url=http://www.norway.ph/news/Bilateral-relations/#.VJ64FsCD4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Philippines - Norway Relations|url=http://oslope.dfa.gov.ph/index.php/diplomatic-relations/philippines-norway-relations|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141229061946/http://oslope.dfa.gov.ph/index.php/diplomatic-relations/philippines-norway-relations|archive-date=December 29, 2014|access-date=October 27, 2015}}&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;

* [[మనీలా]] నార్వేకు రాయబార కార్యాలయం ఉంది.
* ఫిలిప్పీన్స్కు ఓస్లోలో రాయబార కార్యాలయం ఉంది.
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Saudi Arabia}}
|
|చూడండి నార్వే-సౌదీ అరేబియా సంబంధాలుసౌదీ అరేబియా-నార్వే సంబంధాలు

* రియాద్ లో నార్వే రాయబార కార్యాలయం, జెడ్డా కాన్సులేట్ జనరల్ ఉన్నాయి.
* సౌదీ అరేబియాకు ఓస్లోలో రాయబార కార్యాలయం ఉంది.
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|South Korea}}
|మార్చి 2,1959 &lt;ref name=&quot;mofa.go.kr&quot;&gt;{{Cite web|title=Ministry of Foreign Affairs, Republic of Korea|url=http://www.mofa.go.kr/ENG/countries/europe/countries/20070824/1_24598.jsp?menu=m_30_40|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224080419/http://www.mofa.go.kr/ENG/countries/europe/countries/20070824/1_24598.jsp?menu=m_30_40|archive-date=December 24, 2013|access-date=July 7, 2015}}&lt;/ref&gt;
|నార్వే-దక్షిణ కొరియా సంబంధాలను చూడండి[http://www.mofa.go.kr/eng/nation/m_4902/view.do?seq=112 దక్షిణ కొరియా-నార్వే సంబంధాలు]
కొంగేరికేట్ నోరేగ్, రిపబ్లిక్ ఆఫ్ కొరియా మధ్య దౌత్య సంబంధాల స్థాపన మార్చి 2,1959న ప్రారంభమైంది.

* 1959 నుండి ప్రతి సహకారంలో సంబంధాలు మెరుగుపడటం చాలా బాగుంది. 
** [[సియోల్]] రాయల్ నార్వేజియన్ రాయబార కార్యాలయం &lt;ref&gt;{{Cite web|title=South Korea|url=https://www.norway.no/en/south-korea}}&lt;/ref&gt;, బుసాన్ లో గౌరవ కాన్సులేట్. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Honorary Consulate in Busan|url=https://www.norway.no/en/south-korea/norway-south-korea/honorary-consulate-in-busan2/}}&lt;/ref&gt;
** ఓస్లోలో దక్షిణ కొరియా రాయబార కార్యాలయం &lt;ref&gt;{{Cite web|title=주 노르웨이 대한민국 대사관|url=http://nor.mofa.go.kr/worldlanguage/europe/nor/main/index.jsp|access-date=2025-04-25|archive-date=2014-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20140319032959/http://nor.mofa.go.kr/worldlanguage/europe/nor/main/index.jsp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [https://www.norway.no/en/south-korea/norway-south-korea/bilateral-relations/ దక్షిణ కొరియాతో ద్వైపాక్షిక సంబంధాల గురించి నార్వే విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ]
* [http://overseas.mofa.go.kr/no-ko/brd/m_7112/list.do నార్వే రాజ్యంతో ద్వైపాక్షిక సంబంధాల గురించి దక్షిణ కొరియా విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ]
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Syria}}
|
|నార్వే-సిరియా సంబంధాలను చూడండినార్వే-సిరియా సంబంధాలు
2012 మార్చిలో నార్వే విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ డమాస్కస్ లోని నార్వే రాయబార కార్యాలయం తాత్కాలికంగా మూసివేయబడుతుందని ప్రకటించింది, ప్రధానంగా దేశంలో క్షీణిస్తున్న భద్రతా పరిస్థితి కారణంగా, అయితే విదేశాంగ మంత్రి జోనాస్ గహర్ స్టోర్ కూడా మూసివేత అనేది రాజకీయ సంకేతం అని నొక్కి చెప్పారు. ఒక నార్వే దౌత్యవేత్త డానిష్ రాయబార కార్యాలయంలో ఉంటారు. .&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.8051130|title=– Indirekte er ambassadestenging et politisk signal|last=Zondag, Martin Herman Wiedswang|date=March 26, 2012|access-date=March 27, 2012|publisher=[[Norwegian Broadcasting Corporation|NRK]]|language=no|trans-title=– In an indirect manner, closing embassy is a political signal}}&lt;/ref&gt;
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Turkey}}
|
|నార్వే-టర్కీ సంబంధాలను చూడండినార్వే-టర్కీ సంబంధాలు

* నార్వేకు [[అంకారా]] రాయబార కార్యాలయం, [[ఇస్తాంబుల్]] కాన్సులేట్-జనరల్ ఉన్నాయి.
* టర్కీకి ఓస్లోలో రాయబార కార్యాలయం ఉంది.
* రెండు దేశాలు కౌన్సిల్ ఆఫ్ యూరప్, [[నాటో]] పూర్తి సభ్యులుగా ఉన్నాయి.
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%; margin:auto;&quot;
! style=&quot;width:15%;&quot; |Country
! style=&quot;width:12%;&quot; |Formal Relations Began
!Notes
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Austria}}
|
|

* Austria has an embassy in Oslo.
* Norway has an embassy in [[వియన్నా|Vienna]].
* Both countries are full members of the Council of Europe.
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Croatia}}
|1992
|See Croatia–Norway relations

* Croatia has an embassy in Oslo.
* Norway has an embassy in Zagreb.
* Both countries are full members of the Council of Europe and [[నాటో|NATO]].
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Cyprus}}
|
|See Cyprus–Norway relations

Diplomatic relations were established on March 22, 1963.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kingdom of Norway|url=http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2006.nsf/All/4FC761EE2A113ECBC22571E1002F4D22/$file/Norway.pdf?OpenElement|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716054632/http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2006.nsf/All/4FC761EE2A113ECBC22571E1002F4D22/$file/Norway.pdf?OpenElement|archive-date=July 16, 2011|access-date=2010-05-15|publisher=[[Cyprus]]}}&lt;/ref&gt; The government in Cyprus considers that &quot;bilateral relations between Cyprus and Norway are excellent in all fields&quot;.&lt;ref name=&quot;Cyprus Embassy&quot; /&gt;

Neither country has resident ambassadors. Cyprus is represented in Norway through its embassy in [[స్టాక్‌హోమ్|Stockholm, Sweden]] and 2 honorary consulates, one in [[ఓస్లో|Oslo]] and the second in Kristiansand. Norway is represented in Cyprus through its embassy in [[ఏథెన్స్|Athens, Greece]] and an honorary consulate in Nicosia.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Consulates in Greece and Cyprus|url=http://www.norway.gr/Embassy/Consulates/|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20100301201453/http://www.norway.gr/Embassy/Consulates/|archive-date=March 1, 2010|access-date=2010-05-15|publisher=[[Norway]]|quote=There are several Norwegian Honorary Consulates in Greece, and one in Nicosia, Cyprus.}}&lt;/ref&gt; Both countries are full members of the Council of Europe.&lt;ref name=&quot;Cyprus Embassy&quot;&gt;{{Cite web|title=Cyprus – Norway Bilateral Relations|url=http://www.cyprusemb.se/dbase/cypemb/3_political_section_norway.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080508012526/http://www.cyprusemb.se/dbase/cypemb/3_political_section_norway.asp|archive-date=May 8, 2008|access-date=May 3, 2009|publisher=[[Cyprus|Embassy of Cyprus in Sweden]]}}&lt;/ref&gt;

On August 21, 1951, there was a Consular Convention and an Exchange of Letters relating to establishing diplomatic relations. On May 2, 1951, there was a Convention for the Avoidance of Double Taxation and the Prevention of Fiscal Evasion with respect to Taxes on Income. On May 17, 1962, there was an Exchange of Letters constituting an Agreement on the Abolition of Visa Requirement in Nicosia. On March 5, 1963, there was an Agreement on Commercial Scheduled Air Transport signed in London.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kingdom of Norway|url=http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2006.nsf/All/4FC761EE2A113ECBC22571E1002F4D22/$file/Norway.pdf%3FOpenElement|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716054632/http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2006.nsf/All/4FC761EE2A113ECBC22571E1002F4D22/$file/Norway.pdf?OpenElement|archive-date=July 16, 2011|access-date=2010-05-21|publisher=[[Cyprus]]}}&lt;/ref&gt;

Norway provides direct funding to the Cypriot Government and also to local authorities, NGOs and educational institutions through EEA and Norway Grants.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.norway.gr/News_and_events/business_and_eea/eea/Norwegian-partners-get-valuable-insight-in-Cyprus/|title=Norwegian partners get valuable insight in Cyprus|work=[[Norway|Royal Norwegian Embassy in Athens]]|access-date=2010-05-15|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20110721083254/http://www.norway.gr/News_and_events/business_and_eea/eea/Norwegian-partners-get-valuable-insight-in-Cyprus/|archive-date=2011-07-21|year=2008}}&lt;/ref&gt; The NGO Fund in Cyprus is co-financed by the European Economic Area (EEA) Financial Mechanism and the Norwegian Financial Mechanism. It was established in 2004.&lt;ref name=&quot;ngo&quot; /&gt; In 2006, Norway increased its commitment to offer a total contribution of 4.66&amp;nbsp;million [[యూరో|euros]].&lt;ref name=&quot;ngo&quot;&gt;{{Cite web|title=NGO Fund Launch Event|url=http://www.eeangofund.org.cy/page_1229620162754.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718163558/http://www.eeangofund.org.cy/page_1229620162754.html|archive-date=July 18, 2011|access-date=May 1, 2009|website=The Fund for Non Governmental Organisations in Cyprus}}&lt;/ref&gt; In 2007 a delegation from the EEA and Norway Grants went to Cyprus to &quot;monitor the spending of Norwegian funds given to Cyprus as part of the European Economic Area.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=NewsLibrary&amp;p_multi=BBAB&amp;d_place=BBAB&amp;p_theme=newslibrary2&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=11CEB9D290E2C8D0&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;s_trackval=GooglePM|title=Norway allocates 4.7&amp;nbsp;million euro to Cyprus|date=November 13, 2007|work=[[Cyprus News Agency]]|access-date=2010-05-16|quote=A delegation of the Norwegian EEA Financial Mechanism is on the island to monitor the spending of Norwegian funds given to Cyprus as part of the European Economic Area Agreement. A meeting on this issue was held at the Planning Bureau between the Norwegian delegation and a Cypriot...}}&lt;/ref&gt; In 2008 Norwegian Foreign Minister [[జోనాస్ గహర్ స్టోర్|Jonas Gahr Støre]] traveled to Cyprus to meet President Demetris Christofias. They met to discuss Norway's assistance to the Cypriot village of Salamiou, in Paphos. The Norwegians plan to rebuild an old elementary school in the village. It will then become a Regional Centre for Environmental Education at the cost of €735,000.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.cyprus-mail.com/cyprus/norway-s-fm-visits-inaugurate-environmental-project|title=Norway's FM visits to inaugurate environmental project|date=June 29, 2008|work=[[Cyprus Mail]]|access-date=2010-05-21|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101105210452/http://www.cyprus-mail.com/cyprus/norway-s-fm-visits-inaugurate-environmental-project|archive-date=November 5, 2010}}&lt;/ref&gt;

The taxation levels in Cyprus are considerably lower than in Norway, and Cyprus has actively courted Norwegians to move to Cyprus.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dagsavisen.no/innenriks/article266870.ece|title=Kypros jakter på rike nordmenn|date=May 11, 2006|work=[[Dagsavisen]]|access-date=2009-05-06|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110921224308/http://www.dagsavisen.no/innenriks/article266870.ece|archive-date=September 21, 2011|language=no|quote=Det ble i går kjent at skipsreder John Fredriksen tidligere Norges rikeste mann har gitt opp sitt norske pass og blitt kypriot. Fredriksen kom dermed kypriotene i forkjøpet.}}&lt;/ref&gt; Among the Norwegians who moved to Cyprus is the shipping billionaire John Fredriksen, who was the richest man in Norway.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.aftenposten.no/english/business/article1314163.ece|title=Norway's richest man no longer|date=May 11, 2006|work=[[Aftenposten]]|access-date=2010-05-15|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070808041748/http://www.aftenposten.no/english/business/article1314163.ece|archive-date=August 8, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.ukeavisenledelse.no/arkiv/skatteflyktet_til_kypros?utskrift=1|title=Skatteflyktet til Kypros|date=August 23, 2006|work=Ukeavisenledelse|access-date=2010-05-15|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724190140/http://www.ukeavisenledelse.no/arkiv/skatteflyktet_til_kypros?utskrift=1|archive-date=July 24, 2011|language=no|quote=Norges rikeste mann, god for minst 33 milliarder kroner, John Fredriksen (61), har gitt opp sitt norske statsborgerskap og allerede fått innvilget kypriotisk – av skattemessige årsaker.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article1311458.ece|title=Fredriksen blir kypriot|date=May 10, 2006|work=[[Aftenposten]]|access-date=2009-05-06|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100828215509/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article1311458.ece|archive-date=August 28, 2010|language=no}}&lt;/ref&gt;

In 1996 tax rules in Norway were changed to keep shipping companies competitive and under the Norwegian flag. By 2008 changes to the tonnage tax regime to harmonize them with the [[ఐరోపా సమాఖ్య|European Union]] forced some companies to register in Cyprus.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://uk.reuters.com/article/idUKL1860840120080618|title=Norway's Whilhelmsen moving shipping unit to Malta|date=June 18, 2008|work=[[Reuters]]|access-date=2010-05-15|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20120723211655/http://uk.reuters.com/article/idUKL1860840120080618|archive-date=July 23, 2012|quote=The changes were aimed at making Norwegian shipping rules more like those in the European Union, but industry groups have said the move might force some to register in tax havens such as Bermuda or Cyprus.}}&lt;/ref&gt; Norwegian Service rig company Prosafe moved their headquarters to Cyprus.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://e24.no/boers-og-finans/article1635271.ece|title=Rømmer norsk utbytteskatt|date=February 9, 2007|work=[[E24 Næringsliv]]|access-date=2009-05-06|language=no}}&lt;/ref&gt;

Several Norwegian retirees also moved to Cyprus; this too is largely to benefit from the lower tax rate on Cyprus and the minimal crime.&lt;ref name=&quot;colony&quot; /&gt; The Norwegian colony on Cyprus is in Paphos.&lt;ref name=&quot;colony&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.vg.no/dinepenger/artikkel.php?artid=544780|title=Norske pensjonister: Flytter til 8% skatt på Kypros|date=December 4, 2008|work=[[Verdens Gang|VG Nett]]|access-date=2009-05-06|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091217083716/http://www.vg.no/dinepenger/artikkel.php?artid=544780|archive-date=December 17, 2009|quote=Low taxation, low living costs and summery winter temperature limits more and more Norwegians to settle on the Mediterranean island. Now we have established a Norwegian &quot;colony&quot; in Paphos in Cyprus similar seen in Spain.}}&lt;/ref&gt;

* [https://web.archive.org/web/20110716054632/http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2006.nsf/All/4FC761EE2A113ECBC22571E1002F4D22/$file/Norway.pdf?OpenElement Cyprus Ministry of Foreign Affairs: list of bilateral treaties with Norway]
* Cyprus is accredited to Norway from its embassy in [[స్టాక్‌హోమ్|Stockholm]], Sweden.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Embassy of Cyprus in Stockholm|url=http://www.cyprusemb.se/dbase/cypemb/default.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090708035356/http://www.cyprusemb.se/dbase/cypemb/default.asp|archive-date=July 8, 2009|access-date=May 31, 2010}}&lt;/ref&gt;
* Norway is accredited to Cyprus from its embassy in [[ఏథెన్స్|Athens]], Greece.&lt;ref name=&quot;norway.gr&quot;&gt;{{Cite web|title=Norway – the official site in Greece|url=http://www.norway.gr/|access-date=February 20, 2015|archive-date=2010-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20100408094131/http://www.norway.gr/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Denmark}}
|
|See Denmark–Norway relations

Both countries have a very long history together, both countries were part of the [[కల్మార్ యూనియన్|Kalmar Union]] between 1397 and 1523. Norway was in [[డెన్మార్కు–నార్వే|Union with Denmark]] between 1537 and 1814. Both countries established diplomatic relations in 1905, after Norway's independence. Both countries are full members of the Council of the Baltic Sea States, of [[నాటో|NATO]], and of the Council of Europe. There are around 15,000 Norwegian people living in Denmark and around 20,000 Danish people living in Norway.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Utenlandske statsborgere – SSB|url=http://www.ssb.no/emner/02/01/10/utlstat/index.html|access-date=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;

* Denmark has an embassy in Oslo.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Danmark i Norge|url=http://norge.um.dk/|access-date=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;
* Norway has an embassy in [[కోపెన్‌హాగన్|Copenhagen]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Norge – det offisielle norske nettsted i Danmark|url=http://www.norsk.dk/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111005234844/http://www.norsk.dk/|archive-date=October 5, 2011|access-date=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;
* Both countries are full members of the Council of Europe and [[నాటో|NATO]].
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Estonia}}
|
|

* Estonia has an embassy in Oslo.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Estemb in Oslo|url=http://www.estemb.no/|access-date=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;
* Norway has an embassy in Tallinn.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Norra – ametlik kodulehekülg Eestis|url=http://www.norra.ee/|access-date=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;
* Both countries are full members of [[నాటో|NATO]] and of the Council of Europe.
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|European Union}}
|
|See [[నార్వే-ఐరోపా సమాఖ్య సంబంధాలు|Norway–European Union relations]]

Norway is part of the EU market via the European Economic Area and the Schengen Area.
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Finland}}
|
|See Finland–Norway relations

* Norway has an embassy in [[హెల్సింకి|Helsinki]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Norja – virallinen sivusto Suomessa|url=http://www.norja.fi/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927185221/http://www.norja.fi/|archive-date=September 27, 2013|access-date=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;
* Finland has an embassy in Oslo.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Suomen suurlähetystö, Oslo|url=http://www.finland.no/Public/Default.aspx|access-date=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;
* Both countries are full members of the Council of Europe and [[నాటో|NATO]].
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|France}}
|1905
|See France–Norway relations

* Norway has an embassy in [[పారిస్|Paris]].
* France has an embassy in Oslo.
* Both countries are full members of the Council of Europe and [[నాటో|NATO]].
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Germany}}
|
|See Germany–Norway relations

* Germany has an embassy in Oslo.
* Norway has an embassy in [[బెర్లిన్|Berlin]], a consulate-general in Hamburg and a consulate in Düsseldorf.
* Both countries are full members of the Council of Europe and [[నాటో|NATO]].
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Greece}}
|
|See Greece–Norway relations

* Greece has an embassy in Oslo.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Greece in Norway – Hellenic Republic – Greece in the World|url=http://www.mfa.gr/missionsabroad/en/norway-en|access-date=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;
* Norway has an embassy in [[ఏథెన్స్|Athens]].&lt;ref name=&quot;norway.gr&quot; /&gt;
* Both countries are full members of the Council of Europe and [[నాటో|NATO]].
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Hungary}}
|1920
|

* Hungary has an embassy in [[ఓస్లో|Oslo]] and 2 honorary consulates (in [[స్టావాంగర్|Stavanger]] and Sarpsborg).&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Hungarian embassy in Oslo|url=http://www.mfa.gov.hu/kulkepviselet/NO/en/mainpage.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518035448/http://www.mfa.gov.hu/kulkepviselet/NO/en/mainpage.htm|archive-date=May 18, 2016|access-date=8 October 2017|website=Mfa.gov.hu}}&lt;/ref&gt;
* Norway has an embassy in [[బుడాపెస్ట్|Budapest]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Norvégia – hivatalos honlapja Magyarországon|url=http://www.norvegia.hu/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150306214857/http://www.norvegia.hu/|archive-date=March 6, 2015|access-date=20 February 2015|website=Norvegia.hu}}&lt;/ref&gt;
* Both countries are full members of the Council of Europe and [[నాటో|NATO]].
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Iceland}}
|
|See Iceland–Norway relations

In 2007, the two countries signed a defense agreement, covering surveillance and military defense of Icelandic air space and economic zone. It means that Norwegian jet fighters and surveillance aircraft will be patrolling Icelandic air space. It is underlined that the agreement with Norway only covers peacetime. In case of a military conflict it is still [[నాటో|NATO]] and the United States Government that will carry the main responsibility for Iceland's defense.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://english.people.com.cn/200704/25/eng20070425_369466.html|title=Norway, Iceland to sign defense agreement|date=April 25, 2007|work=People's Daily Online|access-date=June 15, 2009|agency=[[Xinhua]]}}&lt;/ref&gt; The agreement was signed following the decision to pullout US military from the Keflavík naval air base.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://bdnews24.com/details.php?id=68515&amp;cid=2|title=Norway, Iceland to boost defence cooperation|date=April 24, 2007|access-date=June 15, 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722134201/http://bdnews24.com/details.php?id=68515&amp;cid=2|archive-date=July 22, 2011|agency=[[Reuters]]|quote=Norway and Iceland will sign an agreement on Thursday to step up defence cooperation to improve the Atlantic island nation's security following the U.S. withdrawal from the Keflavik naval air base, officials said on Tuesday.}}&lt;/ref&gt;

* Norway has an embassy in Reykjavík.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Norge – det offisielle nettstedet på Island|url=http://www.noregur.is|access-date=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;
* Iceland has an embassy in Oslo.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Norway &gt; The Icelandic Foreign Services|url=http://www.iceland.is/iceland-abroad/no/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150208092746/http://www.iceland.is/iceland-abroad/no/|archive-date=February 8, 2015|access-date=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;
* Both countries are full members of the Council of Europe and [[నాటో|NATO]].
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Ireland}}
|
|

* Norway has an embassy in [[డబ్లిన్|Dublin]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Norway – the official site in Ireland|url=http://www.norway.ie/|access-date=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;
* Ireland has an embassy in Oslo.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Department of Foreign Affairs|url=http://web.dfa.ie/home/index.aspx?id=35320|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141219220744/http://web.dfa.ie/home/index.aspx?id=35320|archive-date=December 19, 2014|access-date=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;
* Both countries are full members of the Council of Europe.
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Italy}}
|
|

* Italy has an embassy in Oslo.
* Norway has an embassy in [[రోమ్|Rome]].
* Both countries are full members of the Council of Europe and [[నాటో|NATO]].
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Kosovo}}
|
|See Kosovo–Norway relations

Norway recognized Kosovo on March 28, 2008.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 28, 2008|title=Norway recognises Kosovo as an independent state|url=http://www.regjeringen.no/en/dep/ud/press/News/2008/norway_kosovo.html?id=505130|access-date=2008-03-28}}&lt;/ref&gt; Norway has an embassy in Pristina, while Kosovo has hinted that it will include Norway in the second wave of embassy openings.
|-
|{{పతాకం|Monaco}}
|
|
* Norway is accredited to Monaco from its embassy in Paris, France and maintains an honorary consulate in Monaco.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Utenriksdepartementet|date=2020-02-14|title=Utestasjoner med sideakkreditering|url=https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/sideakkreditering/id515245/|access-date=2020-08-11|website=Regjeringen.no|language=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ambassaden og konsulatene|url=https://www.norway.no/no/france/for-nordmenn/om-ambassaden/|access-date=2020-08-11|website=Norgesportalen|language=no}}&lt;/ref&gt;
* Monaco maintains an honorary consulate in Oslo.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Norvège / Tous les Pays / Relations bilatérales / La Diplomatie et la Présence Internationale / Monaco à l'International / Action Gouvernementale / Portail du Gouvernement - Monaco|url=https://www.gouv.mc/Action-Gouvernementale/Monaco-a-l-International/La-Diplomatie-et-la-Presence-Internationale/Relations-bilaterales/Tous-les-Pays/Norvege|access-date=2020-08-11|website=www.gouv.mc}}&lt;/ref&gt;
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Netherlands}}
|
|

* the Netherlands has an embassy in Oslo.
* Norway has an embassy in The Hague.
* Both countries are full members of [[నాటో|NATO]] and of the Council of Europe.
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Poland}}
|
|See Norway–Poland relations

* Norway has an embassy in [[వార్సా|Warsaw]].
* Poland has an embassy in Oslo.
* Both countries are full members of [[నాటో|NATO]] and of the Council of Europe.
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Romania}}
|April 3, 1917
|See Norway–Romania relations

* Both nations were established formal relations on April 3, 1917.
* Norway has an embassy in Bucharest.
* Romania has an embassy in Oslo.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=AMBASADA ROMÂNIEI în Regatul Norvegiei|url=http://oslo.mae.ro/index.php?lang=en|access-date=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;
* Both nations are full members of [[నాటో|NATO]] and of the Council of Europe.
|- valign=&quot;top&quot;	
|{{పతాకం|Russia}}
|October 30, 1905
|See Norway–Russia relations
	
* Both nations were established formal relations on October 30, 1905.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Norwegian embassy in Moscow|url=http://www.norvegia.ru/norsk/russland/fakta/bilaterale.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090505132429/http://www.norvegia.ru/norsk/russland/fakta/bilaterale.htm|archive-date=May 5, 2009|access-date=September 13, 2009}}&lt;/ref&gt;
* Norway has an embassy in Moscow, a consulate-general in [[సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్|St. Petersburg]] and a consulate in Murmansk.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Norway – the official site in Russia|url=http://www.norvegia.ru/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202044949/http://www.norvegia.ru/|archive-date=February 2, 2017|access-date=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;
* Russia has an embassy in Oslo and two consulates-general in Barentsburg and Kirkenes.&lt;ref&gt;[http://www.norway.mid.ru/en/ Embassy of Russia in Oslo (in English, Norwegian and Russian)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110611022740/http://www.norway.mid.ru/en/|date=June 11, 2011}}&lt;/ref&gt;
* ''See also'': Kola Norwegians
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Serbia}}
|
|See Norway–Serbia relations

* Norway has an embassy in [[బెల్‌గ్రేడ్|Belgrade]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Norway – the official site in Serbia|url=http://www.norveska.org.rs/|access-date=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;
* Serbia has an embassy in Oslo.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Embassy of the Republic of Serbia in the Kingdom of Norway|url=http://www.oslo.mfa.gov.rs/|access-date=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;
* Both nations are full members of the Council of Europe and the Organization for Security and Co-operation in Europe (OSCE).
* Norway supported the 1999 NATO bombing of the Federal Republic of Yugoslavia, and later participated in the Kosovo Force.
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Spain}}
|
|See Norway–Spain relations

* Norway has an embassy in [[మాడ్రిడ్|Madrid]], a consulate-general in [[బార్సిలోనా|Barcelona]] and a consulate in Alicante.
* Spain has an embassy in Oslo.
* Both countries are full members of the Council of Europe and [[నాటో|NATO]].
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Sweden}}
|1905
|See Norway-Sweden relations

Both nations established diplomatic relations in 1905, after the dissolution of the union between Norway and Sweden in 1905.

* Norway has an embassy in [[స్టాక్‌హోమ్|Stockholm]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Norge – det offisielle nettstedet i Sverige|url=http://www.norge.se/|access-date=February 20, 2015|archive-date=2008-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20081229040221/http://www.norge.se/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* Sweden has an embassy in Oslo.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Oslo – SwedenAbroad|url=http://www.swedenabroad.com/en-GB/Embassies/Oslo/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150309100830/http://www.swedenabroad.com/en-GB/Embassies/Oslo/|archive-date=March 9, 2015|access-date=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;
* Both countries are full members of the Council of Europe and [[నాటో|NATO]].
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Switzerland}}
|
|See Norway-Switzerland relations

* Norway has an embassy in Bern and two consulates-general in [[జెనీవా నగరం|Geneva]] and Zürich.
* Switzerland has an embassy in Oslo.
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Ukraine}}
|1992
|See Norway–Ukraine relations

* The two countries established formal relations in 1992
* Norway recognized Ukraine's independence in 1991
* Norway has an embassy in [[కీవ్|Kyiv]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Norway – the official site in Ukraine|url=http://www.norway.com.ua/|access-date=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;
* Ukraine has an embassy in Oslo.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Embassy of Ukraine to the Kingdom of Norway|url=http://norway.mfa.gov.ua/en|access-date=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;
* Both countries are full members of the Council of Europe.
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|United Kingdom}}
|1905
|See Norway–United Kingdom relations
Norway established diplomatic relations with the United Kingdom on 6 November 1905.

* Norway maintains an embassy in [[లండన్|London]], and an honoury consulate general in Edinburgh.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Norway in the United Kingdom|url=https://www.norway.no/en/uk/services-info/norway-uk/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240910014334/https://www.norway.no/en/uk/services-info/norway-uk/|archive-date=10 September 2024|access-date=14 December 2024|website=[[Embassy of the United Kingdom, Oslo|Norway in the United Kingdom]]}}&lt;/ref&gt;
* The United Kingdom is accredited to Norway through its embassy in Oslo.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=British Embassy Oslo|url=https://www.gov.uk/world/organisations/british-embassy-oslo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310004205/https://www.gov.uk/world/organisations/british-embassy-oslo|archive-date=10 March 2023|access-date=22 February 2024|website=[[gov.uk|GOV.UK]]}}&lt;/ref&gt;

Both countries share common membership of the Atlantic co-operation pact,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ft.com/content/56706df4-f39b-4ab5-8acf-b252176d172d|title=US unveils Atlantic co-operation pact|last=Politi|first=James|date=19 September 2023|work=[[Financial Times]]|access-date=19 January 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240119085952/https://www.ft.com/content/56706df4-f39b-4ab5-8acf-b252176d172d|archive-date=19 January 2024|location=[[Washington, D.C.]]|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; Council of Europe, the International Criminal Court, Joint Expeditionary Force, [[నాటో|NATO]], OECD, OSCE, and the [[ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ|World Trade Organization]]. Bilaterally the two countries have a Free Trade Agreement,&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Jayawardena|first=Ranil|date=8 July 2021|title=United Kingdom signs free trade deal with Norway, Iceland and Liechtenstein|url=https://www.gov.uk/government/news/united-kingdom-signs-free-trade-deal-with-norway-iceland-and-liechtenstein|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210708140450/https://www.gov.uk/government/news/united-kingdom-signs-free-trade-deal-with-norway-iceland-and-liechtenstein|archive-date=8 July 2021|access-date=22 February 2024|website=GOV.UK}}&lt;/ref&gt; a Green Partnership,&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Norway in the United Kingdom|date=20 October 2023|title=Norway enters into green partnership with the UK|url=https://www.norway.no/en/uk/news-events/green-partnership/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240901174047/https://www.norway.no/en/uk/news-events/green-partnership/|archive-date=1 September 2024|access-date=14 December 2024|website=Norway in the United Kingdom}}&lt;/ref&gt; and a Strategic Partnership.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Starmer|first=Keir|date=16 December 2024|title=PM meeting with Prime Minister Støre  of Norway: 16 December 2024|url=https://www.gov.uk/government/news/pm-meeting-with-prime-minister-store-of-norway-16-december-2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241216151024/https://www.gov.uk/government/news/pm-meeting-with-prime-minister-store-of-norway-16-december-2024|archive-date=16 December 2024|access-date=16 December 2024|website=GOV.UK|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:100%; margin:auto;&quot;
! style=&quot;width:15%;&quot; |దేశం
! style=&quot;width:12%;&quot; | అధికారిక సంబంధాల ప్రారంభం
! గమనికలు
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|Australia}}
| 1905
| ఆస్ట్రేలియా-నార్వే సంబంధాలను చూడండి
1814 నుండి నార్వే స్వాతంత్ర్యం పొందిన తరువాత, ఆస్ట్రేలియా, నార్వే మధ్య ద్వైపాక్షిక దేశాలు 1905 లో దౌత్య సంబంధాలను ఏర్పరచుకున్నాయి.

* ఆస్ట్రేలియాకు ఓస్లోలో గౌరవప్రదమైన కాన్సులేట్ ఉంది, [[డెన్మార్క్|డెన్మార్క్‌లోని]] [[కోపెన్‌హాగన్|కోపెన్‌హాగన్‌లోని]] దాని రాయబార కార్యాలయం ద్వారా నార్వేలో ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది.
* కాన్‌బెర్రాలో నార్వేకు రాయబార కార్యాలయం ఉంది.
* ''ఇవి కూడా చూడండి'' : నార్వేజియన్ ఆస్ట్రేలియన్లు
|- valign=&quot;top&quot;
|{{పతాకం|New Zealand}}
| 1905
| న్యూజిలాండ్-నార్వే సంబంధాలను చూడండి
నార్వే స్వాతంత్ర్యం తర్వాత 1905లో రెండు దేశాలు దౌత్య సంబంధాలను ఏర్పరచుకున్నాయి. న్యూజిలాండ్‌లో దాదాపు 1,400 మంది నార్వేజియన్లు, నార్వేలో 409 మంది న్యూజిలాండ్ వాసులు నివసిస్తున్నారు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Table 5 Persons with immigrant background by immigration category, country background and sex. 1 January 2009|url=http://www.ssb.no/innvbef_en/tab-2009-04-30-05-en.html|access-date=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;

P&amp;O మారిటైమ్ లిమిటెడ్ డైరెక్టర్, ఆక్లాండ్‌కు గౌరవ కాన్సుల్ అయిన రీడర్ స్వెయాస్ 2000 సంవత్సరంలో మాట్లాడుతూ, ప్రపంచంలోని రెండవ అతిపెద్ద చమురు ఉత్పత్తి దేశమైన నార్వేతో వ్యాపారం చేయడానికి న్యూజిలాండ్‌కు అద్భుతమైన అవకాశాలు ఉన్నాయని అన్నారు. &lt;ref name=&quot;NZ_Herald_137767&quot;&gt;{{Cite web|date=May 22, 2000|title=Building a bridge to Norway|url=http://www.nzherald.co.nz/workplace/news/article.cfm?c_id=74&amp;objectid=137767|access-date=September 30, 2011|website=[[The New Zealand Herald]]}}&lt;/ref&gt;

2006లో న్యూజిలాండ్ 11 ఇతర దేశాలతో కలిసి నార్వే తన తిమింగల వేట కార్యకలాపాలను పెంచాలనే ప్రణాళికలపై ఓస్లోలోని నార్వేజియన్ విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖకు అధికారిక దౌత్య నిరసనను తెలియజేసింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Xinhua – English|url=http://news.xinhuanet.com/english/2006-04/21/content_4457938.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070825153312/http://news.xinhuanet.com/english/2006-04/21/content_4457938.htm|archive-date=August 25, 2007|access-date=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;

2004లో, న్యూజిలాండ్ ప్రధాన మంత్రి [[హెలెన్ క్లార్క్]] నార్వేను సందర్శించిన మొదటి ప్రధాన మంత్రి అయ్యారు. వాణిజ్యపరంగా [[తిమింగలము|తిమింగలాల]] వేట తప్ప దాదాపు ప్రతిదానిపైనా రెండు దేశాలు ప్రత్యక్షంగా దృష్టి పెడతాయని ఆమె అన్నారు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Whaling issue splits Norway and New Zealand in official visit|url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-95313103.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121102155540/http://www.highbeam.com/doc/1P1-95313103.html|archive-date=November 2, 2012|access-date=February 20, 2015}}&lt;/ref&gt;

* న్యూజిలాండ్ నెదర్లాండ్స్‌లోని హేగ్‌లోని దాని రాయబార కార్యాలయం నుండి నార్వేకు గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=What the Embassy does - About the Embassy - Netherlands - NZEmbassy.com|url=http://www.nzembassy.com/netherlands/about-the-embassy/what-the-embassy-does|access-date=February 20, 2015}}{{Dead link|date=జూన్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* ఆస్ట్రేలియాలోని కాన్‌బెర్రాలోని దాని రాయబార కార్యాలయం నుండి నార్వే న్యూజిలాండ్‌కు గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Norway – the official site in Australia|url=http://www.norway.org.au/|access-date=February 20, 2015|archive-date=2014-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606040643/http://www.norway.org.au/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ''ఇవి కూడా చూడండి'' : నార్వేజియన్ న్యూజిలాండ్ వాసులు
|}

== ఇవి కూడా చూడండి ==

* [[నార్వే-ఐరోపా సమాఖ్య సంబంధాలు|నార్వే, యూరోపియన్ యూనియన్]]

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

[[వర్గం:నార్వే]]
[[వర్గం:నార్వే విదేశీ సంబంధాలు| ]]</text>
      <sha1>icygp0huvw7gl19lqgatc7qfwwpao5u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఉక్రెయిన్ అస్పృశ్య సాంస్కృతిక వారసత్వం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>454631</id>
    <revision>
      <id>4957357</id>
      <parentid>4563383</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:13:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* జాతీయ జాబితా */</comment>
      <origin>4957357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47980" sha1="5jeoxkyegrib6vusen3orerjn9n9nn9" xml:space="preserve">[[దస్త్రం:Flag_of_Ukraine.svg|thumb|200x200px|
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[దస్త్రం:UNESCO-ICH-blue.svg|link=Intangible_cultural_heritage|frameless|55x55px]] [[దస్త్రం:UNESCO_logo.svg|link=UNESCO|frameless|70x70px]]&lt;/div&gt;
]]
[[యునెస్కో|యునైటెడ్ నేషన్స్ ఎడ్యుకేషనల్, సైంటిఫిక్ అండ్ కల్చరల్ ఆర్గనైజేషన్]] (UNESCO) కనిపించని సాంస్కృతిక వారసత్వ అంశాలు ( Ukrainian   ) అనేవి ప్రజలు ఆచరించే భౌతికేతర సంప్రదాయాలు, ఆచారాలు. ఒక దేశ సాంస్కృతిక వారసత్వంలో భాగంగా, వాటిలో వేడుకలు, పండుగలు, ప్రదర్శనలు, మౌఖిక సంప్రదాయాలు, సంగీతం, హస్తకళల తయారీ ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=What is Intangible Cultural Heritage?|url=https://ich.unesco.org/en/what-is-intangible-heritage-00003|access-date=13 January 2024|publisher=[[UNESCO]] Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt; &quot;అస్పృశ్య సాంస్కృతిక వారసత్వం&quot; అనేది 2003లో రూపొందించబడిన, 2006లో అమలులోకి వచ్చిన అస్పృశ్య సాంస్కృతిక వారసత్వ పరిరక్షణ సమావేశం ద్వారా నిర్వచించబడింది&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Text of the Convention for the Safeguarding of Intangible Cultural Heritage|url=https://ich.unesco.org/en/convention|access-date=13 January 2024|publisher=[[UNESCO]] Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The States Parties to the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage (2003)|url=https://ich.unesco.org/en/states-parties-00024|access-date=13 January 2024|publisher=[[UNESCO]] Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt; యునెస్కో అవ్యక్త సాంస్కృతిక వారసత్వ జాబితాలో కొత్త వారసత్వ అంశాలను చేర్చడం అనేది వాటి రక్షణ, రక్షణ కోసం ఇంటర్‌గవర్నమెంటల్ కమిటీ ఫర్ ది సేఫ్‌గార్డింగ్ ఆఫ్ ఇంటాంగిబుల్ కల్చరల్ హెరిటేజ్ ద్వారా నిర్ణయించబడుతుంది, ఇది కన్వెన్షన్ ద్వారా స్థాపించబడిన ఒక సంస్థ.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Functions of the Intergovernmental Committee for the Safeguarding of Intangible Cultural Heritage|url=https://ich.unesco.org/en/functions-00586|access-date=13 January 2024|publisher=[[UNESCO]] Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;

ఉక్రెయిన్ ఈ సమావేశాన్ని మే 27, 2008న ఆమోదించింది. డిసెంబర్ 2024 నాటికి, ఉక్రెయిన్ నుండి ఏడు వస్తువులు యునెస్కో ఇంటాంగిబుల్ కల్చరల్ హెరిటేజ్ ఆఫ్ హ్యుమానిటీ జాబితాలో చేర్చబడ్డాయి,&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ukraine|url=https://ich.unesco.org/en/state/ukraine-UA|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706095944/https://ich.unesco.org/en/state/ukraine-UA|archive-date=2022-07-06|access-date=2024-12-06|website=UNESCO Intangible Cultural Heritage}}&lt;/ref&gt;, మూడు అంశాలు - పోల్టావా ప్రాంతంలోని రెషెటిలివ్కా పట్టణం ఎంబ్రాయిడరీ టెక్నిక్ 'వైట్-ఇన్ వైట్', పోలిసియా దుడ్కా-వైక్రుట్కా రివ్నే ప్రాంత సంప్రదాయం, అధికారిక, అనధికారిక విద్య ద్వారా &quot;ఉక్రెయిన్‌లో ఉదారమైన సాయంత్రం సంప్రదాయం&quot; రక్షణ సాధన - 2023, 2024లో నామినేట్ చేయబడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-07-03|title=Ukrainian Pysanka and Kobzar - Lirnyk traditions may be inscribed on the UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists next year|url=https://www.kmu.gov.ua/en/news/ukrainska-pysanka-i-kobzarsko-lirnytski-tradytsii-mozhut-popovnyty-spysky-nematerialnoi-kulturnoi-spadshchyny-iunesko-vzhe-nastupnoho-roku|access-date=2023-10-05|website=Cabinet of Ministers of Ukraine}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-03-28|title=|script-title=uk:МКІП направило два подання на розгляд Міжурядовому Комітету з охорони нематеріальної культурної спадщини ЮНЕСКО|trans-title=The Ministry of Culture and Information Policy sent two submissions to the Intergovernmental Committee for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage of UNESCO|url=https://mcip.gov.ua/news/mkip-napravylo-dva-podannya-na-rozglyad-mizhuryadovomu-komitetu-z-ohorony-nematerialnoyi-kulturnoyi-spadshhyny-yunesko/|access-date=2024-05-20|website=[[Ministry of Culture and Information Policy]]}}&lt;/ref&gt;

ఉక్రెయిన్ సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ ఉక్రెయిన్ అవ్యక్త సాంస్కృతిక వారసత్వ అంశాల జాతీయ జాబితాను కూడా ఏర్పాటు చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Про затвердження Порядку ведення Національного переліку елементів нематеріальної культурної спадщини України|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/z0020-18|access-date=2023-02-01|website=Офіційний вебпортал парламенту України|language=uk}}&lt;/ref&gt;

== మానవత్వం అస్పృశ్య సాంస్కృతిక వారసత్వం ==
{{Legend|#D0E7FF|Transnational element|outline=silver|text=+}}

=== ప్రతినిధి జాబితా ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; 
! style=&quot;width:25%&quot; |పేరు
! class=&quot;unsortable&quot; |చిత్రం
!సంవత్సరం
!లేదు లేదు.
! class=&quot;unsortable&quot; |వివరణ
|-
|పెట్రికివ్కా అలంకార చిత్రలేఖనం ఉక్రేనియన్ అలంకార జానపద కళ దృగ్విషయంగా
|[[దస్త్రం:Blue_flowers_box.jpg|150x150px|Painted box]]
|2013
|00893
|ఇది ఒక సంప్రదాయ ఉక్రేనియన్ అలంకార చిత్రలేఖన శైలి, గ్రామీణ స్థావరం పెట్రికివ్కా లో ద్నిప్రోపెట్రోవ్స్క్ ప్రాంతం, ఇది సాంప్రదాయకంగా ఇంటి గోడలు, రోజువారీ గృహ వస్తువులను అలంకరించడానికి ఉపయోగించబడింది.&lt;ref name=&quot;Petrykivsky_Painting&quot;&gt;{{Cite web|title=Petrykivka decorative painting as a phenomenon of the Ukrainian ornamental folk art|url=https://ich.unesco.org/en/RL/petrykivka-decorative-painting-as-a-phenomenon-of-the-ukrainian-ornamental-folk-art-00893|website=[[UNESCO]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|సంప్రదాయం [[కోసివ్ పెయింటెడ్ సెరామిక్స్|కోసివ్ పెయింటెడ్ సిరామిక్స్]]
|[[దస్త్రం:Kraina_Mriy_DSCN2171.jpg|150x150px|Kosiv painted ceramics]]
|2019
|01456
|నుండి విలక్షణమైన చిత్రీకరించిన కుండల కోసివ్ 1700 లలో ఉద్భవించింది, చరిత్ర, సంస్కృతిని ప్రతిబింబిస్తుంది హుట్సుల్ ప్రజలు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=UNESCO - Tradition of Kosiv painted ceramics|url=https://ich.unesco.org/en/RL/tradition-of-kosiv-painted-ceramics-01456|website=[[UNESCO]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|ఎర్నెక్, ఒక క్రిమియన్ టాటర్ ఆభరణం, దాని గురించి జ్ఞానం
|[[దస్త్రం:Adaviye_Efendiyeva_01.JPG|150x150px|Adaviye Efendiyeva design]]
|2021
|01601
|ఇది అలంకరణ రూపకల్పన, ఇది ఎంబ్రాయిడరీ, నేత, కుండల, చెక్కడం, ఆభరణాలు, చెక్క చెక్కడం, గాజు, గోడ చిత్రలేఖనంపై ఉపయోగించబడుతుంది; ఈ జాబితాలో అభ్యాసం జ్ఞానం, అవగాహన కూడా ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ornek, a Crimean Tatar ornament and knowledge about it|url=https://ich.unesco.org/en/RL/ornek-a-crimean-tatar-ornament-and-knowledge-about-it-01601|website=[[UNESCO]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#D0E7FF;&quot; |పిసాంకా, ఉక్రేనియన్ సంప్రదాయం, అలంకరణ గుడ్లు +{{Efn|Shared with Estonia.}}
|[[దస్త్రం:Ukrainian_folk_pysanky.jpg|150x150px|Ukrainian pysanky]]
|2024
|02134
|సృష్టించడానికి ''పిసాంకీ'', గుడ్లు పాక్షికంగా మైనపుతో కప్పబడి, రంగురంగుల నమూనాలు, అలంకరణలను ఉత్పత్తి చేయడానికి రంగులో ముంచబడతాయి, ఇవి సింబాలిక్ అర్థాన్ని కలిగి ఉంటాయి. ఈ రోజుల్లో, ఈ సంప్రదాయం ఈస్టర్తో సంబంధం కలిగి ఉంది, ఉక్రెయిన్, ఉక్రేనియన్ ప్రవాసుల అంతటా చూడవచ్చు, ముఖ్యంగా ఎస్టోనియాలో, దీని ఫలితంగా ఉక్రెయిన్, ఎస్టోనియా రెండింటి నుండి ఈ అంశం భాగస్వామ్య నామినేషన్ జరిగింది.&lt;ref name=&quot;Pysanka&quot;&gt;{{Cite web|title=Pysanka, Ukrainian tradition and art of decorating eggs|url=https://ich.unesco.org/en/RL/pysanka-ukrainian-tradition-and-art-of-decorating-eggs-02134|access-date=2024-12-04|website=[[UNESCO]]}}&lt;/ref&gt;
|}
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; 
! style=&quot;width:25%&quot; |పేరు
! class=&quot;unsortable&quot; |చిత్రం
!సంవత్సరం
!లేదు లేదు.
! class=&quot;unsortable&quot; |వివరణ
|-
|డ్నిప్రోపెట్రోవ్స్క్ ప్రాంతం కోసాక్ పాటలు
|
|2016
|01194
|ఈ ప్రాంతంలోని కోసాక్ సమాజాలు పాడిన ఈ రచనలు యుద్ధ విషాదం, సైనికుల వ్యక్తిగత అనుభవాల గురించి మాట్లాడతాయి. ఈ పాటలోని పాటలు గతంతో ఆధ్యాత్మిక సంబంధాలను కొనసాగిస్తున్నాయి, కానీ వినోదాత్మకంగా కూడా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;Cossack’s_songs_of_Dnipropetrovsk_Region&quot;&gt;{{Cite web|title=Cossack's songs of Dnipropetrovsk Region|url=https://ich.unesco.org/en/USL/cossack-s-songs-of-dnipropetrovsk-region-01194|website=[[UNESCO]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|ఉక్రేనియన్ సంస్కృతి బోర్ష్ట్ వంట
|[[దస్త్రం:Ukrainian_borscht.jpg|150x150px|Ukrainian borscht]]
|2022
|01852
|ఈ బీట్రూట్ సూప్ ఉక్రెయిన్లో ఒక ప్రత్యేకమైన వంట పద్ధతిగా దాని స్థానాన్ని కలిగి ఉంది. బోర్ష్ట్ రెసిపీ కుటుంబాలలో ప్రసారం చేయబడుతుంది,, ఈ వంటకం అనేక ప్రాంతీయ ఆచార పద్ధతులతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది. ప్రజల స్థానభ్రంశం, వ్యవసాయం అంతరాయం కారణంగా ఈ అంశం రక్షణ అవసరం [[2022 ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దాడి|ఉక్రెయిన్ పై రష్యా దాడి]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/ukraine-borscht-russia-un/2020/10/20/cc8464b8-0d51-11eb-b404-8d1e675ec701_story.html|title=Ukraine seeks U.N. cultural status for beloved borscht. A culinary spat with Russia could be brewing.|work=Washington Post|access-date=2022-03-11|language=en-US|issn=0190-8286}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-07-01|title=Ukrainian borscht recognised by Unesco with entry on to safeguarding list|url=https://www.theguardian.com/world/2022/jul/01/ukrainian-borscht-recognised-by-unesco-with-entry-onto-safeguarding-list|access-date=2022-07-03|website=the Guardian|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=UNESCO - Culture of Ukrainian borscht cooking|url=https://ich.unesco.org/en/USL/culture-of-ukrainian-borscht-cooking-01852|access-date=2022-07-03|website=[[UNESCO]]}}&lt;/ref&gt;
|}

=== మంచి భద్రతా పద్ధతుల రిజిస్టర్ ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! style=&quot;width:25%&quot; |పేరు.
! class=&quot;unsortable&quot; |చిత్రం
!సంవత్సరం.
!. లేదు.
! class=&quot;unsortable&quot; |వివరణ
|-
|కోబ్జా, వీల్ లైర్ సంప్రదాయం యొక్క రక్షణ కార్యక్రమం
|[[దస్త్రం:Кобзарі_Кость_Черемський_та_Назар_Божинський.jpg|150x150px|Modern lirnyk and kobzar]]
|2024
|02136
|కోబ్జారీ, లిర్నీకీ అని పిలువబడే కోబ్జా, వీల్ లైర్ వాయిద్యకారులు, దృష్టి లోపం ఉన్న ప్రయాణ సంగీతకారులు, వీరు సంఘాలను ఏర్పాటు చేశారు. సోవియట్ యూనియన్ ప్రారంభంలో వారి హింస ఉన్నప్పటికీ, 1980లలో కోబ్జర్ సంఘాల పునఃస్థాపన, ఆధునిక యుగంలో ఈ సంప్రదాయానికి ప్రజాదరణ లభించడంతో ఈ సంప్రదాయం మనుగడ సాగించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Safeguarding programme of kobza and wheel lyre tradition|url=https://ich.unesco.org/en/BSP/safeguarding-programme-of-kobza-and-wheel-lyre-tradition-02136|access-date=2024-12-06|website=[[UNESCO]]}}&lt;/ref&gt;
|}

== జాతీయ జాబితా ==
మార్చి 2025 నాటికి, ఉక్రెయిన్ అవ్యక్త సాంస్కృతిక వారసత్వ అంశాల జాతీయ జాబితాలో నూట తొమ్మిది అంశాలు చెక్కబడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-03-24|title=Національний перелік елементів нематеріальної культурної спадщини України|url=https://mcsc.gov.ua/kulturna-spadshchyna/natsionalnyy-perelik-elementiv-nematerialnoi-kulturnoi-spadshchyny-ukrainy/|access-date=2025-03-28|website=mcip.gov.ua|language=uk}}&lt;/ref&gt; ఈ జాబితా ఐదు విభాగాలుగా విభజించబడింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|date=2024-04-26|title=В Україні запровадили п'ять Інвентарів нематеріальної культурної спадщини|url=https://mcip.gov.ua/news/v-ukrayini-zaprovadyly-pyat-inventariv-nematerialnoyi-kulturnoyi-spadshhyny/|website=mcip.gov.ua|language=uk}}&lt;/ref&gt;

=== నేషనల్ ఇన్‌టాంజిబుల్ కల్చరల్ హెరిటేజ్ ఇన్వెంటరీ ===
{{Legend|#E8FFD0|Element inscribed later in the UNESCO Lists|outline=silver|text=↑}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!#
!అంశం
!తేదీ వ్రాయబడింది
!మీడియా
!{{Abbr|No.|Safeguarding number}}
|-
|1
| style=&quot;background:#E8FFD0;&quot; |కోసివ్ పెయింట్ చేసిన సిరామిక్స్ సంప్రదాయం ↑
|డిసెంబర్ 14, 2012
|[[దస్త్రం:0513_Die_Sammlung_pokutischer_Keramik-Geschirr_aus_dem_19._Jahrhundert_im_Stadtmuseum_in_Sanok.JPG|150x150px]]
|001
|-
|2
|క్రోలెవెట్స్ చేనేత నేత [uk]
|డిసెంబర్ 14, 2012
|[[దస్త్రం:Ткацький_верстат_Музей_ткацтва.jpg|150x150px]]
|002
|-
|3
|ఒపిష్నియా సిరామిక్స్ [uk]
|డిసెంబర్ 14, 2012
|[[దస్త్రం:Опішня._Продавчиня_кераміки.jpg|150x150px]]
|003
|-
|4
| style=&quot;background:#E8FFD0;&quot; |పెట్రికివ్కా పెయింటింగ్, 19వ–21వ శతాబ్దాల ఉక్రేనియన్ అలంకార అలంకార కళ ↑
|డిసెంబర్ 14, 2012
|[[దస్త్రం:Таріль_дерев'яна_&quot;Серпень&quot;.jpg|150x150px]]
|004
|-
|5
| style=&quot;background:#E8FFD0;&quot; |డ్నిప్రోపెట్రోవ్స్క్ ఒబ్లాస్ట్ కోసాక్ పాటలు ↑
|జనవరి 21, 2015
|[[దస్త్రం:ОЙ,_НА_ГОРІ_ТА_Й_ЖЕНЦІ_ЖНУТЬ.jpg|213x213px]]
|005
|-
|6
|కీవ్ ఒబ్లాస్ట్‌లోని లూకా గ్రామం గాన సంప్రదాయం
|జూన్ 29, 2017
|[[దస్త్రం:Chervona_Kalyna_choir_from_Luka.png|150x150px]]
|006
|-
|7
|రెషెటిలివ్కా &quot;తెలుపు మీద తెలుపు&quot; ఎంబ్రాయిడరీ సాంకేతికత
|జూన్ 29, 2017
|[[దస్త్రం:Reshetylivka.jpg|193x193px]]
|007
|-
|8
|రెషెటిలివ్కా [uk] లో పూల అలంకార కార్పెట్ నేసే సంప్రదాయం
|ఫిబ్రవరి 12, 2018
|[[దస్త్రం:Авторський_гобелен_Ольги_Пілюгіної_&quot;Квітуча_родина&quot;.jpg|150x150px]]
|008
|-
|9
|బుబ్నివ్కా సిరామిక్స్ [uk] అలంకార చిత్రలేఖన సంప్రదాయం
|మే 30, 2018
|[[దస్త్రం:Bubnivka_Ceramics_2_Ukraine.JPG|150x150px]]
|010
|-
|10
|చెట్ల తేనెటీగల పెంపకం
|మే 30, 2018
|[[దస్త్రం:Бортництво_-_стародавній_промисел_Полісся.jpg|150x150px]]
|011
|-
|11
| style=&quot;background:#E8FFD0;&quot; |హుట్సుల్ పైసాంక సంప్రదాయం ↑{{Efn|Hutsul pysanka and Ukrainian pysanka inscribed as one item in the UNESCO list&lt;ref name=&quot;Pysanka&quot; /&gt;|name=Pysanka1}}
|నవంబర్ 16, 2018
|[[దస్త్రం:A_basket_full_of_Hutsul_pysanky.JPG|150x150px]]
|012
|-
|12
|రివ్నే ఒబ్లాస్ట్‌లోని స్వరైట్‌సేవిచి గ్రామంలో జానపద ఆచారం &quot;వోడినియా కుస్తా [uk]&quot; సంప్రదాయం
|నవంబర్ 16, 2018
|[[దస్త్రం:Folk_ritual_Vodinnia_Kusta_in_Ukraine_2022.jpg|150x150px]]
|014
|-
|13
|సామ్చికీ అలంకార చిత్రలేఖన సంప్రదాయం [uk]
|జూలై 4, 2019
|[[దస్త్రం:Самчиківський_розпис.jpg|200x200px]]
|015
|-
|14
|చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్ కళాత్మక చెక్క చెక్కడం
|జూలై 4, 2019
|
|017
|-
|15
|హట్సుల్ కొలియాడా, ఇవానో-ఫ్రాంకివ్స్క్ ఒబ్లాస్ట్ వెర్కోవినా రేయాన్ ప్లైసీ
|డిసెంబర్ 28, 2019
|
|018
|-
|16
|పెచెనిజిన్ సెటిల్మెంట్ క్రోమాడలో [[అర్కాన్ (నృత్యం)]] కస్టమ్
|ఆగస్టు 5, 2020
|[[దస్త్రం:Аркан.jpeg|155x155px]]
|019
|-
|17
|&quot;వాల్కివ్స్కీ స్వైష్చిక్ [uk]&quot; అనే సంగీత బంకమట్టి బొమ్మను తయారు చేసే కళ
|ఆగస్టు 5, 2020
|[[దస్త్రం:Музична_фолькльорна_іграшка.jpg|226x226px]]
|020
|-
|18
|Vinnytsia ఒబ్లాస్ట్‌లో మైనపు వినోక్‌ను తయారు చేసే సాంకేతికత
|ఆగస్టు 5, 2020
|[[దస్త్రం:Воскові_вінки_на_Вінничині.jpg|200x200px]]
|021
|-
|19
| style=&quot;background:#E8FFD0;&quot; |ఉక్రేనియన్ బోర్ష్ట్ వంట సంస్కృతి ↑
|అక్టోబర్ 13, 2020
|[[దస్త్రం:Borsch_05.jpg|150x150px]]
|022
|-
|20
|కార్పాతియన్ లిజ్నిక్ ప్రొడక్షన్
|అక్టోబర్ 13, 2020
|[[దస్త్రం:Carpathian_Lizhnyks.jpg|150x150px]]
|023
|-
|21
|బోర్ష్చివ్ జానపద ఎంబ్రాయిడరీ [uk]
|అక్టోబర్ 13, 2020
|[[దస్త్రం:Emroidered_shirts_from_Borshchiv_museum_Ukraine.jpg|150x150px]]
|024
|-
|22
|&quot;పువ్వుతో&quot; క్లెమ్బివ్కా ఎంబ్రాయిడరీ చొక్కా నేయడం సాంకేతికత
|అక్టోబర్ 13, 2020
|
|025
|-
|23
|విన్నిట్సియా ఒబ్లాస్ట్‌లోని రోజ్‌కోషివ్కా గ్రామంలో ఈస్టర్ జానపద ఆచారం &quot;వోడిటీ వోలోదరా&quot;
|అక్టోబర్ 13, 2020
|
|026
|-
|24
|యావోరివ్ పై [uk] వంట సంప్రదాయం
|జూలై 6, 2022
|[[దస్త్రం:Yavorivsky-pyrig.jpg|150x150px]]
|027
|-
|25
|మాట్స్కోవిచి గ్రామంలో గోళాకార క్రిస్మస్ నక్షత్రాన్ని తయారు చేయడం
|జూలై 6, 2022
|[[దస్త్రం:Сферична_різдвяна_звізда_Мацьковичі.jpg|150x150px]]
|028
|-
|26
|సఖ్నోవ్ష్చినా [uk] కొరోవై వంట పరిజ్ఞానం, అభ్యాసం
|జూలై 6, 2022
|[[దస్త్రం:Сахновщинський_коровай.jpg|200x200px]]
|029
|-
|27
|బుకోవినా మలంక నూతన సంవత్సర సంప్రదాయం
|జూలై 6, 2022
|[[దస్త్రం:Malanca_din_Crasna_-_Красноїльська_Маланка_11.jpg|150x150px]]
|031
|-
|28
|ఒడెస్సా ఒబ్లాస్ట్‌లోని పోడిల్స్క్ రైయోన్‌లో [[క్లెజ్మర్]] సంగీత ప్రదర్శన లక్షణాలు
|జూలై 6, 2022
|
|032
|-
|29
|&quot;మోషు&quot; (పురుషుల కొలియాడ) క్రిస్మస్ ఆచారం
|జూలై 6, 2022
|
|033
|-
|30
|బిలియావ్కా ఫిష్ యుష్కా వంట, తినడం గురించి జ్ఞానం, నైపుణ్యాలు, అభ్యాసాలు
|జూలై 6, 2022
|
|034
|-
|31
|మిలినా – జ్ఞానం, నైపుణ్యాలు, ఆచారాలు
|జూలై 6, 2022
|[[దస్త్రం:Вкусна_домашна_баница.JPG|150x150px]]
|036
|-
|32
|నిర్మాణ పొడి రాతి పద్ధతి
|జూలై 6, 2022
|[[దస్త్రం:Pushkin_Park,_Bolgrad_02.jpg|150x150px]]
|037
|-
|33
|బుజిన్నిక్ [uk] – ఒక ఎల్డర్‌బెర్రీ డెజర్ట్, వంట, తినే సంప్రదాయాలు
|జూలై 6, 2022
|
|038
|-
|34
|జైటోమిర్ ప్రాంతంలోని ఆండ్రుషివ్కా హ్రోమాడాలోని మోస్టోవ్ గ్రామంలో &quot;క్రుప్కీ&quot; అనే ఆచార వంటకాన్ని వండే సంప్రదాయం
|జూలై 6, 2022
|
|039
|-
|35
|యావోరివ్ చెక్క బొమ్మను తయారు చేసే కళ [UK]
|జూలై 6, 2022
|[[దస్త్రం:Yavoriv_toy.jpg|150x150px]]
|040
|-
|36
|ఖుస్ట్ రైయోన్‌లోని ఇజా గ్రామంలో తీగలను నేసే సంప్రదాయం
|జూలై 6, 2022
|[[దస్త్రం:Лозоплетіння_в_с._Іза.jpg|center|150x150px]]
|042
|-
|37
|Hutsul [uk] [[Bryndza|bryndzia]]
|జూలై 6, 2022
|[[దస్త్రం:Sheep_cheese_production_ukraine_02.png|150x150px]]
|044
|-
|38
|ఫ్రుముషికా నది లోయ గ్రామాలలో [uk] లో ప్లాట్సిండా వంట, తినే సంస్కృతి
|జూలై 6, 2022
|[[దస్త్రం:Plăcintă_creață,_Luminișu,_Sălaj.JPG|150x150px]]
|045
|-
|39
| style=&quot;background:#E8FFD0;&quot; |ఉక్రేనియన్ పైసాంకా: సంప్రదాయం, కళ ↑{{Efn|name=Pysanka1}}
|జూలై 6, 2022
|[[దస్త్రం:Pysanky2011.JPG|150x150px]]
|046
|-
|40
|కీవ్ ఒబ్లాస్ట్ చెట్ల తేనెటీగల పెంపకం
|జూలై 6, 2022
|[[దస్త్రం:Борть_на_дубі.jpg|150x150px]]
|047
|-
|41
|వోలిన్ ఒబ్లాస్ట్ టురిస్క్ రొమాడలో గడ్డి ప్లాటింగ్ సంప్రదాయం
|జూలై 25, 2022
|[[దస్త్రం:Соломоплетіння_у_Турійській_громаді.jpg|200x200px]]
|048
|-
|42
|ప్లం లెక్వర్ - జకర్‌పట్టియాలో వంట సంప్రదాయం, తినే సంస్కృతి
|జూలై 25, 2022
|
|050
|-
|43
|టెర్నోపిల్ ఒబ్లాస్ట్‌లోని చోర్ట్కివ్ రైయోన్‌లోని విస్ట్రియా గ్రామంలో గుర్రంతో విత్తే వేడుక
|అక్టోబర్ 24, 2022
|[[దస్త్రం:Обряд_засівання_з_конем_у_селі_Вістря.jpg|150x150px]]
|051
|-
|44
|విన్నిట్సియా ఒబ్లాస్ట్ సాంప్రదాయ ఆచార రొట్టె
|డిసెంబర్ 23, 2022
|[[దస్త్రం:Традиційний_обрядовий_хліб_Вінниччини.jpg|150x150px]]
|052
|-
|45
| style=&quot;background:#E8FFD0;&quot; |కోబ్జార్స్ట్వో ↑
|డిసెంబర్ 23, 2022
|[[దస్త్రం:Гузь_П.І._Кобзар.jpg|215x215px]]
|053
|-
|46
|మోస్టిస్కా ప్రాంతం చుట్టూ ఉన్న అప్పర్ శాన్ మాండలికం
|డిసెంబర్ 23, 2022
|
|056
|-
|47
|బుకోవినియన్, బెస్సరాబియన్ టైస్ట్రా: దైనందిన జీవితంలో తయారీ, వాడకం సంప్రదాయాలు
|[[దస్త్రం:Buk008.jpg|226x226px]]
|059
|-
|48
|క్రినిచ్నే గ్రామంలో సెయింట్ జార్జ్ డే ఆచార రొట్టెలను వండటం, తినడం అనే సంప్రదాయం
|ఫిబ్రవరి 17, 2023
|
|062
|-
|49
|విన్నిట్సియా ఒబ్లాస్ట్‌లోని విన్నిట్సియా రేయాన్‌లోని షిట్కీ, పైసరివ్కా గ్రామాలలో రీడ్ నేయడం సంప్రదాయం
|మే 4, 2023
|
|064
|-
|50
|రివ్నే పోలిసియాలో సమాధి శిలువ అలంకరణ సంప్రదాయం
|మే 4, 2023
|[[దస్త్రం:Традиція_вбирання_могильних_хрестів.jpg|150x150px]]
|065
|-
|51
|ఉక్రేనియన్ సాంప్రదాయ వంటకం హోలుబ్ట్సీ వంట
|మే 4, 2023
|[[దస్త్రం:Holubtsi.jpg|150x150px]]
|066
|-
|52
|బెస్సరాబియాలో సాంప్రదాయ గొర్రెల పెంపకం, దానికి సంబంధించిన జ్ఞానం
|మే 4, 2023
|
|067
|-
|53
|ఇవానో-ఫ్రాంకివ్స్క్ ఒబ్లాస్ట్‌లోని రోహటిన్ ప్రాదేశిక హ్రోమాడాలోని లిపివ్కా గ్రామంలో &quot;పోవిన్షువానియా వాసిలివ్&quot; ఆచారం సంప్రదాయం
|మే 4, 2023
|
|068
|-
|54
|బహుమతులతో కూడిన బుకోవినియన్ స్మారక చెట్టు
|మే 25, 2023
|[[దస్త్రం:Буковинське_поминальне_деревце_з_дарами.jpg|150x150px]]
|069
|-
|55
|హుట్సుల్ కళాత్మక చెక్క చెక్కడం సంప్రదాయం
|జూలై 12, 2023
|
|071
|-
|56
|ఇవానో-ఫ్రాంకివ్స్క్ ఒబ్లాస్ట్‌లోని బెలెలుయా గ్రామంలో సాంప్రదాయ మలంకా ఆచారం
|జూలై 12, 2023
|[[దస్త్రం:2022-01-13_Artem_Galkin_Malanka_Ukrainer_03.jpg|150x150px]]
|072
|-
|57
|[[ప్రికార్‌పట్టియాలో]] సాంప్రదాయ మహిళల పూసల ఆభరణాలు [UK]
|జూలై 12, 2023
|[[దస్త్రం:Gerdan_2.jpg|150x150px]]
|073
|-
|58
|హడియాచ్ ప్రాంతంలో మహిళల చొక్కాల ఎంబ్రాయిడరీ సంప్రదాయం, సాంకేతికత
|జూలై 12, 2023
|[[దస్త్రం:Жіноча_сорочка_з_Гадяччини.jpg|150x150px]]
|074
|-
|59
|జ్లివానా కాషా వంట వేడుక
|జూలై 26, 2023
|[[దస్త్రం:Зливана_каша.jpg|150x150px]]
|076
|-
|60
|బోరోమ్లియా గ్రామంలో &quot;వరేనా&quot; అనే ఆచార పానీయం వండే సాంకేతికత
|జూలై 26, 2023
|
|077
|-
|61
|ఒబుఖివ్ &quot;కుట్టిన&quot; రష్నిక్ తయారీ సంప్రదాయం, సాంకేతికత
|డిసెంబర్ 12, 2023
|[[దస్త్రం:Обухівський_шитий_рушник.webp|150x150px]]
|081
|-
|62
|సాంప్రదాయ సెలవుదినం &quot;మీరా&quot;
|డిసెంబర్ 26, 2023
|
|083
|-
|63
|కామిన్-కాషిర్స్కీ హ్రోమడలో సాంప్రదాయ నేత
|డిసెంబర్ 26, 2023
|
|084
|-
|64
|ఉక్రెయిన్‌లో ఉదారమైన సాయంత్రం సంప్రదాయం
|డిసెంబర్ 26, 2023
|[[దస్త్రం:Всемирная_иллюстрация-1894-1.jpg|150x150px]]
|085
|-
|65
|ఓఖ్టిర్కా ప్రాంతం [UK] గ్రామాలలో పండ్లను ఎండబెట్టే సంప్రదాయం
|డిసెంబర్ 26, 2023
|
|086
|-
|66
|&quot;జోజులియా&quot; కాషాను వండటం, తినడం సంప్రదాయం [uk]
|ఫిబ్రవరి 23, 2024
|[[దస్త్రం:Зозуля_каша.jpg|150x150px]]
|089
|-
|67
|సాంప్రదాయ జానపద ఆట &quot;అషిక్&quot;
|మే 27, 2024
|[[దస్త్రం:Традиційна_народна_гра_«Ашик».jpg|150x150px]]
|094
|-
|68
|చోర్టోవెట్స్ గ్రామంలో &quot;సెర్బెన్&quot; అనే ఆచార పురుషుల నృత్యాన్ని ప్రదర్శించే సంప్రదాయం [UK]
|May 27, 2024
|[[దస్త్రం:Serben_Dance.jpg|150x150px]]
|095
|-
|69
|సాంప్రదాయ హుట్సుల్ చీజ్ షేపింగ్ సంస్కృతి [uk]
|మే 27, 2024
|[[దస్త్రం:Культура_традиційної_гуцульської_сирної_пластики.jpg|150x150px]]
|096
|-
|70
|&quot;చైటానియా కొరోనీ&quot; వివాహ ఆచారం
|మే 27, 2024
|[[దస్త్రం:Весільний_обряд_«Читання_корони»_-_Василь_Федорчук_читає_корону_(Рогожани).jpg|150x150px]]
|097
|-
|71
|ల్వివ్‌లో గంట మోగించే సంప్రదాయం
|జూలై 24, 2024
|[[దస్త్రం:Традиція_дзвонарства_у_Львові.jpg|150x150px]]
|098
|-
|72
|&quot;జాసిపన కపుస్తా&quot; తయారీ, వినియోగం సంస్కృతి [uk]
|జూలై 24, 2024
|[[దస్త్రం:Культура_приготування_та_споживання_«Засипаної_капусти_».jpg|150x150px]]
|099
|-
|73
|బులవ్కాను ఉపయోగించి బోయికో పైసాంకాను తయారు చేసే సంప్రదాయం
|జూలై 24, 2024
|[[దస్త్రం:Традиція_створення_бойківської_писанки_булавкою.jpg|150x150px]]
|100
|-
|74
|పెరియాస్లావ్ ప్రాంతంలో &quot;విఖా&quot; ను ఇన్స్టాల్ చేసే ఆచారం
|జూలై 24, 2024
|[[దస్త్రం:Обряд_встановлення_«Віхи»_на_Переяславщині.jpg|150x150px]]
|101
|-
|75
|సోకల్ చొక్కాతో అనుబంధించబడిన సంప్రదాయాలు, జ్ఞానం, నైపుణ్యాలు
|మార్చి 24, 2025
|[[దస్త్రం:Сокальська_сорочка.jpg|200x200px]]
|104
|-
|76
|ఉక్రెయిన్‌లో క్రిస్మస్ ఈవ్, క్రిస్మస్ సంప్రదాయాలు
|మార్చి 24, 2025
|[[దస్త్రం:Vertep-2.jpg|150x150px]]
|105
|-
|77
|ఉక్రెయిన్‌లో క్రిస్మస్ ఈవ్ జరుపుకునే సంప్రదాయం
|మార్చి 24, 2025
|[[దస్త్రం:Пісні_страви_на_Святвечір._Полтавщина._2021_рік.jpg|150x150px]]
|106
|-
|78
|బుకోవినాలో క్రిస్మస్ ఈవ్ సంప్రదాయం
|మార్చి 24, 2025
|
|107
|-
|79
|చెర్నివ్ట్సీ ఒబ్లాస్ట్‌లోని బుకోవినా పోలోనినాస్, బెస్సరాబియన్ స్టైనాలపై పశువులను మేపే సంప్రదాయం
|మార్చి 24, 2025
|
|108
|}

=== అత్యవసరంగా రక్షించాల్సిన అవసరం ఉన్న అవ్యక్త సాంస్కృతిక వారసత్వ జాతీయ జాబితా ===
ఈ జాబితాలో శత్రుత్వాలు, తాత్కాలిక ఆక్రమణ పరిణామాలు, సహజ ప్రభావాలు లేదా జనాభా తాత్కాలిక స్థానభ్రంశం కారణంగా కనుమరుగయ్యే ప్రమాదం ఉన్న కనిపించని సాంస్కృతిక వారసత్వం అంశాలు ఉన్నాయి. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!#
!అంశం
!తేదీని చెక్కారు
!మీడియా
!{{Abbr|No.|Safeguarding number}}
|-
|1
|చెర్నిహివ్ ఒబ్లాస్ట్లోని ఒలేషియా కుండలు
|జూలై 4,2019
|
|016
|-
|2
|దొనేత్సక్ ఒబ్లాస్ట్లోని అవ్డివ్కా పండుగ, స్మారక కషాను వండడం యొక్క ఆచారం, సాంకేతికత
|జూలై 6,2022
|[[దస్త్రం:Авдіївська_святкова_та_поминальна_каша.jpg|150x150px]]
|041
|-
|3
|Wedding utiata baking in Richky village [...]యుకె]
|డిసెంబర్ 23,2022
|[[దస్త్రం:Випікання_весільних_утят_у_селі_Річки.jpg|150x150px]]
|054
|-
|4
|Zelekivska zlyvanka వంట యొక్క ఆచారం
|డిసెంబర్ 23,2022
|
|055
|-
|5
|హుత్సుల్ సహకారం
|డిసెంబర్ 23,2022
|[[దస్త్రం:Коновка_з_кришкою.jpg|175x175px]]
|057
|-
|6
|హ్లినిఅని నమూనా వస్త్రాన్ని తయారు చేసే కళ
|జనవరి 27,2023
|
|058
|-
|7
|పోలిసియన్ డుడ్కా-విక్రుట్ః తయారీ, వాయించే సంప్రదాయాలు
|జనవరి 27,2023
|[[దస్త్రం:Поліська_дудка-викрутка.jpg|150x150px]]
|061
|-
|8
|ఒబుఖోవిచి నేత [uk]
|మార్చి 13,2023
|
|063
|-
|9
|లుహాన్స్క్ ఒబ్లాస్ట్లోని స్వాటోవ్ రాయన్ తేనెటీగల పెంపకం యొక్క సాంప్రదాయ కళ
|జూలై 12,2023
|
|070
|-
|10
|సూది గడ్డి బుకోవినా ఉత్సవ వినోక్
|జూలై 26,2023
|
|075
|-
|11
|ఆచారం &quot;హొనిన్నియా హదీక్&quot;
|నవంబర్ 20,2023
|[[దస్త్రం:Обряд_«Гоніння_гадюк».webp|150x150px]]
|078
|-
|12
|బిలోకురాకినే స్థావరంలో వివాహ అల్లిన వేడుకబిలోకురాకిన్
|నవంబర్ 20,2023
|[[దస్త్రం:Обряд_заплітання_весільної_коси_в_селищі_Білокуракине.webp|150x150px]]
|080
|-
|13
|బంగాళాదుంపలతో లెంట్ హోలబ్సి, తయారీ, వినియోగం యొక్క సంప్రదాయం[uk]
|డిసెంబర్ 12,2023
|[[దస్త్రం:Пісні_голубці_з_картоплею.jpg|150x150px]]
|082
|-
|14
|స్టారోబిల్స్క్ ప్రాంతంలో మూలికా సంప్రదాయాలుStarobilsk ప్రాంతం
|డిసెంబర్ 26,2023
|
|087
|-
|15
|కోబోల్చిన్ సెరామిక్స్
|డిసెంబర్ 26,2023
|
|088
|-
|16
|క్రివ లుకా గ్రామంలో జతిర్కా వంట చేసే సంప్రదాయం
|ఫిబ్రవరి 23,2024
|
|090
|-
|17
|నాదజోవియా గ్రీకుల ఆచారబద్ధమైన రొట్టెలతో అనుబంధించబడిన సాంస్కృతిక ఆచారాలు, స్వీయ-వ్యక్తీకరణ మార్గాలు (Patyr) 
|మార్చి 24,2025
|
|109
|}

=== అవ్యక్త సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని కాపాడటానికి సరైన పద్ధతుల జాతీయ జాబితా ===
ఈ జాబితా అవ్యక్త సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని కాపాడటానికి సహాయపడే సంఘాలు, సంస్థలకు గుర్తింపు ఇస్తుంది. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!#
!అంశం
!తేదీని చెక్కారు
!మీడియా
!{{Abbr|No.|Safeguarding number}}
|-
|1
|సాంప్రదాయ ఖార్కివ్ కోట్స్ నేత[uk]
|జూలై 6,2022
|[[దస్త్రం:Kots_in_Kharkiv_Historical_Museum.jpg|150x150px]]
|030
|-
|2
|ఒడెసా ఒబ్లాస్ట్ కనిపించని సాంస్కృతిక వారసత్వం పరస్పర ప్రదేశంగా సాంప్రదాయ జానపద కళల మ్యూజియం[uk]
|జూలై 6,2022
|[[దస్త్రం:Muzey_OCUC.jpg|150x150px]]
|035
|-
|3
|అంతర్జాతీయ క్రిస్మస్ పండుగ &quot;కొలియడా నా మైజ్లియాఖ్&quot;[uk]
|జూలై 6,2022
|[[దస్త్రం:Коляда_на_Майзлях.jpg|150x150px]]
|043
|-
|4
|సుమీ ఒబ్లాస్ట్లోని కోనోటోప్ రాయన్లోని నోవా స్లోబోడా గ్రామంలో &quot;మ్యూజియం ఆఫ్ గోర్యూన్ సంస్కృతి&quot; ద్వారా గోర్యూన్ సంస్కృతికి రక్షణ కల్పించే అభ్యాసం[uk]
|జనవరి 27,2023
|[[దస్త్రం:Новая_Слобода._Экспозиция_Музея_горюнской_культуры.jpg|150x150px]]
|060
|-
|5
|సాంప్రదాయ చేతిపనులు, జానపద కళల రక్షణ అభ్యాసం[uk]
|నవంబర్ 20,2023
|[[దస్త్రం:Практика_охорони_ремесел_Національною_спілкою_майстрів_народного_мистецтва_України_(НСМНМУ).webp|150x150px]]
|079
|-
|6
|&quot;హుత్సుల్ నమూనా (అలంకరణ, సంబంధిత సాంస్కృతిక స్థలం&quot;) సురక్షితమైన అభ్యాసం
|ఏప్రిల్ 26,2024
|
|093
|-
|7
|ఉక్రెయిన్ జానపద వాస్తుశిల్పం, జానపద మార్గాల జాతీయ మ్యూజియం ఇళ్లను గడ్డి, రెడ్లతో కప్పడం అనే సంప్రదాయాన్ని భద్రపరిచే కార్యక్రమం
|జూలై 24,2024
|[[దస్త్రం:Програма_з_охорони_традиції_покриття_хат_соломою_та_очеретом.jpg|150x150px]]
|102
|}

=== ఉక్రెయిన్ స్థానిక ప్రజల సంస్కృతిని సూచించే జాతీయ జాబితా ===
ఈ జాబితా ఉక్రెయిన్‌లోని స్థానిక ప్రజలకు చెందిన అవ్యక్త సాంస్కృతిక వారసత్వ అంశాలను హైలైట్ చేస్తుంది, &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; వీటిలో క్రిమియన్ టాటర్లు, క్రిమియన్ కరైట్లు, క్రిమ్‌చాక్‌లు ఉన్నారు.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!#
!అంశం
!తేదీని చెక్కారు
!మీడియా
!{{Abbr|No.|Safeguarding number}}
|-
|1
| style=&quot;background:#E8FFD0;&quot; |Ørnek, ఒక క్రిమియన్ టాటర్ ఆభరణం, దాని గురించి జ్ఞానం
|ఫిబ్రవరి 12,2018
|[[దస్త్రం:2021._Текие_дервишей_в_Евпатории_DSC_4292.jpg|150x150px]]
|009
|-
|2
|ఎట్ అయక్లక్ (కరైం మాంసం పై వంట) సంప్రదాయం. మెలిటోపోల్ కరైట్స్ అనుభవం
|నవంబర్ 16,2018
|[[దస్త్రం:Lithuanian_cuisine_-_kibinai_-_2.jpg|150x150px]]
|013
|-
|3
|సాంప్రదాయ క్రిమియన్ టాటర్ వంటకాలు-çiberek, yantıq వంట అభ్యాసం, సాంస్కృతిక సందర్భం
|జూలై 25,2022
|[[దస్త్రం:Cebureki.JPG|150x150px]]
|049
|-
|4
|క్రిమియన్ టాటర్ల [[కాఫీ]] సంప్రదాయం[uk]
|ఫిబ్రవరి 23,2024
|[[దస్త్రం:Кримськотатарська_кава.png|150x150px]]
|091
|-
|5
|అగర్ అవా వె ఖైతర్మా-క్రిమియన్ టాటర్ల సాంప్రదాయ నృత్యం
|ఫిబ్రవరి 23,2024
|
|092
|}

=== సంప్రదాయం అదృశ్యం కారణంగా పునరుద్ధరించబడిన మూలకాల జాతీయ జాబితా ===
ఈ జాబితాలో అదృశ్యమైన కానీ విజయవంతంగా పునరుద్ధరించబడిన అవ్యక్త సాంస్కృతిక వారసత్వ అంశాలు ఉన్నాయి. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!#
!అంశం
!తేదీని చెక్కారు
!మీడియా
!{{Abbr|No.|Safeguarding number}}
|-
|1
|ఎంబ్రాయిడరీ టెక్నిక్ &quot;హోరోడోక్ కుట్టు&quot; (హోరోడోక్క్ స్టిబ్) [uk]
|జూలై 24,2024
|[[దస్త్రం:Техніка_вишивки_«Городоцький_шов».jpg|169x169px]]
|103
|}

== గమనికలు ==
{{Notelist}}

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==

* [https://ich.unesco.org/en/home యునెస్కో అగోచర సాంస్కృతిక వారసత్వం] : అధికారిక సైట్
* [https://ich.unesco.org/en/state/ukraine-UA ఉక్రెయిన్‌లో యునెస్కో అగోచర సాంస్కృతిక వారసత్వం] : అధికారిక సైట్</text>
      <sha1>5jeoxkyegrib6vusen3orerjn9n9nn9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>అమెరికన్ సమోవా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>455719</id>
    <revision>
      <id>4957471</id>
      <parentid>4898861</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:00:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇతర క్రీడలు */</comment>
      <origin>4957471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="290862" sha1="s1kf6s0gappv28avr1ledjenku8mdfv" xml:space="preserve">{{Infobox dependency
| name = American Samoa
| native_name = {{native name|sm|Amerika Sāmoa}}
| settlement_type = [[Territories of the United States|Unincorporated and unorganized U.S. territory]]
| image_flag = Flag of American Samoa.svg
| flag_size = 130px
| flag_link = Flag of American Samoa
| image_seal = Seal of American Samoa.svg
| seal_size = 90px
| seal_type = Seal
| seal_link = Seal of American Samoa
| motto_link = List of U.S. state and territory mottos
| motto = {{native name|sm|&quot;Sāmoa, Muamua Le [[Atua]]&quot;|italics=off}} ({{Langx|en|&quot;Samoa, Let God Be First&quot;}})
| anthem_link = List of U.S. state songs
| anthem = &quot;[[Amerika Samoa|Amerika Sāmoa]]&quot; (regional)&lt;br /&gt;{{center|[[File:Anthem_of_American_Samoa.ogg]]}}&lt;br&gt;&quot;[[The Star-Spangled Banner]]&quot; (official)&lt;br&gt;{{center|[[File:Star Spangled Banner instrumental.ogg]]}}
| image_map = American Samoa on the globe (Polynesia centered).svg
| map_alt = Location of American Samoa
| map_caption = Location of American Samoa&lt;br /&gt;(circled in red)
| mapsize = 290px
| subdivision_type = [[Sovereign state]]
| subdivision_name = {{flagu|United States}}{{efn|Despite being under the sovereignty of the United States since 1900, American Samoa has not been fully [[Territories of the United States#Incorporated vs. unincorporated territories|incorporated]] into the country for constitutional purposes.&lt;ref&gt;{{cite web |title=U.S. Territories – Developments in the Law|website= [[Harvard Law Review]] |date= April 10, 2017 |url= https://harvardlawreview.org/print/vol-130/us-territories-introduction/ |language=en |access-date=June 11, 2024}}&lt;/ref&gt; See the page for the [[Insular Cases#Background|Insular Cases]] for more information.}}
| established_title = [[Tripartite Convention|Partition of Samoa]]
| established_date = December 2, 1899
| established_title2 = [[Ratification Act of 1929|Ratification Act]]
| established_date2 = February 20, 1929
| established_title3 = [[Constitution of American Samoa|Current constitution]]
| established_date3 = July 1, 1967
| official_languages = {{hlist|[[Samoan language|Samoan]]|[[English language|English]]|}}
| demonym = [[Demographics of American Samoa|American Samoan]]
| capital = [[Pago Pago]]{{efn|name=capital}}
| admin_center = [[Fagatogo]]{{efn|name=capital}}
| admin_center_type = Government seat
| largest_settlement_type = village
| largest_settlement = [[Tafuna, American Samoa|Tafuna]]
| ethnic_groups = {{plainlist|
*83.2% [[Samoans|Samoan]]
*5.8% Asian
*5.5% other [[Pacific Islander]]
*4.4% [[Multiracial people|mixed]]
*1.1% other}}
| ethnic_groups_year = 
| government_type = [[Devolution|Devolved]] [[Presidential system|presidential]] [[constitution]]al [[Dependent territory|dependency]]
| leader_title1 = [[List of governors of American Samoa|Governor]]
| leader_name1 = [[Pula Nikolao Pula]] ([[American Samoa Republican Party|R]])
| leader_title2 = [[Lieutenant Governor of American Samoa|Lieutenant Governor]]
| leader_name2 = [[Pulu Ae Ae]] ([[American Samoa Republican Party|R]])
| legislature = ''[[American Samoa Fono|Fono]]''
| upper_house = [[American Samoa Senate|Senate]]
| national_representation = [[United States Congress]]
| national_representation_type1 = [[American Samoa's at-large congressional district|House delegate]]
| national_representation1 = [[Amata Coleman Radewagen]] ([[Republican Party of American Samoa|R]])
| lower_house = [[American Samoa House of Representatives|House of Representatives]]
| religion = {{tree list}}
* [[Christians|Christian]] (98.00%)
** [[Protestantism]] (76.02%)
** [[Non-denominational Christianity|Independent]] (38.95%)
** [[Catholic Church|Catholics]] (28.99%)
** [[Christian churches and churches of Christ|Unaffiliated]] (0.72%)
* Other (~2.00%)
** [[Agnosticism]] (0.87%)
** [[Chinese folk religion]] (0.42%)
** [[Baháʼí Faith]] (0.37%)
** [[Buddhism]] (0.34%)
** [[Atheism]] (0.01%)
{{tree list/end}}
| area_sq_mi = 77 &lt;!-- Do not remove as per WP:MOSNUM --&gt;
| area_rank = 
| area_km2 = 
| percent_water = 0
| elevation_max_m = 966.2
| elevation_max_ft = 3170
| population_census = 49,710&lt;ref name=census-counties/&gt;
| population_census_year = 2020
| population_estimate = 44,620&lt;ref name=&quot;CIAfactbook&quot;/&gt;
| population_estimate_year = 2023
| population_estimate_rank = 211th
| population_density_km2 = 
| population_density_sq_mi = 670.8 &lt;!-- Do not remove as per WP:MOSNUM --&gt;
| population_density_rank = 
| GDP_PPP = $709 million&lt;ref name=worldbank/&gt;
| GDP_PPP_year = 2021
| GDP_PPP_rank = 
| GDP_PPP_per_capita = $15,743&lt;ref name=&quot;CIAfactbook&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bea.gov/newsreleases/general/terr/2016/asgdp_080816.pdf |title=Gross domestic product for American Samoa increases for the second year in a row |publisher=Bureau of Economic Analysis |access-date=July 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170513045336/https://www.bea.gov/newsreleases/general/terr/2016/asgdp_080816.pdf |archive-date=May 13, 2017 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 
| GDP_nominal = 
| GDP_nominal_year = 
| GDP_nominal_rank = 
| GDP_nominal_per_capita = 
| GDP_nominal_per_capita_rank = 
| Gini = 
| Gini_year = 
| Gini_change = &lt;!-- increase/decrease/steady --&gt;
| Gini_ref = 
| HDI = &lt;!-- number only --&gt;
| HDI_year = &lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change = &lt;!-- increase/decrease/steady --&gt;
| HDI_ref = 
| HDI_rank = 
| currency = [[United States dollar]] (US$)
| currency_code = USD
| timezone = [[Samoa Time Zone|SST]]
| utc_offset = −11:00
| date_format = mm/dd/yyyy
| drives_on = right
| calling_code = [[North American Numbering Plan|+1]]-[[Area code 684|684]]
| postal_code_type = {{nowrap|[[USPS abbreviation]]}}
| postal_code = AS
| iso_code = {{hlist|[[ISO 3166-2:AS|AS]]|[[ISO 3166-2:US|US-AS]]}}
| cctld = [[.as]]|religion_year=2020|religion_ref=&lt;ref&gt;{{Cite web |title=American Samoa |url=https://www.thearda.com/world-religion/national-profiles?u=5c |access-date=2025-02-09 |website=[[The Association of Religion Data Archives]] |language=en-gb}}&lt;/ref&gt;}}

అమెరికన్ సమోవా{{efn|{{langx|sm|Amerika Sāmoa}}  {{IPA|sm|aˈmɛɾika ˈsaːmʊa|pron}}; also ''{{lang|sm|Amelika Sāmoa}}'' or ''{{lang|sm|Sāmoa Amelika}}''}}అనేది దక్షిణ పసిఫిక్ మహాసముద్రంలోని పాలినేషియా ప్రాంతంలో ఉన్న యునైటెడు స్టేట్సు అసంఘటిత భూభాగం. 14.3°దక్షిణం 170.7°ఉత్తరం వద్ద కేంద్రీకృతమై ఉన్న ఇది ద్వీప దేశం సమోవాకు ఆగ్నేయంగా 40 మైళ్ళు (64 కి.మీ) దూరంలో, అంతర్జాతీయ తేదీ రేఖ, వాలిసు ఫుటునా దీవులకు తూర్పున, [[కుక్ దీవులు]] పశ్చిమాన, [[టోంగా]]కు ఉత్తరాన, [[టోకెలావ్]] దక్షిణంగా దాదాపు 310 మైళ్ళు (500 కి.మీ) దూరంలో ఉంది. '''అమెరికను సమోవా''' అనేది యునైటెడు స్టేట్సు దక్షిణాన ఉన్న భూభాగం, ఇది యుఎస్ రాష్ట్రమైన [[హవాయి]]కి నైరుతి దిశలో 2,200 మైళ్ళు (3,500 కి.మీ) దూరంలో, జనావాసాలు లేని జార్విసు ద్వీపంతో పాటు భూమధ్యరేఖకు దక్షిణంగా ఉన్న రెండు యుఎస్ భూభాగాలలో ఇది ఒకటి.

అమెరికను సమోవాలో సమోవా ద్వీపసమూహం తూర్పు భాగం - టుటుయిలా, ఔనుʻయు, ఓఫు, ఒలోసెగా, టాʻయు, జనావాసాలు లేని రోజ్ అటోలు - అలాగే టోకెలావు అగ్నిపర్వత ద్వీప సమూహంలోని మారుమూల పగడపు దీవి అయిన స్వైన్సు ద్వీపం ఉన్నాయి. మొత్తం భూభాగం 77 చదరపు మైళ్ళు (199 కిమీ2). వాషింగ్టను, డి.సి. కంటే కొంచెం పెద్దది; దాని ప్రాదేశిక జలాలతో సహా మొత్తం వైశాల్యం 1,17,500 చదరపు మైళ్ళు (3,04,000 చ.కిమీ). దాదాపు న్యూజిలాండు పరిమాణంలో ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |title=Our Islands |url=https://www.americansamoa.travel/our-islands |access-date=May 25, 2024 |website=American Samoa Visitors Bureau |language=en-US}}&lt;/ref&gt; అమెరికను సమోవా ఉష్ణమండల వాతావరణాన్ని కలిగి ఉంది. దాని భూభాగంలో 90 శాతం వర్షారణ్యాలతో కప్పబడి ఉంది. 2024 నాటికి జనాభా సుమారు 47,400 ఉంది. రాజధాని, అతిపెద్ద స్థావరం అయిన పాగో పాగో టుటుయిలా మీద కేంద్రీకృతమై ఉంది. నివాసితులలో ఎక్కువ మంది స్వదేశీ జాతి సమోవాన్లు, వీరిలో ఎక్కువ మంది అధికారిక భాషలైన సమోవాను, ఇంగ్లీషు‌లలో నిష్ణాతులుగా ఉంటారు.&lt;ref name=&quot;census-social2&quot;&gt;[https://data.census.gov/table?g=0400000US60&amp;d=DECIA+American+Samoa+Demographic+Profile&amp;tid=DECENNIALDPAS2020.DP2 Selected social characteristics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221201074658/https://data.census.gov/table?g=0400000US60&amp;d=DECIA+American+Samoa+Demographic+Profile&amp;tid=DECENNIALDPAS2020.DP2|date=December 1, 2022}}, 2020 Decennial Census of the Island Areas, American Samoa demographic profile, U.S. Census Bureau.&lt;/ref&gt;

చరిత్రపూర్వ కాలం నుండి పాలినేషియన్లు నివసించే అమెరికను సమోవా 18వ శతాబ్దంలో మొదటిసారిగా యూరోపియన్లతో సంబంధం కలిగి ఉంది. ఈ ద్వీపాలు మిషనరీలు, అన్వేషకులు, నావికులను ఆకర్షించాయి. ముఖ్యంగా అత్యంత రక్షిత సహజ నౌకాశ్రయం పాగో పాగో. 19వ శతాబ్దం చివరలో యునైటెడు స్టేట్సు అమెరికను సమోవాను స్వాధీనం చేసుకుంది. దీనిని ఒక ప్రధాన నావికా స్థావరంగా అభివృద్ధి చేసింది; రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం, తదుపరి శీతల యుద్ధం ద్వారా ఈ భూభాగం వ్యూహాత్మక విలువ బలోపేతం అయింది. 1967లో రాజ్యాంగాన్ని స్వీకరించడంతో అమెరికను సమోవా స్వయం పాలనలోకి వచ్చింది; దాని స్థానిక ప్రభుత్వం ప్రత్యేక కార్యనిర్వాహక, శాసన, న్యాయ శాఖలతో రిపబ్లికను రూపంలో ఉంది. ఇది అధికారికంగా అసంఘటితంగా ఉంది. అందువల్ల సమాఖ్య ప్రభుత్వం నేరుగా నిర్వహిస్తుంది. అమెరికను సమోవా పదిహేడు &quot;స్వయం పాలన లేని భూభాగాలలో&quot; జాబితా చేయబడింది. కానీ పసిఫికు కమ్యూనిటీ, పసిఫికు దీవుల ఫోరం (పిఐఎఫ్), అలయన్సు ఆఫ్ స్మాలు ఐలాండు స్టేట్సు (ఎఒఎస్‌ఐఎస్) ఇంటర్నేషనలు ఒలింపికు కమిటీ (ఐఒసి)తో సహా అనేక అంతర్-ప్రభుత్వ సంస్థలలో సభ్యత్వం ఉంది.&lt;ref&gt;{{Citation |title=American Samoa |date=2024-07-11 |website=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/american-samoa/#government |access-date=2024-07-24 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en |archive-date=2021-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129115310/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/american-samoa/#government |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ఈ భూభాగం వ్యూహాత్మక స్థానం కారణంగా, యుఎస్ సైన్యం గణనీయమైన ఉనికిని కలిగి ఉంది. దాని ఆర్థిక వ్యవస్థ, సమాజంలో ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తుంది. ఈ భూభాగం ఏ యుఎస్ రాష్ట్రం లేదా భూభాగం కంటే అత్యధిక సైనిక నియామక రేటును కలిగి ఉండటం కోసం ప్రసిద్ధి చెందింది; 2021 నాటికి పాగో పాగోలోని స్థానిక యుఎస్ ఆర్మీ నియామక కేంద్రం నియామకంలో మొదటి స్థానంలో నిలిచింది.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local US Army recruiting station ranked #1 in the world – Samoa News |url=http://www.samoanews.com/content/en/local-us-army-recruiting-station-ranked-1-world |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402131529/http://www.samoanews.com/content/en/local-us-army-recruiting-station-ranked-1-world |archive-date=April 2, 2015 |access-date=March 10, 2015 }}&lt;/ref&gt; ట్యూనా ఉత్పత్తులు ప్రధాన ఎగుమతులు, యుఎస్ సరైన వాణిజ్య భాగస్వామిగా పనిచేస్తోంది. పర్యాటకం అనేది ఒక నవజాత కానీ అభివృద్ధి చెందని రంగంగా ఉంది. దీనికి కారణం భూభాగం సాపేక్ష భౌగోళిక ఒంటరితనం, ఇది దాని అధిక పేదరికం, వలస రేటుకు కూడా కారణమవుతుంది.

అమెరికను సమోవా నివాసితులు రాజకీయంగా ఓటు హక్కు లేకుండా ఉన్నారు. యుఎస్ కాంగ్రెసు‌లో వారికి ఓటింగు ప్రాతినిధ్యం లేదు. పుట్టుకతోనే పౌరసత్వం మంజూరు చేయబడని యునైటెడు స్టేట్సు‌లోని ఏకైక శాశ్వత నివాసిత ప్రాంతం అమెరికను సమోవా. అక్కడ జన్మించిన వారిని పరిమిత హక్కులతో &quot;పౌరుడు కాని జాతీయులు&quot;గా పరిగణిస్తారు. పౌరసత్వం స్థానికంగా వివాదాస్పద అంశం, ఎందుకంటే ఇది సాంప్రదాయ ఆచారాల క్షీణతకు దారితీస్తుందని అమెరికను సమోవా ప్రభుత్వం భయపడుతోంది. ఇది దాని స్వంత వలస వ్యవస్థ కలిగిన ఏకైక యుఎస్ భూభాగం.

== చరిత్ర ==
[[File:Samoa islands 2002.gif|thumb|upright=1.8|సమోవా దీవులు]]
సమోవా, మనువా, సాంప్రదాయ మౌఖిక సాహిత్యం విస్తృతమైన పాలినేషియను నెట్వర్కు ‌లేదా సమాఖ్య (లేదా &quot;సామ్రాజ్యం&quot;) గురించి వివరిస్తుంది. దీనిని చరిత్రపూర్వ కాలంలో వరుసగా వచ్చిన తుయి మనువా రాజవంశాలు పాలించాయి. మనువాను వంశావళి, మతపరమైన మౌఖిక సాహిత్యం కూడా తుయి మనువా చాలా కాలంగా [[సమోవా]] అత్యంత ప్రతిష్ఠాత్మకమైన, శక్తివంతమైన పారామౌంట్లలో ఒకటిగా ఉందని సూచిస్తున్నాయి. తుయి మనువా రాజులు సుదూర ద్వీపాల సమాఖ్యను పరిపాలించారని మౌఖిక చరిత్ర సూచిస్తుంది. ఇందులో టుటుయిలా, 
&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Calder|first1=Alex|url=https://books.google.com/books?id=fIXSBlCRk3EC|title=Voyages and Beaches: Pacific Encounters, 1769–1840|last2=Lamb|first2=Jonathan|last3=Orr|first3=Bridget|date=April 1, 1999|publisher=University of Hawaii Press|isbn=978-0-8248-2039-8|language=en|access-date=November 24, 2020|archive-date=June 30, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630094754/https://books.google.com/books?id=fIXSBlCRk3EC|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Journal of the Polynesian Society: An Experiment In Tongan History, By E. E. V. Collocott, P 166-184|url=http://www.jps.auckland.ac.nz/document/Volume_33_1924/Volume_33,_No._131/An_experiment_in_Tongan_history,_by_E._E._V._Collocott,_p_166-184/p1|access-date=November 19, 2020|website=www.jps.auckland.ac.nz|author=[[E. E. V. Collocott]]|archive-date=April 11, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210411035225/http://www.jps.auckland.ac.nz/document/Volume_33_1924/Volume_33%2C_No._131/An_experiment_in_Tongan_history%2C_by_E._E._V._Collocott%2C_p_166-184/p1|url-status=live}}&lt;/ref&gt; అలాగే చిన్న పశ్చిమ పసిఫికు ప్రధాన రాజ్యాలు, ఉవియా, ఫుటునా, టోకెలావు, [[తువాలు]], ఉత్తరాన సమోవా వంటి పెద్ద దీవులు ఉన్నాయి. పశ్చిమ పాలినేషియను సమాజాల మధ్య వాణిజ్యం, మార్పిడి మార్గాలు బాగా నమోదు చేయబడ్డాయి. తుయి మనువా రాజవంశం నియంత్రణను పొందడంలో, తుయి [[టోంగా]] కోసం చక్కగా నేసిన ఉత్సవ చాపలు &quot;('ఐ కొంగా)&quot;, వారి ఫిజియను మాస్టర్సు కోసం తిమింగలం దంతపు &quot;టాబువా&quot;, అబ్సిడియను, బసాల్టు పనిముట్లు, ప్రధానంగా ఎర్రటి ఈకలు, రాజకుటుంబం కోసం రిజర్వు చేయబడిన సముద్రపు గవ్వలు (పాలిషు చేసిన నాటిలసు, గుడ్డు కౌరీ వంటివి) వంటి వస్తువులను తయారు చేయడంలో విజయం సాధించడం ద్వారా అభివృద్ధి చెందిందని ఊహించబడింది.
=== 18వ శతాబ్దం: మొదటి పాశ్చాత్య సంబంధాలు ===

యూరోపియన్లతో పరిచయం 18వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ప్రారంభమైంది. డచ్ వ్యక్తి జాకబు రోగెవీను 1722లో సమోవాను దీవులను చూసిన మొట్టమొదటి యూరోపియను. తన కెప్టెన్లలో ఒకరి పేరు మీద వాటిని &quot;బామను దీవులు&quot; అని పిలిచాడు. ఈ దీవులను సందర్శించిన తదుపరి అన్వేషకుడు లూయిస్-ఆంటోయిను డి బౌగెను‌విల్లే, ఆయన 1768లో వాటికి &quot;ఇల్స్ డెసు నావిగేటర్సు&quot; అని పేరు పెట్టాడు. బ్రిటిషు అన్వేషకుడు జేమ్సు కుకు 1773లో ఈ ద్వీప పేర్లను నమోదు చేశాడు. కానీ ఎప్పుడూ సందర్శించలేదు.&lt;ref name=&quot;Keating&quot;&gt;{{cite book|last1=Keating|first1=Barbara|editor1-last=Keating|editor1-first=Barbara|editor2-last=Bolton|editor2-first=Barrie|title=The Geology of the Samoan Islands, in Geology and Offshore Mineral Resources of the Central Pacific Basin, Circum-Pacific Council for Energy and Mineral Resources Earth Science Series, Vol. 14|date=1991|publisher=Springer-Verlag|isbn=0387977716|pages=128–129}}&lt;/ref&gt;

1789లో లాపెరౌసు సందర్శన టుటుయిలా ద్వీపం మీద దాడితో ముగిసింది. అక్కడ లాపెరౌసు మనుషులు నీటిని పొందడానికి ప్రయత్నిస్తున్నారు. ఆయన సెకండు ఇన్ కమాండు కెప్టెను డి లాంగిలు, ఆయన సిబ్బందిలో చాలామంది మరణించారు. లా పెరౌసు ఈ ద్వీపానికి &quot;మాసాకరు ఐలాండు&quot; అని పేరు పెట్టారు. ఆసు సమీపంలోని బేను ఇప్పటికీ మాసాకరు బే అని పిలుస్తారు. .&lt;ref name=Keating/&gt;

అడ్మిరలు ఎడ్వర్డు ఎడ్వర్డ్సు (రాయల్ నేవీ అధికారి) ఆధ్వర్యంలో హెచ్‌ఎంఎస్ పండోర, 1791లో హెచ్‌ఎంఎస్ బౌంటీ తిరుగుబాటుదారుల కోసం అన్వేషణలో ఈ ద్వీపాన్ని సందర్శించింది. వాన్ కోట్జెబ్యూ 1824లో సందర్శించాడు.&lt;ref name=Keating/&gt;

=== 19వ శతాబ్దం ===
[[File:German, British, American warships in Apia harbour, Samoa 1899.jpg|thumb|left|అపియా హార్బర్, సమోవాలో జర్మన్, బ్రిటిషు, అమెరికను యుద్ధనౌకలు, 1899]]

లండను మిషనరీ సొసైటీ జాన్ విలియమ్సు [[కుక్ దీవులు]], తహితి నుండి వచ్చినప్పుడు సమోవాలో మిషను పని 1830 చివరిలో ప్రారంభమైంది.&lt;ref&gt;{{cite book|last=వాట్సన్ |first=R.M. |title=సమోవా చరిత్ర: ది ఆగమనం ఆఫ్ ది మిషనరీ. (1830. 1839) |date=1919 |pages=Chapter III |url=http://www.samoa.co.uk/books/history-of-samoa/history-of-samoa-3.html |no-pp=true |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110503192826/http://www.samoa.co.uk/books/history-of-samoa/history-of-samoa-3.html |archive-date=May 3, 2011 }}&lt;/ref&gt; పంతొమ్మిదవ శతాబ్దం చివరి నాటికి, ఫ్రెంచి, బ్రిటిషు, జర్మనీ, అమెరికను నౌకలు సమోవాలో క్రమం తప్పకుండా ఆగాయి. ఎందుకంటే అవి పాగో పాగో హార్బర్ను బొగ్గు ఆధారిత షిప్పింగు, తిమింగల వేట కోసం ఇంధనం నింపే స్టేషను‌గా విలువైనవిగా భావించాయి.

యునైటెడు స్టేట్సు ఎక్స్‌ప్లోరింగు ఎక్స్‌పెడిషను 1839లో దీవులను సందర్శించింది.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Stanton |first1=William |title=ది గ్రేట్ యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఎక్స్‌ప్లోరింగ్ ఎక్స్‌పెడిషన్ |date=1975 |publisher=University of California Press |location=Berkeley |isbn=0520025571 |pages=[https://archive.org/details/greatunitedstate00will/page/132 132–133] |url=https://archive.org/details/greatunitedstate00will/page/132 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Samoa Cram Map 1896.jpg|thumb|1896 సమోవా దీవుల మ్యాపు]]

1889 మార్చిలో ఇంపీరియలు జర్మనీ నావికా దళం సమోవాలోని ఒక గ్రామంలోకి ప్రవేశించి అలా చేయడంలో కొన్ని అమెరికను ఆస్తులను నాశనం చేసింది. మూడు అమెరికను యుద్ధనౌకలు అపియా నౌకాశ్రయంలోకి ప్రవేశించి అక్కడ దొరికిన మూడు జర్మనీ యుద్ధనౌకలను ఎదుర్కోవడానికి సిద్ధమయ్యాయి. కాల్పులు జరపడానికి ముందు 1889 అపియా తుఫాను అమెరికను, జర్మనీ నౌకలను ధ్వంసం చేసింది. యుద్ధనౌకలు ఏవీ లేకపోవడంతో తప్పనిసరి యుద్ధ విరమణ జరిగింది.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Stevenson, Robert Louis |title=A Footnote to History: Eight Years of Trouble in Samoa|date=1892|publisher=BiblioBazaar |isbn=1-4264-0754-8|title-link=A Footnote to History: Eight Years of Trouble in Samoa}}&lt;/ref&gt;
===20వ శతాబ్దం===
====20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో====
[[File:elisala.jpg|thumb|upright|left| తుయ్ మనుʻయా (1899–1909) చివరి అధికారిక టైటిలు హోల్డరు తుయిమనుఅ ఎలిసలా అలాలమువా]]
20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో శతాబ్దం చివరి భాగంలో అంతర్జాతీయ వైరుధ్యాలను 1899 త్రైపాక్షిక సమావేశం ద్వారా పరిష్కరించారు. దీనిలో జర్మనీ, యునైటెడు స్టేట్సు సమోవాను దీవులను రెండుగా విభజించాయి:&lt;ref&gt;రైడెన్, జార్జ్ హెర్బర్ట్. ''సమోవాకు సంబంధించి యునైటెడ్ స్టేట్స్ యొక్క విదేశాంగ విధానం''. న్యూయార్క్: ఆక్టాగాన్ బుక్స్, 1975. (యేల్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్‌తో ప్రత్యేక ఒప్పందం ద్వారా పునర్ముద్రించబడింది. మొదట న్యూ హెవెన్‌లో ప్రచురించబడింది: యేల్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్, 1928), పేజీ. 574. 1899 డిసెంబర్ 2న వాషింగ్టన్‌లో త్రైపాక్షిక సమావేశం (యునైటెడ్ స్టేట్స్, జర్మనీ, గ్రేట్ బ్రిటన్)పై సంతకం చేశారు, ఫిబ్రవరి 16, 1900న ధృవీకరణలు మార్పిడి చేయబడ్డాయి.&lt;/ref&gt; తూర్పు ద్వీప సమూహం యునైటెడు స్టేట్సు‌లో ఒక భూభాగంగా మారింది (1900లో టుటుయిలా, అధికారికంగా 1904లో మను)&lt;ref name=&quot;DoI&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.doi.gov/oia/islands/american-samoa|title=అమెరికన్ సమోవా ఆఫీస్ ఆఫ్ ఇన్సులర్ అఫైర్స్|publisher=U.S. అంతర్గత విభాగం| date=June 11, 2015|website=www.doi.gov|access-date=August 11, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180309054757/https://www.doi.gov/oia/islands/american-samoa|archive-date=March 9, 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ప్రస్తుతం అమెరికను సమోవా అని పిలుస్తారు; బ్రిటను సమోవా మీద అన్ని వాదనలను వదులుకున్న తర్వాత, [[టోంగా]] [[సోలమన్ దీవులు]], పశ్చిమ ఆఫ్రికాలోని కొన్ని ప్రాంతాలలో జర్మనీ హక్కుల రద్దును అంగీకరించిన తర్వాత, పశ్చిమ దీవులు, చాలా వరకు పెద్ద భూభాగంగా జర్మనీ సమోవాగా పిలువబడ్డాయి.&lt;ref&gt;రైడెన్, పే. 571&lt;/ref&gt; 1899 త్రైపాక్షిక సమావేశంకు ముందస్తుగా 1887 వాషింగ్టను సమావేశం,1889 బెర్లిను ఒప్పందం, 1899 సమోవా మీద ఆంగ్లో-జర్మనీ ఒప్పందం జరిగాయి.

==== అమెరికను వలసరాజ్యాల ఏర్పాటు ====
[[File:Benjamin_Franklin_Tilley_-_NH_67313.jpg|thumb|upright|రియరు అడ్మిరలు, బెంజమిను ఫ్రాంక్లిను టిల్లీ, అమెరికను సమోవా అమెరికను సమోవా గవర్నరు (1900–1901)]]
తర్వాతి సంవత్సరం, అమెరికా అధికారికంగా దాని భాగాన్ని విలీనం చేసుకుంది. తూర్పు దీవుల చిన్న సమూహం, వీటిలో ఒకటి పాగో పాగో. అమెరికను సమోవాలో ప్రసిద్ధ నౌకాశ్రయాన్ని ఉంది.&lt;ref name=&quot;అమెరికన్లు, ఆల్మోస్ట్ అండ్ ఫర్గాటెన్&quot;&gt;లిన్, టామ్ సి.డబ్ల్యు., [https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3454210 అమెరికన్లు, ఆల్మోస్ట్ అండ్ ఫర్గాటెన్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200921093931/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3454210 |date=September 21, 2020 }}, 107 కాలిఫోర్నియా లా రివ్యూ (2019)&lt;/ref&gt; యునైటెడు స్టేట్సు నేవీ తూర్పు సమోవాను యునైటెడు స్టేట్సు ప్రభుత్వం కోసం స్వాధీనం చేసుకున్న తర్వాత పాగో పాగో బే వద్ద ఉన్న కోలింగు స్టేషను పూర్తి నావలు స్టేషనుగా విస్తరించబడింది. దీనిని యునైటెడు స్టేట్సు నావలు స్టేషను టుటుయిలా అని పిలుస్తారు. కమాండెంటు నాయకత్వం వహించాడు. అమెరికా ప్రభుత్వం తరపున నావికాదళం 1900లో టుటుయిలా విరమణ ఒప్పందం 1904లో మను విరమణ ఒప్పందాన్ని పొందింది. మనువా చివరి సార్వభౌమాధికారి తుయి మనువ ఎలిసాలా, టావులోని పాగో పాగోలో &quot;ఇపు విచారణ&quot; అని పిలువబడే యుఎస్ నావికా వరుస ప్రయత్నాల తర్వాత పసిఫికు స్క్వాడ్రను తుపాకీ పడవలో మనువా విరమణ ఒప్పందం మీద సంతకం చేశాడు.&lt;ref&gt;{{citebook| author=జోన్ బార్కర్ | title=సార్వభౌమాధికార విషయాలు: స్వీయ-నిర్ణయం కోసం స్వదేశీ పోరాటాలలో పోటీ, అవకాశం యొక్క స్థానాలు |chapter-url=https://books.google.com/books?id=nHp7-BTy57MC&amp;pg=PA109 | date=2005 |publisher=U ఆఫ్ నెబ్రాస్కా ప్రెస్ |isbn=0-8032-5198-X | page=109 |chapter=US, ఇతర వలసవాదాలకు సమోవా వాసుల నిష్క్రియాత్మక ప్రతిఘటన |access-date=October 12, 2015 |archive-date=June 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621021648/https://books.google.com/books?id=nHp7-BTy57MC&amp;pg=PA109%2F |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ఈ భూభాగం యు.ఎస్. నావలు స్టేషను టుటుయిలాగా ప్రసిద్ధి చెందింది.

1911 జూలై 17న టుటుయిలా, ఔనుయు, మనులతో కూడిన యు.ఎస్. నావలు స్టేషను టుటుయిలా అధికారికంగా అమెరికను సమోవాగా పేరు మార్చబడింది.&lt;ref&gt;{{cite news |first=Stan |last=Sorensen |title=Historical Notes|page =2 |url=http://americansamoa.gov/tapuitea/2006/Tapuitea60712.pdf |website=Tapuitea |date=July 12, 2006 |access-date=August 16, 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110926183511/http://americansamoa.gov/tapuitea/2006/Tapuitea60712.pdf |archive-date=September 26, 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=మను{{okina}}a అమెరికా జెండా కింద 105 సంవత్సరాలు జరుపుకుంటుంది |url=http://www.samoanews.com/viewstory.php?storyid=7779 |website=సమోవా న్యూస్ | date=July 16, 2009 |access-date=August 16, 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927012532/http://www.samoanews.com/viewstory.php?storyid=7779 |archive-date=September 27, 2011 }}&lt;/ref&gt; మను ప్రజలు &quot;టుటుయిలా నావలు స్టేషను&quot; అనే పేరును వదిలిపెట్టినప్పటి నుండి అసంతృప్తిగా ఉన్నారు. 1911 మేలో గవర్నరు విలియం మైఖేలు క్రోసు మను భావాలను తెలియజేస్తూ నేవీ కార్యదర్శికి ఒక లేఖ రాశారు. ప్రజలు తమ కొత్త భూభాగానికి ఒక పేరును ఎంచుకోవాలని ఆ విభాగం ప్రతిస్పందించింది. సాంప్రదాయ నాయకులు &quot;అమెరికను సమోవా&quot;ను ఎంచుకున్నారు 1911 జూలై 7న నేవీ సొలిసిటరు జనరలు దానిని కొత్త భూభాగానికి పేరుగా ప్రకటించడానికి గవర్నరు‌కు అధికారం ఇచ్చారు.&lt;ref name=&quot;Sunia-2009&quot;/&gt;{{rp|209}}

==== మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం - 1918 ఇన్ఫ్లుఎంజా మహమ్మారి ====
[[File:Gov12.JPG|thumb|upright|కమాండరు జాన్ మార్టిను పోయెరు అమెరికను సమోవా 12వ గవర్నరు‌గా (1915–1919) పనిచేశారు.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150926160343/http://www.highlinehistory.org/oral_histories/Life_in_Samoa.pdf Life in Samoa from 1916 to 1919] (archived from [http://www.highlinehistory.org/oral_histories/Life_in_Samoa.pdf the original] on September 26, 2015).&lt;/ref&gt;]]

1918లో మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం చివరి దశలలో గ్రేటు ఇన్ఫ్లుఎంజా మహమ్మారి ఒక దేశం నుండి మరొక దేశానికి వేగంగా వ్యాపించింది. రేడియోలో వ్యాప్తి గురించి వార్తలను విన్న తర్వాత, యుఎస్ ప్రధాన భూభాగం నుండి నిర్బంధ నౌకలను అభ్యర్థించిన తర్వాత గవర్నరు జాన్ మార్టిను పోయెరు త్వరితంగా స్పందించడం ద్వారా మహమ్మారి సమయంలో ఎటువంటి మరణాలను ముందుగానే నిరోధించిన ప్రపంచంలోని కొన్ని ప్రదేశాలలో అమెరికను సమోవా ఒకటిగా మారింది (మిగిలినవి న్యూ కాలెడోనియా, బ్రెజిలు‌లోని మరాజో ద్వీపం). పోయెరు త్వరిత చర్యల ఫలితంగా ఆయన యుఎస్ నేవీ నుండి నేవీ క్రాస్ లభించింది. ఈ వ్యత్యాసంతో, ప్రాణాంతక వ్యాధిని నివారించడానికి అతను చేసిన దానికి అమెరికను సమోవాన్లు పోయెరు‌ను తమ హీరోగా భావించారు. ఆ సమయంలో పొరుగున ఉన్న న్యూజిలాండు భూభాగం, పశ్చిమ సమోవా, అన్ని పసిఫికు దీవులలో అత్యధికంగా బాధపడింది. జనాభాలో 90% మందికి వ్యాధి సోకింది; 30% వయోజన పురుషులు, 22% వయోజన మహిళలు, 10% పిల్లలు మరణించారు.&lt;ref&gt;{{cite journal  |title=The Influenza Epidemic of 1918–19 in Western Samoa |last1=Tomkins |first1=Sandra M. |website=Journal of Pacific History |volume=27 |issue=2 |date=1992 |pages=181–197 |doi=10.1080/00223349208572706 |jstor=25169127}}&lt;/ref&gt; పోయరు తన న్యూజిలాండు సహచరులకు సహాయం చేయడానికి సహాయం అందించాడు. కానీ పశ్చిమ సమోవా నిర్వాహకుడు రాబర్టు లోగను నిరాకరించాడు. ఆయన అమెరికను సమోవాను చుట్టుముట్టిన క్వారంటైను నౌకల సంఖ్యను చూసిన తర్వాత ఆగ్రహించాడు. దీనితో ఆగ్రహించిన లోగను తన అమెరికను సహచరులతో కమ్యూనికేషన్లను తెంచుకున్నాడు.

==== అంతర్యుద్ధ కాలం ====

===== అమెరికను సమోవా మౌ ఉద్యమం =====
మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత, పశ్చిమ సమోవాలో మౌ ఉద్యమం (అప్పుడు న్యూజిలాండు పాలించే లీగ్ ఆఫ్ నేషన్సు ఆదేశం) సమయంలో టుటుయిలాలోని లియోను గ్రామం నుండి వచ్చిన మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ అనుభవజ్ఞుడు సామ్యూలు రిప్లీ నేతృత్వంలో సంబంధిత అమెరికను సమోవా మౌ ఉద్యమం ఉంది. యునైటెడు స్టేట్సు ప్రధాన భూభాగంలో సమావేశాల తర్వాత ఆయన్ని అమెరికను సమోవాకు ఇంటికి తీసుకువచ్చిన [[ఓడ]] నుండి దిగకుండా నిరోధించారు. అమెరికను సమోవా మౌ ఉద్యమాన్ని యుఎస్ నావికాదళం అణచివేసినందున తిరిగి రావడానికి అనుమతించబడలేదు. 1930లో యుఎస్ కాంగ్రెసు హవాయి రాజ్యాన్ని పడగొట్టడంలో పాల్గొన్న అమెరికన్ల నేతృత్వంలో అమెరికను సమోవా స్థితిని పరిశోధించడానికి ఒక కమిటీని పంపింది.

===== స్వైన్సు ద్వీపం విలీనం =====
యునైటెడు స్టేట్సు‌కు చెందిన గ్వానో దీవుల జాబితాలో చేర్చబడిన, గ్వానో దీవుల చట్టం కింద బంధించబడిన స్వైన్సు ద్వీపం. యునైటెడు కింగ్‌డం ద్వారా గిల్బర్టు, ఎల్లిసు దీవుల ప్రొటెక్టరేటు రద్దు తర్వాత 1925లో పబ్లిషింగు రెజ్. 68–75,&lt;ref&gt;Pub. Res. 68–75, {{USStat|43|1357}}, enacted March 4, 1925.&lt;/ref&gt; ద్వారా విలీనం చేయబడింది.

==== రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం - తదనంతరం ====
రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో, సమోవాలో ఉన్న యుఎస్ మెరైన్‌లు స్థానిక జనాభా కంటే ఎక్కువగా ఉన్నారు. భారీ సాంస్కృతిక ప్రభావాన్ని కలిగి ఉన్నారు. 14 ఏళ్లు, అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సు ఉన్న యువ సమోవాను పురుషులు యుఎస్ సైనిక సిబ్బందిచే యుద్ధ శిక్షణ పొందారు. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో సమోవాన్లు పోరాట యోధులుగా, వైద్య సిబ్బందిగా, కోడ్ సిబ్బందిగా, ఓడ మరమ్మతుదారులుగా వివిధ హోదాల్లో పనిచేశారు.

1949లో అమెరికను సమోవాను విలీనం చేయడానికి యుఎస్ డిపార్టు‌మెంటు ఆఫ్ ఇంటీరియరు-ప్రాయోజిత ప్రయత్నం అయిన ఆర్గానికు యాక్టు 4500 కాంగ్రెసు‌లో ప్రవేశపెట్టబడింది. ఇది చివరికి ఓడిపోయింది. ప్రధానంగా తుయాసోసోపో మారియోటా నేతృత్వంలోని సమోవా నాయకుల ప్రయత్నాల ద్వారా. .&lt;ref&gt;''Story of the Legislature of American Samoa''. 1988.&lt;/ref&gt; ఈ నాయకుల ప్రయత్నాలు ఫాగటోగో గ్రామంలో సమావేశమయ్యే అమెరికను సమోవా ఫోనో అనే ప్రాదేశిక శాసనసభ ఏర్పాటుకు దారితీశాయి. 1950లో అంతర్గత విభాగం అమెరికను సమోవాను నిర్వహించడం ప్రారంభించింది.&lt;ref&gt;{{cite book | first = Janice Gow | last = Pettey | url = https://books.google.com/books?id=5a6WtHIiEXkC&amp;q=Guamanian+migration+to+the+united+states&amp;pg=PA22 | title = Cultivating Diversity in Fundraising | publisher = John Wiley and Sons, Inc. | date = 2002 | isbn = 978-0471226017 | page = 22 | access-date = October 24, 2020 | archive-date = June 30, 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230630094815/https://books.google.com/books?id=5a6WtHIiEXkC&amp;q=Guamanian+migration+to+the+united+states&amp;pg=PA22 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;

==== 1951–1999 ====
[[File:Splashdown 2.png|thumb|upright=1.5|అమెరికను అంతరిక్ష నౌక పసిఫికు మహాసముద్రం స్ప్లాషు‌డౌను‌ల స్థానాలు]]
1956 నాటికి యుఎస్ నేవీ నియమించిన గవర్నరు స్థానంలో స్థానికంగా ఎన్నికైన పీటరు టాలి కోల్మాను నియమితులయ్యారు. యుఎస్ కాంగ్రెసు ఈ భూభాగం కోసం సేంద్రీయ చట్టాన్ని ఆమోదించనందున సాంకేతికంగా &quot;అసంఘటిత&quot;గా పరిగణించబడుతున్నప్పటికీ 1967 జూలై 1 నుండి అమలులోకి వచ్చిన రాజ్యాంగం ప్రకారం అమెరికను సమోవా స్వయం పాలనలో ఉంది. అమెరికను సమోవా యుఎస్ భూభాగం ఐక్యరాజ్యసమితి స్వయం పాలన లేని భూభాగాల జాబితాలో ఉంది. ఈ జాబితా తమను తాము స్వయం పాలనగా భావించే ప్రాదేశిక ప్రభుత్వ అధికారులచే వివాదాస్పదంగా ఉంది.

అమెరికను సమోవా పాగో పాగో అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం అపోలో కార్యక్రమంలో చారిత్రాత్మక ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://members.tripod.com/~Tavita_Herdrich/apollosummary.html |title=Apollo Splashdowns Near American Samoa |website=Tavita Herdrich and News Bulletin |access-date=July 7, 2010 |archive-date=May 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210517044653/https://members.tripod.com/~Tavita_Herdrich/apollosummary.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; అపోలో 10, 12, 13, 14, 17 వ్యోమగామి బృందాలను పాగో పాగో నుండి కొన్ని వందల మైళ్ల దూరంలో తిరిగి తీసుకువచ్చి హెలికాప్టరు ద్వారా విమానాశ్రయానికి తరలించారు. తరువాత సి-141 స్టారు‌లిఫ్టరు సైనిక విమానంలో హోనోలులుకు తరలించారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://history.nasa.gov/alsj/a17/a17steen.html |title=Apollo 17 Lunar Surface Journal – Kevin Steen |website=Eric M. Jones |access-date=February 23, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513073947/http://history.nasa.gov/alsj/a17/a17steen.html |archive-date=May 13, 2011 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

రెండు సమోవాలు భాష, జాతిని పంచుకున్నప్పటికీ, వారి సంస్కృతులు ఇటీవల వేర్వేరు మార్గాలను అనుసరించాయి, అమెరికన్ సమోవా వాసులు తరచుగా హవాయి, యుఎస్ ప్రధాన భూభాగానికి వలసవెళుతున్నారు అమెరికను ఫుట్బాలు, బేస్బాలు ‌ఆడటం వంటి అనేక యుఎస్ ఆచారాలను అవలంబిస్తున్నారు. సమోవా వాసులు న్యూజిలాండు‌కు బదులుగా వలస వెళ్లడానికి మొగ్గు చూపారు. దీని ప్రభావం పశ్చిమ సమోవా దీవులలో రగ్బీ, క్రికెట్టు క్రీడలను మరింత ప్రాచుర్యం పొందింది. సమోవా, అమెరికను సమోవాలోని సమాజాల మధ్య గుర్తించదగిన తేడాలు ఉన్నాయని ప్రయాణ రచయిత పాల్ థెరౌక్సు గుర్తించారు.

1999 ఆగస్టు 13న ఐక్యరాజ్యసమితి అమెరికను సమోవాకు &quot;పరిశీలకుడి సీటు&quot; హోదాను మంజూరు చేసింది. ఆరు రోజుల తరువాత అమెరికను సమోవా అధికారికంగా సమోవాను, ఇంగ్లీషు రెండింటినీ దాని అధికారిక భాషలుగా గుర్తించింది.&lt;ref&gt;Craig, Robert D. (2011). ''Historical Dictionary of Polynesia''. Scarecrow Press. Page xxx. ISBN 9780810867727.&lt;/ref&gt;

=== 21వ శతాబ్దం ===
2001 - 2003లో అమెరికా సమోవాను ఐక్యరాజ్యసమితి వలసరాజ్యాల నిర్మూలన జాబితా నుండి తొలగించాలని ప్రయత్నించి విఫలమైంది. ఆ ప్రాంతాన్ని కాలనీగా పరిగణించరాదని వాదించింది.&lt;ref&gt;Thomas Benjamin (2007). ''Encyclopedia of Western Colonialism since 1450''. Macmillan Reference USA. Page 44. ISBN 9780028658438.&lt;/ref&gt;

అమెరికను సమోవా వాసులు యుఎస్ సాయుధ దళాలలో అధిక సేవా రేటును కలిగి ఉన్నారు.&lt;ref&gt;Madsen, Deborah L. (2015). ''The Routledge Companion to Native American Literature''. Routledge. p. 44. {{ISBN|978-1317693192}}.&lt;/ref&gt; ఆర్థిక ఇబ్బందుల కారణంగా, అమెరికను సమోవా, ఇతర యుఎస్ విదేశీ భూభాగాలలో సైనిక సేవను ఒక అవకాశంగా చూస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{cite news |title=In South Pacific, US Army has strong appeal |author=James Brooke |website=[[The New York Times]] |date=August 1, 2005 |url=https://www.nytimes.com/2005/07/31/world/asia/31iht-saipan.html |access-date=September 30, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511234217/http://www.nytimes.com/2005/07/31/world/asia/31iht-saipan.html |archive-date=May 11, 2011 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2007 నాటి సమాఖ్య న్యాయమైన కనీస వేతన చట్టం యుఎస్ రాష్ట్రాల స్థాయికి తీసుకురావడానికి ప్రాదేశిక కనీస వేతనానికి క్రమంగా సర్దుబాట్లు ప్రారంభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dol.gov/sites/dolgov/files/WHD/legacy/files/ASminwagePoster.pdf|title=Federal Minimum Wage in American Samoa by Industry}}&lt;/ref&gt;

=== ముఖ్యమైన సంఘటనలు ===
===20వ శతాబ్దానికి ముందు===
[[File:Death of Langle.png|thumb|1787లో ఫ్లూరియట్ డి లాంగిలు మరణం]]

1784 డిసెంబరు 13న ఫ్రెంచి నావికుడు జీను-ఫ్రాంకోయిసు డి గాలపు, కామ్టే డి లాపెరౌసు టుటుయిలా ఉత్తర తీరంలో రెండు [[అన్వేషణ]] బృందాలను దింపాడు: ఒకటి ఫాగాసా వద్ద ''బౌసోలు'' ఓడ నుండి మరొకటి అ అసు వద్ద ''ఎల్'ఆస్ట్రోలాబు'' నుండి. వంటవారిలో ఒకరైన డేవిడు &quot;స్కార్బుటికు డ్రాప్సీ&quot;తో మరణించాడు. డిసెంబరు 11న లాపెరౌసు సిబ్బందిలోని పన్నెండు మంది సభ్యులు (ఫస్టు ఆఫీసరు పాలు ఆంటోయిను ఫ్లూరియోటు డి లాంగిలుతో సహా) టుటుయిలాలోని అయోకినా అసు బే వద్ద కోపంతో ఉన్న సమోవాన్లచే చంపబడ్డారు. ఆ తర్వాత దీనిని &quot;మాసాకరు బే&quot; అని పిలుస్తారు. దీనిని లాపెరౌసు &quot;ఈ గుహ, దాని ద్రోహ పరిస్థితి దాని నివాసుల క్రూరత్వం కారణంగా సింహం లేదా పులి గుహ కంటే ఎక్కువగా భయపడుతుంది&quot; అని వర్ణించాడు. ఈ సంఘటన నాలుగు దశాబ్దాల తర్వాత మొదటి క్రైస్తవ మిషనరీలు వచ్చే వరకు సమోవా యూరోపియన్లను దూరంగా ఉంచిన క్రూరత్వానికి ఖ్యాతిని సంపాదించింది. డిసెంబరు 12న ఆయోకినా అసు బే వద్ద, లాపెరౌసు తన తుపాకీదారులను తన మనుషులను చంపి మరిసటి రోజు మరొక దాడి చేయడానికి తిరిగి వస్తున్న దాడిదారుల మధ్య జరిగిన సంఘర్షణలో ఒక ఫిరంగితో గుహను కాల్చమని తన సిబ్బంధిని ఆదేశించాడు. తరువాత ఆయన తన జర్నలు‌లో ఇలా వ్రాశాడు &quot;నేను 500 కంటే ఎక్కువ మందితో వంద పడవలను నాశనం చేయగలను లేదా ముంచివేయగలను: కానీ ఈ బాధితులను కొట్టడానికి నేను భయపడ్డాను; నా మనస్సాక్షి పిలుపు వారి ప్రాణాలను కాపాడింది.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tamug.edu/samoa/a_asu/history.htm |title=&quot;A{{okina}}asu&quot; యొక్క సంక్షిప్త చరిత్ర |publisher=Tamug.edu |access-date=February 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201233013/http://www.tamug.edu/samoa/a_asu/history.htm |archive-date=February 1, 2014 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Marchant |first=Leslie R. |url=http://adb.anu.edu.au/biography/la-perouse-jean-francois-de-galaup-2329 |title=Biography – Jean-François de Galaup La Pérouse – Australian Dictionary of Biography |chapter=La Pérouse, Jean-Franço187) |publisher=Adb.anu.edu.au |access-date=February 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130514154001/http://adb.anu.edu.au/biography/la-perouse-2jean-perouse299 |archive-date=May 14, 2013 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
=== 20వ శతాబ్దం ===
[[File:SADIE THOMPSON BUILDING.jpg|thumb|ఆంగ్ల రచయిత W. సోమర్సెటు మౌఘం 1916లో పాగో పాగోకు ఆరు వారాల పర్యటన సందర్భంగా సాడీ థాంప్సను ఇన్లో బస చేశారు.]]
1912 డిసెంబరు 19న ఆంగ్ల రచయిత విలియం సోమర్సెటు మౌఘం పాగో పాగోకు వచ్చారు. ఆయనతో పాటు ఒక మిషనరీ, మిస్ సాడీ థాంప్సను కూడా ఉన్నారు. ఆయన సందర్శన ఆయన చిన్న కథ &quot;రెయిను&quot;కు ప్రేరణనిచ్చింది. అది తరువాత నాటకాలు, మూడు ప్రధాన చలన చిత్రాలుగా మారింది. మౌఘం బస చేసిన భవనం ఇప్పటికీ ఉంది. దానిని సాడీ థాంప్సను భవనంగా మార్చారు. ప్రస్తుతం ఇది ఒక ప్రముఖ రెస్టారెంటు, సత్రంగా ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://sadieshotels.com/hotels/sadie-thompson-inn |title=Sadie Thompson Inn {{pipe}} Sadie's Hotels |publisher=Sadieshotels.com |access-date=February 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201232212/http://sadieshotels.com/hotels/sadie-thompson-inn |archive-date=February 1, 2014 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

1921 నవంబరు 2న, అమెరికను సమోవా 13వ నావికా గవర్నరు, కమాండరు వారెను జే టెర్హును, పాగో పాగో హార్బరు ప్రవేశద్వారం వైపు ఉన్న ప్రభుత్వ భవనం బాత్రూంలో పిస్టల్‌తో [[ఆత్మహత్య]] చేసుకుని మరణించాడు. అఆయన మృతదేహాన్ని ప్రభుత్వ గృహం వంటవాడు ఎస్డిఐ ఫస్ట్ క్లాస్ ఫెలిసియానో ​​డెబిడు అహ్చికా, యుఎస్‌ఎన్ కనుగొన్నాడు. ఆయన దెయ్యం రాత్రిపూట ఆ ప్రాంతంలో తిరుగుతుందని పుకారు ఉంది.

[[File:Fagatogo Dock.jpg|thumb|left|నేడు పాగో పాగో హార్బరు ఇంటరు-ఐలాండు డాకు ప్రాంతం]]

1924 ఆగస్టు 17న మార్గరెటు మీడు కొలంబియా విశ్వవిద్యాలయంలో ఆంత్రోపాలజీలో తన డాక్టరలు డిసర్టేషను కోసం ఫీల్డు వర్కు ప్రారంభించడానికి ఎస్‌ఎస్ సోనోమాలో అమెరికను సమోవాకు చేరుకుంది. అక్కడ ఆమె ప్రొఫెసరు ఫ్రాంజు బోయాసు విద్యార్థిని. ఆమె రచన కమింగు ఆఫ్ ఏజు ఇన్ సమోవా 1928లో ప్రచురించబడింది. ఆ సమయంలో ఆంత్రోపాలజీ రంగంలో అత్యంత విస్తృతంగా చదివిన పుస్తకంగా మారింది. ఈ పుస్తకం సంవత్సరాలుగా కొనసాగుతున్న, తీవ్రమైన చర్చ, వివాదాలకు దారితీసింది. జీన్ పి. హేడాన్ మ్యూజియం అంకితం కోసం మీడు 1971లో అమెరికను సమోవాకు తిరిగి వచ్చాడు.
[[File:Sikorsky S42 (crop).jpg|thumb|right| ది సమోవాను క్లిప్పరు]]
1938లో ప్రముఖ ఏవియేటరు ఎడ్ మ్యూజికు, ఆయన సిబ్బంది న్యూజిలాండు‌లోని ఆక్లాండు‌కు సర్వే విమానంలో ఉండగా పాగో పాగో మీదుగా పాన్ అమెరికను వరల్డు ఎయిర్‌వేసు S-42 సమోవాను క్లిప్పరు‌లో మరణించారు. టేకాఫు అయిన కొంత సమయం తర్వాత విమానం ఇబ్బందులను ఎదుర్కొంది. మ్యూజికు దానిని పాగో పాగో వైపు తిరిగి తిప్పింది. అత్యవసర ల్యాండింగు కోసం సిబ్బంది ఇంధనాన్ని పారవేస్తుండగా ఒక పేలుడు సంభవించి విమానం ముక్కలైంది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.clipperflyingboats.com/pan-am-pilots/edwin-musick |title=Edwin Musick – Pan Am Captain Ed Musick |publisher=Pan Am Clipper Flying Boats |access-date=February 25, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101225015253/http://www.clipperflyingboats.com/pan-am-pilots/edwin-musick |archive-date=December 25, 2010 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

1939 నవంబరు 24న అమెరికను సమోవాలో ఇప్పటివరకు చివరిగా ఉరిశిక్ష అమలు చేయబడింది. ఫగాటోగోకు చెందిన ఇమోవా అనే వ్యక్తి సెల్లా అనే వ్యక్తిని కత్తితో పొడిచి చంపినందుకు దోషిగా నిర్ధారించబడి కస్టమ్సు హౌసు‌లో ఉరితీయబడ్డాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.asbar.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=384:american-samoa-govt-v-imoa&amp;catid=47:2asr&amp;Itemid=228 |title=American Samoa Gov't v. Imoa |publisher=Asbar.org |access-date=February 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201204729/http://www.asbar.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=384:american-samoa-govt-v-imoa&amp;catid=47:2asr&amp;Itemid=228 |archive-date=February 1, 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |author=&lt;!--not stated--&gt; |date=June 21, 2012 |title=Togiola asks AG to withdraw death penalty for Siaumau |url=https://www.samoanews.com/togiola-asks-ag-withdraw-death-penalty-siaumau |website=[[Samoa News]] |quote=The last person sentenced to death in American Samoa was Imoa of Fagatogo in 1939, who was hanged. |access-date=August 25, 2024}}&lt;/ref&gt; ప్రసిద్ధ సమోవాను పాట &quot;ఫాʻఅఫోఫోగా సమోవా&quot; దీని ఆధారంగా రూపొందించబడింది. ఇది ఇమోవా చివరి పదాలుగా చెప్పబడింది.

1942 జనవరి 13న తెల్లవారుజామున 2:26 గంటలకు ఒక జపనీసు జలాంతర్గామి సౌతు‌వర్తు పాయింటు, ఫగాసా బే మధ్య టుటుయిలా నుండి పైకి వచ్చింది. తదుపరి 10 నిమిషాల్లో యుఎస్ నావలు స్టేషను టుటుయిలా వద్ద దాని 5.5-అంగుళాల డెకు గన్ నుండి దాదాపు 15 షెల్సు‌ను పేల్చింది. మొదటి షెలు ఫ్రాంకు షిమాసాకి దుకాణం వెనుక భాగాన్ని తాకింది. ఇది వ్యంగ్యంగా టుటుయిలాలోని కొద్దిమంది జపనీసు నివాసితులలో ఒకరికి చెందినది. మిస్టరు షిమాసాకిని శత్రు గ్రహాంతరవాసిగా నిర్బంధించినందున దుకాణం మూసివేయబడింది. తదుపరి షెలు నావలు డిస్పెన్సరీకి స్వల్ప నష్టం కలిగించింది. మూడవది &quot;సెంటిపీడు రో&quot; అని పిలువబడే నావలు క్వార్టర్సు వెనుక ఉన్న పచ్చికలో పడింది. నాల్గవది కస్టమ్సు హౌసు వెలుపల ఉన్న రాతి సముద్ర గోడను ఢీకొట్టింది. ఇతర రౌండ్లు ఎటువంటి హాని లేకుండా నౌకాశ్రయంలోకి పడ్డాయి. ఒక రచయిత వివరించినట్లుగా &quot;శత్రువుపై తమ నైపుణ్యాన్ని పరీక్షించడానికి సమోవాను మెరైను‌లు ఆసక్తి చూపినప్పటికీ, కాల్పులు తిరిగి ఇవ్వబడలేదు ... అమెరికను లేదా సమోవాను మెరైను‌లు ఎవరూ గాయపడలేదు.&lt;ref name=&quot;Enright&quot;&gt;{{cite web|last=Enright |first=John |url=http://www.samoanews.com/?q=content/tutuila-wwii-cross-hairs-history-%E2%80%93-part-1 |title=Tutuila in WWII: In the Cross-hairs of History – Part 1 |publisher=Samoa News |access-date=February 26, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140130035912/http://www.samoanews.com/?q=content/tutuila-wwii-cross-hairs-history-%E2%80%93-part-1 |archive-date=January 30, 2014 }}&lt;/ref&gt; కమాండరు ఎడ్విను బి. రాబిన్సను సెంటిపీడు రో వెనుక సైక్లింగు చేస్తున్నప్పుడు మోకాలికి ష్రాప్నెలు ముక్కతిగిలి గాయపడ్డాడు. &quot;రంగురంగుల స్థానిక ఫిటా ఫిటా గార్డు సభ్యుడు&quot; స్వల్పంగా గాయపడ్డాడు; రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో జపనీయులు టుటుయిలా మీద దాడి చేసిన ఏకైక సమయం ఇది అయినప్పటికీ &quot;జపనీసు జలాంతర్గాములు యుద్ధానికి ముందు సమోవా చుట్టూ ఉన్న జలాల్లో గస్తీ తిరుగుతూ యుద్ధం అంతటా అక్కడ చురుకుగా కొనసాగాయి.&lt;ref name=&quot;Enright&quot;/&gt;

1943 ఆగస్టు 24న ప్రథమ మహిళ ఎలియనోరు రూజ్వెల్టు అమెరికను సమోవాను సందర్శించి అమెరికను సమోవాలోని యుఎస్ నావల్ స్టేషన్లోని ‌ఫిటా ఫిటా గార్డు, బ్యాండు, యుఎస్ మెరైన్ కార్ప్సు రిజర్వు మొదటి సమోవాను బెటాలియను‌ను తనిఖీ చేశారు.&lt;ref name=&quot;Shaffer-2000&quot;&gt;Shaffer, Robert J. (2000). ''American Samoa: 100 Years Under the United States Flag''. Island Heritage. {{ISBN|978-0896103399}}.&lt;/ref&gt;{{rp|178}}&lt;ref&gt;{{cite web|author=Eleanor Roosevelt in the Pacific|url=http://blogs.newzealand.usembassy.gov/ambassador/2012/07/eleanor-roosevelt-in-the-pacific/ |title=David Huebner – US Ambassador to New Zealand |publisher=Blogs.newzealand.usembassy.gov |date=July 8, 2012 |access-date=February 26, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130227065234/http://blogs.newzealand.usembassy.gov/ambassador/2012/07/eleanor-roosevelt-in-the-pacific/ |archive-date=February 27, 2013}}&lt;/ref&gt; ప్రథమ మహిళ దళాలను సమీక్షించడం టుటుయిలా ద్వీపం సురక్షితంగా పరిగణించబడుతుందని మరింత భరోసా ఇచ్చింది.&lt;ref&gt;Kennedy, Joseph (2009). ''The Tropical Frontier: America's South Sea Colony''. University of Hawaii Press. p. 218. {{ISBN|978-0980033151}}.&lt;/ref&gt; రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం అమెరికను సమోవాను దాటిపోయిందని ఆమె ఉనికి నొక్కి చెప్పింది. ఫిటా ఫిటా బ్యాండు ప్లే చేస్తుండగా, ఎలియనోరు రూజ్వెల్టు గార్డును తనిఖీ చేశారు.&lt;ref name=Ruck&gt;Ruck, Rob (2018). ''Tropic of Football: The Long and Perilous Journey of Samoans to the NFL''. The New Press. {{ISBN|978-1620973387}}.&lt;/ref&gt;

1966 అక్టోబరు 18న అధ్యక్షుడు లిండను బెయిన్సు జాన్సను, ప్రథమ మహిళ లేడీ బర్డు జాన్సను అమెరికను సమోవాను సందర్శించారు. శ్రీమతి జాన్సను నుయులిలోని &quot;మాన్యులేలే తౌసాలా&quot; (&quot;లేడీ బర్డు&quot;) ఎలిమెంటరీ స్కూలు‌ను అంకితం చేశారు. దీనికి ఆమె పేరు పెట్టారు. అమెరికను సమోవాను సందర్శించిన ఏకైక అమెరికా అధ్యక్షురాలు జాన్సను. శ్రీమతి జాన్సను రెండవ ప్రథమ మహిళ. వీరికి ముందు 1943లో ఎలియనోరు రూజ్వెల్టు ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;Shaffer-2000&quot;/&gt;{{rp|192}}  అధ్యక్షుడు జాన్సను గౌరవార్థం ఈ భూభాగంలోని ఏకైక ఆసుపత్రికి ఎల్బిజె ట్రాపికలు మెడికలు సెంటరు‌గా పేరు మార్చారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=27945 |title=Lyndon B. Johnson: Remarks Upon Arrival at Tafuna International Airport, Pago Pago, American Samoa |publisher=Presidency.ucsb.edu |date=October 18, 1966 |access-date=February 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525021435/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=27945 |archive-date=May 25, 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

1960ల చివరలో 1970ల ప్రారంభంలో అమెరికను సమోవా అపోలో ప్రోగ్రాం మిషన్లలో ‌ఐదుంటిలో కీలక పాత్ర పోషించింది. వ్యోమగాములు పాగో నుండి అనేక వందల మైళ్ల దూరంలో దిగి ప్రధాన భూభాగానికి తిరిగి వెళ్లే మార్గంలో దీవులకు రవాణా చేయబడ్డారు. అధ్యక్షుడు రిచర్డు నిక్సను అమెరికను సమోవాను ప్రభుత్వానికి మూడు చంద్ర శిలలను అందజేశారు. ఇవి ప్రస్తుతం జీన్ పి. హేడాను మ్యూజియంలో ప్రదర్శించబడుతున్నాయి. వీటిలో ఒకదానిలో చంద్రునిపైకి తీసుకువెళ్లబడిన జెండాతో పాటు మిషన్లలో ‌ఒకటి కూడా ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://history.nasa.gov/apollo.html |title=NASA History – The Apollo Program |publisher=History.nasa.gov |access-date=February 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526040334/http://history.nasa.gov/apollo.html |archive-date=May 26, 2013 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

1970 నవంబరులో 6వ పోప్ పాలు అమెరికను సమోవాను క్లుప్తంగా కానీ విలాసవంతంగా పలకరిస్తూ సందర్శించారు.&lt;ref name=&quot;Sunia-2009&quot;/&gt;{{rp|292}}

1974 జనవరి 30న న్యూజిలాండు‌లోని ఆక్లాండు నుండి వచ్చిన పాను యాం ఫ్లైటు 806 రాత్రి 10:41 గంటలకు పాగో పాగో అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయంలో 91 మంది ప్రయాణికులతో కూలిపోయింది. కెప్టెను లెరాయి ఎ. పీటర్సను, మొత్తం విమాన సిబ్బందితో సహా 86 మంది మరణించారు. ప్రాణాలతో బయటపడిన ఐదుగురు ప్రయాణికులలో నలుగురు తీవ్రంగా గాయపడ్డారు. మరొకరు స్వల్పంగా గాయపడ్డారు. విమానం తాకిడి తరువాత జరిగిన అగ్నిప్రమాదం కారణంగా ధ్వంసమైంది. ఆ సమయంలో హింసాత్మక తుఫాను చెలరేగుతున్నందున ఈ ప్రమాదానికి దృశ్యమానత లేకపోవడం పైలటు లోపం లేదా గాలి కోత కారణమని చెప్పబడింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.samoanews.com/?q=node/80385 |title=Pago Pago's Worst Air Disaster, Pan Am Flight 806, Subject of Documentary|date=January 22, 2014|publisher=Samoa News |access-date=February 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201204749/http://www.samoanews.com/?q=node%2F80385 |archive-date=February 1, 2014 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2014 జనవరిలో చిత్రనిర్మాత పాల్ క్రాంప్టను 1974 క్రాషు గురించిన డాక్యుమెంటరీ చిత్రం కోసం స్థానిక నివాసితులను ఇంటర్వ్యూ చేయడానికి ఈ ప్రాంతాన్ని సందర్శించారు.

1980 ఏప్రిలు 17న జరిగిన ఫ్లాగు డే వేడుకల్లో భాగంగా పెట్రోలు స్క్వాడ్రను 50 నుండి వచ్చిన యుఎస్ నేవీ పి-3 ఓరియను పెట్రోలు విమానం, యుఎస్ ఆర్మీకి చెందిన హవాయికి చెందిన ట్రాపికు లైట్నింగు పారాచూటు క్లబ్బు నుండి ఆరుగురు స్కైడైవర్లతో బయలుదేరింది. ఆ విమానం పాగో పాగో హార్బరు మీదుగా సోలో రిడ్జి-మౌంటు అలవా ఏరియలు ట్రాంవే కేబులు‌ను సంప్రదించింది. ఇది దాని నిలువు స్టెబిలైజరు‌ను తెగిపోయింది. విమానం కూలిపోయి రెయిను‌మేకరు హోటలు రెక్కను కూల్చివేసి. ఆరుగురు సిబ్బంది. ఒక పౌరుడిని చంపింది. ఆరుగురు స్కైడైవర్లు ప్రదర్శన జంపు సమయంలో ఇప్పటికే విమానం నుండి బయలుదేరారు. వారి జ్ఞాపకార్థం మౌంటు మౌగా ఓ అలీʻiపై ఒక స్మారక స్మారక చిహ్నాన్ని నిర్మించారు.

1988 నవంబరు 1న అధ్యక్షుడు రోనాల్డు రీగను అమెరికను సమోవా నేషనలు పార్కు‌ను సృష్టించిన బిల్లు మిద సంతకం చేశారు.&lt;ref&gt;Swaney, Deanna (1994). ''Samoa: Western &amp; American Samoa: a Lonely Planet Travel Survival Kit''. Lonely Planet Publications. p. 164. {{ISBN|978-0864422255}}.&lt;/ref&gt;

=== 21వ శతాబ్దం ===
2010 జూలై 22న డిటెక్టివు లెఫ్టినెంటు లుసిలా బ్రౌను ఫాగాటోగోలోని తాత్కాలిక హైకోర్టు భవనం వెలుపల కాల్చి చంపబడ్డాడు. 15 సంవత్సరాలకు పైగా ఒక పోలీసు అధికారి విధి నిర్వహణలో మరణించడం ఇదే మొదటిసారి. చివరిది సా ఫుయిమానో, అతను ఒక యువకుడిని అల్లకల్లోల సముద్రాల నుండి కాపాడిన తర్వాత మునిగిపోయాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.foxnews.com/us/2010/07/23/man-fatally-shoots-american-samoa-police-officer-outside-courthouse-just/ |title=Man fatally shoots American Samoa police officer outside courthouse just after hearing |website=Fox News |date=July 23, 2010 |access-date=February 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223160716/http://www.foxnews.com/us/2010/07/23/man-fatally-shoots-american-samoa-police-officer-outside-courthouse-just/ |archive-date=February 23, 2014 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2010 నవంబరు 8న యునైటెడు స్టేట్సు సెక్రటరీ ఆఫ్ స్టేటు, మాజీ ప్రథమ మహిళ హిల్లరీ క్లింటను పాగో పాగో అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయంలో ఇంధనం నింపుకునే స్టాపు‌ఓవరు చేశారు. ఆమెను ప్రభుత్వ ప్రముఖులు స్వాగతించారు. బహుమతులు, సాంప్రదాయ కావా వేడుకను అందజేశారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.staradvertiser.com/2010/11/08/breaking-news/clinton-visits-american-samoa-after-two-week-trip-to-asia/ |title=Clinton visits American Samoa after two-week trip to Asia |publisher=Honolulu Star Advertiser |date=November 8, 2010 |access-date=August 16, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170816111258/http://www.staradvertiser.com/2010/11/08/breaking-news/clinton-visits-american-samoa-after-two-week-trip-to-asia/ |archive-date=August 16, 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

మైకు పెన్సు 2017 ఏప్రిల్లో పాగో పాగోలో స్టాపు‌ఓవరు చేసినప్పుడు అమెరికను సమోవాను సందర్శించిన మూడవ సిట్టింగు యుఎస్ వైస్ ప్రెసిడెంటు (డాన్ క్వాయిలు, జో బిడెను తర్వాత)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rnz.co.nz/news/pacific/329073/us-vice-president-to-dedicate-american-samoa-clinic-to-%27eni%27|title=US Vice-President to dedicate American Samoa clinic to 'Eni'|date=April 19, 2017|website=[[RNZ]] |access-date=October 19, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191019160557/https://www.rnz.co.nz/news/pacific/329073/us-vice-president-to-dedicate-american-samoa-clinic-to-%27eni%27|archive-date=October 19, 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; .&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.politico.com/story/2017/04/24/mike-pence-return-home-hawaii-237510|title=Pence cutting Pacific trip short|website=Politico|date=April 24, 2017 |access-date=November 28, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171020083812/http://www.politico.com/story/2017/04/24/mike-pence-return-home-hawaii-237510|archive-date=October 20, 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [54].[55] అతను తన ఇంధనం నింపే స్టాపు‌లో ఇక్కడ 200 మంది సైనికులను ఉద్దేశించి ప్రసంగించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cbsnews.com/news/mike-pence-cuts-short-his-stop-in-hawaii-to-deal-with-domestic-issues/|title=Mike Pence cuts short his stop in Hawaii to deal with domestic issues|website=CBS News|date=April 24, 2017 |access-date=November 28, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171020083729/https://www.cbsnews.com/news/mike-pence-cuts-short-his-stop-in-hawaii-to-deal-with-domestic-issues/|archive-date=October 20, 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; అమెరికా విదేశాంగ కార్యదర్శి రెక్సు టిల్లెర్సను 2017 జూన్ 3న పట్టణాన్ని సందర్శించారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://radewagen.house.gov/media-center/press-releases/aumua-and-governor-talk-issues-secretary-state-tillerson |title=Aumua And Governor Talk AS Issues With Secretary Of State Tillerson |date=June 6, 2017 |access-date=March 29, 2021 |archive-date=April 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414111112/https://radewagen.house.gov/media-center/press-releases/aumua-and-governor-talk-issues-secretary-state-tillerson |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==== సెప్టెంబరు 2009 భూకంపం - సునామీ ====
[[File:Kermadec Arc.jpg|thumb|సమోవా దీవులకు దక్షిణంగా - న్యూజిలాండు‌కు ఉత్తరాన టోంగా ట్రెంచి]]
ప్రధాన వ్యాసం: 2009 సమోవా భూకంపం, సునామీ

2009 సెప్టెంబరు 28న 17:48:11 యుటిసికి అమెరికను సమోవా తీరం నుండి 120 మైళ్లు (190 కి.మీ) దూరంలో 8.1 తీవ్రతతో భూకంపం సంభవించింది. తరువాత చిన్న భూకంపాలు సంభవించాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.interior.gov/emergency/factsheets/american-samoa-earthquake-and-tsunami-damage.cfm |title=American Samoa Earthquake and Tsunami |date=October 13, 2009 |publisher=U.S. Department of the Interior |access-date=September 22, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130316150108/http://www.interior.gov/emergency/factsheets/american-samoa-earthquake-and-tsunami-damage.cfm |archive-date=March 16, 2013 }}&lt;/ref&gt; ఇది 2009లో అతిపెద్ద భూకంపం. కెర్మాడెకు-టోంగా సబ్డక్షను జోన్ వెలుపలి భాగంలో భూకంపం సంభవించింది. ఇది పసిఫికు రింగు ఆఫ్ ఫైరు‌లో భాగం, ఇక్కడ భూమి లిథోస్పియర్‌లోని టెక్టోనికు ప్లేట్లు కలుస్తాయి. భూకంపాలు, అగ్నిపర్వత కార్యకలాపాలు సర్వసాధారణం. ఈ భూకంపం సముద్రపు అడుగుభాగం నుండి 11.2 మైళ్లు (18.0 కి.మీ) దిగువన సంభవించింది. సమోవా దీవులు, టోంగాలో సంభవించిన తీవ్ర సునామీని కారణంగా 170 మందికి పైగా మరణించారు.&lt;ref&gt;{{cite news|first=Stacey |last=Joyce |title=8.0 magnitude quake generates tsunami off Samoa islands |url=https://news.yahoo.com/s/nm/20090929/ts_nm/us_quake_pacific_2 |agency=Reuters |date=September 29, 2009 |access-date=September 29, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091003132335/http://news.yahoo.com/s/nm/20090929/ts_nm/us_quake_pacific_2 |archive-date=October 3, 2009 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; టుటుయిలా ద్వీపంలో 15 అడుగుల (4.6 మీ) నుండి 20 అడుగుల (6.1 మీ) ఎత్తు వరకు నాలుగు అలలు ఒక మైలు (1.6 కిమీ) వరకు లోతట్టు ప్రాంతాలకు చేరుకున్నట్లు నివేదించబడింది.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Pacific tsunami warning cancelled, Samoa takes brunt |url=https://news.yahoo.com/s/nm/20090929/ts_nm/us_quake_pacific_7 |agency=Reuters |date=September 29, 2009 |access-date=September 29, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091003021152/http://news.yahoo.com/s/nm/20090929/ts_nm/us_quake_pacific_7 |archive-date=October 3, 2009 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Scores Are Killed as Tsunami Hits Samoa Islands |url=https://www.nytimes.com/2009/10/01/world/asia/01tsunami.html?hp |access-date=September 30, 2009 |website=The New York Times |first=Meraiah |last=Foley |date=October 1, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511234228/http://www.nytimes.com/2009/10/01/world/asia/01tsunami.html?hp |archive-date=May 11, 2011 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

అమెరికను సమోవాలోని వినాశకరమైన ప్రాంతాలకు 16 అడుగుల × 16 అడుగుల (4.9 మీ × 4.9 మీ) మానవతావాద గుడారాలను అందించడానికి డిఫెన్సు లాజిస్టిక్సు ఏజెన్సీ ఫెడరలు ఎమర్జెన్సీ మేనేజ్మెంటు ‌ఏజెన్సీతో కలిసి పనిచేసింది.

== ప్రభుత్వం - రాజకీయాలు ==
=== ప్రభుత్వం ===
ప్రధాన వ్యాసం: అమెరికను సమోవా ప్రభుత్వం

అమెరికను సమోవాను అమెరికా చట్టంలో ఇన్కార్పొరేటెడు కాని భూభాగంగా వర్గీకరించారు; 1929 నాటి రాటిఫికేషను చట్టం ద్వారా యునైటెడు స్టేట్సు అధ్యక్షుడికి అన్ని పౌర, న్యాయ, సైనిక అధికారాలు లభించాయి.&lt;ref name=&quot;Americans, Almost and Forgotten&quot;/&gt; 1951లో ఎగ్జిక్యూటివు ఆర్డరు 10264తో అధ్యక్షుడు హ్యారీ ట్రూమాను ఆ అధికారాన్ని అంతర్గత కార్యదర్శికి అప్పగించారు. 1963 జూన్ 21న ఫగైటువాకు చెందిన పారామౌంటు చీఫు తులి లియాటోను గవర్నరు హెచ్. రెక్స్ లీ ప్రమాణ స్వీకారం చేసి సమోవాను వ్యవహారాల మొదటి కార్యదర్శిగా నియమించారు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jfklibrary.org/Asset-Viewer/Archives/JFKPOF-111-009.aspx|title=This folder contains material collected by the office of President John F. Kennedy's secretary, Evelyn Lincoln, concerning American Samoa, and consists of a letter to the President from Secretary of Samoan Affairs Le{{okina}}iato Tuli|website=jfklibrary.org|publisher=John F. Kennedy Presidential Library and Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20160604162507/http://www.jfklibrary.org/Asset-Viewer/Archives/JFKPOF-111-009.aspx|archive-date=June 4, 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1967 జూన్ 2న అంతర్గత కార్యదర్శి స్టీవర్టు ఉడాలు అమెరికను సమోవా సవరించిన రాజ్యాంగాన్ని ప్రకటించారు. ఇది 1967 జూలై 1న అమలులోకి వచ్చింది.&lt;ref name=constitution/&gt;
[[File:Nikolao Pula with CHCC Staff 2022-04-09 Cropped.jpg|thumb|left| అమెరికను సమోవా 59వ ప్రస్తుత గవర్నరు పులా నికోలా పులా (2025–ప్రస్తుతం)]]

అమెరికను సమోవా గవర్నరు ప్రభుత్వ అధిపతి అమెరికను సమోవా లెఫ్టినెంటు గవర్నరు‌తో పాటు నాలుగు సంవత్సరాల కాలానికి ఒకే టికెట్టు మీద ‌ప్రజా ఓటు ద్వారా ఎన్నికవుతారు.&lt;ref&gt;[https://asbar.org/code-annotated/4-0105-term-of-office/ 4.0105 Term of office] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202213645/https://asbar.org/code-annotated/4-0105-term-of-office/ |date=December 2, 2022 }}, Code Annotated, American Samoa Bar Association.&lt;/ref&gt; గవర్నరు కార్యాలయం ఉటులైలో ఉంది.&lt;ref name=executive/&gt;&lt;ref name=npsmap/&gt; అమెరికను సమోవా ఒక యుఎస్ భూభాగం కాబట్టి యునైటెడు స్టేట్సు అధ్యక్షుడు దేశాధినేతగా వ్యవహరిస్తారు కానీ ప్రభుత్వంలో ప్రత్యక్ష పాత్ర పోషించరు. అంతర్గత వ్యవహారాల కార్యదర్శి ప్రభుత్వాన్ని పర్యవేక్షిస్తారు. రాజ్యాంగ సవరణలను ఆమోదించే అధికారాన్ని నిలుపుకుంటారు. గవర్నరు వీటోలను న్యాయమూర్తుల నామినేషను‌ను అధిగమిస్తారు.&lt;ref name=constitution/&gt;

శాసనసభ అధికారం అమెరికను సమోవా ఫోనోకు అప్పగించబడింది. దీనికి రెండు గదులు ఉన్నాయి. ప్రతినిధుల సభలో రెండు సంవత్సరాల పదవీకాలం పనిచేసే 21 మంది సభ్యులు ఉన్నారు. వివిధ జిల్లాల నుండి ప్రజాదరణ పొందిన 20 మంది ప్రతినిధులు. స్వైన్సు ద్వీపం నుండి ఒక ఓటు హక్కు లేని ప్రతినిధి బహిరంగ సమావేశంలో ఎన్నికయ్యారు. సెనేటు‌లో 18 మంది సభ్యులు ఉంటారు. వీరిని దీవుల అధిపతుల ద్వారా, వారి నుండి నాలుగు సంవత్సరాల పదవీకాలానికి ఎన్నుకుంటారు.&lt;ref name=constitution/&gt; ఫోనో ఫాగాటోగోలో ఉంది.&lt;ref name=npsmap/&gt;&lt;ref name=noaa/&gt;

అమెరికను సమోవా న్యాయవ్యవస్థ అమెరికను సమోవా హైకోర్టు, జిల్లా కోర్టు గ్రామ కోర్టులతో కూడి ఉంటుంది.&lt;ref&gt;[https://asbar.org/code-annotated/3-0101-vesting-of-judicial-power/ 3.0101 Vesting of judicial power] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202215149/https://asbar.org/code-annotated/3-0101-vesting-of-judicial-power/ |date=December 2, 2022 }}, Code Annotated, American Samoa Bar Association.&lt;/ref&gt; హైకోర్టు, జిల్లా కోర్టు ఫోనో సమీపంలోని ఫాగాటోగోలో ఉన్నాయి.&lt;ref name=noaa/&gt;&lt;ref name=highcourt/&gt;&lt;ref name=districtcourt/&gt; హైకోర్టుకు ప్రధాన న్యాయమూర్తి, అసోసియేటు న్యాయమూర్తి నేతృత్వం వహిస్తారు. వీరిని అంతర్గత కార్యదర్శి నియమిస్తారు.&lt;ref&gt;[https://asbar.org/code-annotated/3-1001-chief-and-associate-justices-appointment/ 3.1001 Chief and Associate Justices-Appointment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202213647/https://asbar.org/code-annotated/3-1001-chief-and-associate-justices-appointment/ |date=December 2, 2022 }}, Code Annotated, American Samoa Bar Association.&lt;/ref&gt; ఇతర న్యాయమూర్తులను ప్రధాన న్యాయమూర్తి సిఫార్సు మీద గవర్నరు నియమిస్తారు. సెనేటు ద్వారా ధ్రువీకరించబడతారు.&lt;ref&gt;[https://asbar.org/code-annotated/3-1010-district-court-judges-term/ 3.1010 District court judges-Term] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202215153/https://asbar.org/code-annotated/3-1010-district-court-judges-term/ |date=December 2, 2022 }}, Code Annotated, American Samoa Bar Association.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://asbar.org/code-annotated/3-1004-associate-judges-appointment-term/ 3.1004 Associate judges-Appointment-Term] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202215156/https://asbar.org/code-annotated/3-1004-associate-judges-appointment-term/ |date=December 2, 2022 }}, Code Annotated, American Samoa Bar Association.&lt;/ref&gt;

=== రాజకీయాలు ===
ప్రధాన వ్యాసం: అమెరికన్ సమోవా రాజకీయాలు

ఇవి కూడా చూడండి: అమెరికను సమోవాలో ఎన్నికలు, అమెరికను సమోవాలో రాజకీయ పార్టీ బలం

అమెరికను సమోవా అనేది యునైటెడు స్టేట్సు ఇన్కార్పొరేటెడు, అసంఘటిత భూభాగం దీనిని యుఎస్ అంతర్గత విభాగం ఇన్సులరు వ్యవహారాల కార్యాలయం నిర్వహిస్తుంది. అమెరికను సమోవా రాజ్యాంగం 1966లో ఆమోదించబడింది. 1967లో అమలులోకి వచ్చింది.

అయితే అమెరికా కాంగ్రెసు ఆమోదించిన ఏ ఆర్గానికు చట్టం లేనందున ఇది అసంఘటితంగా ఉన్నప్పటికీ అమెరికా అధ్యక్షుడి వద్ద అధికారాన్ని ఉంచకుండా, అమెరికన్ సమోవా వాస్తవంగా వ్యవస్థీకృతమైంది, దాని రాజకీయాలు అధ్యక్ష ప్రతినిధి ప్రజాస్వామ్య పరాధీనత చట్రంలో జరుగుతాయి. దీని ద్వారా గవర్నరు ప్రభుత్వ అధిపతి, బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థ.

కార్యనిర్వాహక అధికారాన్ని గవర్నరు నిర్వహిస్తారు. శాసనసభ రెండు గదులలో శాసనసభ అధికారం ఉంటుంది. అమెరికను రాజకీయ పార్టీలు (రిపబ్లికను, డెమోక్రటికు) అమెరికను సమోవాలో ఉన్నాయి, కానీ కొద్దిమంది రాజకీయ నాయకులు పార్టీలతో పొత్తు పెట్టుకున్నారు. న్యాయవ్యవస్థ కార్యనిర్వాహక, శాసనసభ నుండి స్వతంత్రంగా ఉంటుంది.

సమోవా దీవుల సాంప్రదాయ గ్రామ రాజకీయాలు, &quot;ఫాʻఅమటై&quot;, &quot;ఫాʻసామోవా&quot; కూడా ఉన్నాయి. ఇది అమెరికను సమోవా, స్వతంత్ర సమోవాలో కొనసాగుతుంది. ఈ ప్రస్తుత సరిహద్దులను దాటి సంకర్షణ చెందుతుంది. ఫా సమోవా అనేది భాష, ఆచారాలు, ఫా అమాటై అనేది &quot;ఫోనో&quot; (కౌన్సిలు), ప్రధాన వ్యవస్థ, ప్రోటోకాల్‌లు. ఫా అమాటై, ఫోనో సమోవాను రాజకీయ వ్యవస్థ అన్ని స్థాయిలలో కుటుంబం నుండి గ్రామం వరకు, ప్రాంతం వరకు, జాతీయ విషయాల వరకు జరుగుతాయి.

ఐగా అనేది సమోవాను సమాజంలోని కుటుంబ యూనిటు, ఇది కుటుంబం పాశ్చాత్య భావన నుండి భిన్నంగా ఉంటుంది&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://nzetc.victoria.ac.nz/tm/scholarly/tei-GraIntr-c2.html |title=An Introduction to Samoan Custom |author=F. J. H. Grattan |chapter=The Organisation of Samoan Society |publisher=R. McMILLAN |location=Papakura |date=1948 |page=10 |access-date=June 30, 2022 |via=NZETC |archive-date=June 30, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630023106/https://nzetc.victoria.ac.nz/tm/scholarly/tei-GraIntr-c2.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; దీనిలో సంస్కృతి, సామూహిక సామాజిక-రాజకీయ సంస్థ ఆధారంగా &quot;విస్తరించిన కుటుంబం&quot; ఉంటుంది. ఐగా, అధిపతి మతై. మాటై (ప్రధానులు) సంబంధిత విస్తృత కుటుంబం, గ్రామం (ల) ఫోనోలో ఏకాభిప్రాయం ద్వారా ఎన్నుకోబడతారు. మాటైతో తయారు చేయబడిన మాటై, ఫోనో, కుటుంబ మార్పిడి పంపిణీ, సామూహిక భూముల అద్దెపై నిర్ణయం తీసుకుంటాయి. అమెరికను సమోవా, స్వతంత్ర సమోవాలోని మెజారిటీ భూములు మతపరమైనవి. ఒక మతాయి ఒక చిన్న కుటుంబ సమూహాన్ని లేదా ద్వీపాలను దాటి అమెరికన్ సమోవా, స్వతంత్ర సమోవా రెండింటినీ విస్తరించిన గొప్ప విస్తృత కుటుంబాన్ని సూచిస్తుంది.

2010లో ఓటర్లు ప్రాదేశిక రాజ్యాంగానికి చేసిన సవరణల ప్యాకేజీని తిరస్కరించారు. ఇది ఇతర విషయాలతోపాటు, సమోవా వంశపారంపర్యంగా ఉంటేనే యుఎస్ పౌరులు శాసనసభ్యులుగా ఉండటానికి వీలు కల్పించింది.

2012లో గవర్నరు యుఎస్ కాంగ్రెసు‌కు అమెరికను సమోవా ప్రతినిధి ఎని ఫాలియోమావేగా ఇద్దరూ ప్రజలు స్వాతంత్ర్యం కాకపోయినా స్వయంప్రతిపత్తి వైపు అడుగులు వేయడాన్ని పరిగణించాలని పిలుపునిచ్చారు. దీనికి మిశ్రమ స్పందన లభించింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.radioaustralia.net.au/international/radio/program/pacific-beat/american-samoa-must-consider-independence-congressman/946070 |title=American Samoa must consider independence – congressman |publisher=Radioaustralia.net.au |date=May 18, 2012 |access-date=February 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030112711/http://www.radioaustralia.net.au/international/radio/program/pacific-beat/american-samoa-must-consider-independence-congressman/946070 |archive-date=October 30, 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.radioaustralia.net.au/international/2012-05-18/call-for-independence-discussion-for-american-samoa/946016 |title=Call for independence discussion for American Samoa |publisher=Radioaustralia.net.au |date=May 18, 2012 |access-date=February 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030115729/http://www.radioaustralia.net.au/international/2012-05-18/call-for-independence-discussion-for-american-samoa/946016 |archive-date=October 30, 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== జాతీయత ====
మరిన్ని సమాచారం: తువా వర్సెసు యునైటెడు స్టేట్సు
[[File:American Samoa US national not US citizen passport message.jpg|thumb|పాస్‌పోర్టు హోల్డరు అమెరికా పౌరుడు కాదు, జాతీయుడు అని పేర్కొంటూ అమెరికను సమోవా పాస్‌పోర్టు‌లో సందేశం]]
ఇమ్మిగ్రేషను అండు నేషనాలిటీ యాక్టు (ఐఎన్‌ఎ) ప్రకారం స్వైన్సు ద్వీపంలో జన్మించిన వారితో సహా అమెరికను సమోవాలో జన్మించిన ప్రజలు &quot;జాతీయులు కానీ పుట్టుకతోనే యునైటెడు స్టేట్సు పౌరులు కాదు&quot;.
.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nbcnews.com/news/asian-america/u-s-nationals-born-american-samoa-sue-citizenship-n860721 |title=U.S. nationals born in American Samoa sue for citizenship |agency=Associated Press |website=NBC News |access-date=October 1, 2018 |date=March 28, 2018  |archive-url=https://web.archive.org/web/20180928134312/https://www.nbcnews.com/news/asian-america/u-s-nationals-born-american-samoa-sue-citizenship-n860721 |archive-date=September 28, 2018 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{USC|8|1408}}. {{cite court |litigants=[[Tuaua v. United States]] |vol=788 |reporter=F.3d |opinion=300 |pinpoint= |court=D.C. Cir. |date=2015 |url=https://scholar.google.com/scholar_case?case=14728241865713760068 }}; {{cite court |litigants=Mohammadi v. Islamic Republic of Iran |vol=782 |reporter=F.3d |opinion=9 |pinpoint=15 |court=D.C. Cir. |date=2015 |url=https://scholar.google.com/scholar_case?case=7134090926568961634#p15 |quote=The sole such statutory provision that presently confers [[United States nationality law|United States nationality]] upon non-citizens is 8 U.S.C. § 1408.}} {{cite court |litigants=Matter of Navas-Acosta |vol=23 |reporter=I. &amp; N. Dec. |opinion=586 |pinpoint= |court=[[Board of Immigration Appeals|B.I.A.]] |date=2003 |url=https://www.justice.gov/sites/default/files/eoir/legacy/2014/07/25/3489.pdf }} See also {{USC|8|1483}} (&quot;Restrictions on loss of nationality&quot;); {{usc|8|1501|1503}}; {{uscsub|8|1252|b|5}} (&quot;Treatment of nationality claims&quot;).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Profile: The Samoas |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/8282826.stm |website=[[BBC News]] |date=September 30, 2009 |access-date=September 30, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091003120346/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/8282826.stm |archive-date=October 3, 2009 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఈ దీవులలో దేనిలోనైనా ఒక బిడ్డ ఏదైనా అమెరికా పౌరుడికి జన్మించినట్లయితే ఆ బిడ్డను జాతీయుడిగా జనన సమయంలో యునైటెడు స్టేట్సు పౌరుడిగా పరిగణిస్తారు.&lt;ref&gt;{{USC|8|1401}} (&quot;Nationals and citizens of United States at birth&quot;).&lt;/ref&gt; అన్ని అమెరికా జాతీయులు యునైటెడు స్టేట్సు‌లోని అన్ని ప్రాంతాలలో నివసించడానికి చట్టబద్ధమైన హక్కులను కలిగి ఉంటారు. మూడు నెలల నివాసం తర్వాత రుసుము చెల్లించడం, ఇంగ్లీషు, పౌర శాస్త్రాలలో పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించడం, అమెరికాకు విధేయత ప్రమాణం చేయడం ద్వారా సహజీకరణ ద్వారా పౌరసత్వం కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవచ్చు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gao.gov/new.items/d10638.pdf|page=11 (p. 15 of the pdf)|title=America Samoa: Performing a Risk Assessment Would Better Inform U.S. Agencies of the Risks Related to Acceptance of Certificates of Identity|date=June 2010|publisher=[[Government Accountability Office|U.S. Government Accountability Office]]|access-date=September 21, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150708073800/http://www.gao.gov/new.items/d10638.pdf|archive-date=July 8, 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ప్రత్యేకంగా అమెరికా పౌరసత్వం అవసరమయ్యే కొన్ని ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలలో తప్ప అన్ని అమెరికా జాతీయులకు కూడా అమెరికాలో పని చేసే హక్కు ఉంది.

అమెరికను సమోవా వాసులకు పౌరసత్వం ఇవ్వాలా వద్దా అనే ప్రశ్న అమెరికను సమోవాలో వివాదాస్పదంగా ఉంది. అమెరికను సమోవా ప్రభుత్వం ప్రస్తుతం దీనిని వ్యతిరేకిస్తోంది.&lt;ref name=&quot;rnz-2022&quot;&gt;{{cite news |author=&lt;!--not stated--&gt; |date=November 21, 2022 |title=US citizenship issue divides American Samoans |url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/478853/us-citizenship-issue-divides-american-samoans |website=Radio New Zealand |access-date=August 25, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;van-dyke-2019&quot;&gt;{{cite news |author=Michelle Broder Van Dyke |date=December 17, 2019 |title=Why some American Samoans don't want U.S. citizenship |url=https://www.nbcnews.com/news/asian-america/why-some-american-samoans-don-t-want-u-s-citizenship-n1103256 |website=NBC News |access-date=August 25, 2024}}&lt;/ref&gt; పౌరసత్వాన్ని వ్యతిరేకించే వారు అమెరికను సమోవా ప్రత్యేకమైన రాజకీయ వ్యవస్థ, భూమి యాజమాన్య ఆచారాలను సమాఖ్య న్యాయమూర్తులు రద్దు చేయడానికి దారితీస్తుందని ఆందోళన చెందుతున్నారు. దీనిలో భూమిని పొందాలంటే సమోవా వంశపారంపర్యంగా కనీసం 50% మంది ఉండాలి. భూమి యాజమాన్యం స్థానిక కుటుంబాలు. మాటాయి‌లచే నియంత్రించబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;van-dyke-2019&quot; /&gt; పౌరసత్వాన్ని సమర్థించే వారు చట్టం తమ మీద అన్యాయంగా వివక్ష చూపుతుందని వారి ఓటు హక్కులు అనేక ప్రభుత్వ రంగ వృత్తులలో సేవ చేసే సామర్థ్యాన్ని పరిమితం చేస్తుందని పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;rnz-2022&quot; /&gt;

2012లో అమెరికను సమోవా వాసుల బృందం తువావా వర్సెసు యునైటెడు స్టేట్సు కేసులో అమెరికను సమోవా వాసులకు జన్మహక్కు పౌరసత్వాన్ని గుర్తించాలని కోరుతూ సమాఖ్య ప్రభుత్వం మీద దావా వేసింది. ఫెడరలు కోర్టులో దాఖలు చేసిన అమికసు క్యూరీ బ్రీఫు‌లో, అమెరికను సమోవా కాంగ్రెసు సభ్యుడు ఫాలియోమావేగా పద్నాలుగో సవరణ పౌరసత్వ నిబంధన ఇన్కార్పొరేటెడు భూభాగాల్లో జన్మించిన యునైటెడు స్టేట్సు జాతీయులకు జన్మహక్కు పౌరసత్వాన్ని విస్తరించదని చట్టపరమైన వివరణను సమర్థించారు.&lt;ref&gt;{{Citation |url=http://www.asbar.org/images/legal_issues/citizenship/tuaua%20v%20%20us%20faleomavaega%20amicus%20brief.pdf |title=Amicus Curiae Brief of Eni F. H. Faleomavaega |date=November 7, 2012 |quote=More than a century ago, the Supreme Court held that the Citizenship Clause of the Fourteenth Amendment does not extend birthright citizenship to United States nationals who are born in unincorporated territories. See Downes v. Bidwell, 182 US 244, 251 (1901). The Court has reaffirmed this principle through the years, noting that individuals who are born in an unincorporated territory, though &quot;subject to the jurisdiction of the United States,&quot; are &quot;American nationals&quot; who are not birthright citizens of the United States. Barber v. Gonzales, 347 U.S. 637, 639 n.1 (1954). |access-date=April 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923174350/http://www.asbar.org/images/legal_issues/citizenship/tuaua%20v%20%20us%20faleomavaega%20amicus%20brief.pdf |archive-date=September 23, 2015 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://harvardlawreview.org/2017/04/american-samoa-and-the-citizenship-clause/ American Samoa and the Citizenship Clause: A Study in Insular Cases Revisionism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191218222248/https://harvardlawreview.org/2017/04/american-samoa-and-the-citizenship-clause/ |date=December 18, 2019 }}. Chapter 3. Harvard Law Review. Retrieved January 7, 2018.&lt;/ref&gt; 2015 జూన్‌లో కొలంబియా డిస్ట్రిక్టు కోసం యుఎస్ కోర్టు ఆఫ్ అప్పీల్సు, ఇన్కార్పొరేటెడు కాని ప్రాంతాలలో జన్మించిన వ్యక్తులకు పద్నాలుగో సవరణ పౌరసత్వ హామీలు వర్తించవని ధ్రువీకరించింది. ఒక సంవత్సరం తర్వాత యుఎస్ సుప్రీం కోర్టు దిగువ కోర్టు నిర్ణయాన్ని సమీక్షించడానికి నిరాకరించింది.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.nbcnews.com/news/asian-america/american-samoa-birthright-citizenship-case-arrives-supreme-court-n510101 | title=American Samoa Citizenship Case Arrives at Supreme Court | website=NBC News | date=February 2, 2016 | access-date=February 17, 2016 | author=Wang, Frances Kai-Hwa | author-link=Frances Kai-Hwa Wang | archive-date=October 24, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211024154410/https://www.nbcnews.com/news/asian-america/american-samoa-birthright-citizenship-case-arrives-supreme-court-n510101 | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2019 డిసెంబరులో యుఎస్ డిస్ట్రిక్టు జడ్జి క్లార్కు వాడూప్సు 8 యు.ఎస్.సి. § 1408 (1)ని ముఖాముఖిగా రాజ్యాంగ విరుద్ధమని కొట్టివేసారు, &quot;అమెరికను సమోవాలో జన్మించిన వ్యక్తులు పద్నాలుగో సవరణ పౌరసత్వ నిబంధన ప్రకారం యునైటెడు స్టేట్సు పౌరులు&quot; అని తీర్పు చెప్పారు.&lt;ref&gt;{{cite court |litigants=Fitisemanu v. US |vol=426 |reporter= F. Supp. 3d |opinion=1155 |court=D. Utah |date=December 12, 2019}}&lt;/ref&gt; కానీ పదవ సర్క్యూటు కోసం యునైటెడు స్టేట్సు కోర్టు ఆఫ్ అప్పీల్సు జిల్లా కోర్టు తీర్పును తిప్పికొట్టి శాసనాన్ని రాజ్యాంగబద్ధంగా నిర్ధారించింది.&lt;ref&gt;[https://www.ca10.uscourts.gov/sites/ca10/files/opinions/010110549371.pdf Fitisemanu v. United States] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210810162411/https://www.ca10.uscourts.gov/sites/ca10/files/opinions/010110549371.pdf |date=August 10, 2021 }}, Nos. 20–4017 &amp; 20–4019 (June 15, 2021).&lt;/ref&gt; 2021 జూలై 20న అమెరికను సమోవా శాసనసభ ఏకగ్రీవంగా 10వ సర్క్యూటు కోర్టు నిర్ణయాన్ని తిప్పికొట్టడానికి మద్దతుగా ఒక తీర్మానాన్ని ఆమోదించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=WILLIAMS|first=MICHAEL|date=September 15, 2021|title=INTERVENOR DEFENDANTS-APPELLANTS'BRIEF OPPOSING REHEARING EN BANC|url=https://d3n8a8pro7vhmx.cloudfront.net/wethepeopleproject/pages/210/attachments/original/1631800678/Fitisemanu_-_American_Samoa_Response_to_En_Banc_Petition.pdf?1631800678|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917203238/https://d3n8a8pro7vhmx.cloudfront.net/wethepeopleproject/pages/210/attachments/original/1631800678/Fitisemanu_-_American_Samoa_Response_to_En_Banc_Petition.pdf?1631800678|archive-date=September 17, 2021|at=Exhibit A}}&lt;/ref&gt;

===== ఓటు హక్కులు =====
అమెరికా జాతీయులుగా అమెరికను సమోవా వాసులు ఆ ప్రాంతంలోని స్థానిక ఎన్నికలలో ఓటు వేయవచ్చు; అయితే వారు యునైటెడు స్టేట్సు‌లోని ఇతర ప్రాంతాలలో నివసిస్తుంటే వారు యుఎస్ పౌరులుగా మారకపోతే సమాఖ్య, రాష్ట్ర లేదా స్థానిక ఎన్నికలలో ఓటు వేయడానికి వారికి అనుమతి లేదు. అమెరికను సమోవా వాసులు నేరుగా ఎన్నుకోబడే ఏకైక సమాఖ్య కార్యాలయం యునైటెడు స్టేట్సు ప్రతినిధుల సభకు ఓటు హక్కు లేని ప్రతినిధత్వం వహించవచ్చు.&lt;ref&gt;Sunia, Fofō I. F. (1998). ''The Story of the Legislature of American Samoa: In Commemoration of the Golden Jubilee 1948–1998''. Pago Pago, AS: Legislature of American Samoa. pp. 234–235. {{ISBN|978-9829008015}}.&lt;/ref&gt; 1978లో ప్రతినిధి కార్యాలయం సృష్టించబడినప్పటి నుండి ముగ్గురు వ్యక్తులు ఈ స్థానాన్ని ఆక్రమించారు: డెమొక్రాటు ఫోఫో ఐయోసెఫా ఫితి సునియా (1981–1988); డెమొక్రాటు ఎని ఫాలియోమావేగా (1989–2015); రిపబ్లికను అమువా అమటా రాడేవాగెను (2015–)&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://thehill.com/blogs/ballot-box/house-races/223113-american-samoa-delegate-loses-seat/|title=American Samoa delegate loses seat|date=November 2014|website=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]|access-date=November 8, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141108134331/http://thehill.com/blogs/ballot-box/house-races/223113-american-samoa-delegate-loses-seat|archive-date=November 8, 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt; అమెరికను సమోవా వాసులు కూడా పక్షపాత అధ్యక్ష ప్రాథమికాలలో పాల్గొంటారు, అలాగే డెమోక్రటికు, రిపబ్లికను జాతీయ సమావేశాలకు ప్రతినిధులను పంపుతారు.&lt;ref&gt;[https://aselectionoffice.gov/node/3 Registration information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200423092943/https://aselectionoffice.gov/node/3 |date=April 23, 2020 }}, Election Office of American Samoa.&lt;/ref&gt;

==== వలస ====
యుఎస్ భూభాగాలలో ప్రత్యేకమైన అమెరికను సమోవాకు దాని స్వంత వలస చట్టం ఉంది. ఇది యునైటెడు స్టేట్సు‌లోని ఇతర ప్రాంతాలలో వర్తించే చట్టాల నుండి వేరుగా ఉంటుంది. యుఎస్ జాతీయులు అమెరికను సమోవాలో స్వేచ్ఛగా నివసించవచ్చు.{{efn|To travel to American Samoa, U.S. nationals need to show proof of existing residence or future employment in American Samoa, or a ticket for future departure from the territory.&lt;ref&gt;[https://asbar.org/code-annotated/41-0502-entry-requirements/ 41.0502 Entry requirements] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221201074653/https://asbar.org/code-annotated/41-0502-entry-requirements/ |date=December 1, 2022 }}, Code Annotated, American Samoa Bar Association.&lt;/ref&gt; However, once there, U.S. nationals may reside indefinitely and cannot be deported.&lt;ref&gt;[https://asbar.org/immigration-d39/ Immigration] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221201074659/https://asbar.org/immigration-d39/ |date=December 1, 2022 }}, American Samoa Bar Association.&lt;/ref&gt;}} అమెరికను సమోవాను ప్రభుత్వం, దాని ఇమ్మిగ్రేషను కార్యాలయం ద్వారా, దీవులకు విదేశీ పౌరుల వలసలను నియంత్రిస్తుంది.&lt;ref&gt;[http://www.gao.gov/products/GAO-10-638 American Samoa: Performing a Risk Assessment Would Better Inform U.S. Agencies of the Risks Related to Acceptance of Certificates of Identity], U.S. Government Accountability Office, June 11, 2010. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171116133123/http://www.gao.gov/products/GAO-10-638 |date=November 16, 2017 }}&lt;/ref&gt; కుటుంబ లేదా ఉపాధి స్పాన్సర్షిప్పు ఆధారంగా అమెరికను సమోవాకు వలస కోసం ప్రత్యేక దరఖాస్తు ఫారం‌లు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;[https://www.legalaffairs.as.gov/copy-of-immigration-office-1 Immigration Office] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220327232447/https://www.legalaffairs.as.gov/copy-of-immigration-office-1 |date=March 27, 2022 }}, Department of Legal Affairs of American Samoa.&lt;/ref&gt;

శాశ్వతంగా నివసించే అన్ని ఇతర యుఎస్ అధికార పరిధిల మాదిరిగా కాకుండా (రాష్ట్రాలు, డిస్ట్రిక్టు ఆఫ్ [[కొలంబియా]], [[ప్యూర్టో రికో]], [[యునైటెడ్ స్టేట్స్ వర్జిన్ ఐలండ్స్]], [[గుయాం]], [[ఉత్తర మరియానా దీవులు]]), యుఎస్ ఇమ్మిగ్రేషన్ జాతీయత చట్టం ప్రయోజనాల కోసం అమెరికను సమోవాను యుఎస్ రాష్ట్రంగా పరిగణించరు.&lt;ref&gt;{United States Code subsection|8|1101|a|36}}; {{United States Code subsection|8|1101|a|38}}.&lt;/ref&gt; ఫలితంగా, అమెరికన్ సమోవాకు వలస వచ్చినవారు మరొక యుఎస్ అధికార పరిధిలో శాశ్వత నివాసం లేకుండా, యుఎస్ పౌరసత్వం లేదా యుఎస్ జాతీయత కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవడానికి ఎటువంటి మార్గం లేదు. .&lt;ref&gt;[https://www.uscis.gov/sites/default/files/document/guides/chapter4.pdf Who is eligible for naturalization?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210114235649/https://www.uscis.gov/sites/default/files/document/guides/chapter4.pdf |date=January 14, 2021 }}, ''A Guide to Naturalization'', U.S. Citizenship and Immigration Services.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.samoanews.com/opinion/op-ed-lamentations-third-class-american-samoan-citizen Op-ed: &quot;Lamentations of a third-class American Samoan citizen&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210112121648/https://www.samoanews.com/opinion/op-ed-lamentations-third-class-american-samoan-citizen |date=January 12, 2021 }}, Samoa News, July 23, 2018.&lt;/ref&gt; అదనంగా యునైటెడు స్టేట్సు‌లో చట్టబద్ధమైన శాశ్వత నివాసం ఉన్న విదేశీ పౌరులు అమెరికను సమోవాలో నివసించడానికి తరలివెళ్లినట్లయితే వారు దానిని విడిచిపెట్టినట్లు పరిగణించబడవచ్చు. అక్కడ గడిపిన సమయం సహజీకరణ కోసం అవసరమైన యుఎస్ ఉనికి కాలంలో లెక్కించబడదు.&lt;ref&gt;[https://www.uscis.gov/policy-manual/volume-12-part-d-chapter-3 Volume 12, Part D, Chapter 3 – Continuous Residence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210111072644/https://www.uscis.gov/policy-manual/volume-12-part-d-chapter-3|date=January 11, 2021}}, [https://www.uscis.gov/policy-manual/volume-12-part-d-chapter-4 Chapter 4 – Physical Presence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125175148/https://www.uscis.gov/policy-manual/volume-12-part-d-chapter-4|date=January 25, 2021}}, ''Policy Manual'', U.S. Citizenship and Immigration Services, December 15, 2020. Until November 28, 2009, the [[Northern Mariana Islands]] were also not treated as a state for the purposes of maintaining U.S. permanent residence or physical presence for naturalization.&lt;/ref&gt;

యుఎస్ పౌరసత్వం లేని యుఎస్ జాతీయులు (చాలా మంది అమెరికను సమోవాన్ల స్థితి) వలస పరిమితులు లేకుండా యునైటెడ్ స్టేట్సు‌లోని అన్ని ప్రాంతాలలో నివసించే హక్కును కలిగి ఉంటారు. యునైటెడు స్టేట్స్‌కు వలస వెళ్ళడానికి విదేశీ కుటుంబ సభ్యులను స్పాన్సరు చేయడానికి చట్టబద్ధమైన శాశ్వత నివాసితుల మాదిరిగానే వారికి కూడా హక్కులు ఉన్నాయి (వారు జీవిత భాగస్వాములు, అవివాహిత పిల్లలను స్పాన్సరు చేయవచ్చు), కానీ యుఎస్ పౌరులకు (వారు తల్లిదండ్రులు, వివాహిత పిల్లలు, తోబుట్టువులను కూడా స్పాన్సరు చేయవచ్చు) ఉన్న హక్కులు ఉండవు.&lt;ref&gt;[https://www.uscis.gov/sites/default/files/document/forms/i-130instr.pdf Instructions for Form I-130, Petition for Alien Relative] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109104016/https://www.uscis.gov/sites/default/files/document/forms/i-130instr.pdf |date=January 9, 2021 }}, U.S. Citizenship and Immigration Services.&lt;/ref&gt;

====భూ యాజమాన్యం====
అమెరికను సమోవాను చట్టం ప్రకారం భూమి యాజమాన్యం జాతిపరమైన పరిమితులకు లోబడి ఉంటుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://asbar.org/case-law/1asr2d10/|title=Craddick v. టెరిటోరియల్ రిజిస్ట్రార్ 1980 1ASR2d10|author=అమెరికన్ సమోవా బార్ అసోసియేషన్|website=అమెరికన్ సమోవా బార్ అసోసియేషన్|access-date=December 8, 2022|archive-date=June 30, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630094755/https://asbar.org/case-law/1asr2d10/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 1900 నుండి భూమి యాజమాన్యంలో మూడు ప్రధాన వర్గాలు ఉన్నాయి: స్థానిక, వ్యక్తిగత, ఫ్రీహోల్డు. ఈ భూభాగంలోని మొత్తం భూమిలో 90% కంటే ఎక్కువ ఉన్న స్థానిక భూమి ఒక వ్యక్తి ప్రైవేటు యాజమాన్యానికి విరుద్ధంగా అయిగలు సామూహిక యాజమాన్యంలో ఉన్న భూమి. మొత్తంలో 2% మాత్రమే ఉన్న ఫ్రీహోల్డు భూమి 1900లో అమెరికా ఈ భూభాగాన్ని స్వాధీనం చేసుకునే ముందు విదేశీయులకు మంజూరు చేయబడిన భూమి. దీని యజమానులు స్థానిక లేదా వ్యక్తిగత భూమి స్థితికి తిరిగి రావాలని ఎంచుకోలేదు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://asbar.org/code-annotated/37-0201-definitions|title=అమెరికన్ సమోవా కోడ్ యానోటేటెడ్ 37.0201 నిర్వచనాలు|author=అమెరికన్ సమోవా బార్ అసోసియేషన్|website=అమెరికన్ సమోవా బార్ అసోసియేషన్|access-date=December 8, 2022|archive-date=June 10, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610140646/https://asbar.org/code-annotated/37-0201-definitions/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://islandstudies.com/files/2016/11/American-Samoa.pdf|title=American Samoa|author=Institute of Island Studies, University of Prince Edward Island|website=Institute of Island Studies, UPEI|access-date=December 8, 2022|archive-date=March 19, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230319165046/https://islandstudies.com/files/2016/11/American-Samoa.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

అమెరికను సమోవా కోడు (వ్యాఖ్యానించబడింది) సగం కంటే తక్కువ స్థానిక సమోవాను రక్తం ఉన్న ఏ వ్యక్తికైనా ఫ్రీహోల్డు భూమి కాకుండా ఇతర భూమి యాజమాన్యాన్ని (అమ్మకం ద్వారా లేదా ఇతరత్రా) బదిలీ చేయడాన్ని నిషేధిస్తుంది. ఈ సందర్భంలో అమెరికను, పశ్చిమ సమోవా రెండూ ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://asbar.org/case-law/1asr2d10/|title=Craddick v. టెరిటోరియల్ రిజిస్ట్రార్ 1980 1ASR2d10|author=అమెరికన్ సమోవా బార్ అసోసియేషన్|website=అమెరికన్ సమోవా బార్ అసోసియేషన్|access-date=December 8, 2022|archive-date=June 30, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630094755/https://asbar.org/case-law/1asr2d10/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; అదనంగా ఏదైనా స్థానిక (కమ్యూనలు) భూమి యాజమాన్యాన్ని పూర్తి రక్తసంబంధమైన స్థానిక సమోవాను కాని వ్యక్తికి బదిలీ చేయడం నిషేధించబడింది: ఇందులో ఏదైనా స్థానికేతర రక్తం ఉన్న వ్యక్తి కూడా ఉంటారు. వారు సగం కంటే ఎక్కువ స్థానిక సమోవాను అయినప్పటికీ ఈ నిషేధం ఉంటుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://asbar.org/case-law/1asr2d10/|title=క్రాడిక్ వర్సెస్ టెరిటోరియల్ రిజిస్ట్రార్ 1980 1ASR2d10|author=అమెరికన్ సమోవా బార్ అసోసియేషన్|website=అమెరికన్ సమోవా బార్ అసోసియేషన్|access-date=December 8, 2022|archive-date=June 30, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630094755/https://asbar.org/case-law/1asr2d10/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Radiolab&quot;&gt;{{cite web |title=Americanish |date=April 10, 2019 |format=గమనికలతో ఆడియో పాడ్‌కాస్ట్ |author=జూలియా లాంగోరియా |website=Radiolab |language=en |url=https://www.wnycstudios.org/story/americanish |access-date=April 30, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190430154326/https://www.wnycstudios.org/story/americanish |archive-date=April 30, 2019 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

''క్రాడికు వర్సెసు టెరిటోరియలు రిజిస్ట్రారు'', 1 ఎఎం. సమోవా 2డి. 10, 14 (1980)లో అమెరికను సమోవా హైకోర్టు అప్పీలేటు డివిజను ఈ చట్టాలు జాతి ఆధారంగా వర్గీకరణను సృష్టించినప్పటికీ అవి యుఎస్ రాజ్యాంగం, సవరించిన అమెరికను సమోవాను రాజ్యాంగంలో ఉన్న సమాన రక్షణ, తగిన ప్రక్రియ హామీలను ఉల్లంఘించలేదని పేర్కొంది. అమెరికను సమోవాను సంస్కృతికి భూమి యాజమాన్యం, సామూహిక యాజమాన్య నిర్మాణం కీలకత్వం సమోవాను భూమి సంస్కృతిని పరిరక్షించడంలో అమెరికను సమోవాను ప్రభుత్వం కీలకమైన ఆసక్తిని ప్రదర్శించడం దృష్టిలో ఉంచుకుని ప్రశ్నలోని చట్టాలు వివక్షతతో కూడినది కాకుండా సరైన లక్ష్యాన్ని అనుసరించాయని ఆ లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి అవసరమైనవనిగా సమర్థించబడ్డాయని అందువల్ల రాజ్యాంగబద్ధమైనవని కోర్టు కనుగొంది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://asbar.org/case-law/1asr2d10/|title=Craddick v. టెరిటోరియల్ రిజిస్ట్రార్ 1980 1ASR2d10|author=American Samoa Bar Association|website=American Samoa Bar Association|access-date=December 8, 2022|archive-date=June 30, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630094755/https://asbar.org/case-law/1asr2d10/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

====పొరుగున ఉన్న సమోవా పేరు పెట్టడం మీద అధికారిక నిరసన====
సమోవాలోని అమెరికా రాయబార కార్యాలయం ఇలా పేర్కొంది: &quot;1997 జూలైలో దేశం పేరును పశ్చిమ సమోవా నుండి సమోవాగా మార్చడానికి రాజ్యాంగాన్ని సవరించారు. 1976లో సంస్థలో చేరినప్పటి నుండి సమోవాను ఐక్యరాజ్యసమితిలో సమోవా అని పిలుస్తారు. పొరుగున ఉన్న అమెరికా భూభాగం అయిన అమెరికను సమోవా ఈ మార్పు దాని స్వంత సమోవా గుర్తింపును తగ్గిస్తుందని భావించి ఈ చర్యను నిరసించింది. అమెరికను సమోవా వాసులు ఇప్పటికీ పశ్చిమ సమోవా, పశ్చిమ సమోవా వాసులు అనే పదాలను ఉపయోగిస్తున్నారు.&quot;&lt;ref&gt;[https://ws.usembassy.gov/our-relationship/policy-history/samoan-history/ సమోవాన్ చరిత్ర] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220513160552/https://ws.usembassy.gov/our-relationship/policy-history/samoan-history/ |date=May 13, 2022 }}, అమెరికా రాయబార కార్యాలయం సమోవాలో.&lt;/ref&gt;
===పరిపాలనా విభాగాలు===
{{infobox
| image            = {{Image label begin|image=Counties of American Samoa.png|width=700}} 
{{Image label|x=0.077|y=0.040|scale=700|text=''స్విన్సు ద్వీపం''}}
{{Image label|x=0.846|y=0.361|scale=700|text=''రోజ్ అటోలు''}}
{{Image label|x=0.430|y=0.239|scale=700|text=సఒకియానూలు}}
{{Image label|x=0.580|y=0.055|scale=700|text=ఓఫూ కౌంటీ}}
{{Image label|x=0.686|y=0.049|scale=700|text=ఒలోసెగా కౌంటీ}}
{{Image label|x=0.859|y=0.176|scale=700|text=టాఒక్యా కౌంటీ}}
{{Image label|x=0.810|y=0.109|scale=700|text=ఫలేసావొ కౌంటీ}}
{{Image label|x=0.913|y=0.140|scale=700|text=ఫిటియుటా కౌటీ}}
{{Image label|x=0.353|y=0.153|scale=700|text=వైఫనుయా కౌంటీ}}
{{Image label|x=0.353|y=0.207|scale=700|text=సుయా ఒకియానా కౌంటీ}}
{{Image label|x=0.331|y=0.159|scale=700|text=╱}}
{{Image label|x=0.425|y=0.165|scale=700|text=╲}}
{{Image label|x=0.171|y=0.187|scale=700|text=మాఒకియానా ఒఫుటసీ కౌంటీ}}
{{Image label|x=0.229|y=0.266|scale=700|text=ఇటూ ఒకియానా కౌటీ}}
{{Image label|x=0.176|y=0.310|scale=700|text=టుయాలుయాటా కౌంటీ}}
{{Image label|x=0.130|y=0.267|scale=700|text=లీసినా కౌటీ}}
{{Image label|x=0.054|y=0.293|scale=700|text=లీలటుయా కౌంటీ}}
{{Image label|x=0.091|y=0.329|scale=700|text=ఫోఫో కౌంటీ}}
{{Image label|x=0.103|y=0.375|scale=700|text=టుయాలటై కౌంటీ}}
{{Image label|x=0.050|y=0.222|scale=700|text='''అమెరికను సమోవా పశ్చిమ జిల్లా'''}}
{{Image label|x=0.294|y=0.280|scale=700|text=''''అమెరికను సమోవా తూర్పు జిల్లా'''}}
{{Image label|x=0.679|y=0.143|scale=700|text='''మను ఒకియానా జిల్లా'''}}
{{Image label|x=0.482|y=0.395|scale=700|text=''పసిఫికు మహాసముద్రం''}}
{{Image label|x=0.259|y=0.337|scale=700|text=''టుటుయిలా''}}
{{Image label|x=0.464|y=0.257|scale=700|text=''అను ఒకియానా''}}
{{Image label|x=0.579|y=0.100|scale=700|text=''ఒఫు-ఒలోసెగా''}}
{{Image label|x=0.910|y=0.216|scale=700|text=''టాఒకియానా''}}
{{Image label end}}
| caption          = &lt;span style=&quot;position:relative; bottom:-3px&quot;&gt;''ద్వీపాలు'', ''అటాల్సు'', '''జిల్లాలు''', కౌంటీలు (అమెరికా సమోవా{{efn|An American Samoan law of 1962 defined 14 counties.&lt;ref&gt;[https://asbar.org/code-annotated/5-0102-division-of-districts-into-counties/ 5.0102 Division of districts into counties] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202215151/https://asbar.org/code-annotated/5-0102-division-of-districts-into-counties/ |date=December 2, 2022 }}, Annontated Code of American Samoa, American Samoa Bar Association.&lt;/ref&gt; The constitution of 1967, signed by delegates from these 14 counties, established 15 counties from then on, separating Fofo from Lealataua.&lt;ref name=constitution/&gt; The election law was later revised accordingly.&lt;ref&gt;[https://asbar.org/code-annotated/2-0202-districts/ 2.0202 Districts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202215152/https://asbar.org/code-annotated/2-0202-districts/ |date=December 2, 2022 }}, Annontated Code of American Samoa, American Samoa Bar Association.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://asbar.org/code-annotated/2-0302-districts/ 2.0302 Districts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202213642/https://asbar.org/code-annotated/2-0302-districts/ |date=December 2, 2022 }}, Annontated Code of American Samoa, American Samoa Bar Association.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://asbar.org/code-annotated/6-0102-definitions/ 6.0102 Definitions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202215152/https://asbar.org/code-annotated/6-0102-definitions/ |date=December 2, 2022 }}, Annontated Code of American Samoa, American Samoa Bar Association.&lt;/ref&gt; However, the U.S. Census Bureau continues to list 14 counties, treating Fofo as part of Lealataua.&lt;ref name=census-counties/&gt;}}&lt;ref&gt;[https://www2.census.gov/geo/maps/cong_dist/cd116/cd_based/ST60/CD116_AS00.pdf 116th Congress of the United States, American Samoa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210204201454/https://www2.census.gov/geo/maps/cong_dist/cd116/cd_based/ST60/CD116_AS00.pdf |date=February 4, 2021 }}, U.S. Census Bureau.&lt;/ref&gt;&lt;/span&gt;
}}

అమెరికను సమోవా పరిపాలనాపరంగా మూడు జిల్లాలు వెస్ట్రను డిస్ట్రిక్టు, అమెరికను సమోవా (పశ్చిమ), అమెరికన్ సమోవా (తూర్పు జిల్లా),తూర్పు మను (ఒకినాయా), రెండు &quot;అసంఘటిత&quot; అటాల్సు, స్వైన్సు ఐలాండు, జనావాసాలు లేని రోజు అటోలుగా విభజించబడింది. జిల్లాలు కౌంటీలు, గ్రామాలుగా విభజించబడ్డాయి. పాగో పాగో, తరచుగా అమెరికను సమోవా రాజధానిగా పేర్కొనబడింది.

ప్రధాన వ్యాసం: అమెరికను సమోవా పరిపాలనా విభాగాలు

అమెరికను సమోవా పరిపాలనాపరంగా మూడు జిల్లాలుగా విభజించబడింది - పశ్చిమ, తూర్పు, మనువా - రెండు &quot;అసంఘటిత&quot; అటోల్సు, స్వైన్సు ఐలాండు, జనావాసాలు లేని రోజు అటోలు. జిల్లాలు కౌంటీలు గ్రామాలుగా విభజించబడ్డాయి. పాగో పాగో, తరచుగా అమెరికను సమోవా రాజధానిగా ఉదహరించబడుతుంది. {{efn|name=capital|The constitution specifies the seat of government at [[Fagatogo]], where the [[American Samoa Fono|legislature]], [[High Court of American Samoa|High Court]] and District Court are located.&lt;ref name=constitution&gt;[http://asbar.org/revised-constitution-of-american-samoa Revised Constitution of American Samoa], American Samoa Bar Association. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210113214237/http://asbar.org/revised-constitution-of-american-samoa/ |date=January 13, 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=noaa&gt;[https://www.esrl.noaa.gov/gmd/obop/smo/triptotula.html American Samoa Observatory, Trip to Tula] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125190633/https://www.esrl.noaa.gov/gmd/obop/smo/triptotula.html |date=January 25, 2021 }}, National Oceanic and Atmospheric Administration.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=highcourt&gt;[https://asbar.org/code-annotated/3-0207-divisions-and-sessions-composition/ 3.0207 Divisions and sessions—Composition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202215155/https://asbar.org/code-annotated/3-0207-divisions-and-sessions-composition/ |date=December 2, 2022 }}, Code Annotated, American Samoa Bar Association.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=districtcourt&gt;[https://asbar.org/code-annotated/3-0303-sessions-petit-jury/ 3.0303 Sessions-Petit jury] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202213648/https://asbar.org/code-annotated/3-0303-sessions-petit-jury/ |date=December 2, 2022 }}, Code Annotated, American Samoa Bar Association.&lt;/ref&gt; The executive office building is located in neighboring [[Utulei, American Samoa|Utulei]].&lt;ref name=executive&gt;[https://www.doi.gov/oia/islands/americansamoa-offices American Samoa Representative and Liaison Offices] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210301041717/https://www.doi.gov/oia/islands/americansamoa-offices |date=March 1, 2021 }}, U.S. Department of the Interior.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=npsmap&gt;[https://www.nps.gov/carto/hfc/carto/media/NPSAmap4.pdf Tutuila Island Map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210116050530/https://www.nps.gov/carto/hfc/carto/media/NPSAmap4.pdf |date=January 16, 2021 }}, National Park Service.&lt;/ref&gt; These two villages are located along [[Pago Pago Harbor]], whose largest village is [[Pago Pago]]. Many sources list Pago Pago as the capital, referring to the whole agglomeration around the harbor.&lt;ref name=&quot;CIAfactbook&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/american-samoa/ |title=American Samoa |access-date=August 30, 2019 |website=The World Factbook |publisher=[[Central Intelligence Agency|CIA]] |archive-date=January 29, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129115310/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/american-samoa/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.statoids.com/uas.html |title=Districts of American Samoa |publisher=Statoids |access-date=January 11, 2021 |archive-date=April 21, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080421140339/http://www.statoids.com/uas.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;}}అతిపెద్ద గ్రామాలలో ఒకటి; ఇది మాఓపుటాసి కౌంటీలోని టుటుయిలా ద్వీపం మధ్య భాగంలో ఉంది.

== భౌగోళిం==
[[File:Aq-map.png|thumb|right|upright=1.15| అమెరికను సమోవా పటం]]
ఓషియానియా భౌగోళిక ప్రాంతంలో ఉన్న అమెరికను సమోవా దక్షిణ అర్ధగోళంలో యునైటెడు స్టేట్సు రెండు ఆస్తులలో ఒకటి. మరొకటి [[జార్విస్ ద్వీపం]]. దీని మొత్తం భూభాగం 76.1 చదరపు మైళ్ళు (197.1 కిమీ2) - వాషింగ్టను, డి.సి. కంటే కొంచెం పెద్దది. ఇందులో ఐదు కఠినమైన, అగ్నిపర్వత ద్వీపాలు, రెండు పగడపు ద్వీపాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;={{cite web|url=http://www.doi.gov/oia/Islandpages/asgpage.htm |title=Insular Area Summary for American Samoa |access-date=April 11, 2011 |date=April 6, 2010 |publisher=U.S. Department of the Interior |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091009111944/http://www.doi.gov/oia/Islandpages/asgpage.htm |archive-date=October 9, 2009 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Pola_island.jpg|thumb|left|పోలా ద్వీపంలోని కాక్సు‌కాంబు పాయింటు సముద్రంలోకి దూసుకుపోతున్నట్లు కనిపిస్తుంది.]]
ఐదు అగ్నిపర్వత ద్వీపాలు టుటుయిలా, ఔనుʻయు, ఓఫు, ఒలోసెగా, టాʻయు. పగడపు ద్వీపాలు స్వైన్సు, రోజ్ అటోలు. ఏడు ద్వీపాలలో రోజ్ అటోలు మాత్రమే జనావాసాలు లేనిది; ఇది మెరైను నేషనలు మాన్యుమెంటుగా ఉంది. అమెరికను సమోవా భూమధ్యరేఖకు పద్నాలుగు డిగ్రీల దిగువన యునైటెడు స్టేట్సు దక్షిణాన ఉంది.&lt;ref&gt;Rauzon, Mark J. (2016). ''Isles of Amnesia: The History, Geography, and Restoration of America's Forgotten Pacific Islands''. University of Hawai{{okina}}i Press, Latitude 20. p. 7. {{ISBN|978-0824846794}}.&lt;/ref&gt;

[[File:Ofu Beach American Samoa US National Park Service.jpg|thumb|left|మనువా దీవులలోని ఓఫు ద్వీపంలో అమెరికను సమోవా ఓఫు సముద్రతీరం దృశ్యం]]
దక్షిణ పసిఫికు మహాసముద్రంలో దాని స్థానం కారణంగా నవంబరు, ఏప్రిల మధ్య తరచుగా ఉష్ణమండల తుఫానులు దీనిని తాకుతాయి. రోజ్ అటోలు భూభాగం తూర్పు చివరన ఉంది. అమెరికను సమోవా రోజ్ అటోలు యునైటెడు స్టేట్సు దక్షిణ చివరన ఉంది.&lt;ref&gt;[https://www.fisheries.noaa.gov/pacific-islands/habitat-conservation/rose-atoll-marine-national-monument Rose Atoll Marine National Monument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220219113425/https://www.fisheries.noaa.gov/pacific-islands/habitat-conservation/rose-atoll-marine-national-monument |date=February 19, 2022 }}, National Oceanic and Atmospheric Administration.&lt;/ref&gt; అమెరికను సమోవా జాతీయ ఉద్యానవనానికి నిలయంగా ఉంది.

ఎత్తైన పర్వతాలు: లాటా పర్వతం (టా'యు), 3,170 అడుగులు (970 మీ); మాటాఫావో శిఖరం, 2,141 అడుగులు (653 మీ); పియుమాఫువా (ఒలోసెగా), 2,095 అడుగులు (639 మీ); తుముటుము (ఓఫు), 1,621 అడుగులు (494 మీ). రెయిన్మేకరు ‌అనే మారుపేరుతో పిలువబడే మౌంటు పియోవా 1,718 అడుగులు (524 మీ) ఎత్తులో ఉంది.&lt;ref name=&quot;Sunia-2009&quot;/&gt;{{rp|3}} అమెరికను సమోవా 3,000 అడుగులు (910 మీ) ఎత్తులో ఉన్న ప్రపంచంలోని ఎత్తైన సముద్రపు కొండలలో కొన్నింటికి నిలయంగా ఉంది.&lt;ref&gt;Harris, Ann G. and Esther Tuttle (2004). ''Geology of National Parks''. Kendall Hunt. p. 603. {{ISBN|978-0787299705}}.&lt;/ref&gt;

[[File:Vatia from the National Park of American Samoa.jpg|thumb|అమెరికను సమోవా తీరప్రాంతం (వాటియాలో)]]
వైలులు సముద్రమట్టం చురుకైన నీటిలో మునిగి ఉన్న అగ్నిపర్వతం.ఇది అమెరికను సమోవాలోని టా'యుకు తూర్పున 28 మైళ్ళు (45 కి.మీ) దూరంలో ఉంది. దీనిని 1975లో కనుగొన్నారు అప్పటి నుండి దీనిని అంతర్జాతీయ శాస్త్రవేత్తల బృందం అధ్యయనం చేసింది.అది భూమి ప్రాథమిక ప్రక్రియలను అర్థం చేసుకోవడానికి దోహదపడింది.&lt;ref&gt;{{cite journal |url=http://www.pmel.noaa.gov/pubs/docs/hart2243.pdf |website=Geochemistry, Geophysics, Geosystems |title=Vailulu{{okina}}u undersea volcano: The New Samoa |series=Research Letter, Vol. 1. Paper number 2000GC000108 |last=Hart |first=S.R. |volume=1 |issue=12 |date=December 8, 2000 |pages=n/a |issn=1525-2027 |publisher=[[Pacific Marine Environmental Laboratory]], [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |access-date=March 20, 2011 |display-authors=etal |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514032601/http://www.pmel.noaa.gov/pubs/docs/hart2243.pdf |archive-date=May 14, 2011 |url-status=live |doi=10.1029/2000GC000108 |bibcode=2000GGG.....1.1056H |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; వైలులు శిఖరాగ్ర బిలం లోపల పెరుగుతున్న చురుకైన నీటి అడుగున అగ్నిపర్వత కోను. దీనికి సమోవా యుద్ధ దేవత నఫానువా పేరు పెట్టారు.

అమెరికను సమోవాలో అటవీ విస్తీర్ణం మొత్తం భూభాగంలో దాదాపు 86%. ఇది 2020లో 17,130 హెక్టార్ల (హెక్టార్లు) అటవీ ప్రాంతంతో సమానం. ఇది 1990లో 18,070 హెక్టార్ల (హెక్టార్లు) నుండి తగ్గింది. 2020లో సహజంగా పునరుత్పత్తి చెందుతున్న అడవి 17,130 హెక్టార్లు (హెక్టార్లు). నాటిన అడవి 0 హెక్టార్లు (హెక్టార్లు) విస్తరించి ఉంది. సహజంగా పునరుత్పత్తి చెందుతున్న అడవిలో 1% ప్రాథమిక అడవి (మానవ కార్యకలాపాలకు స్పష్టంగా కనిపించే సూచనలు లేని స్థానిక వృక్ష జాతులను కలిగి ఉంటుంది) దాదాపు 15% అటవీ ప్రాంతం రక్షిత ప్రాంతాలలో కనుగొనబడింది. 2015 సంవత్సరానికి అటవీ ప్రాంతంలో 0% ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలో ఉందని 100% ప్రైవేటు యాజమాన్యంలో ఉంది. 0% యాజమాన్యం ఇతర లేదా తెలియనివిగా జాబితా చేయబడిందని నివేదించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/a6e225da-4a31-4e06-818d-ca3aeadfd635/content |title=Terms and Definitions FRA 2025 Forest Resources Assessment, Working Paper 194 |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |date=2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Global Forest Resources Assessment 2020, American Samoa |url=https://fra-data.fao.org/assessments/fra/2020/ASM/home/overview |website=Food Agriculture Organization of the United Nations}}&lt;/ref&gt;

అమెరికను సమోవా రెండు భూసంబంధ పర్యావరణ ప్రాంతాలలో ఉంది: సమోవా ఉష్ణమండల తేమ అడవులు, పశ్చిమ పాలినేషియను ఉష్ణమండల తేమ అడవులు.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Dinerstein|first1=Eric|author-link1=:de:Eric Dinersein|last2=Olson|first2=David|last3=Joshi|first3=Anup|last4=Vynne|first4=Carly|last5=Burgess|first5=Neil D.|last6=Wikramanayake|first6=Eric|author-link6=Eric Wikramanayake|last7=Hahn|first7=Nathan|last8=Palminteri|first8=Suzanne|last9=Hedao|first9=Prashant|last10=Noss|first10=Reed|author-link10=Reed Noss|last11=Hansen|first11=Matt|last12=Locke|author-link12=Harvey Locke|first12=Harvey|last13=Ellis|first13=Erle C|author-link13=Erle Ellis|last14=Jones|first14=Benjamin|last15=Barber|first15=Charles Victor|last16=Hayes|first16=Randy|last17=Kormos|first17=Cyril|last18=Martin|first18=Vance|author-link18=Vance Martin|last19=Crist|first19=Eileen|last20=Sechrest|first20=Wes|last21=Price|first21=Lori|last22=Baillie|first22=Jonathan E. M.|last23=Weeden|first23=Don|last24=Suckling|first24=Kierán|author-link24=Kieran Suckling|last25=Davis|first25=Crystal|last26=Sizer|first26=Nigel|last27=Moore|first27=Rebecca|last28=Thau|first28=David|last29=Birch|first29=Tanya|last30=Potapov|first30=Peter|last31=Turubanova|first31=Svetlana|last32=Tyukavina|first32=Alexandra|last33=de Souza|first33=Nadia|last34=Pintea|first34=Lilian|last35=Brito|first35=José C.|last36=Llewellyn|first36=Othman A.|last37=Miller|first37=Anthony G.|last38=Patzelt|first38=Annette|last39=Ghazanfar|first39=Shahina A.|author-link39=Shahina A. Ghazanfar|last40=Timberlake|first40=Jonathan|last41=Klöser|first41=Heinz|last42=Shennan-Farpón|first42=Yara|last43=Kindt|first43=Roeland|last44=Lillesø|first44=Jens-Peter Barnekow|last45=van Breugel|first45=Paulo|last46=Graudal|first46=Lars|last47=Voge|first47=Maianna|last48=Al-Shammari|first48=Khalaf F.|last49=Saleem|first49=Muhammad|title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm|website=BioScience|volume=67|issue=6|date=2017|pages=534–545|issn=0006-3568|doi=10.1093/biosci/bix014|pmid=28608869|pmc=5451287}}&lt;/ref&gt;
===వాతావరణం===
[[File:Monthly Climate Normals (1991-2020) - Pago Pago Area, AS(ThreadEx).svg|thumb|right|పాగో పాగో కోసం వాతావరణ చార్టు]]
అమెరికను సమోవాలో ఏడాది పొడవునా ఉష్ణమండల వాతావరణం ఉంటుంది. రెండు విభిన్న [[ఋతువు#ఉష్ణమండల|ఋతువులు]];తడి కాలం, పొడి కాలం. వర్షాకాలం సాధారణంగా డిసెంబరు - మార్చి మధ్య ఉంటుంది. పొడి కాలం ఏప్రిల్ - సెప్టెంబరు వరకు ఉంటుంది. ఏడాది పొడవునా సగటు రోజువారీ ఉష్ణోగ్రత {{convert|81–83|F|C}} ఉంటుంది.
&lt;!-- ప్రారంభం: &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nps.gov/archive/npsa/what2pack.htm |title=వాతావరణము |publisher=[[అమెరికన్ సమోవా జాతీయ ఉద్యానవనం]] |date=December 22, 2004 |access-date=July 25, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101129184828/http://www.nps.gov/archive/npsa/what2pack.htm |archive-date=November 29, 2010}}&lt;/ref&gt; --&gt;
==== వాతావరణ మార్పులు ====
వాతావరణం వెచ్చగా, ఉష్ణమండలంగా, తేమతో ఉంటుంది. సగటున 80 ° ఫారెహ్హీటు 26.7 ° సెల్షియసు ఉంటుంది. సంవత్సరంలో సుమారు 15 ° ఫారెహ్హీటు 8 °సెల్షియసు వైవిధ్యంతో ఉంటుంది. జూన్ నుండి సెప్టెంబరు వరకు ఉండే దక్షిణ అర్ధగోళ శీతాకాలం సంవత్సరంలో అత్యంత చల్లని సమయం. డిసెంబరు నుండి మార్చి వరకు ఉండే వేసవి నెలలు వేడి ఉష్ణోగ్రతలను కలిగిస్తాయి. ఏప్రిల్ నుండి నవంబరు వరకు ఉండే నెలలను &quot;పొడి&quot; కాలంగా పరిగణిస్తారు. అయితే ఏడాది పొడవునా దాదాపు ప్రతిరోజూ తూర్పు నుండి వీచే వాణిజ్య గాలుల ద్వారా వీచే మేఘాల తర్వాత వర్షం పడుతుంది. పాగో పాగో ప్రాంతంలోని పర్వతాలు పాగో పాగో హార్బరు పైన నిలబడి ఈ మేఘాలను పట్టుకుంటాయి. అవి సంవత్సరానికి సగటున 200 అంగుళాలు (5,100 మిల్లీమీటర్లు) వర్షపాతం కలిగిస్తాయి.&lt;ref name=&quot;Sunia-2009&quot;/&gt;{{rp|4}}

[[File:NPS american-samoa-context-map.jpg|thumb|అమెరికన్ సమోవాతో సహా సమోవాన్ దీవుల స్థానాలు]]
అమెరికను సమోవాలో వాతావరణ మార్పు వాతావరణ మార్పుల ప్రభావాలను కలిగి ఉంటుంది. దీనికి కారణం అమెరికను సమోవాలోని యుఎస్ భూభాగంలో వాతావరణ కార్బను డయాక్సైడు‌లో మానవజన్య పెరుగుదల. అమెరికను సమోవా ఎన్విరాన్మెంటలు ‌ప్రొటెక్షను ఏజెన్సీ (ఎఎస్‌ఇపిఎ) ఈ భూభాగం &quot;పెళుసైన పర్యావరణ వ్యవస్థను కలిగి ఉంది&quot; అని పేర్కొంది. ఇది &quot;ప్రత్యక్షంగా వెంటనే ప్రపంచ వాతావరణ మార్పు ద్వారా ప్రభావితమవుతుంది&quot;.&lt;ref name=&quot;ASEPA&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.epa.as.gov/climate-change|title=Climate Change|publisher=American Samoa Environmental Protection Agency|access-date=May 25, 2020}}{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; మానవ హక్కుల కొలత &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Human Rights Measurement Initiative – The first global initiative to track the human rights performance of countries |url=https://humanrightsmeasurement.org/ |access-date=2023-05-01 |website=humanrightsmeasurement.org}}&lt;/ref&gt; వాతావరణ సంక్షోభం అమెరికను సమోవాలో మానవ హక్కుల పరిస్థితులను కొద్దిగా దిగజార్చిందని కనుగొంది (6లో 2.3).&lt;ref name=&quot;rightstracker.org&quot;&gt;{{Cite web |title=American Samoa - HRMI Rights Tracker |url=https://rightstracker.org/en/country/ASM?subregion=pacific&amp;as=core&amp;tab=pacific-region-data |access-date=2023-05-01 |website=rightstracker.org |language=en |archive-date=2023-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501211650/https://rightstracker.org/en/country/ASM?subregion=pacific&amp;as=core&amp;tab=pacific-region-data |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; వాతావరణ సంక్షోభం తీరప్రాంతాలు, మత్స్యకారులు, వనరుల లభ్యతను ప్రభావితం చేసిందని కొద్దిమంది వ్యక్తులు మాత్రమే వాతావరణ సంక్షోభాన్ని ప్రస్తుత మానవ హక్కుల పరిస్థితులతో అనుసంధానించగలరని మానవ హక్కుల నిపుణులు అందించారు.&lt;ref name=&quot;rightstracker.org&quot;/&gt;

==ఆర్థిక వ్యవస్థ==
[[File:Line4392_-_Flickr_-_NOAA_Photo_Library.jpg|thumb|పాగో పాగో నౌకాశ్రయంలో ట్యూనా పడవలు]]
అమెరికను సమోవా ఆర్థిక ఆరోగ్యం ఇతర జనాభా కలిగిన యుఎస్ భూభాగాలలోని ధోరణులను ప్రతిబింబిస్తుంది. ఇవి సమాఖ్య కేటాయింపుల మీద ఆధారపడి ఉంటాయి. కాంగ్రెసు కేటాయింపులు, వర్గీకరణ గ్రాంట్లు, సామాజిక భద్రత చెల్లింపులు, సైన్యం నుండి పదవీ విరమణ చేసిన సమోవా వాసులకు చెల్లింపుల ద్వారా ఫెడరలు డాలర్లు ఆర్థిక వ్యవస్థలోకి ప్రవేశిస్తాయి. ట్యూనా క్యానింగు అమెరికను సమోవా ఆర్థిక వ్యవస్థకు వెన్నెముక. క్యానరీ ఉపాధి, స్థానిక సహాయక వ్యాపారాలు ప్రాదేశిక ప్రభుత్వానికి అదనపు ఆదాయాన్ని అందిస్తాయి. 1960ల మధ్యలో అమెరికను సమోవాలో పర్యాటక పరిశ్రమను అభివృద్ధి చేయడానికి ప్రయత్నాలు ప్రారంభమయ్యాయి. అస్థిరమైన విమానయాన సేవలు. తగినంత నాణ్యమైన వసతి సౌకర్యాలు లేకపోవడం, ఆతిథ్య, పర్యాటక పరిశ్రమలలో బాగా శిక్షణ పొందిన కార్మికులు లేకపోవడం వంటి సమస్యల కారణంగా ప్రయత్నాలు ఆలస్యం అయ్యాయి. వ్యవసాయం, చేపలు పట్టడం ఇప్పటికీ స్థానిక కుటుంబాలకు జీవనోపాధిని అందిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;Sunia-2009&quot;/&gt;{{rp|8–9}}

[[File:Pago Pago - Breadfruit and Taro.jpg|thumb|ద్వీపంలో ఉపాధి దాదాపు 5,000 మంది కార్మికులతో కూడిన మూడు సమాన-పరిమాణ వర్గాలలోకి వస్తుంది: ప్రభుత్వ రంగం, మిగిలిన ఒకే ట్యూనా, కానరీ, మిగిలిన ప్రైవేటు రంగం.]]

అమెరికను సమోవాలో కొంతమంది యు.ఎస్. సభ్యులు తప్ప కొంతమంది యాక్టివు డ్యూటీ సైనిక సిబ్బంది మాత్రమే ఉన్నారు. కోస్టు గార్డు, సైనిక నియామకులు, పీలే ఆర్మీ రిజర్వు యూనిటు‌లోని కొంతమంది పూర్తి-సమయ సహాయ సిబ్బంది ఈ సౌకర్యాన్ని నిర్వహిస్తారు. కేడర్, శిక్షణ, లాజిస్టిక్సు మద్దతును అందిస్తారు. పీలే యుఎస్ ఆర్మీ రిజర్వు సెంటరు టఫునాలో ఉంది,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.usar.army.mil/News/Article/2037494/readiness-of-american-samoan-army-reserve-soldiers-vital-in-the-pacific/ |title=పసిఫిక్‌లో కీలకమైన అమెరికన్ సమోవాన్ ఆర్మీ రిజర్వ్ సైనికుల సంసిద్ధత &gt; US ఆర్మీ రిజర్వ్ &gt; వార్తలు |publisher=Usar.army.mil |access-date=April 27, 2020 |archive-date=July 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200725054649/https://www.usar.army.mil/News/Article/2037494/readiness-of-american-samoan-army-reserve-soldiers-vital-in-the-pacific/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; యు.ఎస్. ఆర్మీ, యునైటెడు స్టేట్సు మెరైను కార్ప్సు నియామక కేంద్రం ఒకినా ఊలిలో ఉంది.

పెలే వద్ద ఆరు ఆర్మీ రిజర్వు యూనిట్లు ఉన్నాయి:&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.usar.army.mil/Featured/Army-Reserve-At-A-Glance/American-Samoa/ |title=American Samoa |access-date=May 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180514065118/http://www.usar.army.mil/Featured/Army-Reserve-At-A-Glance/American-Samoa/ |archive-date=May 14, 2018 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

* బ్రావో కంపెనీ 100వ బెటాలియను, 442వ పదాతిదళం
* చార్లీ కంపెనీ, 100వ బెటాలియను, 442వ పదాతిదళం
* 411వ ఫార్వర్డు సపోర్టు కంపెనీ (ఇంజనీర్)
* USAR థియేటరు సపోర్టు గ్రూపు డిటాచ్మెంటు ‌అమెరికను సమోవా
* 1వ తరలింపు/మార్చురీ ప్లాటూను, 2వ ప్లాటూను, 962వ క్వార్టర్మాస్టరు కంపెనీ
* 127వ చాప్లిను డిటాచ్మెంటు ‌
[[File:Charlie_Tuna_AmSamoa.JPG|thumb|అటుʻయులోని స్టార్కిస్టు క్యానరీలో మస్కట్ &quot;చార్లీ ది ట్యూనా&quot;]]
ప్రభుత్వ రంగ ఉద్యోగులలో అత్యధికులు అమెరికన్ సమోవా ప్రాదేశిక ప్రభుత్వం కోసం పనిచేస్తున్నారు. ఒక ట్యూనా క్యానరీ స్టారు క్రిస్టు, ఇది ప్రతి సంవత్సరం యునైటెడు స్టేట్సు‌కు అనేక వందల మిలియను డాలర్ల విలువైన క్యాన్డు ట్యూనాను ఎగుమతి చేస్తుంది. 2007 ప్రారంభంలో కాంగ్రెసులో కనీస వేతనం బిల్లులో ప్రస్తావించబడనందున కాంగ్రెసులో సమోవా ఆర్థిక వ్యవస్థ గురించి హైలైటు చేయబడింది. రాబోయే పెంపుదల నుండి దీనికి ఎటువంటి మినహాయింపు ఇవ్వబడలేదు. ఇది సమోవా ఆర్థిక వ్యవస్థకు అన్యాయమని ఆయన నిరసన తెలిపారు. హౌసు స్పీకరు నాన్సీ పెలోసి మొదట మినహాయింపు కోసం తన అభ్యర్థనను ఆమోదించారు. కానీ ట్యూనా ప్యాకింగు కంపెనీ చికెను ఆఫ్ ది సీ తన జిల్లాలో ఉన్నందున, ప్రత్యేక ప్రయోజనాలకు సేవ చేస్తున్నట్లు ఆరోపణలు రావడంతో వెనక్కి తగ్గారు. చికెను ఆఫ్ ది సీ, అనుబంధ సంస్థ అయిన సమోవా ప్యాకింగు 2009లో మూసివేయబడింది. కనీస వేతనం పెరుగుదల, పెరుగుతున్న విదేశీ పోటీ రెండింటినీ &quot;ప్రధాన కారణం&quot;గా పేర్కొంది. సమోవాలో కనీస వేతనం చాలా చర్చనీయాంశంగా ఉంది. దీనిని సమోవా ప్రభుత్వం, చాంబరు ఆఫ్ కామర్సు తీవ్రంగా వ్యతిరేకించాయి. వ్యాపారాలు, కార్మికులు సూక్ష్మ వైవిధ్యమైన అభిప్రాయాలను కలిగి ఉన్నారు. .&lt;ref&gt;{{Cite web|date=June 2020|title=American Samoa: Economic Trends, Status of the Tuna Canning Industry, and Stakeholders' Views on Minimum Wage Increases|url=https://www.gao.gov/assets/710/707498.pdf|access-date=December 24, 2020|website=gao.gov|archive-date=December 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201218223509/https://www.gao.gov//assets/710/707498.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.europac.net/commentaries/congress_sacks_samoan_economy |title=Congress Sacks Samoan Economy |publisher=Europac.net |date=January 22, 2010 |access-date=November 4, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141028174335/http://www.europac.net/commentaries/congress_sacks_samoan_economy |archive-date=October 28, 2014 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
===జిడిపి===
2002 నుండి 2007 వరకు అమెరికను సమోవా వాస్తవ స్థూల దేశీయోత్పత్తి సగటు వార్షిక రేటు 0.4 శాతం పెరిగింది. వాస్తవ జిడిపి వార్షిక వృద్ధి రేట్లు −2.9 శాతం నుండి +2.1 శాతం వరకు ఉన్నాయి. వాస్తవ జిడిపి వృద్ధి రేటులో అస్థిరతకు ప్రధానంగా డబ్బాల్లోని ట్యూనా ఎగుమతుల్లో మార్పులు కారణమయ్యాయి. ఈ కాలంలో అమెరికను సమోవాలో ట్యూనా క్యానింగు పరిశ్రమ అతిపెద్ద ప్రైవేటు యజమాన్యం నిర్వహించేది. 2017లో అమెరికను సమోవాలో జిడిపి 5.8% తగ్గింది. కానీ 2018లో అది 2.2% పెరిగింది.&lt;ref name=&quot;bea2&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bea.gov/news/2019/american-samoa-gdp-increases-2018 |title=అమెరికన్ సమోవా 2018లో GDP పెరుగుదల |publisher=BEA.gov |date=August 28, 2019 |access-date=August 30, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190828222719/https://www.bea.gov/news/2019/american-samoa-gdp-increases-2018 |archive-date=August 28, 2019 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ అమెరికన్ సమోవా కోసం సారాంశ గణాంకాలు
|-
!
! 2002 !! 2003 !! 2004 !! 2005 !! 2006 !! 2007
! 2002–2007 ఎఎజిఆర్ ఎ
|-
! జిడిపి బి
| 536 || 527 || 553 || 550 || 548 || 532
| −0.1%
|-
! వాస్తవ జిడిపి సి
| 527 || 535 || 539 || 550 || 534 || 537
| 0.4%
|-
! జనాభా డి
| 60,800 || 62,600 || 64,100 || 65,500 || 66,900 || 68,200
| 2.3%
|-
! వాస్తవ తలసరి జిడిపి
| 8,668 || 8,546 || 8,409 || 8,397 || 7,982 || 7,874
| −1.9%
|}
* ఎ సగటు వార్షిక వృద్ధి రేటు.
* బి మిలియన్ల డాలర్లలో.
* సి 2005 మిలియన్ల డాలర్లలో.
* డి మూలం: 2008 అమెరికను సమోవా స్టాటిస్టికలు ఇయర్బుక్కు.

2002 నుండి 2007 వరకు అమెరికను సమోవా జనాభా సగటు వార్షిక రేటు 2.3 శాతం పెరిగింది. తలసరి వాస్తవ జిడిపి సగటు వార్షిక రేటు 1.9 శాతం తగ్గింది.
===ఉపాధి===
వ్యవసాయ ఉత్పత్తి దేశీయ అవసరాలను తీరుస్తుంది. పండ్లు, కూరగాయలలో కొద్ది భాగం మాత్రమే ఎగుమతి చేయబడుతుంది. 2013 నాటికి గణాంకాల ప్రకారం దిగుమతి, ఎగుమతి మధ్య నిష్పత్తి దాదాపు సమతుల్యంగా ఉంది. చాలా మంది నివాసితులు ప్రధాన భూభాగంలో నివసిస్తున్న బంధువుల నుండి లేదా సమాఖ్య సబ్సిడీల నుండి బదిలీ చెల్లింపుల మీద ఆధారపడతారు.&lt;ref&gt;Schyma, Rosemarie (2013). ''Südsee''. DuMont Reiseverlag. p. 261. {{ISBN|9783770176946}}.&lt;/ref&gt;

[[నిరుద్యోగం|నిరుద్యోగ రేటు]] 2005లో 29.8%గా ఉంది కానీ 23.8%కి మెరుగుపడింది.

2005లో నిరుద్యోగిత రేటు 29.8%గా ఉంది కానీ 2010 నాటికి 23.8%కి మెరుగుపడింది. 2020లో అమెరికను సమోవా జిడిపి $709 మిలియన్లు.&lt;ref name=worldbank&gt;[https://data.worldbank.org/country/American-Samoa American Samoa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190830235807/https://data.worldbank.org/country/American-Samoa |date=August 30, 2019 }}, World Bank.&lt;/ref&gt; 2016 నాటికి దాని తలసరి జిడిపి (పిపిపి) $11,200 &lt;ref name=&quot;CIAfactbook&quot;/&gt;
===కనీస వేతనం===
[[File:Deserted Beach near Tisa%27s Barefoot Bar - panoramio.jpg|thumb|టిసాస్ బేర్‌ఫుట్ బార్ &amp; గ్రిల్]] 
1938 నాటి ఫెయిరు లేబరు స్టాండర్డ్సు యాక్టు దాని పరిమిత ఆర్థిక వ్యవస్థను పేర్కొంటూ, దాని ప్రారంభం నుండి అమెరికను సమోవాకు ప్రత్యేక నిబంధనలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=flsa205&gt;{{cite web|url=https://www.law.cornell.edu/uscode/text/29/205-|title=FLSA విభాగం 205, &quot;అమెరికన్ సమోవా కోసం ప్రత్యేక పరిశ్రమ కమిటీలు&quot;|publisher=Law.cornell.edu|access-date=July 25, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100721100208/https://www.law.cornell.edu/uscode/text/29/205-|archive-date=July 21, 2010|url-status=live
}}&lt;/ref&gt; అమెరికను సమోవాను వేతనాలు ప్రత్యేక పరిశ్రమ కమిటీ రెండు సంవత్సరాలకు ఒకసారి సమావేశం అయ్యే సిఫార్సుల మీద ఆధారపడి ఉంటాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=10563|title=1956 నాటి అమెరికన్ సమోవా కార్మిక ప్రమాణాల సవరణలపై సంతకం చేసిన తర్వాత అధ్యక్షుడు చేసిన ప్రకటన|publisher=Presidency.ucsb.edu|date=August 8, 1956|access-date=July 25, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101206062745/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=10563|archive-date=December 6, 2010|url-status=live
}}&lt;/ref&gt;మొదట్లో ఈ చట్టం ఇతర భూభాగాలకు సంబంధించిన నిబంధనలను కలిగి ఉంది. ఆ భూభాగాలు మరింత వైవిధ్యమైన ఆర్థిక వ్యవస్థలను అభివృద్ధి చేయడంతో ఈ నిబంధనలు దశలవారీగా తొలగించబడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.house.gov/apps/list/press/as00_faleomavaega/minimumwage2007.html |title=Faleomavaega కాంగ్రెస్ ముందు కనీస వేతన బిల్లుపై వ్యాఖ్యలు |publisher=House.gov |date=January 10, 2007 |access-date=July 25, 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081123012119/http://www.house.gov/apps/list/press/as00_faleomavaega/minimumwage2007.html |archive-date=November 23, 2008 }}&lt;/ref&gt;

2007లో 2007 నాటి న్యాయమైన కనీస వేతన చట్టం ఆమోదించబడింది. 2007లో అమెరికను సమోవాలో కనీస వేతనాన్ని గంటకు 50¢ పెంచింది. ఆ తర్వాత ప్రతి సంవత్సరం అమెరికను సమోవాలో కనీస వేతనం ఫెడరలు కనీస వేతనం యునైటెడు స్టేట్సు‌లో గంటకు $7.25కి సమానం అయ్యే వరకు ప్రతి గంటకు మరో 50¢ పెంచింది.&lt;ref&gt;{{usc|29|201}}. ''యునైటెడు స్టేట్సు గవర్నమెంటు ప్రింటింగు ఆఫీసు''. 2008 ఏప్రిల్ 12న పునరుద్ధరించబడింది.&lt;/ref&gt; కనీస వేతన పెంపునకు ప్రతిస్పందనగా చికెను ఆఫ్ ది సీ ట్యూనా క్యానింగు ప్లాంటు 2009లో మూసివేయబడింది. ఈ ప్రక్రియలో 2,041 మంది ఉద్యోగులను తొలగించారు.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://blogs.reuters.com/great-debate/2009/05/14/thousands-lose-jobs-due-to-higher-federal-minimum-wage/ |title=సమాఖ్య కనీస వేతనం పెరగడం వల్ల వేలాది మంది ఉద్యోగాలు కోల్పోతారు {{pipe}} విశ్లేషణ &amp; అభిప్రాయం {{pipe}} |publisher=Blogs.reuters.com |date=May 14, 2009 |access-date=July 25, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515020720/http://blogs.reuters.com/great-debate/2009/05/14/thousands-lose-jobs-due-to-higher-federal-minimum-wage/ |archive-date=May 15, 2011 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; అమెరికను సమోవాలోని మరో ప్రధాన ట్యూనా క్యానింగు ప్లాంటు స్టార్కిస్టు ఇది 2010 ఆగస్టులో కార్మికులను తొలగించడం ప్రారంభించింది. కనీస వేతనాల పెరుగుదల. ఇతర పెరుగుతున్న నిర్వహణ ఖర్చుల కారణంగా మొత్తం 800 మంది కార్మికులను తొలగించాలని ప్రణాళికలు వేసింది.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.taiwannews.com.tw/en/news/1358158 |agency=Taiwan News |title=దాదాపు 400 మంది స్టార్‌కిస్ట్ కో. క్యానరీ కార్మికులు ఉద్యోగాలు కోల్పోతున్నారు. | date=August 27, 2010 |access-date=October 7, 2021 |archive-date=October 7, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211007050522/https://www.taiwannews.com.tw/en/news/1358158 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; అమెరికను సమోవా గవర్నరు టోగియోలా తులాఫోనో కనీస వేతన కార్మికులను తొలగించే బదులు కంపెనీలు అగ్రశ్రేణి ఉద్యోగుల జీతాలు, బోనసు‌లను తగ్గించవచ్చని సూచించారు.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.businessweek.com/ap/financialnews/D9HU11J80.htm |website=Business Week |title=అమెరికన్ సమోవా గవర్నర్ తులాఫోనో స్టార్‌కిస్ట్‌ను విమర్శించారు |date=August 30, 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110516124558/http://www.businessweek.com/ap/financialnews/D9HU11J80.htm |archive-date=May 16, 2011}}&lt;/ref&gt;

===పన్ను===
ఇతర యుఎస్ భూభాగాలలో వలె యుఎస్ సమాఖ్య ప్రభుత్వం పేరోలు టాక్సు‌లు&lt;ref&gt;[https://www.irs.gov/individuals/international-taxpayers/persons-employed-in-a-us-possession-fica US స్వాధీనం/ప్రాంతంలో పనిచేసే వ్యక్తులు – FICA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725074344/https://www.irs.gov/individuals/international-taxpayers/persons-employed-in-a-us-possession-fica |date=July 25, 2020 }}, ఇంటర్నలు రెవెన్యూ సర్వీసు, డిసెంబర్ 19, 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.irs.gov/individuals/international-taxpayers/persons-employed-in-a-us-possession-futa US స్వాధీనం/ప్రాంతంలో పనిచేసే వ్యక్తులు – FUTA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725061528/https://www.irs.gov/individuals/international-taxpayers/persons-employed-in-a-us-possession-futa |date=July 25, 2020 }}, అంతర్గత రెవెన్యూ సర్వీస్, ఏప్రిల్ 17, 2020.&lt;/ref&gt; సమానమైన స్వయం ఉపాధి పన్ను&lt;ref&gt;[https://www.irs.gov/individuals/international-taxpayers/individuals-living-or-working-in-us-possessions USలో నివసిస్తున్న లేదా పనిచేస్తున్న వ్యక్తులు. భూభాగాలు/స్వాధీనాలు] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200601214921/https://www.irs.gov/individuals/international-taxpayers/individuals-living-or-working-in-us-possessions |date=June 1, 2020 }}, ఇంటర్నల్ రెవెన్యూ సర్వీస్, ఏప్రిల్ 17, 2020.&lt;/ref&gt; అమెరికన్ సమోవాలో పని నుండి వచ్చే ఆదాయం మీద కానీ అమెరికను సమోవాలో నివాసితులు (యుఎస్ ప్రభుత్వ ఉద్యోగులుగా పని చేయడం మినహా) ఉత్పత్తి చేసే ఆదాయం మీద ఫెడరలు ఆదాయ పన్ను ఉండదు.&lt;ref&gt;[https://www.irs.gov/publications/p570 పబ్లికేషన్ 570, యుఎస్ స్వాధీనాల నుండి ఆదాయం ఉన్న వ్యక్తుల కోసం పన్ను గైడ్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200603132000/https://www.irs.gov/publications/p570 |date=June 3, 2020 }}, ఇంటర్నల్ రెవెన్యూ సర్వీస్, ఫిబ్రవరి 27, 2020.&lt;/ref&gt; బదులుగా అమెరికను సమోవా ప్రభుత్వం దాని నివాసితుల ప్రపంచవ్యాప్త ఆదాయం మీద అలాగే అక్కడ నివాసితులు కానివారు ఉత్పత్తి చేసే ఆదాయం మీద పన్ను విధిస్తుంది. 2000లో అమలులో ఉన్న యుఎస్ పన్ను కోడు మాదిరిగానే అదే నియమాలు, రేట్ల ప్రకారం &lt;ref&gt;[https://asbar.org/code-annotated/11-0403-imposition-of-tax-citation/ 11.0403 పన్ను విధింపు – Citation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202215157/https://asbar.org/code-annotated/11-0403-imposition-of-tax-citation/ |date=December 2, 2022 }}, కోడు అన్నోటేటెడు, అమెరికను సమోవా బారు అసోసియేషను.&lt;/ref&gt; కనీస పన్ను రేటు 4% వంటి కొన్ని మార్పులతో.&lt;ref&gt;[https://asbar.org/code-annotated/11-0503-section-5-added/ 11.0503 సెక్షను 5 జోడించబడింది] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202213649/https://as/ |date=2022-12-02 }}, కోడు అన్నోటేటెడు, అమెరికను సమోవా బార్ అసోసియేషన్.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.samoanews.com/local-news/gov-lemanu-signs-tobacco-tax-legislation-law-2-wage-tax-repealed-after-13-years గవర్నర్ లెమాను పొగాకు పన్ను చట్టాన్ని చట్టంగా సంతకం చేశారు — 13 సంవత్సరాల తర్వాత 2% వేతన పన్ను రద్దు చేయబడింది] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202213659/https://www.samoanews.com/local-news/gov-lemanu-signs-tobacco-tax-legislation-law-2-wage-tax-repealed-after-13-years |date=December 2, 2022 }}, సమోవా న్యూస్, ఏప్రిల్ 14, 2021.&lt;/ref&gt; కార్పొరేషన్లకు కూడా ఇదే పరిస్థితి వర్తిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.gao.gov/archive/1998/og98005.pdf |title=యు.ఎస్. ఇన్సులర్ ప్రాంతాలు, యు.ఎస్. రాజ్యాంగం యొక్క అనువర్తనం |page=37 |publisher=యు.ఎస్. జనరల్ అకౌంటింగ్ ఆఫీస్ | date=November 1997 |quote=[ఎఫ్]ఎడరల్ వ్యక్తిగత, కార్పొరేట్ ఆదాయ పన్నులు ప్రస్తుతం ఇన్సులర్ ప్రాంతాలలో విధించబడవు. |access-date=April 29, 2020 |archive-date=November 3, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131103093032/http://www.gao.gov/archive/1998/og98005.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1983లో అమెరికను సమోవా (యుఎస్ పన్ను కోడు‌ను చేర్చడం వల్ల) పన్ను చెల్లింపులో పౌరసత్వాన్ని ఉపయోగించడం రాజ్యాంగ విరుద్ధమని తీర్పు ఇవ్వబడింది.&lt;ref&gt;[https://asbar.org/case-law/american-samoa-govt-naber-v/ నాబర్ v. అమెరికన్ సమోవా ప్రభుత్వం] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202215154/https://asbar.org/case-law/american-samoa-govt-naber-v/ |date=December 2, 2022 }}, అమెరికన్ సమోవా బార్ అసోసియేషన్.&lt;/ref&gt;

యుఎస్ పౌరులు కాని లేదా అదే యుఎస్ భూభాగంలో జననం లేదా సహజీకరణ ద్వారా యుఎస్ పౌరసత్వం పొందిన యుఎస్ భూభాగం (అమెరికను సమోవాతో సహా) నివాసితుల యాజమాన్యంలోని యునైటెడు స్టేట్సు (రాష్ట్రాలు, కొలంబియా జిల్లా)లో లేని ఆస్తి మీద యుఎస్ సమాఖ్య ప్రభుత్వం ఎస్టేటు లేదా బహుమతి పన్నులు విధించదు.&lt;ref&gt;[https://www.law.cornell.edu/uscode/text/26/2209 26 యుఎస్ కోడ్ §2209. కొంతమంది నివాసితులు యునైటెడ్ స్టేట్స్ పౌరులు కాని నివాసితులు కానివారిగా పరిగణించబడే ఆస్తులు] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725054103/https://www.law.cornell.edu/uscode/text/26/2209 |date=July 25, 2020 }}, లీగల్ ఇన్ఫర్మేషన్ ఇన్స్టిట్యూట్.&lt;/ref&gt; అయితే ఈ పన్నులు ఇప్పటికీ యుఎస్ యుఎస్ పౌరసత్వాన్ని పొందిన యుఎస్ భూభాగంలోని నివాసితులకు వర్తిస్తాయి. వారు యుఎస్ లోని వేరే ప్రాంతంలో జననం లేదా సహజీకరణ ద్వారా లేదా వంశపారంపర్యంగా యుఎస్ పౌరసత్వాన్ని పొందారు.&lt;ref&gt;[https://www.law.cornell.edu/uscode/text/26/2208 26 U.S. కోడ్ §2208. యునైటెడ్ స్టేట్స్ పౌరులుగా పరిగణించబడే ఆస్తులలోని కొంతమంది నివాసితులు] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725045811/https://www.law.cornell.edu/uscode/text/26/2208 |date=July 25, 2020 }}, లీగల్ ఇన్ఫర్మేషన్ ఇన్స్టిట్యూట్.&lt;/ref&gt; జన్మస్థలం ఆధారంగా నివాసం లేదా పౌరసత్వం ఆధారంగా మాత్రమే కాకుండా ఈ వ్యత్యాసం రాజ్యాంగ విరుద్ధమైన పన్ను వివక్షతకు అరుదైన కేసు అని వాదించబడింది. కానీ దీనిని ఎప్పుడూ సవాలు చేయలేదు court.&lt;ref&gt;[https://www.academiajurisprudenciapr.org/citizenship-spurious-distinctions-for-tax-purposes/ పౌరసత్వం: పన్ను ప్రయోజనాల కోసం నకిలీ వ్యత్యాసాలు] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200923083239/https://www.academiajurisprudenciapr.org/citizenship-spurious-distinctions-for-tax-purposes/ |date=September 23, 2020 }}, నోయెల్ గొంజాలెజ్ మిరాండా, ప్యూర్టో రికన్ అకాడమీ ఆఫ్ జ్యురిస్ప్రూడెన్స్ అండ్ లెజిస్లేషన్.&lt;/ref&gt; అమెరికను సమోవా ప్రభుత్వం ఎస్టేటు లేదా బహుమతి పన్నులను విధించదు.&lt;ref&gt;[https://asbar.org/legal-resources/code-annotated/code-annotated-by-title-and-chapter/ కోడ్ యానోటేటెడ్ బై టైటిల్ అండ్ చాప్టర్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202213646/https://asbar.org/legal-resources/code-annotated/code-annotated-by-title-and-chapter/ |date=December 2, 2022 }}, అమెరికన్ సమోవా బార్ అసోసియేషన్.&lt;/ref&gt;

యుఎస్ పౌరుల మాదిరిగా కాకుండా యునైటెడు స్టేట్సు లేదా ఏదైనా యుఎస్ భూభాగంలో నివసించని యుఎస్ పౌరసత్వం లేని యుఎస్ జాతీయులు (చాలా మంది అమెరికను సమోవా వాసుల స్థితి) యుఎస్ పాసు‌పోర్టు, వారి నాన్-యు.ఎస్. ఆదాయంమీద యుఎస్ ఫెడరలు ఆదాయ పన్నుకు లోబడి ఉండకుండా యుఎస్‌కు తిరిగి వచ్చే హక్కు,&lt;ref&gt;[https://www.irs.gov/instructions/i1040nr ఫారమ్ 1040-NR కోసం సూచనలు, యుఎస్ నాన్ రెసిడెంట్ ఏలియన్ ఆదాయ పన్ను రిటర్న్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725061533/https://www.irs.gov/instructions/i1040nr |date=July 25, 2020 }}, ఇంటర్నల్ రెవెన్యూ సర్వీస్, ఏప్రిల్ 3, 2020.&lt;/ref&gt; లేదా యుఎస్ ఫెడరలు ఎస్టేటు లేదా వారి నాన్-యు.ఎస్. ఆస్తి మీద పన్నులను బహుమతిగా ఇవ్వండి.&lt;ref&gt;[https://www.irs.gov/instructions/i706na ఫారమ్ 706-NA కోసం సూచనలు, యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఎస్టేట్ (, జనరేషన్-స్కిప్పింగ్ బదిలీ) పన్ను రిటర్న్, యునైటెడ్ స్టేట్స్ పౌరుడు కాని నివాసి యొక్క ఎస్టేట్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725061355/https://www.irs.gov/instructions/i706na |date=July 25, 2020 }}, ఇంటర్నల్ రెవెన్యూ సర్వీస్, జూలై 2, 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.irs.gov/instructions/i709 ఫారమ్ 709 కోసం సూచనలు, యునైటెడ్ స్టేట్స్ గిఫ్ట్ (, జనరేషన్-స్కిప్పింగ్ బదిలీ) టాక్స్ రిటర్న్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200425085332/https://www.irs.gov/instructions/i709 |date=April 25, 2020 }}, ఇంటర్నల్ రెవెన్యూ సర్వీస్, డిసెంబర్ 19, 2019.&lt;/ref&gt; అమెరికా పౌరులు (లేదా ఎవరైనా) పుట్టిన తర్వాత ఈ హోదాను పొందలేరు.&lt;ref&gt;[https://travel.state.gov/content/travel/en/legal/travel-legal-considerations/us-citizenship/Renunciaton-USCitizenship-persons-claiming-right-residence.html యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో నివాస హక్కును క్లెయిమ్ చేసే వ్యక్తులు అమెరికా పౌరసత్వాన్ని త్యజించడం] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200424104436/https://travel.state.gov/content/travel/en/legal/travel-legal-considerations/us-citizenship/Renunciaton-USCitizenship-persons-claiming-right-residence.html |date=April 24, 2020 }}, అమెరికా పౌరసత్వ శాఖ రాష్ట్రం.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://travel.state.gov/content/travel/en/legal/travel-legal-considerations/us-citizenship/Certificates-Non-Citizen-Nationality.html పౌరుడు కాని జాతీయత యొక్క సర్టిఫికెట్లు] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220531235348/https://travel.state.gov/content/travel/en/legal/travel-legal-considerations/us-citizenship/Certificates-Non-Citizen-Nationality.html |date=May 31, 2022 }}, US డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ స్టేట్.&lt;/ref&gt;

అమెరికను సమోవా అమ్మకపు పన్ను విధించదు. కానీ అది 8% సాధారణ దిగుమతి పన్నును విధిస్తుంది.&lt;ref&gt;[http://www.pireport.org/articles/2017/09/27/american-samoa-sales-tax-plan-hold అమెరికన్ సమోవా అమ్మకాలు పన్ను ప్రణాళిక నిలిపివేయబడింది], పసిఫిక్ దీవుల నివేదిక, సెప్టెంబర్ 27, 2017. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725051659/http://www.pireport.org/articles/2017/09/27/american-samoa-sales-tax-plan-hold |date=July 25, 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=November 1997|title=U.S. Insular Areas, Application of the U.S. Constitution|url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/GPO-CDOC-103sdoc36/pdf/GPO-CDOC-103sdoc36.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20131103091659/https://www.govinfo.gov/content/pkg/GPO-CDOC-103sdoc36/pdf/GPO-CDOC-103sdoc36.pdf|archive-date=November 3, 2013|access-date=April 29, 2020|publisher=United States Government Publishing Office|format=PDF}}&lt;/ref&gt; అమెరికను సమోవా ఒక స్వతంత్ర కస్టమ్సు ప్రాంతం. దీని దిగుమతి నియమాలు, పన్నులు యునైటెడు స్టేట్సులోని ఇతర ప్రాంతాలకు వర్తించే వాటికి భిన్నంగా ఉంటాయి.&lt;ref&gt;[https://www.law.cornell.edu/cfr/text/19/101.1 19 CFR § 101.1 – Definitions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200507192933/https://www.law.cornell.edu/cfr/text/19/101.1 |date=May 7, 2020 }}, Legal Information Institute.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.law.cornell.edu/cfr/text/19/7.2 19 CFR § 7.2 – Insular possessions of the United States other than Puerto Rico] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200725052321/https://www.law.cornell.edu/cfr/text/19/7.2 |date=July 25, 2020 }}, Legal Information Institute.&lt;/ref&gt;

===సమాచారరంగం===

అమెరికను సమోవాలో టెలికమ్యూనికేషను కొన్ని అంశాలు ఇతర యు.ఎస్. భూభాగాలు లాగా యునైటెడు స్టేట్సు ప్రధాన భూభాగానికంటే తక్కువగా ఉంటాయి; ఇటీవలి అంచనా ప్రకారం అమెరికను సమోవా ఇంటర్నెటు వేగం అనేక తూర్పు ఐరోపా దేశాలకంటే తక్కువగా ఉంది.&lt;ref&gt;[https://www.engadget.com/2012/07/04/most-expensive-internet-in-america-samoa-broadband-interview/ అమెరికాలో అత్యంత ఖరీదైన ఇంటర్నెటు: అమెరికను సమోవాకు సరసమైన బ్రాడ్‌బ్యాండ్‌ను తీసుకురావడానికి పోరాటం], ఎంగాడ్జెట్, జూలై 4, 2012. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201043205/https://www.engadget.com/2012/07/04/most-expensive-internet-in-america-samoa-broadband-interview/ |date=December 1, 2017 }}&lt;/ref&gt;

2012లో మైఖేలు కాలాబ్రేసు, డేనియలు కాలర్కో, కాలిను రిచర్డు‌సను అమెరికను సమోవా అత్యంత ఖరీదైనదని పేర్కొన్నారు ఏదైనా యుఎస్ భూభాగం ఇంటర్నెటు 1990లలో యుఎస్ ప్రధాన భూభాగంలో డయలు-అప్ ఇంటర్నెటు కంటే వేగం కొంచెం ఎక్కువగా ఉందని కూడా వారు పేర్కొన్నారు. అనేక మంది అమెరికను సమోవాన్లు &quot;హై-స్పీడు ఇంటర్నెటు&quot;ను కొనుగోలు చేయలేనింత పేదవారని కూడా వారు పేర్కొన్నారు.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Calabrese, Michael|author2=Daniel Calarco|author3=Colin Richardson|url=https://slate.com/technology/2012/05/internet-access-and-cost-in-american-samoa-northern-marianas-islands-guam.html|title=అమెరికాలో అత్యంత ఖరీదైన ఇంటర్నెట్|website=[[Slate (magazine)|Slate]]|date=May 24, 2012|access-date=January 6, 2020|archive-date=December 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191218143415/https://slate.com/technology/2012/05/internet-access-and-cost-in-american-samoa-northern-marianas-islands-guam.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===ప్రజా రవాణా ===

[[File:American Samoa Highway 001.svg|thumb|upright|American Samoa Route Marker – Main Road]]

అమెరికను సమోవాలో 150 మైళ్ళు (240 కి.మీ) హైవేలు ఉన్నాయి (2008లో అంచనా వేయబడింది).&lt;ref name=CIAfactbook/&gt; గరిష్ట వేగ పరిమితి గంటకు 30 మైళ్ళు.&lt;ref&gt;[https://asbar.org/code-annotated/22-0323-speed-limits/ 22.0323 Speed limits] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202213646/https://asbar.org/code-annotated/22-0323-speed-limits/ |date=December 2, 2022 }}, Code Annotated, American Samoa Bar Association.&lt;/ref&gt; ఓడరేవులు, నౌకాశ్రయాలలో ఔనుʻయు, ఔసి, ఫలేసావో, ఓఫు, పాగో పాగో ఉన్నాయి.&lt;ref name=CIAfactbook/&gt; అమెరికను సమోవాలో రైల్వేలు లేవు.&lt;ref name=CIAfactbook/&gt; ఈ భూభాగంలో మూడు విమానాశ్రయాలు ఉన్నాయి, వీటన్నింటికీ చదును చేయబడిన రన్వేలు ఉన్నాయి. ప్రధాన విమానాశ్రయం టుటుయిలా ద్వీపంలోని పాగో పాగో అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం,&lt;ref name=CIAfactbook/&gt;. మనువా సమూహంలో రెండు విమానాశ్రయాలు ఉన్నాయి: ఓఫు ద్వీపంలోని ఓఫు విమానాశ్రయం, టాయు ద్వీపంలోని ఫిటియుటా విమానాశ్రయం. 1999 అంచనా ప్రకారం ఈ భూభాగంలో మర్చంటు మెరైను లేదు.&lt;ref name=CIAfactbook/&gt;

1922 జూన్ 8న టుటుయిలా మీద మొదటి బస్సు సేవ దాని కార్యకలాపాలను ప్రారంభించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.samoanews.com/local-news/freedom-run-and-obstacle-course-back-third-year|title=Freedom Run and Obstacle Course back for third year|date=June 11, 2018|website=www.samoanews.com|access-date=August 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190818220906/http://www.samoanews.com/local-news/freedom-run-and-obstacle-course-back-third-year|archive-date=August 18, 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ʻఐగా బస్సు వ్యవస్థ టుటుయిలా ద్వీపం అంతటా ప్రయాణిస్తుంది.
.&lt;ref&gt;[https://www.americansamoa.travel/accommodation-transport Accommodation and transport] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202213650/https://www.americansamoa.travel/accommodation-transport |date=December 2, 2022 }}, American Samoa Visitors Bureau.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.frommers.com/destinations/american-samoa/planning-a-trip Frommer's – Planning a trip in American Samoa]. Retrieved August 30, 2019. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190814172129/https://www.frommers.com/destinations/american-samoa/planning-a-trip |date=August 14, 2019 }}&lt;/ref&gt;
== గణాంకాలు ==
ప్రధాన వ్యాసం: అమెరికను సమోవా జనాభా వివరాలు

2022 నాటికి అమెరికను సమోవా జనాభా సుమారు 45,443 మందిగా అంచనా వేయబడింది.&lt;ref name=&quot;CIAfactbook&quot;/&gt; 2020 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 49,710 మందిని లెక్కించారు. వీరిలో 97.5% మంది అతిపెద్ద ద్వీపమైన టుటుయిలాలో నివసించారు.&lt;ref name=census-counties&gt;[https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/american-samoa/population-and-housing-unit-counts/american-samoa-phc-table01.pdf Population of American Samoa: 2010 and 2020] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220206171554/https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/american-samoa/population-and-housing-unit-counts/american-samoa-phc-table01.pdf |date=February 6, 2022 }}, U.S. Census Bureau.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/american-samoa/population-and-housing-unit-counts/american-samoa-phc-table02.pdf 2020 census population of American Samoa: village] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221207042526/https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/american-samoa/population-and-housing-unit-counts/american-samoa-phc-table02.pdf |date=December 7, 2022 }}, U.S. Census Bureau.&lt;/ref&gt; జనాభాలో దాదాపు 57.6% మంది అమెరికను సమోవాలో 28.6% మంది స్వతంత్ర సమోవాలో, 6.1% మంది యునైటెడు స్టేట్సు‌లోని ఇతర ప్రాంతాలలో 4.5% మంది ఆసియాలో 2.9% మంది ఓషియానియాలోని ఇతర ప్రాంతాలలో, 0.2% మంది ఇతర ప్రాంతాలలో జన్మించారు. కనీసం 69% జనాభాకు అమెరికను సమోవా వెలుపల జన్మించిన తల్లిదండ్రులు ఉన్నారు.&lt;ref name=census-social&gt;[https://data.census.gov/table?g=0400000US60&amp;d=DECIA+American+Samoa+Demographic+Profile&amp;tid=DECENNIALDPAS2020.DP2 Selected social characteristics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221201074658/https://data.census.gov/table?g=0400000US60&amp;d=DECIA+American+Samoa+Demographic+Profile&amp;tid=DECENNIALDPAS2020.DP2 |date=December 1, 2022 }}, 2020 Decennial Census of the Island Areas, American Samoa demographic profile, U.S. Census Bureau.&lt;/ref&gt;

అమెరికను సమోవా కేవలం ఒక జిప్ కోడు, 96799 కలిగి ఉండేంత చిన్నది, మెయిల్ డెలివరీ కోసం యు.ఎస్ పోస్టలు సర్వీసు (స్టేటు కోడు &quot;ఎ ఎస్&quot;)ను ఉపయోగిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.zip-codes.com/city/AS-PAGO-PAGO.asp |title=Pago Pago, AS |website=Zip-Codes.com |publisher=Datasheer, LLC |access-date=January 24, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100226055132/http://www.zip-codes.com/city/AS-PAGO-PAGO.asp |archive-date=February 26, 2010 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.usps.com/send/official-abbreviations.htm |title=Official USPS Abbreviations |publisher=[[United States Postal Service]] |access-date=July 28, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140728013026/https://www.usps.com/send/official-abbreviations.htm |archive-date=July 28, 2014 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== జాతి - భాష ===
2020 జనాభా లెక్కల ప్రకారం జనాభాలో 89.4% మంది కనీసం పాక్షిక సమోవాను జాతిని నివేదించారు, 83.2% మంది మాత్రమే సమోవాను, 5.8% ఆసియన్, 5.5% ఇతర పసిఫిక్ ద్వీప జాతులు, 4.4% మిశ్రమ, 1.1% ఇతర జాతులు.[176] జనాభాలో 87.9% మంది ఇంట్లో సమోవాన్ భాషను మాట్లాడుతుండగా, 6.1% మంది ఇతర పసిఫిక్ ద్వీప భాషలు, 3.3% మంది ఇంగ్లీష్, 2.1% మంది ఆసియా భాష, 0.5% మంది ఇతర భాషలు మాట్లాడేవారు; జనాభాలో 47.2% మంది ఇంట్లో ఇంగ్లీష్ లేదా &quot;చాలా బాగా&quot; మాట్లాడారు.[173] 2022లో, సమోవాను, ఇంగ్లీషును భూభాగం, అధికారిక భాషలుగా నియమించారు.[177] కనీసం కొంతమంది బధిరులు సమోవాను సంకేత భాషను ఉపయోగిస్తున్నారు.
=== మతం ===
[[File:ZION_CHURCH_IN_LEONE,_AMERICAN_SAMOA.jpg|thumb|లియోను‌లోని జియాను చర్చి]]
ఈ ద్వీపంలోని ప్రధాన క్రైస్తవ వర్గాలలో అమెరికను సమోవాలోని కాంగ్రిగేషనలు క్రిస్టియను చర్చి, కాథలికు చర్చి, ది చర్చి ఆఫ్ జీససు క్రైస్టు ఆఫ్ లాటరు-డే సెయింట్సు, మెథడిస్టు చర్చి ఆఫ్ సమోవా ఉన్నాయి. సమష్టిగా ఈ చర్చిలు జనాభాలో అత్యధిక భాగాన్ని కలిగి ఉన్నాయి.

జె. గోర్డాను మెల్టను తన పుస్తకంలో మెథడిస్టులు, లండను మిషనరీ సొసైటీతో కూడిన కాంగ్రిగేషనలిస్టులు, కాథలిక్కులు దీవులకు మొదటి క్రైస్తవ మిషన్లను నడిపించారని పేర్కొన్నారు. 1895లో సెవెంతు-డే అడ్వెంటిస్టులు, వివిధ పెంటెకోస్టల్స్ (అసెంబ్లీస్ ఆఫ్ గాడ్‌తో సహా), చర్చి ఆఫ్ ది నజరీను యెహోవాసాక్షులు, ది చర్చి ఆఫ్ జీససు క్రైస్టు ఆఫ్ లాటర్-డే సెయింట్సు‌తో ప్రారంభించి ఇతర తెగలు తరువాత వచ్చాయి.
[[File:Samoan church 4.JPG|thumb|right|సమోవాలోని అనేక చర్చిలలో ఒకటి]]
సిఐఎ ఫ్యాక్టు‌బుకు 2010 అంచనా ప్రకారం అమెరికను సమోవా మతపరమైన అనుబంధాలు 98.3% క్రైస్తవులు, ఇతర 1%, అనుబంధం లేని 0.7%.&lt;ref name=CIAfactbook/&gt; ప్రపంచ క్రైస్తవ డేటాబేసు 2010 అంచనా ప్రకారం అమెరికను సమోవాలో 98.3% క్రైస్తవులు, 0.7% అజ్ఞేయవాదులు, 0.4% చైనీసు యూనివర్సలిస్టు, 0.3% బౌద్ధులు, 0.3% బహాయి విశ్వాసం అనుచరులు ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thearda.com/internationalData/countries/Country_5_2.asp |title=American Samoa: Adherents Profile at the Association of Religion Data Archives, World Christian Database |publisher=Thearda.com |access-date=February 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170623082859/http://www.thearda.com/internationalData/countries/Country_5_2.asp |archive-date=June 23, 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ప్యూ రీసెర్చి సెంటరు ప్రకారం మొత్తం జనాభాలో 98.3% మంది క్రైస్తవులు. క్రైస్తవులలో, 59.5% మంది ప్రొటెస్టంటు, 19.7% మంది కాథలిక్కులు, 19.2% మంది ఇతర క్రైస్తవులు. స్థానిక ప్రొటెస్టంటు జనాభాలో గణనీయమైన భాగాన్ని సేకరించే ద్వీపంలోని ఒక ప్రధాన ప్రొటెస్టంటు చర్చి అమెరికను సమోవాలోని కాంగ్రిగేషనలు క్రిస్టియను చర్చి, ఇది కాంగ్రిగేషనలిస్టు సంప్రదాయంలో సంస్కరించబడిన తెగ. 2023 ఏప్రిల్ నాటికి ది చర్చి ఆఫ్ జీససు క్రైస్టు ఆఫ్ లేటరు-డే సెయింట్సు వెబ్సైటు 16,512 (అమెరికను సమోవా మొత్తం జనాభాలో దాదాపు 30%) సభ్యత్వాన్ని కలిగి ఉందని పేర్కొంది. 43 సమ్మేళనాలు, ఐదు కుటుంబ చరిత్ర కేంద్రాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://newsroom.churchofjesuschrist.org/facts-and-statistics/country/american-samoa |title=2022 LDS Facts and Statistics |publisher=Mormonnewsroom.org |access-date=April 11, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190628010131/https://newsroom.churchofjesuschrist.org/facts-and-statistics/country/american-samoa |archive-date=June 28, 2019 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; యెహోవాసాక్షులు 210 మంది &quot;వాక్య పరిచారకులు&quot;, మూడు సమ్మేళనాలను పేర్కొంటున్నారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=American Samoa: How Many Jehovah's Witnesses Are There?|url=https://www.jw.org/en/jehovahs-witnesses/worldwide/AS/|website=JW.ORG|access-date=August 13, 2017|language=en|archive-date=December 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201203213326/https://www.jw.org/en/jehovahs-witnesses/worldwide/AS/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

కాథలికు చర్చికి ఈ ప్రాంతంలో కనీసం 18 చర్చిలు ఉన్నాయి&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Churches in the Diocese of Samoa–Pago Pago |url=http://www.gcatholic.org/churches/local/samo1.htm |access-date=June 13, 2023 |website=www.gcatholic.org |archive-date=June 18, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230618011221/http://www.gcatholic.org/churches/local/samo1.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. సమోవా-పాగో డియోసెసు (డియోసెసిసు సమోవా-పాగోపాగెన్సిసు) &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Samoa-Pago Pago (Diocese) [Catholic-Hierarchy] |url=https://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dsamo.html |access-date=June 13, 2023 |website=www.catholic-hierarchy.org |archive-date=June 18, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230618011222/https://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dsamo.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; కింద 29 పారిషు‌లు&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ఉన్నాయి. దీనిని 1982లో పోపు 2వ జాన్ పాల్ బులు స్టూడియోసు క్విడెం&lt;ref&gt;{{Cite web |title=«AAS 75 I [1983] – ACTA APOSTOLICAE SEDIS Regio civili ratione &quot; Samoa Americana &quot; appellata a dioecesi Samoana et Tokelauna seiungitur et nova dioecesis conditur nomine Samoa-Pagopagensis.». |url=https://www.vatican.va/archive/aas/documents/AAS-75-1983-I-ocr.pdf |access-date=June 13, 2023 |archive-date=May 31, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531120450/https://www.vatican.va/archive/aas/documents/AAS-75-1983-I-ocr.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ద్వారా సృష్టించారు. సమోవా-అపియా ఆర్చి డియోసెసు సఫ్రాగను సీగా ఏర్పరుస్తారు. బిషపు టఫునాలోని హోలీ ఫ్యామిలీ కేథడ్రలు, ఫాగటోగోలోని సెయింటు జోసెఫు ది వర్కరు కో-కేథడ్రలు‌లో తన సీని కలిగి ఉన్నారు.

=== విద్య ===
[[File:American_samoa_community_college.jpg|thumb|left|అమెరికను సమోవా కమ్యూనిటీ కళాశాల]]
ఈ ద్వీపంలో 23 ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఉన్నాయి. పది మాధ్యమిక పాఠశాలల్లో, ఐదు అమెరికను సమోవా విద్యా శాఖచే నిర్వహించబడుతున్నాయి;
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.doe.as/ |title=Welcome to ASDOE Website |publisher=Doe.as |access-date=July 25, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100919171445/http://www.doe.as/ |archive-date=September 19, 2010 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; మిగిలిన ఐదు మతపరమైన తెగలచే నిర్వహించబడుతున్నాయి లేదా ప్రైవేటు యాజమాన్యంలో ఉన్నాయి. 1970లో స్థాపించబడిన అమెరికను సమోవా కమ్యూనిటీ కళాశాల, దీవులలో పోస్టు-సెకండరీ విద్యను అందిస్తుంది.
[[File:Leone high school.jpg|thumb|right| లియోను హై స్కూలు]]
1961 నాటికి అమెరికను సమోవాలో ఒక ఉన్నత పాఠశాల ఉంది. ఇది ఉటులీలోని పాత మెరైను బ్యారకు‌లను పాఠశాలగా మార్చాలని నావికా గవర్నరు మీద మాటాయి ఒత్తిడి కారణంగా ఉనికిలో ఉంది. తరువాత సమోవానా హై స్కూలు‌గా పిలువబడే సంపన్నులు, రాజకీయంగా అనుసంధానించబడిన కుటుంబాలకు చెందిన టీనేజర్లు ఈ పాఠశాలకు హాజరయ్యారు. సగటు వయస్సు 15 సంవత్సరాలు కావడంతో మరిన్ని ఉన్నత పాఠశాలలకు డిమాండు పెరుగుతోంది. 1968 నాటికి మూడు కొత్త ఉన్నత పాఠశాలలు స్థాపించబడ్డాయి. త్వరలోనే మరో రెండు 1979 నాటికి 2,800 మంది ఉన్నత పాఠశాల విద్యార్థులు అమెరికను సమోవాలోని ఆరు ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు ఉన్నత పాఠశాలలకు హాజరవుతున్నారు. విద్యా సంస్కరణలకు ఖర్చుతో కూడుకున్న మార్గాన్ని వెతుకుతూ, గవర్నరు హెచ్. రెక్సు లీ 1964లో పబ్లికు టెలివిజను వ్యవస్థను ప్రవేశపెట్టారు.&lt;ref name=Ruck /&gt;

టీవీ ప్రవేశపెట్టినప్పుడు ఏటా 6,000 విద్యా కార్యక్రమాలు రూపొందించబడ్డాయి; 1981 నాటికి ఆంగ్ల భాషా నైపుణ్యాలలో 40 నిమిషాల పాఠాలతో కూడిన ఒక సిరీసు మాత్రమే ఇప్పటికీ ప్రసారం చేయబడింది. యుఎస్ నుండి ప్రసిద్ధ కార్యక్రమాలలో ప్రకటనల దుష్ప్రభావాలలో ఒకటి పెప్టో బిస్మోలు, సోమినెక్సు వంటి ఓవరు-ది-కౌంటరు ఔషధాల అమ్మకాలు పెరగడం, గ్రామీణ జీవితం క్షీణించడానికి టెలివిజను‌ను నేరుగా నిందించడం జరిగింది.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Viviano |first=Frank |date=August 3, 1981 |title=Coming of age in Samoa was radically changed by TV |website=[[The Southern Illinoisan]] |volume=89 |issue=183 |page=4 |via=[[NewspaperArchive.com]]}}&lt;/ref&gt;

==సంస్కృతి==
ఇవి కూడా చూడండి: సమోవా సంస్కృతి
[[File:Jean p haydon museum.png|thumb|right|పాగో పాగోలోని జీన్ పి. హేడాను మ్యూజియం]] 
సమోవాను సంస్కృతి 3,500 సంవత్సరాలకంటే పురాతనకాలం నుండి అభివృద్ధి చెందింది. యూరోపియను సంస్కృతులతో పరస్పర చర్యను ఎక్కువగా తట్టుకుంది. ఇది క్రైస్తవ మతం బోధనలకు బాగా అనుగుణంగా ఉంది. సమోవాను భాష ఇప్పటికీ రోజువారీ మార్పిడికి గురై వాడుకలో ఉంది; అయితే ఇంగ్లీషు విస్తృతంగా ఉపయోగించబడుతుంది. చట్టపరమైన అధికారిక భాష కూడా ఉంది. సమోవాను భాషా తరగతులు, సాంస్కృతిక కోర్సులతో పాటు, ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లోని అన్ని సూచనలు ఆంగ్లంలో ఉన్నాయి. అమెరికను సమోవా సంస్కృతి ప్రాథమిక యూనిటు 'ఐగా' (కుటుంబం). ఇది తక్షణ, విస్తృత కుటుంబం రెండింటిలో వాడుకలో ఉంది.

మతాయి లేదా చీఫు, 'ఐగా' అధిపతి. చీఫు అన్ని 'ఐగా ఆస్తుల సంరక్షకుడు. ఒక గ్రామం (నుʻయు) అనేది సాధారణ లేదా భాగస్వామ్య ఆసక్తి కలిగిన అనేక లేదా అనేక 'ఐగాలతో రూపొందించబడింది. ప్రతి ఐగాను గ్రామ సభలలో వారి నాయకుడు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తాడు.&lt;ref name=&quot;Sunia-2009&quot;/&gt;{{rp|5–6}}
=== సంగీతం ===
ఈ విభాగం సమోవా సంగీతం నుండి సారాంశం.[సవరించు]

{{Navbox
|name= యునైటెడు స్టేట్సు సంగీతం
|title=అమెరికా సంగీతం
|list1=
ఏకెఎ {{·}} ఏల్ {{·}} ఎఆర్ {{·}} ఎఎస్ {{·}} ఎజెడ్ {{·}} సిఎ {{·}} సిఒ {{·}} సిటి {{·}} డిసి {{·}} డిఇ {{·}} ఎఫ్‌ఎల్ {{·}} జిఎ {{·}} జియు {{·}} హెచ్‌ఐ {{·}} ఐఎ {{·}} ఐడి {{·}} ఐఎల్ {{·}} ఐఎన్ {{·}} కెఎస్ {{·}} కెవై {{·}} ఎల్‌ఎ {{·}} ఎంఎ {{·}} ఎండి {{·}} ఎంఇ {{·}} ఎంఐ {{·}} ఎంఎన్ {{·}} ఎంఒ {{·}} ఎంపి {{·}} ఎంఎస్ {{·}} ఎంటి {{·}} ఎన్‌సి {{·}} ఎన్‌ఇ {{·}} ఎన్‌హెచ్ {{·}} ఎన్‌ఎం {{·}} ఎన్‌వి {{·}} ఎన్‌జె {{·}} ఎన్‌వై {{·}} ఓహెచ్ {{·}} ఒకె {{·}} ఒఆర్ {{·}} పిఎ {{·}} పిఆర్ {{·}} ఆర్‌ఐ {{·}} ఎస్‌సి {{·}} ఎస్‌డి {{·}} టిఎన్ {{·}} టిఎక్సు {{·}} యుటి {{·}} విఎ {{·}} విఐ {{·}} విటి {{·}} డబల్యూఎ {{·}} డబల్యూఐ {{·}} డబల్యూవి {{·}} డబల్యూవై 
}}

ఫిజియను లాలి డ్రమ్సు సుదూర పూర్వీకుడైన పియులా థియోలాజికలు కాలేజీలో సమోవాను తాలిపలావు లాగు డ్రమ్సు

సమోవా సంగీతం అనేది పూర్వ, పోస్టు-యూరోపియను కాంటాక్టు చరిత్రలతో కూడిన సంస్కృతులు, సంప్రదాయాల సంక్లిష్ట మిశ్రమం. అమెరికను వలసరాజ్యాల కాలం నుండి, రాప్ హిప్ హాప్ వంటి ప్రసిద్ధ సంప్రదాయాలు సమోవా సంగీతంలో విలీనం చేయబడ్డాయి.

సాంప్రదాయ సమోవా సంగీత వాయిద్యాలలో అనేక విభిన్నమైన విలక్షణమైన వాయిద్యాలు ఉన్నాయి. వీటిలో ఫలా, ఇది కర్రలతో కొట్టబడిన చుట్టబడిన చాప, అనేక రకాల చీలికలున్న డ్రం వంటి సంగీతవాయిద్యాలు ఉన్నాయి.

=== క్రీడలు ===
ఇవి కూడా చూడండి: అమెరికను సమోవాలో క్రీడలు
[[File:South_pacific_games.jpg|thumb|left| దక్షిణ పసిఫికు క్రీడలలో అమెరికను సమోవా]]
అమెరికను సమోవాలో ఆడే ప్రధాన క్రీడలు ఫుట్బాలు, సమోవాను క్రికెట్టు, కానోయింగు, యాచింగు, బాస్కెట్బాలు, గోల్ఫు, నెట్బాలు, టెన్నిసు, రగ్బీ, టేబులు టెన్నిసు, బాక్సింగు, బౌలింగు, వాలీబాలు, ఫిషింగు టోర్నమెంటు‌లు ఉన్నాయి. కొన్ని ప్రస్తుత, పూర్వ క్రీడా క్లబ్బు‌లు అమెరికను సమోవా టెన్నిసు అసోసియేషను, రగ్బీ యూనియన్లు, లావాలావా గోల్ఫు క్లబ్బు, గేంఫిషు అసోసియేషను ఉన్నాయి. వెటరన్సు మెమోరియలు స్టేడియం పూర్తయిన తర్వాత లీగు‌లు మెరుగుపడ్డాయి. బాగా నిర్వహించబడ్డాయి.&lt;ref name=&quot;Sunia-2009&quot;&gt;Sunia, Fofo I.F. (2009). ''A History of American Samoa''. Amerika Samoa Humanities Council. {{ISBN|978-1573062992}}.&lt;/ref&gt;{{rp|338}}

1997 సౌతు పసిఫికు మినీ గేమ్సు అమెరికను సమోవాలో ఇప్పటివరకు జరిగిన అతిపెద్ద అంతర్జాతీయ కార్యక్రమం. ఇందులో పాల్గొనే 23 దేశాలకు ఆటలను నిర్వహించే బిడు 1993 మేలో ఆమోదించబడింది. 1994 జనవరిలో గవర్నరు ఎ.పి. లుటాలి స్టేడియం నిర్మాణంతో సహా ఆట సన్నాహాలకు బాధ్యత వహించే టాస్కు‌ఫోర్సు‌కు నాయకత్వం వహించడానికి ఫుగా టెలిసోను నియమించారు. భూమి పూజ 1994 జనవరిలో జరిగింది. గవర్నరు తరువాత సన్నాహాల మీద టాస్కు‌ఫోర్సు‌ను లెఫ్టినెంటు గవర్నరు టోగియోలాకు అప్పగించారు. ఈ టాస్కు ఫోర్సు అమెరికను సమోవా నేషనలు ఒలింపిక్సు కమిటీతో విలీనం అయ్యింది. దీని ద్వారా సన్నాహాలను బాగా సమన్వయం చేసుకుని సులభతరం చేసింది. వి.పి విల్లిసు కన్స్ట్రక్షను 1,500 సీట్ల స్టాండు‌లను నిర్మించింది. ప్రత్యేక ఆటల భద్రత కోసం దాని దళానికి ప్రజా భద్రతా విభాగం శిక్షణ ఇచ్చింది. ప్రారంభోత్సవం అంగరంగ వైభవంగా మారింది. ఇక్కడ యుఎస్ ఆర్మీ రిజర్వు తులా, లియోను నుండి టార్చు‌ను తీసుకువెళ్లింది. .&lt;ref name=&quot;Sunia-2009&quot;/&gt;{{rp|357–358}}

19 దేశాల నుండి దాదాపు 2,000 మంది అథ్లెట్లు, కోచు‌లు, స్పాన్సర్లు హాజరయ్యారు. ఆటలో 11 క్రీడలలో పోటీ పడ్డారు. అమెరికను సమోవా 248 మంది అథ్లెట్లతో కూడిన బృందాన్ని రంగంలోకి దించింది. ఆ జట్టు 48 పతకాలను గెలుచుకుంది. వాటిలో 22 బంగారు పతకాలు ఉన్నాయి. అమెరికను సమోవా రేటింగు‌లలో మొత్తం నాల్గవ స్థానంలో నిలిచింది. అమెరికను సమోవా రోటరీ క్లబ్బు ఫుగా టోలాని టెలిసోను కమ్యూనిటీ అత్యున్నత అవార్డు పాల్ హారిసుకు వెటరన్సు మెమోరియలు స్టేడియం నిర్మాణంలో ఆయన చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా ఫెలోషిపు అవార్డుతో సత్కరించింది.&lt;ref name=&quot;Sunia-2009&quot;/&gt;{{rp|359}}.

1982 లో యాచర్చి తాహితీలో జరిగిన హోబీ వరల్డ్ ఛాంపియన్షిప్లో పోటీ పడ్డారు. అమెరికను సమోవా ఎపిఐఎ జట్టును సగం పాయింట్ల తేడాతో ఓడించి సమోవా కప్పు గెలిచింది. 1983 లో అడిలె సతీలే-గాలీ శిక్షణ పొందిన జట్టు హవాయిలో జరిగిన ప్రాంతీయ మహిళల వాలీబాలు టోర్నమెంటు నుండి గెలిచిన ట్రోఫీని సొంతం చేసుకుంది. 1983 లో దక్షిణ పసిఫికు ఆటలు ఎపిఐఎలో జరిగాయి. అమెరికను సమోవాకు 13 పతకాలు వచ్చాయి: నాలుగు బంగారం, నాలుగు వెండి, ఐదు కాంస్య. అదే సంవత్సరం, కాలిఫోర్నియాలోని శాన్ డియాగోలో జరిగిన ప్రపంచ జూనియరు గోల్ఫు టోర్నమెంటు‌కు ముగ్గురు జూనియరు గోల్ఫు క్రీడాకారులు 1,000 మంది ఆటగాళ్లలో పాల్గొన్నారు. .&lt;ref name=&quot;Sunia-2009&quot;/&gt;{{rp|338}}

1987 లో అమెరికను సమోవా అంతర్జాతీయ ఒలింపికు కమిటీలో 167 వ సభ్యత్వం పొందింది. మొట్టమొదటి సౌతు పసిఫికు జూనియరు టెన్నిసు టోర్నమెంటు 1990 జనవరిలో తఫునా కోర్టులలో జరిగింది.&lt;ref name=&quot;Sunia-2009&quot;/&gt;{{rp|339}}

టోనీ సోలిటా మేజరు లీగు బేసు బాలులో ఆడిన మొట్టమొదటి అమెరికను సమోవాను.&lt;ref name=&quot;Sunia-2009&quot;/&gt;{{rp|339}} 2015 నాటికి నేషనలు ఫుట్బాలు లీగు (ఎన్ఎఫ్ఎల్) లో అమెరికను సమోవా నుండి ముప్పై మంది ఆటగాళ్ళు ఉన్నారు. 200 మందికి పైగా ఆడుతున్నారు. నేను ఎన్‌సిఎఎ ఫుట్బాలు .&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/leighsteinberg/2015/05/21/how-can-tiny-samoa-dominate-the-nfl/|title=How Can Tiny Samoa Dominate The NFL?|first=Leigh|last=Steinberg|website=Forbes|access-date=July 19, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719190547/https://www.forbes.com/sites/leighsteinberg/2015/05/21/how-can-tiny-samoa-dominate-the-nfl/|archive-date=July 19, 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; కొంతమంది అమెరికన్ సమోవాను ఎన్ఎఫ్ఎల్ ఫుట్బాలు ఆటగాళ్ళు షాలోం లువాని, జూనియరు సియావి, జోనాథను ఫైనీను, మోసి టాటుపు, షాను నువా, ఐజాకు సోపోగాగా, డేనియలు టెనో-నెషీం.

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత, ఒక సంక్షేమం, వినోద విభాగం సృష్టించబడింది. ఈ విభాగం బౌలింగు, సాఫ్టుబాలు, బ్యాడ్మింటను టోర్నమెంట్లు, బాస్కెటబాలు, వాలీబాలు‌ను వివిధ టుటుయిలా స్థానాల్లో ఏర్పాటు చేసింది. బాక్సింగు మ్యాచు‌లు, డ్యాన్సు కూడా జనాదరణ పొందిన కార్యకలాపాలుగా మారాయి.&lt;ref&gt;Kennedy, Joseph (2009). ''The Tropical Frontier: America's South Sea Colony''. University of Hawaii Press. p. 219. {{ISBN|978-0980033151}}.&lt;/ref&gt;

=== అమెరికను ఫుట్బాలు ===
ప్రధాన వ్యాసం: అమెరికను సమోవాలో అమెరికను ఫుట్బాలు ‌
[[File:High school football tutuila samoa.png|thumb|right| హైస్కూలు ఫుట్బాలు ‌ఆట]]
అమెరికను సమోవాకు చెందిన దాదాపు 30 మంది జాతి సమోవాన్లు ప్రస్తుతం నేషనలు ఫుట్బాలు లీగు‌లో ఆడుతున్నారు. 200 మందికి పైగా ఎన్‌సిఎఎ డివిజను I కాలేజి ఫుట్బాలు ఆడుతున్నారు.&lt;ref name=&quot;Football Island&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.cbsnews.com/2100-18560_162-6875877.html |title=American Samoa: Football Island |first=Scott |last=Pelley |website=[[60 Minutes]] |date=January 17, 2010 |access-date=January 20, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120511063840/http://www.cbsnews.com/2100-18560_162-6875877.html |archive-date=May 11, 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ఇటీవలి సంవత్సరాలలో ఒక సమోవాను పురుషుడు (అమెరికను సమోవాను లేదా యునైటెడు స్టేట్సు ప్రధాన భూభాగంలో నివసిస్తున్న సమోవాను) ఎన్‌ఎఫ్‌ఎల్‌లో నాన్-సమోవాను అమెరికను కంటే 40&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.espn.com/gen/s/2002/0527/1387626.html |title=The Walt Disney Internet Group (WDIG) – The Dominican Republic of the NFL |website=ESPN |access-date=July 25, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100514042749/http://espn.go.com/gen/s/2002/0527/1387626.html |archive-date=May 14, 2010 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 189] నుండి 56 రెట్లు&lt;ref name=&quot;Football Island&quot;/&gt; ఎక్కువగా ఆడుతున్నట్లు అంచనా వేయబడింది. దీని వలన అమెరికను సమోవాకు &quot;ఫుట్బాలు దీవులు&quot; అనే మారుపేరు వచ్చింది.&lt;ref&gt;[https://www.factretriever.com/american-samoa-facts 42 Fun Facts About American Samoa], Fact Retriever. Retrieved November 24, 2017. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201033720/https://www.factretriever.com/american-samoa-facts |date=December 1, 2017 }}&lt;/ref&gt; సమోవాన్లు నేషనలు ఫుట్బాలు లీగు‌లో అత్యంత అసమానంగా ప్రాతినిధ్యం వహించిన జాతి సమూహంగా ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.samoanews.com/linking-samoans/roots-samoans-rise-football-greatness|title=The roots of Samoans' rise to football greatness|date=August 11, 2018|website=www.samoanews.com|access-date=September 8, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180815073505/http://www.samoanews.com/linking-samoans/roots-samoans-rise-football-greatness|archive-date=August 15, 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.smithsonianmag.com/history/why-samoans-are-so-overrepresented-nfl-180969935/|title=The Roots of Samoans' Rise to Football Greatness|website=Smithsonian|access-date=September 8, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180809015405/https://www.smithsonianmag.com/history/why-samoans-are-so-overrepresented-nfl-180969935/|archive-date=August 9, 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ఆరుసార్లు ఆల్-ప్రో జూనియరు సీయు ఎన్‌ఎఫ్‌ఎల్‌లో ఆడిన సమోవాను వారసత్వం అత్యంత ప్రసిద్ధ అమెరికన్లలో ఒకరుగా ఉన్నారు. ఎన్‌ఎఫ్‌ఎల్ 1990ల ఆల్-డికేడు టీం ప్రో ఫుట్బాలు హాల్ ఆఫ్ ఫేమ్‌కు ఎన్నికయ్యారు. పిట్సు‌బర్గు స్టీలర్సు సేఫ్టీ ట్రాయి పొలమాలు, యునైటెడు స్టేట్సు ప్రధాన భూభాగంలో పుట్టి పెరిగినప్పటికీ, ఎన్‌ఎఫ్‌ఎఫ్‌లో ఆడిన మరొక ప్రసిద్ధ సమోవాను వారసత్వ అమెరికను. 2000 నుండి జుట్టు కత్తిరించుకోలేదు ( యుఎస్‌సి కోచు ఆయనకు జుట్టు కత్తిరించాలని చెప్పడం వల్ల మాత్రమే), ఆయన వారసత్వాన్ని గౌరవించటానికి ఆటల సమయంలో దానిని ధరిస్తారు. ఫుట్బాలు సంస్కృతి 2010 జనవరి 17న 60 మినిట్సు‌లో ప్రదర్శించబడింది.

2016 రిపబ్లికను జాతీయ సమావేశంలో అమెరికను సమోవా ప్రతినిధి బృందం అమెరికను సమోవా &quot;ఎన్‌ఎఫ్‌ఎల్ ఆటగాళ్లను గొప్పగా ఎగుమతి చేసే దేశం&quot; అని అన్నారు.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.slate.com/blogs/the_slatest/2016/07/19/all_the_roll_call_brags_by_state_delegations_at_the_rnc_ranked.html Which State Did the Best Job Bragging at the RNC? Slate's Definitive Ranking]&quot;, Slate.com. July 19, 2016. Retrieved 2017-07-21. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170722062304/http://www.slate.com/blogs/the_slatest/2016/07/19/all_the_roll_call_brags_by_state_delegations_at_the_rnc_ranked.html |date=July 22, 2017 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/309060/american-samoa-briefly-in-convention-lights|title=American Samoa briefly in Convention lights|date=July 20, 2016|website=[[RNZ]] |access-date=August 13, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190813165826/https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/309060/american-samoa-briefly-in-convention-lights|archive-date=August 13, 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== అసోసియేషను ఫుట్బాలు ===
అమెరికను సమోవా జాతీయ ఫుట్బాలు జట్టు ప్రపంచంలోని సరికొత్త జట్లలో ఒకటి. ప్రపంచంలోనే అత్యంత బలహీనమైనదిగా కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. వారు 2001 ఏప్రిల్ 11న జరిగిన ఫిఫా ప్రపంచ కప్పు క్వాలిఫైయరు మ్యాచు‌లో ఆస్ట్రేలియా చేతిలో 31–0 తేడాతో ఓడిపోయారు. కానీ 2011 నవంబరు 22న వారు చివరకు ఫిఫా ప్రపంచ కప్పు క్వాలిఫైయరు‌లో [[టోంగా]]ను 2–1 తేడాతో ఓడించి తమ మొట్టమొదటి ఆటను గెలిచారు.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15867180 |title=American Samoa football team get first ever win |publisher=BBC |date=November 24, 2011 |access-date=December 25, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120103125840/http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15867180 |archive-date=January 3, 2012 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ఈ పోటీలో అమెరికను సమోవాకు చెందిన జైయా సెలువా కనిపించడం &quot;ప్రపంచ కప్పు వేదిక మీద పోటీ పడిన మొదటి లింగమార్పిడి క్రీడాకారిణిగా గుర్తింపు పొందింది&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/11/26/sports/soccer/jonny-saelua-transgender-player-helps-american-samoa-to-first-international-soccer-win.html?_r=1&amp;scp=1&amp;sq=jonny&amp;st=cse |website=The New York Times |first=James |last=Montague |title=Transgender Player Helps American Samoa to First International Soccer Win |date=November 25, 2011 |access-date=February 18, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525064944/http://www.nytimes.com/2011/11/26/sports/soccer/jonny-saelua-transgender-player-helps-american-samoa-to-first-international-soccer-win.html?_r=1&amp;scp=1&amp;sq=jonny&amp;st=cse |archive-date=May 25, 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; అమెరికను సమోవా జాతీయ జట్టు 2014 బ్రిటిషు చిత్రం నెక్స్టు గోలు విన్సులో కనిపించింది. ఈ చిత్రం జట్టు 2014 ఫిఫా ప్రపంచ కప్పు అర్హత ప్రచారాన్ని నమోదు చేసింది. దీనిలో వారు తమ మొట్టమొదటి అంతర్జాతీయ విజయాన్ని సాధించారు. 2001లో ఆస్ట్రేలియా చేతిలో జట్టు 31–0 తేడాతో ఓడిపోయినప్పుడు గోలు కీపరు‌గా ప్రసిద్ధి చెందిన సెలువా, నిక్కీ సలాపు ఈ చిత్రంలో ప్రముఖంగా కనిపించారు.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Geoghegen |first1=Kev |title=Next Goal Wins for 'world's worst football team' |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-27245733 |access-date=April 16, 2020 |website=BBC News |date=May 6, 2014 |archive-date=March 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306042805/https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-27245733 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=The Remarkable Story of American Samoa |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p00m8wdf |access-date=April 16, 2020 |website=BBC News |date=December 24, 2011 |archive-date=February 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203105957/https://www.bbc.co.uk/programmes/p00m8wdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; డాక్యుమెంటరీ చలనచిత్ర అనుసరణ 2023లో విడుదలైంది. దీనికి తైకా వైటిటి దర్శకత్వం వహించారు.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kroll |first1=Justin |title=Michael Fassbender to Star in Taika Waititi's 'Next Goal Wins' |url=https://variety.com/2019/film/news/michael-fassbender-taika-waititi-next-goal-wins-1203335482/ |website=Variety |access-date=April 16, 2020 |date=September 13, 2019 |archive-date=July 26, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726063645/https://variety.com/2019/film/news/michael-fassbender-taika-waititi-next-goal-wins-1203335482/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=McClintock |first=Pamela |date=April 12, 2023 |title=Taika Waititi's ''Next Goal Wins'' Kicks Box Office Release to November 2023 |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/taika-waititis-next-goal-wins-pushes-box-office-release-1235372281/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412173130/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/taika-waititis-next-goal-wins-pushes-box-office-release-1235372281/ |archive-date=April 12, 2023 |access-date=April 12, 2023 |website=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;/ref&gt;

=== రగ్బీ లీగు ===
అమెరికను సమోవా జాతీయ రగ్బీ లీగు జట్టు అంతర్జాతీయ రగ్బీ లీగు‌లో దేశాన్ని సూచిస్తుంది. ఈ జట్టు 1988, 1992, 1998, 2004 పసిఫికు కప్పు పోటీలలో పోటీ పడింది. ఈ జట్టు 2005 వరల్డు సెవెన్సు‌లో 2003 - 2004 వరల్డు సెవెన్సు క్వాలిఫయర్సు‌లో కూడా పోటీ పడింది. అంతర్జాతీయ రగ్బీ లీగు‌లో అమెరికా సమోవా తొలి మ్యాచు 1988 పసిఫికు కప్పులో టోంగాతో జరిగింది. టోంగా ఆ మ్యాచు‌ను 38–14తో గెలిచింది. ఇది ఇప్పటికీ అమెరికను సమోవాను జట్టు సాధించిన అతిపెద్ద ఓటమి. 2004లో న్యూ కాలెడోనియా మీద 62–6 స్కోరుతో అమెరికను సమోవా అతిపెద్ద విజయం సాధించింది.

అమెరికను సమోవా ఆస్ట్రేలియాలోని నేషనలు రగ్బీ లీగు ప్రసారాలను ఫ్రీ-టు-ఎయిరు టెలివిజను‌లో పొందుతుంది.&lt;ref name=&quot;rugbyleagueplanet1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.rugbyleagueplanet.com/RLP/Nations/AmericanSamoa.htm |title=American Samoa |publisher=Rugby League Planet |date=November 24, 2011 |access-date=December 25, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111216121355/http://www.rugbyleagueplanet.com/RLP/Nations/AmericanSamoa.htm |archive-date=December 16, 2011 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

అమెరికను సమోవాలో నాలుగు జట్ల దేశీయ పోటీని ఏర్పాటు చేయాలనే లక్ష్యంతో ఒక కొత్త ఉద్యమం కూడా చేపట్టింది.&lt;ref name=&quot;rugbyleagueplanet1&quot;/&gt;

=== రగ్బీ యూనియను ===
రగ్బీ యూనియను అనేది అమెరికను సమోవాలో అభివృద్ధి చెందుతున్న క్రీడ. అమెరికను సమోవాలో నమోదైన మొదటి రగ్బీ ఆట 1924లో జరిగింది. అప్పటి నుండి ఈ ఆట అభివృద్ధి 1970లలో అమెరికను ఫుట్బాలు ‌ప్రభావంతో బాగా కప్పివేయబడింది. అమెరికను సమోవాలో రగ్బీ అత్యున్నత పాలక మండలి అమెరికను సమోవా రగ్బీ యూనియను, ఇది 1990లో స్థాపించబడింది. 2012 వరకు ఐఆర్‌బితో అనుబంధించబడలేదు. అంతర్జాతీయంగా, ఇద్దరు అమెరికను సమోవాన్లు ఆల్ బ్లాక్సు అని పిలువబడే [[న్యూజిలాండ్]] జాతీయ రగ్బీ యూనియను జట్టు కోసం ఆడారు. ఫ్రాంకు సోలమను (పాగో పాగోలో జన్మించారు) న్యూజిలాండు జట్టు కోసం ఆడిన మొదటి సమోవాను సంతతికి చెందిన అమెరికను జాతీయుడు అయ్యాడు. న్యూజిలాండు రగ్బీలో పసిఫికు మార్గదర్శకుడిగా పరిగణించబడుతున్నారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oceaniarugby.com/041108_island_all_blacks.html/ref/582 |title=The first Island men to play for the All Blacks |publisher=Oceania Rugby |date=November 4, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140812205830/http://www.oceaniarugby.com/041108_island_all_blacks.html/ref/582 |archive-date=August 12, 2014}}&lt;/ref&gt; 1932లో జరిగిన ప్రారంభ బ్లెడిస్లో కప్పు మ్యాచు‌లో సోలమను ఆస్ట్రేలియా మీద ట్రై చేశాడు. దీనిలో న్యూజిలాండు 21–13తో గెలిచింది.

ఆల్ బ్లాక్సు తరపున ఆడిన రెండవ అమెరికను సమోవాను జెరోం కైనో (ఫాగాలులో జన్మించారు). లియోను స్థానికుడైన కైనో నాలుగేళ్ల వయసులో న్యూజిలాండు‌కు వెళ్లాడు. 2004లో, 21 ఏళ్ల వయసులో ఆయన బార్బేరియన్సు‌తో న్యూజిలాండు తరపున తన మొదటి మ్యాచు ఆడాడు. అక్కడ ఆయన తన మొదటి ట్రై సాధించాడు. న్యూజిలాండు 47–19 విజయానికి దోహదపడింది. దీని ఫలితంగా ఆయన మ్యాన్ ఆఫ్ ది మ్యాచు అయ్యాడు.&lt;ref name=&quot;nzhKaino&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.nzherald.co.nz/sport/jerome-kaino-the-enforcer/PPSU2BL5OC6CGD34VYHL4SJYOI/ | website=[[The New Zealand Herald]] | first=Alan | last=Perrott | title=Jerome Kaino: The enforcer | date=August 11, 2011 | access-date=June 30, 2022 | archive-date=June 30, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220630024608/https://www.nzherald.co.nz/sport/jerome-kaino-the-enforcer/PPSU2BL5OC6CGD34VYHL4SJYOI/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt; టోర్నమెంటు‌లోని ప్రతి మ్యాచు‌లో ఆయన నాలుగు ట్రైలు చేశాడు. దీని ఫలితంగా న్యూజిలాండు ఫ్రాన్సు‌తో జరిగిన ఫైనలు‌ను 8–7తో గెలుచుకుంది. కైనో కూడా 2015 రగ్బీ ప్రపంచ కప్పు జట్టులో కీలక సభ్యత్వం ఉంది. అక్కడ ఆయన ఫ్రాన్సు‌తో జరిగిన క్వార్టరు ఫైనల్సు‌లో ఆయన చేసిన ట్రైతో సహా ప్రతి మ్యాచు ఆడాడు. ఆ మ్యాచు‌లో న్యూజిలాండు 62–13తో గెలిచింది. దక్షిణాఫ్రికాతో జరిగిన సెమీఫైనల్లో ఆయన మళ్ళీ గోలు చేశాడు. ఆ మ్యాచు‌లో న్యూజిలాండు 20–18తో గెలిచింది. ఆయన ఆస్ట్రేలియాతో జరిగిన ప్రపంచ కప్పు ఫైనలు‌లో ఆడాడు. అక్కడ న్యూజిలాండు మళ్లీ 34–17తో గెలిచి రికార్డు స్థాయిలో మూడుసార్లు (1987, 2011, 2015) ప్రపంచ ఛాంపియను‌గా నిలిచాడు. 2011, 2015 సంవత్సరాల్లో రెండుసార్లు రగ్బీ ప్రపంచ కప్పు గెలిచిన ఇరవై మంది న్యూజిలాండు రగ్బీ ఆటగాళ్లలో కైనో ఒకరు. 2015 ఆగస్టులో అమెరికను సమోవా రగ్బీ యూనియను బోర్డు లియోను గ్రామానికి చెందిన లియోటా టోమా పాటును [[పాపువా న్యూ గినియా]]లో జరిగిన ఓషను కప్పు 2015లో అమెరికను సమోవాకు ప్రాతినిధ్యం వహించిన తలావలు 15 మంది పురుషుల జట్టుకు కోచు‌గా ఎంపిక చేసింది.

=== ఇతర క్రీడలు ===
* బాక్సింగు: 1988 నుండి 1996 వరకు వరుసగా మూడు ఒలింపిక్సు‌లో అమెరికను సమోవాకు ప్రాతినిధ్యం వహించిన మాసెలినో మాసో, 2004 నుండి 2006 వరకు డబల్యూఎ మిడిల్వెయిటు ఛాంపియను.
* ప్రొఫెషనలు రెజ్లింగు: అనేక మంది అమెరికను సమోవా అథ్లెట్లు ప్రొఫెషనలు రెజ్లింగు‌లో చాలా మంది కనిపిస్తారు. ముఖ్యంగా అనోవా కుటుంబంలోని చాలా మంది సభ్యులు డబల్యూడబల్యూఇ ద్వారా నియమించబడ్డారు.
* సుమో రెజ్లింగు: కొంతమంది సమోవా సుమో రెజ్లర్లు, అత్యంత ప్రముఖంగా ముసాషిమారు, కొనిషికి, ఓజెకి, [[యోకోజునా]], అత్యున్నత ర్యాంకులకు చేరుకున్నారు.
* ట్రాకు అండు ఫీల్డు: హామరు త్రోయరు లిసా మిసిపెకా 1999 ప్రపంచ అథ్లెటిక్సు ఛాంపియంషిప్పు‌లో కాంస్య పతకాన్ని గెలుచుకోవడం ద్వారా అంతర్జాతీయ దృష్టిని ఆకర్షించింది.

== వినోదం ==
[[File:Pola_Islands_Tutuila_NPS.jpg|thumb|right| పోలా ద్వీపం]]
[[File:Aunu'u Island National National Landmark.jpg|thumb|left| ఔను ద్వీపం]]
1960లలో బ్యూరో ఆఫ్ అవుట్డోరు రిక్రియేషను నుండి ఒక బృందం అమెరికను సమోవా మీద పార్కుల సర్వే నిర్వహించింది. వారి బృందం కేపు టపుటాపు, లియాలా ఎటు వైలోటై, అలోవు (పీఠభూమి), మటాటులోవా పాయింటు, నువులి, మటాఫావో శిఖరం, పాగో పాగో, వైʻవా స్ట్రెయిటు, అనసోసోపో, అవోవా, కేపు మటాటులోవా, అనువు ద్వీపం వద్ద స్థలాలను సిఫార్సు చేసింది. ప్రారంభ అభ్యంతరం తర్వాత కార్యదర్శి లియాటో తన మద్దతును అందించాడు. టెరిటోరియలు పార్కులు, వినోద కమిటీ ఛైర్మను‌గా నియమితుడయ్యాడు. పోలా ద్వీపం ప్రాంతాన్ని పబ్లికు పార్కుగా మార్చడానికి ప్రభుత్వం తరపున జడ్జి మోరో, వాటియా గ్రామ కౌన్సిల మధ్య పార్కు‌ల్యాండు సముపార్జన కోసం మొదటి ఫీల్డు సమావేశం జరిగింది. ఉటులే బీచు కోసం ఇసుకను తవ్వడానికి 1966 జనవరిలో ఉపోల నుండి డ్రెడ్జి పలోలోను నియమించారు. బీచు అభివృద్ధిలో నిపుణుడు ఆర్మీకి చెందిన అలా వరోను ఈ ప్రాజెక్టుకు దర్శకత్వం వహించారు. ఈ ఉద్యానవనం కేంద్ర భాగం పాగో పాగో హార్బరు తల వద్ద ఉండాలి. అక్కడ డ్రెడ్జి ద్వారా సృష్టించబడిన 13 ఎకరాల స్థలాన్ని ప్రతిపాదించారు. ఈ ఉద్యానవనం క్రీడలు, వినోదం కోసం సౌకర్యాలతో పాటు పడవలకు సౌకర్యాలు, [[కొరియా]], [[జపాను]], [[చైనా]] నుండి వచ్చే ఆసియా వలసదారుల సంఖ్య పెరుగుతోంది.&lt;ref name=&quot;Sunia-2009&quot;/&gt;{{rp|285}}

పార్కులు, వినోద విభాగం 1980లో చట్టం ద్వారా సృష్టించబడింది. పార్క్సు కమిషను కూడా స్థాపించబడింది.&lt;ref name=&quot;Sunia-2009&quot;/&gt;{{rp|315}}1981లో గవర్నరు పీటరు టాలి కోల్మాను ‌ఫుగా టోలాని టెలిసోను పార్క్సు, వినోద డైరెక్టరు‌గా నియమించారు. 1984 మే 25న తూర్పు జిల్లాలోని మొదటి ఉద్యానవనం మీద పనిని ప్రారంభించడానికి ఒనెసోసోపో పునరుద్ధరణలో ఒక శంకుస్థాపన కార్యక్రమం జరిగింది.&lt;ref name=&quot;Sunia-2009&quot;/&gt;{{rp|332}}

పాల్ కాక్సు, ఫాలీలుపో హై చీఫు నఫానువా, గబ్బిలాల సంరక్షణకారుల సంఘం విజ్ఞప్తి మేరకు, కాంగ్రెసు సభ్యుడు ఫోఫో ఐయోసెఫా ఫిటి సునియా 1984లో అమెరికను సమోవాను ఫెడరలు ఫిషు అండు వైల్డు‌లైఫు పునరుద్ధరణ చట్టంలోకి చేర్చే బిల్లును ప్రవేశపెట్టారు. పురాతన పాలియోట్రోపికలు రెయి న్ఫారెస్టు‌లను, ఫ్లయింగు ఫాక్సు మెగాబాటు‌ను రక్షించడం ఈ బిల్లు ఉద్దేశం. ఈ సంతకం అమెరికను సమోవా యుఎస్ నేషనలు పార్కు సిస్టంలోకి ప్రవేశించడానికి నాంది పలికింది. 1987 జూలైలో నేషనలు పార్కు సర్వీసు అమెరికను సమోవా నేషనలు పార్కు అనే ఫెడరలు పార్కు‌ను స్థాపించడం ప్రారంభించింది. 1989లో $4,00,000 అమెరికా డాలర్లు ప్రారంభ కేటాయింపు జరిగింది. ఇది ప్రపంచంలోని అత్యంత అద్భుతమైన రెయిను‌ఫారెస్టు తీరప్రాంత రీఫు పర్యావరణాలలో ఒకటి. మూడు ద్వీపాలలో విస్తరించి ఉంది. టుటుయిలా ద్వీపంలోని అత్యంత ప్రసిద్ధ ప్రదేశాలలో పోలా రాకు ఒకటి. ఇది సముద్ర ఉపరితలం నుండి 400 అడుగుల (120 మీ) ఎత్తులో పొడుచుకు వచ్చిన నిటారుగా ఉన్న రాతి నిర్మాణాల పెరుగుదల. ఇది వాటియా తీరంలో ఉంది.&lt;ref name=&quot;Sunia-2009&quot;/&gt;{{rp|332}} 1991 సెప్టెంబరు 19న గవర్నరు పీటరు టాలీ కోల్మను ‌అంతర్గత వ్యవహారాల శాఖ కార్యదర్శి మాన్యువలు లుజాను 50వ యు.ఎస్. జాతీయ ఉద్యానవనాన్ని స్థాపించడానికి లీజుల మీద సంతకం చేశారు.&lt;ref name=&quot;Sunia-2009&quot;/&gt;{{rp|335}}

[[File:American Samoa National Park sign for natural landmarks.jpg|thumb|left| జాతీయ సహజ ప్రదేశాలు]]

ఎఎస్‌జి పార్క్సు అండ్ రిక్రియేషను అన్ని పబ్లికు పార్కుల నిర్వహణను పర్యవేక్షిస్తుంది. వీటిలో అమనావే మినీ పార్కు, టఫునాలోని లయన్సు పార్కు, ఆవాలోని ఒనెసోసోపో పార్కు, మలలోవా మినీ పార్కు, ఫాగాలు పార్కు, ఫటువోయిగాలోని టియా సీయు లూపు చారిత్రక ప్రదేశం, పాగో పాగో పార్కు, పాగో పాగో టెన్నిసు కోర్టులు, లిటిలు లీగు సాట్బాలు ‌ఫీల్డు, టోనీ సోలైటా బేస్బాలు ఫీల్డు, ఉటులై ట్రాం‌వే వద్ద సోలో రిడ్జి, ఉటులై బీచు పార్కు, ఉటులైలోని సుగులాయోలేటువాసా ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.samoanews.com/park-usage-numbers-increase-despite-major-problems-vandalism-and-limited-facilities|title=Park usage numbers increase despite major problems with vandalism and limited facilities|date=February 25, 2013|website=www.samoanews.com|access-date=July 23, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190723074213/http://www.samoanews.com/park-usage-numbers-increase-despite-major-problems-vandalism-and-limited-facilities|archive-date=July 23, 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[File:Matafao_Peak_National_Natural_Landmark.jpg|thumb|right| మాటాఫావో శిఖరం జాతీయ సహజ ప్రదేశం]]
టుటుయిలా ద్వీపంలో అమెరికను సమోవాలోని ఏడు ప్రాంతాలు జాతీయ సహజ ప్రదేశంగా గుర్తించబడ్డాయి. ఈ కార్యక్రమాన్ని యు.ఎస్. నేషనలు పార్కు సర్వీసు నిర్వహిస్తుంది. ఈ ప్రాంతాలు ప్రత్యేకమైన పర్యావరణ లేదా భౌగోళిక లక్షణాలను కలిగి ఉన్నాయి. వైʻవా జలసంధి తప్ప, ఏ ప్రాంతాలు అమెరికను సమోవా జాతీయ ఉద్యానవనంలో లేవు.&lt;ref name=&quot;Goldin-2002&quot;&gt;Goldin, Meryl Rose (2002).'' Field Guide to the Samoan Archipelago: Fish, Wildlife, and Protected Areas''. Bess Press. {{ISBN|9781573061117}}.&lt;/ref&gt;{{rp|281}}అమెరికను సమోవా, ఏడు జాతీయ సహజ ప్రదేశం (ఎన్‌ఎంఎల్) 1972లో గుర్తించబడ్డాయి:

* కేప్ టపుటపు
* ఫోగామా ఒకినా ఒక బిలం
* మతాఫావో శిఖరం
* లే ఒకినా అలా షోర్‌లైను
* రెయిను మేకరు మౌంటైను
* వై ఒకినా అవా జలసంధి
* ఔను ఒకినాయు ద్వీపం

== వన్యప్రాణులు ==
ప్రముఖ భూసంబంధ జాతులలో పసిఫికు ట్రీ బోవా సమోవా ఫ్లయింగు ఫాక్సు ఉన్నాయి. ఇవి మూడు అడుగుల రెక్కలు విస్తరించి ఉంటాయి.&lt;ref&gt;Butcher, Russell D. and Lynn P. Whitaker (1999). ''National Parks and Conservation Association Guide to National Parks: Pacific Region. Globe Pequot Press''. p. 82. {{ISBN|978-0762705733}}.&lt;/ref&gt; అమెరికను సమోవాలో రెండు పాము జాతులు కనిపిస్తాయి: బ్రాహ్మినీ బ్లైండు స్నేకు టుటుయిలాలో కనిపిస్తుంది. పసిఫికు ట్రీ బోవా టాʻయూ ‘లో కనిపిస్తుంది. ఈ దీవులు ఐదు జాతుల గెక్కోలకు నిలయంగా ఉన్నాయి: పసిఫికు స్లెండరు-టోడు గెక్కో, ఓషియానికు గెక్కో, మోర్రింగు గెక్కో, స్టంపు-టోడు గెక్కో, హౌసు గెక్కో.&lt;ref name=&quot;Goldin-2002&quot;/&gt;{{rp|253}}&lt;ref name=nathist&gt;[https://www.nps.gov/npsa/learn/nature/upload/NatHistGuideAS09.pdf Natural History Guide to American Samoa], National Park Service, 2009. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170224140326/https://www.nps.gov/npsa/learn/nature/upload/NatHistGuideAS09.pdf |title=Natural History Guide to American Samoa, 3rd Edition|date=February 24, 2017 }}&lt;/ref&gt;

తాబేళ్లలో బెదిరింపు ఆకుపచ్చ సముద్ర తాబేలు, అంతరించిపోతున్న హాక్స్బిలు ‌సముద్ర తాబేలు ఉన్నాయి. హాక్స్బిలు సముద్ర తాబేళ్లు టుటుయిలా బీచు‌లలో గూడు కట్టుకుంటాయి. అయితే ఆకుపచ్చ సముద్ర తాబేలు రోజ్ అటోల్‌లో సర్వసాధారణం.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ecoadapt.org/data/documents/AmericanSamoa_VASummary_SeaTurtles.pdf |title=American Samoa Sea Turtles |publisher=EcoAdapt |access-date=August 7, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190807174757/http://ecoadapt.org/data/documents/AmericanSamoa_VASummary_SeaTurtles.pdf |archive-date=August 7, 2019 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; టుటుయిలాలో అత్యధిక సంఖ్యలో గూడు కట్టే తాబేళ్లు ఉన్నాయి. వీటిలో సంవత్సరానికి 50 ఆడ గూడు కట్టేవి ఉంటాయి.&lt;ref&gt;[https://core.ac.uk/download/pdf/5094344.pdf Status of Sea Turtles in American Samoa in 1991], Natasha Tuato{{okina}}o-Bartley, Thomas E. Morrell, and Peter Craig, American Samoa Department of Marine and Wildlife Resources, 1993, p. 218. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171203002919/https://core.ac.uk/download/pdf/5094344.pdf | date=December 3, 2017 }}&lt;/ref&gt;

అమెరికను సమోవా ఒక జాతి ఉభయచరాలకు నిలయం: చెరకు టోడు. టుటుయిలాలో రెండు మిలియన్లకు పైగా టోడు‌లు ఉన్నాయని జీవశాస్త్రవేత్తలు అంచనా వేస్తున్నారు.&lt;ref name=&quot;Goldin-2002&quot;/&gt;{{rp|252}}

915 సమీప తీర చేప జాతులు అమెరికను సమోవాలో నమోదు చేయబడ్డాయి. హవాయిలో కేవలం 460 సమీప తీర చేప జాతులు మాత్రమే ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;Goldin-2002&quot;/&gt;{{rp|20}}950 కంటే ఎక్కువ జాతుల స్థానిక చేపలు, 250 పగడపు జాతులతో, అమెరికను సమోవా యునైటెడు స్టేట్సు‌లో గొప్ప సముద్ర జీవవైవిధ్యాన్ని కలిగి ఉంది.&lt;ref&gt;Nichols, Wallace J. and Brad Nahill (2014). ''A Worldwide Travel Guide To Sea Turtles''. Texas A&amp;M University Press. {{ISBN|978-1623491741}}.&lt;/ref&gt; అమెరికను సమోవాలోని నేషనలు మెరైను సాంక్చుయరీ అమెరికాలో అతిపెద్ద సముద్ర అభయారణ్యం. ఇది 150 కంటే ఎక్కువ జాతుల పగడాలకు నిలయంగా ఉంది. వీటిలో ప్రపంచంలోనే వాటి జాతికి చెందిన అతిపెద్ద, పురాతనమైన పగడాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;Weaver, Sigourney (2020). ''America's Marine Sanctuaries: A Photographic Exploration''. Smithsonian. Page 202. ISBN 9781588346667.&lt;/ref&gt;
=== పండ్ల గబ్బిలాలు ===
[[File:Pteropus_samoensis2-2-2.jpg|thumb|right|సమోవా ఎగిరే నక్క ఫిజి, సమోవాను దీవులలో మాత్రమే కనిపిస్తుంది]]
అమెరికను సమోవాలో మెగాబాట్లు ‌మాత్రమే స్థానిక క్షీరదం. ఈ దీవులు రెండు జాతుల పండ్ల గబ్బిలాలకు నిలయంగా ఉన్నాయి: పసిఫికు ఎగిరే నక్క, సమోవా ఎగిరే నక్క. ఇక్కడ కనిపించే మరొక జాతి షీత్-టెయిల్డు బ్యాటు, ఇది కీటకాలను తినే చిన్న గబ్బిలం. 1992లో అమెరికను సమోవా ప్రభుత్వం పండ్ల గబ్బిలాల వేటను నిషేధించింది. వాటి జనాభా తిరిగి పెరగడానికి సహాయపడింది.&lt;ref&gt;Haberle, Simon and Janelle Stevenson (2010). ''Altered Ecologies: Fire, Climate and Human Influence on Terrestrial Landscapes''. ANU E Press. p. 102. {{ISBN|978-1921666810}}.&lt;/ref&gt; సమోవా ఎగిరే నక్క ఫిజి, సమోవాను దీవులలో మాత్రమే కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Goldin-2002&quot;/&gt;{{rp|200}}&lt;ref name=nathist/&gt;

1995 నుండి 2000 వరకు సమోవా ఎగిరే నక్క జనాభా టుటుయిలాలో దాదాపు 900 జంతువులతో, మనువా దీవులలో 100 జంతువులతో స్థిరంగా ఉంది.&lt;ref&gt;Fleming, Theodore H. and Paul A. Racey (2010). ''Island Bats: Evolution, Ecology, and Conservation''. University of Chicago Press. p. 432. {{ISBN|978-0226253312}}.&lt;/ref&gt; 2000 నాటికి అమెరికను సమోవా డిపార్ట్మెంటు ‌ఆఫ్ మెరైను అండ్ వైల్డు‌లైఫు రిసోర్సు శాస్త్రవేత్తలు అమెరికను సమోవాలో 5,500 కంటే తక్కువ పసిఫికు ఎగిరే నక్కలు, 900 లేదా అంతకంటే తక్కువ సమోవా ఎగిరే నక్కలు ఉన్నాయని అంచనా వేశారు.&lt;ref name=&quot;Goldin-2002&quot;/&gt;{{rp|199}} టుటుయిలా ద్వీపంలో తొడుగు తోక గల గబ్బిలాల కోసం ఉత్తమమైన, అతిపెద్ద నివాస స్థలం అఫోనో సమీపంలోని అనాపేప్ కోవు‌లో ఉంది.
&lt;ref&gt;[https://www.nps.gov/npsa/learn/management/upload/npsagmpeis1997textop.pdf National Park of American Samoa, General Management Plan/Environmental Impact Statement], National Park Service, 1997, pp. 129, 131. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170228084447/https://www.nps.gov/npsa/learn/management/upload/npsagmpeis1997textop.pdf |date=February 28, 2017 }}&lt;/ref&gt;

టుటుయిలా ఉత్తర తీరంలోని అమలావు లోయ అనేక పక్షి జాతుల పండ్ల గబ్బిలాల జాతుల అద్భుతమైన రోడ్డు పక్కన దృశ్యాలను అందిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Goldin-2002&quot;/&gt;{{rp|274}}  ఈ లోయను పక్షి, గబ్బిలాలను చూసే ప్రధాన ప్రాంతంగా పిలుస్తారు.&lt;ref&gt;Stanley, David (2004). ''Moon Handbooks South Pacific''. Moon Travel Guides. p. 483. {{ISBN|978-1566914116}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Stanley, David (1996). ''South Pacific Handbook''. David Stanley. p. 417. {{ISBN|978-1566910408}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Stanley, David (1999). ''Moon Handbooks Tonga-Samoa''. Moon Travel Guides. p. 180. {{ISBN|978-1566911740}}.&lt;/ref&gt;

=== అవిఫౌనా ===
[[File:Vini_australis_-London_Zoo,_England-8a.jpg|thumb|left|నీలి కిరీటం గల లోరికీటు అనే చిలుక అమెరికను సమోవాలో కనిపించే ఏకైక చిలుక.]]
సమోవాను దీవులలోని 34 పక్షి జాతులలో పదహారు భూమి మీద మరెక్కడా కనిపించవు. ఇందులో తీవ్రంగా అంతరించిపోతున్న టూతు-బిల్డు పావురం కూడా ఉంది.&lt;ref&gt;Stanley, David (1982). ''South Pacific Handbook''. David Stanley. p. 155. {{ISBN|978-0960332236}}.&lt;/ref&gt; నాలుగు జాతుల పక్షులు టుటుయిలాలో కాకుండా మనువా దీవులలో మాత్రమే కనిపిస్తాయి. వీటిలో అమెరికను సమోవా ఏకైక చిలుక, నీలి కిరీటం గల లోరీ ఉన్నాయి. మనువాకు ఇతర ప్రత్యేక పక్షులు లెస్సరు ష్రికేబిలు, స్నేహపూర్వక గ్రౌండు-డోవు. మచ్చలేని క్రాకు‌ను టాయు ద్వీపంలో మాత్రమే గమనించారు.&lt;ref name=nathist/&gt;

సరీసృపాలు, క్షీరదాలు, ఉభయచరాల అన్ని జాతుల కంటే ఎక్కువ జాతుల పక్షులు ఉన్నాయి. స్థానిక భూ పక్షులలో రెండు తేనెటీగలు ఉన్నాయి: కార్డినలు హనీయీటరు, వాట్లేడు హనీయీటరు. కార్డినలు హనీయీటర్లు టుటుయిలా ద్వీపంలో మాత్రమే కనిపిస్తాయి. అమెరికను సమోవాకు చెందిన ఏకైక స్థానిక భూమి పక్షి సమోవాను స్టార్లింగు. నాలుగు పావురాలు అమెరికను సమోవాకు చెందినవి: పసిఫికు ఇంపీరియలు పావురం, అనేక రంగుల పండ్ల పావురం, తెల్లటి టోపీల పండ్ల పావురం, సిగ్గుపడే నేల పావురం. 1992లో స్థానిక ప్రభుత్వం అన్ని పావురాల వేటను నిషేధించింది.&lt;ref&gt;Haberle, Simon and Janelle Stevenson (2010). ''Altered Ecologies: Fire, Climate and Human Influence on Terrestrial Landscapes''. ANU E Press. pp. 102–103. {{ISBN|978-1921666810}}.&lt;/ref&gt;

బహుళ రంగుల పండ్ల పావురం టుటుయిలాలో గూడు కట్టుకునే అరుదైన పక్షులలో ఒకటి. 1980లలో జరిగిన అధ్యయనాలు టుటుయిలాలో వాటి జనాభా పరిమాణం కేవలం 80 పక్షులు మాత్రమే అని అంచనా వేసింది.&lt;ref name=nathist/&gt; అమలావు లోయ అమెరికను సమోవాలో బహుళ రంగుల పండ్ల పావురాన్ని గమనించడానికి ఉత్తమమైన ప్రదేశంగా వర్ణించబడింది.&lt;ref name=&quot;Watling-Rinke-2001&quot;&gt;Watling, Dick and Dieter R. Rinke (2001). ''A Guide to the Birds of Fiji and Western Polynesia, Including American Samoa, Niue, Samoa, Tokelau, Tonga, Tuvalu and Wallis &amp; Futuna''. Environmental Consultants. p. 246. {{ISBN|978-9829047014}}.&lt;/ref&gt;

వాటియా సమీపంలోని పోలా ద్వీపం ఆఫ్షోరు ద్వీపం అనేక సముద్ర పక్షుల జాతులకు గూడు కట్టే ప్రదేశం, సముద్ర పక్షులను గమనించడానికి ఒక అద్భుతమైన ప్రాంతం.&lt;ref name=&quot;Watling-Rinke-2001&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Muse, Corey and Shirley (1982). ''The Birds of Birdlore of Samoa''. Pioneer Press. p. 15. {{ISBN|978-0936546056}}.&lt;/ref&gt; వాటియాలోని పోలా ప్రాంతం, రోజ్ అటోలు అమెరికను సమోవాలో ఎర్రటి పాదాల బూబీల సంతానోత్పత్తి కాలనీలు ఉన్న ఏకైక ప్రదేశాలు.&lt;ref&gt;Fai{{okina}}ivae, Alex Godinet (2018). ''Ole Manuō o Tala Tu{{okina}}u Ma Fisaga o Tala Ave''. Amerika Samoa Humanities Council. p. 59. {{ISBN|978-1546229070}}.&lt;/ref&gt;

మంచినీటి ఆవాసాల మీద ఆధారపడిన పక్షులలో పసిఫికు రీఫు హెరాను, పసిఫికు బ్లాకు బాతు ఉన్నాయి. ఇవి సమోవా దీవులలోని ఏకైక బాతు జాతి. అతిపెద్ద చిత్తడి నేల ప్రాంతాలు నువులి, లియోను‌లోని పాలా మడుగులు అలాగే ఆనువు ద్వీపంలోని పాలా సరస్సు ఇవి కనిపిస్తుంటాయి.&lt;ref name=nathist/&gt;

== మూలాలు ==
{{reflist}}

== ఇతర మూలాలు ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;

[[వర్గం:పాలినేషియా]]</text>
      <sha1>s1kf6s0gappv28avr1ledjenku8mdfv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>దాసు కృష్ణమూర్తి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>458925</id>
    <revision>
      <id>4957384</id>
      <parentid>4909759</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T22:40:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4957384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25969" sha1="atelin2ds7r5u65eu5eq0xq6q3ms1no" xml:space="preserve">{{సమాచారపెట్టె రచయిత
|name=దాసు కృష్ణమూర్తి
|image=Dasu Krishnamoorthi.png
|caption=దాసు కృష్ణమూర్తి
|birth_date=1926-07-01
|occupation=పాత్రికేయుడు, రచయిత, సంకలనకర్త&lt;/br&gt; అనువాదకుడు, వ్యాఖ్యాత&lt;/br&gt; ఆచార్యులు
|nationality=అమెరికా దేశస్థుడు (పూర్వం: భారతీయులు
|subject=జర్నలిజం
|website=https://indiawritespublishers.org/
|movement=తెలుగు కధలను ఆంగ్లంలోకి అనువదించడం
|influences=రచయతలు, పాత్రికేయులు
|death_date=2026-01-21|death_place=న్యూ జెర్సీ, అమెరికా|genre=జర్నలిజం, అనువాదకుడు}}

దాసు కృష్ణమూర్తి (జ.1926-07-01, మ.2026-01-21 ) ఒక రచయిత, అనుభవజ్ఞులైన పాత్రికేయుడు, సంకలనకర్త, అనువాదకుడు, వ్యాఖ్యాత, ఆచార్యులు. పాత్రికేయుల కుటుంబంలో నుంచి వచ్చిన కృష్ణమూర్తి 70 సంవత్సరాల పైగా ఈ పాత్రికేయ వృత్తిలో రాణించారు. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థుల నుండి జీవిత సాఫల్య పురస్కారం పొందారు. అమెరికా, న్యూ జెర్సీలో 2026, జనవరి 21న స్వల్ప అస్వస్థతతో మరణించారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.siasat.com/ex-journo-from-osmania-universitys-first-journalism-batch-dies-at-99-3329094/|title=Ex-journo from Osmania University’s first journalism batch dies at 99|last=Lasania|first=Yunus|date=2026-01-21|work=Siasat|access-date=2026-01-21}}&lt;/ref&gt;      

== జీవిత విశేషాలు, విద్య ==
కృష్ణమూర్తి, మహాకవి [[దాసు శ్రీరాములు]] ముని మనుమడు. తాత దాసు కేశవరావు, దాసు వరలక్షమ్మ,  [[దాసు త్రివిక్రమరావు|త్రివిక్రమరావు]]&lt;nowiki/&gt;లు  తల్లి తండ్రులు.1926 జూలై 1న విజయవాడలో జన్మించాడు. ఇతనికి నలుగురు సోదరులు, ఒక సోదరి ఉన్నారు. అతను ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో బోధన చేస్తున్నప్పుడు 1957 ఫిబ్రవరి 2న బాపట్లలో మధుర భారతిని వివాహం చేసుకున్నాడు. ఆమె 2001 డిసెంబరు 5న హైదరాబాద్‌లో మరణించింది. అతను కుమార్తె తామ్రపర్ణి దాసు కూడా రచయిత్రి, అనువాదకురాలు, ఇండియా రైట్స్ పబ్లిషర్స్ సహవ్యవస్థాపకురాలు.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=Dasu Family|url=http://www.dasufamily.com/site/multigen.php?parent=51|access-date=2025-07-04|website=Dasu Family|archive-date=2025-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20250704095749/http://www.dasufamily.com/site/multigen.php%3Fparent%3D51|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

మొదట ఆంధ్రా విశ్వవిద్యాలయంలో విద్యనభ్యసించారు. తరువాత బొంబాయి విశ్వవిద్యాలయంలో న్యాయవాద  (LLB) పట్టా తీసుకున్నారు. కానీ న్యాయవాద వృత్తి చేపట్టకుండా, 1954-55 సం.లో [[ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం]] [[పాత్రికేయవిద్య|జర్నలిజం]] విభాగంలో మొదటి బ్యాచ్ లో &quot;ఆచార్య డి ఫారెస్ట్ ఓ డెల్&quot; వద్ద విద్య అభ్యసించి తరగతిలో ప్రథముడిగా నిలిచారు. ఇంటర్న్ విద్యార్థిగా [[ది టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా|టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా]] లో &quot;ఫ్రాంక్ మోరేస్&quot; దగ్గర  ప్రశంసలు అందుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;   

== పాత్రికేయ జీవితం ==
[[ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్]] ఆంగ్ల దినపత్రికలో ప్రధాన ఉపసంపాదకునిగా చేరేముందు  అతను &quot;ది సెంటినెల్&quot;, &quot;ది డెక్కన్ క్రానికల్&quot;, &quot;ది డైలీ న్యూస్‌&quot; వంటి నగర దినపత్రికలలో తన ఉద్యోగ జీవితాన్ని ప్రారంభించారు. 1959లో దాని విజయవాడ ఎడిషన్‌ను ప్రారంభించడంలో అతను కీలక పాత్ర పోషించారు. [[అహ్మదాబాద్|అహ్మదాబాద్‌]] లో [[ది టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా]]&lt;nowiki/&gt;లో 7 నెలల కాలం పనిచేసిన తర్వాత, 1969లో న్యూఢిల్లీకి వెళ్లి దాదాపు రెండు దశాబ్దాల పాటు &quot;పేట్రియాట్‌&quot; తో పనిచేశారు.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
అతను ఆకాశవాణిలో సీనియర్ రాజకీయ వ్యాఖ్యాతగా పనిచేశారు. క్రియాశీల జర్నలిజం నుండి పదవీ విరమణ చేసిన తర్వాత, కృష్ణమూర్తి [[న్యూ ఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీ]]&lt;nowiki/&gt;లోని ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మాస్ కమ్యూనికేషన్‌లో అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్‌గా ఐదు సంవత్సరాల పాటు తమ అనుభవాన్ని, జ్ఞానాన్ని అందించారు. తరువాత అతను [[హైదరాబాదు విశ్వవిద్యాలయం]] లో విజిటింగ్ ఫ్యాకల్టీగా మాస్ కమ్యూనికేషన్ ను బోధించారు. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం, [[డా.బి.ఆర్.అంబేద్కర్ సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయం]],  భవన్స్ కాలేజ్ ఆఫ్ జర్నలిజంలోనూ బోధించారు, అదే సమయంలో మీడియా వ్యవహారాలపై కూడా రాయడం కొనసాగించారు.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

2017లో ఇగ్నో (ఇందిరాగాంధీ జాతీయ సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయం)కి జర్నలిజం స్వయం శిక్షణకు ఉపయోగకరమైన పాఠాలు కూడా రాసారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=IGNOU Self Learning Material (SLM)&quot; by Contributor Krishnamurthy, Dasu|url=https://egyankosh.ac.in/handle/123456789/1/browse?type=author&amp;order=ASC&amp;rpp=100&amp;value=Krishnamurthy%2C+Dasu|url-status=live|access-date=2025-07-03|website=eGyanKosh (Indira Gandhi National Open University)}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ఆయన అమెరికా, బ్రిటన్, సోవియట్ యూనియన్,  ఇరాక్‌లను సందర్శించారు. 

ఆయననుంచి స్ఫూర్తి పొందిన అతని సోదరుడు దాసు కేశవరావు కూడా చిరకాలం పాత్రికేయ వృత్తిలో కొనసాగారు. ‘[[ది హిందూ]]’  దినపత్రిక నుంచి రెసిడెంట్ ఎడిటర్‌గా పదవీ విరమణ చేసారు.

== రచనలు ==
2001లో, 75 సంవత్సరాల వయస్సులో,  కృష్ణమూర్తి తన భార్య మరణం తర్వాత తన కుమార్తె అయిన తామ్రపర్ణి కుటుంబంతో నివసించడానికి అమెరికాకు వెళ్లారు. [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]]&lt;nowiki/&gt;కు వెళ్లి రచనపై దృష్టి సారించారు. తన కుమార్తె తామ్రపర్ణి దాసుతో కలిసి, అతను [[తెలుగు]] లోని  చిన్న కథా రచయితలను, వారి రచనలను [[ఇంగ్లీషు భాష|ఆంగ్లం]]&lt;nowiki/&gt;లోకి అనువదించడం ద్వారా ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రాచుర్యం కలిగించే లక్ష్యంతో ‘ఇండియా రైట్స్’ అను  సంస్థను స్థాపించారు.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  

=== ఇండియా రైట్స్ పబ్లిషర్స్ (IndiaWrites Publishers) ===
తామ్రపర్ణి తన తండ్రితో కలిసి, సమకాలీన భారతీయ చిన్న కథలను ఆంగ్లంలోకి అనువదించడానికి మద్దతుగా  2006లో &quot;ఇండియా రైట్స్ పబ్లిషర్స్&quot; అనే లాభాపేక్షలేని సాహిత్య సంస్థను ప్రారంభించింది. వారు  తెలుగులో ఉన్న అద్భుతమైన సాహిత్యం, రచయితల గురించి అమెరికాలో ఉన్న వారికి తెలియచేయాలని &amp;nbsp;&quot;లిటరరీ వాయిసెస్ ఆఫ్ ఇండియా&quot; అనే ఆన్‌లైన్ సాహిత్య మాస పత్రికను ప్రచురించారు.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/books/books-authors/anthologist-and-translator-dasu-krishnamoortys-book-the-greatest-telugu-stories-ever-told-provides-a-tapestry-of-telugu-experiences-for-readers/article65295935.ece|title=Telugu short stories get a thrust|last=VIJAYA MARY|first=S B|date=2022-04-08|work=The Hindu|access-date=2025-07-02}}&lt;/ref&gt;  

కృష్ణమూర్తి మూడు సంకలనాలను ప్రచురించారు, అవి - సంతోషాబాద్ ప్యాసింజర్ 1947 అదర్ స్టోరీస్ (2010), ది సీసైడ్ బ్రైడ్ అండ్ అదర్ స్టోరీస్ (2019),  ది  గ్రేటెస్ట్ తెలుగు స్టోరీస్ ఎవర్ టోల్డ్ (2022). గ్లకోమా కారణంగా ఆయన కంటిచూపు మందగించింది. వృద్ధాప్యం కారణంగా వినికిడి శక్తి బాగా తగ్గిపోయింది. అయినా ఈ శారీరక సమస్యలు అయన ప్రవృత్తికి, రచనా వ్యాసంగానికి ఆటంకాలు కాలేదు. తొంభై ఏళ్ల వయసులో ‘సంతోషాబాద్ పాసెంజర్ 1947 అండ్ అదర్ స్టోరీస్’ పేరిట ప్రచురించిన కథాసంపుటి కృష్ణమూర్తికి ఎంతో పేరు తెచ్చిపెట్టింది. ప్రస్తుతం ఆయన తన ఆత్మకథపై పని చేస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.manatelangana.news/100-birth-anniversary-dasu-krishnamurti/|title=అక్షరాలకు ‘దాసు’డు.. ఈ పాత్రికేయ ధీరుడు!|last=రమణారావు|first=సిహెచ్ వి|date=2025-07-01|work=Mana Telangana|access-date=2025-07-01}}&lt;/ref&gt;

=== ది సీసైడ్ బ్రైడ్ అండ్ అదర్ స్టోరీస్ ===
ది సీసైడ్ బ్రైడ్ అండ్ అదర్ స్టోరీస్ (The Seaside Bride and Other Stories) 85 సంవత్సరాల పూర్తి చేసుకున్న తరువాత  దాసు కృష్ణమూర్తి తన జీవితంలో ఎదుర్కొన్న అనుభవాలను గుర్తుచేసుకుంటూ, జ్ఞాపకాలను అనుసరిస్తూ ఈ కథలను రాశారు.  అవి 3 నుండి 19 పేజీల వరకు ఉన్నాయి. దాసు కథలు ఆంగ్లంలో ప్రపంచ సాహిత్యంలో ఉన్నతమైన కథల జాబితాలో ఉన్నాయి. కానీ అట్ట లోపలి పుస్తక పరిచయం (బ్లర్బ్) అనవసరంగా ఈ రచనను 'ఆటోఫిక్షన్' అని పరిచయం చేసింది. ఈ పదాన్ని 1977లో సెర్జ్ డౌబ్రోవ్స్కీ 'కాల్పనిక ఆత్మకథ' ('ఆటోఫిక్షన్') కు ఉపయోగించాడు, అని హిందూ పత్రిక వ్యాఖ్యానించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/reviews/dasu-krishnamoortys-book-the-seaside-bride-is-autobiographical-in-nature-with-subtle-humour-and-gripping-narrative/article30123569.ece|title=Dasu Krishnamoorty’s book ‘The Seaside Bride and Other Stories’ is a tale of life|last=RAO|first=D S|date=2019-11-30|work=The Hindu|access-date=2025-07-04}}&lt;/ref&gt;

=== ది గ్రేటెస్ట్ తెలుగు స్టోరీస్ ఎవర్ టోల్డ్ ===
15 సంవత్సరాల తరువాత ప్రచురించిన &quot;ది  గ్రేటెస్ట్ తెలుగు స్టోరీస్ ఎవర్ టోల్డ్&quot;  (ప్రచురణ: అలెఫ్ బుక్ కంపెనీ-2022) అనే పుస్తకం ఒక చిన్న కథల సంకలనం. తెలుగు సాహిత్య రంగంలోని విస్తృతమైన భాగాన్ని మనకు అందిస్తుంది. దీంట్లో దాదాపు ఒక శతాబ్దపు అత్యుత్తమ చిన్న కథల రచయితల సాహిత్య రచనలు ఉన్నాయి. తెలుగు మాట్లాడే ప్రజల ప్రపంచ దృక్పథాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. దాసు కృష్ణమూర్తి కుమార్తె, సంకలన రచయిత్రి ,   అనువాదకురాలు అయిన తామ్రపర్ణి దాసుతో కలిసి రూపొందించిన ఈ సంకలనంలో [[గుడిపాటి వెంకట చలం|చలం]], [[కనుపర్తి వరలక్ష్మమ్మ]] నుండి [[వేంపల్లి గంగాధర్]],  [[వేంపల్లె షరీఫ్]] వరకు 21 మంది రచయితల రచనలు ఉన్నాయి. ఈ సంకలనంలో ఆరుగురు [[ముస్లిం]]&lt;nowiki/&gt;లు, ఐదుగురు మహిళలు, ఐదుగురు [[దళితులు|దళితుల]] రచనలు ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా ప్రాతినిధ్యం లేని విభిన్న వర్గాలలోని ప్రతిభకు ఒక వేదికను అందించడమే తమ లక్ష్యమని కృష్ణమూర్తి చెప్పారు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

కథలను ఎంచుకోవడంలో ప్రమాణాలను వివరిస్తూ, రచయితలు మార్పు కలగచేసే అంశాలు వెతుకుతున్నారని చెప్పారు. “ఉదాహరణకు, వేంపల్లె షరీఫ్ రాసిన ‘పర్దా’  ‘కర్టెన్’ అను కధ ముస్లిం మహిళలను పితృస్వామ్య తెర వెనుక ఉంచి, విస్తృత సమాజంలో పాల్గొనకుండా నిరోధించే నిబంధనలకు వ్యతిరేకంగా లేవనెత్తబడిన ఒక తీవ్ర విమర్శ. ‘తల్లి రుణం’ (మహమ్మద్ ఖదీర్ బాబు),  ‘ప్రిడేటర్స్’ (సయ్యద్ సలీమ్) రెండూ సమాజ అంచులలో పేదరికంలో జీవించవలసి వచ్చిన వారి దౌర్భాగ్య జీవితాలను ప్రముఖంగా చూపిస్తాయి” అని కృష్ణమూర్తి పేర్కొన్నారు. కనుపర్తి, ఇల్లిందల సరస్వతి దేవి, ఆచంట శారదా దేవి, సామాజిక అసమానత గురించి రాసిన చలం వంటి రచయితల రచనలను ఎంచుకోవడం గురించి కృష్ణమూర్తి మాట్లాడుతూ, కొత్త తరం రచయితలు ఆ పోరాటాన్ని కొత్త దిశల్లో ముందుకు తీసుకొస్తున్నారని , సామాజిక మార్పుకు చురుకైన సాధనంగా మారుతున్నారని [[బోయ జంగయ్య]], [[జాజుల గౌరి]]  వంటివారు రుజువు చేశారని అన్నారు. “రచయితలు మాత్రమే మార్పును సృష్టించలేరు కానీ ఖచ్చితంగా ఈ ప్రక్రియలో  వారు పెద్ద భాగం” అని ఆయన చెప్పారు. తామ్రపర్ణి స్పందిస్తూ, “సంకలనంలోని అన్ని రచయితలు,  చేర్చలేని అనేక మంది కూడా ప్రశంసలకు అర్హులు. అటువంటివారికి మా సంకలనం వారికి అర్హమైన ప్రపంచ గుర్తింపును పొందడంలో సహాయపడుతుందని మేము ఆశిస్తున్నాము అని చెప్పారు&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;  ఇందులో ముఖ్యంగా భారతదేశంలో ఉన్న విభిన్న సంస్కృతులకు, పెద్దగా వెలుగులోకి రాని జీవితాలకు ప్రాధాన్యత ఇచ్చి వారి సాహిత్యాన్నే ప్రచురించారు. అనువాదాల కొరకు &quot;చాలావరకు బలమైన పాత్రలు, సంఘటనలు, సామాజిక అంశాలున్న కథలను ఎంచుకుంటాం. అలాగే అద్దేపల్లి ప్రభు రాసిన ‘అతడు మనిషి’ (ఏన్‌ ఐడియల్‌ మేన్‌) కథలోనూ పైన చెప్పిన మూడు లక్షణాలు ఉన్నాయి&quot; అని కృష్ణమూర్తి చెప్పారు.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.andhrajyothy.com/2025/editorial/translating-emotions-is-important-1356288.html|title=భావోద్వేగాల్ని అనువదించటం ముఖ్యం|last=Editorial - TRANSLATING EMOTIONS IS IMPORTANT|date=2025-01-25|work=ABN ఆంధ్రజ్యోతి|access-date=2025-07-04}}&lt;/ref&gt;

== గుర్తింపులు ==
అలెఫ్ బుక్ కంపెనీ ప్రచురించిన  పుస్తకం ‘ది గ్రేటెస్ట్ తెలుగు స్టోరీస్ ఎవర్ టోల్డ్’ దేశవ్యాప్తంగా బాగా అమ్ముడవు తోంది. అనువాదం బావుందని చాలామంది సందేశాలు  పంపారు.  మరో పుస్తకాన్ని ప్రచురించిన రూపా పబ్లికే షన్స్ వీరిని మంచి అనువాదకులుగా పేర్కొంది. తెలుగులో ప్రముఖ రచయిత్రి [[అబ్బూరి ఛాయాదేవి]] ‘‘దాసు కృష్ణమూర్తి నా కథను అనువదించడానికి అంగీకరించడం గౌరవంగా భావిస్తున్నాను’’ అని కృష్ణమూర్తి అన్నారు. [[కవనశర్మ|కవన శర్మ]] ‘‘మీ ప్రయత్నాలు తెలుగు కథకు, రచయితలకు ఎంతో మేలు చేస్తాయి’’ అన్నారు. అనువాదం విలువ అందరికీ తెలియకపోవచ్చు కానీ ఇలాంటి రచయితలకైతే తప్పక తెలుసని నా నమ్మకం&quot; అని అన్నారు.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;  

ఢిల్లీ జర్నలిస్టిక్ వర్గాలలో, ఆయనకు ఉన్న అసాధారణమైన పేజీ లేఅవుట్ నైపుణ్యాలకు గుర్తింపుగా 'డెస్క్‌మ్యాన్ ఎక్స్‌ట్రార్డినేటర్'గా పిలిచి సన్మానించారు. ఇటీవల కృష్ణమూర్తి వీడియో కాన్ఫరెన్స్ ద్వారా ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ జర్నలిజం విద్యార్థుల ప్రస్తుత బ్యాచ్‌ను 1954–55 పూర్వ విద్యార్థి బృందం,  2024–25 బృందాన్ని ఉద్దేశించి ప్రసంగించి ఉత్తేజితులను చేశాడు. విద్యార్థులు అతనికి జీవిత సాఫల్య పురస్కారంతో సత్కరించారు.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/journalism-stalwart-dasu-krishnamoorty-turns-100-on-july-1-2025/article69755194.ece#:~:text=Dasu%20Krishnamoorty%2C%20a%20journalism%20veteran,the%20top%20of%20his%20class.|title=Journalism stalwart Dasu Krishnamoorty turns 100 on July 1|last=THE HINDU BUREAU|date=2025-07-01|work=THE HINDU|access-date=2025-07-01|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250701074308/https://www.thehindu.com/news/national/telangana/journalism-stalwart-dasu-krishnamoorty-turns-100-on-july-1-2025/article69755194.ece|archive-date=2025-07-01|publisher=The Hindu}}&lt;/ref&gt;  

హిమాలయన్ రైటింగ్ రిట్రీట్ డాట్ కామ్ వారు జాబితా చేసిన 51 ప్రముఖ భారతీయ అనువాదకులలో  దాసు కృష్ణమూర్తి ఒకరు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=51 Top Book Translators of Indian languages|url=https://www.himalayanwritingretreat.com/book-translators-india-language/|access-date=2026-01-21|website=The Himalayan Writing Retreat}}&lt;/ref&gt;   

== మూలాలు ==
[[వర్గం:పాత్రికేయులు]]
[[వర్గం:రచయితలు]]
[[వర్గం:అనువాదకులు]]
&lt;references /&gt;

== బయటి లింకులు ==
ఇండియా రైట్స్ పబ్లికేషన్స్  - https://indiawritespublishers.org/</text>
      <sha1>atelin2ds7r5u65eu5eq0xq6q3ms1no</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>లుట్ఫాల్ హక్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>459292</id>
    <revision>
      <id>4957569</id>
      <parentid>4599469</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:13:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Depot, KG</username>
        <id>146037</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూలాలు */</comment>
      <origin>4957569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7376" sha1="3shbrfpxhgbpynhbfxkiw0558t8ha19" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name           = లుట్ఫాల్ హక్ 
| image          =   
| imagesize      = 
| caption        = 
| birth_date     = 1911 డిసెంబర్ 1  
| birth_place    = రైనాపూర్, ముర్షిదాబాద్ జిల్లా
| residence      =
| death_date     = 1985 (73 వయస్సు )
| death_place    = 
| office1        = [[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ|పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యుడు]] 
| constituency1  = 	[[సుతి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సుతి]]
|successor1    =    ఎస్.మహమ్మద్	
|predecessor1  =   
| term_start1      = 1951  
| term_end1        = 1967   

| office2        = [[లో‍క్‍సభ సభ్యుడు]]
| constituency2  = [[జాంగీపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జాంగీపూర్]]
| term_start2  = 1967
| term_end2    = 1977 
|successor2    = శశాంక శేఖర్ సన్యాల్	  
|predecessor2  =   

| office3        = [[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ|పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యుడు]] 
| constituency3  = 	[[ఔరంగాబాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (పశ్చిమ బెంగాల్)|ఔరంగాబాద్]]
| term_start3          = 1977 
| term_end3   = 1987
|successor3    =తౌబ్ అలీ	

| party          = 	[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
| religion       = 
| spouse         = 
| children       = 
| alma_mater     = 
| nationality         = {{flag|India|name=భారతీయుడు}}
| occupation          = [[రాజకీయ నాయకుడు]]
| website        =  
| source         = 
}}
'''లుట్ఫల్ హక్''' భారతదేశానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]].&lt;ref name=&quot;refocus&quot;&gt;{{cite web|title=Members of Parliament – Lok Sabha – Profile|url=http://www.refocusindia.com/member-of-parliament-lok-sabha-profile-1644-Lutfal%C2%A0Haque,%20Haji|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924085547/http://www.refocusindia.com/member-of-parliament-lok-sabha-profile-1644-Lutfal%C2%A0Haque,%20Haji|archive-date=24 September 2015|work=Lutfal Haque, Haji|publisher=reFocusindia|accessdate=21 July 2014}}&lt;/ref&gt; ఆయన ఐదుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా, రెండుసార్లు [[జాంగీపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[లో‍క్‍సభ సభ్యుడు|లోక్‌సభ సభ్యుడిగా]] ఎన్నికయ్యాడు.&lt;ref name=&quot;Jangipur lok sabha election results 1967 - 2024&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha/west-bengal/jangipur-constituency-result-25509|title=Jangipur lok sabha election results 1967 -  2024|date=4 June 2024|accessdate=8 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250708081712/https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha/west-bengal/jangipur-constituency-result-25509|archivedate=8 July 2025|publisher=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;
==రాజకీయ జీవితం==
లుట్ఫాల్ హక్ [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[1952 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1952]], [[1957 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1957]], &amp; [[1962 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1962 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[సుతి శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి వరుసగా మూడుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు. ఆయన [[1967 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1967]]&lt;ref name=&quot;loksabha1967&quot;&gt;{{cite web|title=General Elections, India, 1967 - Constituency Wise Detailed Results|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1967/Vol_I_LS_67.pdf|url-status=dead|work=West Bengal|publisher=Election Commission|accessdate=23 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140718185108/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1967/Vol_I_LS_67.pdf|archivedate=18 July 2014}}&lt;/ref&gt; &amp; [[1971 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1971లో జరిగిన లోక్‌సభ ఎన్నికలలో]]&lt;ref name=&quot;loksabha1971&quot;&gt;{{cite web|title=General Elections, India, 1971 - Constituency Wise Detailed Results|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1971/Vol_I_LS71.pdf|url-status=dead|work=West Bengal|publisher=Election Commission|accessdate=23 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140718175452/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1971/Vol_I_LS71.pdf|archivedate=18 July 2014}}&lt;/ref&gt; [[జాంగీపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి వరుసగా రెండుసార్లు [[లో‍క్‍సభ సభ్యుడు|లోక్‌సభ సభ్యుడిగా]] ఎన్నికయ్యాడు. 

లుట్ఫాల్ హక్ [[1977 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1977]], &amp; [[1982 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1982 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[ఔరంగాబాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (పశ్చిమ బెంగాల్)|ఔరంగాబాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి వరుసగా రెండుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.  
==మూలాలు== 	   
{{మూలాలజాబితా}}
{{Authority control}}
[[వర్గం:1911 జననాలు]]
[[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ నుండి ఎన్నికైన లోక్‌సభ సభ్యులు]]
[[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ రాజకీయ నాయకులు]]
[[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:4వ లోక్‌సభ సభ్యులు]]
[[వర్గం:5వ లోక్‌సభ సభ్యులు]]
[[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]]</text>
      <sha1>3shbrfpxhgbpynhbfxkiw0558t8ha19</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>షెబిన్ బెన్సన్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>461784</id>
    <revision>
      <id>4957557</id>
      <parentid>4618366</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T07:52:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Depot, KG</username>
        <id>146037</id>
      </contributor>
      <comment>/* బయటి లింకులు */</comment>
      <origin>4957557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11854" sha1="g0hag63s093npjl4l7ntezbe6qx5lkw" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name        = షెబిన్ బెన్సన్
| image       =
| caption     =  
| birth_date  = {{Birth date and age|1995|11|27|df=y}}
| birth_place = నిలంబూర్ , కేరళ , భారతదేశం
| alma_mater   = ఎస్.ఆర్.ఎం ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ
| occupation  = 	నటుడు
| yearsactive = 2013–ప్రస్తుతం
| relatives   = నెబిష్ బెన్సన్ (సోదరుడు)
| parents     ={{ubl|చాండీ బెన్సన్|మరియమ్మ బెన్సన్}}
}}
షెబిన్ బెన్సన్ (జననం 27 నవంబర్ 1995) భారతదేశానికి చెందిన నటుడు, ఆయన ప్రధానంగా మలయాళ సినిమాలలో పని చేస్తాడు.

షెబిన్ బెన్సన్ 2013లో ఆషిక్ అబు సినిమా ఇడుక్కి గోల్డ్ తో తొలిసారిగా అరంగ్రేటం చేసి, తరువాత మమ్ముట్టి నటించిన వర్షం సినిమాలో నటించాడు.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|last1=AbdulKader|first1=Fathima|title=In conversation With the Young Talent Shebin Benson|url=http://www.wtzupcity.com/kochi/features/in-conversation-with-the-young-talent-shebin-benson|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20160824204328/http://www.wtzupcity.com/kochi/features/in-conversation-with-the-young-talent-shebin-benson|archive-date=24 August 2016|website=WtzupCity.com|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=4 October 2016|title=A mature young actor: Shebin Benson|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/041016/a-mature-young-actor-shebin-benson.html|access-date=31 December 2017|website=Deccanchronicle.com}}&lt;/ref&gt; 

== ఫిల్మోగ్రఫీ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!సంవత్సరం
!పేరు
!పాత్ర
!గమనికలు
|-
|2013
|''ఇడుక్కి బంగారం''
|చిన్న మధన్
|&lt;ref name=&quot;Idukki&quot;&gt;{{Cite web|date=13 February 2018|title=It's raining films for Shebin|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/130218/its-raining-films-for-shebin.html|website=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2014
|''ఇయోబింటే పుస్తకం''
|చిన్న వయసు అలోషి
|&lt;ref name=&quot;Iyob&quot;&gt;{{Cite web|date=27 July 2019|title=മികച്ച കഥാപാത്രങ്ങൾക്കായ്‌ കാത്തിരിക്കുന്നു - ഷെബിൻ ബെൻസൺ|url=https://www.madhyamam.com/movies/movie-interviews/cine-actor-shebin-benson-movies-news/626934|website=Madhyamam}}&lt;/ref&gt;
|-
|''వర్షం''
|అమీర్
|&lt;ref name=&quot;Iyob&quot; /&gt;
|-
|2015
|''చిరకోడింజ కినవుకల్''
|చిన్న తయ్యల్కరన్
|&lt;ref name=&quot;Iyob&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2016
|''ఇన్స్పెక్టర్ దావూద్ ఇబ్రహీం''
|చిన్న దావూద్
|&lt;ref name=&quot;Iyob&quot; /&gt;
|-
|''10 కల్పనకల్''
|జాన్
|&lt;ref name=&quot;Jana&quot;&gt;{{Cite web|title=Shebin Benson|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/shebin_benson|website=Rotten Tomatoes}}&lt;/ref&gt;
|-
|2017
|''కాట్టు''
|అఫ్సల్
|&lt;ref name=&quot;Pavi&quot;&gt;{{Cite web|date=1 September 2017|title=Learning the ropes|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/010917/learning-the-ropes.html|website=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2018
|''కాలీ''
|సమీర్
|&lt;ref name=&quot;Idukki&quot; /&gt;
|-
|''మోహన్ లాల్''
|చిన్న సేతు మాధవన్
|&lt;ref name=&quot;Pavi2&quot;&gt;{{Cite web|date=1 September 2017|title=Learning the ropes|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/010917/learning-the-ropes.html|website=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt;
|-
|''పావియెట్టంటే మధురచూరల్''
|ఆనందు
|&lt;ref name=&quot;Pavi2&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |2019
|''మిస్టర్ &amp; మిస్ రౌడీ''
|పాథ్రోస్
|&lt;ref name=&quot;Iyob&quot; /&gt;
|-
|''ఒరోన్నొన్నార ప్రాణాయాకధ''
|రామనన్
|&lt;ref name=&quot;Iyob&quot; /&gt;
|-
|''వైరస్''
|యాహియా
|&lt;ref name=&quot;Iyob&quot; /&gt;
|-
|''ఎవిడే''
|లీన్ జకారియా
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=6 July 2019|title='Evidey' movie review: A mystery overshadowed by its actors|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/review/2019/jul/06/evidey-movie-review-a-mystery-overshadowed-by-its-actors-1999963.html|website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;
|-
|''జనమైత్రి''
|అభిమన్యు
|కామియో పాత్ర&lt;ref name=&quot;Jana&quot; /&gt; 
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
|''సుమేష్'' ''&amp; రమేష్''
|
|అతిధి పాత్ర&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-details/sumesh-and-ramesh/movieshow/71150912.cms|title=Sumesh &amp; Ramesh|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[భీష్మపర్వం|భీష్మ పర్వం]]''
|సమర్థుడు
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=7 February 2021|title=Shebin Benson on Instagram: The Book of Bheeshma Next|url=https://www.instagram.com/p/CK_U9iqhBvB/|url-access=registration|archive-url=https://ghostarchive.org/iarchive/instagram/shebinbenson/2503812107880111041_2503812103794888911|archive-date=2021-12-25|website=Instagram}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;
|-
|''2 స్ట్రోక్''
|&lt;abbr&gt;టిబిఎ&lt;/abbr&gt;
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=19 October 2019|title=Amith Chakalakkal, Sreenath Bhasi in Roshni Dinaker's 2 Stroke|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/amith-chakalakkal-sreenath-bhasi-in-roshni-dinakers-2-stroke/articleshow/71661855.cms|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |2023
|''ఇరట్ట''
|బాబీ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=21 January 2023|title=Iratta trailer out, Joju George unleashes himself in a dual role|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2023/jan/21/iratta-trailer-out-joju-george-unleashes-himself-in-a-dual-role-39072.html|access-date=2023-02-07|website=[[Cinema Express]]|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|''న్టిక్కక్కోరు ప్రేమోండర్న్న్''
|జెంషాద్
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/first-look-poster-of-bhavana-and-sharafudheens-ntikkakkakoru-premandaarnnu-is-all-things-bright-and-beautiful/articleshow/93831524.cms|title=First look poster of Bhavana and Sharafudheen's 'Ntikkakkakoru Premandaarnnu' is all things bright and beautiful|work=The Times of India|access-date=2023-02-08|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;
|-
|''సులైఖా మంజిల్''
|ఆశిక్ మాలియక్కల్
|కామియో పాత్ర&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/lukman-avaran-starrer-sulaikha-manzil-gets-an-ott-release/articleshow/100528292.cms|title=Lukman Avaran starrer 'Sulaikha Manzil' gets an OTT release|date=2023-05-26|work=The Times of India|access-date=2023-05-30|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;
|-
|''పూక్కలం''
|కె.సి.యు.నికృష్ణన్
|కామియో పాత్ర &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/pookkaalam-to-arrive-this-summer/articleshow/98517140.cms|title='Pookkaalam' to arrive this summer!|date=2023-03-09|work=The Times of India|access-date=2023-09-27|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[2018 (2023 సినిమా)|2018]]''
|నహాస్
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-11-05|title=Jude Anthony Joseph Unveils Title of his Upcoming Film Based on 2018 Kerala Floods|url=https://www.news18.com/news/movies/jude-anthony-joseph-unveils-title-of-his-upcoming-film-based-on-2018-kerala-floods-6319135.html|access-date=2023-01-17|website=News18|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|''చార్లెస్ ఎంటర్‌ప్రైజెస్''
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/urvashi-starrer-charles-enterprises-gets-a-release-date/articleshow/99352685.cms|title=Urvashi starrer 'Charles Enterprises' gets a release date|date=2023-04-09|work=The Times of India|access-date=2023-09-27|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;
|-
|''కొల్లా''
|తులసి
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/kolla-movie-review-rajisha-vijayan-priya-varrier-lead-an-underwhelming-thriller/article66950594.ece|title='Kolla' movie review: Rajisha Vijayan, Priya Varrier lead an underwhelming thriller|date=2023-06-09|work=The Hindu|access-date=2023-07-09|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[కన్నూర్ స్క్వాడ్]]''
|రంజాన్ వహాబ్
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mammoottys-kannur-squad-mumbai-shooting-schedule-wraps-up-see-pic/articleshow/98493732.cms|title=Mammootty's 'Kannur Squad' Mumbai shooting schedule wraps up; see pic|date=2023-03-08|work=The Times of India|access-date=2023-09-27|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2024
|''[[మంజుమ్మెల్ బాయ్స్]]''
|మెజో
|అతిధి పాత్ర&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kerala-film-producers-association-vs-theaters-non-cooperation-threat-over-manjummel-boys-screening-dispute/articleshow/107793289.cms|title=The Kerala Film Producers' Association takes a stand against theaters and threatens non-cooperation over the 'Manjummel Boys' screening dispute|date=2024-02-18|work=The Times of India|access-date=2024-02-29|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; 
|-
|''[[ఉల్లోజుక్కు]]''
|జుమాన్
|అతిధి పాత్ర&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-11-05|title=Parvathy Thiruvothu - Urvashi starrer 'Ullozhukku' wraps up the shoot|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/parvathy-thiruvothu-urvashi-starrer-ullozhukku-wraps-up-the-shoot/articleshow/92915615.cms|access-date=2023-01-28|website=The Times of India|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|''బిగ్ బెన్''
|అజిన్
|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Santhosh|first=Vivek|date=2024-06-09|title=Anu Mohan and Aditi Ravi's Big Ben gets a release date|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/Jun/09/anu-mohan-and-aditi-ravis-big-ben-gets-a-release-date|access-date=2024-06-10|website=Cinema Express|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|''కిష్కింధ కాండం''
|ప్రశోభ్
|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Features|first=C. E.|date=2024-08-22|title=Asif Ali-starrer Kishkindha Kaandam gets a release date|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/Aug/22/asif-ali-starrer-kishkindha-kaandam-gets-a-release-date|access-date=2024-08-23|website=Cinema Express|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|2025
|''తలవర'' &lt;abbr&gt;†&lt;/abbr&gt;
|&lt;small&gt;టిబిఎ&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Mullappilly|first=Sreejith|date=2025-07-26|title=Arjun Ashokan's Thalavara gets first look, release date|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Jul/26/arjun-ashokans-thalavara-gets-first-look-release-date|access-date=2025-07-28|website=Cinema Express|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
==బయటి లింకులు==
* {{IMDb name|6643390}}
{{Authority control}}
[[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటులు]]
[[వర్గం:1995 జననాలు]]</text>
      <sha1>g0hag63s093npjl4l7ntezbe6qx5lkw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పొన్నం సత్తయ్య గౌడ్ మెమోరియల్ అవార్డు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>463555</id>
    <revision>
      <id>4957536</id>
      <parentid>4652752</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T07:01:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <comment>/* పురస్కార గ్రహీతల జాబితా */</comment>
      <origin>4957536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24003" sha1="53mdus2i3um48e6jo3qgoqcixgx2hs3" xml:space="preserve">{{Infobox Indian Awards
|awardname = పొన్నం సత్తయ్య గౌడ్ మెమోరియల్ అవార్డు
|image =  
|type = 
|category = సాహిత్య రంగం, కళా రంగం
|instituted = 2022
|firstawarded = 2022
|lastawarded = 2024
|total = 3
|awardedby = పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్ ట్రస్టు
|cashaward = ₹ 51,116
|description = 
|previousnames = 
|obverse = 
|reverse = 
|ribbon = 
|firstawardees = 
|lastawardees = 
|precededby = 2024
|followedby = 2025
}}
పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తమ తండ్రి పేరు మీద 2022లో &quot;పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాలను&quot; ఏర్పాటు చేసి సాహిత్య రంగం, కళ రంగం నుండి ప్రతి ఏటా ఇద్దరికీ పురస్కారాలను అందజేస్తున్నారు. దీనిలో భాగంగా 2022లో మొదటిసారి ఈ పురస్కార కార్యక్రమాన్ని హైదరాబాద్ రవీంద్రభారతిలో నిర్వహించారు.
== నిర్వహణ ==
=== 2022 ===
పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమాన్ని [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] [[రవీంద్రభారతి]]లో [[పైడి జైరాజ్ ప్రివ్యూ థియేటర్|పైడి జైరాజ్ ప్రివ్యూ థియేటర్​లో]] సెప్టెంబర్ 13న నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిధులుగా తెలంగాణ హైకోర్టు [[ఏనుగుల వెంకట వేణుగోపాల్|జస్టిస్ వెంకట వేణుగోపాల్]], బీసీ సంక్షేమ శాఖ ముఖ్య కార్యదర్శి [[బుర్రా వెంకటేశం]] హాజరై సాహిత్య రంగం నుండి కవి [[నాళేశ్వరం శంకరం]], కళ రంగం నుండి ఒగ్గు ధర్మయ్యలకు పురస్కారాలను అందజేశారు. ఈ అవార్డు కింద వారికి రూ. 25,116 నగదు, ప్రశంసా పత్రాలు అందజేశారు. 

ఈ కార్యక్రమంలో పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ ఉపాధ్యక్షుడు [[పొన్నం అశోక్ గౌడ్]], ఎంపిక కమిటీ కన్వీనర్‌ డాక్టర్‌ [[పొన్నం రవిచంద్ర]], ట్రస్టు చైర్మన్‌ [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]], జ్యూరీ కమిటీ సభ్యులు కేంద్ర సమాచార శాఖ మాజీ కమిషనర్‌ [[మాడభూషి శ్రీధర్|మాడభూషి శ్రీధర్‌]], సీనియర్‌ జర్నలిస్టు దిలీప్ రెడ్డి, రచయిత్రి [[అయినంపూడి శ్రీలక్ష్మి]], పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తదితరులు పాల్గొన్నారు.
&lt;gallery mode=packed&gt;
File:Ponnam Sataiah Memorial Award 2022 (1).jpg    
File:Ponnam Sataiah Memorial Award 2022.jpg  
File:Ponnam Sataiah Memorial Award - 2022.jpg
&lt;/gallery&gt;

=== 2023===
పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమాన్ని కరీంనగర్‌, ఫిలిం భవన్‌లో సెప్టెంబర్ 13న నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిధులుగా తెలంగాణ పబ్లిక్ సర్వీస్ కమీషన్ చైర్మన్ [[ఘంటా చక్రపాణి]], పెద్దపల్లి జిల్లా అడిషనల్ కలెక్టర్ శ్యాంప్రసాద్‌ లాల్ హాజరై సాహిత్య రంగం నుండి కవి [[నలిమెల భాస్కర్]], కళా రంగం నుండి [[విమలక్క]]లకు పురస్కారాలను అందజేశారు. ఈ అవార్డు కింద వారికి రూ. 25,116 నగదు, ప్రశంసా పత్రాలు అందజేశారు. 

ఈ కార్యక్రమంలో పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ ఉపాధ్యక్షుడు [[పొన్నం అశోక్ గౌడ్]], ఎంపిక కమిటీ కన్వీనర్‌ డాక్టర్‌ [[పొన్నం రవిచంద్ర]], ట్రస్టు చైర్మన్‌ [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]], కవులు [[అన్నవరం దేవేందర్]]ర్, పి.ఎస్.రవీంద్ర, మాడిశెట్టి గోపాల్, నంది శ్రీనివాస్ &amp; పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తదితరులు పాల్గొన్నారు.&lt;ref name=&quot;నలిమెల భాస్కర్, విమలక్కకు పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారం&quot;&gt;{{cite news |title=నలిమెల భాస్కర్, విమలక్కకు పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారం |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/rajanna/1784932 |accessdate=14 September 2025 |work= |publisher=Sakshi |date=13 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914141443/https://www.sakshi.com/telugu-news/rajanna/1784932 |archivedate=14 September 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;gallery mode=packed&gt;
File:Ponnam Sataiah Memorial Award - 2023.jpg
File:Ponnam Sataiah Memorial Award 2023.jpg
&lt;/gallery&gt;

=== 2024 ===
పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమాన్ని [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] [[రవీంద్రభారతి]]లోని ప్రధాన మందిరంలో పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్ ట్రస్ట్ చైర్మన్‌ [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]] అధ్యక్షతన సెప్టెంబర్ 13న నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిధులుగా తెలంగాణ శాసనసభ స్పీకర్ [[గడ్డం ప్రసాద్ కుమార్]], ఎక్సైజ్, పర్యాటక శాఖ మంత్రి [[జూపల్లి కృష్ణారావు]], ఐటీ, శాసనసభ వ్యవహారాల శాఖ మంత్రి [[దుద్దిళ్ళ శ్రీధర్ బాబు]] హాజరై సాహిత్య రంగం నుండి రచయిత [[చంద్రబోస్ (రచయిత)|చంద్రబోస్]], కళా రంగం నుండి 'బలగం' కొమురమ్మ, మొగిలయ్యలకు పురస్కారాలను అందజేశారు. ఈ అవార్డు కింద వారికి రూ. 51,116 నగదు, ప్రశంసా పత్రాలు అందజేశారు. 

ఈ కార్యక్రమంలో ప్రభుత్వ విప్ [[ఆది శ్రీనివాస్]], ఎమ్మెల్యేలు [[మేడిపల్లి సత్యం]], [[కవ్వంపల్లి సత్యనారాయణ]], [[వీర్లపల్లి శంకర్]], తెలంగాణ రాష్ట్ర ఫైనాన్స్‌ కమిషన్‌ చైర్మన్‌ [[సిరిసిల్ల రాజయ్య]],  సీడబ్ల్యూసీ సభ్యుడు &amp; మాజీ ఎమ్మెల్సీ [[గిడుగు రుద్రరాజు]], పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ ఉపాధ్యక్షుడు [[పొన్నం అశోక్ గౌడ్]], ఎంపిక కమిటీ కన్వీనర్‌ డాక్టర్‌ [[పొన్నం రవిచంద్ర]], జ్యూరీ కమిటీ సభ్యులు కేంద్ర సమాచార శాఖ మాజీ కమిషనర్‌ [[మాడభూషి శ్రీధర్|మాడభూషి శ్రీధర్‌]], సీనియర్‌ జర్నలిస్టు దిలీప్ రెడ్డి, రచయిత్రి [[అయినంపూడి శ్రీలక్ష్మి]], రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ సంచాలకుడు [[మామిడి హరికృష్ణ]], పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తదితరులు పాల్గొన్నారు.&lt;ref name=&quot;పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కార ప్రదానోత్సవం&quot;&gt;{{cite news |title=పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కార ప్రదానోత్సవం |url=https://www.dishadaily.com/telangana/ponnam-sattaiah-lifetime-achievement-award-ceremony-364710 |accessdate=14 September 2025 |work= |publisher=Disha Daily |date=13 September 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914150610/https://www.dishadaily.com/telangana/ponnam-sattaiah-lifetime-achievement-award-ceremony-364710 |archivedate=14 September 2025 }}&lt;/ref&gt;

=== 2025 ===
పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమాన్ని [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] [[రవీంద్రభారతి]]లోని ప్రధాన మందిరంలో పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్ ట్రస్ట్ చైర్మన్‌ [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]] అధ్యక్షతన సెప్టెంబర్ 13న నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిధులుగా వ్యవసాయ శాఖ మంత్రి [[తుమ్మల నాగేశ్వరరావు]],  ఎక్సైజ్, పర్యాటక శాఖ మంత్రి [[జూపల్లి కృష్ణారావు]], ఐటీ, శాసనసభ వ్యవహారాల శాఖ మంత్రి [[దుద్దిళ్ళ శ్రీధర్ బాబు]] హాజరై సాహిత్య రంగం నుండి కవి [[అంపశయ్య నవీన్]], కళ రంగం నుండి అంతడుపుల రమాదేవిలకు పురస్కారాలను అందజేశారు. ఈ అవార్డు కింద వారికి రూ. 51,116 నగదు, ప్రశంసా పత్రాలు అందజేశారు.&lt;ref name=&quot;ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థను కాపాడుకోవాలి: మంత్రి తుమ్మల&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.dishadaily.com/telangana/hyderabad/joint-family-system-should-be-preserved-minister-tummala-474802|title=ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థను కాపాడుకోవాలి: మంత్రి తుమ్మల|last1=|first1=|date=13 September 2025|work=|accessdate=14 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914082653/https://www.dishadaily.com/telangana/hyderabad/joint-family-system-should-be-preserved-minister-tummala-474802|archivedate=14 September 2025|publisher=Disha Daily}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థను కాపాడుకోవాలి&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.v6velugu.com/ponnam-sathaiah-lifetime-achievement-awards-honor-ampasaiah-naveen-ramadevi|title=ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థను కాపాడుకోవాలి|last1=|first1=|date=14 September 2025|accessdate=14 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914082823/https://www.v6velugu.com/ponnam-sathaiah-lifetime-achievement-awards-honor-ampasaiah-naveen-ramadevi|archivedate=14 September 2025|publisher=V6 Velugu}}&lt;/ref&gt; 

ఈ కార్యక్రమంలో లోక్‌సభ సభ్యుడు [[సురేష్ కుమార్ షెట్కర్]], ఎమ్మెల్యే [[మేడిపల్లి సత్యం]], సీడబ్ల్యూసీ సభ్యుడు &amp; మాజీ ఎమ్మెల్సీ [[గిడుగు రుద్రరాజు]], పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ ఉపాధ్యక్షుడు [[పొన్నం అశోక్ గౌడ్]], ఎంపిక కమిటీ కన్వీనర్‌ డాక్టర్‌ [[పొన్నం రవిచంద్ర]], జ్యూరీ కమిటీ సభ్యులు కేంద్ర సమాచార శాఖ మాజీ కమిషనర్‌ [[మాడభూషి శ్రీధర్|మాడభూషి శ్రీధర్‌]], సీనియర్‌ జర్నలిస్టు దిలీప్ రెడ్డి, పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తదితరులు పాల్గొన్నారు.&lt;ref name=&quot;భారతీయ సంస్కృతికి ప్రతీక ఉమ్మడి కుటుంబాలు&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/general/1802/125167625|title=భారతీయ సంస్కృతికి ప్రతీక ఉమ్మడి కుటుంబాలు|date=14 September 2025|work=|accessdate=14 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914081455/https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/general/1802/125167625|archivedate=14 September 2025|publisher=Eenadu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;భూమి పుత్రుడికి ఘన నివాళి&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.andhrajyothy.com/2025/telangana/telangana-ministers-honor-agricultural-leader-ponnam-satayya-on-death-anniversary-1446868.html|title=భూమి పుత్రుడికి ఘన నివాళి|date=14 September 2025|accessdate=14 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914081555/https://www.andhrajyothy.com/2025/telangana/telangana-ministers-honor-agricultural-leader-ponnam-satayya-on-death-anniversary-1446868.html|archivedate=14 September 2025|publisher=Andhrajyothy}}&lt;/ref&gt;

== పురస్కార గ్రహీతల జాబితా ==
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!సంవత్సరం 
! పురస్కార గ్రహీత పేరు
!ఫోటో
! విభాగం
!మూలాలు
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2022
|[[నాళేశ్వరం శంకరం]]
|[[దస్త్రం:Naleshwaram_Shankaram_in_Aazadi_ka_Kavi_Sammelanam_in_Ravindra_Bharathi_(03.04.2021).jpg|100x100px]]
|[[సాహిత్యం|సాహిత్య రంగం]]
|&lt;ref name=&quot;Ponnam Sathaiah award to poets Shankaram, Dharmaiah&quot;&gt;{{cite news|url=https://telanganatoday.com/telangana-ponnam-sathaiah-award-to-poets-shankaram-dharmaiah|title=Ponnam Sathaiah award to poets Shankaram, Dharmaiah|last1=|first1=|date=8 September 2022|accessdate=20 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720072706/https://telanganatoday.com/telangana-ponnam-sathaiah-award-to-poets-shankaram-dharmaiah|archivedate=20 July 2025|publisher=Telangana Today}}&lt;/ref&gt;
|-
|ఒగ్గు ధర్మయ్య
|[[దస్త్రం:Ponnam Sataiah Memorial Award 2022 (1) (cropped).jpg|100x100px]]
|కళా రంగం 
|&lt;ref name=&quot;Ponnam Sathaiah award to poets Shankaram, Dharmaiah&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2023
|[[నలిమెల భాస్కర్]]  
|[[దస్త్రం:Nalimela_Bhaskar.jpg|100x100px]]
|[[సాహిత్యం|సాహిత్య రంగం]]
|&lt;ref name=&quot;నలిమెల, విమలక్కకు పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారం&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/karimnagar/1784915|title=నలిమెల, విమలక్కకు పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారం|date=23 September 2023|work=|accessdate=20 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720072208/https://www.sakshi.com/telugu-news/karimnagar/1784915|archivedate=20 July 2025|publisher=Sakshi}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[విమలక్క]]
|[[దస్త్రం:Vimalakka.jpg|92x92px]]
|కళా రంగం 
|&lt;ref name=&quot;నలిమెల, విమలక్కకు పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారం&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
|[[చంద్రబోస్ (రచయిత)|చంద్రబోస్]]
|[[దస్త్రం:Chandrabose_with_Academy_Award_2023.jpg|100x100px]]
|[[సాహిత్యం|సాహిత్య రంగం]]
|&lt;ref name=&quot;Chandrabose, ‘Balagam’ movie fame Mogilaiah and Komuramma to be presented Ponnam Sathaiah Goud memorial awards&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/chandrabose-balagam-movie-fame-mogilaiah-and-komuramma-to-be-presented-ponnam-sathaiah-goud-memorial-awards/article68623057.ece|title=Chandrabose, ‘Balagam’ movie fame Mogilaiah and Komuramma to be presented Ponnam Sathaiah Goud memorial awards|last1=|first1=|date=10 September 2024|accessdate=20 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720071634/https://www.thehindu.com/news/national/telangana/chandrabose-balagam-movie-fame-mogilaiah-and-komuramma-to-be-presented-ponnam-sathaiah-goud-memorial-awards/article68623057.ece|archivedate=20 July 2025|publisher=The Hindu}}&lt;/ref&gt;
|-
|'బలగం' కొమురమ్మ, మొగిలయ్య
|
|కళా రంగం 
|&lt;ref name=&quot;చంద్రబోస్, కొమురమ్మ, మొగిలయ్యలకు పొన్నం సత్తయ్య గౌడ్ స్మారక అవార్డు&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.v6velugu.com/oscar-winner-chandrabose-komuramma-and-mogiliah-selected-for-ponnam-sathaiah-goud-memorial-award|title=చంద్రబోస్, కొమురమ్మ, మొగిలయ్యలకు పొన్నం సత్తయ్య గౌడ్ స్మారక అవార్డు|last1=|first1=|date=9 September 2024|accessdate=20 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720073612/https://www.v6velugu.com/oscar-winner-chandrabose-komuramma-and-mogiliah-selected-for-ponnam-sathaiah-goud-memorial-award|archivedate=20 July 2025|publisher=V6 Velugu}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2025
|[[అంపశయ్య నవీన్]]  
|[[దస్త్రం:Ampasayya Naveen with His son on his Right (cropped).jpg|123x123px]]
|[[సాహిత్యం|సాహిత్య రంగం]]
|&lt;ref name=&quot;Ponnam Sathaiah Goud memorial lifetime achievement awards for Ampasayya Naveen, Anthadupula Rama Devi&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/ponnam-sathaiah-goud-memorial-lifetime-achievement-awards-to-ampasayya-naveen-anthadupula-rama-devi/article70027033.ece|title=Ponnam Sathaiah Goud memorial lifetime achievement awards for Ampasayya Naveen, Anthadupula Rama Devi|last1=|first1=|date=8 September 2025|accessdate=9 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250909043611/https://www.thehindu.com/news/national/telangana/ponnam-sathaiah-goud-memorial-lifetime-achievement-awards-to-ampasayya-naveen-anthadupula-rama-devi/article70027033.ece|archivedate=9 September 2025|publisher=The Hindu}}&lt;/ref&gt;
|-
|అంతడుపుల రమాదేవి
|[[దస్త్రం:Anthadupula Ramadevi (cropped).jpg|123x123px]]
|కళా రంగం 
|&lt;ref name=&quot;అంపశయ్య నవీన్, అంతడుపుల రమాదేవిలకు పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారం&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=అంపశయ్య నవీన్, అంతడుపుల రమాదేవిలకు పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారం |url=https://www.v6velugu.com/ponnam-sathaiah-lifetime-achievement-award-to-ampasaiah-naveen-and-antaadupula-ramadevi |accessdate=11 September 2025 |publisher=V6 Velugu |date=8 September 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250911035449/https://www.v6velugu.com/ponnam-sathaiah-lifetime-achievement-award-to-ampasaiah-naveen-and-antaadupula-ramadevi |archivedate=11 September 2025 }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2026
|[[ఎం. కోదండ రెడ్డి]]  
| వ్యవసాయ రంగం 
|
|&lt;ref name=&quot;పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారానికి ముగ్గురు ఎంపిక&quot;&gt;{{cite news |title=పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారానికి ముగ్గురు ఎంపిక |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/karimnagar-news/530/126160932 |access-date=14 September 2026 |publisher=Eenadu |date=6 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914065548/https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/karimnagar-news/530/126160932 |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt; 
|-
|[[వెలిచాల కొండలరావు]]
|[[దస్త్రం:Kondalrao Poetry Reading in Kavi Sammelanam at World Poetry Day Celebrations in Ravindra Bharathi (21.03.2016) 01.jpg|123x123px]]
|[[సాహిత్యం|సాహిత్య రంగం]]
|&lt;ref name=&quot;పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారానికి ముగ్గురు ఎంపిక&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 
|-
|[[కనకవ్వ| గొట్టే కనకవ్వ]]
|[[దస్త్రం: Kanakavvagotte.jpg|123x123px]]
|కళారంగం
|&lt;ref name=&quot;పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారానికి ముగ్గురు ఎంపిక&quot;&gt;&lt;/ref&gt;  
|}

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
[[వర్గం:పురస్కారాలు]]
[[వర్గం:2022 స్థాపితాలు]]</text>
      <sha1>53mdus2i3um48e6jo3qgoqcixgx2hs3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957547</id>
      <parentid>4957536</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T07:12:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2025 */</comment>
      <origin>4957547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27638" sha1="36je1q1rqs7zgiq66sd7kpevyyk0d8l" xml:space="preserve">{{Infobox Indian Awards
|awardname = పొన్నం సత్తయ్య గౌడ్ మెమోరియల్ అవార్డు
|image =  
|type = 
|category = సాహిత్య రంగం, కళా రంగం
|instituted = 2022
|firstawarded = 2022
|lastawarded = 2024
|total = 3
|awardedby = పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్ ట్రస్టు
|cashaward = ₹ 51,116
|description = 
|previousnames = 
|obverse = 
|reverse = 
|ribbon = 
|firstawardees = 
|lastawardees = 
|precededby = 2024
|followedby = 2025
}}
పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తమ తండ్రి పేరు మీద 2022లో &quot;పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాలను&quot; ఏర్పాటు చేసి సాహిత్య రంగం, కళ రంగం నుండి ప్రతి ఏటా ఇద్దరికీ పురస్కారాలను అందజేస్తున్నారు. దీనిలో భాగంగా 2022లో మొదటిసారి ఈ పురస్కార కార్యక్రమాన్ని హైదరాబాద్ రవీంద్రభారతిలో నిర్వహించారు.
== నిర్వహణ ==
=== 2022 ===
పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమాన్ని [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] [[రవీంద్రభారతి]]లో [[పైడి జైరాజ్ ప్రివ్యూ థియేటర్|పైడి జైరాజ్ ప్రివ్యూ థియేటర్​లో]] సెప్టెంబర్ 13న నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిధులుగా తెలంగాణ హైకోర్టు [[ఏనుగుల వెంకట వేణుగోపాల్|జస్టిస్ వెంకట వేణుగోపాల్]], బీసీ సంక్షేమ శాఖ ముఖ్య కార్యదర్శి [[బుర్రా వెంకటేశం]] హాజరై సాహిత్య రంగం నుండి కవి [[నాళేశ్వరం శంకరం]], కళ రంగం నుండి ఒగ్గు ధర్మయ్యలకు పురస్కారాలను అందజేశారు. ఈ అవార్డు కింద వారికి రూ. 25,116 నగదు, ప్రశంసా పత్రాలు అందజేశారు. 

ఈ కార్యక్రమంలో పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ ఉపాధ్యక్షుడు [[పొన్నం అశోక్ గౌడ్]], ఎంపిక కమిటీ కన్వీనర్‌ డాక్టర్‌ [[పొన్నం రవిచంద్ర]], ట్రస్టు చైర్మన్‌ [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]], జ్యూరీ కమిటీ సభ్యులు కేంద్ర సమాచార శాఖ మాజీ కమిషనర్‌ [[మాడభూషి శ్రీధర్|మాడభూషి శ్రీధర్‌]], సీనియర్‌ జర్నలిస్టు దిలీప్ రెడ్డి, రచయిత్రి [[అయినంపూడి శ్రీలక్ష్మి]], పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తదితరులు పాల్గొన్నారు.
&lt;gallery mode=packed&gt;
File:Ponnam Sataiah Memorial Award 2022 (1).jpg    
File:Ponnam Sataiah Memorial Award 2022.jpg  
File:Ponnam Sataiah Memorial Award - 2022.jpg
&lt;/gallery&gt;

=== 2023===
పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమాన్ని కరీంనగర్‌, ఫిలిం భవన్‌లో సెప్టెంబర్ 13న నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిధులుగా తెలంగాణ పబ్లిక్ సర్వీస్ కమీషన్ చైర్మన్ [[ఘంటా చక్రపాణి]], పెద్దపల్లి జిల్లా అడిషనల్ కలెక్టర్ శ్యాంప్రసాద్‌ లాల్ హాజరై సాహిత్య రంగం నుండి కవి [[నలిమెల భాస్కర్]], కళా రంగం నుండి [[విమలక్క]]లకు పురస్కారాలను అందజేశారు. ఈ అవార్డు కింద వారికి రూ. 25,116 నగదు, ప్రశంసా పత్రాలు అందజేశారు. 

ఈ కార్యక్రమంలో పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ ఉపాధ్యక్షుడు [[పొన్నం అశోక్ గౌడ్]], ఎంపిక కమిటీ కన్వీనర్‌ డాక్టర్‌ [[పొన్నం రవిచంద్ర]], ట్రస్టు చైర్మన్‌ [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]], కవులు [[అన్నవరం దేవేందర్]]ర్, పి.ఎస్.రవీంద్ర, మాడిశెట్టి గోపాల్, నంది శ్రీనివాస్ &amp; పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తదితరులు పాల్గొన్నారు.&lt;ref name=&quot;నలిమెల భాస్కర్, విమలక్కకు పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారం&quot;&gt;{{cite news |title=నలిమెల భాస్కర్, విమలక్కకు పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారం |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/rajanna/1784932 |accessdate=14 September 2025 |work= |publisher=Sakshi |date=13 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914141443/https://www.sakshi.com/telugu-news/rajanna/1784932 |archivedate=14 September 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;gallery mode=packed&gt;
File:Ponnam Sataiah Memorial Award - 2023.jpg
File:Ponnam Sataiah Memorial Award 2023.jpg
&lt;/gallery&gt;

=== 2024 ===
పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమాన్ని [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] [[రవీంద్రభారతి]]లోని ప్రధాన మందిరంలో పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్ ట్రస్ట్ చైర్మన్‌ [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]] అధ్యక్షతన సెప్టెంబర్ 13న నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిధులుగా తెలంగాణ శాసనసభ స్పీకర్ [[గడ్డం ప్రసాద్ కుమార్]], ఎక్సైజ్, పర్యాటక శాఖ మంత్రి [[జూపల్లి కృష్ణారావు]], ఐటీ, శాసనసభ వ్యవహారాల శాఖ మంత్రి [[దుద్దిళ్ళ శ్రీధర్ బాబు]] హాజరై సాహిత్య రంగం నుండి రచయిత [[చంద్రబోస్ (రచయిత)|చంద్రబోస్]], కళా రంగం నుండి 'బలగం' కొమురమ్మ, మొగిలయ్యలకు పురస్కారాలను అందజేశారు. ఈ అవార్డు కింద వారికి రూ. 51,116 నగదు, ప్రశంసా పత్రాలు అందజేశారు. 

ఈ కార్యక్రమంలో ప్రభుత్వ విప్ [[ఆది శ్రీనివాస్]], ఎమ్మెల్యేలు [[మేడిపల్లి సత్యం]], [[కవ్వంపల్లి సత్యనారాయణ]], [[వీర్లపల్లి శంకర్]], తెలంగాణ రాష్ట్ర ఫైనాన్స్‌ కమిషన్‌ చైర్మన్‌ [[సిరిసిల్ల రాజయ్య]],  సీడబ్ల్యూసీ సభ్యుడు &amp; మాజీ ఎమ్మెల్సీ [[గిడుగు రుద్రరాజు]], పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ ఉపాధ్యక్షుడు [[పొన్నం అశోక్ గౌడ్]], ఎంపిక కమిటీ కన్వీనర్‌ డాక్టర్‌ [[పొన్నం రవిచంద్ర]], జ్యూరీ కమిటీ సభ్యులు కేంద్ర సమాచార శాఖ మాజీ కమిషనర్‌ [[మాడభూషి శ్రీధర్|మాడభూషి శ్రీధర్‌]], సీనియర్‌ జర్నలిస్టు దిలీప్ రెడ్డి, రచయిత్రి [[అయినంపూడి శ్రీలక్ష్మి]], రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ సంచాలకుడు [[మామిడి హరికృష్ణ]], పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తదితరులు పాల్గొన్నారు.&lt;ref name=&quot;పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కార ప్రదానోత్సవం&quot;&gt;{{cite news |title=పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కార ప్రదానోత్సవం |url=https://www.dishadaily.com/telangana/ponnam-sattaiah-lifetime-achievement-award-ceremony-364710 |accessdate=14 September 2025 |work= |publisher=Disha Daily |date=13 September 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914150610/https://www.dishadaily.com/telangana/ponnam-sattaiah-lifetime-achievement-award-ceremony-364710 |archivedate=14 September 2025 }}&lt;/ref&gt;

=== 2025 ===
పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమాన్ని [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] [[రవీంద్రభారతి]]లోని ప్రధాన మందిరంలో పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్ ట్రస్ట్ చైర్మన్‌ [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]] అధ్యక్షతన సెప్టెంబర్ 13న నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిధులుగా వ్యవసాయ శాఖ మంత్రి [[తుమ్మల నాగేశ్వరరావు]],  ఎక్సైజ్, పర్యాటక శాఖ మంత్రి [[జూపల్లి కృష్ణారావు]], ఐటీ, శాసనసభ వ్యవహారాల శాఖ మంత్రి [[దుద్దిళ్ళ శ్రీధర్ బాబు]] హాజరై సాహిత్య రంగం నుండి కవి [[అంపశయ్య నవీన్]], కళ రంగం నుండి అంతడుపుల రమాదేవిలకు పురస్కారాలను అందజేశారు. ఈ అవార్డు కింద వారికి రూ. 51,116 నగదు, ప్రశంసా పత్రాలు అందజేశారు.&lt;ref name=&quot;ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థను కాపాడుకోవాలి: మంత్రి తుమ్మల&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.dishadaily.com/telangana/hyderabad/joint-family-system-should-be-preserved-minister-tummala-474802|title=ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థను కాపాడుకోవాలి: మంత్రి తుమ్మల|last1=|first1=|date=13 September 2025|work=|accessdate=14 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914082653/https://www.dishadaily.com/telangana/hyderabad/joint-family-system-should-be-preserved-minister-tummala-474802|archivedate=14 September 2025|publisher=Disha Daily}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థను కాపాడుకోవాలి&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.v6velugu.com/ponnam-sathaiah-lifetime-achievement-awards-honor-ampasaiah-naveen-ramadevi|title=ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థను కాపాడుకోవాలి|last1=|first1=|date=14 September 2025|accessdate=14 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914082823/https://www.v6velugu.com/ponnam-sathaiah-lifetime-achievement-awards-honor-ampasaiah-naveen-ramadevi|archivedate=14 September 2025|publisher=V6 Velugu}}&lt;/ref&gt; 

ఈ కార్యక్రమంలో లోక్‌సభ సభ్యుడు [[సురేష్ కుమార్ షెట్కర్]], ఎమ్మెల్యే [[మేడిపల్లి సత్యం]], సీడబ్ల్యూసీ సభ్యుడు &amp; మాజీ ఎమ్మెల్సీ [[గిడుగు రుద్రరాజు]], పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ ఉపాధ్యక్షుడు [[పొన్నం అశోక్ గౌడ్]], ఎంపిక కమిటీ కన్వీనర్‌ డాక్టర్‌ [[పొన్నం రవిచంద్ర]], జ్యూరీ కమిటీ సభ్యులు కేంద్ర సమాచార శాఖ మాజీ కమిషనర్‌ [[మాడభూషి శ్రీధర్|మాడభూషి శ్రీధర్‌]], సీనియర్‌ జర్నలిస్టు దిలీప్ రెడ్డి, పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తదితరులు పాల్గొన్నారు.&lt;ref name=&quot;భారతీయ సంస్కృతికి ప్రతీక ఉమ్మడి కుటుంబాలు&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/general/1802/125167625|title=భారతీయ సంస్కృతికి ప్రతీక ఉమ్మడి కుటుంబాలు|date=14 September 2025|work=|accessdate=14 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914081455/https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/general/1802/125167625|archivedate=14 September 2025|publisher=Eenadu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;భూమి పుత్రుడికి ఘన నివాళి&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.andhrajyothy.com/2025/telangana/telangana-ministers-honor-agricultural-leader-ponnam-satayya-on-death-anniversary-1446868.html|title=భూమి పుత్రుడికి ఘన నివాళి|date=14 September 2025|accessdate=14 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914081555/https://www.andhrajyothy.com/2025/telangana/telangana-ministers-honor-agricultural-leader-ponnam-satayya-on-death-anniversary-1446868.html|archivedate=14 September 2025|publisher=Andhrajyothy}}&lt;/ref&gt;
=== 2026 ===
పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమాన్ని [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] [[రవీంద్రభారతి]]లోని ప్రధాన మందిరంలో పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్ ట్రస్ట్ చైర్మన్‌ [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]] అధ్యక్షతన సెప్టెంబర్ 13న నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిధిగా శాసనమండలు చైర్మన్ గుత్తా సుఖేందర్ రెడ్డి, విశిష్ట అతిథులుగా ఎక్సైజ్, పర్యాటక శాఖ మంత్రి [[జూపల్లి కృష్ణారావు]],  కార్మిక &amp; గనుల శాఖ మంత్రి [[గడ్డం వివేక్ వెంకటస్వామి|వివేక్ వేంకటస్వామి]], ఎస్సీ, ఎస్టీ &amp; మైనారిటీ సంక్షేమ శాఖ మంత్రి [[అడ్లూరి లక్ష్మణ్ కుమార్]] హాజరై  వ్యవసాయ రంగం నుండి [[ఎం. కోదండ రెడ్డి]],  సాహిత్య రంగం నుండి కవి [[వెలిచాల కొండలరావు]], కళ రంగం నుండి [[కనకవ్వ| గొట్టే కనకవ్వ]]లకు పురస్కారాలను అందజేశారు. ఈ అవార్డు కింద వారికి రూ. 51,116 నగదు, ప్రశంసా పత్రాలు అందజేశారు. 

ఈ కార్యక్రమంలో పీసీసీ అధ్యక్షుడు &amp; ఎమ్మెల్సీ [[బొమ్మ మహేష్ కుమార్ గౌడ్]], ఎమ్మెల్యేలు [[మేడిపల్లి సత్యం]], కవ్వంపల్లి సత్యనారాయణ, సీడబ్ల్యూసీ సభ్యుడు &amp; మాజీ ఎమ్మెల్సీ [[గిడుగు రుద్రరాజు]], ప్రొఫెసర్ హరగోపాల్, పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ ఉపాధ్యక్షుడు [[పొన్నం అశోక్ గౌడ్]], ఎంపిక కమిటీ కన్వీనర్‌ డాక్టర్‌ [[పొన్నం రవిచంద్ర]], జ్యూరీ కమిటీ సభ్యులు కేంద్ర సమాచార శాఖ మాజీ కమిషనర్‌ [[మాడభూషి శ్రీధర్|మాడభూషి శ్రీధర్‌]], సివిల్ సప్లైస్ డైరెక్టర్ జి.వి.శ్యామప్రసాద్, ఐఏఎస్, బిసి స్టడీ సర్కిల్ డైరెక్టర్ మామిడి హరికృష్ణ సీనియర్‌ జర్నలిస్టు ఆర్. దిలీప్ రెడ్డి, ఐనంపూడి శ్రీలక్ష్మి పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తదితరులు పాల్గొన్నారు.

== పురస్కార గ్రహీతల జాబితా ==
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!సంవత్సరం 
! పురస్కార గ్రహీత పేరు
!ఫోటో
! విభాగం
!మూలాలు
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2022
|[[నాళేశ్వరం శంకరం]]
|[[దస్త్రం:Naleshwaram_Shankaram_in_Aazadi_ka_Kavi_Sammelanam_in_Ravindra_Bharathi_(03.04.2021).jpg|100x100px]]
|[[సాహిత్యం|సాహిత్య రంగం]]
|&lt;ref name=&quot;Ponnam Sathaiah award to poets Shankaram, Dharmaiah&quot;&gt;{{cite news|url=https://telanganatoday.com/telangana-ponnam-sathaiah-award-to-poets-shankaram-dharmaiah|title=Ponnam Sathaiah award to poets Shankaram, Dharmaiah|last1=|first1=|date=8 September 2022|accessdate=20 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720072706/https://telanganatoday.com/telangana-ponnam-sathaiah-award-to-poets-shankaram-dharmaiah|archivedate=20 July 2025|publisher=Telangana Today}}&lt;/ref&gt;
|-
|ఒగ్గు ధర్మయ్య
|[[దస్త్రం:Ponnam Sataiah Memorial Award 2022 (1) (cropped).jpg|100x100px]]
|కళా రంగం 
|&lt;ref name=&quot;Ponnam Sathaiah award to poets Shankaram, Dharmaiah&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2023
|[[నలిమెల భాస్కర్]]  
|[[దస్త్రం:Nalimela_Bhaskar.jpg|100x100px]]
|[[సాహిత్యం|సాహిత్య రంగం]]
|&lt;ref name=&quot;నలిమెల, విమలక్కకు పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారం&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/karimnagar/1784915|title=నలిమెల, విమలక్కకు పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారం|date=23 September 2023|work=|accessdate=20 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720072208/https://www.sakshi.com/telugu-news/karimnagar/1784915|archivedate=20 July 2025|publisher=Sakshi}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[విమలక్క]]
|[[దస్త్రం:Vimalakka.jpg|92x92px]]
|కళా రంగం 
|&lt;ref name=&quot;నలిమెల, విమలక్కకు పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారం&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
|[[చంద్రబోస్ (రచయిత)|చంద్రబోస్]]
|[[దస్త్రం:Chandrabose_with_Academy_Award_2023.jpg|100x100px]]
|[[సాహిత్యం|సాహిత్య రంగం]]
|&lt;ref name=&quot;Chandrabose, ‘Balagam’ movie fame Mogilaiah and Komuramma to be presented Ponnam Sathaiah Goud memorial awards&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/chandrabose-balagam-movie-fame-mogilaiah-and-komuramma-to-be-presented-ponnam-sathaiah-goud-memorial-awards/article68623057.ece|title=Chandrabose, ‘Balagam’ movie fame Mogilaiah and Komuramma to be presented Ponnam Sathaiah Goud memorial awards|last1=|first1=|date=10 September 2024|accessdate=20 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720071634/https://www.thehindu.com/news/national/telangana/chandrabose-balagam-movie-fame-mogilaiah-and-komuramma-to-be-presented-ponnam-sathaiah-goud-memorial-awards/article68623057.ece|archivedate=20 July 2025|publisher=The Hindu}}&lt;/ref&gt;
|-
|'బలగం' కొమురమ్మ, మొగిలయ్య
|
|కళా రంగం 
|&lt;ref name=&quot;చంద్రబోస్, కొమురమ్మ, మొగిలయ్యలకు పొన్నం సత్తయ్య గౌడ్ స్మారక అవార్డు&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.v6velugu.com/oscar-winner-chandrabose-komuramma-and-mogiliah-selected-for-ponnam-sathaiah-goud-memorial-award|title=చంద్రబోస్, కొమురమ్మ, మొగిలయ్యలకు పొన్నం సత్తయ్య గౌడ్ స్మారక అవార్డు|last1=|first1=|date=9 September 2024|accessdate=20 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720073612/https://www.v6velugu.com/oscar-winner-chandrabose-komuramma-and-mogiliah-selected-for-ponnam-sathaiah-goud-memorial-award|archivedate=20 July 2025|publisher=V6 Velugu}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2025
|[[అంపశయ్య నవీన్]]  
|[[దస్త్రం:Ampasayya Naveen with His son on his Right (cropped).jpg|123x123px]]
|[[సాహిత్యం|సాహిత్య రంగం]]
|&lt;ref name=&quot;Ponnam Sathaiah Goud memorial lifetime achievement awards for Ampasayya Naveen, Anthadupula Rama Devi&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/ponnam-sathaiah-goud-memorial-lifetime-achievement-awards-to-ampasayya-naveen-anthadupula-rama-devi/article70027033.ece|title=Ponnam Sathaiah Goud memorial lifetime achievement awards for Ampasayya Naveen, Anthadupula Rama Devi|last1=|first1=|date=8 September 2025|accessdate=9 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250909043611/https://www.thehindu.com/news/national/telangana/ponnam-sathaiah-goud-memorial-lifetime-achievement-awards-to-ampasayya-naveen-anthadupula-rama-devi/article70027033.ece|archivedate=9 September 2025|publisher=The Hindu}}&lt;/ref&gt;
|-
|అంతడుపుల రమాదేవి
|[[దస్త్రం:Anthadupula Ramadevi (cropped).jpg|123x123px]]
|కళా రంగం 
|&lt;ref name=&quot;అంపశయ్య నవీన్, అంతడుపుల రమాదేవిలకు పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారం&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=అంపశయ్య నవీన్, అంతడుపుల రమాదేవిలకు పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారం |url=https://www.v6velugu.com/ponnam-sathaiah-lifetime-achievement-award-to-ampasaiah-naveen-and-antaadupula-ramadevi |accessdate=11 September 2025 |publisher=V6 Velugu |date=8 September 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250911035449/https://www.v6velugu.com/ponnam-sathaiah-lifetime-achievement-award-to-ampasaiah-naveen-and-antaadupula-ramadevi |archivedate=11 September 2025 }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2026
|[[ఎం. కోదండ రెడ్డి]]  
| వ్యవసాయ రంగం 
|
|&lt;ref name=&quot;పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారానికి ముగ్గురు ఎంపిక&quot;&gt;{{cite news |title=పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారానికి ముగ్గురు ఎంపిక |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/karimnagar-news/530/126160932 |access-date=14 September 2026 |publisher=Eenadu |date=6 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914065548/https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/karimnagar-news/530/126160932 |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt; 
|-
|[[వెలిచాల కొండలరావు]]
|[[దస్త్రం:Kondalrao Poetry Reading in Kavi Sammelanam at World Poetry Day Celebrations in Ravindra Bharathi (21.03.2016) 01.jpg|123x123px]]
|[[సాహిత్యం|సాహిత్య రంగం]]
|&lt;ref name=&quot;పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారానికి ముగ్గురు ఎంపిక&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 
|-
|[[కనకవ్వ| గొట్టే కనకవ్వ]]
|[[దస్త్రం: Kanakavvagotte.jpg|123x123px]]
|కళారంగం
|&lt;ref name=&quot;పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారానికి ముగ్గురు ఎంపిక&quot;&gt;&lt;/ref&gt;  
|}

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
[[వర్గం:పురస్కారాలు]]
[[వర్గం:2022 స్థాపితాలు]]</text>
      <sha1>36je1q1rqs7zgiq66sd7kpevyyk0d8l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957548</id>
      <parentid>4957547</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T07:13:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2026 */</comment>
      <origin>4957548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28633" sha1="gkq54paasjybwn5wy3csd49ekvvbi2c" xml:space="preserve">{{Infobox Indian Awards
|awardname = పొన్నం సత్తయ్య గౌడ్ మెమోరియల్ అవార్డు
|image =  
|type = 
|category = సాహిత్య రంగం, కళా రంగం
|instituted = 2022
|firstawarded = 2022
|lastawarded = 2024
|total = 3
|awardedby = పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్ ట్రస్టు
|cashaward = ₹ 51,116
|description = 
|previousnames = 
|obverse = 
|reverse = 
|ribbon = 
|firstawardees = 
|lastawardees = 
|precededby = 2024
|followedby = 2025
}}
పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తమ తండ్రి పేరు మీద 2022లో &quot;పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాలను&quot; ఏర్పాటు చేసి సాహిత్య రంగం, కళ రంగం నుండి ప్రతి ఏటా ఇద్దరికీ పురస్కారాలను అందజేస్తున్నారు. దీనిలో భాగంగా 2022లో మొదటిసారి ఈ పురస్కార కార్యక్రమాన్ని హైదరాబాద్ రవీంద్రభారతిలో నిర్వహించారు.
== నిర్వహణ ==
=== 2022 ===
పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమాన్ని [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] [[రవీంద్రభారతి]]లో [[పైడి జైరాజ్ ప్రివ్యూ థియేటర్|పైడి జైరాజ్ ప్రివ్యూ థియేటర్​లో]] సెప్టెంబర్ 13న నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిధులుగా తెలంగాణ హైకోర్టు [[ఏనుగుల వెంకట వేణుగోపాల్|జస్టిస్ వెంకట వేణుగోపాల్]], బీసీ సంక్షేమ శాఖ ముఖ్య కార్యదర్శి [[బుర్రా వెంకటేశం]] హాజరై సాహిత్య రంగం నుండి కవి [[నాళేశ్వరం శంకరం]], కళ రంగం నుండి ఒగ్గు ధర్మయ్యలకు పురస్కారాలను అందజేశారు. ఈ అవార్డు కింద వారికి రూ. 25,116 నగదు, ప్రశంసా పత్రాలు అందజేశారు. 

ఈ కార్యక్రమంలో పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ ఉపాధ్యక్షుడు [[పొన్నం అశోక్ గౌడ్]], ఎంపిక కమిటీ కన్వీనర్‌ డాక్టర్‌ [[పొన్నం రవిచంద్ర]], ట్రస్టు చైర్మన్‌ [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]], జ్యూరీ కమిటీ సభ్యులు కేంద్ర సమాచార శాఖ మాజీ కమిషనర్‌ [[మాడభూషి శ్రీధర్|మాడభూషి శ్రీధర్‌]], సీనియర్‌ జర్నలిస్టు దిలీప్ రెడ్డి, రచయిత్రి [[అయినంపూడి శ్రీలక్ష్మి]], పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తదితరులు పాల్గొన్నారు.
&lt;gallery mode=packed&gt;
File:Ponnam Sataiah Memorial Award 2022 (1).jpg    
File:Ponnam Sataiah Memorial Award 2022.jpg  
File:Ponnam Sataiah Memorial Award - 2022.jpg
&lt;/gallery&gt;

=== 2023===
పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమాన్ని కరీంనగర్‌, ఫిలిం భవన్‌లో సెప్టెంబర్ 13న నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిధులుగా తెలంగాణ పబ్లిక్ సర్వీస్ కమీషన్ చైర్మన్ [[ఘంటా చక్రపాణి]], పెద్దపల్లి జిల్లా అడిషనల్ కలెక్టర్ శ్యాంప్రసాద్‌ లాల్ హాజరై సాహిత్య రంగం నుండి కవి [[నలిమెల భాస్కర్]], కళా రంగం నుండి [[విమలక్క]]లకు పురస్కారాలను అందజేశారు. ఈ అవార్డు కింద వారికి రూ. 25,116 నగదు, ప్రశంసా పత్రాలు అందజేశారు. 

ఈ కార్యక్రమంలో పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ ఉపాధ్యక్షుడు [[పొన్నం అశోక్ గౌడ్]], ఎంపిక కమిటీ కన్వీనర్‌ డాక్టర్‌ [[పొన్నం రవిచంద్ర]], ట్రస్టు చైర్మన్‌ [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]], కవులు [[అన్నవరం దేవేందర్]]ర్, పి.ఎస్.రవీంద్ర, మాడిశెట్టి గోపాల్, నంది శ్రీనివాస్ &amp; పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తదితరులు పాల్గొన్నారు.&lt;ref name=&quot;నలిమెల భాస్కర్, విమలక్కకు పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారం&quot;&gt;{{cite news |title=నలిమెల భాస్కర్, విమలక్కకు పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారం |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/rajanna/1784932 |accessdate=14 September 2025 |work= |publisher=Sakshi |date=13 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914141443/https://www.sakshi.com/telugu-news/rajanna/1784932 |archivedate=14 September 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;gallery mode=packed&gt;
File:Ponnam Sataiah Memorial Award - 2023.jpg
File:Ponnam Sataiah Memorial Award 2023.jpg
&lt;/gallery&gt;

=== 2024 ===
పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమాన్ని [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] [[రవీంద్రభారతి]]లోని ప్రధాన మందిరంలో పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్ ట్రస్ట్ చైర్మన్‌ [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]] అధ్యక్షతన సెప్టెంబర్ 13న నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిధులుగా తెలంగాణ శాసనసభ స్పీకర్ [[గడ్డం ప్రసాద్ కుమార్]], ఎక్సైజ్, పర్యాటక శాఖ మంత్రి [[జూపల్లి కృష్ణారావు]], ఐటీ, శాసనసభ వ్యవహారాల శాఖ మంత్రి [[దుద్దిళ్ళ శ్రీధర్ బాబు]] హాజరై సాహిత్య రంగం నుండి రచయిత [[చంద్రబోస్ (రచయిత)|చంద్రబోస్]], కళా రంగం నుండి 'బలగం' కొమురమ్మ, మొగిలయ్యలకు పురస్కారాలను అందజేశారు. ఈ అవార్డు కింద వారికి రూ. 51,116 నగదు, ప్రశంసా పత్రాలు అందజేశారు. 

ఈ కార్యక్రమంలో ప్రభుత్వ విప్ [[ఆది శ్రీనివాస్]], ఎమ్మెల్యేలు [[మేడిపల్లి సత్యం]], [[కవ్వంపల్లి సత్యనారాయణ]], [[వీర్లపల్లి శంకర్]], తెలంగాణ రాష్ట్ర ఫైనాన్స్‌ కమిషన్‌ చైర్మన్‌ [[సిరిసిల్ల రాజయ్య]],  సీడబ్ల్యూసీ సభ్యుడు &amp; మాజీ ఎమ్మెల్సీ [[గిడుగు రుద్రరాజు]], పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ ఉపాధ్యక్షుడు [[పొన్నం అశోక్ గౌడ్]], ఎంపిక కమిటీ కన్వీనర్‌ డాక్టర్‌ [[పొన్నం రవిచంద్ర]], జ్యూరీ కమిటీ సభ్యులు కేంద్ర సమాచార శాఖ మాజీ కమిషనర్‌ [[మాడభూషి శ్రీధర్|మాడభూషి శ్రీధర్‌]], సీనియర్‌ జర్నలిస్టు దిలీప్ రెడ్డి, రచయిత్రి [[అయినంపూడి శ్రీలక్ష్మి]], రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ సంచాలకుడు [[మామిడి హరికృష్ణ]], పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తదితరులు పాల్గొన్నారు.&lt;ref name=&quot;పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కార ప్రదానోత్సవం&quot;&gt;{{cite news |title=పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కార ప్రదానోత్సవం |url=https://www.dishadaily.com/telangana/ponnam-sattaiah-lifetime-achievement-award-ceremony-364710 |accessdate=14 September 2025 |work= |publisher=Disha Daily |date=13 September 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914150610/https://www.dishadaily.com/telangana/ponnam-sattaiah-lifetime-achievement-award-ceremony-364710 |archivedate=14 September 2025 }}&lt;/ref&gt;

=== 2025 ===
పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమాన్ని [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] [[రవీంద్రభారతి]]లోని ప్రధాన మందిరంలో పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్ ట్రస్ట్ చైర్మన్‌ [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]] అధ్యక్షతన సెప్టెంబర్ 13న నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిధులుగా వ్యవసాయ శాఖ మంత్రి [[తుమ్మల నాగేశ్వరరావు]],  ఎక్సైజ్, పర్యాటక శాఖ మంత్రి [[జూపల్లి కృష్ణారావు]], ఐటీ, శాసనసభ వ్యవహారాల శాఖ మంత్రి [[దుద్దిళ్ళ శ్రీధర్ బాబు]] హాజరై సాహిత్య రంగం నుండి కవి [[అంపశయ్య నవీన్]], కళ రంగం నుండి అంతడుపుల రమాదేవిలకు పురస్కారాలను అందజేశారు. ఈ అవార్డు కింద వారికి రూ. 51,116 నగదు, ప్రశంసా పత్రాలు అందజేశారు.&lt;ref name=&quot;ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థను కాపాడుకోవాలి: మంత్రి తుమ్మల&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.dishadaily.com/telangana/hyderabad/joint-family-system-should-be-preserved-minister-tummala-474802|title=ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థను కాపాడుకోవాలి: మంత్రి తుమ్మల|last1=|first1=|date=13 September 2025|work=|accessdate=14 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914082653/https://www.dishadaily.com/telangana/hyderabad/joint-family-system-should-be-preserved-minister-tummala-474802|archivedate=14 September 2025|publisher=Disha Daily}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థను కాపాడుకోవాలి&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.v6velugu.com/ponnam-sathaiah-lifetime-achievement-awards-honor-ampasaiah-naveen-ramadevi|title=ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థను కాపాడుకోవాలి|last1=|first1=|date=14 September 2025|accessdate=14 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914082823/https://www.v6velugu.com/ponnam-sathaiah-lifetime-achievement-awards-honor-ampasaiah-naveen-ramadevi|archivedate=14 September 2025|publisher=V6 Velugu}}&lt;/ref&gt; 

ఈ కార్యక్రమంలో లోక్‌సభ సభ్యుడు [[సురేష్ కుమార్ షెట్కర్]], ఎమ్మెల్యే [[మేడిపల్లి సత్యం]], సీడబ్ల్యూసీ సభ్యుడు &amp; మాజీ ఎమ్మెల్సీ [[గిడుగు రుద్రరాజు]], పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ ఉపాధ్యక్షుడు [[పొన్నం అశోక్ గౌడ్]], ఎంపిక కమిటీ కన్వీనర్‌ డాక్టర్‌ [[పొన్నం రవిచంద్ర]], జ్యూరీ కమిటీ సభ్యులు కేంద్ర సమాచార శాఖ మాజీ కమిషనర్‌ [[మాడభూషి శ్రీధర్|మాడభూషి శ్రీధర్‌]], సీనియర్‌ జర్నలిస్టు దిలీప్ రెడ్డి, పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తదితరులు పాల్గొన్నారు.&lt;ref name=&quot;భారతీయ సంస్కృతికి ప్రతీక ఉమ్మడి కుటుంబాలు&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/general/1802/125167625|title=భారతీయ సంస్కృతికి ప్రతీక ఉమ్మడి కుటుంబాలు|date=14 September 2025|work=|accessdate=14 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914081455/https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/general/1802/125167625|archivedate=14 September 2025|publisher=Eenadu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;భూమి పుత్రుడికి ఘన నివాళి&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.andhrajyothy.com/2025/telangana/telangana-ministers-honor-agricultural-leader-ponnam-satayya-on-death-anniversary-1446868.html|title=భూమి పుత్రుడికి ఘన నివాళి|date=14 September 2025|accessdate=14 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914081555/https://www.andhrajyothy.com/2025/telangana/telangana-ministers-honor-agricultural-leader-ponnam-satayya-on-death-anniversary-1446868.html|archivedate=14 September 2025|publisher=Andhrajyothy}}&lt;/ref&gt;
=== 2026 ===
పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమాన్ని [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] [[రవీంద్రభారతి]]లోని ప్రధాన మందిరంలో పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్ ట్రస్ట్ చైర్మన్‌ [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]] అధ్యక్షతన సెప్టెంబర్ 13న నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిధిగా శాసనమండలు చైర్మన్ గుత్తా సుఖేందర్ రెడ్డి, విశిష్ట అతిథులుగా ఎక్సైజ్, పర్యాటక శాఖ మంత్రి [[జూపల్లి కృష్ణారావు]],  కార్మిక &amp; గనుల శాఖ మంత్రి [[గడ్డం వివేక్ వెంకటస్వామి|వివేక్ వేంకటస్వామి]], ఎస్సీ, ఎస్టీ &amp; మైనారిటీ సంక్షేమ శాఖ మంత్రి [[అడ్లూరి లక్ష్మణ్ కుమార్]] హాజరై  వ్యవసాయ రంగం నుండి [[ఎం. కోదండ రెడ్డి]],  సాహిత్య రంగం నుండి కవి [[వెలిచాల కొండలరావు]], కళ రంగం నుండి [[కనకవ్వ| గొట్టే కనకవ్వ]]లకు పురస్కారాలను అందజేశారు. ఈ అవార్డు కింద వారికి రూ. 51,116 నగదు, ప్రశంసా పత్రాలు అందజేశారు.&lt;ref name=&quot;ఆస్తులు కాదు.. విలువలే అసలైన వారసత్వం.. పొన్నం సత్తయ్య అవార్డుల ప్రదానోత్సవంలో మంత్రి వివేక్&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=ఆస్తులు కాదు.. విలువలే అసలైన వారసత్వం.. పొన్నం సత్తయ్య అవార్డుల ప్రదానోత్సవంలో మంత్రి వివేక్ |url=https://www.v6velugu.com/-minister-vivek-says-that-values-are-the-true-legacy-at-the-ponnam-sattaiah-awards-presentation-ceremony |access-date=14 September 2026 |publisher=V6 Velugu |date=14 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914065523/https://www.v6velugu.com/-minister-vivek-says-that-values-are-the-true-legacy-at-the-ponnam-sattaiah-awards-presentation-ceremony |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt; 

ఈ కార్యక్రమంలో పీసీసీ అధ్యక్షుడు &amp; ఎమ్మెల్సీ [[బొమ్మ మహేష్ కుమార్ గౌడ్]], ఎమ్మెల్యేలు [[మేడిపల్లి సత్యం]], కవ్వంపల్లి సత్యనారాయణ, సీడబ్ల్యూసీ సభ్యుడు &amp; మాజీ ఎమ్మెల్సీ [[గిడుగు రుద్రరాజు]], ప్రొఫెసర్ హరగోపాల్, పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ ఉపాధ్యక్షుడు [[పొన్నం అశోక్ గౌడ్]], ఎంపిక కమిటీ కన్వీనర్‌ డాక్టర్‌ [[పొన్నం రవిచంద్ర]], జ్యూరీ కమిటీ సభ్యులు కేంద్ర సమాచార శాఖ మాజీ కమిషనర్‌ [[మాడభూషి శ్రీధర్|మాడభూషి శ్రీధర్‌]], సివిల్ సప్లైస్ డైరెక్టర్ జి.వి.శ్యామప్రసాద్, ఐఏఎస్, బిసి స్టడీ సర్కిల్ డైరెక్టర్ మామిడి హరికృష్ణ సీనియర్‌ జర్నలిస్టు ఆర్. దిలీప్ రెడ్డి, ఐనంపూడి శ్రీలక్ష్మి పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తదితరులు పాల్గొన్నారు.

== పురస్కార గ్రహీతల జాబితా ==
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!సంవత్సరం 
! పురస్కార గ్రహీత పేరు
!ఫోటో
! విభాగం
!మూలాలు
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2022
|[[నాళేశ్వరం శంకరం]]
|[[దస్త్రం:Naleshwaram_Shankaram_in_Aazadi_ka_Kavi_Sammelanam_in_Ravindra_Bharathi_(03.04.2021).jpg|100x100px]]
|[[సాహిత్యం|సాహిత్య రంగం]]
|&lt;ref name=&quot;Ponnam Sathaiah award to poets Shankaram, Dharmaiah&quot;&gt;{{cite news|url=https://telanganatoday.com/telangana-ponnam-sathaiah-award-to-poets-shankaram-dharmaiah|title=Ponnam Sathaiah award to poets Shankaram, Dharmaiah|last1=|first1=|date=8 September 2022|accessdate=20 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720072706/https://telanganatoday.com/telangana-ponnam-sathaiah-award-to-poets-shankaram-dharmaiah|archivedate=20 July 2025|publisher=Telangana Today}}&lt;/ref&gt;
|-
|ఒగ్గు ధర్మయ్య
|[[దస్త్రం:Ponnam Sataiah Memorial Award 2022 (1) (cropped).jpg|100x100px]]
|కళా రంగం 
|&lt;ref name=&quot;Ponnam Sathaiah award to poets Shankaram, Dharmaiah&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2023
|[[నలిమెల భాస్కర్]]  
|[[దస్త్రం:Nalimela_Bhaskar.jpg|100x100px]]
|[[సాహిత్యం|సాహిత్య రంగం]]
|&lt;ref name=&quot;నలిమెల, విమలక్కకు పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారం&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/karimnagar/1784915|title=నలిమెల, విమలక్కకు పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారం|date=23 September 2023|work=|accessdate=20 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720072208/https://www.sakshi.com/telugu-news/karimnagar/1784915|archivedate=20 July 2025|publisher=Sakshi}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[విమలక్క]]
|[[దస్త్రం:Vimalakka.jpg|92x92px]]
|కళా రంగం 
|&lt;ref name=&quot;నలిమెల, విమలక్కకు పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారం&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
|[[చంద్రబోస్ (రచయిత)|చంద్రబోస్]]
|[[దస్త్రం:Chandrabose_with_Academy_Award_2023.jpg|100x100px]]
|[[సాహిత్యం|సాహిత్య రంగం]]
|&lt;ref name=&quot;Chandrabose, ‘Balagam’ movie fame Mogilaiah and Komuramma to be presented Ponnam Sathaiah Goud memorial awards&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/chandrabose-balagam-movie-fame-mogilaiah-and-komuramma-to-be-presented-ponnam-sathaiah-goud-memorial-awards/article68623057.ece|title=Chandrabose, ‘Balagam’ movie fame Mogilaiah and Komuramma to be presented Ponnam Sathaiah Goud memorial awards|last1=|first1=|date=10 September 2024|accessdate=20 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720071634/https://www.thehindu.com/news/national/telangana/chandrabose-balagam-movie-fame-mogilaiah-and-komuramma-to-be-presented-ponnam-sathaiah-goud-memorial-awards/article68623057.ece|archivedate=20 July 2025|publisher=The Hindu}}&lt;/ref&gt;
|-
|'బలగం' కొమురమ్మ, మొగిలయ్య
|
|కళా రంగం 
|&lt;ref name=&quot;చంద్రబోస్, కొమురమ్మ, మొగిలయ్యలకు పొన్నం సత్తయ్య గౌడ్ స్మారక అవార్డు&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.v6velugu.com/oscar-winner-chandrabose-komuramma-and-mogiliah-selected-for-ponnam-sathaiah-goud-memorial-award|title=చంద్రబోస్, కొమురమ్మ, మొగిలయ్యలకు పొన్నం సత్తయ్య గౌడ్ స్మారక అవార్డు|last1=|first1=|date=9 September 2024|accessdate=20 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720073612/https://www.v6velugu.com/oscar-winner-chandrabose-komuramma-and-mogiliah-selected-for-ponnam-sathaiah-goud-memorial-award|archivedate=20 July 2025|publisher=V6 Velugu}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2025
|[[అంపశయ్య నవీన్]]  
|[[దస్త్రం:Ampasayya Naveen with His son on his Right (cropped).jpg|123x123px]]
|[[సాహిత్యం|సాహిత్య రంగం]]
|&lt;ref name=&quot;Ponnam Sathaiah Goud memorial lifetime achievement awards for Ampasayya Naveen, Anthadupula Rama Devi&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/ponnam-sathaiah-goud-memorial-lifetime-achievement-awards-to-ampasayya-naveen-anthadupula-rama-devi/article70027033.ece|title=Ponnam Sathaiah Goud memorial lifetime achievement awards for Ampasayya Naveen, Anthadupula Rama Devi|last1=|first1=|date=8 September 2025|accessdate=9 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250909043611/https://www.thehindu.com/news/national/telangana/ponnam-sathaiah-goud-memorial-lifetime-achievement-awards-to-ampasayya-naveen-anthadupula-rama-devi/article70027033.ece|archivedate=9 September 2025|publisher=The Hindu}}&lt;/ref&gt;
|-
|అంతడుపుల రమాదేవి
|[[దస్త్రం:Anthadupula Ramadevi (cropped).jpg|123x123px]]
|కళా రంగం 
|&lt;ref name=&quot;అంపశయ్య నవీన్, అంతడుపుల రమాదేవిలకు పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారం&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=అంపశయ్య నవీన్, అంతడుపుల రమాదేవిలకు పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారం |url=https://www.v6velugu.com/ponnam-sathaiah-lifetime-achievement-award-to-ampasaiah-naveen-and-antaadupula-ramadevi |accessdate=11 September 2025 |publisher=V6 Velugu |date=8 September 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250911035449/https://www.v6velugu.com/ponnam-sathaiah-lifetime-achievement-award-to-ampasaiah-naveen-and-antaadupula-ramadevi |archivedate=11 September 2025 }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2026
|[[ఎం. కోదండ రెడ్డి]]  
| వ్యవసాయ రంగం 
|
|&lt;ref name=&quot;పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారానికి ముగ్గురు ఎంపిక&quot;&gt;{{cite news |title=పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారానికి ముగ్గురు ఎంపిక |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/karimnagar-news/530/126160932 |access-date=14 September 2026 |publisher=Eenadu |date=6 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914065548/https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/karimnagar-news/530/126160932 |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt; 
|-
|[[వెలిచాల కొండలరావు]]
|[[దస్త్రం:Kondalrao Poetry Reading in Kavi Sammelanam at World Poetry Day Celebrations in Ravindra Bharathi (21.03.2016) 01.jpg|123x123px]]
|[[సాహిత్యం|సాహిత్య రంగం]]
|&lt;ref name=&quot;పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారానికి ముగ్గురు ఎంపిక&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 
|-
|[[కనకవ్వ| గొట్టే కనకవ్వ]]
|[[దస్త్రం: Kanakavvagotte.jpg|123x123px]]
|కళారంగం
|&lt;ref name=&quot;పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారానికి ముగ్గురు ఎంపిక&quot;&gt;&lt;/ref&gt;  
|}

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
[[వర్గం:పురస్కారాలు]]
[[వర్గం:2022 స్థాపితాలు]]</text>
      <sha1>gkq54paasjybwn5wy3csd49ekvvbi2c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957550</id>
      <parentid>4957548</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T07:15:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2026 */</comment>
      <origin>4957550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29365" sha1="0qei68i7g2dlf9r7zwcwbco8eaisno7" xml:space="preserve">{{Infobox Indian Awards
|awardname = పొన్నం సత్తయ్య గౌడ్ మెమోరియల్ అవార్డు
|image =  
|type = 
|category = సాహిత్య రంగం, కళా రంగం
|instituted = 2022
|firstawarded = 2022
|lastawarded = 2024
|total = 3
|awardedby = పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్ ట్రస్టు
|cashaward = ₹ 51,116
|description = 
|previousnames = 
|obverse = 
|reverse = 
|ribbon = 
|firstawardees = 
|lastawardees = 
|precededby = 2024
|followedby = 2025
}}
పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తమ తండ్రి పేరు మీద 2022లో &quot;పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాలను&quot; ఏర్పాటు చేసి సాహిత్య రంగం, కళ రంగం నుండి ప్రతి ఏటా ఇద్దరికీ పురస్కారాలను అందజేస్తున్నారు. దీనిలో భాగంగా 2022లో మొదటిసారి ఈ పురస్కార కార్యక్రమాన్ని హైదరాబాద్ రవీంద్రభారతిలో నిర్వహించారు.
== నిర్వహణ ==
=== 2022 ===
పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమాన్ని [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] [[రవీంద్రభారతి]]లో [[పైడి జైరాజ్ ప్రివ్యూ థియేటర్|పైడి జైరాజ్ ప్రివ్యూ థియేటర్​లో]] సెప్టెంబర్ 13న నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిధులుగా తెలంగాణ హైకోర్టు [[ఏనుగుల వెంకట వేణుగోపాల్|జస్టిస్ వెంకట వేణుగోపాల్]], బీసీ సంక్షేమ శాఖ ముఖ్య కార్యదర్శి [[బుర్రా వెంకటేశం]] హాజరై సాహిత్య రంగం నుండి కవి [[నాళేశ్వరం శంకరం]], కళ రంగం నుండి ఒగ్గు ధర్మయ్యలకు పురస్కారాలను అందజేశారు. ఈ అవార్డు కింద వారికి రూ. 25,116 నగదు, ప్రశంసా పత్రాలు అందజేశారు. 

ఈ కార్యక్రమంలో పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ ఉపాధ్యక్షుడు [[పొన్నం అశోక్ గౌడ్]], ఎంపిక కమిటీ కన్వీనర్‌ డాక్టర్‌ [[పొన్నం రవిచంద్ర]], ట్రస్టు చైర్మన్‌ [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]], జ్యూరీ కమిటీ సభ్యులు కేంద్ర సమాచార శాఖ మాజీ కమిషనర్‌ [[మాడభూషి శ్రీధర్|మాడభూషి శ్రీధర్‌]], సీనియర్‌ జర్నలిస్టు దిలీప్ రెడ్డి, రచయిత్రి [[అయినంపూడి శ్రీలక్ష్మి]], పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తదితరులు పాల్గొన్నారు.
&lt;gallery mode=packed&gt;
File:Ponnam Sataiah Memorial Award 2022 (1).jpg    
File:Ponnam Sataiah Memorial Award 2022.jpg  
File:Ponnam Sataiah Memorial Award - 2022.jpg
&lt;/gallery&gt;

=== 2023===
పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమాన్ని కరీంనగర్‌, ఫిలిం భవన్‌లో సెప్టెంబర్ 13న నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిధులుగా తెలంగాణ పబ్లిక్ సర్వీస్ కమీషన్ చైర్మన్ [[ఘంటా చక్రపాణి]], పెద్దపల్లి జిల్లా అడిషనల్ కలెక్టర్ శ్యాంప్రసాద్‌ లాల్ హాజరై సాహిత్య రంగం నుండి కవి [[నలిమెల భాస్కర్]], కళా రంగం నుండి [[విమలక్క]]లకు పురస్కారాలను అందజేశారు. ఈ అవార్డు కింద వారికి రూ. 25,116 నగదు, ప్రశంసా పత్రాలు అందజేశారు. 

ఈ కార్యక్రమంలో పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ ఉపాధ్యక్షుడు [[పొన్నం అశోక్ గౌడ్]], ఎంపిక కమిటీ కన్వీనర్‌ డాక్టర్‌ [[పొన్నం రవిచంద్ర]], ట్రస్టు చైర్మన్‌ [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]], కవులు [[అన్నవరం దేవేందర్]]ర్, పి.ఎస్.రవీంద్ర, మాడిశెట్టి గోపాల్, నంది శ్రీనివాస్ &amp; పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తదితరులు పాల్గొన్నారు.&lt;ref name=&quot;నలిమెల భాస్కర్, విమలక్కకు పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారం&quot;&gt;{{cite news |title=నలిమెల భాస్కర్, విమలక్కకు పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారం |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/rajanna/1784932 |accessdate=14 September 2025 |work= |publisher=Sakshi |date=13 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914141443/https://www.sakshi.com/telugu-news/rajanna/1784932 |archivedate=14 September 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;gallery mode=packed&gt;
File:Ponnam Sataiah Memorial Award - 2023.jpg
File:Ponnam Sataiah Memorial Award 2023.jpg
&lt;/gallery&gt;

=== 2024 ===
పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమాన్ని [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] [[రవీంద్రభారతి]]లోని ప్రధాన మందిరంలో పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్ ట్రస్ట్ చైర్మన్‌ [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]] అధ్యక్షతన సెప్టెంబర్ 13న నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిధులుగా తెలంగాణ శాసనసభ స్పీకర్ [[గడ్డం ప్రసాద్ కుమార్]], ఎక్సైజ్, పర్యాటక శాఖ మంత్రి [[జూపల్లి కృష్ణారావు]], ఐటీ, శాసనసభ వ్యవహారాల శాఖ మంత్రి [[దుద్దిళ్ళ శ్రీధర్ బాబు]] హాజరై సాహిత్య రంగం నుండి రచయిత [[చంద్రబోస్ (రచయిత)|చంద్రబోస్]], కళా రంగం నుండి 'బలగం' కొమురమ్మ, మొగిలయ్యలకు పురస్కారాలను అందజేశారు. ఈ అవార్డు కింద వారికి రూ. 51,116 నగదు, ప్రశంసా పత్రాలు అందజేశారు. 

ఈ కార్యక్రమంలో ప్రభుత్వ విప్ [[ఆది శ్రీనివాస్]], ఎమ్మెల్యేలు [[మేడిపల్లి సత్యం]], [[కవ్వంపల్లి సత్యనారాయణ]], [[వీర్లపల్లి శంకర్]], తెలంగాణ రాష్ట్ర ఫైనాన్స్‌ కమిషన్‌ చైర్మన్‌ [[సిరిసిల్ల రాజయ్య]],  సీడబ్ల్యూసీ సభ్యుడు &amp; మాజీ ఎమ్మెల్సీ [[గిడుగు రుద్రరాజు]], పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ ఉపాధ్యక్షుడు [[పొన్నం అశోక్ గౌడ్]], ఎంపిక కమిటీ కన్వీనర్‌ డాక్టర్‌ [[పొన్నం రవిచంద్ర]], జ్యూరీ కమిటీ సభ్యులు కేంద్ర సమాచార శాఖ మాజీ కమిషనర్‌ [[మాడభూషి శ్రీధర్|మాడభూషి శ్రీధర్‌]], సీనియర్‌ జర్నలిస్టు దిలీప్ రెడ్డి, రచయిత్రి [[అయినంపూడి శ్రీలక్ష్మి]], రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ సంచాలకుడు [[మామిడి హరికృష్ణ]], పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తదితరులు పాల్గొన్నారు.&lt;ref name=&quot;పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కార ప్రదానోత్సవం&quot;&gt;{{cite news |title=పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కార ప్రదానోత్సవం |url=https://www.dishadaily.com/telangana/ponnam-sattaiah-lifetime-achievement-award-ceremony-364710 |accessdate=14 September 2025 |work= |publisher=Disha Daily |date=13 September 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914150610/https://www.dishadaily.com/telangana/ponnam-sattaiah-lifetime-achievement-award-ceremony-364710 |archivedate=14 September 2025 }}&lt;/ref&gt;

=== 2025 ===
పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమాన్ని [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] [[రవీంద్రభారతి]]లోని ప్రధాన మందిరంలో పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్ ట్రస్ట్ చైర్మన్‌ [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]] అధ్యక్షతన సెప్టెంబర్ 13న నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిధులుగా వ్యవసాయ శాఖ మంత్రి [[తుమ్మల నాగేశ్వరరావు]],  ఎక్సైజ్, పర్యాటక శాఖ మంత్రి [[జూపల్లి కృష్ణారావు]], ఐటీ, శాసనసభ వ్యవహారాల శాఖ మంత్రి [[దుద్దిళ్ళ శ్రీధర్ బాబు]] హాజరై సాహిత్య రంగం నుండి కవి [[అంపశయ్య నవీన్]], కళ రంగం నుండి అంతడుపుల రమాదేవిలకు పురస్కారాలను అందజేశారు. ఈ అవార్డు కింద వారికి రూ. 51,116 నగదు, ప్రశంసా పత్రాలు అందజేశారు.&lt;ref name=&quot;ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థను కాపాడుకోవాలి: మంత్రి తుమ్మల&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.dishadaily.com/telangana/hyderabad/joint-family-system-should-be-preserved-minister-tummala-474802|title=ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థను కాపాడుకోవాలి: మంత్రి తుమ్మల|last1=|first1=|date=13 September 2025|work=|accessdate=14 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914082653/https://www.dishadaily.com/telangana/hyderabad/joint-family-system-should-be-preserved-minister-tummala-474802|archivedate=14 September 2025|publisher=Disha Daily}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థను కాపాడుకోవాలి&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.v6velugu.com/ponnam-sathaiah-lifetime-achievement-awards-honor-ampasaiah-naveen-ramadevi|title=ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థను కాపాడుకోవాలి|last1=|first1=|date=14 September 2025|accessdate=14 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914082823/https://www.v6velugu.com/ponnam-sathaiah-lifetime-achievement-awards-honor-ampasaiah-naveen-ramadevi|archivedate=14 September 2025|publisher=V6 Velugu}}&lt;/ref&gt; 

ఈ కార్యక్రమంలో లోక్‌సభ సభ్యుడు [[సురేష్ కుమార్ షెట్కర్]], ఎమ్మెల్యే [[మేడిపల్లి సత్యం]], సీడబ్ల్యూసీ సభ్యుడు &amp; మాజీ ఎమ్మెల్సీ [[గిడుగు రుద్రరాజు]], పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ ఉపాధ్యక్షుడు [[పొన్నం అశోక్ గౌడ్]], ఎంపిక కమిటీ కన్వీనర్‌ డాక్టర్‌ [[పొన్నం రవిచంద్ర]], జ్యూరీ కమిటీ సభ్యులు కేంద్ర సమాచార శాఖ మాజీ కమిషనర్‌ [[మాడభూషి శ్రీధర్|మాడభూషి శ్రీధర్‌]], సీనియర్‌ జర్నలిస్టు దిలీప్ రెడ్డి, పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తదితరులు పాల్గొన్నారు.&lt;ref name=&quot;భారతీయ సంస్కృతికి ప్రతీక ఉమ్మడి కుటుంబాలు&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/general/1802/125167625|title=భారతీయ సంస్కృతికి ప్రతీక ఉమ్మడి కుటుంబాలు|date=14 September 2025|work=|accessdate=14 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914081455/https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/general/1802/125167625|archivedate=14 September 2025|publisher=Eenadu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;భూమి పుత్రుడికి ఘన నివాళి&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.andhrajyothy.com/2025/telangana/telangana-ministers-honor-agricultural-leader-ponnam-satayya-on-death-anniversary-1446868.html|title=భూమి పుత్రుడికి ఘన నివాళి|date=14 September 2025|accessdate=14 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914081555/https://www.andhrajyothy.com/2025/telangana/telangana-ministers-honor-agricultural-leader-ponnam-satayya-on-death-anniversary-1446868.html|archivedate=14 September 2025|publisher=Andhrajyothy}}&lt;/ref&gt;
=== 2026 ===
పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమాన్ని [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] [[రవీంద్రభారతి]]లోని ప్రధాన మందిరంలో పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్ ట్రస్ట్ చైర్మన్‌ [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]] అధ్యక్షతన సెప్టెంబర్ 13న నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిధిగా శాసనమండలు చైర్మన్ గుత్తా సుఖేందర్ రెడ్డి, విశిష్ట అతిథులుగా ఎక్సైజ్, పర్యాటక శాఖ మంత్రి [[జూపల్లి కృష్ణారావు]],  కార్మిక &amp; గనుల శాఖ మంత్రి [[గడ్డం వివేక్ వెంకటస్వామి|వివేక్ వేంకటస్వామి]], ఎస్సీ, ఎస్టీ &amp; మైనారిటీ సంక్షేమ శాఖ మంత్రి [[అడ్లూరి లక్ష్మణ్ కుమార్]] హాజరై  వ్యవసాయ రంగం నుండి [[ఎం. కోదండ రెడ్డి]],  సాహిత్య రంగం నుండి కవి [[వెలిచాల కొండలరావు]], కళ రంగం నుండి [[కనకవ్వ| గొట్టే కనకవ్వ]]లకు పురస్కారాలను అందజేశారు. ఈ అవార్డు కింద వారికి రూ. 51,116 నగదు, ప్రశంసా పత్రాలు అందజేశారు.&lt;ref name=&quot;ఆస్తులు కాదు.. విలువలే అసలైన వారసత్వం.. పొన్నం సత్తయ్య అవార్డుల ప్రదానోత్సవంలో మంత్రి వివేక్&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=ఆస్తులు కాదు.. విలువలే అసలైన వారసత్వం.. పొన్నం సత్తయ్య అవార్డుల ప్రదానోత్సవంలో మంత్రి వివేక్ |url=https://www.v6velugu.com/-minister-vivek-says-that-values-are-the-true-legacy-at-the-ponnam-sattaiah-awards-presentation-ceremony |access-date=14 September 2026 |publisher=V6 Velugu |date=14 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914065523/https://www.v6velugu.com/-minister-vivek-says-that-values-are-the-true-legacy-at-the-ponnam-sattaiah-awards-presentation-ceremony |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt; 

ఈ కార్యక్రమంలో పీసీసీ అధ్యక్షుడు &amp; ఎమ్మెల్సీ [[బొమ్మ మహేష్ కుమార్ గౌడ్]], ఎమ్మెల్యేలు [[మేడిపల్లి సత్యం]], కవ్వంపల్లి సత్యనారాయణ, సీడబ్ల్యూసీ సభ్యుడు &amp; మాజీ ఎమ్మెల్సీ [[గిడుగు రుద్రరాజు]], ప్రొఫెసర్ హరగోపాల్, పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ ఉపాధ్యక్షుడు [[పొన్నం అశోక్ గౌడ్]], ఎంపిక కమిటీ కన్వీనర్‌ డాక్టర్‌ [[పొన్నం రవిచంద్ర]], జ్యూరీ కమిటీ సభ్యులు కేంద్ర సమాచార శాఖ మాజీ కమిషనర్‌ [[మాడభూషి శ్రీధర్|మాడభూషి శ్రీధర్‌]], సివిల్ సప్లైస్ డైరెక్టర్ జి.వి.శ్యామప్రసాద్, ఐఏఎస్, బిసి స్టడీ సర్కిల్ డైరెక్టర్ మామిడి హరికృష్ణ సీనియర్‌ జర్నలిస్టు ఆర్. దిలీప్ రెడ్డి, ఐనంపూడి శ్రీలక్ష్మి పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తదితరులు పాల్గొన్నారు.&lt;ref name=&quot;ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థకు పొన్నం కుటుంబం ఆదర్శం&quot;&gt;{{cite news |title=ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థకు పొన్నం కుటుంబం ఆదర్శం |url=http://www.andhrajyothy.com/2026/telangana/hyderabad/ponnam-family-gutta-sukhender-reddy-family-values-awards-2026-1558064.html |access-date=14 September 2026 |publisher=Andhrajyothy |date=14 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914065503/https://www.andhrajyothy.com/2026/telangana/hyderabad/ponnam-family-gutta-sukhender-reddy-family-values-awards-2026-1558064.html |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;

== పురస్కార గ్రహీతల జాబితా ==
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!సంవత్సరం 
! పురస్కార గ్రహీత పేరు
!ఫోటో
! విభాగం
!మూలాలు
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2022
|[[నాళేశ్వరం శంకరం]]
|[[దస్త్రం:Naleshwaram_Shankaram_in_Aazadi_ka_Kavi_Sammelanam_in_Ravindra_Bharathi_(03.04.2021).jpg|100x100px]]
|[[సాహిత్యం|సాహిత్య రంగం]]
|&lt;ref name=&quot;Ponnam Sathaiah award to poets Shankaram, Dharmaiah&quot;&gt;{{cite news|url=https://telanganatoday.com/telangana-ponnam-sathaiah-award-to-poets-shankaram-dharmaiah|title=Ponnam Sathaiah award to poets Shankaram, Dharmaiah|last1=|first1=|date=8 September 2022|accessdate=20 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720072706/https://telanganatoday.com/telangana-ponnam-sathaiah-award-to-poets-shankaram-dharmaiah|archivedate=20 July 2025|publisher=Telangana Today}}&lt;/ref&gt;
|-
|ఒగ్గు ధర్మయ్య
|[[దస్త్రం:Ponnam Sataiah Memorial Award 2022 (1) (cropped).jpg|100x100px]]
|కళా రంగం 
|&lt;ref name=&quot;Ponnam Sathaiah award to poets Shankaram, Dharmaiah&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2023
|[[నలిమెల భాస్కర్]]  
|[[దస్త్రం:Nalimela_Bhaskar.jpg|100x100px]]
|[[సాహిత్యం|సాహిత్య రంగం]]
|&lt;ref name=&quot;నలిమెల, విమలక్కకు పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారం&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/karimnagar/1784915|title=నలిమెల, విమలక్కకు పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారం|date=23 September 2023|work=|accessdate=20 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720072208/https://www.sakshi.com/telugu-news/karimnagar/1784915|archivedate=20 July 2025|publisher=Sakshi}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[విమలక్క]]
|[[దస్త్రం:Vimalakka.jpg|92x92px]]
|కళా రంగం 
|&lt;ref name=&quot;నలిమెల, విమలక్కకు పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారం&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
|[[చంద్రబోస్ (రచయిత)|చంద్రబోస్]]
|[[దస్త్రం:Chandrabose_with_Academy_Award_2023.jpg|100x100px]]
|[[సాహిత్యం|సాహిత్య రంగం]]
|&lt;ref name=&quot;Chandrabose, ‘Balagam’ movie fame Mogilaiah and Komuramma to be presented Ponnam Sathaiah Goud memorial awards&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/chandrabose-balagam-movie-fame-mogilaiah-and-komuramma-to-be-presented-ponnam-sathaiah-goud-memorial-awards/article68623057.ece|title=Chandrabose, ‘Balagam’ movie fame Mogilaiah and Komuramma to be presented Ponnam Sathaiah Goud memorial awards|last1=|first1=|date=10 September 2024|accessdate=20 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720071634/https://www.thehindu.com/news/national/telangana/chandrabose-balagam-movie-fame-mogilaiah-and-komuramma-to-be-presented-ponnam-sathaiah-goud-memorial-awards/article68623057.ece|archivedate=20 July 2025|publisher=The Hindu}}&lt;/ref&gt;
|-
|'బలగం' కొమురమ్మ, మొగిలయ్య
|
|కళా రంగం 
|&lt;ref name=&quot;చంద్రబోస్, కొమురమ్మ, మొగిలయ్యలకు పొన్నం సత్తయ్య గౌడ్ స్మారక అవార్డు&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.v6velugu.com/oscar-winner-chandrabose-komuramma-and-mogiliah-selected-for-ponnam-sathaiah-goud-memorial-award|title=చంద్రబోస్, కొమురమ్మ, మొగిలయ్యలకు పొన్నం సత్తయ్య గౌడ్ స్మారక అవార్డు|last1=|first1=|date=9 September 2024|accessdate=20 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720073612/https://www.v6velugu.com/oscar-winner-chandrabose-komuramma-and-mogiliah-selected-for-ponnam-sathaiah-goud-memorial-award|archivedate=20 July 2025|publisher=V6 Velugu}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2025
|[[అంపశయ్య నవీన్]]  
|[[దస్త్రం:Ampasayya Naveen with His son on his Right (cropped).jpg|123x123px]]
|[[సాహిత్యం|సాహిత్య రంగం]]
|&lt;ref name=&quot;Ponnam Sathaiah Goud memorial lifetime achievement awards for Ampasayya Naveen, Anthadupula Rama Devi&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/ponnam-sathaiah-goud-memorial-lifetime-achievement-awards-to-ampasayya-naveen-anthadupula-rama-devi/article70027033.ece|title=Ponnam Sathaiah Goud memorial lifetime achievement awards for Ampasayya Naveen, Anthadupula Rama Devi|last1=|first1=|date=8 September 2025|accessdate=9 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250909043611/https://www.thehindu.com/news/national/telangana/ponnam-sathaiah-goud-memorial-lifetime-achievement-awards-to-ampasayya-naveen-anthadupula-rama-devi/article70027033.ece|archivedate=9 September 2025|publisher=The Hindu}}&lt;/ref&gt;
|-
|అంతడుపుల రమాదేవి
|[[దస్త్రం:Anthadupula Ramadevi (cropped).jpg|123x123px]]
|కళా రంగం 
|&lt;ref name=&quot;అంపశయ్య నవీన్, అంతడుపుల రమాదేవిలకు పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారం&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=అంపశయ్య నవీన్, అంతడుపుల రమాదేవిలకు పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారం |url=https://www.v6velugu.com/ponnam-sathaiah-lifetime-achievement-award-to-ampasaiah-naveen-and-antaadupula-ramadevi |accessdate=11 September 2025 |publisher=V6 Velugu |date=8 September 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250911035449/https://www.v6velugu.com/ponnam-sathaiah-lifetime-achievement-award-to-ampasaiah-naveen-and-antaadupula-ramadevi |archivedate=11 September 2025 }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2026
|[[ఎం. కోదండ రెడ్డి]]  
| వ్యవసాయ రంగం 
|
|&lt;ref name=&quot;పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారానికి ముగ్గురు ఎంపిక&quot;&gt;{{cite news |title=పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారానికి ముగ్గురు ఎంపిక |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/karimnagar-news/530/126160932 |access-date=14 September 2026 |publisher=Eenadu |date=6 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914065548/https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/karimnagar-news/530/126160932 |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt; 
|-
|[[వెలిచాల కొండలరావు]]
|[[దస్త్రం:Kondalrao Poetry Reading in Kavi Sammelanam at World Poetry Day Celebrations in Ravindra Bharathi (21.03.2016) 01.jpg|123x123px]]
|[[సాహిత్యం|సాహిత్య రంగం]]
|&lt;ref name=&quot;పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారానికి ముగ్గురు ఎంపిక&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 
|-
|[[కనకవ్వ| గొట్టే కనకవ్వ]]
|[[దస్త్రం: Kanakavvagotte.jpg|123x123px]]
|కళారంగం
|&lt;ref name=&quot;పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారానికి ముగ్గురు ఎంపిక&quot;&gt;&lt;/ref&gt;  
|}

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
[[వర్గం:పురస్కారాలు]]
[[వర్గం:2022 స్థాపితాలు]]</text>
      <sha1>0qei68i7g2dlf9r7zwcwbco8eaisno7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957551</id>
      <parentid>4957550</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T07:17:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2026 */</comment>
      <origin>4957551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29933" sha1="5ab5kdp327dxcwfcsn78og5ds9ev9ki" xml:space="preserve">{{Infobox Indian Awards
|awardname = పొన్నం సత్తయ్య గౌడ్ మెమోరియల్ అవార్డు
|image =  
|type = 
|category = సాహిత్య రంగం, కళా రంగం
|instituted = 2022
|firstawarded = 2022
|lastawarded = 2024
|total = 3
|awardedby = పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్ ట్రస్టు
|cashaward = ₹ 51,116
|description = 
|previousnames = 
|obverse = 
|reverse = 
|ribbon = 
|firstawardees = 
|lastawardees = 
|precededby = 2024
|followedby = 2025
}}
పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తమ తండ్రి పేరు మీద 2022లో &quot;పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాలను&quot; ఏర్పాటు చేసి సాహిత్య రంగం, కళ రంగం నుండి ప్రతి ఏటా ఇద్దరికీ పురస్కారాలను అందజేస్తున్నారు. దీనిలో భాగంగా 2022లో మొదటిసారి ఈ పురస్కార కార్యక్రమాన్ని హైదరాబాద్ రవీంద్రభారతిలో నిర్వహించారు.
== నిర్వహణ ==
=== 2022 ===
పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమాన్ని [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] [[రవీంద్రభారతి]]లో [[పైడి జైరాజ్ ప్రివ్యూ థియేటర్|పైడి జైరాజ్ ప్రివ్యూ థియేటర్​లో]] సెప్టెంబర్ 13న నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిధులుగా తెలంగాణ హైకోర్టు [[ఏనుగుల వెంకట వేణుగోపాల్|జస్టిస్ వెంకట వేణుగోపాల్]], బీసీ సంక్షేమ శాఖ ముఖ్య కార్యదర్శి [[బుర్రా వెంకటేశం]] హాజరై సాహిత్య రంగం నుండి కవి [[నాళేశ్వరం శంకరం]], కళ రంగం నుండి ఒగ్గు ధర్మయ్యలకు పురస్కారాలను అందజేశారు. ఈ అవార్డు కింద వారికి రూ. 25,116 నగదు, ప్రశంసా పత్రాలు అందజేశారు. 

ఈ కార్యక్రమంలో పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ ఉపాధ్యక్షుడు [[పొన్నం అశోక్ గౌడ్]], ఎంపిక కమిటీ కన్వీనర్‌ డాక్టర్‌ [[పొన్నం రవిచంద్ర]], ట్రస్టు చైర్మన్‌ [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]], జ్యూరీ కమిటీ సభ్యులు కేంద్ర సమాచార శాఖ మాజీ కమిషనర్‌ [[మాడభూషి శ్రీధర్|మాడభూషి శ్రీధర్‌]], సీనియర్‌ జర్నలిస్టు దిలీప్ రెడ్డి, రచయిత్రి [[అయినంపూడి శ్రీలక్ష్మి]], పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తదితరులు పాల్గొన్నారు.
&lt;gallery mode=packed&gt;
File:Ponnam Sataiah Memorial Award 2022 (1).jpg    
File:Ponnam Sataiah Memorial Award 2022.jpg  
File:Ponnam Sataiah Memorial Award - 2022.jpg
&lt;/gallery&gt;

=== 2023===
పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమాన్ని కరీంనగర్‌, ఫిలిం భవన్‌లో సెప్టెంబర్ 13న నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిధులుగా తెలంగాణ పబ్లిక్ సర్వీస్ కమీషన్ చైర్మన్ [[ఘంటా చక్రపాణి]], పెద్దపల్లి జిల్లా అడిషనల్ కలెక్టర్ శ్యాంప్రసాద్‌ లాల్ హాజరై సాహిత్య రంగం నుండి కవి [[నలిమెల భాస్కర్]], కళా రంగం నుండి [[విమలక్క]]లకు పురస్కారాలను అందజేశారు. ఈ అవార్డు కింద వారికి రూ. 25,116 నగదు, ప్రశంసా పత్రాలు అందజేశారు. 

ఈ కార్యక్రమంలో పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ ఉపాధ్యక్షుడు [[పొన్నం అశోక్ గౌడ్]], ఎంపిక కమిటీ కన్వీనర్‌ డాక్టర్‌ [[పొన్నం రవిచంద్ర]], ట్రస్టు చైర్మన్‌ [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]], కవులు [[అన్నవరం దేవేందర్]]ర్, పి.ఎస్.రవీంద్ర, మాడిశెట్టి గోపాల్, నంది శ్రీనివాస్ &amp; పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తదితరులు పాల్గొన్నారు.&lt;ref name=&quot;నలిమెల భాస్కర్, విమలక్కకు పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారం&quot;&gt;{{cite news |title=నలిమెల భాస్కర్, విమలక్కకు పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారం |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/rajanna/1784932 |accessdate=14 September 2025 |work= |publisher=Sakshi |date=13 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914141443/https://www.sakshi.com/telugu-news/rajanna/1784932 |archivedate=14 September 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;gallery mode=packed&gt;
File:Ponnam Sataiah Memorial Award - 2023.jpg
File:Ponnam Sataiah Memorial Award 2023.jpg
&lt;/gallery&gt;

=== 2024 ===
పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమాన్ని [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] [[రవీంద్రభారతి]]లోని ప్రధాన మందిరంలో పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్ ట్రస్ట్ చైర్మన్‌ [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]] అధ్యక్షతన సెప్టెంబర్ 13న నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిధులుగా తెలంగాణ శాసనసభ స్పీకర్ [[గడ్డం ప్రసాద్ కుమార్]], ఎక్సైజ్, పర్యాటక శాఖ మంత్రి [[జూపల్లి కృష్ణారావు]], ఐటీ, శాసనసభ వ్యవహారాల శాఖ మంత్రి [[దుద్దిళ్ళ శ్రీధర్ బాబు]] హాజరై సాహిత్య రంగం నుండి రచయిత [[చంద్రబోస్ (రచయిత)|చంద్రబోస్]], కళా రంగం నుండి 'బలగం' కొమురమ్మ, మొగిలయ్యలకు పురస్కారాలను అందజేశారు. ఈ అవార్డు కింద వారికి రూ. 51,116 నగదు, ప్రశంసా పత్రాలు అందజేశారు. 

ఈ కార్యక్రమంలో ప్రభుత్వ విప్ [[ఆది శ్రీనివాస్]], ఎమ్మెల్యేలు [[మేడిపల్లి సత్యం]], [[కవ్వంపల్లి సత్యనారాయణ]], [[వీర్లపల్లి శంకర్]], తెలంగాణ రాష్ట్ర ఫైనాన్స్‌ కమిషన్‌ చైర్మన్‌ [[సిరిసిల్ల రాజయ్య]],  సీడబ్ల్యూసీ సభ్యుడు &amp; మాజీ ఎమ్మెల్సీ [[గిడుగు రుద్రరాజు]], పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ ఉపాధ్యక్షుడు [[పొన్నం అశోక్ గౌడ్]], ఎంపిక కమిటీ కన్వీనర్‌ డాక్టర్‌ [[పొన్నం రవిచంద్ర]], జ్యూరీ కమిటీ సభ్యులు కేంద్ర సమాచార శాఖ మాజీ కమిషనర్‌ [[మాడభూషి శ్రీధర్|మాడభూషి శ్రీధర్‌]], సీనియర్‌ జర్నలిస్టు దిలీప్ రెడ్డి, రచయిత్రి [[అయినంపూడి శ్రీలక్ష్మి]], రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ సంచాలకుడు [[మామిడి హరికృష్ణ]], పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తదితరులు పాల్గొన్నారు.&lt;ref name=&quot;పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కార ప్రదానోత్సవం&quot;&gt;{{cite news |title=పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కార ప్రదానోత్సవం |url=https://www.dishadaily.com/telangana/ponnam-sattaiah-lifetime-achievement-award-ceremony-364710 |accessdate=14 September 2025 |work= |publisher=Disha Daily |date=13 September 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914150610/https://www.dishadaily.com/telangana/ponnam-sattaiah-lifetime-achievement-award-ceremony-364710 |archivedate=14 September 2025 }}&lt;/ref&gt;

=== 2025 ===
పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమాన్ని [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] [[రవీంద్రభారతి]]లోని ప్రధాన మందిరంలో పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్ ట్రస్ట్ చైర్మన్‌ [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]] అధ్యక్షతన సెప్టెంబర్ 13న నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిధులుగా వ్యవసాయ శాఖ మంత్రి [[తుమ్మల నాగేశ్వరరావు]],  ఎక్సైజ్, పర్యాటక శాఖ మంత్రి [[జూపల్లి కృష్ణారావు]], ఐటీ, శాసనసభ వ్యవహారాల శాఖ మంత్రి [[దుద్దిళ్ళ శ్రీధర్ బాబు]] హాజరై సాహిత్య రంగం నుండి కవి [[అంపశయ్య నవీన్]], కళ రంగం నుండి అంతడుపుల రమాదేవిలకు పురస్కారాలను అందజేశారు. ఈ అవార్డు కింద వారికి రూ. 51,116 నగదు, ప్రశంసా పత్రాలు అందజేశారు.&lt;ref name=&quot;ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థను కాపాడుకోవాలి: మంత్రి తుమ్మల&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.dishadaily.com/telangana/hyderabad/joint-family-system-should-be-preserved-minister-tummala-474802|title=ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థను కాపాడుకోవాలి: మంత్రి తుమ్మల|last1=|first1=|date=13 September 2025|work=|accessdate=14 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914082653/https://www.dishadaily.com/telangana/hyderabad/joint-family-system-should-be-preserved-minister-tummala-474802|archivedate=14 September 2025|publisher=Disha Daily}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థను కాపాడుకోవాలి&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.v6velugu.com/ponnam-sathaiah-lifetime-achievement-awards-honor-ampasaiah-naveen-ramadevi|title=ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థను కాపాడుకోవాలి|last1=|first1=|date=14 September 2025|accessdate=14 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914082823/https://www.v6velugu.com/ponnam-sathaiah-lifetime-achievement-awards-honor-ampasaiah-naveen-ramadevi|archivedate=14 September 2025|publisher=V6 Velugu}}&lt;/ref&gt; 

ఈ కార్యక్రమంలో లోక్‌సభ సభ్యుడు [[సురేష్ కుమార్ షెట్కర్]], ఎమ్మెల్యే [[మేడిపల్లి సత్యం]], సీడబ్ల్యూసీ సభ్యుడు &amp; మాజీ ఎమ్మెల్సీ [[గిడుగు రుద్రరాజు]], పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ ఉపాధ్యక్షుడు [[పొన్నం అశోక్ గౌడ్]], ఎంపిక కమిటీ కన్వీనర్‌ డాక్టర్‌ [[పొన్నం రవిచంద్ర]], జ్యూరీ కమిటీ సభ్యులు కేంద్ర సమాచార శాఖ మాజీ కమిషనర్‌ [[మాడభూషి శ్రీధర్|మాడభూషి శ్రీధర్‌]], సీనియర్‌ జర్నలిస్టు దిలీప్ రెడ్డి, పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తదితరులు పాల్గొన్నారు.&lt;ref name=&quot;భారతీయ సంస్కృతికి ప్రతీక ఉమ్మడి కుటుంబాలు&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/general/1802/125167625|title=భారతీయ సంస్కృతికి ప్రతీక ఉమ్మడి కుటుంబాలు|date=14 September 2025|work=|accessdate=14 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914081455/https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/general/1802/125167625|archivedate=14 September 2025|publisher=Eenadu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;భూమి పుత్రుడికి ఘన నివాళి&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.andhrajyothy.com/2025/telangana/telangana-ministers-honor-agricultural-leader-ponnam-satayya-on-death-anniversary-1446868.html|title=భూమి పుత్రుడికి ఘన నివాళి|date=14 September 2025|accessdate=14 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914081555/https://www.andhrajyothy.com/2025/telangana/telangana-ministers-honor-agricultural-leader-ponnam-satayya-on-death-anniversary-1446868.html|archivedate=14 September 2025|publisher=Andhrajyothy}}&lt;/ref&gt;
=== 2026 ===
పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమాన్ని [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] [[రవీంద్రభారతి]]లోని ప్రధాన మందిరంలో పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్ ట్రస్ట్ చైర్మన్‌ [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]] అధ్యక్షతన సెప్టెంబర్ 13న నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిధిగా శాసనమండలు చైర్మన్ గుత్తా సుఖేందర్ రెడ్డి, విశిష్ట అతిథులుగా ఎక్సైజ్, పర్యాటక శాఖ మంత్రి [[జూపల్లి కృష్ణారావు]],  కార్మిక &amp; గనుల శాఖ మంత్రి [[గడ్డం వివేక్ వెంకటస్వామి|వివేక్ వేంకటస్వామి]], ఎస్సీ, ఎస్టీ &amp; మైనారిటీ సంక్షేమ శాఖ మంత్రి [[అడ్లూరి లక్ష్మణ్ కుమార్]] హాజరై  వ్యవసాయ రంగం నుండి [[ఎం. కోదండ రెడ్డి]],  సాహిత్య రంగం నుండి కవి [[వెలిచాల కొండలరావు]], కళ రంగం నుండి [[కనకవ్వ| గొట్టే కనకవ్వ]]లకు పురస్కారాలను అందజేశారు. ఈ అవార్డు కింద వారికి రూ. 51,116 నగదు, ప్రశంసా పత్రాలు అందజేశారు.&lt;ref name=&quot;ఆస్తులు కాదు.. విలువలే అసలైన వారసత్వం.. పొన్నం సత్తయ్య అవార్డుల ప్రదానోత్సవంలో మంత్రి వివేక్&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=ఆస్తులు కాదు.. విలువలే అసలైన వారసత్వం.. పొన్నం సత్తయ్య అవార్డుల ప్రదానోత్సవంలో మంత్రి వివేక్ |url=https://www.v6velugu.com/-minister-vivek-says-that-values-are-the-true-legacy-at-the-ponnam-sattaiah-awards-presentation-ceremony |access-date=14 September 2026 |publisher=V6 Velugu |date=14 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914065523/https://www.v6velugu.com/-minister-vivek-says-that-values-are-the-true-legacy-at-the-ponnam-sattaiah-awards-presentation-ceremony |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ఉమ్మడి కుటుంబం ఒక బలమైన సామాజిక వ్యవస్థ&quot;&gt;{{cite news |title=ఉమ్మడి కుటుంబం ఒక బలమైన సామాజిక వ్యవస్థ |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/general/1899/126166120 |access-date=14 September 2026 |publisher=Eenadu |date=14 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914071507/https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/general/1899/126166120 |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;

ఈ కార్యక్రమంలో పీసీసీ అధ్యక్షుడు &amp; ఎమ్మెల్సీ [[బొమ్మ మహేష్ కుమార్ గౌడ్]], ఎమ్మెల్యేలు [[మేడిపల్లి సత్యం]], కవ్వంపల్లి సత్యనారాయణ, సీడబ్ల్యూసీ సభ్యుడు &amp; మాజీ ఎమ్మెల్సీ [[గిడుగు రుద్రరాజు]], ప్రొఫెసర్ హరగోపాల్, పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ ఉపాధ్యక్షుడు [[పొన్నం అశోక్ గౌడ్]], ఎంపిక కమిటీ కన్వీనర్‌ డాక్టర్‌ [[పొన్నం రవిచంద్ర]], జ్యూరీ కమిటీ సభ్యులు కేంద్ర సమాచార శాఖ మాజీ కమిషనర్‌ [[మాడభూషి శ్రీధర్|మాడభూషి శ్రీధర్‌]], సివిల్ సప్లైస్ డైరెక్టర్ జి.వి.శ్యామప్రసాద్, ఐఏఎస్, బిసి స్టడీ సర్కిల్ డైరెక్టర్ మామిడి హరికృష్ణ సీనియర్‌ జర్నలిస్టు ఆర్. దిలీప్ రెడ్డి, ఐనంపూడి శ్రీలక్ష్మి పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తదితరులు పాల్గొన్నారు.&lt;ref name=&quot;ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థకు పొన్నం కుటుంబం ఆదర్శం&quot;&gt;{{cite news |title=ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థకు పొన్నం కుటుంబం ఆదర్శం |url=http://www.andhrajyothy.com/2026/telangana/hyderabad/ponnam-family-gutta-sukhender-reddy-family-values-awards-2026-1558064.html |access-date=14 September 2026 |publisher=Andhrajyothy |date=14 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914065503/https://www.andhrajyothy.com/2026/telangana/hyderabad/ponnam-family-gutta-sukhender-reddy-family-values-awards-2026-1558064.html |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;

== పురస్కార గ్రహీతల జాబితా ==
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!సంవత్సరం 
! పురస్కార గ్రహీత పేరు
!ఫోటో
! విభాగం
!మూలాలు
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2022
|[[నాళేశ్వరం శంకరం]]
|[[దస్త్రం:Naleshwaram_Shankaram_in_Aazadi_ka_Kavi_Sammelanam_in_Ravindra_Bharathi_(03.04.2021).jpg|100x100px]]
|[[సాహిత్యం|సాహిత్య రంగం]]
|&lt;ref name=&quot;Ponnam Sathaiah award to poets Shankaram, Dharmaiah&quot;&gt;{{cite news|url=https://telanganatoday.com/telangana-ponnam-sathaiah-award-to-poets-shankaram-dharmaiah|title=Ponnam Sathaiah award to poets Shankaram, Dharmaiah|last1=|first1=|date=8 September 2022|accessdate=20 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720072706/https://telanganatoday.com/telangana-ponnam-sathaiah-award-to-poets-shankaram-dharmaiah|archivedate=20 July 2025|publisher=Telangana Today}}&lt;/ref&gt;
|-
|ఒగ్గు ధర్మయ్య
|[[దస్త్రం:Ponnam Sataiah Memorial Award 2022 (1) (cropped).jpg|100x100px]]
|కళా రంగం 
|&lt;ref name=&quot;Ponnam Sathaiah award to poets Shankaram, Dharmaiah&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2023
|[[నలిమెల భాస్కర్]]  
|[[దస్త్రం:Nalimela_Bhaskar.jpg|100x100px]]
|[[సాహిత్యం|సాహిత్య రంగం]]
|&lt;ref name=&quot;నలిమెల, విమలక్కకు పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారం&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/karimnagar/1784915|title=నలిమెల, విమలక్కకు పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారం|date=23 September 2023|work=|accessdate=20 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720072208/https://www.sakshi.com/telugu-news/karimnagar/1784915|archivedate=20 July 2025|publisher=Sakshi}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[విమలక్క]]
|[[దస్త్రం:Vimalakka.jpg|92x92px]]
|కళా రంగం 
|&lt;ref name=&quot;నలిమెల, విమలక్కకు పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారం&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
|[[చంద్రబోస్ (రచయిత)|చంద్రబోస్]]
|[[దస్త్రం:Chandrabose_with_Academy_Award_2023.jpg|100x100px]]
|[[సాహిత్యం|సాహిత్య రంగం]]
|&lt;ref name=&quot;Chandrabose, ‘Balagam’ movie fame Mogilaiah and Komuramma to be presented Ponnam Sathaiah Goud memorial awards&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/chandrabose-balagam-movie-fame-mogilaiah-and-komuramma-to-be-presented-ponnam-sathaiah-goud-memorial-awards/article68623057.ece|title=Chandrabose, ‘Balagam’ movie fame Mogilaiah and Komuramma to be presented Ponnam Sathaiah Goud memorial awards|last1=|first1=|date=10 September 2024|accessdate=20 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720071634/https://www.thehindu.com/news/national/telangana/chandrabose-balagam-movie-fame-mogilaiah-and-komuramma-to-be-presented-ponnam-sathaiah-goud-memorial-awards/article68623057.ece|archivedate=20 July 2025|publisher=The Hindu}}&lt;/ref&gt;
|-
|'బలగం' కొమురమ్మ, మొగిలయ్య
|
|కళా రంగం 
|&lt;ref name=&quot;చంద్రబోస్, కొమురమ్మ, మొగిలయ్యలకు పొన్నం సత్తయ్య గౌడ్ స్మారక అవార్డు&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.v6velugu.com/oscar-winner-chandrabose-komuramma-and-mogiliah-selected-for-ponnam-sathaiah-goud-memorial-award|title=చంద్రబోస్, కొమురమ్మ, మొగిలయ్యలకు పొన్నం సత్తయ్య గౌడ్ స్మారక అవార్డు|last1=|first1=|date=9 September 2024|accessdate=20 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720073612/https://www.v6velugu.com/oscar-winner-chandrabose-komuramma-and-mogiliah-selected-for-ponnam-sathaiah-goud-memorial-award|archivedate=20 July 2025|publisher=V6 Velugu}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2025
|[[అంపశయ్య నవీన్]]  
|[[దస్త్రం:Ampasayya Naveen with His son on his Right (cropped).jpg|123x123px]]
|[[సాహిత్యం|సాహిత్య రంగం]]
|&lt;ref name=&quot;Ponnam Sathaiah Goud memorial lifetime achievement awards for Ampasayya Naveen, Anthadupula Rama Devi&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/ponnam-sathaiah-goud-memorial-lifetime-achievement-awards-to-ampasayya-naveen-anthadupula-rama-devi/article70027033.ece|title=Ponnam Sathaiah Goud memorial lifetime achievement awards for Ampasayya Naveen, Anthadupula Rama Devi|last1=|first1=|date=8 September 2025|accessdate=9 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250909043611/https://www.thehindu.com/news/national/telangana/ponnam-sathaiah-goud-memorial-lifetime-achievement-awards-to-ampasayya-naveen-anthadupula-rama-devi/article70027033.ece|archivedate=9 September 2025|publisher=The Hindu}}&lt;/ref&gt;
|-
|అంతడుపుల రమాదేవి
|[[దస్త్రం:Anthadupula Ramadevi (cropped).jpg|123x123px]]
|కళా రంగం 
|&lt;ref name=&quot;అంపశయ్య నవీన్, అంతడుపుల రమాదేవిలకు పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారం&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=అంపశయ్య నవీన్, అంతడుపుల రమాదేవిలకు పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారం |url=https://www.v6velugu.com/ponnam-sathaiah-lifetime-achievement-award-to-ampasaiah-naveen-and-antaadupula-ramadevi |accessdate=11 September 2025 |publisher=V6 Velugu |date=8 September 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250911035449/https://www.v6velugu.com/ponnam-sathaiah-lifetime-achievement-award-to-ampasaiah-naveen-and-antaadupula-ramadevi |archivedate=11 September 2025 }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2026
|[[ఎం. కోదండ రెడ్డి]]  
| వ్యవసాయ రంగం 
|
|&lt;ref name=&quot;పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారానికి ముగ్గురు ఎంపిక&quot;&gt;{{cite news |title=పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారానికి ముగ్గురు ఎంపిక |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/karimnagar-news/530/126160932 |access-date=14 September 2026 |publisher=Eenadu |date=6 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914065548/https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/karimnagar-news/530/126160932 |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt; 
|-
|[[వెలిచాల కొండలరావు]]
|[[దస్త్రం:Kondalrao Poetry Reading in Kavi Sammelanam at World Poetry Day Celebrations in Ravindra Bharathi (21.03.2016) 01.jpg|123x123px]]
|[[సాహిత్యం|సాహిత్య రంగం]]
|&lt;ref name=&quot;పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారానికి ముగ్గురు ఎంపిక&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 
|-
|[[కనకవ్వ| గొట్టే కనకవ్వ]]
|[[దస్త్రం: Kanakavvagotte.jpg|123x123px]]
|కళారంగం
|&lt;ref name=&quot;పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారానికి ముగ్గురు ఎంపిక&quot;&gt;&lt;/ref&gt;  
|}

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
[[వర్గం:పురస్కారాలు]]
[[వర్గం:2022 స్థాపితాలు]]</text>
      <sha1>5ab5kdp327dxcwfcsn78og5ds9ev9ki</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957553</id>
      <parentid>4957551</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T07:27:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2026 */</comment>
      <origin>4957553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30502" sha1="8qzenp4z6snti5fafrerhvm1lsd4zoc" xml:space="preserve">{{Infobox Indian Awards
|awardname = పొన్నం సత్తయ్య గౌడ్ మెమోరియల్ అవార్డు
|image =  
|type = 
|category = సాహిత్య రంగం, కళా రంగం
|instituted = 2022
|firstawarded = 2022
|lastawarded = 2024
|total = 3
|awardedby = పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్ ట్రస్టు
|cashaward = ₹ 51,116
|description = 
|previousnames = 
|obverse = 
|reverse = 
|ribbon = 
|firstawardees = 
|lastawardees = 
|precededby = 2024
|followedby = 2025
}}
పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తమ తండ్రి పేరు మీద 2022లో &quot;పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాలను&quot; ఏర్పాటు చేసి సాహిత్య రంగం, కళ రంగం నుండి ప్రతి ఏటా ఇద్దరికీ పురస్కారాలను అందజేస్తున్నారు. దీనిలో భాగంగా 2022లో మొదటిసారి ఈ పురస్కార కార్యక్రమాన్ని హైదరాబాద్ రవీంద్రభారతిలో నిర్వహించారు.
== నిర్వహణ ==
=== 2022 ===
పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమాన్ని [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] [[రవీంద్రభారతి]]లో [[పైడి జైరాజ్ ప్రివ్యూ థియేటర్|పైడి జైరాజ్ ప్రివ్యూ థియేటర్​లో]] సెప్టెంబర్ 13న నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిధులుగా తెలంగాణ హైకోర్టు [[ఏనుగుల వెంకట వేణుగోపాల్|జస్టిస్ వెంకట వేణుగోపాల్]], బీసీ సంక్షేమ శాఖ ముఖ్య కార్యదర్శి [[బుర్రా వెంకటేశం]] హాజరై సాహిత్య రంగం నుండి కవి [[నాళేశ్వరం శంకరం]], కళ రంగం నుండి ఒగ్గు ధర్మయ్యలకు పురస్కారాలను అందజేశారు. ఈ అవార్డు కింద వారికి రూ. 25,116 నగదు, ప్రశంసా పత్రాలు అందజేశారు. 

ఈ కార్యక్రమంలో పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ ఉపాధ్యక్షుడు [[పొన్నం అశోక్ గౌడ్]], ఎంపిక కమిటీ కన్వీనర్‌ డాక్టర్‌ [[పొన్నం రవిచంద్ర]], ట్రస్టు చైర్మన్‌ [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]], జ్యూరీ కమిటీ సభ్యులు కేంద్ర సమాచార శాఖ మాజీ కమిషనర్‌ [[మాడభూషి శ్రీధర్|మాడభూషి శ్రీధర్‌]], సీనియర్‌ జర్నలిస్టు దిలీప్ రెడ్డి, రచయిత్రి [[అయినంపూడి శ్రీలక్ష్మి]], పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తదితరులు పాల్గొన్నారు.
&lt;gallery mode=packed&gt;
File:Ponnam Sataiah Memorial Award 2022 (1).jpg    
File:Ponnam Sataiah Memorial Award 2022.jpg  
File:Ponnam Sataiah Memorial Award - 2022.jpg
&lt;/gallery&gt;

=== 2023===
పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమాన్ని కరీంనగర్‌, ఫిలిం భవన్‌లో సెప్టెంబర్ 13న నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిధులుగా తెలంగాణ పబ్లిక్ సర్వీస్ కమీషన్ చైర్మన్ [[ఘంటా చక్రపాణి]], పెద్దపల్లి జిల్లా అడిషనల్ కలెక్టర్ శ్యాంప్రసాద్‌ లాల్ హాజరై సాహిత్య రంగం నుండి కవి [[నలిమెల భాస్కర్]], కళా రంగం నుండి [[విమలక్క]]లకు పురస్కారాలను అందజేశారు. ఈ అవార్డు కింద వారికి రూ. 25,116 నగదు, ప్రశంసా పత్రాలు అందజేశారు. 

ఈ కార్యక్రమంలో పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ ఉపాధ్యక్షుడు [[పొన్నం అశోక్ గౌడ్]], ఎంపిక కమిటీ కన్వీనర్‌ డాక్టర్‌ [[పొన్నం రవిచంద్ర]], ట్రస్టు చైర్మన్‌ [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]], కవులు [[అన్నవరం దేవేందర్]]ర్, పి.ఎస్.రవీంద్ర, మాడిశెట్టి గోపాల్, నంది శ్రీనివాస్ &amp; పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తదితరులు పాల్గొన్నారు.&lt;ref name=&quot;నలిమెల భాస్కర్, విమలక్కకు పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారం&quot;&gt;{{cite news |title=నలిమెల భాస్కర్, విమలక్కకు పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారం |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/rajanna/1784932 |accessdate=14 September 2025 |work= |publisher=Sakshi |date=13 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914141443/https://www.sakshi.com/telugu-news/rajanna/1784932 |archivedate=14 September 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;gallery mode=packed&gt;
File:Ponnam Sataiah Memorial Award - 2023.jpg
File:Ponnam Sataiah Memorial Award 2023.jpg
&lt;/gallery&gt;

=== 2024 ===
పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమాన్ని [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] [[రవీంద్రభారతి]]లోని ప్రధాన మందిరంలో పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్ ట్రస్ట్ చైర్మన్‌ [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]] అధ్యక్షతన సెప్టెంబర్ 13న నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిధులుగా తెలంగాణ శాసనసభ స్పీకర్ [[గడ్డం ప్రసాద్ కుమార్]], ఎక్సైజ్, పర్యాటక శాఖ మంత్రి [[జూపల్లి కృష్ణారావు]], ఐటీ, శాసనసభ వ్యవహారాల శాఖ మంత్రి [[దుద్దిళ్ళ శ్రీధర్ బాబు]] హాజరై సాహిత్య రంగం నుండి రచయిత [[చంద్రబోస్ (రచయిత)|చంద్రబోస్]], కళా రంగం నుండి 'బలగం' కొమురమ్మ, మొగిలయ్యలకు పురస్కారాలను అందజేశారు. ఈ అవార్డు కింద వారికి రూ. 51,116 నగదు, ప్రశంసా పత్రాలు అందజేశారు. 

ఈ కార్యక్రమంలో ప్రభుత్వ విప్ [[ఆది శ్రీనివాస్]], ఎమ్మెల్యేలు [[మేడిపల్లి సత్యం]], [[కవ్వంపల్లి సత్యనారాయణ]], [[వీర్లపల్లి శంకర్]], తెలంగాణ రాష్ట్ర ఫైనాన్స్‌ కమిషన్‌ చైర్మన్‌ [[సిరిసిల్ల రాజయ్య]],  సీడబ్ల్యూసీ సభ్యుడు &amp; మాజీ ఎమ్మెల్సీ [[గిడుగు రుద్రరాజు]], పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ ఉపాధ్యక్షుడు [[పొన్నం అశోక్ గౌడ్]], ఎంపిక కమిటీ కన్వీనర్‌ డాక్టర్‌ [[పొన్నం రవిచంద్ర]], జ్యూరీ కమిటీ సభ్యులు కేంద్ర సమాచార శాఖ మాజీ కమిషనర్‌ [[మాడభూషి శ్రీధర్|మాడభూషి శ్రీధర్‌]], సీనియర్‌ జర్నలిస్టు దిలీప్ రెడ్డి, రచయిత్రి [[అయినంపూడి శ్రీలక్ష్మి]], రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ సంచాలకుడు [[మామిడి హరికృష్ణ]], పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తదితరులు పాల్గొన్నారు.&lt;ref name=&quot;పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కార ప్రదానోత్సవం&quot;&gt;{{cite news |title=పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కార ప్రదానోత్సవం |url=https://www.dishadaily.com/telangana/ponnam-sattaiah-lifetime-achievement-award-ceremony-364710 |accessdate=14 September 2025 |work= |publisher=Disha Daily |date=13 September 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914150610/https://www.dishadaily.com/telangana/ponnam-sattaiah-lifetime-achievement-award-ceremony-364710 |archivedate=14 September 2025 }}&lt;/ref&gt;

=== 2025 ===
పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమాన్ని [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] [[రవీంద్రభారతి]]లోని ప్రధాన మందిరంలో పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్ ట్రస్ట్ చైర్మన్‌ [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]] అధ్యక్షతన సెప్టెంబర్ 13న నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిధులుగా వ్యవసాయ శాఖ మంత్రి [[తుమ్మల నాగేశ్వరరావు]],  ఎక్సైజ్, పర్యాటక శాఖ మంత్రి [[జూపల్లి కృష్ణారావు]], ఐటీ, శాసనసభ వ్యవహారాల శాఖ మంత్రి [[దుద్దిళ్ళ శ్రీధర్ బాబు]] హాజరై సాహిత్య రంగం నుండి కవి [[అంపశయ్య నవీన్]], కళ రంగం నుండి అంతడుపుల రమాదేవిలకు పురస్కారాలను అందజేశారు. ఈ అవార్డు కింద వారికి రూ. 51,116 నగదు, ప్రశంసా పత్రాలు అందజేశారు.&lt;ref name=&quot;ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థను కాపాడుకోవాలి: మంత్రి తుమ్మల&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.dishadaily.com/telangana/hyderabad/joint-family-system-should-be-preserved-minister-tummala-474802|title=ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థను కాపాడుకోవాలి: మంత్రి తుమ్మల|last1=|first1=|date=13 September 2025|work=|accessdate=14 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914082653/https://www.dishadaily.com/telangana/hyderabad/joint-family-system-should-be-preserved-minister-tummala-474802|archivedate=14 September 2025|publisher=Disha Daily}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థను కాపాడుకోవాలి&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.v6velugu.com/ponnam-sathaiah-lifetime-achievement-awards-honor-ampasaiah-naveen-ramadevi|title=ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థను కాపాడుకోవాలి|last1=|first1=|date=14 September 2025|accessdate=14 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914082823/https://www.v6velugu.com/ponnam-sathaiah-lifetime-achievement-awards-honor-ampasaiah-naveen-ramadevi|archivedate=14 September 2025|publisher=V6 Velugu}}&lt;/ref&gt; 

ఈ కార్యక్రమంలో లోక్‌సభ సభ్యుడు [[సురేష్ కుమార్ షెట్కర్]], ఎమ్మెల్యే [[మేడిపల్లి సత్యం]], సీడబ్ల్యూసీ సభ్యుడు &amp; మాజీ ఎమ్మెల్సీ [[గిడుగు రుద్రరాజు]], పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ ఉపాధ్యక్షుడు [[పొన్నం అశోక్ గౌడ్]], ఎంపిక కమిటీ కన్వీనర్‌ డాక్టర్‌ [[పొన్నం రవిచంద్ర]], జ్యూరీ కమిటీ సభ్యులు కేంద్ర సమాచార శాఖ మాజీ కమిషనర్‌ [[మాడభూషి శ్రీధర్|మాడభూషి శ్రీధర్‌]], సీనియర్‌ జర్నలిస్టు దిలీప్ రెడ్డి, పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తదితరులు పాల్గొన్నారు.&lt;ref name=&quot;భారతీయ సంస్కృతికి ప్రతీక ఉమ్మడి కుటుంబాలు&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/general/1802/125167625|title=భారతీయ సంస్కృతికి ప్రతీక ఉమ్మడి కుటుంబాలు|date=14 September 2025|work=|accessdate=14 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914081455/https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/general/1802/125167625|archivedate=14 September 2025|publisher=Eenadu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;భూమి పుత్రుడికి ఘన నివాళి&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.andhrajyothy.com/2025/telangana/telangana-ministers-honor-agricultural-leader-ponnam-satayya-on-death-anniversary-1446868.html|title=భూమి పుత్రుడికి ఘన నివాళి|date=14 September 2025|accessdate=14 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914081555/https://www.andhrajyothy.com/2025/telangana/telangana-ministers-honor-agricultural-leader-ponnam-satayya-on-death-anniversary-1446868.html|archivedate=14 September 2025|publisher=Andhrajyothy}}&lt;/ref&gt;
=== 2026 ===
పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమాన్ని [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] [[రవీంద్రభారతి]]లోని ప్రధాన మందిరంలో పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్ ట్రస్ట్ చైర్మన్‌ [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]] అధ్యక్షతన సెప్టెంబర్ 13న నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిధిగా శాసనమండలు చైర్మన్ గుత్తా సుఖేందర్ రెడ్డి, విశిష్ట అతిథులుగా ఎక్సైజ్, పర్యాటక శాఖ మంత్రి [[జూపల్లి కృష్ణారావు]],  కార్మిక &amp; గనుల శాఖ మంత్రి [[గడ్డం వివేక్ వెంకటస్వామి|వివేక్ వేంకటస్వామి]], ఎస్సీ, ఎస్టీ &amp; మైనారిటీ సంక్షేమ శాఖ మంత్రి [[అడ్లూరి లక్ష్మణ్ కుమార్]] హాజరై  వ్యవసాయ రంగం నుండి [[ఎం. కోదండ రెడ్డి]],  సాహిత్య రంగం నుండి కవి [[వెలిచాల కొండలరావు]], కళ రంగం నుండి [[కనకవ్వ| గొట్టే కనకవ్వ]]లకు పురస్కారాలను అందజేశారు. ఈ అవార్డు కింద వారికి రూ. 51,116 నగదు, ప్రశంసా పత్రాలు అందజేశారు.&lt;ref name=&quot;ఆస్తులు కాదు.. విలువలే అసలైన వారసత్వం.. పొన్నం సత్తయ్య అవార్డుల ప్రదానోత్సవంలో మంత్రి వివేక్&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=ఆస్తులు కాదు.. విలువలే అసలైన వారసత్వం.. పొన్నం సత్తయ్య అవార్డుల ప్రదానోత్సవంలో మంత్రి వివేక్ |url=https://www.v6velugu.com/-minister-vivek-says-that-values-are-the-true-legacy-at-the-ponnam-sattaiah-awards-presentation-ceremony |access-date=14 September 2026 |publisher=V6 Velugu |date=14 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914065523/https://www.v6velugu.com/-minister-vivek-says-that-values-are-the-true-legacy-at-the-ponnam-sattaiah-awards-presentation-ceremony |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ఉమ్మడి కుటుంబం ఒక బలమైన సామాజిక వ్యవస్థ&quot;&gt;{{cite news |title=ఉమ్మడి కుటుంబం ఒక బలమైన సామాజిక వ్యవస్థ |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/general/1899/126166120 |access-date=14 September 2026 |publisher=Eenadu |date=14 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914071507/https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/general/1899/126166120 |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ఉమ్మడి కుటుంబం ఒక బలమైన సామాజిక వ్యవస్థ&quot;&gt;{{cite news |title=ఉమ్మడి కుటుంబం ఒక బలమైన సామాజిక వ్యవస్థ |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/general/1899/126166120 |access-date=14 September 2026 |publisher=Eenadu |date=14 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914071507/https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/general/1899/126166120 |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;

ఈ కార్యక్రమంలో పీసీసీ అధ్యక్షుడు &amp; ఎమ్మెల్సీ [[బొమ్మ మహేష్ కుమార్ గౌడ్]], ఎమ్మెల్యేలు [[మేడిపల్లి సత్యం]], కవ్వంపల్లి సత్యనారాయణ, సీడబ్ల్యూసీ సభ్యుడు &amp; మాజీ ఎమ్మెల్సీ [[గిడుగు రుద్రరాజు]], ప్రొఫెసర్ హరగోపాల్, పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ ఉపాధ్యక్షుడు [[పొన్నం అశోక్ గౌడ్]], ఎంపిక కమిటీ కన్వీనర్‌ డాక్టర్‌ [[పొన్నం రవిచంద్ర]], జ్యూరీ కమిటీ సభ్యులు కేంద్ర సమాచార శాఖ మాజీ కమిషనర్‌ [[మాడభూషి శ్రీధర్|మాడభూషి శ్రీధర్‌]], సివిల్ సప్లైస్ డైరెక్టర్ జి.వి.శ్యామప్రసాద్, ఐఏఎస్, బిసి స్టడీ సర్కిల్ డైరెక్టర్ మామిడి హరికృష్ణ సీనియర్‌ జర్నలిస్టు ఆర్. దిలీప్ రెడ్డి, ఐనంపూడి శ్రీలక్ష్మి పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తదితరులు పాల్గొన్నారు.&lt;ref name=&quot;ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థకు పొన్నం కుటుంబం ఆదర్శం&quot;&gt;{{cite news |title=ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థకు పొన్నం కుటుంబం ఆదర్శం |url=http://www.andhrajyothy.com/2026/telangana/hyderabad/ponnam-family-gutta-sukhender-reddy-family-values-awards-2026-1558064.html |access-date=14 September 2026 |publisher=Andhrajyothy |date=14 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914065503/https://www.andhrajyothy.com/2026/telangana/hyderabad/ponnam-family-gutta-sukhender-reddy-family-values-awards-2026-1558064.html |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;

== పురస్కార గ్రహీతల జాబితా ==
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!సంవత్సరం 
! పురస్కార గ్రహీత పేరు
!ఫోటో
! విభాగం
!మూలాలు
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2022
|[[నాళేశ్వరం శంకరం]]
|[[దస్త్రం:Naleshwaram_Shankaram_in_Aazadi_ka_Kavi_Sammelanam_in_Ravindra_Bharathi_(03.04.2021).jpg|100x100px]]
|[[సాహిత్యం|సాహిత్య రంగం]]
|&lt;ref name=&quot;Ponnam Sathaiah award to poets Shankaram, Dharmaiah&quot;&gt;{{cite news|url=https://telanganatoday.com/telangana-ponnam-sathaiah-award-to-poets-shankaram-dharmaiah|title=Ponnam Sathaiah award to poets Shankaram, Dharmaiah|last1=|first1=|date=8 September 2022|accessdate=20 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720072706/https://telanganatoday.com/telangana-ponnam-sathaiah-award-to-poets-shankaram-dharmaiah|archivedate=20 July 2025|publisher=Telangana Today}}&lt;/ref&gt;
|-
|ఒగ్గు ధర్మయ్య
|[[దస్త్రం:Ponnam Sataiah Memorial Award 2022 (1) (cropped).jpg|100x100px]]
|కళా రంగం 
|&lt;ref name=&quot;Ponnam Sathaiah award to poets Shankaram, Dharmaiah&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2023
|[[నలిమెల భాస్కర్]]  
|[[దస్త్రం:Nalimela_Bhaskar.jpg|100x100px]]
|[[సాహిత్యం|సాహిత్య రంగం]]
|&lt;ref name=&quot;నలిమెల, విమలక్కకు పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారం&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/karimnagar/1784915|title=నలిమెల, విమలక్కకు పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారం|date=23 September 2023|work=|accessdate=20 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720072208/https://www.sakshi.com/telugu-news/karimnagar/1784915|archivedate=20 July 2025|publisher=Sakshi}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[విమలక్క]]
|[[దస్త్రం:Vimalakka.jpg|92x92px]]
|కళా రంగం 
|&lt;ref name=&quot;నలిమెల, విమలక్కకు పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారం&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
|[[చంద్రబోస్ (రచయిత)|చంద్రబోస్]]
|[[దస్త్రం:Chandrabose_with_Academy_Award_2023.jpg|100x100px]]
|[[సాహిత్యం|సాహిత్య రంగం]]
|&lt;ref name=&quot;Chandrabose, ‘Balagam’ movie fame Mogilaiah and Komuramma to be presented Ponnam Sathaiah Goud memorial awards&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/chandrabose-balagam-movie-fame-mogilaiah-and-komuramma-to-be-presented-ponnam-sathaiah-goud-memorial-awards/article68623057.ece|title=Chandrabose, ‘Balagam’ movie fame Mogilaiah and Komuramma to be presented Ponnam Sathaiah Goud memorial awards|last1=|first1=|date=10 September 2024|accessdate=20 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720071634/https://www.thehindu.com/news/national/telangana/chandrabose-balagam-movie-fame-mogilaiah-and-komuramma-to-be-presented-ponnam-sathaiah-goud-memorial-awards/article68623057.ece|archivedate=20 July 2025|publisher=The Hindu}}&lt;/ref&gt;
|-
|'బలగం' కొమురమ్మ, మొగిలయ్య
|
|కళా రంగం 
|&lt;ref name=&quot;చంద్రబోస్, కొమురమ్మ, మొగిలయ్యలకు పొన్నం సత్తయ్య గౌడ్ స్మారక అవార్డు&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.v6velugu.com/oscar-winner-chandrabose-komuramma-and-mogiliah-selected-for-ponnam-sathaiah-goud-memorial-award|title=చంద్రబోస్, కొమురమ్మ, మొగిలయ్యలకు పొన్నం సత్తయ్య గౌడ్ స్మారక అవార్డు|last1=|first1=|date=9 September 2024|accessdate=20 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720073612/https://www.v6velugu.com/oscar-winner-chandrabose-komuramma-and-mogiliah-selected-for-ponnam-sathaiah-goud-memorial-award|archivedate=20 July 2025|publisher=V6 Velugu}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2025
|[[అంపశయ్య నవీన్]]  
|[[దస్త్రం:Ampasayya Naveen with His son on his Right (cropped).jpg|123x123px]]
|[[సాహిత్యం|సాహిత్య రంగం]]
|&lt;ref name=&quot;Ponnam Sathaiah Goud memorial lifetime achievement awards for Ampasayya Naveen, Anthadupula Rama Devi&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/ponnam-sathaiah-goud-memorial-lifetime-achievement-awards-to-ampasayya-naveen-anthadupula-rama-devi/article70027033.ece|title=Ponnam Sathaiah Goud memorial lifetime achievement awards for Ampasayya Naveen, Anthadupula Rama Devi|last1=|first1=|date=8 September 2025|accessdate=9 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250909043611/https://www.thehindu.com/news/national/telangana/ponnam-sathaiah-goud-memorial-lifetime-achievement-awards-to-ampasayya-naveen-anthadupula-rama-devi/article70027033.ece|archivedate=9 September 2025|publisher=The Hindu}}&lt;/ref&gt;
|-
|అంతడుపుల రమాదేవి
|[[దస్త్రం:Anthadupula Ramadevi (cropped).jpg|123x123px]]
|కళా రంగం 
|&lt;ref name=&quot;అంపశయ్య నవీన్, అంతడుపుల రమాదేవిలకు పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారం&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=అంపశయ్య నవీన్, అంతడుపుల రమాదేవిలకు పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారం |url=https://www.v6velugu.com/ponnam-sathaiah-lifetime-achievement-award-to-ampasaiah-naveen-and-antaadupula-ramadevi |accessdate=11 September 2025 |publisher=V6 Velugu |date=8 September 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250911035449/https://www.v6velugu.com/ponnam-sathaiah-lifetime-achievement-award-to-ampasaiah-naveen-and-antaadupula-ramadevi |archivedate=11 September 2025 }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2026
|[[ఎం. కోదండ రెడ్డి]]  
| వ్యవసాయ రంగం 
|
|&lt;ref name=&quot;పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారానికి ముగ్గురు ఎంపిక&quot;&gt;{{cite news |title=పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారానికి ముగ్గురు ఎంపిక |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/karimnagar-news/530/126160932 |access-date=14 September 2026 |publisher=Eenadu |date=6 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914065548/https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/karimnagar-news/530/126160932 |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt; 
|-
|[[వెలిచాల కొండలరావు]]
|[[దస్త్రం:Kondalrao Poetry Reading in Kavi Sammelanam at World Poetry Day Celebrations in Ravindra Bharathi (21.03.2016) 01.jpg|123x123px]]
|[[సాహిత్యం|సాహిత్య రంగం]]
|&lt;ref name=&quot;పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారానికి ముగ్గురు ఎంపిక&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 
|-
|[[కనకవ్వ| గొట్టే కనకవ్వ]]
|[[దస్త్రం: Kanakavvagotte.jpg|123x123px]]
|కళారంగం
|&lt;ref name=&quot;పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారానికి ముగ్గురు ఎంపిక&quot;&gt;&lt;/ref&gt;  
|}

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
[[వర్గం:పురస్కారాలు]]
[[వర్గం:2022 స్థాపితాలు]]</text>
      <sha1>8qzenp4z6snti5fafrerhvm1lsd4zoc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957554</id>
      <parentid>4957553</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T07:28:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2026 */</comment>
      <origin>4957554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30962" sha1="5w0izx0wmfo3dchztgzr6wlydkmnfmr" xml:space="preserve">{{Infobox Indian Awards
|awardname = పొన్నం సత్తయ్య గౌడ్ మెమోరియల్ అవార్డు
|image =  
|type = 
|category = సాహిత్య రంగం, కళా రంగం
|instituted = 2022
|firstawarded = 2022
|lastawarded = 2024
|total = 3
|awardedby = పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్ ట్రస్టు
|cashaward = ₹ 51,116
|description = 
|previousnames = 
|obverse = 
|reverse = 
|ribbon = 
|firstawardees = 
|lastawardees = 
|precededby = 2024
|followedby = 2025
}}
పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తమ తండ్రి పేరు మీద 2022లో &quot;పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాలను&quot; ఏర్పాటు చేసి సాహిత్య రంగం, కళ రంగం నుండి ప్రతి ఏటా ఇద్దరికీ పురస్కారాలను అందజేస్తున్నారు. దీనిలో భాగంగా 2022లో మొదటిసారి ఈ పురస్కార కార్యక్రమాన్ని హైదరాబాద్ రవీంద్రభారతిలో నిర్వహించారు.
== నిర్వహణ ==
=== 2022 ===
పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమాన్ని [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] [[రవీంద్రభారతి]]లో [[పైడి జైరాజ్ ప్రివ్యూ థియేటర్|పైడి జైరాజ్ ప్రివ్యూ థియేటర్​లో]] సెప్టెంబర్ 13న నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిధులుగా తెలంగాణ హైకోర్టు [[ఏనుగుల వెంకట వేణుగోపాల్|జస్టిస్ వెంకట వేణుగోపాల్]], బీసీ సంక్షేమ శాఖ ముఖ్య కార్యదర్శి [[బుర్రా వెంకటేశం]] హాజరై సాహిత్య రంగం నుండి కవి [[నాళేశ్వరం శంకరం]], కళ రంగం నుండి ఒగ్గు ధర్మయ్యలకు పురస్కారాలను అందజేశారు. ఈ అవార్డు కింద వారికి రూ. 25,116 నగదు, ప్రశంసా పత్రాలు అందజేశారు. 

ఈ కార్యక్రమంలో పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ ఉపాధ్యక్షుడు [[పొన్నం అశోక్ గౌడ్]], ఎంపిక కమిటీ కన్వీనర్‌ డాక్టర్‌ [[పొన్నం రవిచంద్ర]], ట్రస్టు చైర్మన్‌ [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]], జ్యూరీ కమిటీ సభ్యులు కేంద్ర సమాచార శాఖ మాజీ కమిషనర్‌ [[మాడభూషి శ్రీధర్|మాడభూషి శ్రీధర్‌]], సీనియర్‌ జర్నలిస్టు దిలీప్ రెడ్డి, రచయిత్రి [[అయినంపూడి శ్రీలక్ష్మి]], పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తదితరులు పాల్గొన్నారు.
&lt;gallery mode=packed&gt;
File:Ponnam Sataiah Memorial Award 2022 (1).jpg    
File:Ponnam Sataiah Memorial Award 2022.jpg  
File:Ponnam Sataiah Memorial Award - 2022.jpg
&lt;/gallery&gt;

=== 2023===
పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమాన్ని కరీంనగర్‌, ఫిలిం భవన్‌లో సెప్టెంబర్ 13న నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిధులుగా తెలంగాణ పబ్లిక్ సర్వీస్ కమీషన్ చైర్మన్ [[ఘంటా చక్రపాణి]], పెద్దపల్లి జిల్లా అడిషనల్ కలెక్టర్ శ్యాంప్రసాద్‌ లాల్ హాజరై సాహిత్య రంగం నుండి కవి [[నలిమెల భాస్కర్]], కళా రంగం నుండి [[విమలక్క]]లకు పురస్కారాలను అందజేశారు. ఈ అవార్డు కింద వారికి రూ. 25,116 నగదు, ప్రశంసా పత్రాలు అందజేశారు. 

ఈ కార్యక్రమంలో పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ ఉపాధ్యక్షుడు [[పొన్నం అశోక్ గౌడ్]], ఎంపిక కమిటీ కన్వీనర్‌ డాక్టర్‌ [[పొన్నం రవిచంద్ర]], ట్రస్టు చైర్మన్‌ [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]], కవులు [[అన్నవరం దేవేందర్]]ర్, పి.ఎస్.రవీంద్ర, మాడిశెట్టి గోపాల్, నంది శ్రీనివాస్ &amp; పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తదితరులు పాల్గొన్నారు.&lt;ref name=&quot;నలిమెల భాస్కర్, విమలక్కకు పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారం&quot;&gt;{{cite news |title=నలిమెల భాస్కర్, విమలక్కకు పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారం |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/rajanna/1784932 |accessdate=14 September 2025 |work= |publisher=Sakshi |date=13 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914141443/https://www.sakshi.com/telugu-news/rajanna/1784932 |archivedate=14 September 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;gallery mode=packed&gt;
File:Ponnam Sataiah Memorial Award - 2023.jpg
File:Ponnam Sataiah Memorial Award 2023.jpg
&lt;/gallery&gt;

=== 2024 ===
పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమాన్ని [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] [[రవీంద్రభారతి]]లోని ప్రధాన మందిరంలో పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్ ట్రస్ట్ చైర్మన్‌ [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]] అధ్యక్షతన సెప్టెంబర్ 13న నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిధులుగా తెలంగాణ శాసనసభ స్పీకర్ [[గడ్డం ప్రసాద్ కుమార్]], ఎక్సైజ్, పర్యాటక శాఖ మంత్రి [[జూపల్లి కృష్ణారావు]], ఐటీ, శాసనసభ వ్యవహారాల శాఖ మంత్రి [[దుద్దిళ్ళ శ్రీధర్ బాబు]] హాజరై సాహిత్య రంగం నుండి రచయిత [[చంద్రబోస్ (రచయిత)|చంద్రబోస్]], కళా రంగం నుండి 'బలగం' కొమురమ్మ, మొగిలయ్యలకు పురస్కారాలను అందజేశారు. ఈ అవార్డు కింద వారికి రూ. 51,116 నగదు, ప్రశంసా పత్రాలు అందజేశారు. 

ఈ కార్యక్రమంలో ప్రభుత్వ విప్ [[ఆది శ్రీనివాస్]], ఎమ్మెల్యేలు [[మేడిపల్లి సత్యం]], [[కవ్వంపల్లి సత్యనారాయణ]], [[వీర్లపల్లి శంకర్]], తెలంగాణ రాష్ట్ర ఫైనాన్స్‌ కమిషన్‌ చైర్మన్‌ [[సిరిసిల్ల రాజయ్య]],  సీడబ్ల్యూసీ సభ్యుడు &amp; మాజీ ఎమ్మెల్సీ [[గిడుగు రుద్రరాజు]], పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ ఉపాధ్యక్షుడు [[పొన్నం అశోక్ గౌడ్]], ఎంపిక కమిటీ కన్వీనర్‌ డాక్టర్‌ [[పొన్నం రవిచంద్ర]], జ్యూరీ కమిటీ సభ్యులు కేంద్ర సమాచార శాఖ మాజీ కమిషనర్‌ [[మాడభూషి శ్రీధర్|మాడభూషి శ్రీధర్‌]], సీనియర్‌ జర్నలిస్టు దిలీప్ రెడ్డి, రచయిత్రి [[అయినంపూడి శ్రీలక్ష్మి]], రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ సంచాలకుడు [[మామిడి హరికృష్ణ]], పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తదితరులు పాల్గొన్నారు.&lt;ref name=&quot;పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కార ప్రదానోత్సవం&quot;&gt;{{cite news |title=పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కార ప్రదానోత్సవం |url=https://www.dishadaily.com/telangana/ponnam-sattaiah-lifetime-achievement-award-ceremony-364710 |accessdate=14 September 2025 |work= |publisher=Disha Daily |date=13 September 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914150610/https://www.dishadaily.com/telangana/ponnam-sattaiah-lifetime-achievement-award-ceremony-364710 |archivedate=14 September 2025 }}&lt;/ref&gt;

=== 2025 ===
పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమాన్ని [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] [[రవీంద్రభారతి]]లోని ప్రధాన మందిరంలో పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్ ట్రస్ట్ చైర్మన్‌ [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]] అధ్యక్షతన సెప్టెంబర్ 13న నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిధులుగా వ్యవసాయ శాఖ మంత్రి [[తుమ్మల నాగేశ్వరరావు]],  ఎక్సైజ్, పర్యాటక శాఖ మంత్రి [[జూపల్లి కృష్ణారావు]], ఐటీ, శాసనసభ వ్యవహారాల శాఖ మంత్రి [[దుద్దిళ్ళ శ్రీధర్ బాబు]] హాజరై సాహిత్య రంగం నుండి కవి [[అంపశయ్య నవీన్]], కళ రంగం నుండి అంతడుపుల రమాదేవిలకు పురస్కారాలను అందజేశారు. ఈ అవార్డు కింద వారికి రూ. 51,116 నగదు, ప్రశంసా పత్రాలు అందజేశారు.&lt;ref name=&quot;ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థను కాపాడుకోవాలి: మంత్రి తుమ్మల&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.dishadaily.com/telangana/hyderabad/joint-family-system-should-be-preserved-minister-tummala-474802|title=ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థను కాపాడుకోవాలి: మంత్రి తుమ్మల|last1=|first1=|date=13 September 2025|work=|accessdate=14 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914082653/https://www.dishadaily.com/telangana/hyderabad/joint-family-system-should-be-preserved-minister-tummala-474802|archivedate=14 September 2025|publisher=Disha Daily}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థను కాపాడుకోవాలి&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.v6velugu.com/ponnam-sathaiah-lifetime-achievement-awards-honor-ampasaiah-naveen-ramadevi|title=ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థను కాపాడుకోవాలి|last1=|first1=|date=14 September 2025|accessdate=14 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914082823/https://www.v6velugu.com/ponnam-sathaiah-lifetime-achievement-awards-honor-ampasaiah-naveen-ramadevi|archivedate=14 September 2025|publisher=V6 Velugu}}&lt;/ref&gt; 

ఈ కార్యక్రమంలో లోక్‌సభ సభ్యుడు [[సురేష్ కుమార్ షెట్కర్]], ఎమ్మెల్యే [[మేడిపల్లి సత్యం]], సీడబ్ల్యూసీ సభ్యుడు &amp; మాజీ ఎమ్మెల్సీ [[గిడుగు రుద్రరాజు]], పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ ఉపాధ్యక్షుడు [[పొన్నం అశోక్ గౌడ్]], ఎంపిక కమిటీ కన్వీనర్‌ డాక్టర్‌ [[పొన్నం రవిచంద్ర]], జ్యూరీ కమిటీ సభ్యులు కేంద్ర సమాచార శాఖ మాజీ కమిషనర్‌ [[మాడభూషి శ్రీధర్|మాడభూషి శ్రీధర్‌]], సీనియర్‌ జర్నలిస్టు దిలీప్ రెడ్డి, పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తదితరులు పాల్గొన్నారు.&lt;ref name=&quot;భారతీయ సంస్కృతికి ప్రతీక ఉమ్మడి కుటుంబాలు&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/general/1802/125167625|title=భారతీయ సంస్కృతికి ప్రతీక ఉమ్మడి కుటుంబాలు|date=14 September 2025|work=|accessdate=14 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914081455/https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/general/1802/125167625|archivedate=14 September 2025|publisher=Eenadu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;భూమి పుత్రుడికి ఘన నివాళి&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.andhrajyothy.com/2025/telangana/telangana-ministers-honor-agricultural-leader-ponnam-satayya-on-death-anniversary-1446868.html|title=భూమి పుత్రుడికి ఘన నివాళి|date=14 September 2025|accessdate=14 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250914081555/https://www.andhrajyothy.com/2025/telangana/telangana-ministers-honor-agricultural-leader-ponnam-satayya-on-death-anniversary-1446868.html|archivedate=14 September 2025|publisher=Andhrajyothy}}&lt;/ref&gt;
=== 2026 ===
పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారాల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమాన్ని [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] [[రవీంద్రభారతి]]లోని ప్రధాన మందిరంలో పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్ ట్రస్ట్ చైర్మన్‌ [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]] అధ్యక్షతన సెప్టెంబర్ 13న నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిధిగా శాసనమండలు చైర్మన్ గుత్తా సుఖేందర్ రెడ్డి, విశిష్ట అతిథులుగా ఎక్సైజ్, పర్యాటక శాఖ మంత్రి [[జూపల్లి కృష్ణారావు]],  కార్మిక &amp; గనుల శాఖ మంత్రి [[గడ్డం వివేక్ వెంకటస్వామి|వివేక్ వేంకటస్వామి]], ఎస్సీ, ఎస్టీ &amp; మైనారిటీ సంక్షేమ శాఖ మంత్రి [[అడ్లూరి లక్ష్మణ్ కుమార్]] హాజరై  వ్యవసాయ రంగం నుండి [[ఎం. కోదండ రెడ్డి]],  సాహిత్య రంగం నుండి కవి [[వెలిచాల కొండలరావు]], కళ రంగం నుండి [[కనకవ్వ| గొట్టే కనకవ్వ]]లకు పురస్కారాలను అందజేశారు. ఈ అవార్డు కింద వారికి రూ. 51,116 నగదు, ప్రశంసా పత్రాలు అందజేశారు.&lt;ref name=&quot;ఆస్తులు కాదు.. విలువలే అసలైన వారసత్వం.. పొన్నం సత్తయ్య అవార్డుల ప్రదానోత్సవంలో మంత్రి వివేక్&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=ఆస్తులు కాదు.. విలువలే అసలైన వారసత్వం.. పొన్నం సత్తయ్య అవార్డుల ప్రదానోత్సవంలో మంత్రి వివేక్ |url=https://www.v6velugu.com/-minister-vivek-says-that-values-are-the-true-legacy-at-the-ponnam-sattaiah-awards-presentation-ceremony |access-date=14 September 2026 |publisher=V6 Velugu |date=14 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914065523/https://www.v6velugu.com/-minister-vivek-says-that-values-are-the-true-legacy-at-the-ponnam-sattaiah-awards-presentation-ceremony |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ఉమ్మడి కుటుంబం ఒక బలమైన సామాజిక వ్యవస్థ&quot;&gt;{{cite news |title=ఉమ్మడి కుటుంబం ఒక బలమైన సామాజిక వ్యవస్థ |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/general/1899/126166120 |access-date=14 September 2026 |publisher=Eenadu |date=14 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914071507/https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/general/1899/126166120 |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ఉమ్మడి కుటుంబం ఒక బలమైన సామాజిక వ్యవస్థ&quot;&gt;{{cite news |title=ఉమ్మడి కుటుంబం ఒక బలమైన సామాజిక వ్యవస్థ |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/general/1899/126166120 |access-date=14 September 2026 |publisher=Eenadu |date=14 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914071507/https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/general/1899/126166120 |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;

ఈ కార్యక్రమంలో పీసీసీ అధ్యక్షుడు &amp; ఎమ్మెల్సీ [[బొమ్మ మహేష్ కుమార్ గౌడ్]], ఎమ్మెల్యేలు [[మేడిపల్లి సత్యం]], కవ్వంపల్లి సత్యనారాయణ, సీడబ్ల్యూసీ సభ్యుడు &amp; మాజీ ఎమ్మెల్సీ [[గిడుగు రుద్రరాజు]], ప్రొఫెసర్ హరగోపాల్, పొన్నం సత్తయ్య చారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ ఉపాధ్యక్షుడు [[పొన్నం అశోక్ గౌడ్]], ఎంపిక కమిటీ కన్వీనర్‌ డాక్టర్‌ [[పొన్నం రవిచంద్ర]], జ్యూరీ కమిటీ సభ్యులు కేంద్ర సమాచార శాఖ మాజీ కమిషనర్‌ [[మాడభూషి శ్రీధర్|మాడభూషి శ్రీధర్‌]], సివిల్ సప్లైస్ డైరెక్టర్ జి.వి.శ్యామప్రసాద్, ఐఏఎస్, బిసి స్టడీ సర్కిల్ డైరెక్టర్ మామిడి హరికృష్ణ సీనియర్‌ జర్నలిస్టు ఆర్. దిలీప్ రెడ్డి, ఐనంపూడి శ్రీలక్ష్మి పొన్నం కుటుంబసభ్యులు తదితరులు పాల్గొన్నారు.&lt;ref name=&quot;ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థకు పొన్నం కుటుంబం ఆదర్శం&quot;&gt;{{cite news |title=ఉమ్మడి కుటుంబ వ్యవస్థకు పొన్నం కుటుంబం ఆదర్శం |url=http://www.andhrajyothy.com/2026/telangana/hyderabad/ponnam-family-gutta-sukhender-reddy-family-values-awards-2026-1558064.html |access-date=14 September 2026 |publisher=Andhrajyothy |date=14 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914065503/https://www.andhrajyothy.com/2026/telangana/hyderabad/ponnam-family-gutta-sukhender-reddy-family-values-awards-2026-1558064.html |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;విలువలు బతికితేనే బంధాలు బలపడతాయి&quot;&gt;{{cite news |title=విలువలు బతికితేనే బంధాలు బలపడతాయి |url=https://www.velthuru.com/?p=2618 |access-date=14 September 2026 |publisher=Velthuru |date=14 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914072633/https://www.velthuru.com/?p=2618 |archive-date=14 September 2026}}&lt;/ref&gt;

== పురస్కార గ్రహీతల జాబితా ==
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!సంవత్సరం 
! పురస్కార గ్రహీత పేరు
!ఫోటో
! విభాగం
!మూలాలు
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2022
|[[నాళేశ్వరం శంకరం]]
|[[దస్త్రం:Naleshwaram_Shankaram_in_Aazadi_ka_Kavi_Sammelanam_in_Ravindra_Bharathi_(03.04.2021).jpg|100x100px]]
|[[సాహిత్యం|సాహిత్య రంగం]]
|&lt;ref name=&quot;Ponnam Sathaiah award to poets Shankaram, Dharmaiah&quot;&gt;{{cite news|url=https://telanganatoday.com/telangana-ponnam-sathaiah-award-to-poets-shankaram-dharmaiah|title=Ponnam Sathaiah award to poets Shankaram, Dharmaiah|last1=|first1=|date=8 September 2022|accessdate=20 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720072706/https://telanganatoday.com/telangana-ponnam-sathaiah-award-to-poets-shankaram-dharmaiah|archivedate=20 July 2025|publisher=Telangana Today}}&lt;/ref&gt;
|-
|ఒగ్గు ధర్మయ్య
|[[దస్త్రం:Ponnam Sataiah Memorial Award 2022 (1) (cropped).jpg|100x100px]]
|కళా రంగం 
|&lt;ref name=&quot;Ponnam Sathaiah award to poets Shankaram, Dharmaiah&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2023
|[[నలిమెల భాస్కర్]]  
|[[దస్త్రం:Nalimela_Bhaskar.jpg|100x100px]]
|[[సాహిత్యం|సాహిత్య రంగం]]
|&lt;ref name=&quot;నలిమెల, విమలక్కకు పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారం&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/karimnagar/1784915|title=నలిమెల, విమలక్కకు పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారం|date=23 September 2023|work=|accessdate=20 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720072208/https://www.sakshi.com/telugu-news/karimnagar/1784915|archivedate=20 July 2025|publisher=Sakshi}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[విమలక్క]]
|[[దస్త్రం:Vimalakka.jpg|92x92px]]
|కళా రంగం 
|&lt;ref name=&quot;నలిమెల, విమలక్కకు పొన్నం సత్తయ్య జీవన సాఫల్య పురస్కారం&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
|[[చంద్రబోస్ (రచయిత)|చంద్రబోస్]]
|[[దస్త్రం:Chandrabose_with_Academy_Award_2023.jpg|100x100px]]
|[[సాహిత్యం|సాహిత్య రంగం]]
|&lt;ref name=&quot;Chandrabose, ‘Balagam’ movie fame Mogilaiah and Komuramma to be presented Ponnam Sathaiah Goud memorial awards&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/chandrabose-balagam-movie-fame-mogilaiah-and-komuramma-to-be-presented-ponnam-sathaiah-goud-memorial-awards/article68623057.ece|title=Chandrabose, ‘Balagam’ movie fame Mogilaiah and Komuramma to be presented Ponnam Sathaiah Goud memorial awards|last1=|first1=|date=10 September 2024|accessdate=20 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720071634/https://www.thehindu.com/news/national/telangana/chandrabose-balagam-movie-fame-mogilaiah-and-komuramma-to-be-presented-ponnam-sathaiah-goud-memorial-awards/article68623057.ece|archivedate=20 July 2025|publisher=The Hindu}}&lt;/ref&gt;
|-
|'బలగం' కొమురమ్మ, మొగిలయ్య
|
|కళా రంగం 
|&lt;ref name=&quot;చంద్రబోస్, కొమురమ్మ, మొగిలయ్యలకు పొన్నం సత్తయ్య గౌడ్ స్మారక అవార్డు&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.v6velugu.com/oscar-winner-chandrabose-komuramma-and-mogiliah-selected-for-ponnam-sathaiah-goud-memorial-award|title=చంద్రబోస్, కొమురమ్మ, మొగిలయ్యలకు పొన్నం సత్తయ్య గౌడ్ స్మారక అవార్డు|last1=|first1=|date=9 September 2024|accessdate=20 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250720073612/https://www.v6velugu.com/oscar-winner-chandrabose-komuramma-and-mogiliah-selected-for-ponnam-sathaiah-goud-memorial-award|archivedate=20 July 2025|publisher=V6 Velugu}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2025
|[[అంపశయ్య నవీన్]]  
|[[దస్త్రం:Ampasayya Naveen with His son on his Right (cropped).jpg|123x123px]]
|[[సాహిత్యం|సాహిత్య రంగం]]
|&lt;ref name=&quot;Ponnam Sathaiah Goud memorial lifetime achievement awards for Ampasayya Naveen, Anthadupula Rama Devi&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/ponnam-sathaiah-goud-memorial-lifetime-achievement-awards-to-ampasayya-naveen-anthadupula-rama-devi/article70027033.ece|title=Ponnam Sathaiah Goud memorial lifetime achievement awards for Ampasayya Naveen, Anthadupula Rama Devi|last1=|first1=|date=8 September 2025|accessdate=9 September 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250909043611/https://www.thehindu.com/news/national/telangana/ponnam-sathaiah-goud-memorial-lifetime-achievement-awards-to-ampasayya-naveen-anthadupula-rama-devi/article70027033.ece|archivedate=9 September 2025|publisher=The Hindu}}&lt;/ref&gt;
|-
|అంతడుపుల రమాదేవి
|[[దస్త్రం:Anthadupula Ramadevi (cropped).jpg|123x123px]]
|కళా రంగం 
|&lt;ref name=&quot;అంపశయ్య నవీన్, అంతడుపుల రమాదేవిలకు పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారం&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=అంపశయ్య నవీన్, అంతడుపుల రమాదేవిలకు పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారం |url=https://www.v6velugu.com/ponnam-sathaiah-lifetime-achievement-award-to-ampasaiah-naveen-and-antaadupula-ramadevi |accessdate=11 September 2025 |publisher=V6 Velugu |date=8 September 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250911035449/https://www.v6velugu.com/ponnam-sathaiah-lifetime-achievement-award-to-ampasaiah-naveen-and-antaadupula-ramadevi |archivedate=11 September 2025 }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2026
|[[ఎం. కోదండ రెడ్డి]]  
| వ్యవసాయ రంగం 
|
|&lt;ref name=&quot;పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారానికి ముగ్గురు ఎంపిక&quot;&gt;{{cite news |title=పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారానికి ముగ్గురు ఎంపిక |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/karimnagar-news/530/126160932 |access-date=14 September 2026 |publisher=Eenadu |date=6 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914065548/https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/karimnagar-news/530/126160932 |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt; 
|-
|[[వెలిచాల కొండలరావు]]
|[[దస్త్రం:Kondalrao Poetry Reading in Kavi Sammelanam at World Poetry Day Celebrations in Ravindra Bharathi (21.03.2016) 01.jpg|123x123px]]
|[[సాహిత్యం|సాహిత్య రంగం]]
|&lt;ref name=&quot;పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారానికి ముగ్గురు ఎంపిక&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 
|-
|[[కనకవ్వ| గొట్టే కనకవ్వ]]
|[[దస్త్రం: Kanakavvagotte.jpg|123x123px]]
|కళారంగం
|&lt;ref name=&quot;పొన్నం సత్తయ్య జీవిత సాఫల్య పురస్కారానికి ముగ్గురు ఎంపిక&quot;&gt;&lt;/ref&gt;  
|}

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
[[వర్గం:పురస్కారాలు]]
[[వర్గం:2022 స్థాపితాలు]]</text>
      <sha1>5w0izx0wmfo3dchztgzr6wlydkmnfmr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సుఖదా పాండే</title>
    <ns>0</ns>
    <id>467367</id>
    <revision>
      <id>4957633</id>
      <parentid>4684070</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T11:34:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Depot, KG</username>
        <id>146037</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూలాలు */</comment>
      <origin>4957633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5363" sha1="m1nn8xlotg9s7e6umofin7yoi08yxvw" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name                =  సుఖదా పాండే
| image               = 
| source              = 

| office        = కళ, సంస్కృతి &amp; యువజన వ్యవహారాల శాఖ మంత్రి
| term_start    = 2010 నవంబర్  26
| term_end      = 2013 జూన్ 16
| office1              = [[బీహార్ శాసనసభ|బీహార్ శాసనసభ సభ్యురాలు]]
| term_start1          = 2010  
| term_end1            = 2015 
| constituency2        = [[బక్సర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బక్సర్]]
| predecessor1         = హృదయ్ నారాయణ్ సింగ్
|successor1            =[[సంజయ్ కుమార్ తివారీ]]

| term_start2          = 2000 
| term_end2            = 2005 
| predecessor2         = [[మంజు ప్రకాష్]] 
|successor2            = హృదయ్ నారాయణ్ సింగ్
 
| party               = [[File:Logo of the Bharatiya Janata Party.svg|30px]] [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
| birth_date          =  
| birth_place         =  [[బీహార్]], [[భారతదేశం]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| spouse              = 
| website             = 
| footnotes           = 
| date                = 
| occupation          = [[రాజకీయ నాయకురాలు]] 
| nationality        = {{flag|India|name=భారతీయురాలు}}
}}
'''సుఖదా పాండే ''' [[బీహార్]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకురాలు]]. ఆమె [[బక్సర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి మూడుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికై కళ, సంస్కృతి &amp; యువజన వ్యవహారాల శాఖ మంత్రిగా పని చేసింది.&lt;ref name=&quot;बक्सर: BJP नेता सुखदा पांडेय का दावा- बिहार में बनेगी NDA की सरकार&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=बक्सर: BJP नेता सुखदा पांडेय का दावा- बिहार में बनेगी NDA की सरकार |url=https://www.etvbharat.com/hindi/bihar/state/buxar/bjp-leader-sukhda-pandey-said-that-nda-government-will-be-formed-in-bihar/bh20200205093509327 |accessdate=16 November 2025 |publisher=ETV Bharat News |date=5 February 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251116173656/https://www.etvbharat.com/hindi/bihar/state/buxar/bjp-leader-sukhda-pandey-said-that-nda-government-will-be-formed-in-bihar/bh20200205093509327 |archivedate=16 November 2025 |language=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Statesman who loved theJoys and jalebis of life&quot;&gt;{{cite news |title=Statesman who loved theJoys and jalebis of life |url=https://www.telegraphindia.com/bihar/statesman-who-loved-thejoys-and-jalebis-of-life/cid/1310594 |accessdate=16 November 2025 |publisher=The Telegraph |date=17 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251116173801/https://www.telegraphindia.com/bihar/statesman-who-loved-thejoys-and-jalebis-of-life/cid/1310594 |archivedate=16 November 2025}}&lt;/ref&gt;

== రాజకీయ జీవితం ==
సుఖదా పాండే [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి పార్టీలో వివిధ హోదాల్లో పని చేసి [[2000 బీహార్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2000 బీహార్ శాసనసభ ఎన్నికలలో]], [[2005 బీహార్ శాసనసభ ఎన్నికలు (ఫిబ్రవరి)|2005 (ఫిబ్రవరి) శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[బక్సర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]  అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి వరుసగా రెండుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికైంది. ఆమె [[2005 బీహార్ శాసనసభ ఎన్నికలు (అక్టోబరు)|2005 (అక్టోబరు) శాసనసభ ఎన్నికలలో]] ఎన్నికలలో ఓడిపోయి ఆ తరువాత [[2010 బీహార్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2010 బీహార్ శాసనసభ ఎన్నికలలో]] తిరిగి మూడవసారి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికై కళ, సంస్కృతి &amp; యువజన వ్యవహారాల శాఖ మంత్రిగా పని చేసింది.

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
{{Authority control}}
[[వర్గం:బీహార్ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:బీహార్ రాజకీయ నాయకులు]]
[[వర్గం:భారతీయ జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]]</text>
      <sha1>m1nn8xlotg9s7e6umofin7yoi08yxvw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>హల్క్ హోగన్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>471447</id>
    <revision>
      <id>4957469</id>
      <parentid>4863303</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:59:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* మరిన్ని డబ్ల్యూడబ్ల్యుఎఫ్ టైటిల్ పాలనలు, స్టెరాయిడ్ వివాదం (౧౯౮౯–౧౯౯౩) */</comment>
      <origin>4957469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="155730" sha1="22vqxkrss33jj64enj0ilju61scpfmk" xml:space="preserve">{{Short description|అమెరికన్ ప్రొఫెషనల్ రెజ్లర్ (౧౯౫౩–౨౦౨౫)}}
{{Pp-move}}
{{Pp-blp|small=yes}}

{{Use American English|date=నవంబర్ ౨౦౨౫}}
{{Use mdy dates|date=నవంబర్ ౨౦౨౫}}

{{Infobox person
| name               = హల్క్ హోగన్
| image              = Hulk Hogan, circa 1985.jpg
| caption            = హోగన్ (సుమారు ౧౯౮౫)
| birth_name         = టెర్రీ జీన్ బొలియా
| birth_date         = 
| birth_place        = ఆగస్టా, [[జార్జియా]], [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]]
| death_date         = 
| death_place        = క్లియర్‌వాటర్, [[ఫ్లోరిడా]], [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]]
| education          = హిల్స్‌బరో కమ్యూనిటీ కాలేజ్&lt;br/&gt;దక్షిణ [[ఫ్లోరిడా]] [[విశ్వవిద్యాలయం]] (చదువు పూర్తి చేయలేదు)
| occupation         = {{hlist|ప్రొఫెషనల్ రెజ్లర్|టెలివిజన్ వ్యక్తిత్వం|నటుడు|వ్యవసాయవేత్త}}
| years_active       = 
| spouse             = {{unbulleted list
 | {{marriage|[[లిండా క్లారిడ్జ్]]|౧౯౮౩|౨౦౦౯|reason=విడాకులు}}
 | {{marriage|జెన్నిఫర్ మెక్‌డేనియల్|౨౦౧౦|౨౦౨౧|reason=విడాకులు}}
 | {{marriage|స్కై డైలీ|౨౦౨౩}}
 }}
| children           = {{hlist|[[బ్రూక్ హోగన్|బ్రూక్]]|[[నిక్ హోగన్|నిక్]]}}
| relatives          = హోరేస్ హోగన్ (మేనల్లుడు)
| website            = {{URL|hulkhogan.com}}
| signature          = Hulk Hogan's signature.svg
| module             = {{Infobox professional wrestler|child=yes
 | names              = హాలీవుడ్ హోగన్&lt;ref name=james/&gt;&lt;br/&gt;
                        హాలీవుడ్ హల్క్ హోగన్&lt;ref name=OWW/&gt;&lt;br/&gt;
                        హల్క్ బౌల్డర్&lt;ref&gt;{{cite web |last=Gardner |first=Eriq |date=May 28, 2018 |title=Hulk Hogan trying to bodyslam &quot;Hulk&quot; cereal ad |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-hulkhogan/hulk-hogan-trying-to-bodyslam-hulk-cereal-ad-idUSTRE64R12A20100528 |access-date=July 15, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
                        హల్క్ హోగన్&lt;ref name=WWEBio/&gt;&lt;br/&gt;
                        హల్క్ మిషిన్&lt;ref&gt;{{cite news |last=Johnson |first=Mike |date=January 1, 2021 |title=Why WSX Died A Quick Death On MTV |work=PWInsider |url=https://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=142668}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
                        మిస్టర్ అమెరికా&lt;ref name=OWW/&gt;&lt;br/&gt;
                        స్టెర్లింగ్ గోల్డెన్&lt;ref&gt;Wrestling Classics, January 1992 issue, p. 16.&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
                        టెర్రీ బౌల్డర్&lt;ref name=OWW/&gt;&lt;br/&gt;
                        ది సూపర్ డిస్ట్రాయర్&lt;ref name=OWW/&gt;
 | height             = ౬ అడుగులు ౭ అంగుళాలు&lt;ref name=WWEBio/&gt;
 | weight             = ౩౦౨ పౌండ్లు&lt;ref name=WWEBio/&gt;
 | billed             = [[హాలీవుడ్, లాస్ ఏంజిల్స్]]&lt;br/&gt;(హాలీవుడ్ హోగన్‌గా)&lt;br/&gt;
                        [[వెనిస్ బీచ్, కాలిఫోర్నియా]]&lt;ref name=WWEBio/&gt;&lt;br/&gt;(హల్క్ హోగన్‌గా)&lt;br/&gt;
                        వాషింగ్టన్, డి.సి.&lt;br/&gt;(మిస్టర్ అమెరికాగా)
 | trainer            = [[హిరో మత్సుడా]]&lt;ref name=OWW/&gt;
 | debut              = ఆగస్టు ౯, ౧౯౭౭
 | retired            = జనవరి ౨౭, ౨౦౧౨
 }}
}}
'''టెర్రీ జీన్ బొల్లియా'''&lt;ref&gt;{{cite web|title=Amended Complaint|website=documentcloud.org|url=https://s3.documentcloud.org/documents/2111332/hogans-amended-complaint.pdf|access-date=March 6, 2023|archive-date=January 11, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230111050310/https://s3.documentcloud.org/documents/2111332/hogans-amended-complaint.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bollea v. Gawker Media, LLC, Case No. 8:12-cv-02348-T-27TBM &amp;#124; Casetext Search + Citator |url=https://casetext.com/case/bollea-v-gawker-media |access-date=January 8, 2023 |archive-date=January 8, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108225844/https://casetext.com/case/bollea-v-gawker-media |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; (; ఆగస్టు ౧౧, ౧౯౫౩ – జూలై ౨౪, ౨౦౨౫), తన రింగ్ పేరు '''హల్క్ హోగన్'''గా ప్రసిద్ధి చెందినవాడు, ఒక అమెరికన్ వృత్తిపరమైన రెజ్లర్, మీడియా వ్యక్తిత్వం.

అతడు అన్ని కాలాలలోనే అత్యుత్తమ, ప్రపంచవ్యాప్తంగా అత్యంత గుర్తింపు పొందిన రెజ్లింగ్ తారలలో ఒకడిగా విస్తృతంగా భావించబడుతున్నాడు.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Top 10 Wrestling Moustaches of All Time - PROGRESS Wrestling |url=https://progresswrestling.com/top-10-wrestling-moustaches-of-all-time |work=progresswrestling.com |date=November 17, 2023 |access-date=January 7, 2025 |archive-date=January 7, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250107154041/https://progresswrestling.com/top-10-wrestling-moustaches-of-all-time/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=November 2, 2012 |title=Top 50 Wrestlers of All Time – Page 5 |website=IGN |url=https://www.ign.com/articles/2012/11/02/top-50-wrestlers-of-all-time?page=5 |access-date=April 10, 2014 |archive-date=November 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210007/https://www.ign.com/articles/2012/11/02/top-50-wrestlers-of-all-time?page=5 |url-status=live |quote=Hogan is the most recognized wrestling star worldwide and the most popular wrestler of the '80s.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burack |first=Bobby |date=July 24, 2025 |title=Hulk Hogan Was An American Icon, The Greatest Wrestler Of All-Time {{!}} Bobby Burack |url=https://www.outkick.com/analysis/hulk-hogan-american-icon-greatest-wrestler-all-time-bobby-burack |access-date=November 1, 2025 |website=[[OutKick]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

హోగన్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక ఛాంపియన్‌షిప్‌లు గెలుచుకున్నాడు, ముఖ్యంగా ఆరు సార్లు డబ్ల్యూడబ్ల్యుఎఫ్ ఛాంపియన్గా నిలిచాడు. అతడు ప్రధానంగా వరల్డ్ రెజ్లింగ్ ఫెడరేషన్ (WWF, ప్రస్తుతం WWE), వరల్డ్ ఛాంపియన్‌షిప్ రెజ్లింగ్ (WCW)లో చేసిన ప్రదర్శనలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు. అదేవిధంగా టోటల్ నాన్‌స్టాప్ యాక్షన్ రెజ్లింగ్ (TNA), అమెరికన్ రెజ్లింగ్ అసోసియేషన్ (AWA), న్యూ జపాన్ ప్రో-రెజ్లింగ్ (NJPW) వంటి ప్రమోషన్లలో కూడా పోటీపడ్డాడు.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Assael |first=Shaun |title=Sex, Lies, and Headlocks: The Real Story of Vince McMahon and the WWF |url=https://archive.org/details/sexliesheadlocks00shau |publisher=Crown Publishers |year=2002 |isbn=978-0609607042}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hulk Hogan's career timeline |url=https://www.espn.com/wwe/story/_/id/12870656/timeline-hulk-hogan-career |publisher=ESPN |access-date=August 7, 2025}}&lt;/ref&gt;

తన అద్భుతమైన ప్రదర్శనా శైలి, భారీ శరీరాకృతి, ప్రత్యేకమైన బంగారు రంగు అమెరికన్ [[ఫూ మాంచు మీసం]], బ్యాండానాల వల్ల హోగన్ ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Melok |first=Bobby |date=November 8, 2012 |title=Kaitlyn's top 10 Superstar mustaches |url=https://www.wwe.com/classics/classic-lists/kaitlyns-top-10-superstar-mustaches? |access-date=January 10, 2025 |website=WWE |archive-date=March 19, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250319095106/https://www.wwe.com/classics/classic-lists/kaitlyns-top-10-superstar-mustaches |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Murray |first=Jim |date=September 24, 1991 |title=Wrestling With His Indentity |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-09-24-sp-3124-story.html |access-date=January 10, 2025 |newspaper=LA Times |archive-date=August 25, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250825035628/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-09-24-sp-3124-story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

హోగన్ ౧౯౭౭లో చాంపియన్‌షిప్ రెజ్లింగ్ ఫ్రమ్ ఫ్లోరిడాలో శిక్షణ ప్రారంభించి, ౧౯౮౩లో WWFలో చేరిన తరువాత ప్రపంచవ్యాప్తంగా అపార ఖ్యాతిని పొందాడు. అతని దేశభక్తి పరమైన హీరో పాత్ర ౧౯౮౦ల దశకంలో ప్రొఫెషనల్ రెజ్లింగ్ విస్తృత ప్రజాదరణ పొందడంలో కీలక పాత్ర పోషించింది. అతడు WWF ప్రధాన ఈవెంట్ రెజిల్‌మేనియా మొదటి తొమ్మిది సంచికలలో ఎనిమిదింటికి ప్రధాన ఆకర్షణగా నిలిచాడు, తరచుగా ''సాటర్డే నైట్'ס మెయిన్ ఈవెంట్''కు నాయకత్వం వహించాడు.

అతని తొలి WWF ఛాంపియన్ పాలన ౧,౪౭౪ రోజులు కొనసాగింది — ఇది ఆ టైటిల్ చరిత్రలో మూడవ అతిపెద్ద కాలం{{Efn|బాబ్ బ్యాక్‌లండ్ తొలి టైటిల్ పాలనలో ఆంటోనియో ఇనోకి చేతిలో టైటిల్ కోల్పోయి ఆరు రోజుల్లో తిరిగి పొందాడు. అయినప్పటికీ WWE ఆ మార్పును అధికారికంగా గుర్తించదు.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Gunier |first=Robert |date=December 21, 2022 |title=Why Antonio Inoki's WWE Championship Reign Isn't Recognized By The Promotion |url=https://www.wrestlinginc.com/1143371/why-antonio-inokis-wwe-championship-reign-isnt-recognized-by-the-promotion/ |access-date=July 28, 2025 |work=[[Wrestling Inc.]] |language=en |archive-date=May 25, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525075027/https://www.wrestlinginc.com/1143371/why-antonio-inokis-wwe-championship-reign-isnt-recognized-by-the-promotion/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;}}. అతడు ౧౯౯౦, ౧౯౯౧లో వరుసగా రెండు సార్లు రాయల్ రంబుల్ గెలుచుకున్న తొలి రెజ్లర్‌గా నిలిచాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Keller |first=Wade |title=List of longest WWE title reigns |url=https://prowrestling.net/site/2020/06/12/longest-wwe-title-reigns-in-history/ |publisher=ProWrestling.net |access-date=August 7, 2025 }}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

౧౯౯౪లో హోగన్ WCWలో చేరి, ఆరు సార్లు WCW వరల్డ్ హెవీవెయిట్ ఛాంపియన్‌షిప్ గెలుచుకున్నాడు. అతడు దుష్ట పాత్ర '''హాలీవుడ్ హోగన్'''గా మారడం, న్యూ వరల్డ్ ఆర్డర్ (nWo) నాయకత్వం వహించడం వల్ల అతని కెరీర్ తిరిగి ఊపందుకుంది, ౧౯౯౦ల చివరలో జరిగిన &quot;మండే నైట్ వార్&quot; విజయానికి కీలకంగా మారింది.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Hornbaker |first=Tim |title=Death of the Territories |publisher=ECW Press |year=2018 |isbn=9781773052328}}&lt;/ref&gt;

౨౦౦౨లో WCWను WWF కొనుగోలు చేసిన తరువాత హోగన్ తిరిగి WWFకు వచ్చి, ఆరోసారి టైటిల్ గెలుచుకుని ౨౦౦౩లో విడిచిపెట్టాడు.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Shoemaker |first=David |title=The 30 Greatest Pro Wrestlers of All Time |url=https://www.theringer.com/2017/3/29/16037838/the-30-greatest-pro-wrestlers-of-all-time |work=The Ringer |date=March 29, 2017 |access-date=August 7, 2025 }}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; అతడిని ౨౦౦౫లో, nWo సభ్యుడిగా ౨౦౨౦లో రెండోసారి [[డబ్ల్యూడబ్ల్యూఈ]] హాల్ ఆఫ్ ఫేమ్లోకి చేర్చారు.&lt;ref&gt;{{cite news |title=WWE to honor nWo with Hall of Fame induction |url=https://www.espn.com/wwe/story/_/id/28256144/wwe-honor-nwo-hall-fame-induction |work=ESPN |date=December 9, 2019 |access-date=August 7, 2025 |archive-date=December 9, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209170405/https://www.espn.com/wwe/story/_/id/28256144/wwe-honor-nwo-hall-fame-induction |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

రెజ్లింగ్ వెలుపల, హోగన్ ''రాకీ III'' (౧౯౮౨), ''నో హోల్డ్స్ బ్యార్డ్'' (౧౯౮౯), ''సబర్బన్ కమాండో'' (౧౯౯౧) వంటి చిత్రాలలో నటించాడు. అలాగే ''థండర్ ఇన్ ప్యారడైస్'', ''హోగన్ నోస్ బెస్ట్'' వంటి టెలివిజన్ కార్యక్రమాల్లో కనిపించాడు. అతడు స్థాపించిన Wrestling Boot Band విడుదల చేసిన ఏకైక ఆల్బమ్ ''Hulk Rules'' ౧౯౯౫లో ''బిల్‌బోర్డ్'' టాప్ కిడ్ ఆడియో చార్ట్‌లో ౧౨వ స్థానానికి చేరింది.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Billboard Top Kid Albums, Sept 1995 |url=https://www.billboard.com/charts/kids-albums/1995-09-09/ |publisher=Billboard |access-date=August 7, 2025 |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201123744/https://www.billboard.com/charts/kids-albums/1995-09-09/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

అయితే, పలు వివాదాలు హోగన్ ప్రజా ప్రతిష్ఠను దెబ్బతీశాయి. ౧౯౯౪లో జరిగిన [[#Testimony in McMahon trial|మెక్‌మహాన్ విచారణ]]లో అతడు ౧౯౭౬ నుండి అనబాలిక్ స్టెరాయిడ్లను ఉపయోగించినట్లు అంగీకరించాడు, రెజ్లర్ల సంఘీకరణ ప్రయత్నాలను నిరుత్సాహపరిచినట్లు ఒప్పుకున్నాడు. ౨౦౧౨లో [[గాకర్ మీడియా|''గాకర్'']] ఒక లైంగిక వీడియో భాగాలను ప్రచురించింది. తరువాత లీకైన భాగాల్లో హోగన్ జాత్యహంకార వ్యాఖ్యలు చేసినట్లు వెలుగులోకి వచ్చింది. దీనిపై హోగన్ ''గాకర్''పై [[Bollea v. Gawker|దావా]] వేసి విజయం సాధించగా, ఆ సంస్థ దివాలా ప్రకటించింది.
== ప్రారంభ జీవితం ==
హల్క్ హోగన్ ౧౧ ఆగస్టు ౧౯౫౩న ఆగస్టా, జార్జియాలో జన్మించాడు.&lt;ref name=OWW&gt;{{cite web |title=Hulk Hogan's profile |publisher=Online World of Wrestling |url=http://www.onlineworldofwrestling.com/profiles/h/hulk-hogan.html |access-date=December 10, 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090221054338/http://onlineworldofwrestling.com/profiles/h/hulk-hogan.html |archive-date=February 21, 2009}}&lt;/ref&gt;  
అతని తండ్రి నిర్మాణ రంగంలో ఫోర్‌మన్‌గా పనిచేసిన పియెట్రో “పీటర్” బొలియా (౬ డిసెంబరు ౧౯౧౩ – ౧౮ డిసెంబరు ౨౦౦౧), తల్లి గృహిణి, నృత్య ఉపాధ్యాయురాలు వెర్నిస్ “రూత్” (నీ మూడీ; ౧౬ జనవరి ౧౯౨౦ – ౧ జనవరి ౨౦౧౧).  

హోగన్‌కు ఇటాలియన్, పనామేనియన్, స్కాటిష్, ఫ్రెంచ్ వంశావళి ఉంది;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Hulk Hogan: This Past Weekend w/ Theo Von #455 | date=July 25, 2023 |url=https://www.youtube.com/watch?v=4V9MFTUEEfM |access-date=August 23, 2023 |archive-date=August 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823122359/https://www.youtube.com/watch?v=4V9MFTUEEfM |url-status=live }}&lt;/ref&gt;  
అతని తాత పియెట్రో బొలియా (౧౮౮౬లో జననం) ఇటలీలోని పియెడ్మోంట్ ప్రాంతం, వెర్సెల్లీ ప్రావిన్స్లోని సిల్యానో గ్రామానికి చెందినవాడు.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Serena |first1=Alberto |title=Hulk Hogan, salde radici piemontesi per la star mondiale del wrestling |url=https://lasentinella.gelocal.it/cultura-e-spettacoli/2022/12/20/news/hulk_hogan_salde_radici_piemontesi_per_la_star_mondiale_del_wrestling-12422897/ |access-date=November 13, 2024 |work=La Sentinella |date=December 20, 2022 |language=it |archive-date=November 27, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127142150/https://lasentinella.gelocal.it/cultura-e-spettacoli/2022/12/20/news/hulk_hogan_salde_radici_piemontesi_per_la_star_mondiale_del_wrestling-12422897/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;  

హోగన్‌కు అలన్ (౧౯౪౭–౧౯౮౬) అనే పెద్ద అన్నయ్య ఉండేవాడు. అతను ౩౮ ఏళ్ల వయసులో మత్తుపదార్థాల అధిక మోతాదుతో మరణించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Paul |first=Christopher |date=July 28, 2023 |url=https://www.essentiallysports.com/wwe-news-rare-occasion-sees-hulk-hogan-reflect-on-the-dark-tormenting-past-of-his-brothers-family/ |title=Rare Occasion Sees Hulk Hogan Reflect on the Dark Tormenting Past of His Brother's Family |website=Essentially Sports |access-date=March 14, 2024 |archive-date=March 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240315035458/https://www.essentiallysports.com/wwe-news-rare-occasion-sees-hulk-hogan-reflect-on-the-dark-tormenting-past-of-his-brothers-family/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;  

అతనికి ఒకటిన్నర సంవత్సరం వయస్సు ఉన్నప్పుడు, కుటుంబం పోర్ట్ టాంపా (ఫ్లోరిడా)కు మారింది.&lt;ref name=HHP11&gt;{{cite book |last=Hogan |first=Hulk |year=2009 |title=My Life Outside the Ring |url=https://archive.org/details/mylifeoutsiderin0000hoga_d3w6 |publisher=St. Martin's Press |isbn=978-0-312-58889-2 |page=[https://archive.org/details/mylifeoutsiderin0000hoga_d3w6/page/10 11]}}&lt;/ref&gt;

బాల్యంలో హోగన్ లిటిల్ లీగ్ బేస్‌బాల్లో పిచర్‌గా ఆడేవాడు. అతను రాబిన్సన్ హై స్కూల్లో చదువుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Kennedy Wynne |first=Sharon |title=Hulk Hogan begs for forgiveness, blames South Tampa 'culture' for racist rant |website=Tampa Bay Times |url=https://www.tampabay.com/features/celebrities/hulk-hogan-begs-forgiveness-blames-south-tampa-culture-for-racist-rant/2243523/?outputType=amp |access-date=April 4, 2023 |archive-date=April 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404121219/https://www.tampabay.com/features/celebrities/hulk-hogan-begs-forgiveness-blames-south-tampa-culture-for-racist-rant/2243523/?outputType=amp |url-status=live }}&lt;/ref&gt;  

అతను ౧౬ ఏళ్ల వయస్సులో ప్రొఫెషనల్ రెజ్లింగ్ చూడటం ప్రారంభించాడు. పాఠశాల రోజులలో అతను తరచుగా టాంపా స్పోర్టటోరియంలో జరిగే రెజ్లింగ్ కార్యక్రమాలకు హాజరవుతుండేవాడు.&lt;ref name=lk45/&gt;  
అక్కడే అతను తొలిసారి &quot;సూపర్‌స్టార్&quot; బిల్లీ గ్రాహంను గమనించి, అతనిని తన ప్రేరణగా తీసుకున్నాడు.&lt;ref name=lk45&gt;{{cite book |last=Hogan |first=Hulk |year=2009 |title=My Life Outside the Ring |url=https://archive.org/details/mylifeoutsiderin0000hoga_d3w6 |publisher=St. Martin's Press |isbn=978-0-312-58889-2 |page=[https://archive.org/details/mylifeoutsiderin0000hoga_d3w6/page/44 45]}}&lt;/ref&gt;  

హోగన్ సంగీతంలో కూడా నైపుణ్యం కలవాడు. అతను దాదాపు ఒక దశాబ్దం పాటు ఫ్లోరిడా ఆధారిత రాక్ బ్యాండ్లలో ఫ్రెట్‌లెస్ బాస్ గిటార్ వాయించాడు.&lt;ref name=&quot;james&quot;&gt;{{cite news|last=Jones|first=Patrick|year=2002|title=Hulk Hogan|publisher=St. James Encyclopedia of Pop Culture|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_g1epc/is_bio/ai_2419200552|access-date=October 25, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071111070903/http://findarticles.com/p/articles/mi_g1epc/is_bio/ai_2419200552|archive-date=November 11, 2007}}&lt;/ref&gt;  

అతను హిల్స్‌బరో కమ్యూనిటీ కాలేజ్, దక్షిణ ఫ్లోరిడా విశ్వవిద్యాలయంలో చదువుకున్నాడు. సంగీత కార్యక్రమాలు ఎక్కువ కావడంతో చివరికి విశ్వవిద్యాలయ చదువును మధ్యలోనే మానేశాడు.&lt;ref name=lk457u&gt;{{cite book |last=Hogan |first=Hulk |year=2009 |title=My Life Outside the Ring |url=https://archive.org/details/mylifeoutsiderin0000hoga_d3w6 |publisher=St. Martin's Press |isbn=978-0-312-58889-2 |page=[https://archive.org/details/mylifeoutsiderin0000hoga_d3w6/page/40 41]}}&lt;/ref&gt;  

౧౯౭౬లో హోగన్ మరో ఇద్దరు స్థానిక సంగీతకారులతో కలిసి ‘‘రక్కస్’’ అనే బ్యాండ్‌ను స్థాపించాడు.&lt;ref name=lk4544&gt;{{cite book |last=Hogan |first=Hulk |year=2009 |title=My Life Outside the Ring |url=https://archive.org/details/mylifeoutsiderin0000hoga_d3w6 |publisher=St. Martin's Press |isbn=978-0-312-58889-2 |page=[https://archive.org/details/mylifeoutsiderin0000hoga_d3w6/page/44 44]}}&lt;/ref&gt; ఈ బ్యాండ్ టాంపా బే ప్రాంతంలో త్వరగా ప్రాచుర్యం పొందింది.&lt;ref name=lk4544/&gt;  

విశ్రాంతి సమయాల్లో హోగన్ టాంపా బేలోని హెక్చర్ జిమ్‌లో వ్యాయామం చేయడం ప్రారంభించాడు.&lt;ref name=lk457u5&gt;{{cite book |last=Hogan |first=Hulk |year=2009 |title=My Life Outside the Ring |url=https://archive.org/details/mylifeoutsiderin0000hoga_d3w6 |publisher=St. Martin's Press |isbn=978-0-312-58889-2 |page=[https://archive.org/details/mylifeoutsiderin0000hoga_d3w6/page/42 42]}}&lt;/ref&gt; అక్కడికి వచ్చే అనేక రెజ్లర్లు అతని ప్రదర్శనలను గమనించారు. వారిలో జాక్ బ్రిస్కో, జెరాల్డ్ బ్రిస్కో కూడా ఉన్నారు.&lt;ref name=lk45/&gt;  

== కెరీర్ ==

=== ప్రారంభ సంవత్సరాలు (౧౯౭౭–౧౯౭౯) ===
జాక్ బ్రిస్కో, జెరాల్డ్ బ్రిస్కో, ఫ్లోరిడాలోని Championship Wrestling from Florida (CWF) సంస్థలో రెజ్లర్లకు శిక్షణ ఇచ్చే హిరో మత్సుడాతో హోగన్‌కు పరిచయం కల్పించారు, తద్వారా ఆయనను శిక్షణార్థిగా తీసుకునే అవకాశం ఏర్పడింది.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Gerald Brisco's profile |publisher=[[WWE]] |url=http://www.wwe.com/superstars/geraldbrisco |access-date=June 4, 2012 |url-status=live |archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20160125170339/http://www.wwe.com/superstars/geraldbrisco |archive-date=January 25, 2016}}&lt;/ref&gt;  
శిక్షణలో మొదటి సెషన్‌లోనే మత్సుడా, హోగన్ కాలు విరిచేశాడు. పది వారాల పునరావాస చికిత్స అనంతరం హోగన్ తిరిగి శిక్షణకు వచ్చి, మత్సుడా మళ్లీ కాలు విరిచే ప్రయత్నం చేసినప్పుడు అతడిని అడ్డుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Hogan |first=Hulk |year=2009 |title=My Life Outside the Ring |url=https://archive.org/details/mylifeoutsiderin0000hoga_d3w6 |publisher=St. Martin's Press |isbn=978-0-312-58889-2 |pages=[https://archive.org/details/mylifeoutsiderin0000hoga_d3w6/page/24 24]–25}}&lt;/ref&gt;  

హోగన్ వృత్తిపరమైన రెజ్లింగ్ ఆరంభ పోరులో, CWF ప్రమోటర్ ఎడ్డీ గ్రాహామ్ ఆయనను బ్రియన్ బ్లేర్తో, ఫ్లోరిడాలోని ఫోర్ట్ మైయర్స్లో ౧౦ ఆగస్టు ౧౯౭౭న పోరుకు బుక్ చేశాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Old School Wrestling – Florida results 1977 (August 10) |url=http://www.oldschool-wrestling.com/geeklog/article.php/20061017223545426 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061029002801/http://www.oldschool-wrestling.com/geeklog/article.php/20061017223545426 |archive-date=October 29, 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=7uiomnx&gt;{{cite book |title=My Life Outside the Ring |url=https://archive.org/details/mylifeoutsiderin0000hoga_d3w6 |last=Hogan |first=Hulk |publisher=St. Martin's Press |page=[https://archive.org/details/mylifeoutsiderin0000hoga_d3w6/page/56 57] |year=2009 |isbn=978-0-312-58889-2}}&lt;/ref&gt;  

కొద్దికాలం తరువాత, హోగన్ ముఖానికి ముసుగు ధరించి, గతంలో డాన్ జార్డిన్ పోషించిన, తరువాత ఇతర రెజ్లర్లు ఉపయోగించిన పాత్ర అయిన '''ది సూపర్ డిస్ట్రాయర్'''గా రెజ్లింగ్ చేశాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.northwaleschronicle.co.uk/news/25339669.hulk-hogan-dies-aged-71-cardiac-arrest-home/ |title=Hulk Hogan dies aged 71 after &quot;cardiac arrest at home&quot; |work=North Wales Chronicle |date=July 24, 2025 |access-date=July 24, 2025 |archive-date=July 25, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250725043643/https://www.northwaleschronicle.co.uk/news/25339669.hulk-hogan-dies-aged-71-cardiac-arrest-home/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;  

తాత్కాలిక విరామం అనంతరం, హోగన్ ౧౯౭౮లో అలబామా కేంద్రంగా ఉన్న Gulf Coast Championship Wrestling (GCCW) సంస్థలో పోటీ పడ్డాడు. అక్కడ ఆయన ఎడ్ లెస్లీతో కలిసి, టెర్రీ, ఎడ్ బోల్డర్ అనే పేర్లతో '''ది బోల్డర్ బ్రదర్స్''' అనే ట్యాగ్ టీమ్‌గా రెజ్లింగ్ చేశాడు.&lt;ref name=765yu8omnfx&gt;{{cite book |title=My Life Outside the Ring |url=https://archive.org/details/mylifeoutsiderin0000hoga_d3w6 |last=Hogan |first=Hulk |publisher=St. Martin's Press |page=[https://archive.org/details/mylifeoutsiderin0000hoga_d3w6/page/66 67] |year=2009 |isbn=978-0-312-58889-2}}&lt;/ref&gt;  

అలబామాలో ఉన్న సమయంలో, హోగన్‌కు [[ఆండ్రే ది జెయింట్]]తో మొదటి స్థాయి పోటీలు జరిగాయి. ఇందులో రెండు రెజ్లింగ్ మ్యాచ్‌లు, టెలివిజన్‌లో ప్రసారమైన చేతి బల పరీక్ష (ఆర్మ్ రెజ్లింగ్) కూడా ఉండి, స్థానికంగా విశేష ఆసక్తిని రేపాయి.&lt;ref&gt;{{cite news |date=July 25, 2025 |title=Squared-circle memories: When wrestling reigned in Dothan |url=https://dothaneagle.com/news/squared-circle-memories-when-wrestling-reigned-in-dothan/article_55a46020-ae0f-58df-a7c5-ef61c6c69ec6.html |access-date=August 7, 2025 |work=Dothan Eagle}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=July 25, 2025 |title=Before Hogan, there was Boulder: Hulk's beginnings in Dothan |url=https://www.wtvy.com/2025/07/25/before-hogan-there-was-boulder-hulks-beginnings-dothan/?outputType=amp |access-date=August 7, 2025 |work=WTVY}}&lt;/ref&gt;  

౨౪ మే ౧౯౭౯న, డోథాన్‌లోని రిప్ హ్యూస్ స్పోర్ట్స్ కాంప్లెక్స్‌లో, అప్పటి NWA వరల్డ్ హెవీవెయిట్ ఛాంపియన్ హార్లీ రేస్తో హోగన్ తన తొలి ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్ పోరులో పాల్గొన్నాడు. ఆ పోరులో హోగన్ రేస్‌ను పిన్ చేసి, GCCW టెలివిజన్‌లో తాత్కాలికంగా కొత్త ఛాంపియన్‌గా ప్రకటించబడ్డాడు. అయితే, తరువాత NWA ఈ నిర్ణయాన్ని రద్దు చేసి, డిస్‌క్వాలిఫికేషన్‌గా ప్రకటించి టైటిల్ మార్పును అమాన్యంగా చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Rock bottom: The disputed Hogan vs. Race title change, 1979 |url=https://prowrestlingstories.com/pro-wrestling-stories/harley-race-nwa/ |work=ProWrestlingStories.com |access-date=August 7, 2025 }}{{Dead link|date=జనవరి 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  

ఆ సంవత్సరంలోనే హోగన్ రెండు సార్లు Southeastern Heavyweight Championshipను గెలుచుకున్నాడు; మొదట ఆక్స్ బేకర్ను ఓడించడం ద్వారా, తరువాత ఆస్టిన్ ఐడల్కు స్వల్పకాలం ఓడిన అనంతరం, ప్రొఫెసర్ తనాకాపై విజయం సాధించి మళ్లీ టైటిల్ దక్కించుకున్నాడు.{{Citation needed|date=August 2025}}  

తరువాత అదే ఏడాది, హోగన్, లెస్లీ, జెర్రీ జారెట్ నిర్వహించిన మెమ్ఫిస్ కేంద్రంగా ఉన్న Continental Wrestling Association (CWA)లో చేరారు.&lt;ref name=&quot;7oubw8omnfx&quot;&gt;{{cite book |title=My Life Outside the Ring |url=https://archive.org/details/mylifeoutsiderin0000hoga_d3w6 |last=Hogan |first=Hulk |publisher=St. Martin's Press |page=[https://archive.org/details/mylifeoutsiderin0000hoga_d3w6/page/74 75] |year=2009 |isbn=978-0-312-58889-2}}&lt;/ref&gt; మెమ్ఫిస్‌లో ఉన్న సమయంలో, హోగన్ నటుడు లూ ఫెర్రిగ్నోతో కలిసి, టెలివిజన్ సీరీస్ ''ది ఇన్‌క్రెడిబుల్ హల్క్'' ప్రసిద్ధి చెందిన వ్యక్తితో ఒక టాక్ షోలో పాల్గొన్నాడు.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Hogan |first=Hulk |title=My Life Outside the Ring |url=https://archive.org/details/mylifeoutsiderin0000hoga_d3w6 |publisher=St. Martin's Press |year=2009 |isbn=978-0-312-58889-2 |page=[https://archive.org/details/mylifeoutsiderin0000hoga_d3w6/page/76 76]}}&lt;/ref&gt;  

ఆ కార్యక్రమంలో, ౬ అడుగులు ౭ అంగుళాల ఎత్తు, సుమారు ౨౯౫ పౌండ్ల బరువు, ౨౪ అంగుళాల బైసెప్స్ కలిగిన హోగన్, ఫెర్రిగ్నో కంటే ఎంతో భారీగా కనిపించాడని వ్యాఖ్యాత పేర్కొన్నాడు. దీని ప్రభావంతో మేరీ జారెట్ ఆయనకు '''ది హల్క్''' అనే బిరుదును సూచించగా, హోగన్ '''టెర్రీ &quot;ది హల్క్&quot; బోల్డర్'''గా రెజ్లింగ్ చేయడం ప్రారంభించాడు.&lt;ref name=&quot;79nmbx&quot;&gt;{{cite book |last=Hogan |first=Hulk |title=My Life Outside the Ring |url=https://archive.org/details/mylifeoutsiderin0000hoga_d3w6 |publisher=St. Martin's Press |year=2009 |isbn=978-0-312-58889-2 |page=[https://archive.org/details/mylifeoutsiderin0000hoga_d3w6/page/76 77]}}&lt;/ref&gt;  
ఈ కాలంలో ఆయన కొన్నిసార్లు '''స్టెర్లింగ్ గోల్డెన్''' అనే పేరుతో కూడా ప్రదర్శనలు ఇచ్చాడు.&lt;ref name=&quot;james&quot; /&gt;
=== వరల్డ్ రెజ్లింగ్ ఫెడరేషన్ (1979–1981)=== 
[[File:Hulk Hogan and Freddie Blassie, 1980.png|thumb|1980లో తన మేనేజర్ ఫ్రెడీ బ్లాసీతో హల్‌క్ హోగన్]]

తన ఆత్మకథ ''My Life Outside the Ring'' ప్రకారం, 1979లో బొల్లియా కొద్దికాలం ప్రొఫెషనల్ రెజ్లింగ్‌ను విడిచిపెట్టి టాంపా నౌకాశ్రయంలో పనిచేస్తున్న సమయంలో జెరాల్డ్ బ్రిస్కో అతన్ని గమనించారు. బ్రిస్కో, ఆయన సోదరుడు హోగన్‌ను తిరిగి రెజ్లింగ్‌కు రావాలని ప్రోత్సహించి, వరల్డ్ వైడ్ రెజ్లింగ్ ఫెడరేషన్ (WWWF) ప్రమోటర్ విన్స్ మెక్‌మహాన్ సీనియర్తో భేటీ ఏర్పాటు చేయడంలో సహాయం చేశారు.&lt;ref&gt;Hogan, Hulk. ''My Life Outside the Ring''. St. Martin's Press, 2009. {{ISBN|978-0312588908}}.&lt;/ref&gt;  

అయితే, ఈ వాదనపై వివాదం ఉంది. కొంతమంది రెజ్లింగ్ చరిత్రకారులు, హోగన్ యొక్క ప్రారంభ మ్యాచ్‌లలో అతని ప్రతిభను గుర్తించిన [[టెర్రీ ఫంక్]]ే మెక్‌మహాన్ సీనియర్‌కు హోగన్‌ను సిఫారసు చేశారని పేర్కొంటున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.retroist.com/p/drive-determination-demandments-hulk-hogan-part-1|title=Drive, Determination, Demandments: Hulk Hogan (Part 1)|website=www.retroist.com|access-date=August 7, 2025|archive-date=August 7, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250807061359/https://www.retroist.com/p/drive-determination-demandments-hulk-hogan-part-1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kayfabememories.com/bookreviews/hogan.htm|title=Hollywood Hulk Hogan|website=www.kayfabememories.com|access-date=August 7, 2025|archive-date=August 9, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250809045413/https://www.kayfabememories.com/bookreviews/hogan.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;  

ఇదే టెర్రీ ఫంక్, 1978లో వచ్చిన [[సిల్వెస్టర్ స్టాలోన్]] సినిమా ''Paradise Alley''లో కనిపించిన తరువాత, ''Rocky III'' చిత్రంలో ‘‘థండర్‌లిప్స్’’ పాత్రకు హోగన్‌ను స్టాలోన్‌కు సిఫారసు చేసిన వ్యక్తిగా కూడా గుర్తింపు పొందారు.&lt;ref name=funkhogan&gt;{{cite news|url=https://www.thewrap.com/terry-funk-pro-wrestler-and-stallone-movie-stuntman-dies-at-79/|title=Terry Funk, Pro Wrestler and Stallone Movie Stuntman, Dies at 79|first=Mike|last=Roe|publisher=The Wrap|date=August 23, 2023|accessdate=August 13, 2025|archive-date=September 6, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250906035145/https://www.thewrap.com/terry-funk-pro-wrestler-and-stallone-movie-stuntman-dies-at-79/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

బొల్లియా యొక్క ఆకర్షణీయమైన వ్యక్తిత్వం, శారీరక దృఢతతో ఆకట్టుకున్న మెక్‌మహాన్, అతనిని [[ఆండ్రే ది జెయింట్]]కు ప్రత్యర్థిగా WWWF జాబితాలో చేర్చారు. ఐరిష్ మూలం కలిగిన పేరును కోరుకున్న మెక్‌మహాన్, అతనికి ‘‘హోగన్’’ అనే ఇంటిపేరును ఇచ్చి, జుట్టును ఎరుపు రంగులో రంగు చేసుకోవాలని సూచించారు. అయితే జుట్టు పలుచనగా ఉండటంతో హోగన్ ఆ ఆలోచనను తిరస్కరించి, “నేను తెల్లజుట్టు గల ఐరిష్ వ్యక్తిగా ఉంటాను” అని వ్యాఖ్యానించారు.&lt;ref&gt;''The Greatest Superstars of the 1980s'' DVD.&lt;/ref&gt;

‘‘హల్‌క్ హోగన్’’ అనే రింగ్ పేరుతో WWWFలో తన తొలి మ్యాచ్‌ను హ్యారీ వాల్డెజ్‌పై గెలిచి, 1979 నవంబర్ 17న ప్రసారమైన ''Championship Wrestling'' కార్యక్రమంలో తన అరంగేట్రం చేశాడు.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Hulk Hogan's WWF debut, 1979 |url=https://www.bitchute.com/video/HCLtJEOgTq2f/ |access-date=April 26, 2022 |archive-date=April 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426201656/https://www.bitchute.com/video/HCLtJEOgTq2f/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ఆ సమయంలో WWWFలో అతన్ని ప్రతినాయకుడు (హీల్)గా ప్రదర్శించగా, అతని మేనేజర్‌గా [[ఫ్రెడీ బ్లాసీ|“క్లాసీ” ఫ్రెడీ బ్లాసీ]] వ్యవహరించారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thesportster.com/wwe-hulk-hogan-partnership-with-classy-freddie-blassie/ |title=Hulk Hogan's forgotten partnership with &quot;Classy&quot; Freddie Blassie |work=The Sportster |date=July 29, 2023 |accessdate=July 24, 2025 |archive-date=August 28, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250828145241/https://www.thesportster.com/wwe-hulk-hogan-partnership-with-classy-freddie-blassie/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

తదుపరి సంవత్సరం, హోగన్ [[ఆండ్రే ది జెయింట్]]తో ప్రముఖ వైరం ప్రారంభించాడు. 1980 ఆగస్టు 9న నిర్వహించిన ''Showdown at Shea'' ఈవెంట్‌లో ఆండ్రే హోగన్‌ను ఓడించాడు.&lt;ref&gt;&quot;Showdown At Shea (1980)&quot;, *Pro Wrestling Stories*.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Showdown at Shea 1980&quot;, *Prowrestlinghistory.com*.&lt;/ref&gt; అయితే ఆ మ్యాచ్‌లో హోగన్ ఆండ్రేను బాడీ-స్లామ్ చేయడం విశేషం. ఈ ఘట్టం తరువాత WrestleMania IIIలో చిరస్థాయిగా నిలిచింది.&lt;ref&gt;&quot;André the Giant–Hulk Hogan rivalry&quot;, *The History of Professional Wrestling*.&lt;/ref&gt;

1980 ఆగస్టు 30న మాడిసన్ స్క్వేర్ గార్డెన్‌లో జరిగిన మరో టెలివిజన్ మ్యాచ్‌లో, ప్రత్యేక అతిథి రిఫరీగా గొరిల్లా మాన్సూన్ ఉన్నారు. ఆ మ్యాచ్‌లో కూడా హోగన్ ఆండ్రేను బాడీ-స్లామ్ చేసినప్పటికీ, తుది విజయం మాత్రం సాధించలేకపోయాడు.&lt;ref&gt;&quot;1977–1983 – Hulk Hogan History&quot;, *hulkhoganhistory.weebly.com*.&lt;/ref&gt;
=== న్యూ జపాన్ ప్రో-రెజ్లింగ్ (౧౯౮౦–౧౯౮౫) ===
[[File:Hulk_Hogan_and_Andre_the_Giant,_chinlock,_1980.png|thumb|upright=0.7|౧౯౮౦ ఆగస్టు ౨న న్యూ ఆర్లియన్స్‌లో జరిగిన సూపర్‌డోమ్ షోడౌన్ ప్రొఫెషనల్ రెజ్లింగ్ కార్యక్రమంలో [[ఆండ్రే ది జెయింట్]]తో హల్క్ హోగన్]]

౧౯౮౦లో హల్క్ హోగన్ న్యూ జపాన్ ప్రో-రెజ్లింగ్ (NJPW)లో రెజ్లింగ్ ప్రారంభించాడు. జపాన్ అభిమానులు అతడిని {{Nihongo|&quot;ఇచిబాన్&quot;|一番|4=&quot;నంబర్ వన్&quot;}} అనే బిరుదుతో పిలిచేవారు. అతడు తన తొలి మ్యాచ్‌ను ౧౯౮౦ మే ౧౩న ఆడాడు. అప్పటికీ అతడు వరల్డ్ రెజ్లింగ్ ఫెడరేషన్ (WWF)తో ఒప్పందంలోనే ఉండి, తదుపరి కొన్ని సంవత్సరాల పాటు అప్పుడప్పుడూ జపాన్‌లో పర్యటిస్తూ పోటీలు ఆడాడు.

NJPWలో ఉన్న సమయంలో, అమెరికాలో వినియోగించే శక్తి ఆధారిత రెజ్లింగ్‌కు భిన్నంగా, హోగన్ మరింత సాంకేతికతకు ప్రాధాన్యమిచ్చే రెజ్లింగ్ శైలిని ప్రదర్శించాడు. జపాన్‌లో అతడి ఫినిషింగ్ మూవ్‌గా ''ఆక్స్ బాంబర్'' అనే వంకర చేతి లేరియట్ను ఉపయోగించాడు. అమెరికాలో ఉపయోగించే రన్నింగ్ లెగ్ డ్రాప్ను అక్కడ తక్కువగా వాడాడు.

WWF తరఫున కూడా పోటీల్లో పాల్గొంటూ, ౧౯౮౧ మార్చి ౨౬న పెడ్రో మోరాలెస్తో డబ్ల్యూడబ్ల్యుఈ ఇంటర్‌కాంటినెంటల్ ఛాంపియన్‌షిప్ కోసం పోరాడాడు.&lt;ref name=&quot;page39&quot;&gt;{{cite book |last=Trujillo |first=Alexander |title=Pedro Morales: 70 años del pionero Latinoamericano |date=October 24, 2012 |publisher=El Diario Culebrense |page=39 |language=es |chapter=Reportaje Especial}}&lt;/ref&gt;

జపాన్‌లో హోగన్ విశేష విజయాలు సాధించాడు. ౧౯౮౩ జూన్ ౨న జరిగిన తొలి ఇంటర్నేషనల్ రెజ్లింగ్ గ్రాండ్ ప్రీ (IWGP) టోర్నమెంట్‌లో ఆంటోనియో ఇనోకిను నాకౌట్ ద్వారా ఓడించి విజేతగా నిలిచాడు. దీంతో అసలు రూపంలోని IWGP హెవీవెయిట్ ఛాంపియన్‌షిప్కు తొలి విజేతగా నిలిచాడు.&lt;ref name=&quot;iwgp1983&quot;&gt;{{cite web |title=The 1st International Wrestling Grand Prix Championship Tournament |url=http://www.wrestling-titles.com/japan/newjapan/iwgp1.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071224225552/http://www.wrestling-titles.com/japan/newjapan/iwgp1.html |archive-date=December 24, 2007 |access-date=October 21, 2007 |work=Wrestling-Titles.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IWGP Champ&quot;&gt;{{cite web |title=International Wrestling Grand Prix Championship Tournament |url=http://www.wrestling-titles.com/japan/newjapan/iwgp.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820021819/http://www.wrestling-titles.com/japan/newjapan/iwgp.html |archive-date=August 20, 2018 |access-date=February 9, 2019 |publisher=Wrestling-Titles.com}}&lt;/ref&gt;

హోగన్ ౧౯౮౨, ౧౯౮౩ సంవత్సరాలలో ఆంటోనియో ఇనోకితో కలిసి MSG ట్యాగ్ లీగ్ టోర్నమెంట్‌ను గెలుచుకున్నాడు.{{Citation needed|date=August 2025}}

౧౯౮౪లో, ఆ సంవత్సరపు IWGP లీగ్ను గెలిచి ఛాలెంజర్‌గా మారిన ఇనోకిపై తన IWGP టైటిల్‌ను కాపాడుకునేందుకు హోగన్ తిరిగి NJPWకు వచ్చాడు.&lt;ref name=&quot;IWGP Champ&quot; /&gt; అయితే రికీ చోషూ జోక్యం వల్ల జరిగిన కౌంటౌట్ కారణంగా హోగన్ టైటిల్‌ను కోల్పోయాడు.{{Citation needed|date=August 2025}}

ఈ కాలంలో, హోగన్ తన WWF వరల్డ్ హెవీవెయిట్ ఛాంపియన్‌షిప్‌ను జపాన్‌లో సెయిజి సకగుచి, టత్సుమి ఫుజినామి వంటి రెజ్లర్లపై విజయవంతంగా కాపాడుకున్నాడు. ఆ పర్యటనలో అతడి చివరి మ్యాచ్ ౧౯౮౪ జూన్ ౧౩న జరిగింది. ఆ మ్యాచ్‌లో కూడా అతడు ఇనోకికి కౌంటౌట్ ద్వారా ఓడిపోయాడు.

అర్హత టోర్నమెంట్‌ను గెలవకుండానే IWGP ఛాంపియన్‌షిప్‌ను కాపాడుకున్న ఏకైక IWGP ఛాంపియన్‌గా హల్క్ హోగన్ చరిత్రలో నిలిచాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Wrestlingdata.com - The World's Largest Wrestling Database |url=https://www.wrestlingdata.com/index.php?befehl=bios&amp;wrestler=39&amp;bild=0&amp;details=7&amp;liga=121&amp;jahr=1985 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518212400/https://www.wrestlingdata.com/index.php?befehl=bios&amp;wrestler=39&amp;bild=0&amp;details=7&amp;liga=121&amp;jahr=1985 |archive-date=May 18, 2022 |access-date=January 9, 2019 |website=Wrestlingdata}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IWGP Champ&quot; /&gt;

=== అమెరికన్ రెజ్లింగ్ అసోసియేషన్ (AWA) (౧౯౮౧–౧౯౮౩) ===
''Rocky III'' చిత్రంలో నటించే అవకాశాన్ని స్వీకరించిన తర్వాత—దీని కారణంగా విన్సెంట్ జె. మెక్‌మాహన్ అతన్ని WWF నుంచి విడుదల చేయడంతో—హోగన్ ౧౯౮౧ ఆగస్టులో వెర్న్ గాగ్నే యాజమాన్యంలో ఉన్న అమెరికన్ రెజ్లింగ్ అసోసియేషన్ (AWA)లో చేరాడు. మొదట అతను &quot;లషస్&quot; జానీ వేలియంట్ మేనేజర్‌గా ఉన్న విలన్ పాత్రలో ప్రవేశించాడు. అయితే, అతని ఆకర్షణీయమైన వ్యక్తిత్వం, ప్రేక్షకుల్లో ఉన్న అపారమైన ప్రజాదరణ కారణంగా త్వరగా అభిమానుల అభిమానిగా మారాడు. ఆ తరువాత అతను ప్రతినాయకులైన హీనన్ ఫ్యామిలీ, నిక్ బాక్‌వింకెల్లతో విరోధాన్ని ప్రారంభించాడు.&lt;ref name=&quot;awa&quot;&gt;{{Cite web |date=December 2, 2022 |title=10 Things Wrestling Fans Should Know About Hulk Hogan's Time In The AWA |url=https://www.thesportster.com/hulk-hogan-awa-career-facts-trivia-things-to-know/ |accessdate=July 24, 2025 |publisher=The Sportster |archive-date=July 24, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250724192551/https://www.thesportster.com/hulk-hogan-awa-career-facts-trivia-things-to-know/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

౧౯౮౧ మధ్యలో టెలివిజన్‌లో ప్రసారమైన ఒక ఘట్టంలో, జెర్రీ బ్లాక్‌వెల్ దాడి నుంచి బ్రాడ్ రైన్గాన్స్ను రక్షించడం ద్వారా హోగన్ అధికారికంగా హీరోగా మారాడు. దీని ద్వారా బ్లాక్‌వెల్‌తో అతనికి విరోధం మొదలైంది. ఆ విరోధంలో హోగన్ గెలిచి, అదే సంవత్సరాంతానికి బాక్‌వింకెల్‌తో తన తొలి టైటిల్ పోరాటాలకు దారితీసింది.&lt;ref name=&quot;awa&quot; /&gt;

౧౯౮౨ మార్చిలో, ఇల్లినాయిస్ రాష్ట్రంలోని చికాగోలో ఉన్న ఇంటర్నేషనల్ అంఫిథియేటర్లో జరిగిన టైటిల్ కాని handicap matchలో హోగన్, బాక్‌వింకెల్, అతని మేనేజర్ బాబీ హీనన్లను ఓడించాడు. ఆ తరువాత అతను AWA వరల్డ్ హెవీవెయిట్ ఛాంపియన్‌షిప్ కోసం బాక్‌వింకెల్‌ను పదేపదే సవాల్ చేశాడు. అయితే, చాలా పోరాటాలు డిస్‌క్వాలిఫికేషన్‌తో ముగియడంతో టైటిల్ మార్పు జరగలేదు. ౧౯౮౨ ఏప్రిల్‌లో, మిన్నెసోటా రాష్ట్రం సెయింట్ పాల్‌లో హోగన్ ఛాంపియన్‌షిప్ గెలిచినట్లు ప్రకటించినప్పటికీ, విదేశీ వస్తువు వాడిన కారణంగా AWA అధ్యక్షుడు స్టాన్లీ బ్లాక్‌బర్న్ ఆ నిర్ణయాన్ని రద్దు చేశాడు.&lt;ref name=&quot;Kreikenbohm1982&quot;&gt;{{cite web |last=Kreikenbohm |first=Philip |title=Nick Bockwinkel - matches - 1982 |url=https://www.cagematch.net/?id=2&amp;nr=1263&amp;page=4&amp;year=1982 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210714184327/https://www.cagematch.net/?id=2&amp;nr=1263&amp;page=4&amp;year=1982 |archive-date=July 14, 2021 |access-date=July 14, 2021 |website=Cagematch}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hunter2013&quot;&gt;{{cite book |last=Hunter |first=Matt |title=Hulk Hogan |publisher=Infobase Publishing |year=2013 |isbn=978-1-4381-4647-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Smallman2018&quot;&gt;{{cite book |last=Smallman |first=Jim |title=I'm Sorry, I Love You: A History of Professional Wrestling |date=2018 |publisher=Headline Publishing Group |isbn=978-1-4722-5421-4}}&lt;/ref&gt;

౧౯౮౨ మే ౧౫న ''The Tonight Show with Johnny Carson'' కార్యక్రమంలో పాల్గొన్న సమయంలో హోగన్ తొలిసారి “హల్కమానియా” అనే పదాన్ని ఉపయోగించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Carson |first=Johnny |date=July 25, 2025 |title=Hulk Hogan Makes His First Appearance : Carson Tonight Show |url=https://www.youtube.com/watch?v=agH5z3CCxG4&amp;t=130s |accessdate=August 5, 2025 |publisher=YouTube}}&lt;/ref&gt; ''Rocky III'' విడుదల అనంతరం “హల్కమానియా” విస్తృత ప్రజాదరణ పొందింది.&lt;ref name=&quot;hulkamaniarise&quot;&gt;{{cite news |date=August 5, 2025 |title=Hulk Hogan's funeral set for Tuesday in Clearwater |url=https://www.fox13news.com/news/hulk-hogans-funeral-set-tuesday-clearwater |accessdate=August 5, 2025 |publisher=WTVT}}&lt;/ref&gt; ఇదే కాలంలో హోగన్ తన ప్రసిద్ధ నినాదమైన “Hulkamania is running wild” అనే మాటను మొదటిసారి ఉపయోగించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Hulk Hogan Archive |date=January 3, 2021 |title=AWA Hulk Hogan promo for CWF 10-08-1983 |url=https://www.youtube.com/watch?v=CBjfvahvT0k |accessdate=August 5, 2025 |publisher=YouTube}}&lt;/ref&gt;

అయితే, వెర్న్ గాగ్నే హోగన్‌ను AWA వరల్డ్ ఛాంపియన్‌గా చేయడానికి ఇష్టపడలేదు. సంప్రదాయ సాంకేతిక, మ్యాట్ రెజ్లింగ్ శైలినే అతను ప్రాధాన్యంగా భావించాడు. కండలతో కూడిన, వినోదాత్మకమైన హోగన్ శైలికి అతను వ్యతిరేకంగా ఉన్నాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Pile-driving, gut-busting, back-breaking theater|publisher=Minnesota Daily|date=April 26, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Verne Gagne and the Rise and Fall of the AWA|publisher=Pro Wrestling Stories|date=April 22, 2023}}&lt;/ref&gt;

తరువాత ౧౯౮౩ ఏప్రిల్ ౨౪న జరిగిన ''AWA Super Sunday'' కార్యక్రమంలో హోగన్‌కు టైటిల్ ఇవ్వడానికి గాగ్నే సిద్ధమయ్యాడు. కానీ, న్యూ జపాన్ ప్రో-రెజ్లింగ్‌లో తన ఆదాయం, వస్తువుల అమ్మకాలలో ఎక్కువ వాటా ఇవ్వాలని షరతు పెట్టాడు.&lt;ref name=&quot;awatitle&quot;&gt;411mania.com&lt;/ref&gt; హోగన్ ఆ ప్రతిపాదనను తిరస్కరించడంతో టైటిల్ నిలిపివేయబడింది. ఆ తర్వాత కూడా కథా పరంగా హోగన్ AWA నుంచి వెళ్లిపోతాడనే సంకేతాలు ఇచ్చారు.

చివరికి, ౧౯౮౩ నవంబర్‌లో విన్స్ మెక్‌మాహన్ జూనియర్ హోగన్‌ను సంప్రదించి WWFలో ప్రధాన పాత్రను ఆఫర్ చేయడంతో, హోగన్ అకస్మాత్తుగా AWAను విడిచిపెట్టాడు. తన ఆత్మకథలో, జాతీయ స్థాయిలో WWF విస్తరణలో కీలక పాత్రతో పాటు వరల్డ్ ఛాంపియన్‌షిప్ హామీ కారణంగానే తాను AWAను వదిలినట్లు హోగన్ పేర్కొన్నాడు.&lt;ref&gt;{{cite book |title=My Life Outside the Wrestling Ring |author=Hulk Hogan |year=2009 |publisher=St. Martin's Press}}&lt;/ref&gt;
=== డబ్ల్యూడబ్ల్యుఎఫ్‌కు తిరిగి రాక (౧౯౮౩–౧౯౯౩) ===
[[File:Hulk Hogan and Jim Brunzell, Dec 1983.jpg|thumb|upright=0.75|హల్క్ హోగన్, జిమ్ బ్రంజెల్, డిసెంబర్ ౧౯౮౩]]

==== హల్కమానియా ఉత్థానం (౧౯౮౩–౧౯౮౪) ====
౧౯౮౨లో తన తండ్రి నుండి డబ్ల్యూడబ్ల్యుఎఫ్‌ను కొనుగోలు చేసిన తరువాత, విన్సెంట్ కె. మెక్‌మహాన్ సంస్థను జాతీయ స్థాయికి విస్తరించాలనే లక్ష్యంతో ముందుకు సాగారు. హల్క్ హోగన్ యొక్క ఆకర్షణీయమైన వ్యక్తిత్వం, విస్తృత ప్రజాదరణను దృష్టిలో ఉంచుకుని, ఆయన్ను సంస్థ యొక్క ప్రధాన తారగా ఎంపిక చేశారు.

డిసెంబర్ ౨౭, ౧౯౮౩న సెంట్ లూయిస్, మిస్సోరిలో జరిగిన టెలివిజన్ టేపింగ్‌లో హోగన్ డబ్ల్యూడబ్ల్యుఎఫ్‌కు తిరిగి వచ్చి బిల్ డిక్సన్‌ను ఓడించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |title=WWF Show Results 1983 |work=The History of WWE |url=http://www.thehistoryofwwe.com/83.htm |access-date=February 27, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090519180847/http://www.thehistoryofwwe.com/83.htm |archive-date=May 19, 2009}}&lt;/ref&gt;

జనవరి ౭, ౧౯౮౪న ప్రసారమైన ''చాంపియన్‌షిప్ రెజ్లింగ్'' కార్యక్రమంలో, వైల్డ్ సమోవాన్స్ దాడి నుండి బాబ్ బ్యాక్లండ్ను కాపాడడం ద్వారా హోగన్ అభిమానుల అభిమానిగా తన స్థితిని మరింత బలపరిచాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |date=January 7, 1984 |title=WWF Show Results 1984 |url=http://www.thehistoryofwwe.com/84.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20140723032831/http://www.thehistoryofwwe.com/84.htm |archive-date=July 23, 2014 |access-date=May 18, 2015}}&lt;/ref&gt;

జనవరి ౨౩, ౧౯౮౪న మ్యాడిసన్ స్క్వేర్ గార్డెన్లో జరిగిన పోరులో ది ఐరన్ షేక్ను ఓడించి, హోగన్ తన తొలి డబ్ల్యూడబ్ల్యుఎఫ్ ప్రపంచ హెవీవెయిట్ చాంపియన్‌షిప్‌ను గెలుచుకున్నాడు. ఈ పోరులో షేక్ యొక్క తుదిముద్ర అయిన క్యామెల్ క్లచ్ నుండి బయటపడిన తొలి రెజ్లర్‌గా చరిత్ర సృష్టించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |date=January 23, 1984 |title=WWF Show Results 1984 |url=http://www.thehistoryofwwe.com/84.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20140723032831/http://www.thehistoryofwwe.com/84.htm |archive-date=July 23, 2014}}&lt;/ref&gt;

ఈ విజయానంతరం వ్యాఖ్యాత గొరిల్లా మాన్సూన్ ప్రసిద్ధిగా “హల్కమానియా వచ్చేసింది!” అని ప్రకటించాడు. హోగన్ డబ్ల్యూడబ్ల్యుఎఫ్‌కు ముఖచిత్రంగా మారి, తన అభిమానులను “హల్కమానియాక్స్”గా పిలిచేవాడు. అతను ప్రచారం చేసిన “మూడు నియమాలు” — శిక్షణ, ప్రార్థనలు చేయడం, విటమిన్లు తినడం. ౧౯౯౦లో ఎర్త్‌క్వేక్తో జరిగిన వైరం సమయంలో “నిన్ను నీవు నమ్ముకోవడం” అనే నాలుగో నియమం చేరింది.

ఈ కాలంలో హోగన్ పోరాటాలు ఒకే తరహా పద్ధతిలో సాగేవి: మొదట ప్రత్యర్థి ఆధిపత్యం, ఆపై ప్రేక్షకుల శక్తితో “హల్కింగ్ అప్” అయి, వేలెత్తి చూపడం, గుద్దులు, ఐరిష్ విప్, బిగ్ బూట్, లెగ్ డ్రాప్తో విజయం సాధించడం.&lt;ref&gt;{{cite web |date=May 3, 2025 |title=Hulk Hogan's Overall Wrestling Skills |url=https://www.thesportster.com/best-wrestlers-use-big-boot-undertaker-hulk-hogan-andre-the-giant-sheamus/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250507172605/https://www.thesportster.com/best-wrestlers-use-big-boot-undertaker-hulk-hogan-andre-the-giant-sheamus/ |archive-date=May 7, 2025}}&lt;/ref&gt;

==== అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి (౧౯౮౫–౧౯౮౮) ====
{{see also|ఆండ్రే ది జెయింట్–హల్క్ హోగన్ వైరం}}

[[File:Hulk Hogan, circa Oct 1987.jpg|thumb|upright=0.75|౧౯౮౭లో హల్క్ హోగన్]]

తదుపరి సంవత్సరాల్లో విన్స్ మెక్‌మహాన్ డబ్ల్యూడబ్ల్యుఎఫ్‌ను ఎమ్‌టీవీ ద్వారా ప్రధాన సంస్కృతిలోకి తీసుకువెళ్లడంతో, హల్క్ హోగన్ ప్రొఫెషనల్ రెజ్లింగ్‌కు ప్రతీకగా మారాడు. వీక్షకుల సంఖ్య, టెలివిజన్ రేటింగ్స్, పే-పర్-వ్యూ కొనుగోళ్లు గణనీయంగా పెరిగాయి.

మార్చి ౩౧, ౧౯౮౫న జరిగిన తొలి రెసిల్‌మేనియాలో హోగన్, నటుడు, రెజ్లర్ మిస్టర్ టీతో కలిసి రోడీ పైపర్, పాల్ ఆర్న్డార్ఫ్లను ఓడించాడు.

౧౯౮౭లో జరిగిన రెసిల్‌మేనియా ౩లో, ౧౫ సంవత్సరాలుగా ఓడిపోని [[ఆండ్రే ది జెయింట్]]ను బాడీ స్లామ్ చేసి, లెగ్ డ్రాప్‌తో ఓడించడం డబ్ల్యూడబ్ల్యుఎఫ్ చరిత్రలో అత్యంత ప్రసిద్ధ క్షణంగా నిలిచింది.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Big One |publisher=WWE |url=http://www.wwe.com/inside/listthis/ruggedroadstomania/roadstomania1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015050323/http://www.wwe.com/inside/listthis/ruggedroadstomania/roadstomania1 |archive-date=October 15, 2007}}&lt;/ref&gt;

==== ది మెగా పవర్స్ (౧౯౮౮–౧౯౮౯) ====
{{main|మెగా పవర్స్}}

రాండీ సావేజ్తో కలిసి హోగన్ “మెగా పవర్స్” అనే జట్టును ఏర్పాటు చేశాడు. అయితే అసూయలు, అపార్థాల కారణంగా ఈ భాగస్వామ్యం కూలిపోయి, రెసిల్‌మేనియా ౫లో హోగన్ సావేజ్‌ను ఓడించి తన రెండో డబ్ల్యూడబ్ల్యుఎఫ్ ప్రపంచ హెవీవెయిట్ చాంపియన్‌షిప్‌ను గెలుచుకున్నాడు.

==== మరిన్ని డబ్ల్యూడబ్ల్యుఎఫ్ టైటిల్ పాలనలు, స్టెరాయిడ్ వివాదం (౧౯౮౯–౧౯౯౩) ====
ఈ కాలంలో హోగన్ తన రెండో, మూడో, నాల్గో, ఐదో డబ్ల్యూడబ్ల్యుఎఫ్ చాంపియన్‌షిప్‌లను గెలుచుకున్నాడు. అయితే పెన్సిల్వేనియా అథ్లెటిక్ కమిషన్ వైద్యుడు జార్జ్ జహోరియన్ ద్వారా స్టెరాయిడ్ల విక్రయ ఆరోపణలు రావడంతో, ౧౯౯౨ చివర్లో హోగన్ తాత్కాలికంగా డబ్ల్యూడబ్ల్యుఎఫ్‌కు దూరమయ్యాడు.&lt;ref&gt;{{cite magazine |title=Incredible Hulk? |magazine=People |date=March 23, 1992}}&lt;/ref&gt;

౧౯౯౩లో తిరిగి వచ్చి రెసిల్‌మేనియా ౯లో అనూహ్యంగా [[యోకోజునా]]ను ఓడించి తన ఐదవ డబ్ల్యూడబ్ల్యుఎఫ్ చాంపియన్‌షిప్‌ను గెలుచుకున్నాడు. అదే సంవత్సరం జరిగిన కింగ్ ఆఫ్ ది రింగ్ (౧౯౯౩)లో యోకోజునా చేతిలో టైటిల్ కోల్పోయాడు. ఇదే ౨౦౦౨ వరకు హోగన్ యొక్క చివరి డబ్ల్యూడబ్ల్యుఎఫ్ పే-పర్-వ్యూ ప్రదర్శనగా నిలిచింది.

=== ఎన్‌జేపీడబ్ల్యూ (NJPW) కు తిరిగి రాక (౧౯౯౩–౧౯౯౪) ===
౩ మే ౧౯౯౩ న, హల్క్ హోగన్ డబ్ల్యూడబ్ల్యూడబ్ల్యూ (WWF) చాంపియన్‌గా ఉండగానే, ఎన్‌జేపీడబ్ల్యూ (NJPW) కు తిరిగి వచ్చి, రెస్లింగ్ డొంటాకు కార్యక్రమంలో ఐడబ్ల్యూజీపీ (IWGP) హెవీవెయిట్ చాంపియన్ ది గ్రేట్ మ్యూటాను ఓడించాడు.  

అదే కాలంలో, హోగన్ మసాహిరో చోనో, మ్యూటాలతో కలిసి ట్యాగ్ టీమ్‌గా, ది హెల్ రైజర్స్ తో కూడా పోటీపడ్డాడు.  

జపాన్‌లో హోగన్ ఆడిన చివరి మ్యాచ్ ౪ జనవరి ౧౯౯౪ న జరిగింది. ఆ మ్యాచ్ బాటిల్‌ఫీల్డ్ కార్యక్రమంలో నిర్వహించబడింది. ఆ పోరులో హోగన్ టత్సుమి ఫుజినామిను ఓడించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.prowrestlinghistory.com/supercards/japan/newjapan/tokyodome.html#94 |title=Battlefield |date=January 4, 1994 |access-date=July 19, 2019 |publisher=ProWrestlingHistory.com |archive-date=June 7, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607141321/http://www.prowrestlinghistory.com/supercards/japan/newjapan/tokyodome.html#94 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
=== వరల్డ్ ఛాంపియన్‌షిప్ రెజ్లింగ్ (౧౯౯౪–౨౦౦౦) ===

==== వరల్డ్ హెవీవెయిట్ ఛాంపియన్ &amp; ‘హల్కమానియా అంతం చేయు కూటమి’తో వైరం (౧౯౯౪–౧౯౯౬) ====
[[File:Günther Wagner trifft Hulk Hogan.jpg|thumb|౧౯౯౪లో జిమ్మీ హార్ట్తో హల్క్ హోగన్]]

౧౯౯౪ మార్చి నుండి హల్క్ హోగన్ వరల్డ్ ఛాంపియన్‌షిప్ రెజ్లింగ్ (WCW) టెలివిజన్ కార్యక్రమాలలో కనిపించడం ప్రారంభించాడు. ఇంటర్వ్యూయర్ జీన్ ఓకర్లండ్ అతన్ని ''థండర్ ఇన్ ప్యారడైస్'' చిత్రీకరణ స్థలంలో కలిశాడు. ౧౯౯౪ జూన్ ౧౧న, డిస్నీ–ఎంజీఎం స్టూడియోస్లో జరిగిన కార్యక్రమంలో హోగన్ అధికారికంగా WCWతో ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Citation |title=A parade is held for Hulk Hogan as he signs his WCW contract: WCW Pro, June 11, 1994 |url=https://www.wwe.com/videos/a-parade-is-held-for-hulk-hogan-as-he-signs-his-wcw-contract-wcw-pro-june-11-1994 |access-date=2025-12-27 |archive-date=2018-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180627034300/https://www.wwe.com/videos/a-parade-is-held-for-hulk-hogan-as-he-signs-his-wcw-contract-wcw-pro-june-11-1994 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; అతని మేనేజర్‌గా జిమ్మీ హార్ట్ కొనసాగాడు.

తదుపరి నెలలో ''బ్యాష్ అట్ ది బీచ్ (౧౯౯౪)'' కార్యక్రమంలో రిక్ ఫ్లేర్ను ఓడించి WCW వరల్డ్ హెవీవెయిట్ ఛాంపియన్‌షిప్ను గెలుచుకున్నాడు. హోగన్ ప్రవేశం WCWకు మలుపుతిప్పిన ఘట్టంగా భావించబడింది; పే-పర్-వ్యూ అమ్మకాలు పెరిగి, జాతీయ స్థాయిలో గుర్తింపు లభించింది.&lt;ref name=&quot;BischoffBook&quot;&gt;{{cite book |last=Bischoff |first=Eric |title=Controversy Creates Cash |url=https://archive.org/details/controversycreat00bisc |year=2006}}&lt;/ref&gt;

అనంతరం హోగన్, ఫ్లేర్‌తో పాటు ది బుచర్, వేడర్ వంటి ప్రముఖులతో వైరం కొనసాగించాడు. ఈ కాలంలో రాండీ సేవేజ్తో మళ్లీ కలిసి మెగా పవర్స్ బృందాన్ని ఏర్పరిచాడు.

౧౯౯౫ సెప్టెంబరులో ప్రారంభమైన ''WCW మండే నైట్రో'' తొలి ఎపిసోడ్‌తో మండే నైట్ వార్స్ ప్రారంభమయ్యాయి. హోగన్ డంజియన్ ఆఫ్ డూమ్తో వైరం కొనసాగిస్తూ ''ఫాల్ బ్రాల్ (౧౯౯౫)''లో జరిగిన వార్ గేమ్స్ పోరులో విజయం సాధించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |title=WCW Fall Brawl Results (1995)}}&lt;/ref&gt;

ఈ కాలంలో అతను నల్ల దుస్తులు ధరించి “డార్క్ సైడ్”లోకి వెళ్లినట్లు ప్రకటించాడు. ౪౬౯ రోజులు కొనసాగిన అతని ఛాంపియన్ పాలన ''హాలోవీన్ హావక్ (౧౯౯౫)''లో ది జెయింట్ చేతిలో ఓడిపోవడంతో ముగిసింది.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Halloween Havoc 1995 results}}&lt;/ref&gt;

==== న్యూ వరల్డ్ ఆర్డర్ (nWo) &amp; WCWలో చివరి సంవత్సరాలు (౧౯౯౬–౨౦౦౦) ====
{{Main|న్యూ వరల్డ్ ఆర్డర్}}

''బ్యాష్ అట్ ది బీచ్ (౧౯౯౬)''లో హోగన్ తొలిసారిగా దాదాపు ౧౫ సంవత్సరాల తర్వాత విలన్‌గా మారి, కెవిన్ నాష్, స్కాట్ హాల్లతో కలిసి న్యూ వరల్డ్ ఆర్డర్ (nWo)ను స్థాపించాడు.&lt;ref name=&quot;beach96&quot;&gt;{{cite web |title=WCW Show Results 1996}}&lt;/ref&gt; ఈ సమయంలో అతను “హాలీవుడ్ హల్క్ హోగన్”గా పేరు మార్చుకున్నాడు.

౧౯౯౭లో స్టింగ్తో సాగిన దీర్ఘకాల వైరం ''స్టార్‌కేడ్ (౧౯౯౭)''లో ముగిసింది. ఆ తర్వాత nWo రెండు వర్గాలుగా విడిపోయి, హోగన్ నేతృత్వంలోని “nWo హాలీవుడ్”, కెవిన్ నాష్ నేతృత్వంలోని “nWo వుల్ఫ్‌ప్యాక్”గా మారాయి.

౧౯౯౮ జూలై ౬న ''నైట్రో'' కార్యక్రమంలో బిల్ గోల్డ్‌బర్గ్ చేతిలో ఓడిపోయాడు. అనంతరం డైమండ్ డల్లాస్ పేజ్, ది అల్టిమేట్ వారియర్ తదితరులతో వివాదాస్పద పోరాటాలు సాగించాడు.

౧౯౯౯లో మళ్లీ ఫేస్ పాత్రకు మారి, అదే సంవత్సరం తన ఆరో, చివరి WCW వరల్డ్ హెవీవెయిట్ ఛాంపియన్‌షిప్‌ను గెలుచుకున్నాడు. ''హాలోవీన్ హావక్ (౧౯౯౯)''లో జరిగిన వివాదాస్పద సంఘటనల తర్వాత అతను WCWకు వీడ్కోలు పలికాడు.

౨౦౦౦లో విన్స్ రుస్సోతో జరిగిన వివాదం అనంతరం హోగన్ చివరిసారిగా WCW రింగ్‌లో కనిపించాడు. ఈ సంఘటన అతని WCW కెరీర్‌కు ముగింపు పలికింది.
=== డబ్ల్యూడబ్ల్యుఎఫ్ / డబ్ల్యూడబ్ల్యుఈకి రెండోసారి తిరిగి రావడం (౨౦౦౨–౨౦౦౩) ===
[[File:Hollywoodhulkhoganwmx8.jpg|thumb|left|upright|మార్చి ౨౦౦౨లో జరిగిన [[రెసిల్‌మేనియా ఎక్స్౮]]లో హల్క్ హోగన్ ప్రవేశం – తొమ్మిది సంవత్సరాల తరువాత అతని మొదటి రెసిల్‌మేనియా]]

౨౦౦౨ ఫిబ్రవరి ౧౭న జరిగిన నో వే అవుట్ ఈవెంట్‌లో, హోగన్ ప్రతికూల పాత్రలో (హీల్‌గా) డబ్ల్యూడబ్ల్యుఎఫ్‌కు తిరిగి వచ్చాడు,&lt;ref name=&quot;WWEBio&quot; /&gt; ఆ సందర్భంలో అతను స్కాట్ హాల్, కెవిన్ నాష్లతో కలిసి అసలు ఎన్‌డబ్ల్యూఓ (nWo) బృందాన్ని మళ్లీ ఏర్పరిచాడు. ఈ బృందం ది రాక్పై దాడి చేసింది&lt;ref name=&quot;nowayout02&quot;&gt;{{cite web |date=February 17, 2002 |title=No Way Out 2002 review |url=http://www.gerweck.net/nowayout02.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080327162533/http://www.gerweck.net/nowayout02.htm |archive-date=March 27, 2008 |access-date=April 16, 2008 |publisher=Gerweck.net}}&lt;/ref&gt; అలాగే స్టోన్ కోల్డ్ స్టీవ్ ఆస్టిన్కు అనిర్వచిత డబ్ల్యూడబ్ల్యుఎఫ్ ఛాంపియన్‌షిప్ గెలుచుకునే అవకాశాన్ని కోల్పోయేలా చేసింది. దీని వల్ల ఆస్టిన్, ది రాక్ ఇద్దరితోనూ వీరి మధ్య వైరం ఏర్పడింది. ఫలితంగా, మార్చి ౧౭న జరిగిన రెసిల్‌మేనియా ఎక్స్౮లో హోగన్ – ది రాక్ మధ్య మ్యాచ్ జరిగింది.&lt;ref&gt;{{cite web |date=February 18, 2002 |title=411's WWF Raw Report 2.18.02 |url=https://411mania.com/wrestling/411s-wwf-raw-report-2-18-02/ |access-date=June 15, 2025 |website=411Mania.com |archive-date=June 15, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615230739/https://411mania.com/wrestling/411s-wwf-raw-report-2-18-02/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; హోగన్ హీల్‌గా ప్రవేశించినప్పటికీ, ప్రేక్షకులు అతనికి విస్తృత మద్దతు ఇచ్చారు. మ్యాచ్‌లో ఓడిన తరువాత, హోగన్ ది రాక్‌తో చేతులు కలిపి ముఖ పాత్రగా (ఫేస్‌గా) మారి, ఎన్‌డబ్ల్యూఓ నుండి దూరమయ్యాడు.

రెసిల్‌మేనియా అనంతరం, హోగన్ తన ఎరుపు–పసుపు రంగుల “హల్కమానియా” వ్యక్తిత్వాన్ని తిరిగి తీసుకొచ్చాడు. అయితే మొదట్లో తన “హాలీవుడ్” పాత్రలోని కొన్ని లక్షణాలు, ఉదాహరణకు బ్లాండ్ మీసాలు, నలుపు గడ్డం, కొనసాగించాడు. మార్చి ౨౫న ప్రసారమైన ''రా'' కార్యక్రమంలో అతను స్మాక్‌డౌన్! బ్రాండ్‌కు ఎంపికయ్యాడు,&lt;ref&gt;{{cite web |last=Keith |first=Scott |date=March 27, 2002 |title=The REAL SmarK RAW Rant - March 25 / 2002 |url=https://411mania.com/wrestling/the-real-smark-raw-rant-march-25-2002/ |access-date=June 15, 2025 |website=411Mania.com |archive-date=August 8, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180808205004/https://411mania.com/wrestling/the-real-smark-raw-rant-march-25-2002/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; అక్కడ అతను [[ట్రిపుల్ హెచ్]]తో వైరం ప్రారంభించాడు. ౨౦౦౨ ఏప్రిల్ ౨౧న జరిగిన బ్యాక్‌లాష్లో హోగన్ ట్రిపుల్ హెచ్‌ను ఓడించి&lt;ref&gt;{{cite web |date=April 21, 2002 |title=Hulk Hogan defeats Triple H to become new WWE Undisputed Champion |url=http://www.wwe.com/shows/backlash/history/backlash2002/mainevent/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20080323125255/http://www.wwe.com/shows/backlash/history/backlash2002/mainevent/ |archive-date=March 23, 2008 |access-date=April 16, 2008 |publisher=[[డబ్ల్యూడబ్ల్యుఈ]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=April 22, 2002 |title=Hulk Hogan's sixth WWE Championship reign |url=http://www.wwe.com/inside/titlehistory/wwechampionship/30445414114 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050624014455/http://www.wwe.com/inside/titlehistory/wwechampionship/30445414114 |archive-date=June 24, 2005 |access-date=April 16, 2008 |publisher=[[డబ్ల్యూడబ్ల్యుఈ]]}}&lt;/ref&gt; అనిర్వచిత డబ్ల్యూడబ్ల్యుఎఫ్ ఛాంపియన్‌గా నిలిచాడు. ౨౦౦౨ మేలో సంస్థ పేరు డబ్ల్యూడబ్ల్యుఈగా మారకముందు, చివరి డబ్ల్యూడబ్ల్యుఎఫ్ ఛాంపియన్ అతడే.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Harrison |first1=Jacob |date=June 10, 2024 |title=The Strangest Hulk Hogan Fact is Linked to the Silverdome |url=https://wbckfm.com/strange-michigan-hulk-hogan-fact/ |access-date=July 25, 2025 |work=WBCK |archive-date=July 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250712004435/https://wbckfm.com/strange-michigan-hulk-hogan-fact/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

తదుపరి నెలలో, ౨౦౦౨ మే ౧౯న జరిగిన జడ్జ్‌మెంట్ డేలో హోగన్ తన టైటిల్‌ను ది అండర్‌టేకర్కు కోల్పోయాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |date=May 19, 2002 |title=Undertaker vs. Hulk Hogan for the WWE Championship |url=http://www.wwe.com/shows/judgmentday/history/judgmentday2002/mainevent/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20070224085257/http://www.wwe.com/shows/judgmentday/history/judgmentday2002/mainevent/ |archive-date=February 24, 2007 |access-date=April 16, 2008 |publisher=[[డబ్ల్యూడబ్ల్యుఈ]]}}&lt;/ref&gt; ఆ తరువాత అతను కర్ట్ ఆంగిల్తో వైరం కొనసాగించి, ౨౦౦౨ జూన్ ౨౩న జరిగిన కింగ్ ఆఫ్ ది రింగ్లో సబ్మిషన్ ద్వారా ఓడిపోయాడు; ఇది డబ్ల్యూడబ్ల్యుఈలో హోగన్ సబ్మిషన్ ద్వారా ఓడిన తొలి సందర్భం. జూలై ౪న ప్రసారమైన ''స్మాక్‌డౌన్!''లో హోగన్, ఎడ్జ్తో కలిసి బిల్లీ అండ్ చక్లను ఓడించి డబ్ల్యూడబ్ల్యుఈ ట్యాగ్ టీమ్ ఛాంపియన్‌షిప్ను గెలుచుకున్నాడు,&lt;ref&gt;{{cite web |date=July 4, 2002 |title=Hollywood Hogan and Edge's first World Tag Team Championship reign |url=http://www.wwe.com/inside/titlehistory/worldtagteam/30445413211222 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070515054735/http://www.wwe.com/inside/titlehistory/worldtagteam/30445413211222 |archive-date=May 15, 2007 |access-date=April 16, 2008 |work=WWE |publisher=[[డబ్ల్యూడబ్ల్యుఈ]]}}&lt;/ref&gt; అయితే జూలై ౨౧న జరిగిన వెంజెన్స్లో వాటిని ది అన్-అమెరికన్స్ (క్రిస్టియన్, లాన్స్ స్టార్మ్)కు కోల్పోయాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |date=July 21, 2002 |title=Vengeance 2002 official results |url=http://www.wwe.com/shows/vengeance/history/vengeance2002/results/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20080331223336/http://www.wwe.com/shows/vengeance/history/vengeance2002/results/ |archive-date=March 31, 2008 |access-date=April 16, 2008 |publisher=[[డబ్ల్యూడబ్ల్యుఈ]]}}&lt;/ref&gt; ఆగస్టు ౮న ప్రసారమైన ''స్మాక్‌డౌన్!''లో హోగన్ [[బ్రాక్ లెస్నర్]] చేత టెక్నికల్ సబ్మిషన్ ద్వారా ఓడిపోయాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Ashish |date=August 8, 2002 |title=411's WWE Smackdown Report 08.08.02 |url=https://411mania.com/wrestling/411s-wwe-smackdown-report-08-08-02/ |access-date=June 15, 2025 |website=411Mania |archive-date=June 15, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615230739/https://411mania.com/wrestling/411s-wwe-smackdown-report-08-08-02/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Hoganlegdrop.jpg|right|thumb|రెసిల్‌మేనియా XIXలో మిస్టర్ మెక్‌మహాన్పై తన ప్రసిద్ధ లెగ్ డ్రాప్ ప్రయోగిస్తున్న హోగన్]]

లెస్నర్ చేత ఓటమి అనంతరం హోగన్ కొంతకాలం విరామం తీసుకున్నాడు. అనంతరం ౨౦౦౩ జనవరి ౨౩న ప్రసారమైన ''స్మాక్‌డౌన్!''లో తిరిగి వచ్చి, తన “హాలీవుడ్” పాత్రకు సంబంధించిన అన్ని అంశాలను విరమించుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Johnston |first=Brendan |date=January 23, 2003 |title=411's WWE Smackdown Report 01.23.03 |url=https://411mania.com/wrestling/411s-wwe-smackdown-report-01-23-03/ |access-date=June 15, 2025 |website=411Mania |archive-date=June 15, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615230739/https://411mania.com/wrestling/411s-wwe-smackdown-report-01-23-03/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ఫిబ్రవరి ౨౩న జరిగిన నో వే అవుట్లో అతను మళ్లీ ది రాక్‌ను ఎదుర్కొని ఓడిపోయాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |date=February 23, 2003 |title=The Rock vs. Hulk Hogan |url=http://www.wwe.com/shows/nowayout/history/2003/mainevent/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20080219180229/http://www.wwe.com/shows/nowayout/history/2003/mainevent/ |archive-date=February 19, 2008 |access-date=April 16, 2008 |publisher=[[డబ్ల్యూడబ్ల్యుఈ]]}}&lt;/ref&gt; మార్చి ౩౦న జరిగిన రెసిల్‌మేనియా XIXలో హోగన్, “ఇరవై ఏళ్లుగా కొనసాగుతున్న” పోరాటంగా ప్రచారం చేసిన స్ట్రీట్ ఫైట్‌లో విన్స్ మెక్‌మహాన్‌ను ఓడించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |date=March 30, 2003 |title=WrestleMania XIX official results |url=http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/history/wm19/results/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20080329101800/http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/history/wm19/results/ |archive-date=March 29, 2008 |access-date=April 16, 2008 |publisher=[[డబ్ల్యూడబ్ల్యుఈ]]}}&lt;/ref&gt;

దీనికి తరువాత, మెక్‌మహాన్ అతన్ని డబ్ల్యూడబ్ల్యుఈ నుండి బలవంతంగా వెళ్లగొట్టేందుకు ప్రయత్నించిన నేపథ్యంలో, హోగన్ “మిస్టర్ అమెరికా” అనే ముసుగు పాత్రను స్వీకరించాడు.&lt;ref name=&quot;OWW&quot; /&gt; మెక్‌మహాన్ అతని అసలైన గుర్తింపును బయటపెట్టేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలున్నప్పటికీ, మే, జూన్ నెలలంతా మిస్టర్ అమెరికా కనిపిస్తూ, జడ్జ్‌మెంట్ డేలో &quot;రౌడీ&quot; రాడీ పైపర్పై విజయం సాధించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |date=May 18, 2003 |title=Judgment Day 2003 official results |url=http://www.wwe.com/shows/judgmentday/history/judgmentday2003/results/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20080327021814/http://www.wwe.com/shows/judgmentday/history/judgmentday2003/results/ |archive-date=March 27, 2008 |access-date=April 16, 2008 |publisher=[[డబ్ల్యూడబ్ల్యుఈ]]}}&lt;/ref&gt; జూన్ ౨౬న ప్రసారమైన ''స్మాక్‌డౌన్!''లో ఆరు మందితో జరిగిన ట్యాగ్ టీమ్ మ్యాచ్‌లో అతని చివరి ప్రదర్శన జరిగింది; ఆ మ్యాచ్‌లో అతను బ్రాక్ లెస్నర్, కర్ట్ ఆంగిల్‌లతో కలిసి, బిగ్ షో, ది వరల్డ్'ס గ్రేటెస్ట్ ట్యాగ్ టీమ్ (చార్లీ హాస్, షెల్టన్ బెంజమిన్)లను ఎదుర్కొన్నాడు, అయితే పరాజయం పొందాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |date=June 26, 2003 |title=SmackDown! results – June 26, 2003 |url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/030626.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080420101557/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/030626.html |archive-date=April 20, 2008 |access-date=April 16, 2008 |publisher=Online World of Wrestling}}&lt;/ref&gt;

తదుపరి వారంలో, మిస్టర్ అమెరికా పాత్రలో తిరిగి వచ్చిన తరువాత తన మ్యాచ్‌ల ఫలితాలపై అసంతృప్తితో, సృజనాత్మక భేదాభిప్రాయాల కారణంగా హోగన్ డబ్ల్యూడబ్ల్యుఈను వదిలివేశాడు.&lt;ref name=&quot;mramerica&quot;&gt;{{cite news |last=Brown |first=Blackjack |date=July 6, 2003 |title=No Hulk means no chance of 20th anniversary rematch |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4155/is_20030706/ai_n12510640 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071111062341/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4155/is_20030706/ai_n12510640 |archive-date=November 11, 2007 |access-date=October 23, 2007 |work=Chicago Sun-Times}}&lt;/ref&gt; జూలై ౩న ప్రసారమైన ''స్మాక్‌డౌన్!''లో, జూన్ ౨౬న జరిగిన ఎపిసోడ్ అనంతరం హోగన్ ముసుగు తీసే దృశ్యాలను మెక్‌మహాన్ ప్రసారం చేసి, తెరపై అతన్ని “ఉద్యోగం నుండి తొలగించాడు”, అయితే వాస్తవానికి అప్పటికే హోగన్ సంస్థను విడిచిపోయాడు.&lt;ref name=&quot;mramerica&quot; /&gt;
=== ఎన్‌జేపీడబ్ల్యూకు రెండోసారి తిరిగి రావడం (౨౦౦౩) ===
అక్టోబర్ ౨౦౦౩లో హల్క్ హోగన్ మళ్లీ న్యూ జపాన్ ప్రొ-రెజ్లింగ్ (NJPW) కు తిరిగి వచ్చాడు. టోక్యో డోమ్‌లో జరిగిన ‘‘అల్టిమేట్ క్రష్ II’’ ఈవెంట్‌లో అతడు మసాహిరో చోనోను ఓడించాడు. ఈ మ్యాచ్ అనంతరం, హోగన్ WWE నుంచి బయటకు వచ్చిన కొద్ది కాలంలోనే, టోటల్ నాన్‌స్టాప్ యాక్షన్ రెజ్లింగ్ (TNA) సంస్థ హోగన్‌తో చర్చలు ప్రారంభించింది.  

TNA సహ-సంస్థాపకుడు, అప్పటి ఎన్‌డబ్ల్యుఏ వరల్డ్ హెవీవెయిట్ ఛాంపియన్ అయిన జెఫ్ జారెట్ జపాన్‌లో చోనోతో జరిగిన మ్యాచ్ తర్వాత హోగన్‌పై ప్రత్యక్ష ప్రసారంలో దాడి చేశాడు. ఈ దాడి, TNA యొక్క మొదటి మూడు గంటల పే-పర్-వ్యూ కార్యక్రమంలో ఎన్‌డబ్ల్యుఏ వరల్డ్ హెవీవెయిట్ ఛాంపియన్‌షిప్ కోసం హోగన్–జారెట్ మధ్య పోరుకు నాంది కావాల్సి ఉంది. అయితే, మోకాలు, నడుము సంబంధిత పునరావృత గాయాల కారణంగా హోగన్ TNAలో ప్రదర్శించలేకపోయాడు.&lt;ref name=&quot;tna&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.thesportster.com/impact-hulk-hogan-almost-signed-with-tna-2003-explained/ |title=Why Hulk Hogan Almost, But Didn't Sign With TNA In 2003, Explained |website=The Sportster |author1=Khalid Mahmood |author2=Malik Umar |date=September 26, 2022 |access-date=June 16, 2025}}&lt;/ref&gt;
=== WWEకి మూడవసారి తిరిగి రావడం (౨౦౦౫–౨౦౦౭) ===
[[File:Batista, Hulk Hogan and John Cena, April 2004.jpg|thumb|బాటిస్టా, హల్క్ హోగన్, జాన్ సీనా]]

౨ ఏప్రిల్ ౨౦౦౫న, హల్క్ హోగన్‌ను [[సిల్వెస్టర్ స్టాలోన్]] చేతుల మీదుగా WWE హాల్ ఆఫ్ ఫేమ్ ౨౦౦౫ తరగతిలోకి చేర్చారు.&lt;ref&gt;{{cite news |date=March 22, 2005 |title=Stallone set to induct Hulk Hogan into hall |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4188/is_20050322/ai_n13453252 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071111062627/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4188/is_20050322/ai_n13453252 |archive-date=November 11, 2007 |access-date=October 25, 2007 |publisher=Deseret News (Salt Lake City)}}&lt;/ref&gt;  
తదుపరి రాత్రి WrestleMania 21లో, యూజీన్పై ముహమ్మద్ హసన్, ఖోస్రో దైవారి చేసిన దాడి నుంచి అతడిని రక్షిస్తూ హోగన్ అకస్మాత్తుగా ప్రత్యక్షమయ్యాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Dunn |first=J.D. |date=April 3, 2005 |title=The WrestleMania XXI Breakdown |url=https://411mania.com/wrestling/the-wrestlemania-xxi-breakdown/ |access-date=June 15, 2025 |website=411Mania.com |archive-date=June 15, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615231325/https://411mania.com/wrestling/the-wrestlemania-xxi-breakdown/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

హోగన్ హాల్ ఆఫ్ ఫేమ్ ప్రవేశం, రెసిల్‌మేనియా ప్రదర్శనకు సంబంధించిన కథనం ''Hogan Knows Best'' మొదటి సీజన్‌లో ప్రసారమైంది.  
బ్యాక్‌లాష్ కార్యక్రమంలో, హోగన్ షాన్ మైకల్స్తో కలిసి హసన్, దైవారిని ఓడించాడు.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Zerr |first=Scott |date=May 1, 2005 |title=Hogan thrilled to be retro |url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2005/05/01/1021236.html |archive-url=https://archive.today/20120731085353/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2005/05/01/1021236.html |archive-date=July 31, 2012 |access-date=October 22, 2007 |publisher=Slam! Sports}}&lt;/ref&gt;

తరువాత జూలై ౪న ప్రసారమైన ''Raw'' ఎపిసోడ్‌లో, హోగన్, మైకల్స్ కలిసి కార్లిటో, కర్ట్ ఆంగిల్పై విజయం సాధించారు. అయితే ఆ తర్వాత మైకల్స్ హోగన్‌పై దాడి చేశాడు.&lt;ref&gt;{{cite news |date=July 4, 2005 |title=Heartbreaker |url=http://www.wwe.com/shows/raw/archive/07042005/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20071014023335/http://www.wwe.com/shows/raw/archive/07042005/ |archive-date=October 14, 2007 |access-date=October 22, 2007 |publisher=[[WWE]]}}&lt;/ref&gt;  
దీంతో ఆగస్టు ౨౧న జరిగిన సమ్మర్‌స్లామ్లో హోగన్, మైకల్స్‌ను ఓడించాడు. మ్యాచ్ అనంతరం ఇద్దరూ చేతులు కలుపుకొని సమాధానపడ్డారు.&lt;ref&gt;{{cite web |date=August 21, 2005 |title=Legend vs. Icon: Shawn Michaels vs. Hulk Hogan |url=http://www.wwe.com/shows/summerslam/history/2005/mainevent/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20080728152544/http://www.wwe.com/shows/summerslam/history/2005/mainevent/ |archive-date=July 28, 2008 |access-date=April 16, 2008 |publisher=[[WWE]]}}&lt;/ref&gt;

[[File:Hulk Hogan3.jpg|thumb|upright=0.75|left|౨౦౦౫లో జరిగిన [[SummerSlam (౨౦౦౫)|సమ్మర్‌స్లామ్]]లో హోగన్ ప్రవేశం]]

౨౦౦౬లో WrestleMania 22కు ముందు, హోగన్ జీన్ ఓకర్లండ్ను WWE హాల్ ఆఫ్ ఫేమ్లోకి చేర్చాడు.  
అతడు ''Saturday Night's Main Event XXXIII''లో తన కుమార్తె బ్రూక్ హోగన్‌తో కలిసి కనిపించగా, అక్కడ రాండీ ఆర్టన్ అతడిపై దాడి చేశాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Hunt |first=Jen |date=July 15, 2006 |title=Summer slammed |url=http://www.wwe.com/shows/snme/history/july152006/matches/258159821/results/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20080331124801/http://www.wwe.com/shows/snme/history/july152006/matches/258159821/results/ |archive-date=March 31, 2008 |access-date=April 16, 2008 |publisher=[[WWE]]}}&lt;/ref&gt;  
తరువాత సమ్మర్‌స్లామ్లో హోగన్, ఆర్టన్‌ను ఓడించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Zeigler |first=Zack |date=August 20, 2006 |title=The Legend lives on |url=http://www.wwe.com/shows/summerslam/history/2006/matches/2944490/results/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20080719212909/http://www.wwe.com/shows/summerslam/history/2006/matches/2944490/results/ |archive-date=July 19, 2008 |access-date=April 16, 2008 |publisher=[[WWE]]}}&lt;/ref&gt;

ఇదే హోగన్ WWEలో చేసిన చివరి మ్యాచ్‌గా నిలిచింది. అయితే తరువాత WrestleMania 25లో జాన్ సీనాతో మ్యాచ్ జరగవచ్చన్న చర్చలు జరిగినప్పటికీ అవి ఫలించలేదు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Woodward |first=Hamish |date=January 16, 2023 |title=Hulk Hogan's First &amp; Last WWE Matches Revealed - Atletifo |url=https://atletifo.com/wrestling/wwe/hulk-hogans-first-last-wwe-matches-revealed/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127231316/https://atletifo.com/wrestling/wwe/hulk-hogans-first-last-wwe-matches-revealed/ |archive-date=January 27, 2023 |access-date=January 27, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ayaz |first=Yasser |date=April 3, 2022 |title=&quot;I was supposed to wrestle John Cena for the title&quot; |url=https://thesportsrush.com/wwe-news-i-was-supposed-to-wrestle-john-cena-for-the-title-john-cena-vs-hulk-hogan-almost-took-place-at-wrestlemania/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127231315/https://thesportsrush.com/wwe-news-i-was-supposed-to-wrestle-john-cena-for-the-title-john-cena-vs-hulk-hogan-almost-took-place-at-wrestlemania/ |archive-date=January 27, 2023 |access-date=January 27, 2023 |website=The SportsRush}}&lt;/ref&gt;
=== స్వతంత్ర రెజ్లింగ్ వేదిక (౨౦౦౭, ౨౦౦౯) ===
[[File:Hogan Vs Flair.jpg|thumb|హల్కమానియా టూర్‌లో [[రిక్ ఫ్లేర్]]ను ఎదుర్కొంటున్న హోగన్]]

ఈ కాలంలో హల్క్ హోగన్‌ను మెంఫిస్ రెజ్లింగ్లో జెర్రీ లాలర్ను ఎదుర్కొనేందుకు ఆహ్వానించారు.&lt;ref name=&quot;memphis&quot;&gt;{{cite news |last=Brown |first=Blackjack |date=April 15, 2007 |title=WWE derails Lawler vs. Hogan |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4155/is_20070415/ai_n19013656 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071111062406/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4155/is_20070415/ai_n19013656 |archive-date=November 11, 2007 |access-date=October 24, 2007 |work=Chicago Sun-Times}}&lt;/ref&gt; అయితే, ఈ మ్యాచ్ నెలల తరబడి ప్రచారం జరిగినప్పటికీ, ఒప్పంద సంబంధిత బాధ్యతల కారణంగా లాలర్ పాల్గొనలేకపోయాడు. అతని స్థానంలో పాల్ వైట్‌ను ప్రవేశపెట్టారు.&lt;ref name=&quot;memphis&quot; /&gt; ౨౦౦౭ ఏప్రిల్ ౨౭న జరిగిన ''PMG Clash of Legends'' ఈవెంట్‌లో హోగన్ పాల్ వైట్‌ను ఓడించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 17, 2022 |title=Jerry Lawler Vs Hulk Hogan: Why A Wrestling Dream Match Didn't Happen In 2007 |url=https://www.thesportster.com/wwe-jerry-lawler-vs-hulk-hogan-wrestling-dream-match-didnt-happen-in-2007/ |accessdate=July 24, 2025 |work=The Sportster |archive-date=September 4, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250904094427/https://www.thesportster.com/wwe-jerry-lawler-vs-hulk-hogan-wrestling-dream-match-didnt-happen-in-2007/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

౨౦౦౯ నవంబర్ నెలంతా, హోగన్ ఆస్ట్రేలియాలో నిర్వహించిన స్వతంత్ర రెజ్లింగ్ టూర్‌లో పాల్గొన్నాడు. ఈ టూర్‌కు హల్కమానియా: లెట్ ద బ్యాటిల్ బిగిన్ అనే పేరు పెట్టారు. ప్రతి షోలో ప్రధాన పోరు హోగన్ – రిక్ ఫ్లేర్‌ల మధ్య రీమ్యాచ్‌గా జరిగింది. ఈ అన్ని పోటీల్లోనూ హోగన్ విజయం సాధించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://premier.ticketek.com.au/shows/show.aspx?sh=HulkAMAN09&amp;v=SSD&amp;searchId=278c866e-8461-4b0c-a20c-082bfcf71b96 |title=Hulkamania: Let the Battle Begin |publisher=Tickettek |access-date=November 5, 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708081138/http://premier.ticketek.com.au/shows/show.aspx?sh=HulkAMAN09&amp;v=SSD&amp;searchId=278c866e-8461-4b0c-a20c-082bfcf71b96 |archive-date=July 8, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.perthnow.com.au/news/western-australia/Hulk-hogan-downs-ric-flair-in-burswood-bout/story-e6frg13u-1225803762480 |title=Hulk Hogan downs Ric Flair in Burswood bout |date=November 25, 2009 |last=Elborough |first=Brad |newspaper=Perth Now |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131025112756/http://www.perthnow.com.au/news/western-australia/hulk-hogan-downs-ric-flair-in-burswood-bout/story-e6frg13u-1225803762480 |archive-date=October 25, 2013}}&lt;/ref&gt;
=== టోటల్ నాన్‌స్టాప్ యాక్షన్ రెజ్లింగ్ (టీఎన్‌ఏ) (౨౦౦౯–౨౦౧౩) ===
{{main|ఇమ్మార్టల్ (ప్రొఫెషనల్ రెజ్లింగ్)}}
[[File:Hulk Hogan July 2010.jpg|thumb|upright|left|౨౦౧౦ జూలైలో హల్క్ హోగన్]]
౨౦౦౯ అక్టోబర్ ౨౭న, హల్క్ హోగన్ టోటల్ నాన్‌స్టాప్ యాక్షన్ రెజ్లింగ్ (టీఎన్‌ఏ)తో ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నట్లు ప్రకటించారు.&lt;ref name=TNA&gt;{{cite web |url=http://www.tnawrestling.com/content/view/1770/84/ |title=Hulk Hogan Joins TNA Wrestling! |date=October 27, 2009 |access-date=October 27, 2009 |publisher=[[Total Nonstop Action Wrestling]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20091029133223/http://www.tnawrestling.com/content/view/1770/84/ |archive-date=October 29, 2009}}&lt;/ref&gt;  
అతడు ౨౦౧౦ జనవరి ౪న ప్రసారమైన ''ఇంపాక్ట్!'' ఎపిసోడ్‌లో ఎరిక్ బిషాఫ్‌తో కలిసి కార్యనిర్వాహక పాత్రలో ప్రవేశించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://pwtorch.com/artman2/publish/TV_Reports_9/article_37861.shtml |title=Keller's TNA Impact Live Report 1/4 |last=Keller |first=Wade |date=January 4, 2010 |work=PWTorch |access-date=January 5, 2010}}&lt;/ref&gt;  
తర్వాతి వారాల్లో హోగన్, ఏబిస్తో తెరపై మార్గదర్శక సంబంధాన్ని ప్రారంభించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://pwtorch.com/artman2/publish/TV_Reports_9/article_39182.shtml |title=TNA Impact report 2/18 |last=Wilkenfeld |first=Daniel |date=February 18, 2010 |publisher=PWTorch}}&lt;/ref&gt;  
౨౦౧౦ మార్చి ౮న ''ఇంపాక్ట్!''లో హోగన్ తన తొలి టీఎన్‌ఏ పోరులో ఏబిస్‌తో కలిసి ఏ.జే. స్టైల్స్, రిక్ ఫ్లేర్‌లను ఓడించాడు.&lt;ref name=March82010&gt;{{cite web |url=http://pwtorch.com/artman2/publish/TV_Reports_9/article_39660.shtml |title=TNA Impact Results 3/8 |last=Keller |first=Wade |date=March 8, 2010 |work=PWTorch}}&lt;/ref&gt;  

౨౦౧౦ ఏప్రిల్ ౧౮న జరిగిన లాక్‌డౌన్ (౨౦౧౦)లో, లీథల్ లాక్‌డౌన్ మ్యాచ్‌లో హోగన్, ఏబిస్, జెఫ్ జారెట్, జెఫ్ హార్డీ, రాబ్ వాన్ డామ్‌లతో కూడిన టీమ్ హోగన్, ఫ్లేర్, స్టింగ్, డెస్మండ్ వుల్ఫ్, రాబర్ట్ రూడ్, జేమ్స్ స్టోర్మ్‌లతో కూడిన టీమ్ ఫ్లేర్‌ను ఓడించింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://pwtorch.com/artman2/publish/PPV_Reports_5/article_40725.shtml |title=TNA Lockdown Results 4/18 |last=Caldwell |first=James |date=April 18, 2010 |publisher=Pro Wrestling Torch}}&lt;/ref&gt;  

కొన్ని నెలల కథనాల అనంతరం, ౨౦౧౦ అక్టోబర్ ౧౦న జరిగిన బౌండ్ ఫర్ గ్లోరీ (౨౦౧౦)లో హోగన్, జెఫ్ హార్డీకి సహాయం చేసి అతడిని టీఎన్‌ఏ వరల్డ్ హెవీవెయిట్ ఛాంపియన్‌గా నిలిపాడు. ఈ సందర్భంగా హోగన్ హీల్‌గా మారి, హార్డీ, బిషాఫ్, ఏబిస్, జారెట్‌లతో కలిసి [[ఇమ్మార్టల్ (ప్రొఫెషనల్ రెజ్లింగ్)|ఇమ్మార్టల్]] వర్గాన్ని స్థాపించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://pwtorch.com/artman2/publish/tnappvs/article_44417.shtml |title=TNA Bound for Glory PPV results 10/10/10 |last=Caldwell |first=James |date=October 10, 2010}}&lt;/ref&gt;  

ఈ కథనం ౨౦౧౧ అక్టోబర్ ౧౬న జరిగిన బౌండ్ ఫర్ గ్లోరీ (౨౦౧౧)లో ముగిసింది. ఆ మ్యాచ్‌లో హోగన్, స్టింగ్ చేతిలో ఓడిపోయి, టీఎన్‌ఏ నియంత్రణను మళ్లీ డిక్సీ కార్టర్‌కు అప్పగించాడు. అనంతరం ఇమ్మార్టల్ దాడి నుంచి స్టింగ్‌కు సహాయం చేయడంతో హోగన్ తిరిగి అభిమానుల ప్రీతిపాత్రుడిగా మారాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://pwtorch.com/artman2/publish/tnappvs/article_54312.shtml |title=TNA Bound for Glory PPV results 10/16/11 |last=Caldwell |first=James |date=October 16, 2011}}&lt;/ref&gt;  

[[File:Bully Ray and Hulk Hogan Jan 2013.jpg|thumb|upright|ఇంగ్లాండ్‌లోని వెంబ్లీలో ౨౦౧౩ జనవరిలో హోగన్‌ను ఉద్దేశించి మాట్లాడుతున్న బుల్లీ రే]]
టీఎన్‌ఏ యునైటెడ్ కింగ్డమ్ పర్యటనలో భాగంగా ౨౦౧౨ జనవరి ౨౬, ౨౭ తేదీల్లో నాటింగ్‌హామ్, మాంచెస్టర్ నగరాల్లో జరిగిన హౌస్ షోలలో హోగన్ తన చివరి మ్యాచ్‌లలో పాల్గొన్నాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://pwtorch.com/artman2/publish/Arena_Reports_10/article_57425.shtml |title=TNA results Nottingham 1/26/12 |last=McNichol |first=Rob |date=January 26, 2012}}&lt;/ref&gt;  

రెండు నెలల తరువాత, హోగన్ టీఎన్‌ఏ తెరపై జనరల్ మేనేజర్ పాత్రను స్వీకరించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://pwtorch.com/artman2/publish/tnaimpact/article_59713.shtml |title=TNA Impact results 3/29/12 |last=Turner |first=Scott |date=March 30, 2012}}&lt;/ref&gt;  
అతని చివరి ప్రధాన కథనం ఏసెస్ &amp; ఎయిట్స్ అనే ముసుగు ధరించిన వర్గంతో సాగింది. ఈ కథనం ౨౦౧౩ మార్చి ౧౦న జరిగిన లాక్‌డౌన్ (౨౦౧౩)లో ముగిసింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://pwtorch.com/artman2/publish/tnappvs/article_69158.shtml |title=TNA Lockdown PPV Results 3/10/13 |last=Caldwell |first=James}}&lt;/ref&gt;  

హోగన్ తన ఒప్పంద కాలం ముగియడంతో ౨౦౧౩ అక్టోబర్‌లో టీఎన్‌ఏ నుంచి నిష్క్రమించాడు. అతని చివరి ప్రదర్శన ౨౦౧౩ అక్టోబర్ ౩న ప్రసారమైన ''ఇంపాక్ట్ రెజ్లింగ్'' ఎపిసోడ్‌లో జరిగింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.philly.com/philly/blogs/the-squared-circle/Hulk-Hogan-no-longer-under-contract-with-TNA-Wrestling.html |title=Hulk Hogan no longer under contract with TNA Wrestling |date=October 2, 2013 |work=Philly.com}}&lt;/ref&gt;
=== WWEకు నాలుగోసారి తిరిగివస్తు (2014–2015) ===
[[File:Hogan Rock and Austin WrestleMania XXX.jpg|thumb|left|upright=1.1|ఎడమవైపు హల్క్ హోగన్, ఆయనతో పాటు స్టోన్ కోల్డ్ స్టీవ్ ఆస్టిన్, ది రాక్ – WrestleMania XXX (ఏప్రిల్ 2014)]]

2014 ప్రారంభంలో హల్క్ హోగన్ మళ్లీ WWEకు తిరిగివచ్చాడు. ఫిబ్రవరి 24, 2014న ప్రసారమైన ''Raw'' కార్యక్రమంలో ఆయన WWE Network ప్రచారార్థం హాజరయ్యాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwerawreport/article_76606.shtml |title=Caldwell's WWE Raw Results 2/24 |date=February 24, 2014 |access-date=February 25, 2014 |work=Pro Wrestling Torch}}&lt;/ref&gt; మార్చి 24న ఆయన Arnold Schwarzenegger, Joe Manganielloలతో కలిసి మరోసారి ''Raw''లో కనిపించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.wwe.com/shows/raw/2014-03-24/arnold-schwarzenegger-and-joe-manganiello-join-hulk-hogan-in-the-ring-photos |title=Arnold Schwarzenegger and Joe Manganiello join Hulk Hogan in the ring |work=WWE |access-date=July 18, 2015}}&lt;/ref&gt;

WrestleMania XXX సందర్భంగా హోగన్ ఆ ఈవెంట్‌కు ఆతిథ్యుడిగా వ్యవహరించాడు. రాత్రి మొత్తం పలుమార్లు వేదికపై కనిపించాడు.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Hulk Hogan flubbed the name of the Superdome |work=USA Today |date=April 2014}}&lt;/ref&gt;

2015 ఫిబ్రవరి 27న న్యూయార్క్‌లోని మాడిసన్ స్క్వేర్ గార్డెన్‌లో జరిగిన ప్రత్యక్ష కార్యక్రమంలో WWE హోగన్ సేవలను గౌరవిస్తూ “'''Hulk Hogan Appreciation Night'''” నిర్వహించింది. ఈ సందర్భంగా ప్రత్యేక జ్ఞాపిక బ్యానర్‌ను ప్రదర్శించారు.&lt;ref name=banner&gt;{{cite web |url=http://www.wrestlezone.com/news/556745-photos-hulkamania-banner-msg |title=MSG Honors Hulk Hogan with Hulkamania Banner |date=February 27, 2015 |work=Wrestlezone}}&lt;/ref&gt;

తదుపరి నెల మార్చి 23, 2015న ప్రసారమైన ''Raw'' ఎపిసోడ్‌లో హోగన్, Snoop Dogg, Curtis Axelలతో కలిసి ఒక విభాగంలో పాల్గొన్నాడు.&lt;ref&gt;{{cite news |title=WWE RAW Results – 3/23/15 |date=March 24, 2015 |work=Wrestleview}}&lt;/ref&gt;

మూడు రోజులకు హోగన్, మరణానంతరం “మాచో మ్యాన్” Randy Savageను 2015 హాల్ ఆఫ్ ఫేమ్లో ప్రవేశపెట్టాడు.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Hulk Hogan inducts Macho Man into the WWE Hall of Fame |date=March 29, 2015 |work=Cleveland.com}}&lt;/ref&gt;

WrestleMania 31లో హోగన్, స్కాట్ హాల్, కెవిన్ నాష్‌లు (nWo తరఫున) స్టింగ్–ట్రిపుల్ హెచ్ మ్యాచ్‌లో జోక్యం చేసుకున్నారు. ఈ సందర్భంగా వారు D-Generation X సభ్యులతో తలపడ్డారు.&lt;ref&gt;{{cite news |title=D-Generation X, nWo, Sting together for huge WWE WrestleMania 31 moment |date=March 30, 2015 |work=Miami Herald}}&lt;/ref&gt;

==== జాతి వివక్ష వివాదం, WWE నుంచి నిష్క్రమణ ====
2015 జూలైలో, ''National Enquirer'', ''Radar Online'' పత్రికలు 2007లో రికార్డ్ అయిన లీకైన సెక్స్ టేప్‌లో హోగన్ చేసిన జాతి వివక్ష వ్యాఖ్యలను వెలుగులోకి తెచ్చాయి.&lt;ref&gt;{{cite news |title=WWE terminates Hulk Hogan's contract |date=July 24, 2015 |work=The Washington Post}}&lt;/ref&gt; ఆ వ్యాఖ్యలతో తీవ్ర వివాదం చెలరేగింది.

దీనిపై హోగన్ క్షమాపణలు చెబుతూ, తన వ్యాఖ్యలు అనుచితమని, తన నమ్మకాలకు విరుద్ధమని పేర్కొన్నాడు.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Hulk Hogan Apologizes for Racist Rant |work=People |date=July 24, 2015}}&lt;/ref&gt;

2015 జూలై 24న WWE, హోగన్‌తో ఉన్న ఒప్పందాన్ని రద్దు చేసినట్లు ప్రకటించింది.&lt;ref&gt;{{cite news |title=WWE has terminated its contract with Terry Bollea |date=July 24, 2015 |work=WWE}}&lt;/ref&gt; అనంతరం WWE తమ వెబ్‌సైట్ నుండి హోగన్‌కు సంబంధించిన అనేక సూచనలను తొలగించింది.

ఈ వివాదంపై ప్రొఫెషనల్ రెజ్లింగ్ రంగంలోని పలువురు ఆఫ్రికన్–అమెరికన్ రెజ్లర్లు భిన్నాభిప్రాయాలు వ్యక్తం చేశారు. కొందరు మద్దతు తెలపగా, మరికొందరు తీవ్రంగా విమర్శించారు.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mark Henry Issues Statement On Hulk Hogan Comments |date=July 24, 2015 |work=WrestleZone}}&lt;/ref&gt;

2018లో హోగన్ మళ్లీ WWEకు తిరిగివచ్చి, వెనుకవేదికలో రెజ్లర్లకు క్షమాపణలు చెప్పాడు. అయితే ఆ క్షమాపణల నిజాయితీపై కొందరు రెజ్లర్లు సందేహాలు వ్యక్తం చేశారు.&lt;ref&gt;{{cite web |title=WWE: New Day issue statement on Hulk Hogan's return |work=Sky Sports |date=July 2018}}&lt;/ref&gt;
=== ఐదవసారి WWEకి తిరిగి రాక (2018–2025) ===
2018 జులై 15న, హోగన్ WWE హాల్ ఆఫ్ ఫేమ్‌లో మళ్లీ చేరిక పొందారు.{{Cite news |url=https://www.wwe.com/article/hulk-hogan-reinstated-into-wwe-hall-of-fame |title=Hulk Hogan reinstated into WWE Hall of Fame |work=WWE |access-date=September 7, 2018 |archive-date=July 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180715210833/https://www.wwe.com/article/hulk-hogan-reinstated-into-wwe-hall-of-fame |url-status=live }} విన్స్ మెక్‌మహాన్ పేర్కొన్నారు, &quot;నాకు తెలుసు అతను జాత్యాత్మకుడు కాదని. ... కొన్ని జాత్యాత్మక విషయాలు చెప్పాడు. దానికి అతను శిక్ష పొందాలి, అతను పొందాడు.&quot;{{cite magazine |last1=Ucchino |first1=Rick |title=Vince McMahon Addresses Hulk Hogan's Character, Decision To Bring Him Back To WWE |url=https://www.si.com/fannation/wrestling/wwe/vince-mcmahon-addresses-hulk-hogan-character-decision-to-bring-him-back-to-wwe |magazine=[[Sports Illustrated]] |access-date=August 13, 2025 |date=August 13, 2025 |archive-date=August 13, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250813171243/https://www.si.com/fannation/wrestling/wwe/vince-mcmahon-addresses-hulk-hogan-character-decision-to-bring-him-back-to-wwe |url-status=live }}
హోగన్ తన ఆన్-స్క్రీన్ తిరిగి రాకను 2018 నవంబర్ 2న, [[Crown Jewel (2018)|క్రౌన్ జ్యువెల్]] కార్య‌క్ర‌మానికి హోస్ట్‌గా చేశారు.{{cite web |url=https://www.cbssports.com/wwe/news/hulk-hogan-makes-his-return-to-wwe-as-host-of-crown-jewel-event-in-saudi-arabia/ |title=Hulk Hogan makes his return to WWE as host of Crown Jewel event in Saudi Arabia |date=October 31, 2018 |access-date=November 1, 2018 |archive-date=November 1, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181101175748/https://www.cbssports.com/wwe/news/hulk-hogan-makes-his-return-to-wwe-as-host-of-crown-jewel-event-in-saudi-arabia/ |url-status=live }} 2019 జనవరి 7న, హోగన్ ''Raw''కు తిరిగి వచ్చి, ఐదు రోజులు ముందే మరణించిన జీన్ ఓకర్లండ్‌కు గౌరవం తెలిపారు.{{cite news |last1=Paddock |first1=Matty |title=Hulk Hogan returns to WWE Raw for first time since 2015 to pay tribute to 'Mean' Gene Okerlund |url=https://www.independent.co.uk/sport/general/wwe-mma-wrestling/wwe-raw-review-recap-hulk-hogan-returns-mean-gene-okerlund-dead-tribute-death-a8717211.html |access-date=July 25, 2025 |work=The Independent |date=January 8, 2019 |archive-date=August 9, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250809045421/https://www.independent.co.uk/sport/general/wwe-mma-wrestling/wwe-raw-review-recap-hulk-hogan-returns-mean-gene-okerlund-dead-tribute-death-a8717211.html |url-status=live }}
తర్వాతి సంవత్సరాల్లో, హోగన్ అనేక WWE ఈవెంట్లలో కనిపించారు, ఉదాహరణకు 2019, 2020 హాల్ ఆఫ్ ఫేమ్ సమారోహాల్లో, ఇక్కడ 2019లో [[Brutus Beefcake]]ను చేరిక చేయించారు, 2020లో న్యూ వరల్డ్ ఆర్డర్ భాగంగా రెండవసారి inducted అయ్యారు (స్కాట్ హాల్, కేవిన్ నాష్, షాన్ వాల్ట్‌మాన్‌తో).{{cite web |date=December 9, 2019 |title=WWE to honor nWo with Hall of Fame induction |website=ESPN.com |url=https://www.espn.com/wwe/story//id/28256144/wwe-honor-nwo-hall-fame-induction |access-date=December 9, 2019 |archive-date=December 9, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209170405/https://www.espn.com/wwe/story//id/28256144/wwe-honor-nwo-hall-fame-induction |url-status=live }}{{cite web |last1=Keller |first1=Wade |title=Keller's WWE Hall of Fame segment report 4/6: Brutus Beefcake with Hulk Hogan induction speech, Hogan opens with &quot;Let me tell ya' something, Mean Gene.&quot; |url=https://www.pwtorch.com/site/2019/04/06/kellers-wwe-hall-of-fame-segment-report-4-6-brutus-beefcake-with-hulk-hogan-induction-speech-hogan-opens-with-let-me-tell-ya-something-mean-gene/ |access-date=July 25, 2025 |website=PWTorch |date=April 6, 2019 |archive-date=September 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250912163617/https://www.pwtorch.com/site/2019/04/06/kellers-wwe-hall-of-fame-segment-report-4-6-brutus-beefcake-with-hulk-hogan-induction-speech-hogan-opens-with-let-me-tell-ya-something-mean-gene/ |url-status=live }}
అతను [[WrestleMania 35|35వ]], [[WrestleMania 37|37వ]] వెర్షన్ల WrestleManiaకి హోస్ట్ అయ్యారు, వరుసగా అలెక్సా బ్లిస్, టైటస్ ఓనిల్‌తో.{{cite web |last1=Khan |first1=Steve |title=WWE WrestleMania 37 night one live results: Banks vs. Belair |url=https://www.f4wonline.com/news/wwe/results/wwe-wrestlemania-37-night-two-live-results-reigns-vs-edge-vs-bryan-337991/ |access-date=July 25, 2025 |website=F4WOnline |date=April 10, 2021 |archive-date=August 28, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250828151239/https://www.f4wonline.com/news/wwe/results/wwe-wrestlemania-37-night-two-live-results-reigns-vs-edge-vs-bryan-337991/ |url-status=live }}{{cite web |last1=Bath |first1=Dave |title=WWE WrestleMania 37 night two live results: Reigns vs. Edge vs. Bryan |url=https://www.f4wonline.com/news/wwe/results/wwe-wrestlemania-37-night-two-live-results-reigns-vs-edge-vs-bryan-337991/ |access-date=July 25, 2025 |website=F4WOnline |date=April 11, 2021 |archive-date=August 28, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250828151239/https://www.f4wonline.com/news/wwe/results/wwe-wrestlemania-37-night-two-live-results-reigns-vs-edge-vs-bryan-337991/ |url-status=live }}{{cite news |last1=Kaye |first1=Mike |title=WrestleMania 35: WWE legend Hulk Hogan kicks off show with blunder |url=https://www.nj.com/sports/2019/04/wrestlemania-35-wwe-legend-hulk-hogan-kicks-off-show-with-blunder-what-did-he-call-metlife-stadium.html |access-date=July 25, 2025 |work=NJ.com |date=April 8, 2019 |archive-date=August 9, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250809045421/https://www.nj.com/sports/2019/04/wrestlemania-35-wwe-legend-hulk-hogan-kicks-off-show-with-blunder-what-did-he-call-metlife-stadium.html |url-status=live }}
అతను [[Crown Jewel (2019)|Crown Jewel 2019]]లో కూడా పాల్గొన్నారు, ఇక్కడ రిక్ ఫ్లేర్ టీమ్‌కు ఎదురు ఒక టీమ్ కెప్టెన్‌గా ఉన్నారు.{{cite web |last1=Powell |first1=Jason |title=WWE Crown Jewel results: Powell's live review of Brock Lesnar vs. Cain Velasquez for the WWE Championship |url=https://prowrestling.net/site/2019/10/31/wwe-crown-jewel-results-powells-live-review-of-brock-lesnar-vs-cain-velasquez-for-the-wwe-championship-seth-rollins-vs-bray-wyatt-in-a-falls-count-anywhere-match-for-the-wwe-universal-championsh/ |access-date=July 25, 2025 |website=ProWrestling.net |date=October 31, 2019 |archive-date=November 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117025741/https://prowrestling.net/site/2019/10/31/wwe-crown-jewel-results-powells-live-review-of-brock-lesnar-vs-cain-velasquez-for-the-wwe-championship-seth-rollins-vs-bray-wyatt-in-a-falls-count-anywhere-match-for-the-wwe-universal-championsh/ |url-status=live }}
2025 జనవరి 6న, హోగన్ వృత్తి కబడ్డీ కార్య‌క్ర‌మంలో చివరి సారి కనిపించారు, ''Raw'' నెట్‌ఫ్లిక్స్‌లో ప్రారంభంలో, జిమ్మీ హార్ట్‌తో కలిసి, Real American Beerను ప్రమోట్ చేశారు. ప్రేక్షకులు హాగన్‌పై తీవ్రంగా నిరసించారు, ఇది మీడియా ద్వారా విస్తృతంగా ప్రసారం అయ్యింది.{{Cite news|last=Jennings|first=Danielle|date=January 7, 2025|title=Hulk Hogan Heavily Booed in His Return to ''WWE Raw'' as the Show Debuts on Netflix|url=https://people.com/hulk-hogan-heavily-booed-return-wwe-raw-netflix-8770465|work=[[People (magazine)|People]]|access-date=January 7, 2025|archive-date=January 8, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250108175707/https://people.com/hulk-hogan-heavily-booed-return-wwe-raw-netflix-8770465|url-status=live}}
==   వ్యాపార ప్రయత్నాలు ==
=== ఆహారం, పానీయాలు, రెస్టారెంట్లు, రెస్లింగ్ షాపులు ===
[[File:Ricky Stenhouse Jr. 47 Las Vegas 2025.jpg|thumb|right|Ricky Stenhouse Jr. కారు Real American Beer బ్రాండింగ్ తో, మార్చి 2025]]

హోగన్ Mall of America లోని Bloomington, Minnesota లో Pastamania అనే రెస్టారెంట్ స్థాపించి, ఫండింగ్ చేశాడు.&lt;ref name=WrestleCrap140&gt;{{cite book |title=Wrestlecrap: The Very Worst of Pro Wrestling |last=Reynolds |first=R.D. |page=[https://archive.org/details/wrestlecrapveryw00rdre/page/140 140] |publisher=[[ECW Press]] |year=2003 |isbn=978-1-55022-584-6 |url=https://archive.org/details/wrestlecrapveryw00rdre/page/140}}&lt;/ref&gt; ఇది 1995 Labor Day వీకెండ్‌లో ప్రారంభమయ్యింది, Monday Nitro లైవ్ షోలో తీవ్రంగా ప్రమోట్ చేయబడింది. రెస్టారెంట్ ఒక సంవత్సరానికి మించి పని చేయలేదు, ఇందులో Hulk-U's, Hulk-A-Roos వంటి వంటకాలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=WrestleCrap140/&gt;

90లలో, హోగన్ ఒక blender ను endorse చేశాడు, దీన్ని Hulk Hogan Thunder Mixer అని పిలుస్తారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.wrestlecrap.com/inductions/hulk-hogan-thunder-mixers-love-notes-from-eric-bischoff-wrestling-trading-cards-more/|title=Hulk Hogan Thunder Mixers, Love Notes from Eric Bischoff, Wrestling Trading Cards &amp; More! &amp;#124; The Worst of Misc|website=www.wrestlecrap.com}}&lt;/ref&gt; తరువాత, The Hulk Hogan Ultimate Grill అనే గ్రిల్ ను endorse చేశాడు, ఇది 2008లో ఫైర్ హజార్డ్ కారణంగా స్వయంగా recall అయ్యింది QVC, Tristar గ్రిల్‌లతో సహా.&lt;ref&gt;{{cite web |title=QVC and Tristar Recall Electric Grills Due to Fire Hazard; Consumers to Receive New Instructions |url=https://www.cpsc.gov/Recalls/2008/qvc-and-tristar-recall-electric-grills-due-to-fire-hazard-consumers-to-receive-new |access-date=July 3, 2023 |work=U.S. Consumer Product Safety Commission |date=March 6, 2008 |archive-date=July 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703000412/https://www.cpsc.gov/Recalls/2008/qvc-and-tristar-recall-electric-grills-due-to-fire-hazard-consumers-to-receive-new |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2006లో, హోగన్ Hogan Energy అనే పానీయాన్ని ప్రారంభించాడు, ఇది Socko Energy ద్వారా పంపిణీ చేయబడింది.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hogan Energy Powered By Socko |publisher=BeverageWorld.com |date=September 27, 2006 |access-date=November 3, 2006 |url=http://www.beverageworld.com/content/view/33168/168/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705034431/http://www.beverageworld.com/content/view/33168/168/ |archive-date=July 5, 2008}}&lt;/ref&gt; Walmartలో Hulkster Burgers అనే మైక్రోవేవ్ హ్యాంబర్గర్లు, చీజ్‌బర్గర్లు, చికెన్ సాండ్‌విచ్లు కూడా అమ్మారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://chipperprime.img.jugem.jp/20080426_337514.jpg |title=Hulkster Cheesburger. JPG Image |access-date=May 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929202754/http://chipperprime.img.jugem.jp/20080426_337514.jpg |archive-date=September 29, 2013}}&lt;/ref&gt; 2011 నవంబర్ 1న, హోగన్ Hogan Nutrition అనే వెబ్‌సైట్ ప్రారంభించాడు, ఇందులో ఎన్నో పోషణ, డైట్ ఉత్పత్తులు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hogannutrition.com |title=Hulk Hogan Nutrition |publisher=Hogannutrition.com |access-date=May 30, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603023111/http://hogannutrition.com/ |archive-date=June 3, 2013}}&lt;/ref&gt;

2012 New Year's Eveలో, హోగన్ టాంపా, ఫ్లోరిడా దగ్గర Hogan's Beach అనే బీచ్‌ఫ్రంట్ రెస్టారెంట్ ప్రారంభించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Forbes |first=Paula |url=http://eater.com/archives/2013/01/02/hulk-hogans-florida-restaurant-hogans-beach-opens-the-drinking-has-begun.php |title=Hogan's Beach, Hulk Hogan's Florida Restaurant, Opens: 'The Drinking Has Begun' – Hulk Hogan Wire – Eater National |publisher=Eater.com |date=January 2, 2013 |access-date=May 30, 2013 |archive-date=February 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240211033446/https://www.eater.com/2013/1/2/6501631/hogans-beach-hulk-hogans-florida-restaurant-opens-the-drinking-has |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hogansbeachtampa.com |title=Welcome to Hogan's Beach Tampa |work=hogansbeachtampa.com |access-date=July 18, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722121200/http://www.hogansbeachtampa.com/ |archive-date=July 22, 2015}}&lt;/ref&gt; అక్టోబర్ 2015లో రెస్టారెంట్ హోగన్ పేరు తీసేసింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pwinsider.com/article/97247/hogan-restaurant-closes.html?p=1 |title=Hogan Restaurant Closes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151019232003/http://pwinsider.com/article/97247/hogan-restaurant-closes.html?p=1 |archive-date=October 19, 2015}}&lt;/ref&gt; తరువాత, హోగన్ Clearwater Beachలో Hogan's Hangout ప్రారంభించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.cltampa.com/food-drink/openings-closings/article/21075790/listen-up-brother-hogans-hangout-in-clearwater-is-hiring |title=Listen up, brother, Hogan's Hangout in Clearwater is hiring right now |date=July 2019 |access-date=July 24, 2019 |archive-date=July 24, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190724225748/https://www.cltampa.com/food-drink/openings-closings/article/21075790/listen-up-brother-hogans-hangout-in-clearwater-is-hiring |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2017లో, హోగన్ Orlandoలో memorabilia స్టోర్ ప్రారంభించాడు. 2024లో New York Cityలో రెండో స్టోర్, 2025లో Pigeon Forgeలో మూడవ స్టోర్, మరణానికి కొద్ది ముందు ప్రారంభించబడింది.

2024లో, హోగన్ Real American Beer, ఒక light beer బ్రాండ్ ప్రారంభించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://therealamerican.com/ |title=The Beer America Built |publisher=Real American Beer |access-date=January 13, 2025 |archive-date=January 14, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114020816/https://therealamerican.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Robledo |first=Anthony |date=June 12, 2024 |url=https://www.usatoday.com/story/money/food/2024/06/12/hulk-hogan-real-american-beer-lager-brand/74052573007/ |title=Hulk Hogan launches 'Real American Beer' lager brand in 4 states with 13 more planned |work=[[USA Today]] |access-date=January 13, 2025 |archive-date=January 14, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114020816/https://www.usatoday.com/story/money/food/2024/06/12/hulk-hogan-real-american-beer-lager-brand/74052573007/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== రాజకీయాలు ===
2008లో, హోగన్ Barack Obamaని అధ్యక్షుడిగా endorse చేశాడు. 2011లో, ఆ endorse రద్దు చేసాడు, ఎందుకంటే ఆ సంవత్సరం White House Correspondents' Dinnerలో ఓబామా హోగన్ &quot;Real American&quot; థీమ్ సాంగ్ ను అనుమతించకుండా వాడాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.wrestleview.com/tna-news/27479-hulk-hogan-isnt-a-fan-of-president-obama/|title=Hulk Hogan isn't a fan of President Obama|first=Adam|last=Martin|date=October 15, 2011}}&lt;/ref&gt; 2012 ఎన్నికల్లో, హోగన్ Mitt Romneyని endorse చేశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.huffpost.com/entry/hulk-hogan-romney-endorsement-obama_n_1952313|title=WATCH: Hulk Hogan Explains Romney Endorsement|date=October 9, 2012|website=HuffPost|access-date=August 17, 2025|archive-date=December 5, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205232505/https://www.huffpost.com/entry/hulk-hogan-romney-endorsement-obama_n_1952313|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2016 ఎన్నికలకు ముందు, హోగన్ Donald Trumpవైస్ ప్రెసిడెంట్‌గా కావాలని చెప్పాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thehill.com/blogs/ballot-box/presidential-races/252248-the-hulk-wants-to-be-trumps-running-mate/|title=Hulk Hogan: I want to be Trump's running mate|first=Rebecca|last=Shabad|work=The Hill|date=August 29, 2015|access-date=August 17, 2025|archive-date=August 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220809152354/https://thehill.com/blogs/ballot-box/presidential-races/252248-the-hulk-wants-to-be-trumps-running-mate/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

హోగన్ అధికారికంగా 2024 Republican National Conventionలో ట్రంప్‌ను endorse చేశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Balk |first=Tim |date=July 19, 2024 |title=Why Hulk Hogan Is Speaking at the Republican National Convention |url=https://www.nytimes.com/2024/07/18/us/politics/hulk-hogan-rnc-speech-trump.html |work=The New York Times |issn=0362-4331 |access-date=July 19, 2024 |archive-date=July 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240719152519/https://www.nytimes.com/2024/07/18/us/politics/hulk-hogan-rnc-speech-trump.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; అలాగే 2024 Trump rally at Madison Square Gardenలో మాట్లాడాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nordyke |first=Kimberly |date=October 28, 2024 |title=Hulk Hogan, Dr. Phil, Elon Musk Speak at Donald Trump's Insult-Filled Rally at Madison Square Garden |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/hulk-hogan-dr-phil-elon-musk-donald-trump-rally-madison-square-garden-1236046330/ |access-date=October 29, 2024 |website=[[The Hollywood Reporter]] }}&lt;/ref&gt;

=== ఇతర ===
2007 అక్టోబర్‌లో, హోగన్ తనను సూచించే అన్ని ట్రేడ్మార్క్‌లు Hogan Holdings Limited అనే కంపెనీకి منتقل చేశాడు. ట్రేడ్మార్క్‌లలో Hulk Hogan, &quot;Hollywood&quot; Hulk Hogan, Hulkster, Hogan Knows Grillin, Hulkamania.com, Hulkapedia.com ఉన్నాయి.&lt;ref name=Moniz&gt;{{cite web |url=http://www.wrestle-complex.com/headlines/judgement_day_08_Hulk_hogan_news_ravens_trade.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20080210093126/http://www.wrestle-complex.com/headlines/judgement_day_08_hulk_hogan_news_ravens_trade.shtml |archive-date=February 10, 2008 |last=Moniz |first=Shawn |title=Hogan Transfers Trademarks To Liability Company |publisher=Wrestle-Complex.com |access-date=November 1, 2007 |date=November 1, 2007}}&lt;/ref&gt;

2008 ఏప్రిల్‌లో, హోగన్ Gameloftకి లైసెన్స్ ఇచ్చి ''Hulkamania Wrestling'' మొబైల్ గేమ్ రూపొందించమని ప్రకటించాడు.&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/pressRelease/idUS178401+21-Apr-2008+PRN20080421 &quot;Gameloft Announces Licensing Deal With Wrestling Superstar Hulk Hogan&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090111164157/http://www.reuters.com/article/pressRelease/idUS178401+21-Apr-2008+PRN20080421 |date=January 11, 2009 }}. Reuters (April 21, 2008). Retrieved November 3, 2008.&lt;/ref&gt; 2010లో, హోగన్ Troy Aikmanతో కలిసి Rent-A-Center కోసం కమర్షియల్స్‌లో నటించాడు.&lt;ref&gt;{{YouTube|V7fKYAJ41hM|RAC TV &quot;Seal The Deal&quot;}}. Retrieved on May 8, 2011.&lt;/ref&gt; 2011 మార్చి 24న, హోగన్ ''American Idol''లో కనిపించి Paul McDonald, James Durbinను ఆశ్చర్యపరిచాడు, వీరిద్దరూ రెస్లింగ్ అభిమానులు.&lt;ref name=Endemol1/&gt;

2013 అక్టోబర్‌లో, హోగన్ Tech Assets, Inc.తో కలిసి Hostamania అనే web hosting service ప్రారంభించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.prweb.com/releases/hulk_hogan_announces_launch_of_website_hosting_company_hostamania_/prweb11197629.htm |title=Hulk Hogan Announces Launch of Website Hosting Company, &quot;Hostamania&quot; |publisher=PRWeb |date=October 4, 2013 |access-date=October 15, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131007123747/http://www.prweb.com/releases/2013/10/prweb11197629.htm |archive-date=October 7, 2013}}&lt;/ref&gt; ఈ సర్వీస్‌ను ప్రమోట్ చేసే వీడియోలో హోగన్ Jean-Claude Van Damme GoDaddy.com కామర్షియల్, Miley Cyrus &quot;Wrecking Ball&quot; వీడియోను parody చేశాడు.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.tmz.com/2013/10/04/hulk-hogan-miley-cyrus-wrecking-ball-hostamania/ |title=Hulk Hogan Man Thongin' In Miley Cyrus Spoof Video |work=[[TMZ]] |date=October 4, 2013 |access-date=October 15, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131011012205/http://www.tmz.com/2013/10/04/hulk-hogan-miley-cyrus-wrecking-ball-hostamania/ |archive-date=October 11, 2013}}&lt;/ref&gt;

హోగన్ ViSalus Sciences అనే multi-level marketing కంపెనీ కోసం డిస్ట్రిబ్యూటర్ అయ్యాడు. రెస్లింగ్‌కు బయట వ్యాపార అవకాశాలు చూడటం ద్వారా ఇది జరిగింది.&lt;ref&gt;{{cite magazine |title=Hulk Hogan on Personal Branding, Family Life and Reality TV |url=https://www.forbes.com/sites/danschawbel/2011/08/22/Hulk-hogan-on-personal-branding-family-life-and-reality-tv/ |last=Schawbel |first=Dan |magazine=Forbes |page=3 |date=August 22, 2011 |access-date=August 23, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927221007/http://www.forbes.com/sites/danschawbel/2011/08/22/hulk-hogan-on-personal-branding-family-life-and-reality-tv/ |archive-date=September 27, 2011}}&lt;/ref&gt; హోగన్ American Diabetes Associationకు మద్దతు ఇచ్చాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |title=American diabetic association celebrity supporters |url=http://www.looktothestars.org/charity/655-american-diabetes-association |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110905074241/http://www.looktothestars.org/charity/655-american-diabetes-association |archive-date=September 5, 2011}}&lt;/ref&gt;

2019లో, Chris Hemsworth హోగన్ పాత్రలో Todd Phillips దర్శకత్వంలో బయోపిక్ చేయనున్నట్లు ప్రకటించబడింది.&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Kit |first=Borys |date=February 20, 2019 |title=Chris Hemsworth to Play Hulk Hogan in Biopic Directed by Todd Phillips (Exclusive) |url=&lt;/nowiki&gt;https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/chris-hemsworth-play-hulk-hogan-biopic
== మరణం ==
2025 మే 14న హోగన్ నాలుగు స్థాయిల్లో మెడ వెన్నెముక శస్త్రచికిత్స (anterior cervical discectomy and fusion) చేయించుకున్నారు.&lt;ref name=&quot;Spata&quot;/&gt; ఈ శస్త్రచికిత్స సమయంలో, ఊపిరితిత్తులు గాలి పీల్చుకోవడానికి సహాయపడే డయాఫ్రాగమ్ కదలికలకు కీలకమైన phrenic nerve దెబ్బతింది.&lt;ref name=&quot;NZHerald&quot;&gt;[https://www.nzherald.co.nz/entertainment/hulk-hogan-death-medical-malpractice-suspected-investigation-ongoing/FLCBPLJFAZE35EYNQYBVXOTLH4/ Hulk Hogan death: Medical malpractice suspected, investigation ongoing] ''[[The New Zealand Herald]]'' (August 23, 2025) {{Webarchive|url=https://archive.today/20250823194000/https://www.nzherald.co.nz/entertainment/hulk-hogan-death-medical-malpractice-suspected-investigation-ongoing/FLCBPLJFAZE35EYNQYBVXOTLH4/|date=August 23, 2025}}&lt;/ref&gt; ఈ మెడ శస్త్రచికిత్స తరువాత హోగన్ ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించిందని అతని సన్నిహిత మిత్రులు Jimmy Hart, Eric Bischoff తెలిపారు. సంక్రమణ రాకుండా ఉండేందుకు హోగన్ ఎవరినీ కలవకుండా ఉండేవాడని జిమ్మీ హార్ట్ చెప్పారు,&lt;ref name=&quot;jimmyhartspeaksondeath&quot;&gt;{{cite news |last=Neumann |first=Sean |date=July 25, 2025 |title=Hulk Hogan's Friend Jimmy Hart Reveals WWE Star's Final Moments, Says His Health Took Sudden Turn 'Overnight' (Exclusive) |url=https://people.com/hulk-hogan-friend-jimmy-hart-reveals-wwe-star-final-moments-exclusive-11779455 |accessdate=July 25, 2025 |publisher=People}}&lt;/ref&gt; కాగా ఎరిక్ బిషాఫ్, హోగన్ చాలా బలహీనంగా మాట్లాడేవాడని, తన పరిస్థితిపై అతడికి సిగ్గు కూడా అనిపించిందని తెలిపారు.&lt;ref name=&quot;BischoffMF&quot;&gt;{{cite magazine|last=Kryger |first=Kelsey |date=July 30, 2025 |title=Eric Bischoff Opens Up About Hulk Hogan's Health Issues |url=https://www.mensfitness.com/news/eric-bischoff-reveals-what-hulk-hogan-said-before-his-death |magazine=Men's Fitness |access-date=July 31, 2025}}&lt;/ref&gt; 2025 జూన్ 18న, రేడియో వ్యాఖ్యాత Bubba the Love Sponge హోగన్ ఆసుపత్రిలో తీవ్రమైన అనారోగ్యంతో ఉన్నాడని, బతికే అవకాశం తక్కువగా ఉందని తెలిపారు.&lt;ref name=&quot;Spata&quot;/&gt;

2025 జూలై 24 ఉదయం, 71 ఏళ్ల వయస్సులో హోగన్ ఫ్లోరిడా రాష్ట్రం క్లియర్‌వాటర్‌లోని తన ఇంట్లో మరణించాడు.&lt;ref name=&quot;HoganDeathNews&quot;&gt;{{cite news |last=Carswell |first=Sue |date=July 24, 2025 |title=Hulk Hogan, Pro-Wrestling Superstar and TV Personality, Dies at 71 |url=https://people.com/hulk-hogan-pro-wrestling-legend-tv-personality-dead-at-71-11738891 |access-date=July 31, 2025 |publisher=People}}&lt;/ref&gt; ఆసుపత్రి నుంచి ఇంటికి వచ్చిన తర్వాత చికిత్సా వ్యాయామాలు చేస్తుండగా అతడు అకస్మాత్తుగా కూలిపోయాడు,&lt;ref name=&quot;Spata&quot;/&gt; వెంటనే అతడిని పరామెడిక్స్ Morton Plant Hospitalకు తరలించారు. అక్కడ ఉదయం 11:17 గంటలకు అతడు మృతిగా ప్రకటించబడ్డాడు.&lt;ref name=&quot;Kindelan&quot;&gt;[https://abcnews.go.com/GMA/Culture/wwe-star-hulk-hogan-cause-death-revealed/story?id=124249036 WWE star Hulk Hogan's cause of death revealed] Katie Kindelan, [[ABC News (United States)|ABC News]] (July 31, 2025) {{Webarchive|url=https://archive.today/20250807010346/https://abcnews.go.com/GMA/Culture/wwe-star-hulk-hogan-cause-death-revealed/story?id=124249036|date=August 7, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=OXOkk2fvskU |title=Hulk Hogan death: police update |date=July 24, 2025 |last=LiveNOW from FOX |access-date=August 20, 2025 |via=YouTube}}&lt;/ref&gt; అతని మరణానికి కారణం తీవ్రమైన గుండెపోటు (Myocardial infarction)గా వైద్యులు నిర్ధారించారు.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Assessment of myocardial reperfusion in acute myocardial infarction |date=May 19, 2004 |work=Primary Angioplasty |pages=196–209 |url=https://doi.org/10.3109/9780203507476-18 |access-date=July 31, 2025 |publisher=CRC Press |doi=10.3109/9780203507476-18 |isbn=978-0-203-50747-6|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; అతడు మరణానికి ముందు chronic lymphocytic leukemia (రక్త క్యాన్సర్), atrial fibrillation (హృదయ స్పందన సమస్య)తో బాధపడుతున్నట్లు వైద్య రికార్డులు వెల్లడించాయి.&lt;ref name=&quot;HoganDeath&quot;&gt;{{cite news |last=Dye |first=Natasha |author2=Ross, Alex |date=July 31, 2025 |title=Hulk Hogan's Cause of Death Revealed 1 Week After Wrestler Died at 71 |url=https://people.com/hulk-hogan-cause-of-death-revealed-11778525 |access-date=July 31, 2025 |publisher=People}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hogancauseofdeathleukemiacremation&quot;&gt;{{cite news |last=Caplan |first=Anna Lazarus |date=July 31, 2025 |title=Hulk Hogan Revealed to Have Leukemia Before His Death at 71 |url=https://people.com/hulk-hogan-revealed-have-leukemia-before-his-death-11782577 |accessdate=July 31, 2025 |publisher=People}}&lt;/ref&gt;

2025 ఆగస్టు 5న, ఫ్లోరిడా రాష్ట్రం లార్గోలోని ఇండియన్ రాక్స్ బాప్టిస్ట్ చర్చ్‌లో హోగన్‌కు అంత్యక్రియలు నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి అతని భార్య స్కై డైలీ, మాజీ భార్య లిండా హోగన్, అలాగే జిమ్మీ హార్ట్, ఎరిక్ బిషాఫ్, కెవిన్ నాష్, రిక్ ఫ్లేర్, విన్స్ మెక్‌మాన్, ట్రిపుల్ హెచ్ తదితర ప్రముఖులు హాజరయ్యారు.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.pwinsider.com/article/199026/additional-names-in-attendance-at-hulk-hogan-funeral.html?p=1|title=Additional Names At Hulk Hogan Funeral|first=Mike|last=Johnson|publisher=PWI Insider|date=August 6, 2025|accessdate=November 26, 2025}}&lt;/ref&gt; 2023 నుంచి తండ్రితో విభేదాల్లో ఉన్న కుమార్తె బ్రూక్ ఈ అంత్యక్రియలకు హాజరు కాలేదు.&lt;ref name=funeralandcremation&gt;{{cite news|url=https://people.com/hulk-hogan-funeral-wwe-star-laid-rest-florida-11785027|title=Hulk Hogan Laid to Rest in Private Funeral in Florida|publisher=People|date=August 5, 2025|accessdate=August 5, 2025}}&lt;/ref&gt; అనంతరం క్లియర్‌వాటర్‌లో మరో కార్యక్రమం అనంతరం హోగన్‌ను దహనం చేశారు.&lt;ref name=twoaugust5services /&gt;

హోగన్ ఆస్తికి అతని కుమారుడు Nick Hogan ఏకైక వారసుడిగా నియమితుడయ్యాడు. అలాగే Real American Freestyle సంస్థలో కమిషనర్ బాధ్యతలు కూడా అతడే స్వీకరించాడు.&lt;ref name=&quot;q832&quot;&gt;{{cite web | last=Shakhnazarova | first=Nika | title=Hulk Hogan left over $5M in assets, did not name daughter Brooke as beneficiary of estate | website=[[New York Post]] | date=September 10, 2025 | url=https://nypost.com/2025/09/10/sports/hulk-hogan-left-over-5m-in-assets-did-not-name-daughter-brooke-as-beneficiary-of-estate/ | access-date=September 13, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;z928&quot;&gt;{{cite web | last=Harp | first=Justin | title=Nick Hogan Honors Hulk Hogan at New Wrestling Promotion Event | website=[[Us Weekly]] | date=August 30, 2025 | url=https://www.usmagazine.com/celebrity-moms/news/nick-hogan-honors-hulk-hogan-at-new-wrestling-promotion-event/ | access-date=August 31, 2025}}&lt;/ref&gt; 

== మూలాలు ==
{{Reflist}}
== వివరణలు ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;</text>
      <sha1>22vqxkrss33jj64enj0ilju61scpfmk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>అమిత్ కుమార్ ( బీహార్ రాజకీయ నాయకుడు)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>471483</id>
    <revision>
      <id>4957638</id>
      <parentid>4708619</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T11:52:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Depot, KG</username>
        <id>146037</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూలాలు */</comment>
      <origin>4957638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6592" sha1="5pdno83t5cou8ty4h1yx8h7u3w6gfzr" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name         = అమిత్ కుమార్
| office       =  [[బీహార్ శాసనసభ|బీహార్ శాసనసభ సభ్యుడు]]
| image        =   
|image_upright=.6
| caption      = 
| constituency = [[బెల్సాండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బెల్సాండ్]]
| termstart    = 2025 నవంబర్ 14
| termend      = 
| predecessor  = [[సంజయ్ కుమార్ గుప్తా]] 
| successor    =   
| party        = 	[[లోక్ జనశక్తి పార్టీ (రామ్ విలాస్)]]
|otherparty        =   
| spouse       =   
| birth_date          =  
| birth_place         = [[బీహార్]], [[భారతదేశం]]
| occupation          = [[రాజకీయ నాయకుడు]] 
| nationality        = {{flag|India|name=భారతీయుడు}}
}}
'''అమిత్ కుమార్''' [[బీహార్]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన [[2025 బీహార్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2025 బీహార్ శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[బెల్సాండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.&lt;ref name=&quot;Bihar Assembly Election Results 2025: Constituency-wise winners and runners-up2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/bihar-assembly-election-results-2025-constituency-wise-winners-and-runners-up-10366461/|title=Bihar Assembly Election Results 2025: Constituency-wise winners and runners-up|date=15 November 2025|access-date=15 November 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115035930/https://indianexpress.com/article/india/bihar-assembly-election-results-2025-constituency-wise-winners-and-runners-up-10366461/|archive-date=15 November 2025|publisher=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chirag Paswan's LJP(RV) makes surprise gains in Bihar election results {{!}} Full list of winners&quot;&gt;{{cite news |title=Chirag Paswan's LJP(RV) makes surprise gains in Bihar election results {{!}} Full list of winners |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/bihar-election-result-2025-lok-janshakti-party-ram-vilas-full-list-of-winners-chirag-paswan-sanjay-kumar-singh-mahua-101763108978211.html |accessdate=18 December 2025 |publisher=Hindustan Times |date=14 November 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251218045909/https://www.hindustantimes.com/india-news/bihar-election-result-2025-lok-janshakti-party-ram-vilas-full-list-of-winners-chirag-paswan-sanjay-kumar-singh-mahua-101763108978211.html |archivedate=18 December 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bihar Election Result 2025: From Raju Tiwari to Sanjay Kumar Singh, check full list of winners from Lok Janshakti Party&quot;&gt;{{cite news |title=Bihar Election Result 2025: From Raju Tiwari to Sanjay Kumar Singh, check full list of winners from Lok Janshakti Party |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/assembly-elections/bihar/bihar-election-result-2025-from-raju-tiwari-to-sanjay-kumar-singh-check-full-list-of-winners-from-lok-janshakti-party/articleshow/125318160.cms?from=mdr |accessdate=18 December 2025 |publisher=The Economic Times |date=15 November 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251218050002/https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/assembly-elections/bihar/bihar-election-result-2025-from-raju-tiwari-to-sanjay-kumar-singh-check-full-list-of-winners-from-lok-janshakti-party/articleshow/125318160.cms?from=mdr |archivedate=18 December 2025}}&lt;/ref&gt; 

== రాజకీయ జీవితం ==
అమిత్ కుమార్ [[లోక్ జనశక్తి పార్టీ (రామ్ విలాస్)]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి పార్టీలో వివిధ హోదాల్లో పని చేసి [[2025 బీహార్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2025 బీహార్ శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[బెల్సాండ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[లోక్ జనశక్తి పార్టీ (రామ్ విలాస్)|ఎల్‌జెపి(ఆర్‌వి)]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[రాష్ట్రీయ జనతా దళ్|ఆర్‌జేడీ]] అభ్యర్థి సంజయ్ కుమార్ గుప్తాపై 22,685 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి  ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు. ఆయన 82,076 ఓట్లతో విజేతగా నిలవగా, సంజయ్ కుమార్ గుప్తా 59,391 రెండోస్థానంలో నిలిచాడు.&lt;ref name=&quot;2025 Bihar Legislative Assembly Election Results: Belsand&quot;&gt;{{cite news|url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenNov2025/candidateswise-S0430.htm|title=2025 Bihar Legislative Assembly Election Results: Belsand|date=14 November 2025|work=|access-date=15 December 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251227184829/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenNov2025/candidateswise-S0430.htm|archive-date=27 December 2025|publisher=Election Commission of India|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Belsand Constituency Election Results 2015 - 2025&quot;&gt;{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/bihar/constituency-show/belsand|title=Belsand Constituency Election Results 2015 - 2025|date=15 November 2025|access-date=15 December 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251227184831/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/bihar/constituency-show/belsand|archive-date=27 December 2025|publisher=The Times of India|language=en}}&lt;/ref&gt;

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
{{Authority control}}
[[వర్గం:బీహార్ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:బీహార్ రాజకీయ నాయకులు]]
[[వర్గం:బీహార్ శాసన సభ్యులు (2025)]]
[[వర్గం:లోక్ జనశక్తి పార్టీ (రామ్ విలాస్) పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]]</text>
      <sha1>5pdno83t5cou8ty4h1yx8h7u3w6gfzr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నెక్టర్ ఇన్ ఎ సీవ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>471969</id>
    <revision>
      <id>4957637</id>
      <parentid>4819457</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T11:45:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Depot, KG</username>
        <id>146037</id>
      </contributor>
      <origin>4957637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10273" sha1="8ty2n76au9rps39ri5cqh8dvizd1rxu" xml:space="preserve">{{మూలాలు సమీక్షించండి}}{{వర్గీకరణ}} 
Nectar in a sieve.నెక్టర్ ఇన్ ఎ సీవ్ నవలను ఇండియన్ ఇంగ్లీష్ రైటర్ కమల మార్కండేయ రచించారు. ఈ నవల ఒక సాధారణమైన కుటుంబం ఏ విధమైన ఆర్థిక ఇబ్బందులు ఎదుర్కొనే క్రమంలో సామాజికంగా ఏవిధంగా దిగజారిందో తెలియజేస్తుంది. 
నవలలో ప్రధానపాత్ర రుక్మిణి, ఈమె తల్లిదండ్రులకు పెద్ద కూతురు, గారాబంగా పెరుగుతుంది. ఈమె 12 సంవత్సరాల వయసులో  తండ్రి తీవ్రమైన ఆర్థిక సమస్యలతో ఈమెను ఒక చిన్న రైతు  నాథన్ కు ఇచ్చి వివాహం జరుపుతారు. 
రుక్మిణికి మొదటిరాత్రి అయిస్టంగా, అసంతృప్తిగా జరిగిపోతుంది. తర్వాత క్రమగా  భర్తతో ఆనందంగా శృంగార జీవితం అనుభవిస్తుంది. దాంపత్యంలో శృంగార జీవితాన్ని గురించి మొట్టమొదటిసారి వర్ణించిన భారతీయ రచయిత్రి  కమల మార్కండేయ అని అంటారు. 
రుక్మిణికి ఈరావతి లేదా ఏరా అనే కూతురు జన్మిస్తుంది. ఏరా చలాకీగా, అందంగా ఉంటుంది. ఈరా పుట్టిన ఐదు సంవత్సరాల వరకు రుక్మిణికి మరలా సంతానం కలగదు. రుక్మిణి అత్తమామలు సంతానం కొరకు అనేక దేవాలయాలకు వెళ్ళి, పూజలు, పునస్కారాలు జరుపుతారు. ఆమె  ఆ గ్రామంలో బ్రిటిష్ డాక్టర్ దగ్గర ట్రీట్మెంట్ తీసుకొన్న తర్వాత ఒకరి తర్వాత ఒకరుగా ఐదుగురు మగసంతానం కలుగుతారు. వీరందరికీ తిండి తిప్పలు ఏర్పాటు చేయటానికి రుక్మిణి ఆమె భర్త నాథన్ చాలా ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటారు. ఇదే సమయంలో వారున్న ఈ గ్రామంలో క్రొత్తగా ఒక లెదర్ ఫ్యాక్టరీ నిర్మిస్తారు. దీనివలన గ్రామానికి పట్టణ వాతావరణం వస్తుంది. నిత్యావసర వస్తువుల ధరలు పెరిగి, ఇంటి అద్దెలు పెరిగి మానవ జీవన ప్రమాణ రేటు పెరుగుతుంది. అదే సమయంలో నాథన్ తీసుకున్న పొలం విపరీతమైన వర్షాలవల్ల, పంటలు దెబ్బతిని అనేక ఆర్థిక ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటారు. ఈ విధంగానే అనేక  సంవత్సరాలు ఇబ్బందులతోనే రుక్మిణి, నాథన్.ల జీవితం గడిచిపోతుంది.  
వీరి కూతురు ఈరాకు పెళ్లి చేస్తారు. ఆరు సంవత్సరాలు వరకు ఈరా జీవితం సుఖంగా ఉంటుంది. తర్వాత ఈమె భర్త పరాయి స్త్రీతో వెళ్లి ఎక్కడో  నివసిస్తుంటాడు. ఈరా తల్లిదండ్రుల ఇంటికి చేరుతుంది. 
రుక్మిణి, నాథన్ ఇంటికి ఎదురుగా కుంతి అనే ధనికస్త్రీ చేరి అనేకమందితో సంబంధం పెట్టుకొని, విలాసమైన జీవితాన్ని గడుపుతుంది. 
రుక్మిణి భర్త నాథన్, కుంతితో వివాహేతర సంబంధాన్ని కొనసాగిస్తాడు,  ఇతని వల్ల కుంతికి ఇద్దరు సంతానం కలుగుతారు. రుక్మిణికి చివరగా ఇంకొక మగ పిల్లవాడిని కంటుంది. ఈ చివరి మగ పిల్లవాడిని ఈరా తన సొంత కొడుకు లాగా గాని పెంచుకుంటుంది. వీడికి సరైన పోషణలేక, పాలకొరకు ఈరా  తప్పనిసరి పరిస్థితులలో వ్యభిచారిణిగా మారుతుంది. అయినా ఈమె చివరి తమ్ముణ్ణి తన సొంత కొడుకులాగా చూసుకొంటుంది, వాడు  తేలు కుట్టి చనిపోతాడు. 
ఈ పరిస్థితులలో రుక్మిణి మొదటి కొడుకు, రెండవ కొడుకు చర్మపరిశ్రమలో కూలీలుగా పనిచేస్తారు. కొంతకాలం తర్వాత ఫ్యాక్టరీలో వేతనాలు సరిపోక, సమ్మె చేస్తారు. ఈ ఇద్దరు కొడుకులు ఉద్యోగాలు మానుకొన కొంతకాలం ఇంట్లోనే ఉండి, తరువాత సిల్లోన్ దేశానికి వెళ్లి కాపీ ఎస్టేట్ లలో పనిచేస్తారు. రుక్మిణి మూడవ కొడుకు ఫ్యాక్టరీలో చేరి ఒక చిన్న దొంగతనం చేసి, సెక్యూరిటీ గార్డ్ చేతుల్లో చనిపోతాడు. నాలుగవ కొడుకు రాజా పెళ్లి చేసుకుని భార్యను తీసుకొని వేరే ప్రాంతానికి వెళ్ళిపోతాడు. అయిదవ కొడుకు మాత్రమే రుక్మిణి, నాథన్లకు మిగులుతాడు. వీరితో కూడా ఈరా కూడా ఉంటుంది పాపం ఆమె వేశ్యగా మారిపోతుంది. పట్టణీకరణ చెందిన ఈ గ్రామంలో బ్రతకటం కష్టమని ఈ కుటుంబం వేరే ప్రాంతానికి వలస వెళుతుంది. వీరు ఆ గ్రామంలో దేవాలయాలు ఉన్న ప్రాంతంలో వసతి ఏర్పాటు చేసుకుంటారు. ఈ లోగా రుక్మిణి భర్త  నాథన్ ఆరోగ్యం క్షీణించి చనిపోతాడు. అప్పుడు రుక్మిణి బాగా పరిచయమైన తన కొడుకు లాగా భావించిన పుల్లి సహాయంతో క్వారీలో రాళ్లు కొట్టడానికి చేరుతారు. ఈ కుటుంబ పోషణ రుక్మిణికి భారం కావడం వలన చివరకు ఈమె కూడా వేరే వారితో వివాహేతర సంబంధాన్ని కొనసాగిస్తుంది. 
చివరగా ఈ కుటుంబుం అధిక సంతానం వల్ల, వారు మొదట ఉన్న గ్రామం పారిశ్రామికీ కరణ    చెందడం వలన అక్కడ సరైన ఉపాధి లేకపోవడం వారు కౌలుకు తీసుకున్న పొలం లెదర్ ఫ్యాక్టరీకి అమ్మటం, ఇతర పొలాలు కౌలుకు తీసుకొనడం వలన ప్రకృతి వైపరీత్యాల వలన పంటల పండక పోవటం వలన కుటుంబం సామాజికంగా, ఆర్థికంగా దిగజారి పోవటం ఈ నవలలో చిత్రించబడింది. 
పల్లెటూర్లలో  ఎక్కువ మంది సంతానం కలగటం, వారి పోషణకు బాగా ఖర్చు కావడం, రకరకాల కారణాలు సామాజికంగా దిగజారటం, వివాహేతర సంబంధాలతో కుటుంబాలు నాశనం కావడం ప్రతి గ్రామంలో ఉంది.  ఇటువంటి  సమస్యలు దృష్టిలో పెట్టుకొని దాదాపు 70 సంవత్సరాల క్రితమే రచయిత కమల మార్కండేయ హృదయ విదారకంగా ఈ నవల రాశారు. 

ఆకరాలు :
1.Nectar in a sieve Npvel,
2.కేలం ఆదినారాయణ(లెక్చరర్ ) quoraలో రాసిన వ్యాసం.
{{Authority control}}</text>
      <sha1>8ty2n76au9rps39ri5cqh8dvizd1rxu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>భర్త మహాశయులకు విజ్ఞప్తి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>473633</id>
    <revision>
      <id>4957605</id>
      <parentid>4768374</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T09:33:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Depot, KG</username>
        <id>146037</id>
      </contributor>
      <comment>/* బయటి లింకులు */</comment>
      <origin>4957605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11956" sha1="9u5d78rc0fhvoy3m5k0jpqsal4a9m19" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name             = భర్త మహాశయులకు విజ్ఞప్తి 
| image            =  Bhartha Mahasayulaku Wignyapthi.jpg
| screenplay    = కిషోర్ తిరుమల 
| director       =  కిషోర్ తిరుమల 
| writer         =  కిషోర్ తిరుమల 
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1= సహ రచయితలు 
| data1 =   }}
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1= ఎగ్జిక్యూటివ్ నిర్మాత    
| data1 = శేఖర్ యలమంచిలి }}
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1= ప్రొడక్షన్ డిజైనర్
| data1 = }}
| producer       ={{ubl|సుధాకర్ చెరుకూరి}}
| starring       = {{ubl|[[రవితేజ]]|[[డింపుల్ హయాతి]]|[[ఆషికా రంగనాథ్]]|[[ఇందుకూరి సునీల్ వర్మ|సునీల్]]}} 
| cinematography =  ప్రసాద్ మురెళ్ళ 
| editing        = [[అక్కినేని శ్రీకర్ ప్రసాద్|శ్రీకర్ ప్రసాద్]]
| music          = [[భీమ్స్ సిసిరోలియో]]
| studio         = {{ubl|ఎస్ఎల్‌వి సినిమాస్}}
| distributor    =  
| runtime    = 130 నిముషాలు&lt;ref name=&quot;రవితేజ 'భర్త మహాశయులకు విజ్ఞప్తి' సెన్సార్ రివ్యూ - రన్ టైం ఎంతంటే?&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=రవితేజ 'భర్త మహాశయులకు విజ్ఞప్తి' సెన్సార్ రివ్యూ - రన్ టైం ఎంతంటే? |url=https://telugu.abplive.com/entertainment/cinema/bhartha-mahasayulaku-wignyapthi-censor-review-ravi-teja-ashika-ranganath-top-class-entertainer-highlights-234111 |accessdate=12 January 2026 |publisher=ABP Desam |date=11 January 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260112051513/https://telugu.abplive.com/entertainment/cinema/bhartha-mahasayulaku-wignyapthi-censor-review-ravi-teja-ashika-ranganath-top-class-entertainer-highlights-234111 |archivedate=12 January 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;
| released       = 2026 జనవరి 13
| country        = [[భారతదేశం]]
| language       = తెలుగు
| budget         = &lt;!--MUST BE ATTRIBUTED TO A RELIABLE SOURCE WITH AN ESTABLISHED REPUTATION OF FACT CHECKING. NO BLOGS, NO IMDB--&gt;
| gross          =  
}} 
'''భర్త మహాశయులకు''' 2026లో విడుదలైన ఫ్యామిలీ ఎంటర్‌టైనర్ సినిమా. ఎస్ఎల్‌వి సినిమాస్ బ్యానర్‌పై సుధాకర్ చెరుకూరి నిరించిన ఈ సినిమాకు కిషోర్ తిరుమల దర్శకత్వం వహించాడు. [[రవితేజ]], [[డింపుల్ హయాతి]], [[ఆషికా రంగనాథ్]] ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన ఈ సినిమా టైటిల్‌ను &amp; గ్లింప్స్‌ని 2025 నవంబర్ 10న,&lt;ref name=&quot;ఆశ్చర్య పోయారు తప్ప.. ఆన్సర్ రాలేదు&quot;&gt;{{cite news |title=ఆశ్చర్య పోయారు తప్ప.. ఆన్సర్ రాలేదు |url=https://www.chitrajyothy.com/2025/videos/ravi-tejakishore-tirumala-film-titled-bhartha-mahashayulaku-vignapthi-avm-67689.html |accessdate=12 January 2026 |publisher=Chitrajyothy |date=10 November 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260112050717/https://www.chitrajyothy.com/2025/videos/ravi-tejakishore-tirumala-film-titled-bhartha-mahashayulaku-vignapthi-avm-67689.html |archivedate=12 January 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt; టీజర్‌ను 2025 డిసెంబర్ 21న విడుదల చేశారు.&lt;ref name=&quot;ఈ సంక్రాంతికి ఎంటర్టైన్మెంట్ పక్కా..! జనవరి 13న ప్రేక్షకుల ముందుకు భర్త మహాశయులకు విజ్ఞప్తి&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=ఈ సంక్రాంతికి ఎంటర్టైన్మెంట్ పక్కా..! జనవరి 13న ప్రేక్షకుల ముందుకు భర్త మహాశయులకు విజ్ఞప్తి |url=https://tv9telugu.com/entertainment/tollywood/mass-maharaja-ravi-tejas-bhartha-mahasayulaku-vignapthi-to-be-grandly-releasing-on-january-13th-1703974.html |accessdate=12 January 2026 |publisher=TV9 Telugu |date=20 December 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260112051522/https://tv9telugu.com/entertainment/tollywood/mass-maharaja-ravi-tejas-bhartha-mahasayulaku-vignapthi-to-be-grandly-releasing-on-january-13th-1703974.html |archivedate=12 January 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;  

భర్త మహాశయులకు ట్రైలర్‌ను 2026 జనవరి 7న విడుదల చేసి,&lt;ref name=&quot;ర‌వితేజ ఫ్యాన్స్‌కి గుడ్ న్యూస్.. ‘భర్త మహాశయులకు విజ్ఞప్తి’ ట్రైల‌ర్ విడుద‌ల‌&quot;&gt;{{cite news |last1= |title=ర‌వితేజ ఫ్యాన్స్‌కి గుడ్ న్యూస్.. ‘భర్త మహాశయులకు విజ్ఞప్తి’ ట్రైల‌ర్ విడుద‌ల‌ |url=https://www.ntnews.com/cinema/ravi-teja-movie-trailer-released-2266139 |accessdate=12 January 2026 |work= |publisher=NT News |date=7 January 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260112050946/https://www.ntnews.com/cinema/ravi-teja-movie-trailer-released-2266139 |archivedate=12 January 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt; సినిమాను జనవరి 13న విడుదల చేశారు.

==నటీనటులు==
* [[రవితేజ]]&lt;ref name=&quot;ప్రేక్షకులందరూ ఎంజాయ్‌ చేస్తారు: రవితేజ&quot;&gt;{{cite news |title=ప్రేక్షకులందరూ ఎంజాయ్‌ చేస్తారు: రవితేజ |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/bhartha-mahasayulaku-wignyapthi-pre-release-event-2676158 |accessdate=12 January 2026 |work= |publisher=Sakshi |date=11 January 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260112051549/https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/bhartha-mahasayulaku-wignyapthi-pre-release-event-2676158 |archivedate=12 January 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;
* [[డింపుల్ హయాతి]]&lt;ref name=&quot;'భర్త మహాశయులకు విజ్ఞప్తి'లో సర్‌ప్రైజ్ ఎలిమెంట్ ఉంది.. రవితేజ గురించి ఆసక్తికర విషయాలు చెప్పిన ఆషిక, డింపుల్&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title='భర్త మహాశయులకు విజ్ఞప్తి'లో సర్‌ప్రైజ్ ఎలిమెంట్ ఉంది.. రవితేజ గురించి ఆసక్తికర విషయాలు చెప్పిన ఆషిక, డింపుల్ |url=https://tv9telugu.com/entertainment/tollywood/ashika-ranganath-dimple-hayathi-interesting-comments-in-bhartha-mahasayulaku-wignyapthi-movie-promotions-1717735.html |accessdate=12 January 2026 |publisher=TV9 Telugu |date=9 January 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260112050825/https://tv9telugu.com/entertainment/tollywood/ashika-ranganath-dimple-hayathi-interesting-comments-in-bhartha-mahasayulaku-wignyapthi-movie-promotions-1717735.html |archivedate=12 January 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;
* [[ఆషికా రంగనాథ్]]&lt;ref name=&quot;'భర్త మహాశయులకు విజ్ఞప్తి'లో సర్‌ప్రైజ్ ఎలిమెంట్ ఉంది.. రవితేజ గురించి ఆసక్తికర విషయాలు చెప్పిన ఆషిక, డింపుల్&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
* [[ఇందుకూరి సునీల్ వర్మ|సునీల్]]
* [[సత్య (నటుడు)|సత్య]]
* [[వెన్నెల కిశోర్]]
* [[తారక్ పొన్నప్ప]]
* సుధాకర్
* [[మురళీధర్ గౌడ్]] 
* [[గెటప్ శ్రీను]]
* [[అజయ్ ఘోష్]]
* రోషన్
== పాటలు==
{{Track listing
| headline =  
| total_length =  
| extra_column = గాయకులు
| title1 = బెల్లా బెల్లా&lt;ref name=&quot;ఇచ్చిపడేసేలా రవితేజ-ఆషికా స్టెప్పులు .. ‘భర్త మహాశయులకు విజ్ఞప్తి’ ఫస్ట్ ఫింగిల్&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=ఇచ్చిపడేసేలా రవితేజ-ఆషికా స్టెప్పులు .. ‘భర్త మహాశయులకు విజ్ఞప్తి’ ఫస్ట్ ఫింగిల్ |url=https://www.v6velugu.com/ravi-teja-bella-bella-song-promo-released-from-bhartha-mahasayulaku-wignyapthi-movie- |accessdate=12 January 2026 |publisher=V6 Velugu |date=29 November 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260112053850/https://www.v6velugu.com/ravi-teja-bella-bella-song-promo-released-from-bhartha-mahasayulaku-wignyapthi-movie- |archivedate=12 January 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;
| extra1 =  సురేశ్‌ గంగుల  
| lyrics1 = నకాశ్‌ అజీజ్‌, రోహిణి
| music1 = 
| length1 = 3:32
| title2 =  వామ్మో... వాయ్యో&lt;ref name=&quot;వామ్మో... వాయ్యో... సాంగ్ వచ్చేసింది!&quot;&gt;{{cite news |title=వామ్మో... వాయ్యో... సాంగ్ వచ్చేసింది! |url=https://www.chitrajyothy.com/2026/tollywood/vaammo-vaayyo-song-from-bhartha-mahasayulaku-wignyapthi-movie-out-onava-68918.html |accessdate=12 January 2026 |publisher=Chitrajyothy |date=2 January 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260112054114/https://www.chitrajyothy.com/2026/tollywood/vaammo-vaayyo-song-from-bhartha-mahasayulaku-wignyapthi-movie-out-onava-68918.html |archivedate=12 January 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;
| extra2 =  దేవ్ పవర్  
| lyrics2 = స్వాతిరెడ్డి యు.కె.
| music2 =  
| length2 =  3:01
| title3 = అద్దం ముందు నిలబడి&lt;ref name=&quot;అద్దం ముందు నిలబడి అబద్ధం చెప్పలేనే..&quot;&gt;{{cite news |last1= |title=అద్దం ముందు నిలబడి అబద్ధం చెప్పలేనే.. |url=https://www.ntnews.com/cinema/ravi-teja-bhartha-mahasayulu-vignapthi-movie-second-song-promo-out-2237641 |accessdate=12 January 2026 |work= |publisher=NT News |date=9 December 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260112054426/https://www.ntnews.com/cinema/ravi-teja-bhartha-mahasayulu-vignapthi-movie-second-song-promo-out-2237641 |archivedate=12 January 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;
| extra3 = శ్రేయా ఘోషల్‌, కపిల్‌ కపిలన్‌
| lyrics3 = చంద్రబోస్‌ 
| music3 =  
| length3 =   3:50
| title4 =  
| extra4 =  
| lyrics4 =
| music4 =  
| length4 =  
}}

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
==బయటి లింకులు==
* {{IMDb title |36017918}}
{{Authority control}}
[[వర్గం:2026 తెలుగు సినిమాలు]]</text>
      <sha1>9u5d78rc0fhvoy3m5k0jpqsal4a9m19</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>విరుత్తపురీశ్వర ఆలయం, అన్నవాసల్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>478288</id>
    <revision>
      <id>4957581</id>
      <parentid>4757447</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:46:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:పుదుక్కోటై జిల్లాలోని శివ ఆలయాలు]] ను తీసివేసారు;  [[వర్గం:పుదుక్కొట్టై జిల్లా లోని శివాలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4957581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10296" sha1="63r50q15e1ltveiy3hukwcgghuelr50" xml:space="preserve">{{Infobox Hindu temple
| name               = తిరుప్పునవాసల్ విరుత్తపురీశ్వర ఆలయం
| image              = திருப்புனவாசல்.jpg
| alt                = విరుత్తపురీశ్వర ఆలయ రాజగోపురం
| caption            = తిరుప్పునవాసల్ విరుత్తపురీశ్వర ఆలయ రాజగోపురం
| map_type           = India Tamil Nadu
| map_caption        = [[తమిళనాడు]]లోని స్థానం
| coordinates        = {{Coord|9.8941|N|79.0636|E|display=inline,title}}
| native_name        = திருப்புனவாசல் விருத்தபுரீஸ்வரர் கோவில்
| country            = [[భారతదేశం]]
| state              = [[తమిళనాడు]]
| district           = [[పుదుక్కోటై జిల్లా|పుదుక్కోటై]]
| location           = [[అన్నవాసల్, పుదుక్కోటై|అన్నవాసల్]]
| elevation_m        = 
| deity              = విరుత్తపురీశ్వరుడు ([[శివుడు]]), ధర్మసంవర్తిని దేవి
| festivals          = 
| architecture       = [[ద్రావిడ శిల్పకళ]]
| temple_quantity    = 1
| monument_quantity  = 
| inscriptions       = 
| year_completed     = 
| creator            = 
| website            = 
}}
'''విరుత్తపురీశ్వర ఆలయం''' ఒక [[శివుడు|శివ]] ఆలయం. ఇది [[అన్నవాసల్, పుదుక్కోటై|అన్నవాసల్]]లో, [[పుదుక్కోటై జిల్లా]], [[తమిళనాడు]] (భారతదేశం)లో ఉంది.&lt;ref name=&quot;bmj&quot;&gt;பு.மா.ஜெயசெந்தில்நாதன், தேவார வைப்புத்தலங்கள், வர்த்தமானன் பதிப்பகம், சென்னை, 2009&lt;/ref&gt;&lt;ref name=shaivam&gt;[https://shaivam.org/hindu-hub/temples/place/281/annalvaayil-viruthapureeswarar-temple மூவர் தேவார வைப்புத் தலங்கள், Muvar Thevara Vaippu Thalangal, அண்ணல்வாயில் - (அன்னவாசல்), 6-71-7]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.shivatemples.com/vt/vtlist1.php தேவார வைப்புத் தலங்கள், அண்ணல்வாயில், 6-71-7]&lt;/ref&gt; ఈ ప్రధాన దేవుడు 7వ శతాబ్దపు తమిళ శైవ కానోనికల్ గ్రంథమైన ''[[తేవారం]]''లో, [[నాయనార్లు|నాయనార్లుగా]] ప్రసిద్ధి చెందిన తమిళ సంత కవులు రచించిన భక్తిగీతాలలో ప్రస్తావించబడ్డాడు. ఈ ఆలయం ''[[పాడల్ పేట్ర క్షేత్రాలు|పాడల్ పెట్ర స్థలం]]''గా వర్గీకరించబడింది.  ఈ స్థలంలో వేదాలు పూజ చేసినట్లు ప్రాచీన విశ్వాసం ఉంది. ఈ ఆలయ పరిసరాలలో మొత్తం పద్నాలుగు శివలింగాలు ఉన్నాయి. 

== బ్రహ్మను పూజించిన ప్రదేశం ==
ప్రణవ మంత్రం యొక్క అర్థాన్ని తెలియక శిక్షకు గురైన బ్రహ్మను  [[శివుడు]] విముక్తి చేశాడని పురాణ విశ్వాసం. తన చేసిన తప్పుకు పశ్చాత్తాపంతో బ్రహ్మ మళ్లీ సృష్టి కార్యాన్ని పొందాలని నిర్ణయించుకుని, ఈ స్థలంలో ఒక శివలింగాన్ని ప్రతిష్ఠించాడు. ఆ శివలింగానికి నాలుగు వైపులా శివ ముఖాలను రూపొందించి, శివలింగ అభిషేకానికి ఒక తీర్థాన్ని సృష్టించి శివుని భక్తితో ఆరాధించాడు అని నమ్మకం ఉంది.

== విరుత్తపురీశ్వరుడు ==
‘‘విరుత్తం’’ అనే పదానికి ‘‘ప్రాచీనము’’ అనే అర్థం ఉంది. అందువల్ల ఈ ఈశ్వరుడు ‘‘పళంపతినాథర్’’ అనే పేరుతో కూడా పిలువబడుతాడు. రెండవ సుందర పాండ్యన్ కాలంలో పాండ్య దేశ శిల్పకళను, చోళ దేశ శిల్పకళను సమ్మిళితం చేస్తూ ఈ ఆలయంలో రాజగోపురం, విమానం అత్యంత ఎత్తుగా నిర్మించబడ్డాయి.

గర్భగృహంలో ఉన్న శివలింగం పరిధిలో ఎంతో విశాలమైనదిగా భావించబడుతుంది. ([[బృహదీశ్వర దేవాలయం (తంజావూరు)|తంజావూరు బృహదీశ్వర ఆలయం]]&lt;nowiki/&gt;లోని శివలింగం పరిమాణంలో పెద్దదైనా, దీనికంటే గంగైకొండ చోళపురంలోని శివలింగం ఎత్తులో మరింత పెద్దదిగా ఉంటుంది.) ఈ ఆలయంలోని శివలింగం పరిధి సుమారు 82.5 అడుగులుగా చెప్పబడుతుంది.

== స్థల వృక్షాలు ==
ఈ ఆలయంలో నాలుగు స్థల వృక్షాలు ఉన్నాయి. ప్రతి యుగానికి ఒకటి చొప్పున స్థల వృక్షంగా ఉండటం అనే ఆధారంతో ఇవి ఏర్పడ్డాయని విశ్వాసం.

[[సత్యయుగం|కృతయుగం]]&lt;nowiki/&gt;లో &quot;వజ్రవనం&quot; అనే పేరుతో సతురక్కళ్లి (కాక్టస్ వర్గపు మొక్క), [[త్రేతాయుగం]]&lt;nowiki/&gt;లో &quot;బ్రహ్మపురం&quot; అనే పేరుతో కురుందమరం, [[ద్వాపరయుగం]]&lt;nowiki/&gt;లో &quot;విరుత్తకాసి&quot; అనే పేరుతో మగిళమరం, [[కలియుగం]]&lt;nowiki/&gt;లో &quot;పళంపతి&quot; అనే పేరుతో పున్నైమరం స్థల వృక్షాలుగా ఉన్నట్లు చెబుతారు. ఈ నాలుగు వృక్షాలను నాలుగు వేదాలకు ప్రతీకలుగా భావించి భక్తులు పూజిస్తారు.

==వైప్పు స్థలం==
ఈ ఆలయం [[తిరుప్పునవాయిల్]] అనే పేరుతో కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. తమిళ శైవ [[నాయనార్లు|నయనార్]] అయిన [[అప్పర్]] ఆలపించిన [[వైపు స్థలాలు|వైపు స్థలం]]లలో ఇది ఒకటి.&lt;ref name=&quot;shaivam&quot; /&gt;  ఇది 275 [[పాడల్ పేట్ర క్షేత్రాలు|పాడల్ పెత్ర స్థలాలలో]] ఒకటిగా కూడా గుర్తించబడింది. ఈ ఆలయంలోని స్వామిపై [[సంపందర్]], [[అప్పర్]], [[సుందరర్]] తేవార పతిగాలను రచించారు.

==ప్రధాన దేవుడు==
ఈ ఆలయ ప్రధాన దేవుడు విరుత్తపురీశ్వరుడు. అమ్మవారు ధర్మసంవర్తిని దేవిగా పిలవబడతారు.&lt;ref name=&quot;bmj&quot;/&gt;&lt;ref name=shaivam/&gt;

==అన్నన్వాయిల్==
ఈ ప్రాంతం పూర్వంలో అన్నన్వాయిల్ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ ఆలయం [[పుదుక్కోటై]]–[[విరాళిమలై]] రహదారిపై, [[మనప్పారై]] మార్గంలో, అన్నవాసల్‌కు కొద్దిదూరంలో ఉంది.&lt;ref name=shaivam/&gt;
== చిత్ర గ్యాలరీ ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
Tiruppunavasal virutthapurisvarar temple1.jpg|రాజగోపురం
Tiruppunavasal virutthapurisvarar temple2.jpg|ప్రధాన ప్రవేశద్వారం
Tiruppunavasal virutthapurisvarar temple3.jpg|ప్రాకారం
Tiruppunavasal virutthapurisvarar temple4.jpg|ప్రధాన దేవుడి విమానం
Tiruppunavasal virutthapurisvarar temple5.jpg|ప్రాకారం
Tiruppunavasal virutthapurisvarar temple6.jpg|అమ్మవారి విమానం
&lt;/gallery&gt;
==మూలాలు==
{{Reflist}}


[[Category:పుదుక్కోటై జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
[[వర్గం:పుదుక్కొట్టై జిల్లా లోని శివాలయాలు]]
[[వర్గం:పాడల్ పేట్ర క్షేత్రాలు]]
[[వర్గం:తమిళనాడులోని శివాలయాలు]]
[[వర్గం:తమిళనాడులోని హిందూ దేవాలయాలు]]</text>
      <sha1>63r50q15e1ltveiy3hukwcgghuelr50</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957583</id>
      <parentid>4957581</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:49:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:పుదుక్కోటై జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]] ను తీసివేసారు;  [[వర్గం:పుదుక్కొట్టై జిల్లా లోని హిందూ దేవాలయాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4957583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10310" sha1="r8ribsr1dcetqh94mfjkr3z8wiwu45d" xml:space="preserve">{{Infobox Hindu temple
| name               = తిరుప్పునవాసల్ విరుత్తపురీశ్వర ఆలయం
| image              = திருப்புனவாசல்.jpg
| alt                = విరుత్తపురీశ్వర ఆలయ రాజగోపురం
| caption            = తిరుప్పునవాసల్ విరుత్తపురీశ్వర ఆలయ రాజగోపురం
| map_type           = India Tamil Nadu
| map_caption        = [[తమిళనాడు]]లోని స్థానం
| coordinates        = {{Coord|9.8941|N|79.0636|E|display=inline,title}}
| native_name        = திருப்புனவாசல் விருத்தபுரீஸ்வரர் கோவில்
| country            = [[భారతదేశం]]
| state              = [[తమిళనాడు]]
| district           = [[పుదుక్కోటై జిల్లా|పుదుక్కోటై]]
| location           = [[అన్నవాసల్, పుదుక్కోటై|అన్నవాసల్]]
| elevation_m        = 
| deity              = విరుత్తపురీశ్వరుడు ([[శివుడు]]), ధర్మసంవర్తిని దేవి
| festivals          = 
| architecture       = [[ద్రావిడ శిల్పకళ]]
| temple_quantity    = 1
| monument_quantity  = 
| inscriptions       = 
| year_completed     = 
| creator            = 
| website            = 
}}
'''విరుత్తపురీశ్వర ఆలయం''' ఒక [[శివుడు|శివ]] ఆలయం. ఇది [[అన్నవాసల్, పుదుక్కోటై|అన్నవాసల్]]లో, [[పుదుక్కోటై జిల్లా]], [[తమిళనాడు]] (భారతదేశం)లో ఉంది.&lt;ref name=&quot;bmj&quot;&gt;பு.மா.ஜெயசெந்தில்நாதன், தேவார வைப்புத்தலங்கள், வர்த்தமானன் பதிப்பகம், சென்னை, 2009&lt;/ref&gt;&lt;ref name=shaivam&gt;[https://shaivam.org/hindu-hub/temples/place/281/annalvaayil-viruthapureeswarar-temple மூவர் தேவார வைப்புத் தலங்கள், Muvar Thevara Vaippu Thalangal, அண்ணல்வாயில் - (அன்னவாசல்), 6-71-7]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.shivatemples.com/vt/vtlist1.php தேவார வைப்புத் தலங்கள், அண்ணல்வாயில், 6-71-7]&lt;/ref&gt; ఈ ప్రధాన దేవుడు 7వ శతాబ్దపు తమిళ శైవ కానోనికల్ గ్రంథమైన ''[[తేవారం]]''లో, [[నాయనార్లు|నాయనార్లుగా]] ప్రసిద్ధి చెందిన తమిళ సంత కవులు రచించిన భక్తిగీతాలలో ప్రస్తావించబడ్డాడు. ఈ ఆలయం ''[[పాడల్ పేట్ర క్షేత్రాలు|పాడల్ పెట్ర స్థలం]]''గా వర్గీకరించబడింది.  ఈ స్థలంలో వేదాలు పూజ చేసినట్లు ప్రాచీన విశ్వాసం ఉంది. ఈ ఆలయ పరిసరాలలో మొత్తం పద్నాలుగు శివలింగాలు ఉన్నాయి. 

== బ్రహ్మను పూజించిన ప్రదేశం ==
ప్రణవ మంత్రం యొక్క అర్థాన్ని తెలియక శిక్షకు గురైన బ్రహ్మను  [[శివుడు]] విముక్తి చేశాడని పురాణ విశ్వాసం. తన చేసిన తప్పుకు పశ్చాత్తాపంతో బ్రహ్మ మళ్లీ సృష్టి కార్యాన్ని పొందాలని నిర్ణయించుకుని, ఈ స్థలంలో ఒక శివలింగాన్ని ప్రతిష్ఠించాడు. ఆ శివలింగానికి నాలుగు వైపులా శివ ముఖాలను రూపొందించి, శివలింగ అభిషేకానికి ఒక తీర్థాన్ని సృష్టించి శివుని భక్తితో ఆరాధించాడు అని నమ్మకం ఉంది.

== విరుత్తపురీశ్వరుడు ==
‘‘విరుత్తం’’ అనే పదానికి ‘‘ప్రాచీనము’’ అనే అర్థం ఉంది. అందువల్ల ఈ ఈశ్వరుడు ‘‘పళంపతినాథర్’’ అనే పేరుతో కూడా పిలువబడుతాడు. రెండవ సుందర పాండ్యన్ కాలంలో పాండ్య దేశ శిల్పకళను, చోళ దేశ శిల్పకళను సమ్మిళితం చేస్తూ ఈ ఆలయంలో రాజగోపురం, విమానం అత్యంత ఎత్తుగా నిర్మించబడ్డాయి.

గర్భగృహంలో ఉన్న శివలింగం పరిధిలో ఎంతో విశాలమైనదిగా భావించబడుతుంది. ([[బృహదీశ్వర దేవాలయం (తంజావూరు)|తంజావూరు బృహదీశ్వర ఆలయం]]&lt;nowiki/&gt;లోని శివలింగం పరిమాణంలో పెద్దదైనా, దీనికంటే గంగైకొండ చోళపురంలోని శివలింగం ఎత్తులో మరింత పెద్దదిగా ఉంటుంది.) ఈ ఆలయంలోని శివలింగం పరిధి సుమారు 82.5 అడుగులుగా చెప్పబడుతుంది.

== స్థల వృక్షాలు ==
ఈ ఆలయంలో నాలుగు స్థల వృక్షాలు ఉన్నాయి. ప్రతి యుగానికి ఒకటి చొప్పున స్థల వృక్షంగా ఉండటం అనే ఆధారంతో ఇవి ఏర్పడ్డాయని విశ్వాసం.

[[సత్యయుగం|కృతయుగం]]&lt;nowiki/&gt;లో &quot;వజ్రవనం&quot; అనే పేరుతో సతురక్కళ్లి (కాక్టస్ వర్గపు మొక్క), [[త్రేతాయుగం]]&lt;nowiki/&gt;లో &quot;బ్రహ్మపురం&quot; అనే పేరుతో కురుందమరం, [[ద్వాపరయుగం]]&lt;nowiki/&gt;లో &quot;విరుత్తకాసి&quot; అనే పేరుతో మగిళమరం, [[కలియుగం]]&lt;nowiki/&gt;లో &quot;పళంపతి&quot; అనే పేరుతో పున్నైమరం స్థల వృక్షాలుగా ఉన్నట్లు చెబుతారు. ఈ నాలుగు వృక్షాలను నాలుగు వేదాలకు ప్రతీకలుగా భావించి భక్తులు పూజిస్తారు.

==వైప్పు స్థలం==
ఈ ఆలయం [[తిరుప్పునవాయిల్]] అనే పేరుతో కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. తమిళ శైవ [[నాయనార్లు|నయనార్]] అయిన [[అప్పర్]] ఆలపించిన [[వైపు స్థలాలు|వైపు స్థలం]]లలో ఇది ఒకటి.&lt;ref name=&quot;shaivam&quot; /&gt;  ఇది 275 [[పాడల్ పేట్ర క్షేత్రాలు|పాడల్ పెత్ర స్థలాలలో]] ఒకటిగా కూడా గుర్తించబడింది. ఈ ఆలయంలోని స్వామిపై [[సంపందర్]], [[అప్పర్]], [[సుందరర్]] తేవార పతిగాలను రచించారు.

==ప్రధాన దేవుడు==
ఈ ఆలయ ప్రధాన దేవుడు విరుత్తపురీశ్వరుడు. అమ్మవారు ధర్మసంవర్తిని దేవిగా పిలవబడతారు.&lt;ref name=&quot;bmj&quot;/&gt;&lt;ref name=shaivam/&gt;

==అన్నన్వాయిల్==
ఈ ప్రాంతం పూర్వంలో అన్నన్వాయిల్ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ ఆలయం [[పుదుక్కోటై]]–[[విరాళిమలై]] రహదారిపై, [[మనప్పారై]] మార్గంలో, అన్నవాసల్‌కు కొద్దిదూరంలో ఉంది.&lt;ref name=shaivam/&gt;
== చిత్ర గ్యాలరీ ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
Tiruppunavasal virutthapurisvarar temple1.jpg|రాజగోపురం
Tiruppunavasal virutthapurisvarar temple2.jpg|ప్రధాన ప్రవేశద్వారం
Tiruppunavasal virutthapurisvarar temple3.jpg|ప్రాకారం
Tiruppunavasal virutthapurisvarar temple4.jpg|ప్రధాన దేవుడి విమానం
Tiruppunavasal virutthapurisvarar temple5.jpg|ప్రాకారం
Tiruppunavasal virutthapurisvarar temple6.jpg|అమ్మవారి విమానం
&lt;/gallery&gt;
==మూలాలు==
{{Reflist}}


[[వర్గం:పుదుక్కొట్టై జిల్లా లోని హిందూ దేవాలయాలు]]
[[వర్గం:పుదుక్కొట్టై జిల్లా లోని శివాలయాలు]]
[[వర్గం:పాడల్ పేట్ర క్షేత్రాలు]]
[[వర్గం:తమిళనాడులోని శివాలయాలు]]
[[వర్గం:తమిళనాడులోని హిందూ దేవాలయాలు]]</text>
      <sha1>r8ribsr1dcetqh94mfjkr3z8wiwu45d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కృష్ణకుమార్ కులశేఖరన్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>479014</id>
    <revision>
      <id>4957346</id>
      <parentid>4765069</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:46:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raghurama Raju 1957</username>
        <id>146551</id>
      </contributor>
      <comment>/* కెరీర్ */ అక్షర దోషం స్థిరం</comment>
      <origin>4957346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16562" sha1="3e2hpnrblb03sb0dhbujbvk3ln1y1fj" xml:space="preserve">
{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=కృష్ణ|image=Kreshna at Vizhithiru Press Meet.jpg|birth_name=కృష్ణకుమార్ కులశేఖరన్|birth_date={{Birth date and age|1978|02|14|df=y}}|birth_place=భారతీయుడు|occupation=నటుడు|relatives=[[విష్ణువర్ధన్]] (సోదరుడు)|website=|yearsactive=1990–ప్రస్తుతం}}

'''కృష్ణకుమార్ కులశేఖరన్''' (జననం 1978 ఫిబ్రవరి 14), ఒక [[భారతీయ సినిమా]] నటుడు, ఆయన ప్రధానంగా [[తమిళ సినిమా|తమిళ చిత్రసీమ]]&lt;nowiki/&gt;లో పనిచేస్తున్నాడు. ఆయన చిత్ర దర్శకుడు [[విష్ణువర్ధన్]] తమ్ముడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kollywood Movie Actor Krishna Kulasekaran Biography, News, Photos, Videos|url=https://nettv4u.com/celebrity/tamil/movie-actor/krishna-kulasekaran}}&lt;/ref&gt;

== ప్రారంభ జీవితం ==
అతని తండ్రి చిత్ర నిర్మాత పట్టియాల్ శేఖర్. కాగా, సోదరుడు ప్రముఖ చిత్ర దర్శకుడు [[విష్ణువర్ధన్]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Vishnuvardhan gives the green signal – Behindwoods.com Krishna son producer 'Pattiyal' Sekar brother director Vishnuvardhan Billa Ali Baba Vishnu's assistant director Nilan K. Sekar Yuvan music Vidyasagar Ali Baba Prakash Raj Radha Ravi GALLERY IMAGES Kollywood Actress Wallpaper Tamil Actress Gallery Tamil Actress Images Stills|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/feb-08-03/19-02-08-vishnuvardhan.html|access-date=9 November 2013|website=Behindwoods.com}}&lt;/ref&gt; ఆయన [[చెన్నై]]&lt;nowiki/&gt;లోని సెయింట్ బేడ్స్ ఆంగ్లో ఇండియన్ హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్ లో చదివాడు. అలాగే, లయోలా కాలేజీలో చదువుకున్నాడు. ఆ తరువాత, [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్]] లో ఎంబీఏ (ఫైనాన్స్)తో ఆయన పట్టభద్రుడయ్యాడు.&lt;ref name=&quot;newindianexpress1&quot;&gt;{{Cite web|last=Naig|first=Udhav|title=Of talent and charisma|url=http://newindianexpress.com/entertainment/interviews/article195980.ece|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131110015817/http://newindianexpress.com/entertainment/interviews/article195980.ece|archive-date=10 November 2013|access-date=9 November 2013|website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt; ఆయన ఐటి పరిశ్రమలో ఏడాదిన్నర పాటు పనిచేసి, తన సొంత వ్యాపారాన్ని ప్రారంభించాడు.&lt;ref name=&quot;hindu1&quot;&gt;{{Cite web|date=11 June 2010|title=Friday Review Chennai / Interview : Just arrived|url=http://www.hindu.com/fr/2010/06/11/stories/2010061150690200.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100617073443/http://www.hindu.com/fr/2010/06/11/stories/2010061150690200.htm|archive-date=17 June 2010|access-date=9 November 2013|website=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt; ఆయన [[జాజ్]] లో శిక్షణ పొందాడు, యుఎస్ వెళ్ళే ముందు నర్తకుడు, కొరియోగ్రాఫర్ గా కూడా పనిచేసాడు.
== కెరీర్ ==
నటుడిగా, ఆయన మొదట [[మణిరత్నం]] రూపొందించిన ''[[అంజలి (సినిమా)|అంజలి]]'' (1990) కోసం కెమెరా ముందుకొచ్చాడు, ఆ తరువాత ''[[ఇద్దరు|ఇరువర్]]'', [[సంతోష్ శివన్]] చిత్రం ''ది టెర్రరిస్ట్'' లలో కనిపించాడు.&lt;ref name=&quot;newindianexpress1&quot;&gt;{{Cite web|last=Naig|first=Udhav|title=Of talent and charisma|url=http://newindianexpress.com/entertainment/interviews/article195980.ece|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131110015817/http://newindianexpress.com/entertainment/interviews/article195980.ece|archive-date=10 November 2013|access-date=9 November 2013|website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=20 August 2008|title=Krishna gets busy – Tamil Movie News|url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/40882.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080820181431/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/40882.html|archive-date=20 August 2008|access-date=9 November 2013|website=IndiaGlitz.com}}&lt;/ref&gt; ''[[దళపతి|తలపతి]]''లో [[రజినీకాంత్|రజనీకాంత్]] యువ వెర్షన్ పాత్రను పోషించాడు, కానీ ఆ పాత్ర చిత్రం పొడవును ప్రభావితం చేసినందున తరువాత తొలగించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://epaper.timesofindia.com/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToPrintGifMSIE_PASTISSUES2&amp;Type=text/html&amp;Locale=english-skin-custom&amp;Path=TOICH/2012/10/20&amp;ChunkNum=0&amp;ID=Ar04802|title=Did You Know?|date=20 October 2012|work=[[The Times of India]]|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20180225161956/http://epaper.timesofindia.com/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToPrintGifMSIE_PASTISSUES2&amp;Type=text/html&amp;Locale=english-skin-custom&amp;Path=TOICH/2012/10/20&amp;ChunkNum=0&amp;ID=Ar04802|archive-date=25 February 2018}}&lt;/ref&gt; ఆయన ''ఉదయ'' (2004)లో చిన్న పాత్రలో నటించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=12 July 2017|title=Krishna recollects his memories of acting in Iruvar and Udhaya|url=https://m.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/krishna-recollects-his-memories-of-acting-in-iruvar-and-udhaya.html}}&lt;/ref&gt;

ఆయన తన తండ్రి నిర్మించిన ''అలీబాబా ''లో తన మొదటి ప్రధాన పాత్రను పోషించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=30 May 2008|title=Friday Review Chennai / Cinema : Stargazing|url=http://www.hindu.com/fr/2008/05/30/stories/2008053050510400.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080602013027/http://www.hindu.com/fr/2008/05/30/stories/2008053050510400.htm|archive-date=2 June 2008|access-date=9 November 2013|website=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రం అనుకూలమైన సమీక్షలను అందుకుంది, కానీ వాణిజ్యపరంగా విజయం సాధించలేదు.&lt;ref name=&quot;hindu1&quot;&gt;{{Cite web|date=11 June 2010|title=Friday Review Chennai / Interview : Just arrived|url=http://www.hindu.com/fr/2010/06/11/stories/2010061150690200.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100617073443/http://www.hindu.com/fr/2010/06/11/stories/2010061150690200.htm|archive-date=17 June 2010|access-date=9 November 2013|website=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt; తన మొదటి చిత్రం తరువాత, ఆయన ఉత్తర ''మద్రాసు''లో జరిగిన ఒక నిజమైన సంఘటన ఆధారంగా ఫైవ్ స్టార్ కృష్ణ దర్శకత్వం వహించబోయే మద్రాస్ అనే ఒక ముఠా చిత్రం చేయాలనుకున్నాడు, కాని దర్శకుడు, నిర్మాతల మధ్య అపార్థాల కారణంగా అది నిలిపివేయబడింది.&lt;ref name=&quot;hindu1&quot; /&gt; అతని తదుపరి రెండు చిత్రాలు ''కత్రాదు కలవు'' (2010), ''కజుగు'' (2012) కూడా అతని తండ్రి నిర్మించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Katradu Kalavu is Krishna's second outing!|url=http://www.sify.com/movies/katradu-kalavu-is-krishna-s-second-outing-imagegallery-0-kollywood-jewui7ehbjd.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140121174950/http://www.sify.com/movies/katradu-kalavu-is-krishna-s-second-outing-imagegallery-0-kollywood-jewui7ehbjd.html|archive-date=21 January 2014|access-date=9 November 2013|website=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=31 May 2010|title=Katrathu Kalavu is worth a watch|url=http://movies.rediff.com/report/2010/may/31/south-tamil-movie-review-katrathu-kalavu.htm|access-date=9 November 2013|website=Rediff.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=s. r. ashok kumar|date=4 December 2011|title=Kazhugoo|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/kazhugoo/article2685400.ece|access-date=9 November 2013|website=The Hindu}}&lt;/ref&gt; కజుగు&lt;ref&gt;{{Cite web|date=9 March 2012|title=Kazhugu releases on March 16|url=http://www.sify.com/movies/kazhugu-releases-on-march-16-news-tamil-mdjjUFhedhf.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120312084630/http://www.sify.com/movies/kazhugu-releases-on-march-16-news-tamil-mdjjUFhedhf.html|archive-date=12 March 2012|access-date=9 November 2013|website=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt;లో అతని నటనకు సానుకూల స్పందన వచ్చింది .&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/life-and-style/success-takes-wing/article3339306.ece|title=Success takes wing|last=Malathi Rangarajan|date=21 April 2012|work=The Hindu|access-date=9 November 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=20 March 2012|title='Kazhugu' flies high, literally! – Tamil Movie News|url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/79648.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120321154927/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/79648.html|archive-date=21 March 2012|access-date=9 November 2013|website=IndiaGlitz.com}}&lt;/ref&gt;

''వల్లినం'' (2014)లో చిన్న పాత్రలో కనిపించాడు. ఆ తరువాత, ఆయన ఆర్ఎస్ ఇన్ఫోటైన్మెంట్ హర్రర్ కామెడీ యామిరుక్క బయామే (2014)లో నటించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title='Yaamirukka Bayamey' is a comedy thriller: Kreshna|url=http://www.sify.com/movies/yaamirukka-bayamey-is-a-comedy-thriller-kreshna-news-tamil-ofjjsjiiacc.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140509121227/http://www.sify.com/movies/yaamirukka-bayamey-is-a-comedy-thriller-kreshna-news-tamil-ofjjsjiiacc.html|archive-date=9 May 2014|access-date=14 June 2016|website=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt; ఆయన తదుపరి చిత్రాలు ''''వనమామ్'' వల్లవరాయణ్'' (2014), వన్మమ్ (2014) చెప్పుతగ్గవి..&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Vanavarayan Vallavarayan (Aka) Vaanavarayan Vallavarayan review|url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies/vanavarayan-vallavarayan/vanavarayan-vallavarayan-review.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Vanmam (Aka) Vanmam review|url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies/vanmam/vanmam-review.html}}&lt;/ref&gt; 2015లో, ఆయన తన సోదరుడు విష్ణువర్ధన్ దర్శకత్వం వహించిన యాక్షన్ కామెడీ ''యాట్చన్'' లో నటించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Yatchan movie review: Even two heroes can't save Vishnuvardhan's film|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/yatchan-movie-review-even-two-heroes-cant-save-vishnuvardhans-film-262610-2015-09-12}}&lt;/ref&gt; 2017లో, ''యక్కాయ్'', పండిగై, ''నిబునాన్'', విఝితిరు చిత్రాలతో నాలుగు థ్రిల్లర్ చిత్రాలతో ఆయన తిరిగి వచ్చాడు. 2018లో ఆయన ''వీరా'', కలారి, ''మారి 2'' చిత్రాలలో పలు పాత్రలు పోషించాడు.. ఆయన 2012లో '&lt;nowiki/&gt;''కజుగు''&lt;nowiki/&gt;' చిత్రానికి సీక్వెల్ గా వచ్చిన 'కజుగ 2' (2019)లో నటించాడు. అయితే, ఈ చిత్రం మిశ్రమ సమీక్షలను అందుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=August 2019|title=Kazhugu 2 movie review: A dated formula-driven love story|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/kazhugu-2-rating-movie-review-5870396/}}&lt;/ref&gt;

== ఫిల్మోగ్రఫీ ==

=== నటుడిగా ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
!సంవత్సరం
!శీర్షిక
!పాత్ర
! class=&quot;unsortable&quot; |గమనిక
|-
|1990
|''[[అంజలి (సినిమా)|అంజలి]]''
|కాలనీ పిల్లవాడు
|బాల నటుడు
|-
|1997
|''[[ఇద్దరు|ఇరువర్]]''
|తమిజ్సెల్వన్ కుమారుడు
|సహాయక పాత్ర
|-
|1999
|''ది టెర్రరిస్ట్''
|ప్రేమికుడు.
|సహాయక పాత్ర
|-
|2004
|''ఉదయ''
|వెంకట్ రామన్
|సహాయక పాత్ర
|-
|2008
|''అలీభాభా''
|వేలు.
|ఉత్తమ తొలి నటుడిగా విజయ్ అవార్డు - ప్రతిపాదించబడింది
|-
|2010
|''కత్రాదు కలవు''
|కృష్ణకుమార్
|
|-
|2012
|''కజుగు''
|సెరా.
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2014
|''వల్లినం''
|శివ.
|అతిథి పాత్ర
|-
|''యామిరుక్కా బయామే''
|కిరణ్
|
|-
|''వనవరాయణ్ వల్లవరాయణ్''
|వనవరాయణ్
|
|-
|''వనమామ్''
|చెల్లదురై
|
|-
|2015
|''యాట్చన్''
|'పళని' కార్తీక్
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2017
|''యక్కాయ్''
|కతిర్
|
|-
|''పాండిగాయ్''
|వేలు.
|
|-
|''నిబునాన్''
|క్రిస్టోఫర్
|
|-
|''విజితిరు''
|ముత్తుకుమార్
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2018
|''వీరా''
|వీరముత్తు
|
|-
|''కలరి''
|మురుగేశన్
|
|-
|''మారి 2''
|కలై
|
|-
|2019
|''కజుగు 2''
|జానీ
|
|-
|2023
|''రాయర్ పరంబరాయ్''
|అరివు
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
|''యెహోషువః ఇమై పోల్ కాఖా''
|కోటి
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Gautham Vasudev Menon's Joshua Imai Pol Kaakha gets release date|url=https://www.cinemaexpress.com/tamil/news/2024/feb/16/gautham-vasudev-menons-joshua-imai-polkaakhagets-release-date-52104.html|access-date=2024-03-01|website=The New Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|''ది బాయ్స్''
|కృష్ణుడు
|అతిథి పాత్ర
|}

=== నిర్మాతగా ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!సంవత్సరం
!శీర్షిక
!ప్లాట్ఫాం
!భాష
!గమనిక
|-
|2018-2019
|''[[హై ప్రీస్టెస్ (వెబ్ సిరీస్‌)|ప్రధాన పూజారిణి]]''
|[[జీ5]]
| rowspan=&quot;1&quot; |తెలుగు
| rowspan=&quot;4&quot; |టెలివిజన్ సిరీస్
|-
|2019-2020
|''[[లాక్డ్|లాక్ లాక్డ్.]]''
|[[ఆహా (స్ట్రీమింగ్ సేవ)|ఏహెచ్ఏ]]
| rowspan=&quot;2&quot; |తెలుగు
|-
|2022–2023
|''[[ఝాన్సీ (టీవీ సిరీస్)|ఝాన్సీ]]''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[డిస్నీ+ హాట్‌స్టార్|డిస్నీ + హాట్స్టార్]]
|-
|2024
|''పారాచూట్''
| rowspan=&quot;1&quot; |తమిళ భాష
|}

== మూలాలు ==

[[వర్గం:1978 జననాలు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]</text>
      <sha1>3e2hpnrblb03sb0dhbujbvk3ln1y1fj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>జీర్ణవ్యవస్థలో రక్తస్రావం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>482353</id>
    <revision>
      <id>4957394</id>
      <parentid>4787030</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T01:45:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఔషధాలు: */</comment>
      <origin>4957394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55282" sha1="9jd5t5fuxe4s0g7yif0g9bmxkql8ugc" xml:space="preserve">[[మానవ జీర్ణవ్యవస్థ|జీర్ణవ్యవస్థలో]] (జీర్ణమండలం) వివిధ భాగాలనుంచి వివిధ కారణాల వలన [[రక్తస్రావం]] కలుగగలదు. ఈ రక్తస్రావం తక్కువగాను నెమ్మదిగాను జరిగినప్పుడు కొంతకాలం తరువాత  రక్తనష్టం వలన [[రక్తహీనత]], దానిచే నీరసం, ఆయాసం,కళ్ళు తిరగడం వంటి లక్షణాలు కలుగవచ్చు. రక్తస్రావం తీవ్రంగాను, త్వరగాను జరిగితే రక్తప్రసరణ గతిలో అస్థిరత కలిగి ప్రాణాపాయ పరిస్థితికి దారితీయవచ్చు. అటువంటి పరిస్థితులలో అత్యవసర చికిత్సలు అవసరం అవుతాయి. జీర్ణవ్యవస్థలో రక్తస్రావం ఏ విధంగా జరిగినా కారణం తెలుసుకొనుటకు శోధించి, చికిత్స చేయవలసిన అవసరం ఉంది. పరీక్షలకు, చికిత్సలకు [[ఎండోస్కొపీ|అంతర్దర్శనం]] విరివిగా ఉపయోగపడుతుంది. 
[[దస్త్రం:APC_oesophagus.jpg|thumb|అన్నవాహిక పుండులో రక్తస్రావాన్ని ఆర్గాను వాయువు అయనీకరణంతో ఆపుట (APC oesophagus)]]

=== విధానాలు ===
జీర్ణవ్యవస్థలో రక్తస్రావం జరిగినప్పుడు అది రక్త వమనం (రక్తం వాంతి చేసుకొనడం) ద్వారానో, వాంతిలో కాఫీ మడ్డి రంగులో   మార్పు చెందిన రక్తంగానో, విరేచనంలో రక్తంగానో, కాఫీమడ్డి రంగు విరేచనాలలాగో, ప్రస్ఫుటంగా కనిపించవచ్చు. రక్తస్రావం చాలా తక్కువా జరుగుతుంటే అది అగోచర రక్తంగా విరేచనంలో బహిష్కరించబడవచ్చు. మలాన్ని అగోచర రక్తానికి పరీక్ష చేయడం వలన అట్టి అగోచర రక్త స్రావాన్ని వైద్యులు కనుగొనగలరు.

=== విభజన ===
అన్నవాహిక, జఠరం, ప్రధమాంత్రాల (డుయోడినమ్) నుంచి జరిగే రక్తస్రావాన్ని జీర్ణవ్యవస్థ పై భాగపు రక్తస్రావంగాను&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation|last=Antunes|first=Catiele|title=Upper Gastrointestinal Bleeding|date=2025|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470300/|work=StatPearls|place=Treasure Island (FL)|publisher=StatPearls Publishing|pmid=29262121|access-date=2026-02-28|last2=Tian|first2=Chenlu|last3=Copelin II|first3=Eddie L.}}&lt;/ref&gt;, ఆ తరువాత గల భాగాలనుంచి జరిగే రక్తస్రావాన్ని జీర్ణవ్యవస్థ దిగువ భాగంలో కలిగే రక్తస్రావంగాను పరిగణిస్తారు.

=== జీర్ణవ్యవస్థ పైభాగంలో రక్తస్రావం: ===
జీర్ణవ్యవస్థ పై భాగంలో రక్తస్రావం సాధారణంగా జీర్ణాశయం, ప్రధమాంత్రాలలో జీర్ణవ్రణాల (పెప్టిక్ అల్సర్స్) నుండి గాని, తాపం వలన, ఒరిపిడుల వలన గాని, అన్నవాహికలో ఉబ్బుసిరల (వేరికోజ్ వీన్స్) నుంచి గాని, జీర్ణాశయంలో కర్కటవ్రణాల (కాన్సర్స్) నుంచి గాని కలుగుతుంది. జీర్ణవ్యవస్థ పై భాగంలో రక్తస్రావం జరిగినప్పుడు రోగి రక్తం వాంతి చేసుకోవచ్చు. స్రవించిన రక్తం జఠరంలో ఉన్న ఉదజహరికామ్లపు రసాయన చర్య వలన కాఫీమడ్డి రంగులోకి మారితే ,రోగి ఆ కాఫీమడ్డి రంగులో వాంతి చేసుకోవచ్చును. రక్తస్రావం తీవ్రంగా ఉన్నప్పుడు రోగికి రక్తం విరేచనంగా రావచ్చు, లేక కాఫీమడ్డి రంగులో విరేచనాలు (మెరీనా) కలుగవచ్చు.

సుమారు 1000 మందిలో సంవత్సరానికి 80 నుంచి 150 మందిలో  జీర్ణవ్యవస్థ పై భాగంలో రక్తస్రావం కలుగుతుంది. 

=== కారణాలు ===

==== అన్నవాహికలో: ====
[[దస్త్రం:అన్నవాహికలో_ఉబ్బుసిరలు_(Esophageal_varices).jpg|thumb|ద్వారసిరలో (పోర్టల్ వీన్) రక్తపుపోటు హెచ్చవుట వలన అన్నవాహికలో ఉబ్బుసిరలు.]]
ఉబ్బుసిరలు, తాపం, కర్కటవ్రణాలు, ఒరిపిడులు వలన రక్తస్రావం కలుగవచ్చు. రోగులు ఓకరించి తీవ్రంగా వాంతులు చేసుకున్నపుడు ఉదరంలో పీడనం పెరిగి అన్నవాహిక జీర్ణాశయాల కలయిక వద్ద శ్లేష్మపుపొర నిలువు దిశలో చిట్లిపోయి రక్తస్రావం కలుగగలదు. అలా శ్లేష్మపుపొర చిట్లి రక్తస్రావం కలగడాన్ని ‘మాలొరీ వీస్ సిండ్రోమ్’ గా వ్యవహరిస్తారు&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 
[[దస్త్రం:Mallory_Weiss_Tear.tif|thumb|మాలొరీ-వీస్ చీలికనుంచి రక్తస్రావం]]

==== జీర్ణాశయంలో: ====
[[దస్త్రం:Bleeding_gastric_ulcer.png|thumb|జీర్ణాశయంలో జీర్ణవ్రణం నుంచి రక్తస్రావం]]
[[కడుపులో పుండు|జీర్ణవ్రణాలు]] (పెప్టిక్ అల్సర్స్), జీర్ణాశయ తాపం (గాస్ట్రైటిస్), కర్కటవ్రణాలు (కాన్సర్స్), ఉబ్బుసిరల వలన జీర్ణాశయంలో రక్తస్రావం కలుగుతుంటుంది&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. జీర్ణవ్రణాలు, జీర్ణాశయం, ప్రథమాంత్రాలలో తాపాలు కలగడానికి [[హెలికోబాక్టర్ పైలోరీ|హెలికోబాక్టర్]] పైలొరీ అనే సూక్ష్మజీవులు, స్టీరాయిడ్స్ కాని తాపహరణాలు ముఖ్యకారణాలు.

జీర్ణాశయ కుహరంలో సూక్ష్మ రక్తనాళికల వ్యాకోచం (గాస్ట్రిక్ ఏన్ట్రల్ వాస్కులార్ ఎక్టేసియా- GAVE) వలన అరుదుగా  
[[దస్త్రం:Gastric_antral_vascular_ectasia_(before_and_after).png|thumb|'''G'''astric '''A'''ntral '''V'''ascular '''E'''ctasia (before and after) జీర్ణాశయ కుహరంలో రక్తనాళికల వ్యాకోచం ('''కరుబూజాపండు జీర్ణాశయం''').ఆర్గాన్ వాయువు అయనీకరణ చికిత్సకు ముందు, తర్వాత.]]
రక్తస్రావం కలుగవచ్చు&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://journals.lww.com/ajsp/abstract/1987/10000/gastric_antral_vascular_ectasia__a_histologic_and.2.aspx|title=Gastric Antral Vascular Ectasia: A Histologic and... : The American Journal of Surgical Pathology|work=LWW|access-date=2026-02-28|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. వీరిలో జీర్ణాశయాన్ని అంతర్దర్శినితో పరీక్షించి నప్పుడు కుహరంలో వ్యాకోచం చెందిన రక్తనాళికలు ఎఱ్ఱని చారలు వలె కనిపిస్తాయి. అట్టి జీర్ణాశయాన్ని ‘కరుబూజాపండు జీర్ణాశయంగా (వాటర్ మెలన్ జీర్ణాశయం) వర్ణిస్తారు&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Antrectomy - procedure, test, blood, tube, removal, pain, complications, adults|url=https://www.surgeryencyclopedia.com/A-Ce/Antrectomy.html|access-date=2026-02-28|website=www.surgeryencyclopedia.com}}&lt;/ref&gt;.

జీర్ణాశయంలో ధమనీ వైకల్యం (డొలఫాయ్ లీజన్) వలన ఉబ్బి, సాగి, వంకరపోయిన ధమనిక వలన 
[[దస్త్రం:Dieulafoy’s_lesion_in_the_stomach_bleeding_actively.jpg|thumb|కడుపులో డొలఫాయ్ ధమనిక వైకల్యము (Dieulafoy’s lesion) నుంచి రక్తస్రావం]]
అరుదుగా రక్తస్రావం కలుగగలదు&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Smink |first=Douglas S. |date=2015-05 |title=Schwartz's Principles of Surgery, 10th Edition |url=https://journals.lww.com/annalsofsurgery/citation/2015/05000/schwartz_s_principles_of_surgery,_10th_edition.34.aspx |journal=Annals of Surgery |language=en-US |volume=261 |issue=5 |pages=1026 |doi=10.1097/SLA.0000000000001107 |issn=0003-4932}}&lt;/ref&gt;. ఈ వైకల్యం 5% శాతపు జీర్ణవ్యవస్థ పై భాగంలోని రక్తస్రావాలకు కారణమవుతుంది. జీర్ణ వ్యవస్థలో ఎచటనైనా ఈ వైకల్యం ఉండవచ్చు గాని ఎక్కువగా జఠరంలోనే కనిపిస్తూ ఉంటుంది&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal |last=al-Mishlab |first=T. |last2=Amin |first2=A. M. |last3=Ellul |first3=J. P. |date=1999-08 |title=Dieulafoy's lesion: an obscure cause of GI bleeding |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10453143 |journal=Journal of the Royal College of Surgeons of Edinburgh |volume=44 |issue=4 |pages=222–225 |issn=0035-8835 |pmid=10453143}}&lt;/ref&gt;.

==== ప్రథమాంత్రంలో: ====
ప్రథమాంత్రంలో (డుయోడినమ్) జీర్ణవ్రణాలు, రక్తనాళ వైకల్యాలు, ఉదరబృహద్ధమని  ప్రథమాంత్రముల మధ్య నాళవ్రణం (ఫిష్టులా) ఏర్పడటం, పైత్యనాళములలో రక్తస్రావం, క్లోమనాళములో రక్తస్రావం , సుపీరియర్ మిసెంటెరిక్ ఆర్టెరీ సిండ్రోమ్ ల (ఇందులో ప్రథమాంత్రము ఉదర బృహద్ధమని, సుపీరియర్ మిసెంటెరిక్ ఆర్టెరీల మధ్య నలిగిపోతుంది) వలన రక్తస్రావం కలుగ గలదు.

===== ఔషధాలు =====
ఏస్పిరిన్, స్టీరాయిడేతర తాపక నివారణులు (నాన్ స్టీరాయిడల్ ఏంటి ఇన్ఫ్లమేటరీ ఏజెంట్లు) జీర్ణవ్యవస్థలో ఎక్కడైనా శ్లేష్మపు పొరను గాయపఱచి రక్తస్రావం కలిగించవచ్చు. రక్త(సూక్ష్మ)ఫలకాల పనికి అంతరాయం కలిగించే క్లొపిడోగ్రెల్ వంటి మందులు, రక్తఘనీభవనానికి అంతరాయం కలిగించే వార్ఫరిన్, హెపరిన్ తరగతి మందులు రక్తస్రావాన్ని పెంచుతాయి.

===== వ్యాధుల ప్రభావం =====
రక్తం గడ్డకట్టడానికి అంతరాయం కలిగించే కాలేయపు వ్యాధులు, రక్తఘనీభవన అంశాల లోపాలు రక్తస్రావాన్ని ఇనుమడించగలవు.

=== లక్షణాలు ===
జీర్ణవ్యవస్థ పైభాగంలో రక్తస్రావం జరిగినప్పుడు రక్తవమనం (రక్తం వాంతి చేసుకోవడం) గాని నల్లటి జిగట విరేచనాలు కాని కలుగవచ్చు. తాజాగా రక్తస్రావం జరిగి ఆ రక్తం వాంతి అయినప్పుడు అది ఎఱ్ఱరంగులో ఉంటుంది. కాకపోతే ఆమ్లప్రభావం వలన నల్లటి కాఫీమడ్డి రంగులో ఉండవచ్చు. రక్తస్రావం తీవ్రంగా ఉన్నప్పుడు ఎఱ్ఱని రక్త విరేచనాలు కూడా కలుగవచ్చు&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. ముక్కు ద్వారా కడుపులోనికి కృత్రిమనాళం చొప్పించి దాని ద్వారా రక్తం గాని, నల్లని రేణువుల కాఫీమడ్డి రంగులో ద్రవాన్ని కాని పీల్చగలిగితే అది రక్తస్రావాన్ని సూచిస్తుంది.

వైద్యులు రోగిని పరీక్షించినపుడు ధమనివేగం, రక్తపీడనం, ఉష్ణోగ్రత, శ్వాసవేగం వంటి జీవలక్షణాలతో పాటు రోగి రక్తపుపోటును పడుకోబెట్టి, తర్వాత కూర్చోబెట్టి, ఆ తర్వాత నిలుచోబెట్టి తీసుకోవాలి. అలా తీసుకున్నప్పుడు స్థితి సంబంధిత అల్పపీడనం (కూర్చున్నప్పుడు, నిలుచున్నప్పుడు రక్తపీడనం తగ్గడం / ఆర్థోస్టాటిక్ హైపోటెన్షన్) ఉంటే అది తీవ్ర రక్త నష్టాన్ని సూచిస్తుంది. ఆపై రోగి గుండెను, శ్వాసకోశాలను, ఉదరాన్ని త్వరగా పరీక్షిస్తారు. ఉదరంలో నొక్కినప్పుడు చాలానొప్పి, ఉదరకండరాలలో హెచ్చిన బిగుతుతనం జీర్ణాశయంలో కాని, ప్రేగులలో కాని చిల్లుపడడం సూచిస్తాయి. ఉదరకుడ్యంలో ఉబ్బుసిరలు, జలోదరం, చర్మంపై సాలీడు మచ్చలు, అరచేతుల్లో ఎఱ్ఱదనం, పురుషులలో ఉబ్బిన స్తనాలు, పచ్చకామెర్లు [[నారంగ కాలేయవ్యాధి]]&lt;nowiki/&gt;కి (సిర్రోసిస్ ఆఫ్ లివర్) లక్షణాలు&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

రక్తస్రావం త్వరితంగాను, తీవ్రంగా జరిగితే రక్తప్రసరణ గతిలో అస్థిరత కలిగి రక్తపీడనం తగ్గవచ్చు. అప్పుడు ధమని వేగం కూడా పెరుగుతుంది. స్థితి సంబంధిత అల్పపీడనం (పడుకున్న స్థితినుంచి కూర్చున్నప్పుడు, కూర్చున్న స్థితి నుంచి నిలుచున్నపుడు రక్తపీడనం తగ్గడం/ ఆర్థోస్టాటిక్ హైపోటెన్షన్) దేహప్రసరణ రక్త ప్రమాణంలో (సర్కులేటింగ్ బ్లడ్ వాల్యూమ్) 10-20% నష్టాన్ని సూచిస్తుంది. పడుకున్న స్థితిలో అల్ప రక్తపీడనం ఉంటే అది ప్రసరణ రక్త ప్రమాణంలో తీవ్ర నష్టాన్ని సూచిస్తుంది. ఆ పరిస్థితుల్లో ప్రసరణ రక్త ప్రమాణాన్ని ద్రావణాలతోను, అవసరమైతే రక్తంతోను పెంచవలసి ఉంటుంది.

రక్తస్రావం నెమ్మదిగా రోజుల తరబడి, వారాల తరబడి జరుగుతున్నప్పుడు రక్తనష్టం వలన [[రక్తహీనత]] (ఎనేమియా) కలిగితే దానివలన నీరసం, త్వరగా అలసిపోవడం, ఆయాసం, కళ్ళు తిరగడం, పాలిపోవడం కలుగవచ్చు.

=== పరీక్షలు: ===
రక్తస్రావం కలిగిన రోగులకు రక్తకణాల గణనం, [[హీమోగ్లోబిన్|రక్తవర్ణకం]] (హీమోగ్లోబిన్), రక్తకణసాంద్రత (హెమటోక్రిట్) విలువలు రక్తఘనీభవన పరీక్షలు, రక్తపు తరగతి పరీక్షలు, జీవప్రక్రియల రసాయనిక రక్తపరీక్షలు అవసరం. ఎఱ్ఱరక్తకణాల సగటు ఘనపరిమాణం (మీన్ కార్పుస్కులార్ వాల్యూమ్ /ఎం.సి.వి) తక్కువగా ఉంటే రక్తనష్టం దీర్ఘకాలికమైనదని తెలుస్తుంది. రక్తంలో యూరియా / క్రియటినిన్ నిష్పత్తి 30 కంటె ఎక్కువగా ఉంటే అది రక్తస్రావం జీర్ణవ్యవస్థ పై భాగంలో జరిగిందని సూచిస్తుంది&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== అత్యవవసర చికిత్స ===
రక్తప్రసరణ గతిలో అస్థిరతను మెరుగుపఱచుటకు ముందుగా ప్రయత్నించాలి. ఆ తరువాత రక్తస్రావానికి కారణం కనుగొనుటకు,  రక్తస్రావాన్ని అరికట్టడానికి ప్రయత్నించాలి. శరీరపు రక్తప్రసరణ ప్రమాణంలో (సర్క్యులేటింగ్ బ్లడ్ వాల్యూమ్) నష్టాన్ని లవణద్రావణాలతోను (క్రిష్టలాయిడ్స్), రక్తద్రవం (ప్లాస్మా), ఆల్బుమిన్ వంటి జిగటద్రావణాలతోను (కొల్లాయిడ్స్), అవసరమైతే రక్తంతోను సరిదిద్ది రక్తప్రసరణ గతిలో అస్థిరతను తొలగించాలి&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jairath |first=Vipul |last2=Barkun |first2=Alan N. |date=2011-10-01 |title=The Overall Approach to the Management of Upper Gastrointestinal Bleeding |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1052515711000675 |journal=Gastrointestinal Endoscopy Clinics of North America |series=Upper Gastrointestinal Bleeding |volume=21 |issue=4 |pages=657–670 |doi=10.1016/j.giec.2011.07.001 |issn=1052-5157}}&lt;/ref&gt;. ద్రావణాలను  త్వరగా ఎక్కించడానికి రెండు వేఱు సిరలలోనికి పెద్ద పరిమాణపు (16-18) నాళికలను చొప్పిస్తారు&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jairath |first=Vipul |last2=Barkun |first2=Alan N. |date=2011-10-01 |title=The Overall Approach to the Management of Upper Gastrointestinal Bleeding |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1052515711000675 |journal=Gastrointestinal Endoscopy Clinics of North America |series=Upper Gastrointestinal Bleeding |volume=21 |issue=4 |pages=657–670 |doi=10.1016/j.giec.2011.07.001 |issn=1052-5157}}&lt;/ref&gt;. కేంద్రసిరలో ఉంచిన పెద్ద పరిమాణపు నాళిక ద్వారా కూడా త్వరగా ఎక్కువ ద్రావణాలను ఇచ్చే అవకాశం ఉంటుంది. సాధారణంగా రక్తవర్ణకం (హీమోగ్లోబిన్) 7 గ్రాములు / 100 మీ.లీ.లకు తక్కువైతే రక్తం ఎక్కిస్తారు. కాని హృద్రోగులకు హీమోగ్లోబిన్ 8 గ్రాములు/100 మీ. లీటర్ల లకు తక్కువైతే ఇవ్వవలసి ఉంటుంది&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

రక్తంలో సూక్ష్మఫలకములు (ప్లేట్లెట్స్), రక్తఘనీభవన అంశాలు (కొయాగ్యులేషన్ ఫాక్టర్స్ ) లోపాలు ఉన్నవారిలో ఆ లోపాలు సరిదిద్దవలసిన అవసరం ఉందేమో చూడాలి.

==== ఔషధాలు: ====
వైద్యులు ఆమ్ల యంత్ర అవరోధాలను ([[ప్రోటాన్]] పంప్ ఇన్హిబిటర్స్) కూడా చికిత్సలో భాగంగా ఉపయోగిస్తారు&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kanno |first=Takeshi |last2=Yuan |first2=Yuhong |last3=Tse |first3=Frances |last4=Howden |first4=Colin W. |last5=Moayyedi |first5=Paul |last6=Leontiadis |first6=Grigorios I. |date=2022-01-07 |title=Proton pump inhibitor treatment initiated prior to endoscopic diagnosis in upper gastrointestinal bleeding |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8741303/ |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |volume=1 |issue=1 |pages=CD005415 |doi=10.1002/14651858.CD005415.pub4 |issn=1469-493X |pmc=8741303 |pmid=34995368}}&lt;/ref&gt;. ఇవి కడుపులో ఉదజహరికామ్లపు ఉత్పత్తిని చాలా తగ్గిస్తాయి. జీర్ణవ్రణాలలో రక్తస్రావాన్ని తగ్గించడానికి, రక్తస్రావం మఱల కలగకుండా నిరోధించడానికి ఇవి తోడ్పడవచ్చు. కాని నిర్దిష్టమైన పరిశోధనలు ఇంకా అవసరం. జీర్ణవ్రణాలు గలవారిలో ప్రోటాన్ యంత్రం అవరోధకాలను కొనసాగించాలి. వీరిలో [[హెలికోబాక్టర్ పైలోరీ|హెలికోబాక్టర్]] పైలొరై సూక్ష్మజీవులకు పరీక్షించి వాటిని నిర్మూలించుటకు మందులు సూక్ష్మజీవ నాశకాలను కూడా వాడాలి.

అన్నవాహికలో ఉబ్బుసిరల వలన రక్తస్రావం కలిగినవారిలో ఆక్ట్రియోటైడ్ ను ద్వారసిరలో (పోర్టల్ వీన్) రక్తపీడనాన్ని తగ్గించడానికి, రక్తస్రావాన్ని అదుపులో ఉంచడానికి ఉపయోగిస్తారు&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal |last=Cat |first=Tram B. |last2=Liu-DeRyke |first2=Xi |date=2010-09-01 |title=Medical Management of Variceal Hemorrhage |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0899588510000079 |journal=Critical Care Nursing Clinics of North America |series=Liver Failure |volume=22 |issue=3 |pages=381–393 |doi=10.1016/j.ccell.2010.02.004 |issn=0899-5885}}&lt;/ref&gt;. దీనిని 2 నుంచి 5 రోజుల వఱకు వాడాలి. ఆక్ట్రియోటైడ్ లభ్యం కానప్పుడు ద్వారసిరలో పీడనం తగ్గించడానికి వాసోప్రెస్సిన్ కాని నైట్రోగ్లిసెరిన్ ని కాని వాడుతారు. బీటా గ్రాహక అవరోధకాలు కూడా ద్వారసిరలో పీడనం తగ్గించడానికి ఉపయోగపడతాయి.

రక్తస్రావం [[నారంగ కాలేయవ్యాధి|నారంగకాలేయవ్యాధి]] (సిర్రోసిస్ ఆఫ్ లివర్) కారణంగా, అన్నవాహికలో ఉబ్బుసిరల వలన కలిగిన వారిలో ఫ్లోరోక్వినలోన్ లేక మూడవ తరం సెఫలోస్పోరిన్ సూక్ష్మజీవ నాశకాలను ఊపిరితిత్తులలోను, ఉదరవేష్టనంలోను (పెరిటోనియం) సూక్ష్మజీవుల దాడులను అరికట్టడానికి వాడుతారు&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cat |first=Tram B. |last2=Liu-DeRyke |first2=Xi |date=2010-09 |title=Medical management of variceal hemorrhage |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20691388 |journal=Critical Care Nursing Clinics of North America |volume=22 |issue=3 |pages=381–393 |doi=10.1016/j.ccell.2010.02.004 |issn=1558-3481 |pmid=20691388}}&lt;/ref&gt;.

[[థాలిడోమైడ్]] ను జీర్ణవ్యవస్థలో రక్తనాళికల వైకల్యాల వలన కలిగే దీర్ఘకాలిక రక్తస్రావాన్ని అరికట్టడానికి వాడతారు.

==== శ్వాసమార్గ పరిరక్షణ ====
జీర్ణవ్యవస్థ పై భాగంలో అన్నవాహికలో ఉబ్బుసిరలనుంచి లేక కడుపులో జీర్ణవ్రణం నుంచి తీవ్రంగా ఎక్కువ రక్తస్రావం జరిగినపుడు రక్తం శ్వాసమార్గంలోనికి ప్రవేశించి శ్వాసక్రియకు అంతరాయం కలిగించి, ప్రాణాపాయానికి దారి తీసే ప్రమాదం ఉంటుంది. దానిని నివారించడానికి శ్వాసనాళంలో కృత్రిమ నాళాన్ని చొప్పించి శ్వాసమార్గంని రక్షిస్తూ ఆ కృత్రిమనాళం ద్వారా శ్వాసలు అందించవలసి ఉంటుంది&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== అన్నవాహిక జఠరాంత్ర దర్శనం (ఈసోఫేగో గాస్ట్రో డుయోడినోస్కోపీ) ===
జీర్ణవ్యవస్థ పై భాగంలో కలిగే రక్తస్రావానికి కారణాలు కనుగొనడానికి , రక్తస్రావాన్ని నివారించడానికి [[ఎండోస్కొపీ|అంతర్దర్శన]] పరీక్షలు 24 గంటలలో నిర్వహించాలి. అన్నవాహిక జఠరాంత్ర దర్శనంతో, అన్నవాహికను, జఠరమును (కడుపు), ప్రథమాంత్రాన్ని (డుయోడినమ్) పరీక్షించి వానిలో గల రుగ్మతలను పసిగట్టగలరు. అన్ననాళ జఠరాంత్ర దర్శినితో (ఈసోఫేగో గాస్ట్రో డుయోడినోస్కోప్) రక్తస్రావం ఎందువలన కలుగుతున్నదో తెలుసుకొని రక్తస్రావాన్ని వివిధ ప్రక్రియలతో నిపుణులు నివారించగలుగుతారు. 

=== రక్తస్రావాన్ని ఆపే ప్రక్రియలు ===
అన్నవాహికలో ఉబ్బుసిరలను (వేరిసిస్) పట్టీలతో బిగించి (బాండింగ్) వాటినుంచి రక్తస్రావాన్ని నివారించగలరు&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|title=Esophageal Varices|url=https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/15429-esophageal-varices|access-date=2026-02-28|website=Cleveland Clinic|language=en}}&lt;/ref&gt;. లేదా ఆ సిరలలో రసాయనాలతో తంతీకరణం (స్క్లీరోసిస్) కలిగించి మూయిస్తారు. అంతర్దర్శినితో ఉబ్బుసిరలలోని రక్తస్రావాన్ని నివారించలేనప్పుడు సెంగ్సటేకన్ బ్లేక్మోర్ నాళపు బుడగతో ఉబ్బుసిరలపై పీడనం పెట్టి రక్తస్రావాన్ని నివారించవచ్చు. రక్తస్రావం మఱల మఱల కొనసాగేవారిలో కంఠసిర ద్వారా కాలేయంలో ద్వారసిర (పోర్టల్ వీన్) - కాలేయసిరల (హెపాటిక్ వీన్ )మధ్య సంధానం సలిపి (ట్రాన్స్ జుగులార్ ఇంట్రాహెపాటిక్ పోర్టో సిస్టెమిక్ షంట్) ద్వారసిరలో రక్తాన్ని కాలేయసిరకు మళ్ళించి ద్వారసిరలో పీడనాన్ని తగ్గించగలుగుతారు. ఆ ప్రక్రియ వలన ఉబ్బుసిరలు అణగిపోతాయి&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. 

కడుపులోను (జఠరం), ప్రధమాంత్రంలోను (డుయోడినమ్) జీర్ణవ్రణాల నుంచి కలిగే రక్తస్రావాన్ని ఆపడానికి నిపుణులు ఎపినెఫ్రిన్ ని సూది ద్వారా నాలుగు వైపులా శ్లేష్మపుపొర క్రింద చొప్పిస్తారు. ఎపినెఫ్రిన్ రక్తనాళాల్లో సంకోచం కలిగించి రక్తస్రావాన్ని ఆపుతుంది&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

రక్తస్రావాన్ని విద్యుత్ దహనీకరణంతో కూడా నిపుణులు అరికట్టగలుగుతారు. 

ఆర్గాన్ అనే జడవాయువును ఒక శలాక ద్వారా రక్తస్రావ ప్రాంతానికి చేర్చి విద్యున్నాళంతో ఆ వాయువును అయనీకరించి (అయొనైజింగ్) కణజాలాన్ని ఘనీభవించి రక్తస్రావాన్ని అరికట్టవచ్చు. ఈ ప్రక్రియను ఆంగ్లంలో ఆర్గాన్ ప్లాస్మా కొయాగ్యులేషన్ అని వర్ణిస్తారు&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

నిపుణులు అంతర్దర్శినితో  కొక్కీలను ఉపయోగించి రక్తనాళికలను అదిమిపెట్టి కూడా రక్తస్రావాన్ని  
[[దస్త్రం:Hemoclipping_of_Dieulafoy’s_lesion.jpg|thumb|కొక్కీలతో కడుపులో డొలఫాయ్ ధమనిక వైకల్యపు రక్తస్రావాన్ని అరికట్టుట]]
నిలువరించగలుగుతారు&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Xavier |first=Amaury Teixeira |last2=Campos |first2=Júlia Faria |last3=Robinson |first3=Lucinda |last4=Lima |first4=Elmar José Moreira |last5=da Rocha |first5=Luiz Claudio Miranda |last6=Arantes |first6=Vitor Nunes |date=2020 |title=Endoscopic clipping for gastrointestinal bleeding: emergency and prophylactic indications |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7599350/ |journal=Annals of Gastroenterology |volume=33 |issue=6 |pages=563–570 |doi=10.20524/aog.2020.0526 |issn=1108-7471 |pmc=7599350 |pmid=33162733}}&lt;/ref&gt;. 

రక్తస్రావాన్ని ఆపే పొడులు, జిగురులు జీర్ణవ్యవస్థలో రక్తస్రావాన్ని నిలువరించడానికి కొంత ఉపయోగపడతాయి. ఉబ్బుసిరల వలన కలిగే రక్తస్రావానికి ఇవి ఉపయోగపడవు. 

మిగిలిన ప్రక్రియలు పనిచేయని పరిస్థితుల్లో రక్తనాళాల్లో వైద్యులు కృత్రిమ నాళికల ద్వారా అవరోధకాలు నిలిపి రక్తస్రావాన్ని ఆపే ప్రయత్నాలు కూడా చేయవచ్చు.

==== శస్త్రచికిత్స ====
పై ప్రక్రియలతో రక్తస్రావాన్ని అరికట్టలేనప్పుడు, రక్తస్రావం తీవ్రంగా ఉన్నప్పుడు శస్త్రచికిత్స అరుదుగా అవసరమవుతుంది. 

==== గణనయంత్ర త్రిమితీయ రక్తనాళ చిత్రీకరణ ====
అంతర్దర్శినులతో రక్తస్రావం ఎచ్చట కలుగుతుందో కనుక్కోలేనప్పుడు గణనయంత్ర త్రిమితీయ రక్తనాళ చిత్రీకరణ (కంప్యూటెడ్ టోమోగ్రఫీ ఏంజియోగ్రఫీ) రక్తస్రావం జరుగుతున్న స్థానం కనుగొనుటకు ఉపయోగపడుతుంది&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hopkinsmedicine.org/health/treatment-tests-and-therapies/computed-tomography-angiography-cta|title=Computed Tomography Angiography (CTA)|access-date=2026-02-28|language=en}}&lt;/ref&gt;. ఆపై చికిత్సా మార్గాలను అన్వేషించాలి.

==== ఇతర రుగ్మతలు ====
ఈ రోగులలో రక్తస్రావంతో బాటు గల ఇతర రుగ్మతలపై కూడా దృష్టి సారించి వాటికి కూడా చికిత్స అందించాలి.

జీర్ణవ్యవస్థ పై భాగంలో కలిగే రక్తస్రావం కలిగిన వారిలో సుమారు 2-10 శాతం మంది మృత్యువాత పడతారు&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. అత్యవసర చికిత్సలు అందించి, రక్తప్రసరణ గతిలో అస్థిరతను తొలగించి, అంతర్దర్శినితో పరీక్షలు సలిపి వివిధ ప్రక్రియలతో రక్తస్రావాన్ని అరికట్టడం వలన మృత్యువాత పడేవారి సంఖ్య గణనీయంగా తగ్గుతున్నాది.

=== జీర్ణవ్యవస్థ దిగువ భాగంలో రక్తస్రావం ===
జీర్ణవ్యవస్థలో ట్రీడ్జ్ స్నాయువు (ఇది ప్రథమాంత్రం చివరి భాగంలో ఉంటుంది) తరువాత భాగంలో కలిగే రక్తస్రావాన్ని జీర్ణవ్యవస్థ దిగువ భాగంలో రక్తస్రావంగా పరిగణిస్తారు. ఇటీవల కాలంలో పెద్దప్రేగులలోను పురీషనాళంలోను, అపానములోను కలిగే రక్తస్రావాన్ని మాత్రమే దిగువభాగంలోని  రక్తస్రావంగా యెంచి&lt;ref&gt;{{Cite web|title=https://www.nejm.org/action/cookieAbsent|url=https://www.nejm.org/action/cookieAbsent|access-date=2026-03-03|website=www.nejm.org|language=en|doi=10.1056/NEJMcp1603455}}&lt;/ref&gt;. 
[[దస్త్రం:పెద్దపేగులో_కర్కటవ్రణము,_పెద్దపేగులో_ఇరకాటము_(Colon_cancer;_Stricture_of_colon_).jpeg|thumb|పెద్దపేగులో కర్కటవ్రణము (పుట్టకురుపు) వలన రక్తస్రావం కలుగుతుంది.]]
ప్రథమాంత్రములో చివరి నాల్గవ వంతు భాగం నుంచి, గల చిన్న ప్రేవులలో కలిగే రక్తస్రావాన్ని జీర్ణవ్యవస్థ మధ్య భాగంలో కలిగే రక్తస్రావంగా పరిగణించడం మొదలుపెట్టారు. జీర్ణవ్యవస్థలో కలిగే రక్తస్రావాల్లో 30-40శాతం దిగువభాగంలో కలుగుతాయి&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Farrell |first=James J. |last2=Friedman |first2=Lawrence S. |date=2001-06-01 |title=GASTROINTESTINAL BLEEDING IN THE ELDERLY |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0889855305701874 |journal=Gastroenterology Clinics of North America |volume=30 |issue=2 |pages=377–407 |doi=10.1016/S0889-8553(05)70187-4 |issn=0889-8553}}&lt;/ref&gt;. అయితే 3-5 శాతం చిన్న ప్రేగులలో కలుగుతాయి. సంవత్సరానికి 100,000 మందిలో 20-27 మందిలో జీర్ణవ్యవస్థ దిగువ భాగంలో రక్తస్రావం కలుగుతుంది&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Gastrointestinal Bleeding: An Evidence-Based ED Approach To Risk Stratification|url=http://www.ebmedicine.net/topics.php?paction=showTopicSeg&amp;topic_id=75&amp;seg_id=1505|access-date=2026-03-03|website=www.ebmedicine.net}}&lt;/ref&gt;. జీర్ణవ్యవస్థ దిగువ భాగంలో రక్తస్రావం కలిగినప్పుడు రోగులలో సాధారణంగా ఎఱ్ఱటి రక్తవిరేచనాలు (హెమటోఖీజియా) కలుగుతాయి. 
[[దస్త్రం:పెద్దప్రేవులో_కంతి_(Colon_polyp).jpeg|thumb|పెద్దప్రేవులో కంతి. కంతుల వలన రక్తస్రావం నెమ్మదిగా కలుగవచ్చు ]]
రక్తస్రావం నెమ్మదిగా, తక్కువగా జరిగితే విరేచనంలోని రక్తం కంటికి కనిపించక అగోచరంగా ఉండవచ్చు. విరేచనంలో కొద్ది భాగాన్ని ‘హీమ్’ రసాయనానికి పరీక్షించి రక్తస్రావం జరుగుతున్నట్లు వైద్యులు నిర్ధారణ చేయగలరు.

=== కారణాలు ===
[[దస్త్రం:Diverticulosis_of_colon.jpg|thumb|బృహదాంత్రంలో బుడగలు (బుద్బుదములు).వీటి వలన రక్తస్రావం కలుగవచ్చు ]]
మూలవ్యాధి (హెమరాయిడ్స్) వలన, పెద్దప్రేగుల్లో కర్కటవ్రణాలు (కాన్సర్స్), కంతులు (పాలిప్స్) వలన, ప్రేవుల్లో తాపకవ్యాధుల (అల్సరేటివ్ కొలైటిస్, క్రోన్స్ డిసీజ్) వలన రక్తస్రావం తఱచు కలుగుతుంది. పెద్దప్రేగులలో బుద్బుదాల (డైవెర్టిక్యులోసిస్) నుంచి కూడా రక్తస్రావం కలుగవచ్చు. పెద్దప్రేగులలో రక్తప్రసరణ లోపం వలన, ఇ.కోలై, సాల్మొనెల్లా, షిగెల్లా, కాంపిలోబాక్టర్ వంటి సూక్ష్మజీవులు వలన, వికిరణ చికిత్స (రేడియేషన్) వలన కలిగే తాపం వలన రక్తస్రావం కలుగవచ్చు. రక్తనాళ వైకల్యాలు, పురీషనాళంలో ఉబ్బుసిరలు (వేరిసిస్), అపానం లోపలిపొరలో చీలికలు (ఏనల్ ఫిషర్స్), పుళ్ళు, ఎంటమీబా హిస్టొలిటికా వ్యాధి, రక్తఘనీభవనపు లోపాల వలన, స్టీరాయిడ్లు కాని తాపక నివారణుల వలన రక్తస్రావం కలుగవచ్చు. చాలా అరుదుగా పెద్దప్రేగులలో కాని పురీషనాళంలో కాని ఉబ్బి సాగిన ధమనికల (డొలఫాయ్ లీజన్ల) నుంచి రక్తస్రావం కలుగవచ్చు.  
[[దస్త్రం:Anal_fissure_2.jpg|thumb|అపానంలో చీలిక వలన నొప్పి,రక్తస్రావం కలుగుతాయి.]]

=== లక్షణాలు ===
విరేచనం ప్రారంభంలో రక్తం ఉంటే అది మూలవ్యాధిని సూచిస్తుంది. రక్తం విరేచనంతో కలిసిపోయి ఉంటే రక్తస్రావం పెద్దప్రేవుల తొలిభాగంలో కలిగిందని తెలుస్తుంది. రక్తస్రావంతో పాటు కడుపునొప్పి, కడుపులో పీకు, మలభీతి (టినిస్మస్) ఉంటే అవి ప్రేవుల్లో తాపాన్ని సూచిస్తాయి. కడుపులో నొప్పి, రక్తస్రావంతో పాటు విరేచనాలు, జ్వరం ఉంటే అవి ప్రేవుల్లో సూక్ష్మజీవుల కలిగించే తాపకవ్యాధులను సూచిస్తాయి. ఇతర లక్షణాలు లేక రక్తస్రావం ఒక్కటే ఉంటే పెద్ద ప్రేగులలో బుద్బుదాల (డైవెర్టిక్యులోసిస్) నుండి గాని రక్తనాళ వైకల్యాల (ఆర్టీరియో వీనస్ మాల్ఫార్మేషన్స్) నుండి గాని రక్తస్రావం జరిగినట్లు అనుమానిస్తారు. విరేచన పరిమాణంలో మార్పు, అప్రయత్నంగా బరువు తగ్గడం వంటి లక్షణాలు కర్కటవ్రణాల లక్షణాలు. నీరసం, ఆయాసం కళ్ళు తిరగడం వంటి లక్షణాలు రక్తహీనతకు సూచనలు. ఛాతినొప్పి, కాళ్లపొంగు వంటి లక్షణాలకు కూడా వైద్యులు సమాచారం అడుగుతారు.

రోగులను పరీక్షించేటప్పుడు ధమనివేగం, రక్తపీడనం వంటి జీవలక్షణాలతో పాటు స్థితి సంబంధిత అల్పపీడనానికి కూడా వైద్యులు పరిశీలిస్తారు. రోగి రక్తప్రసరణ గతిలో అస్థిరత ఉంటే ద్రావణాలు, అవసరమైతే రక్తం సిరలద్వారా ఇచ్చి ఆ అస్థిరత తొలగించాలి. 

రోగి గుండె, ఊపిరితిత్తులు, ఉదరం పరీక్షించి వైద్యులు అపానమును, పురీషనాళాన్ని కూడా పరీక్షించి పురీషనాళంలోని మలాన్ని అగోచర రక్తానికి పరీక్షిస్తారు.

వీరికి రక్త పరీక్షల్లో రక్తకణ గణనలు, రక్తఘనీభవనంలో లోపాలకు పరీక్షలు, సూక్ష్మఫలకల (ప్లేట్లెట్స్)గణనలు, జీవప్రక్రియ రసాయన పరీక్షలు అవసరం. లోపాలు సరిదిద్దే అవసరమైన చికిత్సలు వైద్యులు చేస్తారు.

==== అంతర్దర్శన పరీక్షలు ====
జీర్ణవ్యవస్థ దిగువ భాగంలో కలిగే రక్తస్రావానికి కారణం కనుక్కొందుకు '''[[కొలనోస్కోపీ|బృహదాంత్ర]] దర్శనం''' (కొలొనోస్కొపీ) అవసరం.

వైద్యులు వారి కార్యాలయాల్లో '''అపానదర్శిని'''తో (ఏనోస్కోప్) అపానమును (ఏనల్ కెనాల్), పురీషనాళాన్ని (రెక్టమ్) పరీక్షించి మూలవ్యాధిని, అపానము లోపలిపొరలో చీలికలను కనుగొనడానికి ఉపయోగిస్తారు&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Gastrointestinal Bleeding: An Evidence-Based ED Approach To Risk Stratification|url=http://www.ebmedicine.net/topics.php?paction=showTopicSeg&amp;topic_id=75&amp;seg_id=1505|access-date=2026-03-03|website=www.ebmedicine.net}}&lt;/ref&gt;. 

బృహదాంత్రంలో ఎడమ భాగాన్ని మాత్రమే పరీక్షించడానికి లఘు బృహదాంత్రదర్శిని (సిగ్మాయిడోస్కోప్) ఉపయోగిస్తారు.వంపులు తిరగని సరళ దర్శినులు, వంపులు తిరిగే నమన వామబృహదాంత్ర దర్శినులు ఉన్నా, నమనదర్శినులనే ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తారు.  వామబృహదాంత్రదర్శినులు 65 సెంటీమీటర్ల పొడవుంటాయి. వీటితో అపానమును, పురీషనాళాన్ని, పురీషనాళం పైన సర్పాకారంలో  ఉండే బృహదాంత్రపు భాగాన్ని (సిగ్మాయిడ్ కోలన్) ఆ పైన గల అవరోహణ బృహదాంత్రాన్ని (డిసెండింగ్ కోలన్) వైద్యనిపుణులు పరీక్షించగలరు. మత్తుమందుల అవసరం లేకుండా ఈ పరీక్ష చేయగలరు. కాని వీటి వలన దిగువ జీర్ణవ్యవస్థలో కలిగే రక్తస్రావాల్లో 9 శాతం మందిలో మాత్రమే సరియైన కారణం కనుగొనగలరు. 

అందువలన సాధారణంగా వైద్యనిపుణులు బృహదాంత్ర దర్శినితో పెద్దప్రేగులను, శేషాంత్రములో (ఇలియమ్) చివరిభాగంతో సహా పూర్తిగా శోధించడానికే పూనుకుంటారు. రక్తస్రావానికి గల కారణాలను బృహదాంత్రదర్శనం వలన చాలామందిలో కనుగొనగలుగుతారు. అంతే కాక విద్యద్దహనీకరణంతోను, కొక్కీలతోను, రక్తస్రావాన్ని అరికట్టడానికి ప్రయత్నించగలరు&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite journal |last=Braden |first=B. |last2=Caspary |first2=W. F. |date=2003-05 |title=[Acute lower gastrointestinal hemorrhage. Diagnosis and management] |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12966783 |journal=Der Internist |volume=44 |issue=5 |pages=533–538, 540–541 |doi=10.1007/s00108-003-0911-y |issn=0020-9554 |pmid=12966783}}&lt;/ref&gt;. కణపరీక్షలకు లోపలిపొరనుంచి చిన్న ముక్కలు గ్రహించగలరు. కారణం కనుక్కొని తరువాత చికిత్సకు పథకం సిద్ధం చేసుకుంటారు. 

జీర్ణవ్యవస్థ దిగువ భాగంలో కలిగే రక్తస్రావాల్లో 80 శాతం వాటంతట అవి తగ్గిపోతాయి. కాని 25 శాతం మందిలో మఱల కలుగుతుంది&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. 

రక్తస్రావం తీవ్రంగా ఉన్నప్పుడు, మిగిలిన ప్రక్రియలతో తగ్గనప్పుడు, నిపుణులు పెద్ద ప్రేగులలో రక్తస్రావం జరుగుతున్న భాగాన్ని శస్త్రచికిత్సతో తొలగించగలరు&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gralnek |first=Ian M. |last2=Neeman |first2=Ziv |last3=Strate |first3=Lisa L. |date=2017-03-16 |title=Acute Lower Gastrointestinal Bleeding |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28296600 |journal=The New England Journal of Medicine |volume=376 |issue=11 |pages=1054–1063 |doi=10.1056/NEJMcp1603455 |issn=1533-4406 |pmid=28296600}}&lt;/ref&gt;.
&lt;references /&gt;{{DEFAULTSORT:జీర్ణవ్యవస్థ}}
[[వర్గం:వ్యాధులు|జీర్ణవ్యవస్థ]]
[[వర్గం:జీర్ణ వ్యవస్థ]]</text>
      <sha1>9jd5t5fuxe4s0g7yif0g9bmxkql8ugc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>స్టీరియో కెమిస్ట్రీ ( త్రిమితీయ రసాయన శాస్త్రం )</title>
    <ns>0</ns>
    <id>482728</id>
    <revision>
      <id>4957392</id>
      <parentid>4836378</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T01:42:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* థాలిడోమైడ్ కథ (The Story of Thalidomide) */</comment>
      <origin>4957392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16961" sha1="59ejfedcr2wtm037e0u50myefiiyvp6" xml:space="preserve">{{short description|త్రిమితీయ అంతరాళంలో పరమాణువుల అమరిక గురించి అధ్యయనం చేసే శాస్త్రం}}
{{About|పరమాణువుల త్రిమితీయ అమరిక గురించి|సాధారణంగా ఐసోమర్ల గురించి|Isomer}}
{{Use dmy dates|date=March 2026}}
[[Image:Isomerism.svg|thumb|right|400px|వివిధ రకాలైన [[isomer|ఐసోమర్లు]]. స్టీరియో కెమిస్ట్రీ ప్రధానంగా [[stereoisomer|స్టీరియో ఐసోమర్ల]] గురించి వివరిస్తుంది.]]

'''స్టీరియో కెమిస్ట్రీ''' (Stereochemistry) అనేది [[రసాయన శాస్త్రం]] (Chemistry) లో ఒక ప్రత్యేకమైన విభాగం. [[atom|పరమాణువులు]] [[Three-dimensional space|త్రిమితీయ (3D) అంతరాళంలో]] ఎలా కలిసి ఉంటాయి అనే విషయాన్ని ఇది అధ్యయనం చేస్తుంది. అణువుల (Molecules) ఆకారం ఎలా ఉంటుంది, ఆ ఆకారాన్ని ఎలా మార్చవచ్చు అనే అంశాలపై ఇది దృష్టి పెడుతుంది.

ఈ శాస్త్రం ప్రధానంగా [[stereoisomer|స్టీరియో ఐసోమర్ల]] గురించి వివరిస్తుంది. ఇవి ఒకే రకమైన &quot;రెసిపీ&quot; (అంటే ఒకే రకమైన పరమాణు సంఖ్య, రసాయన సూత్రం) కలిగి ఉన్న అణువులు. వీటిలో పరమాణువుల మధ్య అనుసంధానం (Connections) కూడా ఒకేలా ఉంటుంది. కానీ, ఇవి ఒకదానికొకటి ఎందుకు భిన్నంగా ఉంటాయి అంటే, వీటిలోని పరమాణువులు అంతరాళంలో వేర్వేరు దిశలలో అమర్చబడి ఉంటాయి. ఈ శాస్త్రం ఎత్తు, వెడల్పు, లోతు (3D) గురించి చర్చిస్తుంది కాబట్టి, దీనిని తరచుగా &quot;3D కెమిస్ట్రీ&quot; అని పిలుస్తారు. &quot;స్టీరియో&quot; (Stereo) అనే పదం &quot;త్రిమితీయత&quot; (Three-dimensionality) అనే అర్థం వచ్చే పదం నుండి వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/stereo-|title=the definition of stereo-|website=Dictionary.com}}&lt;/ref&gt;

స్టీరియో కెమిస్ట్రీ అన్ని రకాల రసాయన శాస్త్రాలలో చాలా ముఖ్యమైనది. ఇది [[Organic chemistry|కర్బన రసాయన శాస్త్రం]] (కార్బన్ ఆధారిత పదార్థాలు), [[Inorganic chemistry|అకర్బన రసాయన శాస్త్రం]] (లోహాలు, ఖనిజాలు), [[Biochemistry|జీవ రసాయన శాస్త్రం]] (జీవరాశులు) వంటి రంగాలలో ఉపయోగపడుతుంది. ఒక రసాయన చర్య జరుగుతున్నప్పుడు అణువుల ఆకారం ఎలా మారుతుందో కూడా ఇది వివరిస్తుంది. దీనిని &quot;డైనమిక్ స్టీరియో కెమిస్ట్రీ&quot; (Dynamic stereochemistry) అంటారు.&lt;ref&gt;Ernest Eliel ''Basic Organic Stereochemistry'', '''2001''' {{ISBN|0471374997}}&lt;/ref&gt;

== ముఖ్యమైన నియమాలు ==
అణువుల యొక్క 3D ఆకారం గురించి మాట్లాడేటప్పుడు, శాస్త్రవేత్తలు [[Cahn–Ingold–Prelog priority rules|కాన్-ఇంగోల్డ్-ప్రిలాగ్ ప్రయారిటీ నియమాలను]] ఉపయోగిస్తారు. ఈ నియమాలు అణువులోని పరమాణువులకు ఒక &quot;ర్యాంక్&quot; లేదా ప్రాధాన్యతను ఇస్తాయి. ఈ ర్యాంకుల ఆధారంగా, రసాయన శాస్త్రవేత్తలు ఆ ఆకారానికి ఒక స్పష్టమైన పేరును ఇస్తారు. దీనివల్ల ఇతర శాస్త్రవేత్తలకు తాము ఏ రకమైన అణువు గురించి మాట్లాడుతున్నామో ఖచ్చితంగా అర్థమవుతుంది.

== 3D అణువులను ఎలా గీయాలి? ==
ఒక 3D వస్తువును చదునైన కాగితంపై గీయడం కష్టం. అందువల్ల, రసాయన శాస్త్రవేత్తలు లోతును (Depth) చూపించడానికి కొన్ని ప్రత్యేక గుర్తులను ఉపయోగిస్తారు:

'''ఘన వెడ్జెస్ (Solid Wedges):''' ఇవి త్రిభుజాలలా కనిపిస్తాయి. దీని అర్థం ఆ పరమాణువు మీ వైపుకు (కాగితం నుండి పైకి) చూపిస్తోందని.

'''చారల రేఖలు (Dashed Lines):''' ఇవి చిన్న చారలలా ఉంటాయి. దీని అర్థం ఆ పరమాణువు మీకు దూరంగా (కాగితం వెనుక వైపుకు) చూపిస్తోందని.

'''సాధారణ రేఖలు (Plain Lines):''' దీని అర్థం ఆ పరమాణువులు కాగితంపై సమతలంగా ఉన్నాయని.

మరొక పద్ధతి [[Fischer projection|ఫిషర్ ప్రొజెక్షన్]]. ఇది ప్లస్ (+) గుర్తు లాంటి ఆకారాన్ని ఉపయోగిస్తుంది. ఇందులో నిలువు వరుసలు మీకు దూరంగా వెళ్లేవిగా, అడ్డ వరుసలు మీ వైపుకు వచ్చేవిగా భావించాలి.

== థాలిడోమైడ్ కథ (The Story of Thalidomide) ==
[[Image:Thalidomide enantiomers.svg|class=skin-invert-image|upright=0.56|thumb|థాలిడోమైడ్ యొక్క రెండు వెర్షన్లు. అవి ఒకేలా కనిపిస్తాయి కానీ అద్దంలో ప్రతిబింబాలలా (Mirror images) ఉంటాయి.]]
ఔషధ రంగంలో స్టీరియో కెమిస్ట్రీ చాలా ముఖ్యమైనది. దీనికి ఒక ప్రసిద్ధ, బాధాకరమైన ఉదాహరణ [[థాలిడోమైడ్]] అనే మందు. 1957లో, గర్భిణీ స్త్రీలకు ఉదయాన్నే కలిగే వికారం (Morning sickness) తగ్గించడానికి ఈ మందును ఇచ్చారు.

థాలిడోమైడ్ అణువులో (R), (S) అని పిలువబడే రెండు రూపాలు (Enantiomers) ఉన్నాయి.

ఒక వెర్షన్ నిద్ర పట్టడానికి, వికారం తగ్గించడానికి సహాయపడుతుంది.

మరొక వెర్షన్ &quot;టెరాటోజెనిక్&quot; (Teratogenic). అంటే ఇది గర్భంలోని శిశువులకు తీవ్రమైన హాని కలిగిస్తుంది.

ఈ మందు కారణంగా, చాలా మంది పిల్లలు చేతులు లేదా కాళ్లు లేకుండా లేదా చాలా చిన్నవిగా పుట్టారు. శాస్త్రవేత్తలు కనుగొన్న విషయం ఏమిటంటే, మనం కేవలం &quot;మంచి&quot; వెర్షన్‌ను మాత్రమే తీసుకున్నప్పటికీ, మానవ శరీరం దానిని &quot;చెడు&quot; వెర్షన్‌గా మార్చేస్తుంది (దీనిని [[racemization|రాసిమైజేషన్]] అంటారు). ఈ విషాదం తర్వాత చట్టాలు మారాయి. ఇప్పుడు ఏ కొత్త మందునైనా అమ్మకానికి పెట్టే ముందు దాని 3D ప్రభావాలను చాలా జాగ్రత్తగా పరీక్షించాలి.&lt;ref name=&quot;Stephens&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Stephens TD, Bunde CJ, Fillmore BJ | title = Mechanism of action in thalidomide teratogenesis| journal = Biochemical Pharmacology| volume = 59| date=June 2000}}&lt;/ref&gt;

మరొక ఉదాహరణ [[ibuprofen|ఐబుప్రోఫెన్]]. ఇది సాధారణంగా వాడే నొప్పి నివారణ మందు. ఇందులో కూడా రెండు వెర్షన్లు ఉన్నాయి, కానీ కేవలం (S)-వెర్షన్ మాత్రమే నొప్పిని తగ్గిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Geisslinger |first1=G. |date=June 1989 |title=Pharmacological differences between R(−)-and S(+)-ibuprofen |journal=Agents and Actions}}&lt;/ref&gt;

== ఐసోమర్ల రకాలు ==
స్టీరియో ఐసోమర్లు ప్రధానంగా రెండు రకాలు:

=== ఎనంటియోమర్లు (Enantiomers) ===
ఇవి ఒకదానికొకటి అద్దంలో ప్రతిబింబాలలా ఉంటాయి. మీ ఎడమ చేయి, కుడి చేయి గురించి ఆలోచించండి. అవి ఒకేలా కనిపిస్తాయి, కానీ ఎడమ చేతి గ్లోవ్‌ను కుడి చేతికి వేసుకోలేము. వీటిని ఒకదానిపై ఒకటి సరిగ్గా అమర్చలేము (Non-superimposable).
:[[File:Butan-2-ol enantiomers.jpeg|class=skin-invert-image|400px|thumb|2-బ్యూటనోల్ యొక్క ఈ రెండు అణువులు అద్దంలో ప్రతిబింబాలలా ఉంటాయి.]]

=== డయాస్టీరియోమర్లు (Diastereomers) ===
ఇవి అద్దంలో ప్రతిబింబాలు కాని స్టీరియో ఐసోమర్లు. వీటిలో కొన్ని రకాలు ఉన్నాయి:

'''ఎపిమర్లు (Epimers):''' అణువులో కేవలం ఒక నిర్దిష్ట చోట మాత్రమే ఇవి భిన్నంగా ఉంటాయి. గ్లూకోజ్, గెలాక్టోజ్ వంటి [[Sugar (chemistry)|చక్కెరలలో]] ఇవి కనిపిస్తాయి.

'''సిస్-ట్రాన్స్ ఐసోమర్లు (Cis-Trans Isomers):''' ఇవి అణువుల మధ్య ఉండే డబుల్ బాండ్ వద్ద ఏర్పడతాయి. అణువులోని ప్రధాన భాగాలు ఒకే వైపున ఉంటే దానిని &quot;సిస్&quot; అని, వ్యతిరేక దిశల్లో ఉంటే &quot;ట్రాన్స్&quot; అని అంటారు.

'''అట్రోపిసోమర్లు (Atropisomers):''' ఒక అణువులో అణువుల రద్దీ ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు, అవి ఒక బాండ్ చుట్టూ తిరగలేవు. అటువంటప్పుడు అవి ఒకే ఆకారంలో ఉండిపోతాయి. దీనిని [[Steric effects|స్టెరిక్ హిండ్రెన్స్]] అంటారు.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ఐసోమర్ల పోలిక
! రకం !! అద్దంలో ప్రతిబింబమా? !! లక్షణాలు
|-
| ఎనంటియోమర్లు || అవును || సాధారణంగా ఒకే రకమైన భౌతిక లక్షణాలు ఉంటాయి
|-
| డయాస్టీరియోమర్లు || కాదు || వేర్వేరు భౌతిక లక్షణాలు (ద్రవీభవన స్థానం మొదలైనవి) ఉంటాయి
|-
| సిస్-ట్రాన్స్ || కాదు || చాలా భిన్నమైన ఆకారాలు, ఉపయోగాలు ఉంటాయి
|}

== స్టీరియో కెమిస్ట్రీ చరిత్ర ==
3D ఆకారాల అధ్యయనం 1815లో ప్రారంభమైంది. [[Jean-Baptiste Biot|జీన్-బాప్టిస్ట్ బయోట్]] అనే వ్యక్తి కొన్ని కర్బన అణువులు కాంతిని తిప్పగలవని గమనించాడు. దీనిని [[optical activity|ఆప్టికల్ యాక్టివిటీ]] (Optical activity) అంటారు.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Nasipuri |first=D |title=Stereochemistry of Organic Compounds |publisher=New Age International |year=2021}}&lt;/ref&gt;

1842లో, [[Louis Pasteur|లూయిస్ పాశ్చర్]] ద్రాక్షారసం (వైన్) నుండి వచ్చే [[tartaric acid|టార్టారిక్ ఆమ్లంతో]] ఒక ప్రసిద్ధ ప్రయోగాన్ని చేశాడు. కొన్ని స్పటికాలు కాంతిని ఎడమ వైపుకు, మరికొన్ని కుడి వైపుకు తిప్పుతున్నాయని ఆయన గమనించాడు. దీని ద్వారా అణువులకు వేర్వేరు 3D ఆకారాలు ఉంటాయని ఆయన గ్రహించాడు.

1874లో, [[Jacobus Henricus van 't Hoff|జాకబస్ హెన్రికస్ వాంట్ హాఫ్]], [[Joseph Le Bel|జోసెఫ్ లే బెల్]] కార్బన్ పరమాణువులు నాలుగు ఇతర వస్తువులతో ఒక పిరమిడ్ ఆకారంలో (Tetrahedron) కలుస్తాయని వివరించారు. ఇదే ఆధునిక స్టీరియో కెమిస్ట్రీకి పునాది.

1904లో, [[William Thomson, 1st Baron Kelvin|లార్డ్ కెల్విన్]] &quot;కైరల్&quot; (Chiral) అనే పదాన్ని ప్రతిపాదించారు. 1966లో, (R), (S) నామకరణ పద్ధతిని కాన్, ఇంగోల్డ్, ప్రిలాగ్ సృష్టించారు.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Cahn|first1=R. S.|last2=Ingold|first2=Christopher |last3=Prelog|first3=V.|date=April 1966|title=Specification of Molecular Chirality|journal=Angewandte Chemie}}&lt;/ref&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==
[[ఆమ్ల–క్షార చర్య]]

[[స్పటిక శాస్త్రం]]

[[పదార్థ విజ్ఞానం]]

[[అణు భౌతిక శాస్త్రం]]

[[భౌతిక రసాయన శాస్త్రం]]

[[ఘనస్థితి రసాయన శాస్త్రం]]

== మూలాలు ==
{{Reflist}}
{{Navbox stereochemistry}}
{{Organic chemistry}}
{{Branches of chemistry}}
{{Authority control}}

[[Category:స్టీరియో కెమిస్ట్రీ| ]]
[[Category:రసాయన శాస్త్రం]]
[[Category:త్రిమితీయ రేఖాగణితం]]
[[Category:1874 శాస్త్ర ఆవిష్కరణలు]]</text>
      <sha1>59ejfedcr2wtm037e0u50myefiiyvp6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ప్రజా వ్యవహారాలలో పద్మశ్రీ అవార్డు గ్రహీతల జాబితా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>483731</id>
    <revision>
      <id>4957495</id>
      <parentid>4893665</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:38:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* గ్రహీతలు */</comment>
      <origin>4957495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45667" sha1="nks2bv7e1q95mpiyxdn70dfptz86r45" xml:space="preserve">{{Infobox award
| name = పద్మశ్రీ (ప్రజా వ్యవహారాలు)
| image = Padma Shri ribbon.svg
| image_size = 150px
| alt = పద్మశ్రీ పతకం
| caption = పద్మశ్రీ పురస్కార రిబ్బన్
| description = ప్రజా వ్యవహారాల (Public Affairs) రంగంలో విశేష సేవలు అందించిన వారికి ఇచ్చే నాల్గవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం
| presenter = [[భారత ప్రభుత్వం]]
| country = [[భారతదేశం]]
| year = 1954
| status = ఇస్తున్నారు
| website = {{URL|http://www.padmaawards.gov.in/}}
}}
[[దస్త్రం:Photograph of Sarvepalli Radhakrishnan presented to First Lady Jacqueline Kennedy in 1962.jpg|thumb|[[సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్]]|351x351px]]
ఇది పౌర సేవా రంగంలో [[భారతదేశం|భారత గణతంత్ర రాజ్యపు]] నాలుగవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం [[పద్మశ్రీ]] అవార్డు గ్రహీతల జాబితా. 2025 నాటికి, ప్రజా వ్యవహారాల రంగంలో చేసిన సేవలకు గాను మొత్తం 70 మంది వ్యక్తులకు ఇప్పటివరకు పద్మశ్రీ పురస్కారం వరించింది.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web|title=Padma Awards Dashboard|url=https://www.padmaawards.gov.in|url-status=|access-date=31 July 2025|website=padmaawards.gov.in|publisher=Ministry of Home Affairs (Govt. of India)}}&lt;/ref&gt;

== గ్రహీతలు ==
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%&quot;
|+ class=&quot;nowrap&quot; |1950-1959
!సంవత్సరం
!పేరు
!రాష్ట్రం / దేశం
!రంగం
|-
|1954
|[[సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్]]
|[[తమిళనాడు]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1954
|[[చక్రవర్తి రాజగోపాలాచారి]]
|[[తమిళనాడు]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1954
|[[జాకిర్ హుస్సేన్]]
|[[తెలంగాణ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1954
|[[బాల్ గంగాధర్ ఖేర్]]
|[[మహారాష్ట్ర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1954
|జిగ్మే దోర్జీ వాంగ్‌చుక్
|[[భూటాన్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1954
|[[వి.కె. కృష్ణ మీనన్]]
|[[కేరళ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1954
|పాల్డెన్ తొండుప్ నామ్‌గ్యాల్
|[[సిక్కిం]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1954
|వైకుంఠ్ లల్లూభాయ్ మెహతా
|[[గుజరాత్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1954
|అమలప్రవ దాస్
|[[అస్సాం]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1954
|[[మచాని సోమప్ప]]
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1954
|అచ్చమ్మ మథాయ్
|[[మహారాష్ట్ర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1954
|ఆశా దేవి ఆర్యానాయకం
|[[మహారాష్ట్ర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1954
|మృణ్మయి రే
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1954
|పెరిన్ కెప్టెన్
|[[మహారాష్ట్ర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1955
|[[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ]]
|[[ఉత్తరప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1956
|[[చందూలాల్ మాధవ్‌లాల్ త్రివేది]]
|[[మధ్యప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1956
|సయ్యద్ ఫజల్ ఆలీ
|[[బీహార్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1956
|నవాబ్ జైన్ యార్ జంగ్
|[[తెలంగాణ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1956
|పుష్పవతి జనార్దన్‌రాయ్ మెహతా
|[[మహారాష్ట్ర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1957
|[[గోవింద్ వల్లభ్ పంత్]]
|[[ఉత్తరప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1957
|[[ఎం.సి.సెతల్వాడ్]]
|[[మహారాష్ట్ర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1957
|[[శ్రీప్రకాశ]]
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1957
|రాధా కుముద్ ముఖర్జీ
|[[పశ్చిమ బెంగాల్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1957
|లక్ష్మీ ఎన్. మీనన్
|[[కేరళ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1957
|మేజర్ రాలెంగ్నావ్ ఖాతింగ్
|[[మణిపూర్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1958
|[[మోటూరి సత్యనారాయణ]]
|[[తమిళనాడు]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1959
|రాధా బినోద్ పాల్
|[[పశ్చిమ బెంగాల్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1959
|ప్రతాప్‌రాయ్ గిరిధర్‌లాల్ మెహతా
|[[మహారాష్ట్ర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|}
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%&quot;
|+ class=&quot;nowrap&quot; |1960-1969
!సంవత్సరం
!పేరు
!రాష్ట్రం / దేశం
!రంగం
|-
|1960
|నారాయణ రాఘవన్ పిళ్ళై
|[[తమిళనాడు]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1960
|నీలకంఠ దాస్
|[[ఒడిశా]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1960
|[[అయ్యదేవర కాళేశ్వరరావు]]
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1960
|రుస్తోమ్ మెర్వాన్జీ అల్పాయివాలా
|[[మహారాష్ట్ర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1961
|[[బిధాన్ చంద్ర రాయ్]]
|[[పశ్చిమ బెంగాల్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1961
|[[పురుషోత్తమ దాస్ టాండన్]]
|[[ఉత్తరప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1961
|వింధ్యేశ్వరి ప్రసాద్ వర్మ
|[[బీహార్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1962
|[[రాజేంద్ర ప్రసాద్]]
|[[బీహార్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1962
|[[పద్మజా నాయుడు]]
|[[తెలంగాణ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1962
|[[మోటూరి సత్యనారాయణ]]
|[[తమిళనాడు]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1962
|సుధీంద్ర నాథ్ ముఖర్జీ
|[[పశ్చిమ బెంగాల్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1962
|మిథాన్ జె. లామ్
|[[మహారాష్ట్ర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1963
|[[జాకిర్ హుస్సేన్]]
|[[తెలంగాణ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1963
|హరి వినాయక్ పటాస్కర్
|[[మహారాష్ట్ర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1963
|ఆర్.జి. సరయ్య
|[[మహారాష్ట్ర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1964
|కుంజీ లాల్ దూబే
|[[మధ్యప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1964
|నూరుద్దీన్ అహ్మద్
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1965
|[[మెహదీ నవాజ్ జంగ్]]
|[[తెలంగాణ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1965
|అప్పాసాహెబ్ పట్వర్ధన్
|[[మహారాష్ట్ర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1965
|మీర్ అక్బర్ అలీ ఖాన్
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1965
|కృష్ణస్వామి అయ్యర్ బాలసుబ్రహ్మణ్య అయ్యర్
|[[తమిళనాడు]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1966
|[[లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి]] (మరణానంతరం)
|[[ఉత్తరప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1966
|కె.పి. కేశవ మీనన్
|[[కేరళ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1966
|టి.ఎస్. రామస్వామి అయ్యర్
|[[తమిళనాడు]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1967
|చంద్ర కిసాన్ దఫ్తారీ
|[[మహారాష్ట్ర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1967
|కైఖుస్రు రుట్టోంజీ పెస్టోంజీ ష్రాఫ్
|[[మహారాష్ట్ర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1967
|కాశీ ప్రసాద్ పాండే
|[[మధ్యప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1967
|లాల్ చంద్ వర్మన్
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1968
|మాధవ్ శ్రీహరి అణే
|[[మధ్యప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1968
|కె.వి. కళ్యాణ సుందరం
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1968
|మన్సుఖ్ లాల్ ఆత్మారామ్ మాస్టర్
|[[మహారాష్ట్ర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|}
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%&quot;
|+ class=&quot;nowrap&quot; |1970-1979
!సంవత్సరం
!పేరు
!రాష్ట్రం / దేశం
!రంగం
|-
|1970
|ఆంథోనీ లాన్సెలాట్ డయాస్
|[[మహారాష్ట్ర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1970
|భగవంతరావు అన్నభౌ మాండ్లోయ్
|[[మధ్యప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1970
|హన్స్ రాజ్ గుప్తా
|[[హర్యానా]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1971
|[[ఇందిరా గాంధీ]]
|[[ఉత్తరప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1971
|[[బిమల ప్రసాద్ చలిహా]]
|[[అస్సాం]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1971
|భాయ్ మోహన్ సింగ్
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1971
|రామ్ లాల్ మెహతా
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1972
|ఆదిత్య నాథ్ ఝా (మరణానంతరం)
|[[ఉత్తరప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1972
|[[జీవరాజ్ నారాయణ్ మెహతా]]
|[[మహారాష్ట్ర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1972
|[[పి.బి. గజేంద్రగడ్కర్]]
|[[మహారాష్ట్ర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1972
|గులాం మహమ్మద్ సాదిక్ (మరణానంతరం)
|[[జమ్మూ కాశ్మీర్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1972
|జి.ఎస్. మేల్కోటే
|[[ఒడిశా]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1973
|నాగేంద్ర సింగ్
|[[రాజస్థాన్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1973
|ఇజ్వంత్ సింగ్
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1974
|నిరేన్ దే
|[[పశ్చిమ బెంగాల్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1975
|[[వరాహగిరి వేంకటగిరి]]
|[[ఒడిశా]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1975
|[[సి.డి.దేశ్‌ముఖ్]]
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1975
|[[దుర్గాబాయి దేశ్‌ముఖ్]]
|[[మహారాష్ట్ర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1976
|[[కె. కామరాజ్]] (మరణానంతరం)
|[[తమిళనాడు]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1977
|అయోధ్య నాథ్ ఖోస్లా
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1977
|అజయ్ కుమార్ ముఖర్జీ
|[[పశ్చిమ బెంగాల్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1977
|[[అలీ యావర్ జంగ్]] (మరణానంతరం)
|[[తెలంగాణ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1977
|సి.పి.ఎన్. సింగ్
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1977
|బాబా పృథ్వీ సింగ్ ఆజాద్
|[[చండీగఢ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1977
|టెలో డి మస్కరేన్హాస్
|[[జర్మనీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|}
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%&quot;
|+ class=&quot;nowrap&quot; |1980-1989
!సంవత్సరం
!పేరు
!రాష్ట్రం / దేశం
!రంగం
|-
|1985
|దుర్గా దాస్ బసు
|[[పశ్చిమ బెంగాల్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1985
|సయ్యద్ సాదత్ అబ్దుల్ మసూద్
|[[పశ్చిమ బెంగాల్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1986
|జీన్ రిబౌడ్ (మరణానంతరం)
|[[ఫ్రాన్స్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1986
|మార్తాండ్ సింగ్
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1988
|[[ఎం. జి. రామచంద్రన్]] (మరణానంతరం)
|[[తమిళనాడు]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1988
|మీర్జా హమీదుల్లా బేగ్
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1988
|కుశోక్ బకులా
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1988
|రేణుకా రే
|[[పశ్చిమ బెంగాల్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1988
|వాల్మీకి చౌదరి
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1989
|ఉమాశంకర్ దీక్షిత్
|[[ఉత్తరప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1989
|ఫెన్నర్ బ్రాక్వే (మరణానంతరం)
|[[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1989
|లక్ష్మణ్ సింగ్
|[[మహారాష్ట్ర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1989
|యోషియో సకురాచి
|[[జపాన్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|}
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%&quot;
|+ class=&quot;nowrap&quot; |1990-1999
!సంవత్సరం
!పేరు
!రాష్ట్రం / దేశం
!రంగం
|-
|1990
|[[బి.ఆర్. అంబేద్కర్]] (మరణానంతరం)
|[[మహారాష్ట్ర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1990
|[[నెల్సన్ మండేలా]]
|[[దక్షిణాఫ్రికా]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1990
|టి.ఎన్. చతుర్వేది
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1990
|జూలియస్ సిల్వర్‌మన్
|[[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1990
|ఆర్.ఎన్. మల్హోత్రా
|[[మహారాష్ట్ర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1991
|[[సర్దార్ వల్లభభాయ్ పటేల్]] (మరణానంతరం)
|[[గుజరాత్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1991
|[[మొరార్జీ దేశాయ్]]
|[[గుజరాత్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1991
|[[రాజీవ్ గాంధీ]] (మరణానంతరం)
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1991
|హీరేంద్ర నాథ్ ముఖర్జీ
|[[పశ్చిమ బెంగాల్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1991
|[[ఎన్.జి.రంగా]]
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1991
|[[గుల్జారీలాల్ నందా]]
|[[గుజరాత్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1991
|ఫాలి నారిమన్
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1991
|జీవన్ సింగ్ ఉమ్రానంగల్
|[[పంజాబ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1991
|మనుభాయ్ రాజారామ్ పంచోలి
|[[గుజరాత్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1991
|బాబూలాల్ ఛోగాలాల్ పటౌడీ
|[[మధ్యప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1991
|హరి గోవిందరావు వర్తక్
|[[మహారాష్ట్ర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1992
|[[అబుల్ కలామ్ ఆజాద్]] (మరణానంతరం)
|[[పశ్చిమ బెంగాల్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1992
|[[స్వరణ్ సింగ్]]
|[[పంజాబ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1992
|[[అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి]]
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1992
|[[రావి నారాయణరెడ్డి]] (మరణానంతరం)
|[[తెలంగాణ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1992
|[[అరుణా అసఫ్ అలీ]]
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1992
|బిజోయ్ చంద్ర భగవతి
|[[అస్సాం]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1992
|[[వావిలాల గోపాలకృష్ణయ్య]]
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1992
|హోమీ జెహంగీర్ తలేయార్ఖాన్
|[[మహారాష్ట్ర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1992
|మాదరి భాగ్య గౌతమ్
|[[తెలంగాణ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1992
|వామన్ బాలకృష్ణ నాయక్
|[[గోవా]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1997
|[[గుల్జారీలాల్ నందా]] (మరణానంతరం)
|[[గుజరాత్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1997
|[[అరుణా అసఫ్ అలీ]] (మరణానంతరం)
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1998
|[[సి. సుబ్రమణ్యం]]
|[[తమిళనాడు]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1998
|[[లక్ష్మీ సెహగల్]]
|[[ఉత్తరప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1998
|నాని పాల్ఖివాలా
|[[మహారాష్ట్ర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1998
|వాల్టర్ సిసులు
|[[దక్షిణాఫ్రికా]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1998
|గురుబక్ష్ సింగ్ ధిల్లాన్
|[[మధ్యప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1998
|ఎల్.ఎం. సింఘ్వీ
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1998
|వి.ఎం. తార్కుండే
|[[ఉత్తరప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1998
|సత్యపాల్ డాంగ్
|[[పంజాబ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1998
|[[జయప్రకాశ్ నారాయణ్]] (మరణానంతరం)
|[[బీహార్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1999
|[[గోపీనాథ్ బొర్దొలాయి]] (మరణానంతరం)
|[[అస్సాం]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1999
|[[హెచ్. ఆర్. ఖన్నా]]
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1999
|వి.ఆర్. కృష్ణయ్యర్
|[[కేరళ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1999
|బి.కె. నెహ్రూ
|[[హిమాచల్ ప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|1999
|జగ్ పర్వేష్ చంద్ర
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|}
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%&quot;
|+ class=&quot;nowrap&quot; |2000-2009
!సంవత్సరం
!పేరు
!రాష్ట్రం / దేశం
!రంగం
|-
|2000
|సికందర్ భక్త్
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2000
|[[మౌలానా వహీదుద్దీన్ ఖాన్]]
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2000
|ఏనుగు శ్రీనివాసులు రెడ్డి
|[[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2000
|సత్యనారాయణ గౌరిసారియా
|[[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2001
|బెంజమిన్ గిల్మాన్
|[[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2001
|హోసెయ్ నొరొటా
|[[జపాన్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2001
|అశోక్ దేశాయ్
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2001
|స్వదేశ్ ఛటర్జీ
|[[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2001
|మోహన్ రానడే
|[[మహారాష్ట్ర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2002
|[[సోలీ సొరాబ్జీ]]
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2002
|[[ఫ్రాంక్ పలోన్|ఫ్రాంక్ పల్లోన్]]
|[[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2002
|గ్యారీ అకెర్‌మాన్
|[[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2002
|సుశాంత కుమార్ భట్టాచార్య
|[[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2002
|కె.కె. వేణుగోపాల్
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2002
|సతీష్ చంద్ర రాయ్
|[[ఉత్తరప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2002
|ఫిలిప్స్ టాల్బోట్
|[[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2002
|టారో నకాయమా
|[[జపాన్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2002
|వీరేష్ ప్రతాప్ చౌదరి
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2003
|ఖాజీ లెందుప్ దోర్జీ
|[[పశ్చిమ బెంగాల్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2003
|హెర్బర్ట్ పాల్ ఫిషర్
|[[జర్మనీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2003
|పరాశరన్ కేశవ అయ్యంగార్
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2003
|ఫ్రాన్సిస్ డోర్
|[[ఫ్రాన్స్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2003
|ఎన్.ఆర్. మాధవ మీనన్
|[[పశ్చిమ బెంగాల్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2004
|ఎం.ఎన్. వెంకటాచలయ్య
|[[కర్ణాటక]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2004
|చంద్రశేఖర్ శంకర్ ధర్మాధికారి
|[[మహారాష్ట్ర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2004
|[[యోషిరో మోరి]]
|[[జపాన్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2004
|ఫ్లోరా మెక్‌డొనాల్డ్
|[[కెనడా]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2005
|[[కరణ్ సింగ్]]
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2005
|మిలన్ కుమార్ బెనర్జీ
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2005
|సయ్యద్ మీర్ ఖాసిం (మరణానంతరం)
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2005
|[[ఇందిరా జైసింగ్]]
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2006
|వి.ఎన్. ఖరే
|[[ఉత్తరప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2006
|హీరాలాల్ సిబల్
|[[చండీగఢ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2006
|పి.పి. రావు
|[[ఉత్తరప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2006
|శశి భూషణ్
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2006
|షేక్ అబ్దుల్ రెహ్మాన్ అల్ మహమూద్
|[[కతార్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2007
|రాజా జేసుదాస్ చెల్లయ్య
|[[తమిళనాడు]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2007
|పి.ఎన్. భగవతి
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2007
|ఫాలి నారిమన్
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2007
|కె.టి. థామస్
|[[కేరళ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2007
|ఇలా గాంధీ
|[[దక్షిణాఫ్రికా]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2007
|సయ్యదా సయ్యిదైన్ హమీద్
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2007
|తీస్తా సెతల్వాద్
|[[మహారాష్ట్ర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2008
|ఆదర్శ్ సేన్ ఆనంద్
|[[ఉత్తరప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2008
|పి.ఎన్. ధర్
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2008
|[[ప్రణబ్ ముఖర్జీ]]
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2008
|యూలీ వోరోంట్సోవ్ (మరణానంతరం)
|[[రష్యా]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2008
|మియాన్ బషీర్ అహ్మద్
|[[జమ్మూ కాశ్మీర్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2008
|మేఘనాద్ దేశాయ్
|[[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2008
|కోలెట్ మాథుర్
|[[స్విట్జర్లాండ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2009
|గోవింద్ నారాయణ్
|[[ఉత్తరప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2009
|ఇందర్‌జిత్ కౌర్ బార్తకూర్
|[[మేఘాలయ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2009
|కిరీట్ పారిఖ్
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2009
|శ్యామల పప్పు
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2009
|కె. అసుంగ్బా సంగ్తం
|[[నాగాలాండ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|}
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%&quot;
|+ class=&quot;nowrap&quot; |2010-2019
!సంవత్సరం
!పేరు
!రాష్ట్రం / దేశం
!రంగం
|-
|2010
|[[వై. వేణుగోపాలరెడ్డి]]
|[[తెలంగాణ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2010
|అభిజిత్ సేన్
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2010
|శైలేష్ కుమార్ బందోపాధ్యాయ
|[[పశ్చిమ బెంగాల్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2010
|సంత్ సింగ్ ఛత్వాల్
|[[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2010
|రాఫెల్ ఇరుజుబియెటా ఫెర్నాండెజ్
|[[స్పెయిన్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2010
|గులాం మహమ్మద్ మీర్
|[[జమ్మూ కాశ్మీర్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2011
|ఏ.ఆర్. కిద్వాయ్
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2011
|విజయ్ కేల్కర్
|[[మహారాష్ట్ర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2011
|కె. పరాశరన్
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2011
|[[మాంటెక్ సింగ్ అహ్లూవాలియా]]
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2011
|ఉపేంద్ర బక్షి
|[[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2011
|అనంత్ దర్శన్ శంకర్
|[[కర్ణాటక]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2012
|పాటిబండ్ల చంద్రశేఖరరావు
|[[జర్మనీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2012
|జార్జ్ యెయో
|[[సింగపూర్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2012
|ప్రవీణ్ హెచ్. పరేఖ్
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2012
|వై.హెచ్. మాలేగామ్
|[[మహారాష్ట్ర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2013
|శివాజీరావు పాటిల్
|[[మహారాష్ట్ర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2014
|దల్వీర్ భండారి
|[[నెదర్లాండ్స్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2014
|హస్ముఖ్ షా
|[[గుజరాత్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2014
|అశోక్ కుమార్ మాగో
|[[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2014
|తాషి టోండుప్
|[[జమ్మూ కాశ్మీర్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2015
|[[మదన్ మోహన్ మాలవ్య]] (మరణానంతరం)
|[[ఉత్తరప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2015
|[[అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి]]
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2015
|కె.కె. వేణుగోపాల్
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2015
|[[ఎల్.కె. అద్వానీ]]
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2015
|[[ప్రకాష్ సింగ్ బాదల్]]
|[[పంజాబ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2015
|సుభాష్ సి. కశ్యప్
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2015
|హరీష్ సాల్వే
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2015
|సైచిరో మిసుమి
|[[జపాన్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2016
|[[జగ్మోహన్]]
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2016
|ఆర్.సి. భార్గవ
|[[ఉత్తరప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2016
|[[రాబర్ట్ డి. బ్లాక్‌విల్|రాబర్ట్ బ్లాక్‌విల్]]
|[[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2016
|ఎం.ఎన్. కృష్ణమణి
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2016
|ఎం.సి. మెహతా
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2016
|టోఖెహో సెమా
|[[నాగాలాండ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2016
|ఉజ్వల్ నికమ్
|[[మహారాష్ట్ర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2017
|[[పి.ఎ. సంగ్మా]] (మరణానంతరం)
|[[మేఘాలయ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2017
|[[శరద్ పవార్]]
|[[మహారాష్ట్ర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2017
|[[మురళీ మనోహర్ జోషి]]
|[[ఉత్తరప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2017
|[[సుందర్‌లాల్ పట్వా]] (మరణానంతరం)
|[[మధ్యప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2018
|అలెగ్జాండర్ కడకిన్ (మరణానంతరం)
|[[రష్యా]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2018
|భబానీ చరణ్ పట్నాయక్
|[[ఒడిశా]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2018
|టామీ కోహ్
|[[సింగపూర్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2018
|హున్ మానీ
|[[కంబోడియా]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2018
|థాంట్ మియింట్-యు
|[[మయన్మార్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2019
|[[ప్రణబ్ ముఖర్జీ]]
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2019
|ఇస్మాయిల్ ఒమర్ గుల్లే
|[[జిబౌటి]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2019
|సుఖ్‌దేవ్ సింగ్ ధిండా
|[[పంజాబ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2019
|ప్రవీణ్ గోర్ధన్
|[[దక్షిణాఫ్రికా]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2019
|[[కరియా ముండా]]
|[[జార్ఖండ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2019
|[[హుకుమ్‌దేవ్ నారాయణ్ యాదవ్]]
|[[బీహార్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2019
|భగీరథీ దేవి
|[[బీహార్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2019
|హెచ్.ఎస్. ఫూల్కా
|[[పంజాబ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|}
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;width:100%&quot;
|+ class=&quot;nowrap&quot; |2020-2029
!సంవత్సరం
!పేరు
!రాష్ట్రం / దేశం
!రంగం
|-
|2020
|[[జార్జ్ ఫెర్నాండెజ్]] (మరణానంతరం)
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2020
|[[అరుణ్ జైట్లీ]] (మరణానంతరం)
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2020
|అనిరుద్ జగన్నాథ్
|[[మారిషస్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2020
|[[సుష్మా స్వరాజ్]] (మరణానంతరం)
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2020
|సయ్యద్ ముయాజెం అలీ (మరణానంతరం)
|[[బంగ్లాదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2020
|ముజఫర్ హుస్సేన్ బేగ్
|[[జమ్మూ కాశ్మీర్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2020
|ఎస్.సి. జమీర్
|[[నాగాలాండ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2020
|ఎన్.ఆర్. మాధవ మీనన్ (మరణానంతరం)
|[[కేరళ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2020
|[[మనోహర్ పారికర్]] (మరణానంతరం)
|[[గోవా]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2020
|[[బాబ్ బ్లాక్‌మన్]]
|[[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2020
|బారీ గార్డినర్
|[[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2021
|[[షింజో అబే]]
|[[జపాన్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2021
|[[తరుణ్ గొగోయ్]] (మరణానంతరం)
|[[అస్సాం]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2021
|[[సుమిత్రా మహాజన్]]
|[[మధ్యప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2021
|[[రామ్ విలాస్ పాశ్వాన్]] (మరణానంతరం)
|[[బీహార్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2021
|[[కేశుభాయ్ పటేల్]] (మరణానంతరం)
|[[గుజరాత్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2021
|తర్లోచన్ సింగ్
|[[హర్యానా]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2021
|బిజోయ చక్రవర్తి
|[[అస్సాం]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2021
|ఖాజీ సజ్జాద్ అలీ జహీర్
|[[బంగ్లాదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2022
|[[కల్యాణ్ సింగ్]] (మరణానంతరం)
|[[ఉత్తరప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2022
|[[గులాం నబీ ఆజాద్]]
|[[జమ్మూ కాశ్మీర్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2022
|మల్జీభాయ్ దేశాయ్
|[[గుజరాత్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2023
|[[ఎస్.ఎం. కృష్ణ]]
|[[కర్ణాటక]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2023
|[[ములాయం సింగ్ యాదవ్]] (మరణానంతరం)
|[[ఉత్తరప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2023
|ఎన్.సి. దేబ్‌బర్మ (మరణానంతరం)
|[[త్రిపుర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2023
|థౌనోజమ్ చావోబా సింగ్
|[[మణిపూర్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2024
|[[ముప్పవరపు వెంకయ్య నాయుడు]]
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2024
|[[ఫాతిమా బీవీ]] (మరణానంతరం)
|[[కేరళ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2024
|సత్యబ్రత ముఖర్జీ (మరణానంతరం)
|[[పశ్చిమ బెంగాల్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2024
|[[రామ్ నాయక్]]
|[[మహారాష్ట్ర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2024
|[[ఓ.రాజగోపాల్]]
|[[కేరళ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2024
|శశింద్రన్ ముత్తువేల్
|[[పపువా న్యూ గినియా]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2024
|[[పి.వి. నరసింహారావు]] (మరణానంతరం)
|[[తెలంగాణ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2024
|[[చరణ్ సింగ్]] (మరణానంతరం)
|[[ఉత్తరప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2024
|[[కర్పూరీ ఠాకూర్]] (మరణానంతరం)
|[[బీహార్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2024
|[[ఎల్.కె. అద్వానీ]]
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2025
|జె.ఎస్. ఖేహర్
|[[చండీగఢ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2025
|[[మనోహర్ జోషి]] (మరణానంతరం)
|[[మహారాష్ట్ర]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2025
|[[సుశీల్ కుమార్ మోదీ]] (మరణానంతరం)
|[[బీహార్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2025
|సి.ఎస్. వైద్యనాథన్
|[[ఢిల్లీ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2025
|[[మందకృష్ణ మాదిగ]]
|[[తెలంగాణ]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|-
|2025
|నారాయణ్ (భులాయ్ భాయ్) (మరణానంతరం)
|[[ఉత్తరప్రదేశ్]]
|ప్రజా వ్యవహారాలు
|}

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

[[వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు]]</text>
      <sha1>nks2bv7e1q95mpiyxdn70dfptz86r45</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మైసూర్, కూర్గ్ రాజకీయ చరిత్ర (1800–1947)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>484911</id>
    <revision>
      <id>4957421</id>
      <parentid>4838800</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:37:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూలాలు &amp; చరిత్ర */</comment>
      <origin>4957421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12846" sha1="9399hx2cd0hq37eac5c2m0ic1z0jbwk" xml:space="preserve">[[File:SouthernIndiaWilkinson1808a.jpg|right|thumb|250px|1808 నాటి దక్షిణ భారతదేశం పటం, ఇది మైసూర్ రాచరిక రాష్ట్రాన్ని &amp; దాని పొరుగున ఉన్న కూర్గ్ ప్రాంతాన్ని చూపిస్తుంది.]]
మైసూర్, కూర్గ్ రాజకీయ చరిత్ర పశ్చిమ-మధ్య ద్వీపకల్ప భారతదేశంలోని [[దక్కన్ పీఠభూమి]] ఉన్న [[మైసూరు సామ్రాజ్యం|మైసూర్ రాష్ట్రం,]] కూర్గు ప్రావిన్స్ సన్నిహిత చారిత్రక ప్రాంతాల రాజకీయ చరిత్ర, ఇది 1800లో బ్రిటిష్ ఆధిపత్యం ఆమోదంతో ప్రారంభమై 1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చింది.

== పూర్ణియా పరిపాలన ==
అమనీ భూములలో (అనగా ప్రభుత్వం నిర్వహించే భూములు) పొడి ప్రాంతాలలో సాగుపై పన్ను అనేది పంట విలువలో సుమారు ''మూడింట ఒక వంతు'' వార్షికంగా చెల్లించే స్థిరమైన డబ్బు మొత్తం ఇచ్చిన ప్రాంతానికి, పంట విలువ, అంచనా వేయబడింది, అనేక సంవత్సరాలు స్థిరంగా ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;rice1897a-603-604&quot;&gt;{{Harvnb|Rice|1897}}&lt;/ref&gt; &quot;తడి&quot; లేదా వరి పండించే ప్రాంతాలలో, సగటున ఎక్కువ సమృద్ధిగా దిగుబడిని అందించాయి, కానీ రుతుపవనాల వర్షాల మార్పులపై కూడా ఎక్కువగా ఆధారపడి ఉన్నాయి, పంట విలువను అంచనా వేయగలిగిన వెంటనే ''ఏటా'' అంచనా వేయబడింది.&lt;ref name=&quot;rice1897a-603-604&quot; /&gt; తరువాతి పన్నును పంట విలువలో సగంగా లెక్కించారు  &quot;నామమాత్రంగా వస్తు రూపంలో&quot; చెల్లించారు, కానీ సాధారణంగా డబ్బు రూపంలో చెల్లించారు.&lt;ref name=&quot;rice1897a-603-604&quot; /&gt;
&lt;Gallery class=&quot;center&quot;&gt;
File:Krishnaraja3Installation2.jpg|1799లో తన స్థాపన సమయంలో కృష్ణ రాజా వడియార్ III
File:Hickey-purniya-yale-british-art.jpg|మైసూర్ ముఖ్యమంత్రి, రీజెంట్ అయిన పూర్ణియ, సుమారు 1801
File:Chama rajendra wadiar1878.jpg|చామ రాజేంద్ర వడియార్, , 1878లో 15 సంవత్సరాల వయస్సులో
&lt;!-- Deleted image removed: File:Krishnarajawadiyar4.jpg|Krishna Raja Wadiar IV ruler of Mysore from 1895 to 1940. --&gt;
&lt;!-- Deleted image removed: File:Jaichamarajawadiyar.jpg|Jaichamaraja Wadiar, ruler of Mysore from 1940 to 1947. --&gt;
&lt;/Gallery&gt;

== మూలాలు &amp; చరిత్ర ==
మైసూరు చరిత్ర 1760 పూర్వ కాలం గురించి, ముఖ్యంగా ఆ కాలపు చివరి శతాబ్దం గురించి సమకాలీన డాక్యుమెంటేషన్ చాలా తక్కువ. 1989 పేజీ  ప్రకారం, మైసూరులోని 18వ శతాబ్దపు [[వడయార్ రాజవంశం|వడయార్]] పాలకులు - రాజ్‌పుతానా, [[మధ్య భారతదేశం]], మరాఠా [[దక్కన్ పీఠభూమి|దక్కన్]], [[తంజావూరు]] వారి సమకాలీనులకు భిన్నంగా-వారి పరిపాలన గురించి చాలా తక్కువ లేదా ఎటువంటి రికార్డులను వదిలిపెట్టలేదు.

తిరుమలార్యుడికి చెందిన మైసూరు మహర్ద్జర వంశావళి వడయార్ రాజవంశ వంశావళి 1710–1715 కాలంలో కన్నడలో వ్రాయబడింది, ఈ ప్రాంతంలోని అప్పటి-ప్రస్తుత శాసనాల ఆధారంగా ఉందని చెప్పబడింది.&lt;ref name=&quot;subra1989-206&quot;&gt;{{Harvnb|Subrahmanyam|1989}}&lt;/ref&gt; మైసూర్ వంశపారంపర్య ముఖ్యమంత్రులైన డెల్వోయ్‌ల మరొక వంశావళి, కలలే దొరేగల వామగ్ద్వతి, 19వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో వ్రాయబడింది.&lt;ref name=&quot;subra1989-206&quot; /&gt; అయితే, ఏ మాన్యుస్క్రిప్ట్ పరిపాలన, ఆర్థిక వ్యవస్థ లేదా సైనిక సామర్ధ్యం గురించి సమాచారాన్ని అందించదు.&lt;ref name=&quot;subra1989-206&quot; /&gt; పాలక రాజవంశం మూలాలు, ముఖ్యంగా తరువాతి రాజభవన వంశావళిలో వివరించినట్లుగా, సందేహాస్పదమైన ఖచ్చితత్వం కూడా ఉంది-ఇది కొంతవరకు, ఎందుకంటే 1799లో మైసూర్ ''గడ్డి'' బ్రిటిష్ వారు తిరిగి నియమించిన [[వడయార్ రాజవంశం|వడయార్]], పెళుసుగా ఉన్న సార్వభౌమత్వానికి అధ్యక్షత వహించడానికి, వారి అప్పటి అనిశ్చిత స్థితిని బలోపేతం చేయడానికి, వారి &quot;విడదీయరాని&quot; రాజ వంశాన్ని ప్రదర్శించడానికి &quot;అబ్సెసివ్&quot; గా ప్రయత్నించారు.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Ikegame|2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Nair|2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Bhagavan|2008}}&lt;/ref&gt;

1760కి ముందు మైసూర్‌లో పాలన, సైనిక సంఘర్షణకు సంబంధించిన ఆధారాలను అందించే తొలి మాన్యుస్క్రిప్ట్ (డయాస్ 1725) మైసూర్‌కు చెందిన జెస్యూట్ మిషనరీ జోచిమ్ డయాస్ తన ప్రావిన్షియల్ ఉన్నతాధికారిని ఉద్దేశించి పోర్చుగీస్ భాషలో వ్రాసిన వార్షిక లేఖ అని తెలుస్తోంది.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Subrahmanyam|1989}}&lt;/ref&gt; 1799లో టిప్పుపై [[ఈస్టిండియా కంపెనీ|ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]] చివరి విజయం సాధించిన తరువాత, అధికారిక కంపెనీ రికార్డులు కూడా ప్రచురించడం ప్రారంభించాయి, వీటిలో భారతదేశంలోని కంపెనీ అధికారులు, లండన్‌లోని కోర్ట్ ఆఫ్ డైరెక్టర్ల మధ్య ఆంగ్లో-మైసూర్ యుద్ధాలకు సంబంధించిన ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాల సేకరణ, కొత్త మైసూర్ రాజ్యంపై మొదటి బ్రిటిష్ నివాసి మార్క్ విల్క్స్ మొదటి నివేదిక. ఈ సమయంలో, ఆంగ్లో-మైసూర్ యుద్ధాల గురించి ఫ్రెంచ్ కథనాలు కూడా కనిపించాయి, (మిచాడ్ 1809 ), మరొక జెస్యూట్ పూజారి జోసెఫ్-ఫ్రాంకోయిస్ మిచాడ్ రాసిన యుద్ధాల చరిత్ర కూడా ఉన్నాయి. ఆంగ్ల భాషా రచనలో మైసూర్ సమగ్ర చరిత్రను చేర్చడానికి మొదటి ప్రయత్నం (బుకానన్ 1807), ఇది లార్డ్ రిచర్డ్ వెల్లెస్లీ అభ్యర్థన మేరకు స్కాటిష్ వైద్యుడు, భౌగోళిక శాస్త్రవేత్త ఫ్రాన్సిస్ బుకానన్ నిర్వహించిన దక్షిణ భారతదేశ సర్వే గురించి వివరిస్తుంది.

ఆంగ్లంలో మొట్టమొదటి స్పష్టమైన మైసూర్ ''చరిత్ర'' () పైన పేర్కొన్న బ్రిటిష్ నివాసి మార్క్ విల్క్స్ రచించారు. విల్క్స్ తన చరిత్రను వివిధ కన్నడ పత్రాలపై ఆధారపడినట్లుగా పేర్కొన్నాడు, పైన పేర్కొన్నవి మాత్రమే కాకుండా, ఇంకా మిగిలి లేనివి కూడా ఉన్నాయి.  (సుబ్రమణ్యం 1989, పేజీ  ప్రకారం మైసూరు అన్ని తదుపరి ''క్లాసిక్'' చరిత్రలు విల్క్స్ పుస్తకం నుండి వారి 1760 పూర్వ కంటెంట్ కోసం భారీగా అరువు తెచ్చుకున్నాయి. వీటిలో లూయిస్ రైస్ ప్రసిద్ధ ''గెజిటీర్'' &amp; (రావ్) [[సి. హయవదన రావు]] అర్ధ శతాబ్దం తరువాత ''గెజిటీర్'' ప్రధాన పునర్విమర్శ,  ఈ రెండు రచనల అనే-భాగాలు ఉన్నాయి. మైసూర్ బ్రిటిష్ కమిషనర్షిప్ కాలం ముగిసే సమయానికి, మైసూర్ సంబంధిత వివిధ విషయాలపై అనేక ఆంగ్ల భాషా రచనలు కనిపించడం ప్రారంభించాయి. వీటిలో ([[కన్నడ భాష]] శాసనాల ఆంగ్ల అనువాదాల పుస్తకం),  విలియం డిగ్బీ  రెండు సంపుటాల విమర్శ, ఇది మహా కరువు సమయంలో బ్రిటిష్ కరువు విధానం గురించి, ఇది రాబోయే సంవత్సరాల్లో మైసూర్ను నాశనం చేసింది-తరువాతి రచన, మైసూర్ను &quot;[[బ్రిటిషు భారతదేశం లోని ప్రెసిడెన్సీలు, ప్రావిన్సులు|ప్రావిన్స్]]&quot; గా కూడా పేర్కొంది.

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* [[కొడగు చరిత్ర]]
* [[సూరత్ చరిత్ర]]
* [[కర్ణాటక చరిత్ర]]
* [[మంగళూరు చరిత్ర]]
* [[మంగళూరు మెయిల్]]
* [[మధ్యయుగ కర్ణాటక రాజకీయ చరిత్ర]]
* [[కూర్గ్ రాజ్యం]]
* [[మైసూర్, కూర్గ్ రాజకీయ చరిత్ర (1565–1760)]]

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}
[[వర్గం:కర్ణాటక చరిత్ర]]
[[వర్గం:కర్ణాటక]]</text>
      <sha1>9399hx2cd0hq37eac5c2m0ic1z0jbwk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మైసూర్, కూర్గ్ రాజకీయ చరిత్ర (1565–1760)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>485133</id>
    <revision>
      <id>4957423</id>
      <parentid>4863297</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* అంచనా: కాలం, దాని చరిత్ర */</comment>
      <origin>4957423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103861" sha1="4whrh7qrr55wkwkclq143jhg3tzz07m" xml:space="preserve">{{కర్ణాటక చరిత్ర}}
[[File:Map of Peninsular India to Illustrate the History of Mysore.jpg|thumb|right|250px|alt=Mysore is shown in west-central peninsular India with the [[Madras Presidency]] bordering it on the east, west, and south, with the [[Arabian Sea]], [[Indian Ocean]], and the [[Bay of Bengal]] surrounding the peninsula, and with Sri Lanka in the vicinity to the south-east|మ్యాప్ 1: మారుతున్న సరిహద్దులను చూపించే ద్వీపకల్ప భారతదేశ పటంలో మైసూర్, కూర్గ్.]]
పశ్చిమ-మధ్య ద్వీపకల్ప భారతదేశంలోని [[దక్కన్ పీఠభూమి]] ఉన్న ప్రాంతం రాజకీయ చరిత్ర తరువాత [[మైసూరు సామ్రాజ్యం|మైసూర్ రాష్ట్రం]] [[కొడగు చరిత్ర|కూర్గ్ ప్రావిన్స్]] విభజించబడింది, 1565లో హిందూ [[విజయనగర సామ్రాజ్యం]] పతనం తరువాత అనేక మార్పులు వచ్చాయి. 1761లో సుల్తాన్ [[హైదర్ అలీ]] ఎదుగుదల కొత్త కాలాన్ని ప్రవేశపెట్టింది.

విజయనగర సామ్రాజ్యం ఉచ్ఛస్థితిలో ఉన్నప్పుడు, [[మైసూర్ రాష్ట్రం|మైసూరు]] [[కొడగు జిల్లా|కూర్గ్]] ప్రాంతాలను విభిన్న అధిపతులు లేదా రాజులు (చిన్న రాజులు) పాలించారు. ప్రతి రాజాకు ఒక చిన్న ప్రాంతాన్ని పరిపాలించే హక్కు ఉండేది, కానీ సైనికులను సరఫరా చేయాల్సిన బాధ్యత, సామ్రాజ్య అవసరాలకు వార్షిక కప్పం కూడా ఉండేది. సామ్రాజ్య పతనం తరువాత, క్షీణించిన పాలక కుటుంబం తూర్పు వైపుకు వెళ్ళిన తరువాత, చాలా మంది నాయక తమ సామ్రాజ్య బంధాలను విప్పడానికి, తమ రాజ్యాలను విస్తరించడానికి ప్రయత్నించారు. కొత్త అనిశ్చితి మధ్య అవకాశాన్ని గ్రహించి, ఉత్తరం నుండి వివిధ శక్తులు ఈ ప్రాంతంపై దాడి చేశాయి. వీటిలో వాయవ్య దిశలో బీజాపూర్ సుల్తానేట్, ఈశాన్యంలో గోల్కొండ సుల్తానేట్, మరింత వాయవ్య దిశగా కొత్తగా ఏర్పడిన [[మరాఠా సామ్రాజ్యం]], ఉత్తరాన సరిహద్దులుగా ఉన్న భారతదేశంలోని ప్రధాన సమకాలీన సామ్రాజ్యం [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘల్]] ఉన్నాయి. 17వ శతాబ్దంలో చాలా వరకు చిన్న రాజులు, పెద్ద శక్తులు, చిన్న రాజుల మధ్య ఘర్షణలు సార్వభౌమాధికారాలు, విధేయతలు, సరిహద్దులను మార్చడంలో ముగిశాయి. 18వ శతాబ్దం ప్రారంభం నాటికి, రాజకీయ ప్రకృతి దృశ్యం మరింత మెరుగ్గా నిర్వచించబడిందిః వాయవ్య కొండలను [[ఇక్కేరి]] నాయక పాలకులు, నైరుతి-పశ్చిమ కనుమలలో-కూర్గ్ రాజులు, దక్షిణ మైదానాలను మైసూర్ వోడేయార్ పాలకులు పాలించారు, ఇవన్నీ హిందూ రాజవంశాలు, తూర్పు, ఈశాన్య ప్రాంతాలను ఆర్కాట్, సిరా [[ముస్లిం]] నవాబులు పాలించారు. వీటిలో ఇక్కేరి, కూర్గ్ స్వతంత్రంగా ఉన్నాయి, మైసూర్, చాలా విస్తరించినప్పటికీ, అధికారికంగా మొఘల్ డిపెండెన్సీగా ఉంది, ఆర్కాట్, సిరా, మొఘల్ ''సుబాహ్లు'' (లేదా ప్రావిన్సులు) ఉన్నాయి.

మైసూరు విస్తరణలు అస్థిర పొత్తులపై ఆధారపడి ఉండేవి. పొత్తులు విప్పుకోవడం ప్రారంభించినప్పుడు, తరువాతి అర్ధ శతాబ్దంలో చేసినట్లుగా, రాజకీయంగా, సైనికపరంగా పనికిరాని రాజుల అధ్యక్షతన క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. మొఘల్ గవర్నర్, ఆర్కాట్ నవాబ్, [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|క్షీణిస్తున్న మొఘల్ సామ్రాజ్యం]] ఇంకా మిగిలి ఉన్న పరిధిని ప్రదర్శిస్తూ, చెల్లించని పన్నులను వసూలు చేయడానికి మైసూర్ రాజధాని శ్రీరంగపట్టణంపై దాడి చేశారు. కూర్గ్ రాజు మైసూరు పశ్చిమ సరిహద్దు ప్రాంతాలలో భూభాగంపై ఘర్షణ యుద్ధం ప్రారంభించాడు. [[మరాఠా సామ్రాజ్యం]] దాడి చేసి భూమి రాయితీలను వసూలు చేసింది. ఈ కాలం అస్తవ్యస్తమైన చివరి దశాబ్దంలో, అంతగా తెలియని [[ముస్లిం]] అశ్వికదళం, [[హైదర్ అలీ]], మైసూరులో అధికారాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. ఆయన ఆధ్వర్యంలో, ఆ తరువాతి దశాబ్దాల్లో, మైసూరు మళ్లీ విస్తరించాల్సి వచ్చింది. ఇది దక్షిణ భారతదేశం మొత్తంతో సమానంగా ఉండటానికి, [[భారత ఉపఖండం|ఉపఖండం]] కొత్తగా పెరుగుతున్న శక్తి అయిన [[ఈస్టిండియా కంపెనీ|ఇంగ్లీష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]] చివరి తీవ్రమైన ముప్పును కలిగించడానికి ఉద్దేశించబడింది.

1565-1760 కాలంలో ఈ ప్రాంతంలోని అన్ని పెద్ద ప్రభుత్వాల  సాధారణ లక్షణం సైనిక ఆర్థికవాదం పెరగడం. రాష్ట్రానికి ఆదాయాన్ని సృష్టించే ఈ పద్ధతిలో సైనిక చర్య బెదిరింపుల కారణంగా స్థానిక అధిపతుల నుండి కప్పం చెల్లింపులు పొందడం జరిగింది. ఇది మునుపటి ప్రభుత్వాల మరింత విభాగ పద్ధతులకు తరువాతి వాటి మరింత నిరంకుశ పద్ధతులకు భిన్నంగా ఉంటుంది-రెండోది పౌరుల నుండి ప్రత్యక్ష పన్ను సేకరణ ద్వారా సాధించబడింది. ఈ పాలనల మరొక సాధారణ లక్షణం వాటికి అంకితం చేయబడిన శకలాల చరిత్ర, ఇది విస్తృత సాధారణీకరణలను కష్టతరం చేస్తుంది.

== విజయనగర పోలీగర్లు, 1565-1635 ==
[[File:Eastern Gopura, Krishna Temple Complex, Hemakuta Hill 2 1856 photo.jpg|left|thumb|250px|alt=Ruins of a temple, entirely made of stone. The four-storied temple ruins rise behind two free-standing pillared structures, one of which hides the entrance to the temple. Sculptures of human forms are seen on the upper stories. Grass grows on various exposed surfaces of the ruins. A pathway, paved with stone slabs, fringes the visible perimeter of the temple.| హంపిలోని కృష్ణ ఆలయ ప్రవేశ ద్వారం 1856 ఛాయాచిత్రం జాన్ అలెగ్జాండర్ గ్రీన్లా (1818–1870) , విజయనగర సామ్రాజ్య శిథిలాల మధ్య ఉంది, ఇది ఇప్పుడు యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం{{efn|The austere, grandiose site of Hampi was the last capital of the last great Hindu Kingdom of Vijayanagar. Its fabulously rich princes built [[Dravidian architecture|Dravidian]] temples and palaces which won the admiration of travellers between the 14th and 16th centuries. Conquered by the [[Deccan Plateau|Deccan]] Muslim confederacy in 1565, the city was pillaged over a period of six months before being abandoned.&quot; From the brief description, UNESCO World Heritage List; India, Group of Monuments at Hampi.{{Sfn|UNESCO|World Heritage Convention|1986}}}}]]
23 జనవరి 1565న దక్షిణ భారతదేశంలోని చివరి హిందూ సామ్రాజ్యమైన [[విజయనగరం (కర్ణాటక)|విజయనగరం]] సామ్రాజ్యం, [[ఆదిల్‌షాహీ వంశం|బీజాపూర్]], [[గోల్కొండ]],  అహ్మద్‌నగర్‌ల [[ముస్లిం]] రాష్ట్రాల సంయుక్త దళాల చేతిలో తాలికోటా యుద్ధంలో ఓడిపోయింది. సామ్రాజ్య రాజధాని విజయనగరానికి ఉత్తరాన 100 మైళ్ళు (160 కిమీ) దూరంలో ఉన్న దోవాబ్ (ఇంటర్ ఫ్లూవ్ లేదా భూమి నాలుక) లో [[కృష్ణా నది]], దాని ప్రధాన ఎడమ ఒడ్డున ఉన్న ఉపనది భీముడి మధ్య యుద్ధం జరిగింది. ([[:File:Poligars1525.jpg|Map&amp;nbsp;2]])ఉత్తరాది నుండి వచ్చిన ఆక్రమణదారులు తరువాత రాజధానిని నాశనం చేశారు, పాలకుడి కుటుంబం ఆగ్నేయంలో 125 మైళ్ళు (201) దూరంలో ఉన్న [[పెనుకొండ]] పారిపోయి, అక్ కొత్త రాజధానిని స్థాపించారు. తరువాత, వారు తీరానికి చాలా దూరంలో లేని [[చంద్రగిరి (తిరుపతి జిల్లా)|చంద్రగిరి]] మరో 175 మైళ్ళు (282 కిమీ) తూర్పు-ఆగ్నేయంగా మారారు,  1635 వరకు అక్కడ నివసించారు, వారి క్షీణిస్తున్న సామ్రాజ్యం దాని వనరులను దాని తూర్పు తమిళ,  [[తెలుగు]] మాట్లాడే ప్రాంతాలపై కేంద్రీకరించింది. చరిత్రకారుడు సంజయ్ సుబ్రమణ్యం ప్రకారం: &quot; 1565 తరువాత పది సంవత్సరాలలో, విజయనగర సామ్రాజ్య కేంద్రం ద్వీపకల్పం పశ్చిమ ప్రాంతాలకు సంబంధించినంతవరకు ఒక శక్తిగా ఉండటం సమర్థవంతంగా ఆగిపోయింది, చివరికి [[ఇక్కేరి]], మైసూర్ నింపిన శూన్యతను వదిలివేసింది&quot;. 

వారి పాలన ఉచ్ఛస్థితిలో, విజయనగర రాజులు వార్షిక కప్పం  యుద్ధ సమయాల్లో సైనిక సేవ అనే నిబంధనపై సామంత ''[[నాయక రాజవంశాలు|నాయక]]'' తమ రాజ్యంలో భూభాగాలను మంజూరు చేశారు. ధనిక, మరింత సుదూర, దక్షిణ ప్రావిన్సులలోని అధిపతులు సులభంగా నియంత్రించబడలేదు, వారి నుండి కప్పం మొత్తంలో కొంత భాగాన్ని మాత్రమే సేకరించారు. రాజధానికి దక్షిణాన 200 మైళ్ళు (320 ) దూరంలో [[కావేరి నది|కావేరి]] నదిపై ఉన్న [[శ్రీరంగపట్టణం|శ్రీరంగపట్నం]] ద్వీప పట్టణంలో ఉన్న ''శ్రీ రంగ రాయ'' అనే వైస్రాయ్ పర్యవేక్షణలో, దక్షిణాది అధిపతులు వివిధ బిరుదులను కలిగి ఉన్నారు. వీటిలో వాయవ్య కొండలలోని కేలాడి అధిపతులు, ఉత్తరాన బసవాపట్న, చితల్ ద్రూగ్, పశ్చిమాన బేలూర్, మధ్యలో హెగల్వాది, మధ్యలో [[చిక్కబళ్లాపూర్|బల్లాపూర్]], యెలహంక అధిపతులు ''గౌడ'' అనే బిరుదును, తూర్పున సుగతూర్, దక్షిణాన మైసూర్ పాలకులు వోడేయర్ అనే బిరుదును స్వీకరించారు.

దక్షిణాది అధిపతులు (కొన్నిసార్లు ''రాజులు'' లేదా &quot;చిన్న రాజులు&quot; అని పిలుస్తారు) నైతిక రాజకీయ కారణాల వల్ల కూడా ప్రతిఘటించారు. చరిత్రకారుడు బర్టన్ స్టెయిన్ ప్రకారం:&lt;blockquote&gt;'చిన్న ''రాజులు''&lt;nowiki/&gt;' లేదా రాజులు, చక్రవర్తులు, వారు పాలించిన స్థానిక ప్రజల నుండి కులీనుల చట్టపరమైన స్వాతంత్ర్యాన్ని ఎన్నడూ పొందలేదు. కేంద్రీకరణ చేయబోయే సార్వభౌమ వాదనలు, దక్షిణ భారత పాలకులు, ఆ సార్వభౌమాధికారం పేరిట డిమాండ్ చేసిన వనరులు స్థానిక నాయకులు ఒక రకమైన రాజ బహుమతులుగా ఉపయోగించిన వనరులను తగ్గించాయి, తద్వారా కేంద్రీకరణ డిమాండ్లను నైతికంగా  రాజకీయ ప్రాతిపదికన చాలా నిరాడంబరమైన నాయకులు కూడా వ్యతిరేకించారు.&lt;/blockquote&gt;ఈ నాయకులను పోలిగర్లు అని పిలిచేవారు, బ్రిటిష్ వారు &quot;పాలయక్కారర్&quot; అని, తమిళులు &quot;పాలయ్యా&quot; లేదా &quot;బారోనియల్ ఎస్టేట్&quot; [[కన్నడ భాష|కన్నడ]] పలగారూ అని పిలిచే వారు.
[[File:&quot;A View of the Island Fort of Seringapatam,&quot; an etching published by D. Orme, 1792.jpg|thumb|right|250px|alt=Panorama of a river island town, with pink pagoda-like structures and white minarets, and the river surrounding it. In the foreground two horse-riders scatter in different directions; in the distance, a grey hill rises on the left|19వ శతాబ్దపు తొలినాళ్లలో కావేరీ నది ఒడ్డున ఉన్న సెరింగపట్నం ద్వీప పట్టణం జలవర్ణ చిత్రం]]&lt;
1577లో తాలికోట యుద్ధం జరిగిన ఒక దశాబ్దం తరువాత, బీజాపూర్ దళాలు మళ్లీ దాడి చేసి పశ్చిమ తీరం వెంబడి ఉన్న అన్ని వ్యతిరేకతలను అధిగమించాయి. వారు విజయనగరం పూర్వపు బలమైన కోట అయిన అదోనిని సులభంగా స్వాధీనం చేసుకుని, తరువాత కొత్త విజయనగర రాజధాని అయిన [[పెనుకొండ]] స్వాధీనం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించారు. అయితే, బా[[ధర్మపురి జిల్లా|బారామహల్]] తన స్థావరం నుండి నిశ్చితార్థం కోసం ఉత్తరాన ప్రయాణించిన విజయనగర పాలకుడి మామ జగదేవ రాయ నేతృత్వంలోని సైన్యం వారిని తిప్పికొట్టింది. అతని సేవలకు గాను, కుప్పకూలిపోతున్న సామ్రాజ్యంలోని అతని భూభాగాలు పశ్చిమ కనుమలకు విస్తరించబడ్డాయి, భారతదేశంలోని నైరుతి తీరం వెంబడి ఉన్న పర్వత శ్రేణి-[[చెన్నపట్న|చన్నపట్టణ]] కొత్త రాజధాని స్థాపించబడింది.

త్వరలో మైసూరు వడయర్లు (ప్రస్తుత మైసూరు జిల్లా) విజయనగర చక్రవర్తిని మరింత బహిరంగంగా విస్మరించడం ప్రారంభించారు, వారి పరిసరాల్లోని చిన్న రాష్ట్రాలను విలీనం చేశారు. విజయనగర సైన్యాలు శిక్షాత్మక దాడులు చేసినప్పటికీ [[చామరాజనగర్ జిల్లా|ఉమ్మత్తూరు]] అధిపతులు అదే విధంగా చేయడానికి ప్రయత్నించారు.{{Sfn|Stein|1987|p=83}} చివరికి, ఒక రాజీగా, ఉమ్మత్తూరు అధిపతి కుమారుడిని శ్రీరంగపట్టణంలో వైస్రాయ్గా నియమించారు. 1644లో మైసూరు వడయర్లు పిరియాపట్నంలోని శక్తివంతమైన చంగల్వాలను ఓడించి, దక్షిణ ప్రాంతాలలో ఆధిపత్య ఉనికిని సాధించారు. ఈ సమయానికి విజయనగర సామ్రాజ్యం చివరి దశలో ఉంది.
{{Gallery|align=center|width=180 |File:Poligars1525.jpg|alt1=On the right is a map of India which shows it extending from Kashmir in the north to the border with Afghanistan in the west, to Bengal in the east and the Vijayanagara Empire in the South. On the left is a higher resolution map of peninsular India extracted from the first map. It shows the towns and cities of the Vijayanagara Empire, as well as some in the surrounding kingdoms.|'''పటం 2 ''': 1525లో దక్షిణ భారతదేశం
|File:JoppenSouthIndia1605max.jpg|alt2=A political map of peninsular India c. 1605. The [[Mughal Empire]] lies above the peninsula; the peninsula consists of [[Ahmadnagar]] in the northwest, [[Bijapur, Karnataka|Bijapur]] in the west, [[Golconda]] in the east and northeast and the poligar kingdoms in the south and southeast. |'''మ్యాప్ 3''': 17వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో దక్షిణ భారతదేశం
|File:JoppenMarathaMid17CSouthIndia.jpg|alt4=A physical map of lower peninsular India (c. 1636 to 1687). Shahji's territories are in the centre-right; his son Shivaji's territories include in addition some lands on the southeastern coast.|'''మ్యాప్ 4''': దక్షిణ భారతదేశంలోని బీజాపూర్-మరాఠా ప్రావిన్సులు
}}
== బీజాపూర్, మరాఠాలు, మొఘలులు, 1636-1687 ==
1636లో పెనుకొండలో ఓడిపోయిన దాదాపు 60 సంవత్సరాల తరువాత, బీజాపూర్ సుల్తాన్లు తిరిగి సమూహమై వారి దక్షిణాన ఉన్న రాజ్యాలపై దాడి చేశారు. [[ఉత్తర భారతదేశం]] [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం]] ఆశీర్వాదంతో వారు అలా చేసారు, దీని ఉపనదులు అవి కొత్తగా మారాయి. పశ్చిమ భారతదేశంలోని మరాఠా ఎత్తైన ప్రాంతాల అధిపతి షాహాజీ భోంస్లే సహాయం కూడా వారికి ఉండేది, అతను స్వాధీనం చేసుకున్న భూభాగాల్లో ''జాగీర్'' భూమి బహుమతుల కోసం వెతుకుతున్నాడు, దానిపై అతను వార్షికంగా వసూలు చేయగల పన్నులు.
[[File:ViewKolar1800.jpg|thumb|left|250px|alt=A temple with a [[temple tank]] or pool and a few devotees. Behind, a hill rises steeply, covered here and there with huge boulders|కోలార్‌లోని ఆలయం జలవర్ణం, 1800. కోలార్ జిల్లా 17వ శతాబ్దం మధ్యలో కర్ణాటక-బీజాపూర్-పయంఘాట్ ప్రావిన్స్‌లో ఉండేది]]
పశ్చిమ-మధ్య పాలిగర్ ప్రాంతాలలో, కేలాడి నాయకులు సులభంగా ఓడిపోయారు, కానీ వారి బీజాపూర్ ఆక్రమణదారుల నుండి వారి భూములను తిరిగి కొనుగోలు చేయగలిగారు.  తూర్పువైపు, బీజాపూర్-షాజీ దళాలు 1639లో బంగారు సంపద కలిగిన [[కోలారు జిల్లా|కోలార్ జిల్లా]], ఒక శతాబ్దం క్రితం మొదటి కెంపే గౌడ స్థాపించిన [[బెంగళూరు]] నగరాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాయి. ఆగ్నేయ భారతదేశంలోని తీర ''మైదా'' వెనుక పెరుగుతున్న పర్వతాలు, తూర్పు కనుమలను ముందుకు తీసుకెళ్లి, వారు చారిత్రాత్మక పట్టణాలైన [[వెల్లూర్ (తమిళనాడు)|వెల్లూరు]], జింజీ స్వాధీనం చేసుకున్నారు. తూర్పు-మధ్య మైదాన మైదానం గుండా ఉత్తరాన తిరిగి (సగటు ఎత్తు {{Convert|600|m|ft|abbr=on}} మీ (2,000 అడుగులు) వారు [[చిక్కబళ్లాపూర్|బల్లాపూర్]], సిరా పట్టణాలను, చిటల్‌డ్రూగ్  కొండ కోటను స్వాధీనం చేసుకున్నారు.  

కోలార్, హోస్కోట్, బెంగళూరు, సిరాలను కలుపుకుని (లేదా తూర్పు కనుమల శ్రేణికి పశ్చిమాన ఉన్న) ''కారానాటిక్-బీజాపూర్-బాలాఘాట్'' అనే కొత్త ప్రావిన్స్‌ను బీజాపూర్ సుల్తానేట్‌కు జోడించి షాజీకి ''జాగీర్'' మంజూరు చేశారు. కనుమల ''క్రింద'' ఉన్న జింజీ, వెల్లూరు వంటి ఆస్తులు ''కర్ణాటక-బీజాపూర్-పయాన్ఘాట్'' అనే మరొక ప్రావిన్స్‌లో భాగమయ్యాయి, షాజీని దాని మొదటి గవర్నర్‌గా నియమించారు.

1664లో షాజీ మరణించినప్పుడు, ద్వీపకల్పానికి చాలా దూరంలో ఉన్న [[తంజావూరు]] పాలకుడిగా మారిన అతని రెండవ భార్య నుండి అతని కుమారుడు వెంకోజీ ఈ భూభాగాలను వారసత్వంగా పొందాడు. ఇది షాజీ పెద్ద కుమారుడికి, అతని మొదటి భార్య [[ఛత్రపతి శివాజీ|శివాజీ భోంస్లే]] నుండి-మరాఠా ఎత్తైన ప్రాంతాలలో తిరిగి ఉన్న నాయకుడు-తన వాటాను పొందటానికి వేగంగా దక్షిణ దిశగా దండయాత్రకు నాయకత్వం వహించాడు. అతని త్వరిత విజయాల ఫలితంగా విభజన జరిగింది, దీని ద్వారా కర్ణాటక-బీజాపూర్ ప్రావిన్సులు రెండూ అతని జాగీర్లుగా మారాయి, తంజావూరును వెంకోజీ తన వద్దే ఉంచుకున్నాడు.   

బీజాపూర్, శివాజీ విజయాలను వారి సుజ్రెయిన్ అయిన మొఘలులు కొంత హెచ్చరికతో చూస్తున్నారు. 1659లో మొఘల్ సింహాసనాన్ని ఆక్రమించిన [[ఔరంగజేబు|ఆరెంజెబ్]] చక్రవర్తి, త్వరలో మిగిలిన దక్కన్ సుల్తానేట్లను నాశనం చేయడానికి సిద్ధమయ్యాడు. 1686లో మొఘలులు బీజాపూర్‌ను మరుసటి సంవత్సరం, గోల్కొండను స్వాధీనం చేసుకున్నారు, తరువాతి వజ్రాల గనులను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. చాలా కాలం తరువాత, వేగంగా కదులుతున్న మొఘల్ సైన్యాలు పూర్వపు విజయనగర భూములన్నింటినీ కూల్చివేసాయి. మరాఠాల నుండి మొఘలులు త్వరగా స్వాధీనం చేసుకున్న బెంగళూరును మైసూరు వడయార్ కు 3,00,000 రూపాయలకు విక్రయించారు. 1687లో, సిరా నగరంలో రాజధానితో ఒక కొత్త మొఘల్ ప్రావిన్స్ (లేదా సిరా ''సుబా'' ప్రావిన్స్) సృష్టించబడింది. ఖాసిం ఖాన్ మొదటి మొఘల్ ఫౌజ్దార్ దివాన్ (సాహిత్యపరంగా, &quot;సైనిక గవర్నర్&quot;) గా నియమించబడ్డాడు.

== మైసూరు ''వడయర్లు'', 1610-1760 ==
వారి స్వంత చరిత్రలు మైసూర్ [[వడయార్ రాజవంశం|వడయార్]] (ఒడియార్, ఉదయ్యర్, వోడియార్, వాడియార్ లేదా వాడియార్),  అక్షరాలా 1399 వరకు &quot;చీఫ్&quot; వారి మూలాలను సూచిస్తున్నప్పటికీ, వారి రికార్డులు 16వ శతాబ్దం ప్రారంభానికి ముందు నాటివి కావు. ఈ పాలిగర్లు 16వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి [[కన్నడ భాష]] సాహిత్య రచనలో మొదటిసారిగా ప్రస్తావించబడ్డాయి. [[కావేరి నది]] దూరంగా ఉన్న కొన్ని గ్రామాలను 1513 నుండి 1553 వరకు పాలించిన ఒక చిన్న నాయకుడు, చామరాజా (ఇప్పుడు చామరాజా III) ఒక చిన్న కోటను నిర్మించి, దానికి మహిషురనగర (బఫెలో టౌన్) అని పేరు పెట్టాడని చెబుతారు, దీని నుండి మైసూర్ దాని పేరును పొందింది. 1553 నుండి 1572 వరకు పాలించిన తిమ్మరాజ (ఇప్పుడు తిమ్మరాజ II) నాయకత్వంలో వోడేయార్ వంశం తన మొదటి శాసనాన్ని విడుదల చేసింది. తన పాలన ముగిసే సమయానికి, అతను 33 గ్రామాలను సొంతం చేసుకున్నాడని 300 మంది సైనికులను మోహరించాడని నమోదు చేయబడింది. 

రెండవ తిమ్మరాజ కుమారుడు నాలుగో చామ రాజా స్వల్పకాలిక పాలనలో ఉన్నప్పుడు-అతను తన 60వ దశకంలో 1572 నుండి 1576 వరకు పాలించాడు-విజయనగర సామ్రాజ్యం దాని ప్రాణాంతక దెబ్బను ఎదుర్కొంది. త్వరలోనే, చామరాజా IV సెరింగపట్నంలో సామ్రాజ్య వైస్రాయ్‌కు వార్షిక కప్పం చెల్లించడాన్ని నిలిపివేసాడు. వైస్రాయ్ ప్రతిస్పందించి, నాలుగో చామరాజాను అరెస్టు చేయడానికి ప్రయత్నించారు, విఫలమయ్యాడు, పన్నులు చెల్లించకుండా వదిలివేసాడు. సామ్రాజ్యానికి పూర్తి సైనిక సవాలు 1578లో వోడేయార్ అయిన నాలుగో చామ రాజా పెద్ద కుమారుడు మొదటి రాజా పాలన కోసం వేచి ఉండాల్సి ఉంటుంది. మొదటి రాజా [[శ్రీరంగపట్టణం|శ్రీరంగపట్నం]] స్వాధీనం చేసుకుని, కొన్ని రోజుల్లో, 1610 ఫిబ్రవరి 8న తన రాజధానిని అక్కడికి మార్చాడు.  బర్టన్ స్టెయిన్ ప్రకారం, అతని పాలనలో, అతని &quot;అధిపతి రాజ్యం ఒక ప్రధాన రాజ్యం వలె విస్తరించింది&quot;.

1638లో, అధికార పగ్గాలు 23 ఏళ్ల కంఠీరవ నరసారాజ I చేతుల్లోకి వచ్చాయి, ఇతడిని కొన్ని నెలల క్రితం మొదటి రాజా భార్య దత్తత తీసుకుంది. రాజ పుదీనా వంటి రాజ చిహ్నాలను, ''కాంతిరాయ'' అనే నాణేలను సృష్టించిన మైసూరు మొదటి ''వడయార్'' కాంతిరావ. ఇవి 18వ శతాబ్దం వరకు మైసూరు &quot;ప్రస్తుత జాతీయ డబ్బు&quot; లో భాగంగా ఉండిపోయాయి.

16వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో [[దక్షిణ భారతదేశం]] తీర ప్రాంతాలు-నైరుతి [[మలబార్ తీరం]], పశ్చిమ కెనరా తీరం, ఆగ్నేయ కోరమండల్ తీరానికి (అలాగే &quot;కర్ణాటక&quot;) వచ్చిన కాథలిక్ మిషనరీలు 17వ శతాబ్దం మధ్యకాలం వరకు భూపరివేష్టిత మైసూర్లో చురుకుగా లేరు.  మైసూర్ మిషన్ 1649లో శ్రీరంగపట్టణంలో [[గోవా]] చెందిన ఇటాలియన్ జెస్యూట్ లియోనార్డో సిన్నామి చేత స్థాపించబడింది. కంఠీరవ ఆస్థానంలో వ్యతిరేకత కారణంగా కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత మైసూర్ నుండి బహిష్కరించబడిన సిన్నామి, కంఠీరవ పాలన ముగింపులో, అర డజను ప్రదేశాలలో మిషన్లను స్థాపించడానికి తిరిగి వచ్చాడు. తన రెండవ బస సమయంలో సిన్నామి కాంథిరవ ప్రజలను క్రైస్తవ మతంలోకి మార్చడానికి అనుమతి పొందాడు. [[బ్రిటిషు భారతదేశం లోని ప్రెసిడెన్సీలు, ప్రావిన్సులు|బ్రిటిష్ ఇండియా]] [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]] భాగమైన ప్రాంతాలలో ఆయన ఎక్కువగా విజయం సాధించారు. &quot; (సుబ్రహ్మణ్యము 1989) ప్రకారం&quot; &quot;1660ల మధ్యలో మైసూరు మిషన్లో 1700 మంది మతమార్పిడులు చేసినట్లు నివేదించబడింది, అందులో కేవలం నాలుగింట ఒక వంతు మంది [[కన్నడ భాష]] మాట్లాడేవారు, మిగిలిన వారు ఆధునిక [[తమిళనాడు]] పశ్చిమ జిల్లాల నుండి [[తమిళ భాష]] మాట్లాడే వారు&quot;.

స్వల్పకాలం అధికారంలో ఉన్నవారు గుర్తించలేని కాలం పాలన తరువాత, కాంథిరవ 27 ఏళ్ల మేనల్లుడు చిక్క దేవరాజ 1672లో కొత్త ''వడయార్'' అయ్యాడు. ఆయన పాలనలో, కేంద్రీకృత సైనిక శక్తి ఈ ప్రాంతానికి అపూర్వమైన స్థాయికి పెరిగింది. అతను రైతుల యాజమాన్యంలోని భూమిపై వివిధ తప్పనిసరి పన్నులను ప్రవేశపెట్టినప్పటికీ, చిక్క దేవరాజ తన సైనికుల భూమిని ఈ చెల్లింపుల నుండి మినహాయించాడు. ఈ చర్య అసమానత్వం, అసాధారణమైన అధిక పన్నులు, అతని పాలన చొరబాటు స్వభావం, విస్తృతమైన నిరసనలను సృష్టించాయి, దీనికి లింగాయత్ మఠాలలో తిరుగుతున్న [[జంగం (కులం)|జంగమ]] సన్యాసుల మద్దతు ఉంది, ఇది హిందూ దేవుడు [[శివుడు|శివ]] వ్యక్తిగత సంబంధాన్ని నొక్కి చెప్పే ఏకేశ్వరవాద మత క్రమం. డి. ఆర్. నాగరాజా ప్రకారం, నిరసనల్లో ఒక నినాదం:&lt;blockquote&gt;బసవణ్ణ ఎద్దు అడవి భూమిని కత్తిరిస్తుంది [[ఇంద్రుడు|దేవేంద్ర]] వర్షాన్ని ఇస్తుంది కష్టపడి పంటలను పండించే మనం రాజుకు పన్నులు ఎందుకు చెల్లించాలి?&lt;/blockquote&gt;ప్రసిద్ధ శైవ కేంద్రమైన ''నంజనగూడు'' వద్ద ఒక గొప్ప విందుకు 400 మందికి పైగా సన్యాసులను ఆహ్వానించే వ్యూహాన్ని రాజు ఉపయోగించాడు. అది ముగిసిన తరువాత, అతను వారికి బహుమతులను అందించి, వారి కోసం ఎదురుచూస్తున్న రాజ మల్లయోధులు వారిని గొంతు నులిమి చంపిన ఇరుకైన వీధి గుండా ఒక సమయంలో ఒకదాని నుండి బయటకు వెళ్ళమని ఆదేశించాడు.

1687 ప్రాంతంలో చిక్క దేవరాజు బెంగళూరు నగరాన్ని సిరా ప్రావిన్స్ కొత్త మొఘల్ గవర్నర్ ఖాసిం ఖాన్ నుండి రూ. 300,000 కు కొనుగోలు చేశాడు. మరాఠీలతో నిరంతర కలహాలు మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు (1658–1707 పాలన)తో పొత్తుకు దారితీశాయి, ఆయన మైసూర్ రాజును వారి పరస్పర శత్రువును వెంబడించినందుకు విస్తృతంగా ప్రశంసించాడు. మొఘల్ ఆసక్తి ఉన్న వస్తువులు తక్కువగా ఉన్న [[ధర్మపురి జిల్లా|బారామహల్]], [[సేలం జిల్లా|సేలం]]  చుట్టూ ఉన్న తూర్పు కనుమల క్రింద ఉన్న భూములు మైసూర్‌లో విలీనం చేయబడ్డాయి, అలాగే [[దక్కన్ పీఠభూమి]] పశ్చిమ అంచున ఉన్న బాబా బుడాన్ పర్వతాల క్రింద ఉన్నవి కూడా మైసూరుకు అనుసంధానించబడ్డాయి. 1704 నవంబరు 16న రాజు మరణించినప్పుడు, అతని రాజ్యాలు ఉత్తరాన మిడగేసి నుండి దక్షిణాన పాల్ని కొండలు అనైమలై వరకు, పశ్చిమాన [[కొడగు జిల్లా|కూర్గ్]] నుండి తూర్పున [[ధర్మపురి జిల్లా]] వరకు విస్తరించాయి. 
{{Gallery|align=center
|width=180 |File:Mysore1617to1799b.jpg|alt1=On a map of south India are shown the shifting boundaries of Mysore over time; these show it expanding from 1617 to 1704 and even more in 1782, but contracting somewhat in 1799.|'''మ్యాప్ 5''':1617 నుండి 1799 వరకు మైసూర్ మారుతున్న సరిహద్దులు
|File:MysoreRegion1625b.jpg|alt2=Political map of Mysore and Coorg region in 1625. It shows over a dozen principalities, the largest among which are: Mysore in the south, Bednur in the northwest, Chitaldroog in the north, and Kolar and Bangalore in the east.|'''పటం 6''': మైసూర్ వడయార్, ఈ ప్రాంతంలోని ఇతర చిన్న రాజ్యాలు సుమారు 1625
|File:Joppen1907MysoreChickDeoWadiyar1704.jpg|alt3=A map of south India shows a large Mysore bordered by the Kanara, Malabar, and Travancore coasts to its west and southwest, and by Hyderabad Carnatic on its east and southeast.|'''మ్యాప్ 7 ''': మైసూర్, సి. 1704, చిక్క దేవరాజు కాలంలో}}
సంజయ్ సుబ్రహ్మణ్యం ప్రకారం, చిక్క దేవరాజా తన కొడుకు కోసం వదిలి వెళ్ళిన రాజకీయ వ్యవస్థ &quot;ఒకే సమయంలో బలమైనది &amp; బలహీనమైనది&quot;. 17వ శతాబ్దం మధ్య నుండి 18వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు ఇది ఒకే విధంగా విస్తరించినప్పటికీ, విస్తరణల స్థిరత్వానికి ఆటంకం కలిగించే పొత్తుల ఫలితంగా ఇది విస్తరించింది. కొన్ని ఆగ్నేయ విజయాలు ([[సేలం జిల్లా|సేలం]] వంటివి) మొఘలులకు ప్రత్యక్ష ఆసక్తి లేని ప్రాంతాలను కలిగి ఉన్నప్పటికీ, సిరా మొఘల్ గవర్నర్, తంజావూరు మరాఠా పాలకుడు వెంకోజీ పొత్తుల ఫలితంగా జరిగాయి. కూటమి విచ్ఛిన్నం కావడం ప్రారంభమైనందున [[తిరుచిరాపల్లి]] ముట్టడిని విడిచిపెట్టవలసి వచ్చింది.అదేవిధంగా, 1700 లో ఔరంగజేబు నుండి ఒక సిగ్నెట్ రింగ్, రాయల్ స్టేట్ కత్తి లేదా స్టేట్ కత్తిని అందుకున్నట్లు ఆరోపణలు రావడంతో పాటు, చిక్క దేవరాజా మొఘల్ అధికారానికి అప్రకటిత విధేయతను, వార్షిక పన్నులు చెల్లించాల్సిన అవసరాన్ని అంగీకరించాడు. చిక్క దేవరాజ ప్రవేశపెట్టిన పరిపాలనా సంస్కరణలు మొఘల్ ప్రభావం ప్రత్యక్ష ఫలితం అయి ఉండవచ్చని కూడా ఆధారాలు ఉన్నాయి.
[[File:Ivorythronedasarahallmysore.jpg|right|thumb|alt=A black and white picture of an ornamented throne, constructed out of some metal. There are intricate carvings of horses on its base and of women on the steps leading up to it. An umbrella rises above the throne and many chandeliers surround it. |19వ శతాబ్దపు చివరిలో మైసూర్ ప్యాలెస్‌లోని దంతపు సింహాసనం ఛాయాచిత్రం, దీని అసలు వెర్షన్‌ను మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు 1704లో చిక్క దేవరాజాకు బహుకరించాడని చెబుతారు.]]&lt;
18వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో రెండవ కంఠీరవ నరసారాజ పాలన ప్రారంభమైంది, ఆయన వినికిడి మాట్లాడే బలహీనతతో వరుస సైనిక అధిపతుల పాలనలో పాలించారు (డెలవోయ్లు అందరూ [[నంజనగూడు|నంజనగూడ్]] [[మండలం|తాలూకా]] కలాలే గ్రామానికి చెందిన ఒకే కుటుంబానికి చెందినవారు). 1714లో 41 సంవత్సరాల వయస్సులో పాలకుడు మరణించిన తరువాత, అతని కుమారుడు మొదటి దొడ్డ కృష్ణరాజ, తన 12వ పుట్టినరోజుకు ఇంకా రెండు వారాలు సిగ్గుపడుతూ, అతని తరువాత అధికారంలోకి వచ్చాడు. E. J. రైస్ ప్రకారం, రాజ్య వ్యవహారాలపై పాలకుడికి ఆసక్తి లేకపోవడం, ఇద్దరు మంత్రులకు దారితీసింది, దేవరాజ, ఆర్మీ చీఫ్ (లేదా డెలవాయీ)  అతని బంధువు, రెవెన్యూ మంత్రి (''సర్వధికారి''), ప్రివీ కౌన్సిలర్ (''ప్రధాన'') రాజ్యంలో అన్ని అధికారాలను కలిగి ఉన్నారు. 1736లో దొడ్డ కృష్ణరాజ మరణం తరువాత, మంత్రులు &quot;పేజెంట్ రాజాలను&quot; నియమించారు, 1760లో [[హైదర్ అలీ]] ఎదుగుదల వరకు మైసూరును సమర్థవంతంగా పరిపాలించారు.

== [[ఇక్కేరి]], కెనరా వ్యాపారానికి చెందిన నాయకులు, 1565-1763 ==
వాయవ్య ప్రాంతాలలో, స్టెయిన్ ప్రకారం:&lt;blockquote&gt;మరింత ఆకర్షణీయమైన ప్రధానంగా విజయనగర కాలంలో ఒక ఇల్లు ఉద్భవించింది, విస్తృతమైన సార్వభౌమత్వాన్ని ఆస్వాదించింది. వీరు తరువాత [[ఇక్కేరి]] ''నాయక'' రాజ్యాన్ని స్థాపించిన కేలాడి నాయకులు. దాని గరిష్ట స్థాయిలో, ఇక్కేరి ''రాజులు'' విజయనగర హృదయ భూభాగం అంత పెద్ద భూభాగాన్ని నియంత్రించారు, సుమారు 20,000 చదరపు మైళ్ళు, [[గోవా]] నుండి 180 మైళ్ళ దక్షిణాన వాణిజ్య సంపన్న కెనరా తీరం వెంబడి విస్తరించి ఉంది.&lt;/blockquote&gt;1498లో [[వాస్కోడ గామా|వాస్కో డా గామా]] భారతదేశంలోని నైరుతి [[మలబార్ తీరం]] [[కోజికోడ్ రాజ్యం|కాలికట్]] లో అడుగుపెట్టినప్పుడు, విజయనగర సామ్రాజ్యం దాని శిఖరానికి చేరుకోబోతోంది. పోర్చుగీసు వారు [[మలబార్ తీరం]] మరింత దక్షిణాన తమ మిరియాలు వ్యాపారాన్ని కొనసాగించారు. సామ్రాజ్యం పతనం తరువాత దశాబ్దంలో, వారు తమ పందాలకు రక్షణ కల్పించడానికి కెనరా ప్రాంతం నుండి మిరియాలు కొనుగోలు ప్రారంభించడానికి వాణిజ్య వ్యూహంగా నిర్ణయించుకున్నారు. 1568-1569 సమయంలో, వారు ఒనార్ (ఇప్పుడు హొనావార్) బార్సిలార్ (ఇప్పుడు బస్రుర్), [[మంగళూరు]] తీర పట్టణాలను స్వాధీనం చేసుకున్నారు ప్రతి ప్రదేశంలో కోటలు,  కర్మాగారాలను నిర్మించారు.  
[[File:ViewShimoga1805.jpg|left|250px|thumb|alt=Watercolour of a river and a fort. The river's flow is disturbed by some small rocks; a hidden creek or stream runs into the river in the foreground; a small boat has been pulled out of the water and left resting on the far bank. The fort, with six visible turrets, is built on the edge of a cliff overlooking the river. Hills line the distant background.|1805 నాటి శివమొగ్గ జలవర్ణ చిత్రం. 16వ, 17వ శతాబ్దాలలో కేలాడి నాయకులకు శివమొగ్గ ఒక ముఖ్యమైన కోట.]]
ఓనోర్ (ఆధునిక హొన్నావర్ ) షరావతి నది ఒడ్డున ఉంది, అక్కడ నది దాని ముఖద్వారం నుండి రెండు మైళ్ళు (3 కి.మీ) ఎగువన ఒక సరస్సుగా విస్తరించింది. వ్యూహాత్మకంగా ఒక కొండపై నిర్మించబడిన ఈ పోర్చుగీస్ కోట ముప్పై కాసాడోలకు (వివాహిత స్థిరనివాసులు) నివాసాలను కలిగి ఉంది. ఒక సహజ ఇసుక దిబ్బ పెద్ద సముద్రంలో ప్రయాణించే ఓడలను దూరంగా ఉంచింది, చిన్న నౌకలకు మాత్రమే నౌకాశ్రయాన్ని అందుబాటులో ఉంచింది.  దాదాపు 35 మైళ్ళు (56 కి.మీ) ఎగువన, పోర్చుగీస్ వారు గెర్సోప్పా వద్ద ఒక తూకం కేంద్రాన్ని నిర్వహించి , అక్కడ వారు మిరియాలు కొనుగోలు చేశారు. 16వ శతాబ్దం చివరి భాగంలో, 17వ శతాబ్దం మొదటి భాగంలో ఓనోర్ కనారా మిరియాలు ఎగుమతికి ప్రధాన ఓడరేవుగా మారడమే కాకుండా, ఆసియా అంతటా మిరియాలు కోసం అత్యంత ముఖ్యమైన పోర్చుగీస్ సరఫరా కేంద్రంగా కూడా మారింది.

ఓనోర్‌కు దక్షిణంగా దాదాపు 50 మైళ్లు (80 కి.మీ) దూరంలో కూండాపూర్ నదీముఖద్వారం (ఇప్పుడు వారాహి) నుండి కొన్ని మైళ్ల దూరంలో బార్సిలోర్ (ఇప్పుడు బస్రూర్) పట్టణం ఉంది.  సముద్రం నుండి వచ్చే ఏవైనా విధానాలను నియంత్రించడానికి ప్రస్తుత హిందూ పట్టణం దిగువన తమ కోటను నిర్మించి, పోర్చుగీసువారు దాని గోడల లోపల 30 కాసాడోలకు వసతి కల్పించారు;  మరో 35 కాసాడోలు వారి కుటుంబాలు రాతి దూరంలో గోడలతో కూడిన సమ్మేళనంలో నివసించారు. బార్సిలోర్ ఒక రద్దీగా ఉండే వాణిజ్య కేంద్రంగా మారింది, ఇది అంతర్గత ప్రాంతాల నుండి బియ్యం, స్థానిక వస్త్రాలు, సాల్ట్‌పెట్రే, ఇనుమును ఎగుమతి చేస్తుంది పగడాలు , అన్యదేశ యార్డ్ వస్తువులు &amp; గుర్రాలను దిగుమతి చేసుకుంటుంది.  
[[File:Mangalorefort1783.jpg|right|thumb|250px|alt=A fort with two-tiered ramparts and many bastions rises above the far bank of a river. Some human settlements are visible nearby.|1783లో ఇంగ్లీష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ స్వాధీనం చేసుకున్న తర్వాత మంగళూరు కోట పెన్ను &amp; సిరా డ్రాయింగ్.]]
బార్సిలోనాకు దక్షిణాన యాభై మైళ్ళ దూరంలో మంగళూరు ఉంది, ఇది పోర్చుగీసు పట్టు నగరాలలో చివరిది, ఇది [[నేత్రావతి నది]] ముఖద్వారం వద్ద ఉంది. అక్కడ కూడా పోర్చుగీసు వారు ఒక కోటను నిర్మించారు, దానితో పాటు 35 కాసాడో కుటుంబాలకు వసతి కల్పించే గోడల పట్టణం నిర్మించారు. బియ్యం ఎగుమతులకు బార్సెలోర్, మంగళూరు రెండూ ప్రధాన ఓడరేవులుగా మారాయి, 17వ శతాబ్దం మొదటి అర్ధభాగంలో పోర్చుగీస్ ఆసియా సామ్రాజ్యమైన ఎస్టాడో డా ఇండియాకు ప్రాముఖ్యత కలిగిన ఇతర వ్యూహాత్మక ''కోటలు'' సరఫరా చేయబడ్డాయి. వీటిలో [[గోవా]], మలక్కా, [[మస్కట్]], మొజాంబిక్  మొంబాసా ఉన్నాయి.  

బియ్యం, [[నల్ల మిరియాలు|మిరియాలు]], టేకు తయారీకి సిద్ధంగా ఉన్న మూలంగా, కెనరా తీరం ఎస్టాడో ప్రజలకు ముఖ్యమైనది. 16వ శతాబ్దంలో ఎక్కువ భాగం పోర్చుగీసు వారు కెనరా తీరాన్ని ఏర్పాటు చేసిన బలహీన రాజ్యాలతో అనుకూలమైన వాణిజ్య నిబంధనలను చర్చించగలిగారు. శతాబ్దం చివరలో, కేలడి ''నాయక'' పాలకుడు ( ఇక్కేరి వెంకటప్ప నాయక (r 1592-1629) అతని వారసులు, వీరభద్ర నాయక (r. 1629–1645), శివప్ప నాయక (r. 1645–1660) మునుపటి వాణిజ్య ఒప్పందాలను సవరించవలసి వచ్చింది. 1630ల నాటికి, పోర్చుగీసువారు మార్కెట్ ధరలకు మిరియాలు కొనుగోలు చేయడానికి అంగీకరించారు, ఇక్కేరి పాలకులకు కార్టాజ్ (పోర్చుగీస్ రక్షణ కోసం పాస్) కొనుగోలు లేకుండా సంవత్సరానికి రెండు ప్రయాణాలు చేయడానికి పన్నెండు సుంకం లేని గుర్రాలను వార్షికంగా దిగుమతి చేసుకోవడానికి అనుమతి లభించింది.  విజయనగర చివరి రాజు తన రాజ్యాలలో ఆశ్రయం పొందినప్పుడు, శివప్ప నాయక అతన్ని బేలూరు, సక్కరేపట్నాలలో ఏర్పాటు చేశాడు.  తరువాత అతని తరపున సెరింగపట్నంపై విజయవంతం కాని ముట్టడిని ప్రారంభించాడు. 1650ల నాటికి అతను ఓనోర్, బార్సిలోర్, మంగళూరులోని మూడు ఫోర్టలేజాల నుండి పోర్చుగీసులను తరిమికొట్టాడు అయితే 1660లో అతని మరణం తరువాత, అతని వారసుడు సోమాష్కర్ నాయక, కనారాలో పోర్చుగీస్ వాణిజ్య స్థావరాలను తిరిగి స్థాపించడానికి గోవాకు ఒక రాయబార కార్యాలయాన్ని పంపాడు. 1671 నాటికి, పోర్చుగీసువారికి మరోసారి చాలా అనుకూలంగా ఉండే ఒక ఒప్పందం కుదిరింది.

అయితే, ఈ ఒప్పందం అమలుకు ముందే, సోమష్కర్ నాయక మరణించాడు, అతని తరువాత శిశువు మనవడు బసవ నాయక విజయం సాధించాడు, అతని వారసత్వాన్ని రాణి తల్లి వివాదం చేసింది, ఆమె మరొక హక్కుదారు అయిన తిమ్మయ నాయకకు అనుకూలంగా ఉంది. 1671 ఒప్పందం వారసత్వ పోరాటం మధ్య 1678 వరకు క్షీణించింది, అప్పుడు విజయవంతంగా ఉద్భవించిన బసవ నాయకతో మరో ఒప్పందం కుదిరింది. వారసత్వ పోరాటంలో రెండు పార్టీలు పోర్చుగీసు నుండి యూరోపియన్ ఫిరంగులను కొనుగోలు చేయడానికి ఆసక్తి చూపినందున, చివరికి 1678 నాటి ఒప్పందం పోర్చుగీసుకు మరింత అనుకూలంగా ఉంది.{{Sfn|Ames|2000|p=159}} దీని కింద, మంగుళూరులోని కర్మాగారానికి నిర్మాణ సామగ్రిని అందించడానికి, మంగుళూర్,  బార్సిలోనాకు వార్షిక నివాళి అర్పించడానికి, కెనరా తీరంలో ఒమానీ అరబ్బుల కర్మాగారాలను నాశనం చేయడానికి, కనారాలోని అనేక ప్రదేశాలలో కాథలిక్ చర్చిలను నిర్మించడానికి అనుమతించడానికి [[డచ్ ఇండియా|డచ్]] (ఇక్కేరి నాయకులు) తో దశాబ్దం పాటు జరిగిన ఘర్షణకు పోర్చుగీస్ యుద్ధ ఛార్జీలలో 30,000 జెరాఫిన్లను చెల్లించడానికి బసవ అంగీకరించారు. ఈ ఒప్పందం అమలులో ఉండటంతో, దాదాపు అర్ధ శతాబ్దం మధ్యకాలం తర్వాత పోర్చుగీస్ అధికారం కనారాకు తిరిగి వచ్చింది.

== సిరా సుబేదార్స్, 1689-1760 ==
&lt;!---FIGURE/MAP **************************** BELOW--&gt;
[[File:Kolar mausoleum1794.jpg|thumb|left|250px|alt=A stone building with onion-domed minarets and a body of water adjoining it. Some men are bathing; others are engaged in conversation. A stone wall separates the water from the building's garden and its leafy trees.|సిరా ప్రావిన్స్‌లోని కోలార్ జిల్లా సైనిక గవర్నర్ ( ఫౌజ్‌దార్ ) హైదర్ అలీ తండ్రి ఫతే ముహమ్మద్‌ను సమాధి చేసిన కోలార్‌లోని సమాధి 1794 జలచరం]]
[[తుంగభద్ర|తుంగభద్ర నది]] దక్షిణాన కర్ణాటక ప్రాంతాన్ని కలిగి ఉన్న ఒక [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘల్]] ప్రావిన్స్, డెబ్బై సంవత్సరాలు ఉనికిలో ఉంది, 1687లో సిరా ([[తుమకూరు జిల్లా|తుమ్కూర్ జిల్లా]]) రాజధానితో స్థాపించబడింది. ''సిరా ప్రావిన్స్'' (అలాగే ''కర్ణాటక-బాలాఘాట్'') ఏడు పరగణాలు కూడి ఉంది (జిల్లాలుః బస్వపట్నం, బుదిహాల్, సిరా, [[పెనుకొండ]], డోడ్-బల్లాపూర్, హోస్కోట్,  [[కోలార్]]), అదనంగా, హర్పనహళ్లి, కొండర్పి, అనేగుండి, [[శివమొగ్గ|బెడ్నూర్]], చితాల్ ద్రూగ్ &amp; మైసూర్ లను మొఘలులు ఈ ప్రావిన్స్ ఉపనదుల రాష్ట్రాలుగా పరిగణించారు. ఖాసిం ఖాన్ (ఖాసిం ఖాన్ లేదా కాసిం ఖాన్) 1689లో ప్రావిన్స్ మొదటి ''సుబాహ్దార్'' (గవర్నర్) ఫౌజ్దార్ (మిలిటరీ గవర్నర్) గా నియమించబడ్డాడు. ప్రావిన్స్ను నియంత్రించడంలో దానిని అభివృద్ధి చేయడంలో &quot;శక్తి &amp; విజయాన్ని&quot; ప్రదర్శించిన అతను 1694లో మరణించాడు, వాయవ్య దిశ నుండి [[మరాఠా సామ్రాజ్యం|మరాఠా]] రైడర్లచే చంపబడ్డాడు, లేదా ఈ రైడర్లు అతని సంరక్షణలో ఉన్న నిధిని స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత అవమానకరంగా ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడు. ఆయన తరువాత పాలించిన చాలా మంది ''సుభాదర్లు'' ఒకటి లేదా రెండు సంవత్సరాలలో వారసుడిని భర్తీ చేశారు. 1726లో దిలావర్ ఖాన్ గవర్నర్గా నియమించబడే వరకు అస్థిరత కొనసాగింది, అతని పదవీకాలం 1756 వరకు కొనసాగింది. 1757లో, సిరాను మరాఠాలు ఆక్రమించారు, కానీ 1759లో మొఘలులకు తిరిగి అప్పగించారు. 1761లో భవిష్యత్ పాలకుడు [[హైదర్ అలీ]], అతని తండ్రి మొఘల్ సైనిక గవర్నర్గా ఉన్నారు (లేదా ప్రావిన్స్లోని [[కోలారు జిల్లా|కోలార్ జిల్లా]] చెందిన ఫౌజ్దర్, సిరాను స్వాధీనం చేసుకుని, వెంటనే తనకు తానుగా &quot;సిరా నవాబ్&quot; అనే బిరుదును ప్రదానం చేసుకున్నాడు. ఏదేమైనా, ఐదు సంవత్సరాల తరువాత అతని సోదరుడు ఫిరాయించడం వల్ల ఈ ప్రావిన్స్ మళ్లీ మరాఠాలకు కోల్పోయింది, వారు 1774లో హైదర్ కుమారుడు [[టిప్పు సుల్తాన్]] తన తండ్రి కోసం దానిని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకునే వరకు దానిని కొనసాగించారు.

ప్రావిన్స్ రాజధాని సిరా పట్టణం దిలావర్ ఖాన్ ఆధ్వర్యంలో చాలా అభివృద్ధి చెందింది 50,000 గృహాలకు వసతి కల్పించడానికి పరిమాణంలో విస్తరించింది.  సిరా రాజభవనాలు, ప్రజా స్మారక చిహ్నాలు ఇతర భవిష్యత్ నిర్మాణాలకు నమూనాలుగా మారాయి-[[బెంగళూరు]] హైదర్ అలీ రాజభవనం, శ్రీరంగపట్టణంలోని టిప్పు సుల్తాన్ రాజభవనం, వారి పాలన 1761-1799 కాలంలో నిర్మించబడ్డాయి, ఇవి సిరాలోని దిలావర్ ఖాన్ రాజభవనం మాదిరిగానే రూపొందించబడ్డాయి. అదేవిధంగా, రైస్ ప్రకారం, బెంగళూరులోని [[లాల్‌భాగ్ బొటానికల్ గార్డెన్|లాల్ బాగ్]], అలాగే [[బెంగుళూరు కోట|బెంగళూరు కోట]] సిరా ఖాన్ బాగ్ తోటలు, సిరా కోట తర్వాత రూపొందించబడి ఉండవచ్చు. అయితే, సిరా పౌర సేవకులు అంత సులభంగా పునరుత్పత్తి చేయలేకపోయారు. 1782లో టిప్పు సుల్తాన్ తన తండ్రి తర్వాత మైసూర్ సుల్తాన్‌గా బాధ్యతలు స్వీకరించిన తర్వాత, ఆయన 12,000 కుటుంబాలను ప్రధానంగా నగర అధికారులను సిరా నుండి [[శ్రీరంగపట్టణం|శ్రీరంగపట్నం]] ద్వీపంలో తాను స్థాపించిన కొత్త రాజధాని షహర్ గంజాంకు బహిష్కరించాడు.

అంతకుముందు, 1689లో [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘల్]] సైన్యాలు మైసూర్ టేబుల్-ల్యాండ్ను ఆక్రమించిన తరువాత, పన్నెండు పరగణాలు (లేదా ఉప-జిల్లాలు) కొత్తగా ఏర్పడిన ప్రావిన్స్ (సిరా ''సుబాహ్'') లో చేర్చబడ్డాయి. ఇతర ప్రాంతాలు పొలిదారుల క్రింద ఉండటానికి అనుమతించబడ్డాయి, వారు సాగుదారుల నుండి పన్నులు వసూలు చేయడం కొనసాగించారు, కానీ ఇప్పుడు సిరాలోని ప్రాంతీయ ప్రభుత్వానికి వార్షిక నివాళి చెల్లించాల్సి వచ్చింది. స్వాధీనం చేసుకున్న ప్రాంతాలలో, విస్తృతమైన అధికారుల వ్యవస్థ ఆదాయాన్ని సేకరించి నిర్వహించింది. మునుపటి [[ఆదిల్‌షాహీ వంశం|బీజాపూర్ సుల్తానేట్]] పరిపాలనలో  చాలా కార్యాలయాలు మునుపటి బీజాపూర్ సుల్తానేట్ పరిపాలనలో ఉన్నాయి, దేశ్‌ముక్‌లు, దేశ్‌పాండేలు, మజ్ముండార్లు, కనుంగోయాలను కలిగి ఉన్నాయి. దేశ్‌ముక్‌లు గ్రామ అధిపతులతో (లేదా పటేల్‌లతో) &quot;ఖాతాలు పరిష్కరించుకున్నారు &quot;; దేశ్‌పాండేలు గ్రామ రిజిస్ట్రార్ల (లేదా కర్ణాములు ) ఖాతా పుస్తకాలను ధృవీకరించారు; కనుంగోయాలు గ్రామ రికార్డు పుస్తకాలలో అధికారిక నిబంధనలను నమోదు చేశారు, గ్రామ పాలక అధికారులకు &amp; నివాసితులకు డిక్రీలు, నిబంధనలను కూడా వివరించారు.  చివరగా, మజ్ముండార్లు &quot;సెటిల్మెంట్&quot; ( అంటే పన్ను అంచనా, చెల్లింపు ) తుది పత్రాలను సిద్ధం చేసి దానిని ప్రకటించారు. 
{{Gallery|align=center
| width = 130 |File:Peeters1692SouthIndia.jpg|alt1=An old map (of coastal southern India) in Portuguese, and not drawn to scale, is shown. The Indian Ocean is labelled, &quot;Mer Des Indes,&quot; and Sri Lanka (or [[Ceylon]]), &quot;Islede Ceylan.&quot; Also shown are the [[Maldives]], which are labelled &quot;Isles Maldives.&quot;|'''మ్యాప్ 8:''' మ్యాప్ 8: గోవాకు దిగువన పశ్చిమ కెనరా తీరంలో ఓనోర్ (హోనావర్ ), బార్సిలోర్ ( బస్రూర్ ) &amp; మంగళూరులను చూపించే దక్షిణ భారతదేశం 1692 మ్యాప్.
|File:ShimogaDistrict1897reduced.jpg|alt2=A multi-coloured map of Shimoga district with its various sub-districts.|'''మ్యాప్ 9:''' పశ్చిమాన సాగర్ తాలూకాలోని ఇక్కేరి, కెలాడిని చూపించే షిమోగా జిల్లా 1897 మ్యాప్ (నారింజ రంగులో)
|File:SouthIndiaBetweenCarnaticWars.jpg|alt3=A political map of south India c. 1750 showing Mysore in the centre, Sira to the north, Kurpa to the northeast, Arcot to the east, Travancore, Cochin, and Malabar to the southwest, and Bednor to the west|'''మ్యాప్ 10:''' 1746–1760లో కర్ణాటకలో ఆంగ్లో-ఫ్రెంచ్ యుద్ధాల సమయంలో దక్షిణ భారతదేశం పటంలో చూపబడిన మొఘల్ ప్రావిన్స్ సిరా.
|File:Map_of_the_Coorg_province.jpg|alt4=The map shows sparsely labelled Coorg. The [[Arabian Sea]] is shown on the left|'''మ్యాప్ 11:''' కూర్గ్ ప్రావిన్స్ మ్యాప్ సుమారు 1897
}}
17వ శతాబ్దం మధ్యకాలం వరకు, గ్రామం, జిల్లా (''[[మండలం|తాలూకా]]'') ఖాతాలు రెండూ ఈ ప్రాంతం సాంప్రదాయ భాష అయిన [[కన్నడ భాష|కన్నడ]] భాష, లిపిలో తయారు చేయబడ్డాయి.{{Sfn|Rice|1897a|pp=589–590}} అయితే, బీజాపూర్ దండయాత్రల తరువాత, [[మరాఠా సామ్రాజ్యం|మరాఠా]] అధిపతులు ఈ ప్రాంతంలో అధికారాన్ని సంపాదించి, [[మరాఠీ భాష]], లిపిని &quot;ప్రజా ఖాతాల&quot; లోకి ప్రవేశపెట్టిన వివిధ అధికారులను తీసుకువచ్చారు. కొంతమంది పోలిగర్ అధిపతులు పాలించిన భూముల్లోకి కూడా ఈ కొత్త భాష ప్రవేశించింది. సిరా ప్రావిన్స్ సృష్టించబడిన తరువాత, [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం]] అధికారిక భాష అయిన [[పార్సీ భాష|పర్షియన్]] ఉపయోగించడం ప్రారంభమైంది.

== 16వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో కూర్గ్ రాజులు-1768 ==
అయినప్పటికీ, 1808లో రాసిన [[కొడగు జిల్లా|కూర్గ్]] పాలకుల &quot;రాజ&quot; వంశావళి రాజేంద్రనామ్, వంశం మూలం గురించి ప్రస్తావించలేదు, చరిత్రకారుడు లూయిస్ రైస్ చదివినప్పుడు, ఈ రాచరిక రేఖను ఇక్కేరి నాయక కుటుంబంలో ఒక సభ్యుడు స్థాపించాడని నిర్ధారించాడు. ఉత్తర కూర్గ్ లోని హలేరి పట్టణానికి దక్షిణాన తిరుగుతున్న [[జంగం (కులం)|జంగమ]] సన్యాసి మారువేషంలో వెళ్ళిన తరువాత, అతను అనుచరులను ఆకర్షించడం ప్రారంభించాడు. వారి సహాయంతో, లేదా సమ్మతించడంతో, అతను పట్టణాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు, ఆ పద్ధతిలో చివరికి దేశాన్ని పరిపాలించాడు.  వంశావళి ప్రకారం, 16వ శతాబ్దం మధ్య నుండి 18వ శతాబ్దం మధ్యలో పాలించిన కూర్గ్ రాజులు:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#DDDDDD&quot; |16వ శతాబ్దం మధ్య నుండి 18వ శతాబ్దం మధ్యలో వరకు [[కొడగు జిల్లా|కూర్గ్]] పాలకుల సంఖ్య 
|-
!పాలకుడు
!పాలన కాలం
|
|
|-
| align=&quot;center&quot; |వీర రాజా
| align=&quot;center&quot; |తెలియలేదు.
|-
| align=&quot;center&quot; |అప్పాజీ రాజా
| align=&quot;center&quot; |తెలియలేదు.
|-
| align=&quot;center&quot; |ముడు రాజా
| align=&quot;center&quot; |1633–1687
|-
| align=&quot;center&quot; |దొడ్డ విరప్ప
| align=&quot;center&quot; |1687–1738
|-
| align=&quot;center&quot; |చిక్క విరప్ప
| align=&quot;center&quot; |1738–1768
|}
17వ శతాబ్దం చివరి నాటికి, కూర్గ్ రాజులు &quot;దూకుడు, స్వతంత్ర&quot; రాజ్యాన్ని సృష్టించారు. 1633 నుండి 1687 వరకు కూర్గ్ పాలకుడు అయిన ముద్దు ''రాజా'' తన రాజధానిని [[మడికేరి|మెర్కా]] మార్చాడు, దానిని బలపరిచి 1681లో అక్కడ ఒక రాజభవనాన్ని నిర్మించాడు. అతని వారసుడు దొడ్డ విరప్ప పాలనలో, పొరుగున ఉన్న మైసూర్ సైన్యం, అప్పుడు వోడేయార్ పాలించిన చిక్క దేవరాజ, పిరియాపట్నంపై దాడి చేసి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. ఇది దొడ్డ విరప్ప బంధువు పాలించిన కూర్గ్ కు ఆనుకుని ఉన్న భూభాగం   ఈ విజయంతో ఉత్సాహపడిన మైసూరు సైన్యం కూర్గ్ పై దాడి చేసింది. ఇది ముందుకు సాగింది, కానీ కొద్ది దూరంలో, పాలుపారే మైదానంలో రాత్రిపూట క్యాంపింగ్ చేసినప్పుడు, కూర్గ్ ఆకస్మిక దాడిని చూసి ఆశ్చర్యపోయింది. ఆ తరువాత జరిగిన ఊచకోతలో 15,000 మంది మైసూరు సైనికులు చంపబడ్డారు, ప్రాణాలతో బయటపడిన వారు తొందరపడి తిరోగమనాన్ని ఎదుర్కొన్నారు.  తరువాతి రెండు దశాబ్దాల పాటు, మైసూర్ పశ్చిమ ప్రాంతాలు కూర్గ్ సైన్యం దాడులకు గురయ్యే అవకాశం ఉంది. ఉదాహరణకు, యెలుసావిరా సరిహద్దు జిల్లాలో, కూర్గ్ మైసూర్ దళాలు ప్రతిష్టంభనతో పోరాడాయి, చివరికి, పన్ను-భాగస్వామ్య ఏర్పాటును రూపొందించాల్సి వచ్చింది.

1724లో కూర్గ్, మైసూర్ మధ్య పెద్ద యుద్ధాలు తిరిగి ప్రారంభమయ్యాయి. కొండ కూర్గ్ అడవిలో గెరిల్లా కొట్లాటల తన కార్యాచరణ విధానాన్ని మార్చుకుని, దొడ్డ విరప్ప మైసూరు సైన్యానికి వ్యతిరేకంగా యుద్ధరంగాన్ని ప్రారంభించాడు. దానిని కాపాడుకుంటూ, అతను పిరియాపట్న నుండి అర్కల్గుడ్ వరకు ఆరు కోటలను వేగంగా వరుసగా తీసుకున్నాడు. మైసూర్లో దాదాపు 600,000 బంగారు పగోడాలు కోల్పోయినట్లు భావించారు, చాలా నెలల తరువాత, ఆగస్టు లేదా సెప్టెంబర్ 1724లో, మైసూర్ రాజధాని [[శ్రీరంగపట్టణం|శ్రీరంగపట్నం]] నుండి కూర్గ్కు పెద్ద సైన్యాన్ని పంపారు. పశ్చిమ ప్రాంతానికి సైన్యం వచ్చినప్పుడు, కూర్గ్ దళాలు గెరిల్లా యుద్ధానికి తిరిగి వచ్చి, అడవుల్లోకి తిరోగమించాయి. ప్రతిఘటన లేకపోవడంతో ధైర్యంగా, మైసూరు దళాలు కూర్గ్ కొండలపై దాడి చేశాయి, కానీ ఎటువంటి ప్రతిఘటనను ఎదుర్కోలేదు. 1690ల ఆకస్మిక దాడులతో వెంటాడిన వారి ఏకగ్రీవ పురోగతి తరువాత కొన్ని రోజులు, మైసూరు దళాలు భయాందోళనకు గురై, రాత్రి సమయంలో తిరోగమించాయి. కూర్గ్ సైన్యం మైసూరు స్థావరాలపై దాడి చేయడానికి తిరిగి వెళ్ళింది. మైసూరు సైన్యాన్ని శ్రీరంగపట్టణానికి రీకాల్ చేసే వరకు ముందుకు వెనుకకు కొనసాగారు, ఈ ప్రాంతం కూర్గ్ దాడులకు గురయ్యే అవకాశం ఉంది. చరిత్రకారుడు సంజయ్ సుబ్రమణ్యం ప్రకారం&lt;blockquote&gt;మొత్తం ఎపిసోడ్ 18వ శతాబ్దంలో యుద్ధం ఒక అంశానికి అరుదైన అంతర్దృష్టిని ఇస్తుంది: ([[కొడగు జిల్లా|కూర్గ్]] దళాలు, అశ్వికదళం లేని, కనీసం తుపాకీలతో, ప్రతి ప్రధాన యుద్ధాన్ని కోల్పోయాయి, కానీ రెండు కారణాల వల్ల యుద్ధాన్ని గెలుచుకున్నాయి. మొదటిది, భూభాగం,  కాలానుగుణంగా చెట్లతో నిండిన కొండలోకి తిరోగమించే అవకాశం, వారి సాపేక్షంగా వికృతమైన ప్రత్యర్థులకు భిన్నంగా వారికి అనుకూలంగా ఉండేవి. రెండవది, మైసూరు సైన్యం ఈ ప్రాంతంలో శాశ్వత ఉనికిని కొనసాగించలేకపోయింది, ఎందుకంటే వోడయార్ రాజ్యానికి అనేక బహిరంగ సరిహద్దులు ఉన్నాయి.&lt;/blockquote&gt;ఒక శతాబ్దం కంటే ముందు, లూయిస్ రైస్ ఇలా వ్రాశాడు:&lt;blockquote&gt;దొడ్డ వీరప్ప తన సుదీర్ఘమైన, శక్తివంతమైన పాలనలో అజేయమైన స్ఫూర్తిని కనబరిచాడు, శక్తివంతమైన పొరుగువారితో చుట్టుముట్టబడినప్పటికీ, ఈ శత్రువుల సంఖ్య లేదా బలం అతని ధైర్యాన్ని తగ్గించలేదు లేదా అతని సంస్థను దెబ్బతీసినట్లు అనిపించలేదు. అతను 78 సంవత్సరాల వయస్సులో 1736 లో మరణించాడు. అతని ఇద్దరు భార్యలు రాజు మృతదేహంతో [[సతీసహగమనం|అంత్యక్రియల కుప్పను అధిరోహించారు]].&lt;/blockquote&gt;

== అంచనా: కాలం, దాని చరిత్ర ==
15వ శతాబ్దం మధ్య నుండి 18వ శతాబ్దం మధ్యలో దక్షిణ భారతదేశంలోని రాష్ట్రాల పాలకులు తమ పూర్వీకుల కంటే భిన్నమైన ప్రాతిపదికన యుద్ధాలకు ఆర్థిక సహాయం చేయడం ప్రారంభించారు. చరిత్రకారుడు బర్టన్ స్టెయిన్ ప్రకారం, మైసూరు, కూర్గ్ ప్రాంత పాలకులందరూ-విజయనగర చక్రవర్తులు, మైసూరు ''వడయర్లు'', ఇక్కేరి నాయకులు, సిరా సుబేదర్లు, కూర్గు ''రాజులు''-కొంతవరకు ఈ వర్గంలోకి వస్తారు. ఫ్రెంచ్ చరిత్రకారుడు మార్టిన్ వోల్ఫ్ చేత &quot;సైనిక ఆర్థికవాదం&quot; గా సూచించబడిన ఇదే విధమైన రాజకీయ వ్యవస్థ 15వ, 17వ శతాబ్దాల మధ్య ఐరోపాలో పట్టు సాధించింది. ఈ సమయంలో, వోల్ఫ్ ప్రకారం, పశ్చిమ ఐరోపాలోని చాలా పాలనలు కులీనుల నుండి సంపూర్ణ రాచరికాలుగా ఉద్భవించాయి, వారు ఏకకాలంలో పన్ను ఆధారాన్ని విస్తరించడం ద్వారా విస్తృతమైన పన్ను సేకరణ నిర్మాణాన్ని అభివృద్ధి చేయడం ద్వారా కులీనులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించారు. స్టెయిన్ మాటల్లో చెప్పాలంటే:&lt;blockquote&gt;గతంలో నిరోధక కులీనులు చివరికి ప్రారంభ ఆధునిక ఐరోపాలో ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు గౌరవాలను అందించడం ద్వారా వారి వారసత్వ సంపదలో రక్షించబడటం ద్వారా గెలిచారు, అయితే ఇది పురాతన భూస్వామ్య శక్తులను ఓడించగల తమ సామర్థ్యాన్ని రాచరికాలు నిరూపించుకున్న తరువాత  నగరాల్లో వాణిజ్యం నుండి ప్రత్యామ్నాయ వనరులను కనుగొన్న తరువాత మాత్రమే జరిగింది.&lt;/blockquote&gt;దక్షిణ భారతదేశంలో, 1760 కి ముందు ఉన్న ఏ పాలనలు కూడా వారి యూరోపియన్ సమకాలీనుల &quot;ఆర్థిక నిరంకుశత్వం&quot; ను సాధించలేకపోయాయి. తమ సామాజిక సమూహాలతో సన్నిహిత సంబంధాలు కలిగి ఉన్న,  వారి నుండి ఇటీవల ఉద్భవించిన స్థానిక నాయకులు, మరింత శక్తివంతమైన ప్రాంతీయ పాలకుడి అధిక ద్రవ్య డిమాండ్లను వ్యతిరేకించారు. పర్యవసానంగా, దక్షిణ భారతదేశంలోని ఈ కాలంలోని పెద్ద రాష్ట్రాలు, సంపదను సృష్టించే విధానాన్ని పూర్తిగా మార్చలేకపోయాయి, ఇది అరుదుగా క్రమబద్ధంగా ఉండే కప్పం చెల్లింపుల నుండి ప్రభుత్వ అధికారులచే ప్రత్యక్ష పన్నుల సేకరణకు. సైనిక చర్య బెదిరింపుల క్రింద కప్పం వసూలు చేయడం, స్టెయిన్ ప్రకారం, నిజమైన &quot;సైనిక ఆర్థికవాదం&quot; కాదు, అయినప్పటికీ ఇది చేరుకోవడానికి ఒక సాధనం. ఈ పాక్షిక లేదా పరిమిత సైనిక ఆర్థికవాదం [[విజయనగర సామ్రాజ్యం]] సమయంలో ప్రారంభమైంది, ఇది తరువాతి దానిని ముందు ఉన్న మరింత &quot;విభాగ&quot; పాలనల నుండి వేరుగా ఉంచింది,  ఈ కాలంలో అన్ని ప్రభుత్వాలలో ఇది ఒక ప్రముఖ లక్షణం 1780లలో [[టిప్పు సుల్తాన్]] పాలన వరకు ఈ ప్రాంతంలో నిజమైన సైనిక ఆర్థికవాదం సాధించబడలేదు.

ఆ కాలానికి సంబంధించి విస్తృతమైన చరిత్ర రచన లేకపోవడం వల్ల చరిత్రకారుడు సంజయ్ సుబ్రమణ్యం స్టెయిన్ సూత్రీకరణను విమర్శించారు. మైసూరులోని 18వ శతాబ్దపు [[వడయార్ రాజవంశం|వడయార్]] పాలకులు-[[రాజ్‌పుతానా|రాజ్పుతానా]], [[మధ్య భారతదేశం]], మరాఠా [[దక్కన్ పీఠభూమి|దక్కన్]], [[తంజావూరు]] వారి సమకాలీనులకు భిన్నంగా-వారి పరిపాలన గురించి చాలా తక్కువ లేదా ఎటువంటి రికార్డులను వదిలిపెట్టలేదు. చరిత్రను పరిశీలిస్తూ, సుబ్రహ్మణ్యం ఇలా అంటాడు:&lt;blockquote&gt;అయితే, 1760 కి ముందు మైసూర్ గురించి ఆధునిక చరిత్రకారులు ఇటువంటి సాధారణీకరణలపై ఒక ప్రధాన సమస్య ఏమిటంటే, ఈ పాత 'పాత పాలన' పై డాక్యుమెంటేషన్ కొరత.&lt;/blockquote&gt;ఆంగ్లంలో మొట్టమొదటి స్పష్టమైన మైసూర్ చరిత్ర, మార్క్ విల్క్స్ రచించిన ''మైసూర్ చరిత్రను కనుగొనే ప్రయత్నంలో దక్షిణ భారతదేశ చారిత్రక రేఖాచిత్రాలు''. విల్క్స్ తన చరిత్రను వివిధ [[కన్నడ భాష]] పత్రాలపై ఆధారం చేసుకున్నారని పేర్కొన్నాడు, వీటిలో చాలా వరకు మనుగడలో లేవు.  ప్రకారం, మైసూరు తదుపరి చరిత్రలన్నీ విల్క్స్ పుస్తకం నుండి వారి 1760 పూర్వపు కంటెంట్ కోసం భారీగా అరువు తెచ్చుకున్నాయి. వీటిలో 1897 నాటి లూయిస్ రైస్ ప్రసిద్ధ ''గెజిటీర్'' , అర్ధ శతాబ్దం తరువాత [[సి. హయవదన రావు]] ''గెజిటీర్'' ప్రధాన పునర్విమర్శ ఈ రెండు రచనల అనేక ఆధునిక ఉపశీర్షికలు ఉన్నాయి. సుబ్రమణ్యం మాటల్లో చెప్పాలంటే, &quot;విల్క్స్ రచన దాని సొంత ప్రయోజనం కోసం మాత్రమే కాకుండా, చిన్న మార్పులతో మళ్లీ మళ్లీ పునరుత్పత్తి చేయబడినందున ఇది చాలా ముఖ్యమైనది&quot;.

ఒక వోడేయార్ రాజవంశం వంశావళి, తిరుమల్యార్యానికి చెందిన చిక్కదేవరాయ వంశావళి, 1710-1715 కాలంలో [[కన్నడ భాష|కన్నడ]] కూర్చబడింది, ఈ ప్రాంతంలోని అప్పటి-ప్రస్తుత శాసనాల ఆధారంగా ఉందని చెప్పబడింది. మైసూరుకు వంశపారంపర్య ముఖ్యమంత్రులైన డెల్వాయ్ల మరో వంశావళి, ''కలాలే దొరేగల వంషావళి'', 19వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో రచించబడింది. అయితే, ఏ మాన్యుస్క్రిప్ట్ పరిపాలన, ఆర్థిక వ్యవస్థ లేదా సైనిక సామర్ధ్యం గురించి సమాచారాన్ని అందించదు. పాలక రాజవంశం మూలాలు, ముఖ్యంగా తరువాతి రాజభవన వంశావళిలో వివరించినట్లుగా, సందేహాస్పదమైన ఖచ్చితత్వం కూడా ఉంది, ఎందుకంటే ఇది కొంతవరకు, 1799 లో మైసూర్ ''గడ్డి'' బ్రిటిష్ వారు తిరిగి నియమించిన [[వడయార్ రాజవంశం|వడయార్]], పెళుసుగా ఉన్న సార్వభౌమత్వానికి అధ్యక్షత వహించడానికి, వారి అప్పటి అనిశ్చిత స్థితిని బలోపేతం చేయడానికి వారి &quot;విడదీయరాని&quot; రాజ వంశాన్ని ప్రదర్శించడానికి &quot;అబ్సెసివ్&quot; గా ప్రయత్నించారు.

1760 మైసూరుకు ముందు పాలన సైనిక సంఘర్షణకు ఆధారాలను అందించే మొట్టమొదటి మాన్యుస్క్రిప్ట్ డయాస్స్ (1725) మైసూర్‌కు చెందిన జెస్యూట్ మిషనరీ అయిన జోచిం డయాస్ పోర్చుగీసులో వ్రాసిన వార్షిక లేఖ అతని ప్రావిన్షియల్ ఉన్నతాధికారులను ఉద్దేశించి రాసినది. [[టిప్పు సుల్తాన్]] పై 1799లో [[ఈస్టిండియా కంపెనీ|ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]] చివరి విజయం సాధించిన తరువాత, అధికారిక కంపెనీ రికార్డులు కూడా ప్రచురించడం ప్రారంభించాయి, వీటిలో భారతదేశంలోని కంపెనీ అధికారులు  లండన్లోని కోర్ట్ ఆఫ్ డైరెక్టర్ల మధ్య ఆంగ్లో-మైసూర్ యుద్ధాలకు సంబంధించిన ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాల సేకరణ, దాని నివాసి మార్క్ విల్క్స్ మైసూర్ కొత్త రాచరిక రాజ్యంపై మొదటి నివేదికను ప్రచురించారు. ఈ సమయంలో, ఆంగ్లో-మైసూర్ యుద్ధాల గురించి ఫ్రెంచ్ కథనాలు కూడా కనిపించాయి,  మరొక జెస్యూట్ పూజారి జోసెఫ్-ఫ్రాంకోయిస్ మిచాడ్ యుద్ధాల చరిత్రను కూడా చేర్చారు.{{Sfn|Michaud|1809}} ఆంగ్ల భాషా రచనలో మైసూరు సమగ్ర చరిత్రను చేర్చడానికి చేసిన మొదటి ప్రయత్నం లార్డ్ [[వెల్లెస్లీ|రిచర్డ్ వెల్లెస్లీ]] అభ్యర్థన మేరకు స్కాటిష్ వైద్యుడు, భౌగోళిక శాస్త్రవేత్త ఫ్రాన్సిస్ బుకానన్ నిర్వహించిన దక్షిణ భారతదేశ సర్వే. బ్రిటిష్ కమిషనర్ పదవి కాలం (1831–1881) ముగిసే సమయానికి, మైసూర్ సంబంధిత వివిధ విషయాలపై అనేక ఆంగ్ల భాషా రచనలు కనిపించడం ప్రారంభించాయి. వీటిలో లూయిస్ రైస్ రాసిన [[కన్నడ భాష]] శాసనాల ఆంగ్ల అనువాదాల పుస్తకం, విలియం డిగ్బీ రెండు-వాల్యూమ్ల విమర్శ, గ్రేట్ కరువు సమయంలో బ్రిటిష్ కరువు విధానం, ఇది తరువాత చాలా సంవత్సరాలు మైసూర్ను నాశనం చేసింది.{{Sfn|Digby|1878}}

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* [[కర్ణాటక చరిత్ర]]
* [[కొడగు చరిత్ర]]
* [[సూరత్ చరిత్ర]]
* [[కన్నడ శాసనాలు]]
* [[మంగళూరు చరిత్ర]]
* [[మైసూర్, కూర్గ్ రాజకీయ చరిత్ర (1800–1947)]]
* [[మైసూర్, కూర్గ్ రాజకీయ చరిత్ర (1761-1799)]]

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

== వివరణలు ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;
[[వర్గం:కర్ణాటక చరిత్ర]]
[[వర్గం:కర్ణాటక]]</text>
      <sha1>4whrh7qrr55wkwkclq143jhg3tzz07m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మైసూర్, కూర్గ్ రాజకీయ చరిత్ర (1761-1799)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>485175</id>
    <revision>
      <id>4957419</id>
      <parentid>4837933</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:35:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూలాలు &amp; చరిత్ర */</comment>
      <origin>4957419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11682" sha1="ao5ntumvhximqiy8uq2enotjnfwh3le" xml:space="preserve">{{కర్ణాటక చరిత్ర}}
[[File:Finding the body of Tippoo Sultan - Samuel William Reynolds, 1800 - BL P428.jpg|right|thumb|250px|టిప్పు సుల్తాన్ మృతదేహాన్ని కనుగొనడం. సామ్యూల్ విలియం రేనాల్డ్స్ చిత్రలేఖనం, 1800.]]
మైసూర్, [[కొడగు జిల్లా|కూర్గ్]] రాజకీయ చరిత్ర 1761లో [[హైదర్ అలీ]] ఆవిర్భావం నుండి 1799లో ఆయన కుమారుడు [[టిప్పు సుల్తాన్]] మరణం వరకు పశ్చిమ-మధ్య ద్వీపకల్ప భారతదేశంలోని [[దక్కన్ పీఠభూమి]] [[మైసూర్ రాష్ట్రం]] కూర్జ్ ప్రావిన్స్ సన్నిహిత చారిత్రక ప్రాంతాల రాజకీయ చరిత్ర.

== మూలాలు &amp; చరిత్ర  ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
&lt;!-- Deleted image removed: File:HaidarAliYoungerYears.jpg|[[Haidar Ali]] in his younger years. --&gt;
File:HaidaraliInDurbar.jpg|దర్బార్ లో హైదర్ అలీ 
File:TipuSultan1790.jpg|1790లలో టిప్పు సుల్తాన్
File:TipuSultanAnotherView1.jpg|టిప్పు సుల్తాన్, మరొక దృశ్యం
&lt;/gallery&gt;1760 కి ముందు మైసూర్ చరిత్రకు సంబంధించిన సమకాలీన పత్రాలు చాలా తక్కువగా ఉన్నాయి, ముఖ్యంగా ఆ కాలం చివరి శతాబ్దం.  సుబ్రహ్మణ్యం 1989, పేజీ 206 ప్రకారం, 18వ శతాబ్దపు మైసూర్ [[వడయార్ రాజవంశం|వడయార్]] పాలకులు - [[రాజ్‌పుతానా]] [[మధ్య భారతదేశం]], మరాఠా [[దక్కన్ పీఠభూమి|దక్కన్]] , తంజావూరులలోని వారి సమకాలీనులకు భిన్నంగా-వారి పరిపాలన గురించి చాలా తక్కువ లేదా ఎటువంటి రికార్డులను వదిలిపెట్టలేదు.

ఒక వోడయార్ రాజవంశం వంశావళి, తిరుమల్యార్యానికి చెందిన ''మైసూరు మహారాజ వంశావళి'', 1710-1715 కాలంలో [[కన్నడ భాష|కన్నడ]] కూర్చబడింది, ఈ ప్రాంతంలోని అప్పటి-ఉన్న అన్ని శాసనాల ఆధారంగా ఉందని చెప్పబడింది.&lt;ref name=&quot;subra1989-206&quot;&gt;{{Harvard citation|Subrahmanyam|1989}}&lt;/ref&gt; మైసూరుకు వంశపారంపర్య ముఖ్యమంత్రులైన డెల్వాయ్ల మరో వంశావళి, ''కలాలే దొరేగల వంశావళి'', ''19వ'' శతాబ్దం ప్రారంభంలో రచించబడింది.&lt;ref name=&quot;subra1989-206&quot; /&gt; అయితే, ఏ మాన్యుస్క్రిప్ట్ పరిపాలన, ఆర్థిక వ్యవస్థ లేదా సైనిక సామర్ధ్యం గురించి సమాచారాన్ని అందించదు.&lt;ref name=&quot;subra1989-206&quot; /&gt; పాలక రాజవంశం మూలాలు, ముఖ్యంగా తరువాతి రాజభవన వంశావళిలో వివరించినట్లుగా, సందేహాస్పదమైన ఖచ్చితత్వం కూడా ఉంది-ఇది కొంతవరకు, ఎందుకంటే 1799లో మైసూర్ గడ్డి బ్రిటిష్ వారు తిరిగి నియమించిన వడయర్లు, పెళుసుగా ఉన్న సార్వభౌమత్వానికి అధ్యక్షత వహించడానికి, వారి అప్పటి అనిశ్చిత స్థితిని బలోపేతం చేయడానికి, వారి &quot;విడదీయరాని&quot; రాజ వంశాన్ని ప్రదర్శించడానికి &quot;అబ్సెసివ్&quot; గా ప్రయత్నించారు.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Ikegame|2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Nair|2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Bhagavan|2008}}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
File:HyderAliDominions1780max.jpg|1780లో హైదర్ అలీ రాజ్యాలు.
File:SouthIndiaMysoreWars1784.jpg|1784 ఆంగ్లో-మైసూర్ యుద్ధాలను వివరించే మ్యాప్.
File:SouthIndia1794CededByTipoo.jpg|1792 ఒప్పందం ప్రకారం టిప్పు సుల్తాన్ వదులుకున్న ప్రాంతాలను చూపించే 1794 మ్యాప్ 
File:SouthIndia1800CededByTipoo.jpg|1799లో టిప్పు సుల్తాన్ ఓటమి, మరణం తర్వాత ఆయన అప్పగించిన ప్రాంతాలను చూపించే 1800 నాటి మ్యాప్.
&lt;/gallery&gt;1760 కి ముందు మైసూర్ లో పాలన, సైనిక సంఘర్షణకు ఆధారాలను అందించే మొట్టమొదటి మాన్యుస్క్రిప్ట్, మైసూర్ కు చెందిన జెస్యూట్ మిషనరీ అయిన జోచిం డయాస్ [[పోర్చుగీసు భాష|పోర్చుగీస్]] లో వ్రాసిన వార్షిక లేఖ, అతని ప్రావిన్షియల్ అధినేతుని ఉద్దేశించి రాసినది.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Subrahmanyam|1989}}&lt;/ref&gt; 1799లో టిప్పుపై [[ఈస్టిండియా కంపెనీ|ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]] చివరి విజయం సాధించిన తరువాత, అధికారిక కంపెనీ రికార్డులు కూడా ప్రచురించడం ప్రారంభించాయి,వీటిలో (ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ 1800 ) భారతదేశంలోని కంపెనీ అధికారులు, లండన్‌లోని కోర్ట్ ఆఫ్ డైరెక్టర్స్ మధ్య ఆంగ్లో-మైసూర్ యుద్ధాలకు సంబంధించిన ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాల సేకరణ &amp; ( విల్క్స్ 1805 ), కొత్త ప్రిన్సిలీ స్టేట్ ఆఫ్ మైసూర్‌పై దాని మొదటి బ్రిటిష్ నివాసి మార్క్ విల్క్స్ రాసిన మొదటి నివేదిక ఉన్నాయి. ఈ సమయంలో ఆంగ్లో-మైసూర్ యుద్ధాల గురించి ఫ్రెంచ్ కథనాలు కూడా కనిపించాయి , ( మిచాడ్ 1809 ), మరొక జెస్యూట్ పూజారి జోసెఫ్-ఫ్రాంకోయిస్ మిచాడ్ రాసిన యుద్ధాల చరిత్ర కూడా ఉన్నాయి. [[ఇంగ్లీషు భాష|ఆంగ్ల భాష]] రచనలో మైసూరు సమగ్ర చరిత్రను చేర్చడానికి చేసిన మొదటి ప్రయత్నం (బుచానన్ 1807) లార్డ్ [[వెల్లెస్లీ|రిచర్డ్ వెల్లెస్లీ]] అభ్యర్థన మేరకు స్కాటిష్ వైద్యుడు, భౌగోళిక శాస్త్రవేత్త ఫ్రాన్సిస్ బుచానన్ నిర్వహించిన దక్షిణ భారతదేశ సర్వే గురించి వివరిస్తుంది.

ఆంగ్లంలో మొట్టమొదటి స్పష్టమైన మైసూర్ ''చరిత్ర ('' విల్క్స్ 1811). విల్క్స్ తన చరిత్రను వివిధ కన్నడ పత్రాలపై ఆధారపడ్డారని పేర్కొన్నాడు, పైన పేర్కొన్నవి మాత్రమే కాదు, ఇంకా మిగిలి లేనివి కూడా ఉన్నాయి. (సుబ్రహ్మణ్యం 1989 , పేజీ 206) ప్రకారం మైసూర్ అన్ని తదుపరి క్లాసిక్ చరిత్రలు 1760కి ముందు కంటెంట్ కోసం విల్క్స్ పుస్తకం నుండి భారీగా అరువు తెచ్చుకున్నాయి. వీటిలో (రైస్ 1897), లూయిస్ రైస్ ప్రసిద్ధ గెజిటీర్ &amp; ( రావు 1948 ) అర్ధ శతాబ్దం తరువాత [[సి. హయవదన రావు]] గెజిటీర్ ప్రధాన సవరణ, ఈ రెండు రచనల అనేక స్పిన్-ఆఫ్‌లు ఉన్నాయి. మైసూర్ బ్రిటిష్ కమీషనర్‌షిప్  కాలం ముగిసే సమయానికి, మైసూర్ సంబంధిత వివిధ విషయాలపై అనేక ఆంగ్ల భాషా రచనలు కనిపించడం ప్రారంభించాయి. వీటిలో [[కన్నడ భాష]] శాసనాల ఆంగ్ల అనువాదాల పుస్తకం ( రైస్ 1879 ), 1876–78 నాటి మహా కరువు సమయంలో బ్రిటిష్ కరువు విధానంపై విలియం డిగ్బీ రాసిన రెండు సంపుటాల విమర్శ (డిగ్బీ 1878 ) ఉన్నాయి, ఇది రాబోయే సంవత్సరాల్లో మైసూర్‌ను నాశనం చేసింది; తరువాతి రచన, మైసూర్‌ను &quot; [[బ్రిటిషు భారతదేశం లోని ప్రెసిడెన్సీలు, ప్రావిన్సులు|ప్రావిన్స్]]&quot;గా కూడా సూచించింది.

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* [[కర్ణాటక చరిత్ర]]
* [[కొడగు చరిత్ర]]
* [[సూరత్ చరిత్ర]]
* [[కన్నడ శాసనాలు]]
* [[మంగళూరు చరిత్ర]]
* [[మైసూర్, కూర్గ్ రాజకీయ చరిత్ర (1800–1947)]]
== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:కర్ణాటక చరిత్ర]]
[[వర్గం:కర్ణాటక]]</text>
      <sha1>ao5ntumvhximqiy8uq2enotjnfwh3le</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>తర్ఖాన్ రాజవంశం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>486055</id>
    <revision>
      <id>4957317</id>
      <parentid>4799375</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T15:49:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4957317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9435" sha1="t2l2pbtcn6xaqyw9nruush5il5azqbp" xml:space="preserve">{{Infobox country|native_name=خانوادهٔ ترخان|conventional_long_name=తర్ఖాన్ రాజవంశం&lt;br&gt;(సింధ్ సుల్తానేట్)|common_name=తర్ఖాన్ రాజవంశం|status=|year_start=1554|year_end=1593|date_start=|date_end=|event_start=తర్ఖాన్ రాజవంశం ప్రారంభం|event_end=తర్ఖాన్ రాజవంశం ముగింపు|p1=అర్ఘును రాజవంశం|flag_p1=|p2=|flag_p2=|s1=తట్టా సుబా|flag_s1=|s2=|flag_s2=|image_flag=|image_map=|image_map_caption=|national_anthem=|capital=|official_languages=[[పర్షియన్ భాష|పర్షియన్]]&lt;ref&gt;[[M. H. Panhwar]], ''[https://sanipanhwar.com/uploads/books/2024-08-29_10-20-27_91e34ed28e27701d8c313402b37daf9d.pdf Languages of Sindh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241207165113/https://sanipanhwar.com/uploads/books/2024-08-29_10-20-27_91e34ed28e27701d8c313402b37daf9d.pdf |date=2024-12-07 }}'', p 7.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=oV48AAAAMAAJ&amp;q=persian+official+language+arghun|title=Sind Quarterly|date=November 11, 1981|publisher=Mazhar Yusuf|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;|common_languages=[[పర్షియన్ భాష|పర్షియన్]]&lt;br&gt;[[అరబిక్ భాష|అరబిక్]]&lt;br&gt;[[సింధీ భాష|సింధీ]]|government_type=రాచరికం|title_leader=మీర్జా|leader1=మీర్జా ముహమ్మద్ ఈసా తర్ఖాన్ (మొదటి)|year_leader1=1554–1567|leader2=[[మీర్జా జానీ బేగ్ తర్ఖాన్]] (చివరి)|year_leader2=1585–1593|footnotes=|image_coat=Tarkhans. temp. Mirza Muhammad Baqi Tarkhan. AH 975-993 AD 1567-1585 Tatta mint. Dated AH 985 (1577-8).jpg|coa_size=280px|symbol_type=మీర్జా ముహమ్మద్ బాఖీ (సా.శ. 1567–1585) కాలం నాటి తర్ఖాన్‌ల నాణేలు. [[తట్టా]] టంకసాల. సా.శ. 1577–78 నాటిది.}}

'''తర్ఖాన్ రాజవంశం''' ({{langx|fa|خانوادهٔ ترخان}})&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/20191007_20191007_0440/page/n5/mode/1up|title=ترخان‌نامه|last=ibn Jalāl Tattavī|first=Muḥammad|publisher=[[Sindhi Adabi Board]]|year=1965|page=1|language=fa|script-title=fa:Tarkhān nāmah|author-link=}}&lt;/ref&gt; ఒక తర్ఖాన్చే స్థాపించబడింది, సా.శ. 1554 నుండి 1593 వరకు [[సింధీ ప్రజలు|సింధ్]] రాష్ట్రాన్ని పాలించింది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Pain and Grace: A Study of Two Mystical Writers of Eighteenth-Century Muslim|url=https://archive.org/details/paingracestudyof0000schi|last1=Annemarie Schimmel|date=1976|pages=[https://archive.org/details/paingracestudyof0000schi/page/206 207]}}&lt;/ref&gt; [[అర్ఘును రాజవంశం|అర్ఘున్ రాజవంశం]] పాలకుడు షా హుస్సేన్ అర్ఘున్ మరణం తరువాత జనరల్ మీర్జా ఈసా బేగ్ సింధ్‌లో తర్ఖాన్ రాజవంశాన్ని స్థాపించాడు.&lt;ref name=&quot;SS&quot; /&gt;
[[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘల్]] చక్రవర్తి [[అక్బర్]] చివరి తర్ఖాన్ పాలకుడు మీర్జా జానీ బేగ్‌ను ఓడించిన తరువాత 1593లో సింధ్‌ను ఆక్రమించాడు; జానీ బేగ్, అతని కుమారుడు మీర్జా ఘాజీ బేగ్ మొఘలులకు గవర్నర్లుగా పాలన కొనసాగించారు.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Museum |first1=Victoria and Albert |title=Mirza Ghazi Manohar V&amp;A Explore The Collections |url=https://collections.vam.ac.uk/item/O109866/portrait-of-mirza-ghazi-painting-manohar/mirza-ghazi-painting-manohar/ |website=Victoria and Albert Museum: Explore the Collections |date=1610 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SS&quot;&gt;{{cite book |last1=Shoro |first1=Shahnaz |title=Honour Killing in the Second Decade of the 21st Century |date=21 August 2017 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-5275-0065-5 |pages=48–49 |url=https://books.google.com/books?id=m8I3DwAAQBAJ&amp;pg=PA48 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== వారసత్వం ==
అర్ఘున్ పాలకుల సమాధులు మక్లీ నెక్రోపోలిస్లో ఉన్నాయి.
&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;200px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
File:Mirza Ghazi Beg portrait.jpg|&quot;మీర్జా జానీ కుమారుడు మీర్జా ఘాజీ ప్రతిరూపం&quot;. సుమారు 1610లో తట్టా ప్రావిన్స్‌లోని తర్ఖాన్ ఆస్థానంలో మొఘల్ చిత్రకారుడు మనోహర్ గీశారు.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Museum |first1=Victoria and Albert |title=Mirza Ghazi Manohar V&amp;A Explore The Collections |url=https://collections.vam.ac.uk/item/O109866/portrait-of-mirza-ghazi-painting-manohar/mirza-ghazi-painting-manohar/ |website=Victoria and Albert Museum: Explore the Collections |date=1610 |language=en}}&lt;/ref&gt;
File:Tomb Exterior 3 - Mirza Muhammad Baqi Tarkhan's tomb.jpg|మీర్జా ముహమ్మద్ బాఖీ తర్ఖాన్ (సా.శ. 1567–1585) సమాధి, మక్లీ నెక్రోపోలిస్.&lt;ref name=&quot;WJF&quot;&gt;{{cite book |last1=Furnival |first1=W. J. |title=Leadless decorative tiles, faience, and mosaic |publisher=Рипол Классик |isbn=978-1-176-32563-0 |pages=124–125 |url=https://books.google.com/books?id=2FDvAgAAQBAJ&amp;pg=PA126 |language=en}}&lt;/ref&gt;
File:PK Thatta asv2020-02 img09 Makli Necropolis.jpg|మీర్జా జానీ తర్ఖాన్ (సా.శ. 1585–1599), మీర్జా ఘాజీ బేగ్ తర్ఖాన్ (సా.శ. 1599–1612) సమాధులు.&lt;ref name=&quot;WJF&quot;/&gt;
&lt;/gallery&gt;

== తర్ఖాన్ రాజవంశపు మీర్జాలు ==
{| width=100% class=&quot;wikitable&quot; 
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=27% | బిరుదు
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=25% | వ్యక్తిగత పేరు
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=25% | పాలన 
|-
|colspan=3 align=&quot;middle&quot;| రాజు షా హుస్సేన్ అర్ఘున్, మీర్జా ముహమ్మద్ ఈసా తర్ఖాన్ ఆధ్వర్యంలోని అతని ప్రభువుల మధ్య సింధ్‌లో జరిగిన అంతర్యుద్ధం తరువాత తర్ఖాన్ రాజవంశం విజయం సాధించి సింధ్‌పై పాలన ప్రారంభించింది.
|-
|- style=&quot;background:lightblue&quot;
|align=&quot;center&quot;| ''మీర్జా'' &lt;br&gt; &lt;small&gt;{{Nastaliq| میرزا}}&lt;/small&gt; 
|align=&quot;center&quot;| ముహమ్మద్ ఈసా తర్ఖాన్ &lt;br&gt; &lt;small&gt;{{Nastaliq| محمد عیسیٰ ترخان}} &lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|సా.శ. 1554–1567
|-
|- style=&quot;background:lightblue&quot;
|align=&quot;center&quot;| ''మీర్జా'' &lt;br&gt; &lt;small&gt;{{Nastaliq| میرزا}}&lt;/small&gt; 
|align=&quot;center&quot;| ముహమ్మద్ బాఖీ తర్ఖాన్&lt;br&gt; &lt;small&gt;{{Nastaliq| محمد بقی ترخان}} &lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|సా.శ. 1567–1585
|-
|- style=&quot;background:lightgreen&quot;
|align=&quot;center&quot;| ''మీర్జా'' &lt;br&gt; &lt;small&gt;{{Nastaliq| میرزا}}&lt;/small&gt; 
|align=&quot;center&quot;| జానీ బేగ్ తర్ఖాన్&lt;br&gt; &lt;small&gt;{{Nastaliq| جانی بیگ ترخان}} &lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|సా.శ. 1585–1599
|-
|- style=&quot;background:lightgreen&quot;
|align=&quot;center&quot;| ''మీర్జా'' &lt;br&gt; &lt;small&gt;{{Nastaliq| میرزا}}&lt;/small&gt; 
|align=&quot;center&quot;| ఘాజీ బేగ్ తర్ఖాన్&lt;br&gt; &lt;small&gt;{{Nastaliq| غازی بیگ ترخان}} &lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|సా.శ. 1599–1612
|-
|- style=&quot;background:lightgreen&quot;
|align=&quot;center&quot;|  ''మీర్జా'' &lt;br&gt; &lt;small&gt;{{Nastaliq| میرزا}}&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;| అబుల్-ఖాసిమ్ సుల్తాన్ తర్ఖాన్&lt;br&gt; &lt;small&gt;{{Nastaliq| ابوالقاسم سلطان ترخان}} &lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|సా.శ. 1612–?
|-
|colspan=3 align=&quot;middle&quot;| సా.శ. 1591లో సింధ్‌ను [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం]] జయించింది. ''ఖాన్-ఏ-ఖానాన్'' (ఖాన్ల ఖాన్)గా ప్రసిద్ధి చెందిన జనరల్ అబ్దుల్-రహీమ్ ఖాన్ దీనిని సాధించాడు. ఆకుపచ్చ వరుసలు మొఘల్ పాలనను సూచిస్తాయి.
|}

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

{{Authority control}}
[[వర్గం:భారతదేశ రాజవంశాలు]]
[[వర్గం:భారతదేశ ముస్లిం రాజవంశాలు]]</text>
      <sha1>t2l2pbtcn6xaqyw9nruush5il5azqbp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>తాల్పూర్ రాజవంశం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>486279</id>
    <revision>
      <id>4957343</id>
      <parentid>4870581</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:35:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4957343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40848" sha1="2e3nwfug02vk5swh2xm3j6lgevbpe40" xml:space="preserve">{{Infobox country|native_name=తాల్పూర్ రాజవంశం|common_name=|conventional_long_name=తాల్పూర్ రాజవంశం|year_start=1783|flag_type=ఎడమ: [[సింధ్ రాష్ట్రం]] జెండా (1783–1843)&lt;br&gt;కుడి: [[ఖైర్‌పూర్ (సంస్థానం)|ఖైర్‌పూర్]] జెండా (1877–1954)|year_end=1843|p1=కల్హోరా రాజవంశం|flag_p1=|p2=|flag_p2=|s1=బాంబే ప్రెసిడెన్సీ|flag_s1=British_Raj_Red_Ensign.svg|s2=ఖైర్‌పూర్ (సంస్థానం)|flag_s2=Khairpurflag.png|flag=|image_flag=Flag of Sindh (1783–1843).svg|image_flag2=Khairpur.png|image_map=[[File:Talpur Map 1823.png|175px]]|image_map_caption=1823లో బ్రిటిష్ వారు ఆక్రమించుకోక ముందు తాల్పూర్ రాజవంశం. ఖైర్‌పూర్ తరువాత బ్రిటిష్ సామంత రాజ్యంగా ఏర్పడింది|national_anthem=|capital=[[హైదరాబాద్, సింధ్|హైదరాబాద్]], [[ఖైర్‌పూర్]], [[మీర్‌పూర్ ఖాస్]]|government_type=కులీన పాలన ([[మీర్ (బిరుదు)|మీర్‌లు]])|title_leader=|leader1=|year_leader1=|leader2=|year_leader2=|demonym=|era=|event_end=[[ఖైర్‌పూర్ (సంస్థానం)|ఖైర్‌పూర్ సంస్థానంగా]] 1955 వరకు ఎగువ సింధ్‌లో కొనసాగింది|date_end=|official_languages=[[పర్షియన్ భాష|పర్షియన్]]&lt;ref&gt;[[M. H. Panhwar]], ''[https://sanipanhwar.com/uploads/books/2024-08-29_10-20-27_91e34ed28e27701d8c313402b37daf9d.pdf Languages of Sindh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241207165113/https://sanipanhwar.com/uploads/books/2024-08-29_10-20-27_91e34ed28e27701d8c313402b37daf9d.pdf |date=2024-12-07 }}'', p 7.&lt;/ref&gt;|languages=[[బలూచీ భాష|బలూచీ]] (రాజవంశ భాష) &lt;ref name=BB/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1= Schiffman|first1=Harold F.|title=Language Policy and Language Conflict in Afghanistan and Its Neighbors |date=2012 |page=322|url=https://www.google.com/books/edition/Language_Policy_and_Language_Conflict_in/tdEyAQAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1|isbn=9789004201453}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[సింధీ భాష|సింధీ]]|languages2_type=|religion=[[ఇస్లాం]]|today=[[పాకిస్తాన్]]&lt;br/&gt;[[భారతదేశం]]}}

'''తాల్పూర్ రాజవంశం'''{{Efn|{{langx|bal|تالپور ءِ راج دفتر ءِ سرا}}}} అనేది 1783లో మీర్ ఫతే అలీ ఖాన్ స్థాపించిన [[షియా ఇస్లాం|షియా]] బలూచ్ రాజవంశం. మియాన్ సర్ఫరాజ్ కల్హోరో ఆదేశాల మేరకు తాల్పూర్ నాయకుడు మీర్ బహ్రామ్ ఖాన్, అతని కుమారుడు మీర్ సోబ్ధార్ ఖాన్‌లకు మరణశిక్ష అమలు చేసిన తరువాత హలానీ యుద్ధంలో కల్హోరా రాజవంశాన్ని కూలదోసి ఆయన దీనిని స్థాపించాడు.&lt;ref name=&quot;BB&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{multiref2|{{cite web |last1=[[Ehsan Yarshater|Yarshater]] |first1=Ehsan |title=Encyclopaedia Iranica, the Baluch Talpur family that had succeeded the Kalhoras in Sind |url=https://www.iranicaonline.org/articles/baluchistan-i |website=iranicaonline.org |access-date=24 November 2024}}|{{cite web |last1=[[Ehsan Yarshater|Yarshater]] |first1=Ehsan |title=Encyclopaedia Iranica, Imami Shiʿism in India, Baluchi Talpur clan (formerly nawwābs) of Sind |url=https://www.iranicaonline.org/articles/conversion-iii |website=iranicaonline.org |access-date=24 November 2024}}|{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Pa3GzwEACAAJ|title=The Imperial gazetteer of India. New edition, published under the authority of His Majesty's Secretary of State for India in Council. |date=1907–1909 |quote=This book says about the former rule of Khairpur State: The [[Khairpur (princely state)|Khairpur State]], in [[Sindh|Sind]], is a survival of the former rule of the [[Baloch people|Baluchi]] [[Talpur]] Mirs in that province.|publisher=Oxford: Clarendon Press |page=66 |access-date=23 November 2024}}|{{Cite book |last=Burke |first=Edmund |url=https://books.google.com/books?id=5OQHAAAAIAAJ&amp;dq=Talpoor+tribe%C2%A0&amp;pg=RA1-PA346 |title=Annual Register |date=1844 |publisher=Longmans, Green |language=en}}|{{Cite book |last=Trevor |first=George |url=https://books.google.com/books?id=GKk9AAAAcAAJ&amp;dq=Talpoor+tribe%C2%A0&amp;pg=PA273 |title=India: An Historical Sketch |date=1858 |publisher=Religious Tract Society |language=en}}|{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=dBsYAAAAYAAJ&amp;dq=Talpoor+tribe%C2%A0&amp;pg=PA281 |title=Calcutta Magazine and Monthly Register |date=1831 |publisher=S. Smith &amp; Company |language=en}}|{{Cite book |last=Balfour |first=Edward |url=https://books.google.com/books?id=eoNRAAAAcAAJ&amp;dq=Talpoor+tribe%C2%A0&amp;pg=PA386 |title=Cyclopædia of India and of Eastern and Southern Asia, Commercial, Industrial and Scientific: Products of the Mineral, Vegetable and Animal Kingdoms, Useful Arts and Manufactures |date=1873 |publisher=Printed at the Scottish &amp; Adelphi presses |language=en}}|{{Cite book |last=Thornton |first=Edward |url=https://books.google.com/books?id=i58nPEKQgYsC&amp;dq=Talpoor+tribe%C2%A0&amp;pg=PA261 |title=A Gazetteer of the Countries Adjacent to India on the Northwest: Including Sinde, Afghanistan, Beloochistan, the Punjab, and the Neighbouring States |date=1844 |publisher=W.H. Allen |isbn=978-1-5358-0494-3 |language=en}}|{{Cite book |last=India.) |first=James BURNES (Physician-General of |url=https://books.google.com/books?id=KgpXAAAAcAAJ&amp;dq=Talpoor+tribe%C2%A0&amp;pg=PA51 |title=Narrative of a Visit to the Court of ... the Ameers of Sínde, at Hyderabad ... in the year 1827-28, compiled officially for the Government of Bombay, by James Burnes ... Presented by ... the Governor in Council to the Literary Society. [With a table.] L.P. |date=1829 |publisher=Perusal of the Author's Friends |pages=19 |language=en}}
}}&lt;/ref&gt; తాల్పూర్ పాలనలో సింధ్ ప్రాంతం హైదరాబాద్, ఖైర్‌పూర్, మీర్‌పూర్ ఖాస్, టాండో ముహమ్మద్ ఖాన్ వంటి పలు పాక్షిక స్వయంప్రతిపత్తి రాష్ట్రాలుగా విభజించబడింది, కుటుంబంలోని వివిధ శాఖల మధ్య అధికారాన్ని పంచుకునే వ్యవస్థ ద్వారా రాజవంశం పాలన సాగించింది. తాల్పూర్ కాలం సింధ్ నిర్మాణ చరిత్రలో ఒక ముఖ్యమైన దశను సూచిస్తుంది. ఈ కాలంలో కోట్ డిజి కోట, ఫైజ్ మహల్ నిర్మించబడ్డాయి, సింధ్ గ్రేట్ వాల్‌గా పిలువబడే చారిత్రక రాణికోట్ కోట పునర్నిర్మించబడింది.
వారి పాలనలో ఎక్కువ భాగం వారు కలాట్ ఖానేట్కు లోబడి ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=[[Ehsan Yarshater|Yarshater]] |first1=Ehsan |title=Encyclopaedia Iranica. Rule of the Baloch Mir Nasir Khan over Talpurha |url=https://www.iranicaonline.org/articles/baluchistan-i |journal= |access-date=24 November 2024 |website=www.iranicaonline.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Baloch |first1=Inayatullah |title=The Problem of &quot;Greater Baluchistan&quot;: A Study of Baluch Nationalism |date=1987 |publisher=Steiner Verlag Wiesbaden |isbn=9783515049993 |page=121 |url=https://books.google.com/books?id=Ox0NAAAAIAAJ&amp;q=talpurs+vassals}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
[[File:Sindhi Foot Soldiers.jpg|thumb|తాల్పూర్ కాలం నాటి సింధ్ సైనికులు]]
తాల్పూర్‌లు జాతిపరంగా బలూచ్‌లకు చెందినవారు,&lt;ref name=BB&gt;{{cite book |url= https://books.google.com/books?id=u4tlEAAAQBAJ&amp;dq=talpurs+sindhi&amp;pg=PA28 |title=Paradoxes of Pakistan: A Glimpse |page=28 |quote= ..A very exacting Nawab provoked a revolt led by the Talpurs, Sindhi speaking Balochi people backed by the Mughals and the Persians. The Talpurs won the battle of Halani..|author= Belkacem Belmekki, Michel Naumann  
|date=2022 |publisher=Columbia University Press |isbn=9783838216034 }}&lt;/ref&gt; దక్షిణ పంజాబ్‌లోని చోటి బాలా నుండి సింధ్‌కు వచ్చిన మీర్ సులైమాన్ కాకో తాల్పూర్ వారసులు.&lt;ref&gt;{{cite book |page=71 |title=Journal of Asian Civilisations:Volume 30, Issue 2 |quote=The father of Mir Manik Khan Talpur, Mir Suleman Khan Talpur alias Kako Khan migrated from [[Chotibala|Choti Bala]] in Punjab|date=2007 |publisher=Taxila Institute of Asian Civilisations }}&lt;/ref&gt; 1775 వరకు తాల్పూర్‌లు కల్హోరా రాజవంశానికి సేవ చేశారు. ఆ సమయంలో కల్హోరా పాలకుడు తాల్పూర్ వంశం అధిపతి మీర్ బహ్రామ్ ఖాన్ హత్యకు ఆదేశించడంతో కల్హోరా పాలనకు వ్యతిరేకంగా తాల్పూర్‌లలో తిరుగుబాటు చెలరేగింది. తాల్పూర్ రాజవంశ స్థాపకుడి ముత్తాత మీర్ షాదాద్ ఖాన్ తాల్పూర్ ఒక మొఘల్ అధికారి, అతడు 1713లో షాదాద్‌పూర్ నగరాన్ని స్థాపించాడు.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|last=Schimmel|first=Annemarie|url=https://books.google.com/books?id=TYImm1TnemwC&amp;dq=talpur+hyderabad&amp;pg=PA171|title=Islam in the Indian Subcontinent|date=1980|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-06117-0|language=en}}&lt;/ref&gt;

1783లో హలానీ యుద్ధంలో కల్హోరాలను ఓడించిన తరువాత మీర్ ఫతే అలీ ఖాన్ తాల్పూర్ సింధ్ మొదటి ''రాయిస్'' (పాలకుడు)గా తనను తాను ప్రకటించుకుని తాల్పూర్ రాజవంశాన్ని స్థాపించాడు.{{cn|date=July 2023}} ప్రారంభ తాల్పూర్ పాలనను మొదటి ''చౌయారీ'' (నలుగురు స్నేహితుల పాలన) అని పిలిచేవారు - ఇందులో మీర్ ఫతే, అతని సోదరులు మీర్ గులాం, మీర్ కరమ్, మీర్ మురాద్ ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book|last=Pathan|first=Mumtaz Husain|url=https://books.google.com/books?id=jMtqtAEACAAJ&amp;q=In+Talpurs+in+Sindh+(1783-1843),+Dr+Mumtaz+Hussain+Pathan|title=Talpurs in Sindh, 1783-1843|date=2017|publisher=Endowment Fund Trust|isbn=978-969-9860-11-9|language=en}}&lt;/ref&gt; పడగొట్టబడిన కల్హోరాలకు రాజధానిగా ఉన్న హైదరాబాద్ తాల్పూర్ రాజధానిగా ప్రకటించబడింది. తన విజయం తరువాత ఫతే అలీ ఖాన్ హైదరాబాద్ నుండి పాలించగా అతని మేనల్లుడు ఖైర్‌పూర్‌లో రాజవంశం శాఖను స్థాపించాడు. మరొక బంధువు మీర్ తారా ఖాన్ ఆగ్నేయ సింధ్‌లోని మీర్‌పూర్ ఖాస్ చుట్టూ మంకానీ శాఖను స్థాపించాడు - ఈ నగరాన్ని అతని కుమారుడు అలీ మురాద్ తాల్పూర్ స్థాపించాడు.{{cn|date=July 2023}}

తాల్పూర్ సోదరులు తమ పాలనను పొరుగు ప్రాంతాలైన బలూచిస్తాన్, కచ్, సబ్జల్‌కోట్ వరకు విస్తరించారు. ఈ ప్రాంతం 1,00,000 చదరపు కిలోమీటర్లకు పైగా విస్తీర్ణంలో సుమారు 40 లక్షల జనాభాను కలిగి ఉంది. వారు వ్యక్తిగత భూ మంజూరులను నియంత్రించడానికి ''జాగీర్ల''ను కేటాయించడం ద్వారా తమ రాజ్యాన్ని పరిపాలించారు. 1832లో ఆఫ్ఘన్ రాజు [[షా షుజా దుర్రానీ|షా షుజా]] సింధ్‌పై దండెత్తాడు, దాన్ని ఓడించడానికి సోదరులు ఏకమయ్యారు. వారి పాలనా కాలంలో సిక్కు చక్రవర్తి [[రంజిత్ సింగ్]]కు వ్యతిరేకంగా జరిగే ప్రచారానికి మద్దతు కూడగట్టడానికి సయ్యద్ అహ్మద్ బరేల్వీ ప్రయత్నించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite book |author=Altaf Qadir|url=https://books.google.com/books?id=hRlBDwAAQBAJ&amp;pg=PT62 |title=Sayyid Ahmad Barailvi: His Movement and Legacy from the Pukhtun Perspective |date=2014 |publisher=SAGE Publishing India |isbn=978-93-515-0072-8 |language=en | page = 58 }}&lt;/ref&gt;

తాల్పూర్‌ల మధ్య విభేదాలు, ఉదాహరణకు హైదరాబాద్ అధిపతుల నుండి [[కరాచీ]]ని స్వాధీనం చేసుకోవాలని ఖైర్‌పూర్ అధిపతులు బ్రిటిష్ వారిని అభ్యర్థించడం బ్రిటిష్ వారు చివరికి సింధ్‌ను జయించడానికి దారితీసింది. బ్రిటిష్ వారు 1839లో కరాచీని ఆక్రమించారు, [[ఖోజా|ఖోజాలు]], [[హిందువులు|హిందువుల]] మద్దతుతో వేగంగా హైదరాబాద్‌పై దాడి చేసి కప్పం చెల్లించేలా తాల్పూర్‌లను బలవంతం చేశారు. దిగువ సింధ్‌లోని బలూచేతర తెగలను బ్రిటిష్ వారికి సహాయం చేయడానికి ప్రోత్సహించినందుకు సేథ్ నౌమల్ అనే హిందూ వ్యాపారిని తాల్పూర్‌లు బాధ్యుడిని చేశారు. తాల్పూర్‌లకు వ్యతిరేకంగా బ్రిటిష్ వారికి చేసిన సేవలకు గాను నౌమల్‌కు బ్రిటిష్ వారు 'సితార-ఎ-హింద్' బిరుదును ప్రదానం చేశారు.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== మత విశ్వాసాలు ==
[[File:Tomb of Mir Tharo Talpur — the ruler of Mirpur Khas — in Chitorri Graveyard.jpg|thumb|చిటోర్రీ వద్ద ఉన్న మీర్ తారా ఖాన్ తాల్పూర్ సమాధి. ఈ ఇసుకరాయి సమాధులు 17, 18వ శతాబ్దాలలో ప్రబలంగా ఉన్న సింధ్ వాస్తుశిల్పానికి ఉత్తమ ఉదాహరణలు.]]
తాల్పూర్‌లు [[ఇస్లాం]]లోని [[షియా ఇస్లాం|షియా]] శాఖ అనుచరులు. హైదరాబాద్, ఖైర్‌పూర్ రెండింటిలోనూ వారి పాలనలో ''షబీహ్'', ''జరీహ్ ముబారక్'' లేదా షియా ఇమామ్‌ల పుణ్యక్షేత్రాల ప్రతిరూపాలను నిర్మించడం వంటి షియా ఆచారాలు ప్రారంభించబడ్డాయి. మొదటిది హైదరాబాద్‌లోని టాండో ఆఘాలో 1785లో తాల్పూర్ రాజవంశ స్థాపకుడు మీర్ ఫతే అలీ ఖాన్ నిర్మించాడు. అతని పాలనలో హైదరాబాద్‌లో ''కదమ్‌గాహ్ ఇమామ్ అలీ'' స్థాపించబడింది, ఇందులో విశ్వాసులు ఇమామ్ అలీ పాదముద్రగా భావించేది ఉంది, దీనిని పర్షియా షా ఫతే అలీ ఖాన్ కజర్ మీర్ ఫతే అలీ ఖాన్‌కు బహుమతిగా ఇచ్చాడు. 

పాదముద్రలు తాల్పూర్ కుటుంబానికి చెందిన ప్రత్యేక మందిరంలో ఉంచబడ్డాయి, కొన్ని పండుగ దినాలలో ప్రజల సందర్శనార్థం ఉంచేవారు. చివరి హైదరాబాద్ తాల్పూర్ మీర్ నసీర్ ఖాన్ పాలనలో కొత్త పుణ్యక్షేత్రం నిర్మించబడింది, ఇందులో పాదముద్రలను ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంచారు. ఇతర షియా ప్రతిరూప పుణ్యక్షేత్రాలు చివరికి సింధ్‌లోని అనేక నగరాలు, పట్టణాలలో ఇతర తాల్పూర్ పాలకులచే నిర్మించబడ్డాయి. [[ఇరాక్]], [[ఇరాన్]]లలోని వాస్తవ పుణ్యక్షేత్రాలకు ప్రయాణించడానికి వనరులు లేని పేద ప్రజల కోసం ఈ ప్రతిరూపాలు నిర్మించబడ్డాయి, ఇవి నేటికీ కొనసాగుతున్నాయి.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|last1=Mukherjee|first1=Tarun Tapas|url=https://books.google.com/books?id=GKI5DwAAQBAJ&amp;dq=talpur+hyderabad&amp;pg=PA52|title=Chitrolekha International Magazine on Art and Design, Volume 5, Number 2, 2015|last2=Mukherjee|first2=Sreecheta|date=2015-08-01|publisher=Chitrolekha International Magazine on Art and Design|language=en}}&lt;/ref&gt;

== శాఖలు ==

=== హైదరాబాద్ షాదానీ తాల్పూర్‌లు ===
[[File:Tombs of Talpur Mirs - view 5.JPG|left|thumb|హైదరాబాద్‌లోని తాల్పూర్ మీర్‌ల సమాధులు.]]
1783లో హలానీ యుద్ధంలో కల్హోరాలను ఓడించిన తరువాత తాల్పూర్ రాజవంశాన్ని మీర్ ఫతే అలీ ఖాన్ స్థాపించాడు. అతను సింధ్ మొదటి ''రాయిస్'' (పాలకుడు)గా తనను తాను ప్రకటించుకున్నాడు. అతను 1801లో మరణించే వరకు పాలించాడు, ఆ తర్వాత అతని కుమారుడు మీర్ గులాం అలీ తాల్పూర్ 1811 వరకు పాలించాడు. 1811 నుండి 1828 వరకు హైదరాబాద్ తాల్పూర్ రాష్ట్రాన్ని మీర్ కరమ్ అలీ తాల్పూర్ పరిపాలించాడు. 1828లో అతని మరణం తరువాత హైదరాబాద్ శాఖను మీర్ మురాద్ అలీ ఖాన్ 1833 వరకు పాలించాడు. మీర్ మురాద్ అలీ ఖాన్ తరువాత మీర్ నూర్ ముహమ్మద్ పాలనలోకి వచ్చాడు, అతని తరువాత మీర్ నసీర్ ఖాన్ తాల్పూర్ పాలించాడు. 17 ఫిబ్రవరి 1843న జరిగిన మియానీ యుద్ధంలో హైదరాబాద్ తాల్పూర్ మీర్‌లను [[బ్రిటిష్ రాజ్|బ్రిటిష్ వారు]] ఓడించారు.{{cn|date=July 2023}}

=== ఖైర్‌పూర్ సోహ్రబానీ తాల్పూర్‌లు ===
[[File:FaizMahal.jpg|thumb|[[ఖైర్‌పూర్]]లోని [[ఫైజ్ మహల్]]ను సోహ్రబానీ తాల్పూర్‌లు నిర్మించారు]]
1783లో హలానీ యుద్ధంలో కల్హోరాలను ఓడించిన తరువాత తాల్పూర్ రాజవంశాన్ని మీర్ ఫతే అలీ ఖాన్ స్థాపించాడు. మీర్ ఫతే అలీ ఖాన్ మేనల్లుడు మీర్ సోహ్రబ్ ఖాన్ తాల్పూర్ 1783లో బురహాన్‌లో తాల్పూర్ రాజవంశం శాఖను స్థాపించాడు, బురహాన్ పేరు 1783లో ఖైర్‌పూర్గా మార్చబడింది. బ్రిటిష్ పాలనలో రాజవంశం ఖైర్‌పూర్ శాఖ కొంతమేర సార్వభౌమాధికారాన్ని కొనసాగించింది, 1947 వరకు ఖైర్‌పూర్ సంస్థానంగా ఉనికిలో ఉంది. 

ఖైర్‌పూర్ శాఖ స్థాపకుడు మీర్ సోహ్రబ్ ఖాన్ తాల్పూర్ మరణంతో 1811లో అధికారం అతని పెద్ద కుమారుడు మీర్ రుస్తమ్ అలీ ఖాన్‌కు దక్కింది. రుస్తమ్ సవతి సోదరుడు అలీ మురాద్ 1832లో బ్రిటిష్ వారితో ఒక ఒప్పందం కుదుర్చుకుని తన స్థానాన్ని బలోపేతం చేసుకున్నాడు. దీని ప్రకారం విదేశీ సంబంధాల నియంత్రణను బ్రిటిష్ వారికి అప్పగించడం, సింధ్ రోడ్లు, సింధు నదిని ఉపయోగించుకోవడానికి బదులుగా ఖైర్‌పూర్ స్వతంత్ర పాలకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.{{cn|date=July 2023}} ఈ కొత్త రాష్ట్రం ఆర్థిక వ్యవస్థ ఎక్కువగా [[నల్లమందు]] ఉత్పత్తిపై ఆధారపడి ఉండేది.&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Eaton|first1=Richard M.|url=https://books.google.com/books?id=h0_xhdCScQkC&amp;dq=talpur+sindh&amp;pg=PA98|title=Expanding Frontiers in South Asian and World History: Essays in Honour of John F. Richards|last2=Faruqui|first2=Munis D.|last3=Gilmartin|first3=David|last4=Kumar|first4=Sunil|last5=Richards|first5=John F.|date=2013-03-07|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-03428-0|language=en}}&lt;/ref&gt;
[[File:Khairpur map.gif|left|thumb|ఖైర్‌పూర్ రాష్ట్రం (ఎరుపు రంగులో గుర్తించబడింది) 1947లో పాకిస్తాన్‌లో ఒక సంస్థానంగా చేరింది]]
రుస్తమ్ 1842 వరకు పాలించాడు, ఆ తర్వాత అతని స్థానంలో మీర్ అలీ మురాద్ వచ్చాడు. అలీ మురాద్ 1845లో తుర్కీ ప్రచారంలో బ్రిటిష్ వారికి సహాయం చేశాడు, కానీ తరువాత బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా కుట్ర పన్నాడనే ఆరోపణలు ఎదుర్కొన్నాడు, తద్వారా ఎగువ సింధ్‌లోని అతని భూములను కోల్పోయాడు. అతని నియంత్రణలో మిగిలిన భూమిలో ఎక్కువగా ఖైర్‌పూర్ నగరం, దాని పరిసర ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. 1857 [[సిపాయిల తిరుగుబాటు]] సమయంలో అలీ మురాద్ బ్రిటిష్ వారి పక్షాన నిలిచాడు, షికార్‌పూర్ జైలు, ఖజానాను తిరుగుబాటుదారులు స్వాధీనం చేసుకోకుండా నిరోధించాడు. 1866లో ఖైర్‌పూర్ భవిష్యత్ వారసులను చట్టబద్ధమైన పాలకులుగా గుర్తించడానికి బ్రిటిష్ వారు హామీ ఇచ్చారు. అలీ మురాద్ పాలన 1894లో ఆయన మరణించే వరకు నిరంతరాయంగా కొనసాగింది.{{cn|date=July 2023}}

అలీ మురాద్ తరువాత అతని రెండవ కుమారుడు మీర్ ఫైజ్ ముహమ్మద్ ఖాన్ పాలనలోకి వచ్చాడు, అతను 1909లో మరణించాడు. అతని తరువాత అతని కుమారుడు మీర్ సర్ ఇమామ్ బఖ్ష్ ఖాన్ తాల్పూర్ పాలించాడు, అతను [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో బ్రిటిష్ యుద్ధ ప్రయత్నాలకు సహాయం చేశాడు, దీనికి గాను 1918లో గౌరవ లెఫ్టినెంట్-కల్నల్ బిరుదును పొందాడు. అతను 1921లో మరణించగా అతని తరువాత హిజ్ హైనెస్ మీర్ అలీ నవాజ్ ఖాన్ పాలనలోకి వచ్చాడు. అతని పాలనలో అమానవీయమైన 'చెర్ర్' అనే బలవంతపు కార్మిక వ్యవస్థను రద్దు చేశారు, నీటిపారుదల కోసం కొత్త కాలువలు తవ్వించారు.{{cn|date=July 2023}}

మీర్ అలీ నవాజ్ ఖాన్ 1935లో మరణించగా, అతని స్థానంలో మీర్ ఫైజ్ ముహమ్మద్ ఖాన్ II వచ్చాడు, అతను అస్థిరమైన నాడీ రుగ్మతతో బాధపడటం వల్ల నామమాత్రపు నాయకుడయ్యాడు. ఖైర్‌పూర్ ప్రభుత్వం స్థానిక మంత్రుల ఆధ్వర్యంలో రీజెన్సీ కౌన్సిల్‌ను ఏర్పాటు చేసింది, మీర్‌ను రాష్ట్రం వెలుపల నివసించాలని ఆదేశించింది. పన్నెండేళ్ల వ్యవధి తరువాత అధికార మార్పిడికి కొద్దికాలం ముందు, అతను జూలై 1947లో తన మైనర్ కుమారుడు జార్జ్ అలీ మురాద్ ఖాన్కు అనుకూలంగా సింహాసనాన్ని విడిచిపెట్టాడు. ఈ రాష్ట్రం ఆ సంవత్సరం అక్టోబర్‌లో పాకిస్తాన్ డొమినియన్‌లో చేరింది, 1955లో పశ్చిమ పాకిస్తాన్‌లో విలీనమైంది.{{cn|date=July 2023}}

=== మీర్‌పూర్ ఖాస్ మంకానీ తాల్పూర్‌లు ===
తాల్పూర్ స్థాపకుడు మీర్ ఫతే అలీ ఖాన్ తాల్పూర్ బంధువైన మీర్ తారా ఖాన్ ఆగ్నేయ సింధ్‌లోని మీర్‌పూర్ ఖాస్ చుట్టూ మంకానీ శాఖను స్థాపించాడు - ఈ నగరాన్ని అతని కుమారుడు అలీ మురాద్ తాల్పూర్ స్థాపించాడు.
[[File:TheTalpurSons.jpg|thumb|''మీర్‌పూర్ ఖాస్ తాల్పూర్ యువరాజులు'': ఎడమవైపు నుండి మూడవ వ్యక్తి మీర్‌పూర్ ఖాస్ స్థాపకుడు మీర్ అలీ మురాద్ తాల్పూర్ మునిమనవడు మీర్ అలీ మురాద్ తాల్పూర్ II.]]
1829లో మీర్ అలీ మురాద్ తాల్పూర్ తరువాత మీర్ షేర్ ముహమ్మద్ తాల్పూర్ పాలనలోకి వచ్చాడు, అతను రాష్ట్రాన్ని పాలిస్తున్నట్లు ప్రకటించుకున్నప్పుడు నగరంలో ఒక కోటను నిర్మించాడు, ఆ కోట లోపల నుండి ఒక కచేరీ నడిపాడు. అతని పాలనలో [[చిటోర్రీ]]లో స్థానిక పాలకుల కోసం విస్తృతమైన సమాధులు నిర్మించబడ్డాయి. ఇవి ఇస్లామిక్, [[రాజస్థాన్|రాజస్థానీ]] వాస్తుశిల్పాలను మిళితం చేసే సమన్వయ నిర్మాణ శైలిని కలిగి ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thesindhtimes.com/blogs/royal-palaces-of-talpurs-of-mirpurkhas/|title=Royal palaces of Talpurs of Mirpurkhas|date=17 April 2015|accessdate=20 December 2017|agency=Sindh Times|archive-date=22 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222052152/http://www.thesindhtimes.com/blogs/royal-palaces-of-talpurs-of-mirpurkhas/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; మీర్ షేర్ ముహమ్మద్ తాల్పూర్ సిక్కు చక్రవర్తి [[రంజిత్ సింగ్]]తో స్నేహపూర్వక సంబంధాలను ఏర్పరచుకున్నాడు, కానీ బ్రిటిష్ వారితో పోరాడాడు.{{cn|date=July 2023}} అతను &quot;సింధ్ సింహం&quot; అని వర్ణించబడ్డాడు.&lt;ref&gt;The kutchery in the fort now has a tablet embedded at the entrance reading, &quot;The fort within which this building stands was residence of Mir Sher Muhammad Khan, the Lion of Sind.&quot;&lt;/ref&gt;

చార్లెస్ జేమ్స్ నేపియర్ నేతృత్వంలో సింధ్‌ను జయించి, 24 మార్చి 1843న దుబ్బ యుద్ధభూమిలో మీర్ షేర్ ముహమ్మద్ తాల్పూర్‌ను ఓడించిన తరువాత సింధ్ [[ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]] ఆధ్వర్యంలోని బ్రిటిష్ ఇండియాలో విలీనమయ్యే వరకు 1843 వరకు మీర్‌పూర్ ఖాస్ తాల్పూర్ మీర్‌లకు రాజధానిగా మిగిలిపోయింది.{{cn|date=July 2023}} యుద్ధ సమయంలో కొంతమంది స్థానిక సింధీ 'జాగీర్లు' బ్రిటిష్ దళాల నుండి లంచాలు తీసుకున్నారని, తమ తుపాకులను తాల్పూర్ దళాల వైపు గురిపెట్టారని చెబుతారు. బ్రిటిష్ విజయం తరువాత పాలకుడి అంతఃపురంలోకి ప్రవేశించి, అందులోని మహిళల ఆభరణాలను దోచుకుని వారిని బంధించారు.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== టాండో ముహమ్మద్ ఖాన్ షావాని తాల్పూర్‌లు ===
తాల్పూర్ రాజవంశానికి చెందిన షావాని శాఖను మీర్ ముహమ్మద్ ఖాన్ తాల్పూర్ షావాని స్థాపించాడు, ఇతను 1813లో మరణించాడు. అతని పాలనలో టాండో ముహమ్మద్ ఖాన్ నగరానికి ఆ పేరు పెట్టారు/స్థాపించారు.{{cn|date=July 2023}}

=== బలూచ్ జాతీయవాదం ===
27 డిసెంబర్ 1932న అంజుమాన్ నిర్వహించిన &quot;బలూచిస్తాన్, ఆల్ ఇండియా బలూచ్ కాన్ఫరెన్స్&quot; సింధ్‌లోని జాకబాబాద్‌లో జరిగింది. ఈ సదస్సు ఖైర్‌పూర్ రాష్ట్ర పాలకుడు మీర్ అలీ నవాజ్ ఖాన్ తాల్పూర్ అధ్యక్షోపన్యాసంతో ప్రారంభమైంది, ఇందులో అతను బలూచ్‌ల ఐక్యతకు పిలుపునిచ్చాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Taj |first=Mohammad Breseeg |title=Baloch Nationalism: Its Origin and Development up to 1980 |url=https://eprints.soas.ac.uk/28791/1/10672959.pdf |access-date=2026-03-22 |archive-date=2025-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250404234816/https://eprints.soas.ac.uk/28791/1/10672959.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== తాల్పూర్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా (1757–1783) (కల్హోరో సింధ్) (సా.శ 1701–1784) ==
{| width=100% Class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=27% | బిరుదు
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=25% | పేరు
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=25% | పాలనా కాలం 
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=25% | పాలించిన చక్రవర్తి 
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; | గమనికలు
|- style=&quot;background:white&quot;
|align=&quot;center&quot;| ''వజీర్'' &lt;br&gt; &lt;small&gt;{{Nastaliq| }}وزیر&lt;/small&gt; 
|align=&quot;center&quot;| '''మీర్ బహ్రామ్ ఖాన్ తాల్పూర్'''&lt;br&gt; &lt;small&gt;{{Nastaliq| میر بهرام خان تلپور}} &lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|1757-1772
|align=&quot;center&quot;| ''మియాన్ గులాం షా కల్హోరో''&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{Nastaliq|''میان غلام شاه کلهره''}}&lt;/small&gt;
|
|-
|- style=&quot;background:white&quot;
|align=&quot;center&quot;| ''వజీర్'' &lt;br&gt; &lt;small&gt;{{Nastaliq| }}وزیر&lt;/small&gt; 
|align=&quot;center&quot;| '''మీర్ బహ్రామ్ ఖాన్ తాల్పూర్'''&lt;br&gt; &lt;small&gt;{{Nastaliq| میر بهرام خان تلپور}} &lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|1772-1774
|align=&quot;center&quot;| ''మియాన్ సర్ఫరాజ్ కల్హోరో''&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{Nastaliq|''میان سرفراز کلهرو''}}&lt;/small&gt;
|మీర్ బహ్రామ్ ఖాన్, అతని కుమారుడు మీర్ సోభ్దార్ ఖాన్‌లకు తప్పుడు ఆరోపణల కింద మరణశిక్ష విధించారు
|-
|- style=&quot;background:white&quot;
|- style=&quot;background:white&quot;
|align=&quot;center&quot;| ''వజీర్'' &lt;br&gt; &lt;small&gt;{{Nastaliq| }}وزیر&lt;/small&gt; 
|align=&quot;center&quot;| '''మీర్ బిజార్ ఖాన్ తాల్పూర్'''&lt;br&gt; &lt;small&gt;{{Nastaliq| میر بیجار خان تلپور}} &lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|1775-1780
|align=&quot;center&quot;| ''మియాన్ అబ్దుల్ నబీ కల్హోరా''&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{Nastaliq|''میان عبدالنبی کلهرو''}}&lt;/small&gt;
|జోధ్‌పూర్ రాజుచే హత్య చేయబడ్డాడు
|-
|- style=&quot;background:white&quot;
|- style=&quot;background:white&quot;
|align=&quot;center&quot;| ''వజీర్'' &lt;br&gt; &lt;small&gt;{{Nastaliq| }}وزیر&lt;/small&gt; 
|align=&quot;center&quot;| '''మీర్ అబ్దుల్లా ఖాన్ తాల్పూర్'''&lt;br&gt; &lt;small&gt;{{Nastaliq| میر عبدالله خان تلپور}} &lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|1780-1783
|align=&quot;center&quot;| ''మియాన్ అబ్దుల్ నబీ కల్హోరా''&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{Nastaliq|''میان عبدالنبی کلهرو''}}&lt;/small&gt;
|మీర్ అబ్దుల్లాను మియాన్ అబ్దుల్ నబీ కల్హోరో బంధించి చంపాడు
|-
|}

== తాల్పూర్ చక్రవర్తుల జాబితా ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:69%; text-align:center;&quot;
|-
! width=&quot;5%&quot; | సంఖ్య.
! width=&quot;5%&quot; | అమీర్-ఎ-సింధ్
! width=&quot;80px&quot; | చిత్రం
! width=&quot;10%&quot; | పాలన ప్రారంభం
! width=&quot;10%&quot; | పాలన ముగింపు
! width=&quot;10px&quot; | తుఘ్రా 
|-
| colspan=9 style=&quot;background:#B9B9B9&quot; | 
|-
| 1
| '''మీర్ ఫతే అలీ ఖాన్ తాల్పూర్'''
| 
| 1783
| 1802
|
|-
| 2
| '''మీర్ గులాం అలీ ఖాన్ తాల్పూర్'''
| 
| 1802
| 1811
|
|-
| 3
| '''మీర్ కరమ్ అలీ ఖాన్ తాల్పూర్'''
| 
| 1811
| 1828
|
|-
| 4
| '''మీర్ మురాద్ అలీ ఖాన్ తాల్పూర్'''
| 
| 1828
| 1832
|
|-
| 5
| '''మీర్ నూర్ ముహమ్మద్ ఖాన్ తాల్పూర్'''
| 
| 1832
| 1840
|
|-
| 6
| '''మీర్ నసీర్ ఖాన్ తాల్పూర్'''
|
| 1840
| 1843
|
|}
== ఇవి కూడా చూడండి ==

* [[సాలార్ ‌జంగ్ మ్యూజియం|సాలార్ జంగ్ మ్యూజియం]]
* [[హౌస్ ఆఫ్ పైగా]]

== మూలాలు ==
{{Notelist}}
{{Reflist}}
[[వర్గం:భారతదేశ రాజవంశాలు]]
[[వర్గం:భారతదేశ ముస్లిం రాజవంశాలు]]</text>
      <sha1>2e3nwfug02vk5swh2xm3j6lgevbpe40</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఇక్కేరి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>487045</id>
    <revision>
      <id>4957420</id>
      <parentid>4796570</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:36:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూలాలు */</comment>
      <origin>4957420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13541" sha1="q198x2gkoyg4me5ncarpaz4uxq4bdqp" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name               = ఇక్కేరి
| native_name        = 
| native_name_lang   = 
| other_name         = 
| nickname           = 
| settlement_type    = పట్టణం
| image_skyline      = Ikkeri temple 04092016.jpg
| image_alt          = 
| image_caption      = కేలాడి నాయకుల కాలం నాటి [[దక్షిణ భారత వాస్తుశిల్పం|దక్షిణ భారత వాస్తుశిల్పంలో]] నిర్మించిన అఘోరేశ్వర దేవాలయం
| pushpin_map        = India Karnataka
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt    = 
| pushpin_map_caption = భారతదేశం, కర్ణాటకలో ఉన్న ప్రదేశం
| coordinates        = {{coord|14.1350|N|75.0226|E|display=inline,title}}
| subdivision_type   = దేశం
| subdivision_name   = {{flag|భారతదేశం}}
| subdivision_type1  = [[భారత రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]]
| subdivision_name1  = [[కర్ణాటక]]
| subdivision_type2  = [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]]
| subdivision_name2  = [[సాగర, కర్ణాటక|సాగర]], [[శివమొగ్గ జిల్లా|శివమొగ్గ]]
| established_title  = 
| established_date   = 
| founder            = 
| named_for          = 
| government_type    = [[పంచాయతీ రాజ్|పంచాయతీ రాజ్]]
| governing_body     = [[గ్రామ పంచాయతీ]]
| unit_pref          = Metric
| area_footnotes     = 
| area_rank          = 
| area_total_km2     = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m        = 
| population_total   = 
| population_as_of   = 
| population_rank    = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = 
| population_footnotes = 
| demographics_type1 = భాషలు
| demographics1_title1 = అధికారికం
| demographics1_info1 = [[కన్నడ భాష|కన్నడ]]
| timezone1          = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]]
| utc_offset1        = +5:30
| postal_code_type   = 
| postal_code        = 
| area_code_type     = టెలిఫోన్ కోడ్
| area_code          = 08183
| registration_plate = KA-15 ([[సాగర, కర్ణాటక|సాగర]])
| website            = {{URL|karnataka.gov.in}}
| iso_code           = [[ISO 3166-2:IN|IN-KA]]
| footnotes          = 
}}
'''ఇక్కేరి''' ({{IPA|kn|ikːeːri|lang}}) అనేది [[సాగర, కర్ణాటక|సాగర]] పట్టణ కేంద్రానికి దక్షిణంగా 6 కి.మీ దూరంలో ఉన్న ఒక [[గ్రామం]]. ఇది [[శివుడు|శివుని]] [[అవతారం|అవతారమైన]] అఘోరేశ్వర దేవాలయానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. [[కన్నడ భాష|కన్నడ]] భాషలో ''ఇక్కేరి'' అంటే &quot;రెండు వీధులు&quot; అని అర్థం.&lt;ref name=&quot;TOI2&quot;&gt;{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/Sagar/Ikkeri-Aghoreshwara-Temple/ps54042950.cms|title=Ikkeri Aghoreshvara Temple|last=Rao|first=Rashmi Gopal|date=7 September 2016|newspaper=Times of India}}&lt;/ref&gt;

== ఇక్కేరి నాయకులు ==
[[దస్త్రం:Close up of Nandi mantapa from the entrance to the Aghoreshwara temple at Ikkeri.jpg|250px|thumb|right|నంది మండపం]]
క్రీ.శ. 1560 నుండి 1640 వరకు, ఇది [[కేలాడి నాయకులు|కేలాడి నాయకుల]] రాజ్యానికి రాజధానిగా ఉండేది, ఆ తర్వాత రాజధానిని [[నగర, కర్ణాటక|బెదనూర్ నగర]]కు మార్చారు. అయితే ఇక్కేరి నామమాత్రపు రాజధానిగా కొనసాగింది, రాజులను దాని పేరుతో పిలిచేవారు, నాణేలను ఇక్కేరి పగోడాలు, ఫణములు అని పిలిచేవారు, కానీ వాస్తవానికి టంకసాల తొలగించబడింది. దీని గోడలు చాలా విస్తారంగా ఉండి, మూడు కేంద్రీకృత ప్రాకారాలను ఏర్పరుస్తాయి. కోటలో మట్టి, కలపతో నిర్మించబడిన రాజభవనం ఉండేది, ఇది చెక్కడాలు, నకిలీ బంగారు పూతతో అలంకరించబడింది. దీని పూర్వ వైభవానికి ఏకైక నిదర్శనం పెద్దది, అనుపాతంలో ఉన్న రాతి కట్టడం అయిన ''అఘోరేశ్వర'' దేవాలయం. గర్భగుడి ముందు ఉన్న నేలపై ముగ్గురు కేలాడి నాయకుల బొమ్మలు నమస్కరిస్తున్నట్లుగా ఉన్నాయి, ఒక్కొక్కరి పేరు పైన చెక్కబడింది. వారిలో ఒకరైన హుచ్చ (పిచ్చి) సోమశేఖరుడు బేడీలు, సంకెళ్లతో బంధించబడినట్లుగా చిత్రీకరించబడ్డాడు. మధ్య స్తంభాల మధ్య ఉన్న దూరాన్ని తోట భూమికి ప్రామాణిక కొలతగా స్వీకరించారు. 18 అడుగుల 6 అంగుళాలకు సమానమైన ఈ పొడవు గల కడ్డీని, ఒక చెట్టుకు అనుమతించబడిన స్థలంగా ''దయ'' అని పిలిచేవారు, శిస్తును వివిధ రేట్ల వద్ద 1,000 అటువంటి దయల ఆధారంగా నిర్ణయించారు.

== అఘోరేశ్వర దేవాలయం ==
పైన పేర్కొన్న అఘోరేశ్వర దేవాలయం ఒక పెద్ద కట్టడం. ఇది గ్రానైట్‌తో నిర్మించబడింది. [[విజయనగర వాస్తుశిల్పం]], తరువాతి [[చాళుక్యులు|చాళుక్య వంశం]], [[హొయసల సామ్రాజ్యం|హొయసల సామ్రాజ్య]] [[కర్ణాటక వాస్తుశిల్పం#ద్రావిడ, రేఖానగర శైలి వాస్తుశిల్పం|కర్ణాటక ద్రావిడ శైలి]] మూలకాలను కలుపుకున్న విలక్షణమైన మిశ్రమ శైలిలో నిర్మించబడింది.&lt;ref name=&quot;Archaeological Survey of India&quot;/&gt;

ఇక్కడ మూడు గర్భగుడులు ఉన్నాయి, అతిపెద్దది అఘోరేశ్వరునికి (శివుడు), దాని ఎడమవైపున [[పార్వతి]] గుడి, ముందు భాగంలో [[నంది]] ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;Live Mint&quot;&gt;{{cite news |last= Biradar|first= Basav|date=24 May 2020|title=Legacy of the little known Nayakas of Keladi|url=https://www.livemint.com/mint-lounge/features/legacy-of-the-little-known-nayakas-of-keladi-11590243506126.html|newspaper=Live Mint}}&lt;/ref&gt;

ఈ దేవాలయం ఉత్తరాభిముఖంగా ఉంది. పడమర, ఉత్తర, తూర్పు దిక్కులలో ఎత్తైన పైకప్పు, అలంకార ద్వారాలు ఉన్నాయి, ఉత్తర ద్వారం ఇరువైపులా రెండు ఏనుగులతో అత్యుత్తమంగా ఉంటుంది. భారీ రాళ్లతో నిర్మించబడిన [[గర్భగుడి|గర్భగుడిలో]], మొత్తం స్థలంలో దాదాపు ముప్పావు వంతు ఆక్రమించే భారీ పీఠం ఉంది, దీని చుట్టూ [[శక్తి పీఠాలు|శక్తి పీఠం]] అని పిలువబడే 32 కూర్చున్న స్త్రీ మూర్తులు చెక్కబడి ఉన్నాయి. ''సుఖనాసి''లో తెల్లటి స్పార్ (రాయి) తో చెక్కబడిన చిన్న పారదర్శక [[నంది]] ఉంది. ఆలయానికి ''నవరంగ'' ద్వారం లేదు, రెండు గూళ్లు ఉన్నాయి, కుడి వైపున ఉన్నవాటిలో [[వినాయకుడు]], [[కార్తికేయుడు|సుబ్రహ్మణ్యస్వామి]] విగ్రహాలు, ఎడమ వైపున ఉన్నవాటిలో [[దుర్గ|మహిషాసురమర్దిని]], [[భైరవుడు|భైరవుని]] విగ్రహాలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;Archaeological Survey of India&quot;/&gt;

ఆలయ రాతి గోడలపై క్లిష్టమైన చెక్కడాలు ఉన్నాయి. టెంపుల్ రిలీఫ్ (చుట్టుపక్కల నేపథ్యం నుండి బయటకు కనిపించేలా ఉపరితలంపై చెక్కబడిన ఆకృతులతో కూడిన శిల్పం), బొమ్మలు, [[పాత కన్నడ]] వ్రాతప్రతి, ఏనుగు శిల్పం లాంటి అద్భుతమైన శిల్పాలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;Archaeological Survey of India&quot;&gt;{{Cite web|url=http://asibengalurucircle.in/aghoreshvara-temple-ikkeri|archive-url=https://web.archive.org/web/20171017005118/http://asibengalurucircle.in/aghoreshvara-temple-ikkeri|url-status=dead|archive-date=17 October 2017|title=Aghoreshvara Temple, Ikkeri|publisher=Archaeological Survey of India}}&lt;/ref&gt;

ప్రస్తుతం దీనిని [[భారతదేశ పురావస్తు శాఖ]] నిర్వహిస్తోంది.
[[దస్త్రం:इंटिरियर ऑफ इक्केरी अघोरेश्वर टेम्पल.jpg|thumb|ఇక్కేరి అఘోరేశ్వర దేవాలయ లోపలి దృశ్యం]]

== ఛాయాచిత్ర మాలిక ==
&lt;gallery&gt;
Aghoreshwara_temple_at_Ikkeri.jpg|ఇక్కేరిలో అఘోరేశ్వర దేవాలయం
Yali_pillars1_in_Aghoreshwara_Temple_in_Ikkeri.jpg|ఇక్కేరి అఘోరేశ్వర దేవాలయంలో యాళి స్తంభాలు
File:Ikkeri temple Karnataka.jpg|కర్ణాటకలోని ఇక్కేరి దేవాలయం
File:Aghoreshwara Temple at Ikkeri, Shimoga, Karnataka.jpg|విశాలమైన, అందమైన అఘోరేశ్వర దేవాలయం
File:Profile of Aghoreshwara Temple in Ikkeri.jpg|అఘోరేశ్వర దేవాలయ పార్శ్వ దృశ్యం
&lt;/gallery&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==
{{Portal|భారతదేశం}}
* [[కేలాడి]]
* [[కేలాడి నాయకులు]]
* [[విజయనగర సామ్రాజ్యం]]
* [[కర్ణాటక]]

== మూలాలు ==
{{reflist}}

[[సి. హయవదన రావు]], B.A., B.L., ఫెలో, యూనివర్సిటీ ఆఫ్ మైసూర్, ఎడిటర్, మైసూర్ గెజిటీర్, 1930 ఎడిషన్, గవర్నమెంట్ ప్రెస్, బెంగళూరు.

బి. బి. సుశీల్ కుమార్, [https://web.archive.org/web/20120426042108/http://b-b-susheel-kumar.blogspot.com/ © B B Susheel Kumar] వ్యవస్థాపకుడు, ఫోటోగ్రాఫర్

{{Commons}}

{{Hindu temples in Karnataka}}

[[వర్గం:కర్ణాటకలోని పురావస్తు ప్రదేశాలు]]
[[వర్గం:భారతదేశంలోని పూర్వపు నివాస ప్రాంతాలు]]
[[వర్గం:భారతదేశంలోని పూర్వపు రాజధానులు]]
[[వర్గం:శివమొగ్గ జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
[[వర్గం:శివమొగ్గ జిల్లాలోని పట్టణాలు, నగరాలు]]
[[వర్గం:కేలాడి నాయక వంశపు రాజధానులు]]</text>
      <sha1>q198x2gkoyg4me5ncarpaz4uxq4bdqp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>బెంగళూరు ప్రెస్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>487196</id>
    <revision>
      <id>4957418</id>
      <parentid>4797539</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:35:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* చరిత్ర */</comment>
      <origin>4957418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11144" sha1="247xk29si7r6w94rybku480qcpsvs49" xml:space="preserve">
{{Infobox company
| name = ది బెంగళూరు ప్రెస్
| logo = 
| logo_size = 
| logo_alt = 
| logo_caption = 
| image = 
| image_size = 
| image_alt = 
| image_caption = 
| trade_name = 
| native_name = 
| native_name_lang = 
| romanized_name = 
| former_name = 
| type = 
| traded_as = ది బెంగళూరు ప్రింటింగ్ అండ్ పబ్లిషింగ్ కంపెనీ
| ISIN = 
| industry = [[ప్రింటింగ్ ప్రెస్]]
| genre = 
| predecessor = 
| founded = {{Start date and age|df=yes|1916|08|05}} [[మైసూరు రాజ్యం]] (ప్రస్తుత [[మైసూరు]], [[కర్ణాటక]]), [[భారతదేశం]]
| founder = [[మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య|ఎం. విశ్వేశ్వరయ్య]]&lt;ref name=hindu/&gt;
| defunct = 
| fate = 
| successor = 
| hq_location = 
| hq_location_city = [[మైసూరు]], [[కర్ణాటక]]
| hq_location_country = [[భారతదేశం]]
| num_locations = 
| num_locations_year = 
| area_served = 
| key_people = 
| products = 
| production = 
| production_year = 
| brands = 
| services = 
| revenue = ₹200-కోట్లు (2020)&lt;ref name=businessline/&gt;
| revenue_year = 
| operating_income = 
| income_year = 
| net_income = 
| net_income_year = 
| aum = 
| assets = 
| assets_year = 
| equity = 
| equity_year = 
| owner = 
}}

'''ది బెంగళూరు ప్రెస్''' అనేది 1916 ఆగస్టు 5న స్థాపించబడిన ఒక భారతీయ ప్రింటింగ్ ప్రెస్ కంపెనీ.&lt;ref name=&quot;hindu&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/how-four-visionaries-invented-indias-first-modern-secular-calendar-47713|title=How four visionaries invented India’s first modern secular calendar|last1=Sai|first1=Veejay|date=6 August 2016|publisher=[[The News Minute]]}}&lt;/ref&gt; ఇది భారతదేశపు అత్యంత పురాతన కంపెనీలలో ఒకటి. ఈ కంపెనీని మైసూరు ప్రధాన మంత్రి సర్ [[మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య|ఎం. విశ్వేశ్వరయ్య]] స్థాపించారు. బెంగళూరు ప్రెస్ క్యాలెండర్లు, డైరీలు, పంచాంగాలు, పుస్తకాలు, నోట్‌బుక్‌లను ముద్రిస్తుంది. ఇది క్యాలెండర్ల ప్రచురణకు ప్రసిద్ధి చెందింది.&lt;ref name=&quot;thehindu&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/iconic-design-helps-the-bangalore-press-stand-the-test-of-time/article30408573.ece#:~:text=The%20Bangalore%20Press%20began%20printing,press%20printing%20calendars%20in%20Kannada.|title=Iconic design helps The Bangalore Press stand the test of time|last1=Bharadwaj|first1=K. V. Aditya|date=27 December 2019|newspaper=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hindu&quot; /&gt; హిందూ బిజినెస్ లైన్ నివేదిక ప్రకారం, ఇది ప్రతి సంవత్సరం 18 లక్షల క్యాలెండర్లను ఉత్పత్తి చేస్తుంది, దాదాపు ₹200 కోట్ల వాల్యుయేషన్‌ను కలిగి ఉంది.&lt;ref name=&quot;businessline&quot; /&gt;

== చరిత్ర ==
బెంగళూరు ప్రింటింగ్ అండ్ పబ్లిషింగ్ కంపెనీని 1916వ సంవత్సరంలో సర్ [[మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య|ఎం. విశ్వేశ్వరయ్య]] పబ్లిక్‌గా లిస్టెడ్ కంపెనీగా స్థాపించారు. సర్ కె. పి. పుట్టన్న శెట్టి మొదటి ఛైర్మన్‌గా వ్యవహరించగా, ప్రముఖ వ్యక్తి [[సి. హయవదన రావు]] బెంగళూరు ప్రెస్ మొదటి కార్యదర్శిగా పనిచేశారు.&lt;ref name=hindu&gt;{{cite news |last1=Khajane |first1=Muralidhara |title=100 years of keeping up to date |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/100-years-of-keeping-up-to-date/article8034308.ece |newspaper=[[The Hindu]] |date=28 December 2015}}&lt;/ref&gt; [[మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య|ఎం. విశ్వేశ్వరయ్య]] [[మైసూరు దివాన్ల జాబితా|మైసూరు దివాన్ (ప్రధాన మంత్రి)]]గా పదవీ విరమణ చేసిన తర్వాత 1919లో బెంగళూరు ప్రెస్‌కు సలహాదారుగా మారారు.&lt;ref name=businessline&gt;{{cite news |last1=Rao |first1=Bindu Gopal |title=The Bangalore Press calendar hits a centuryendar hits a century |url=https://www.thehindubusinessline.com/blink/know/the-bangalore-press-calendar-hits-a-century/article31648867.ece |publisher=[[Business Line]] |date=22 May 2020}}&lt;/ref&gt; బెంగళూరు ప్రెస్ వొడయార్ రాజ కుటుంబానికి 'అధికారిక ప్రచురణకర్త'గా ఉండేది.&lt;ref name=hindu/&gt;

క్యాలెండర్ల మొదటి ఎడిషన్‌లు 1921లో ప్రచురించబడ్డాయి, ఇది ఆకుపచ్చ పూల ఫ్రేమ్‌తో నలుపు, ఎరుపు రంగుల్లో వచనంతో ఉండేది. మొదటి క్యాలెండర్‌ను [[లండన్]]లో ప్రింటింగ్ టెక్నాలజీలో శిక్షణ పొందిన బి. పుట్టయ్య డిజైన్ చేశారు.&lt;ref name=thehindu/&gt; ఇది 1936 నుండి [[కన్నడ భాష|కన్నడ భాషలో]] క్యాలెండర్లను ముద్రించడం ప్రారంభించింది. కన్నడ భాషలో క్యాలెండర్లను ముద్రించడంలో కన్నడ సాహిత్యకారుడు మాస్తి వెంకటేశ ఐయ్యంగార్ ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించారు.&lt;ref name=thehindu/&gt; ఇది 1988లో టేబుల్ క్యాలెండర్ ఆకృతిని ప్రారంభించింది, హిందూ పంచాంగం, మల్లిగె ''[[పంచాంగం|పంచాంగ]] దర్శిని'' 1990లో ఉత్పత్తి శ్రేణిలో చేర్చబడింది.&lt;ref name=businessline/&gt;

జనవరి 2013లో, తమ కన్నడ, ఆంగ్ల క్యాలెండర్ల ఆన్‌లైన్, మొబైల్ వెర్షన్‌ల నవీకరించబడిన విడుదలను కంపెనీ ప్రకటించింది.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Bangalore Press calendars in new avatar now |url=https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2013/jan/03/bangalore-press-calendars-in-new-avatar-now-439614.html |newspaper=[[New Indian Express]] |date=3 January 2013}}&lt;/ref&gt; జనవరి 2020లో, కంపెనీ బెంగళూరు ప్రెస్ శతాబ్ది వేడుకలను పురస్కరించుకుని ప్రత్యేక పోస్టల్ కవర్, స్మారక వెండి నాణేన్ని విడుదల చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Special postal cover released to celebrate the centenary of Bangalore Press |url=https://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/special-postal-cover-released-to-celebrate-centenary-of-bangalore-press/article30675325.ece |newspaper=[[The Hindu]] |date=28 January 2020}}&lt;/ref&gt; ఇది పబ్లిక్‌గా లిస్టెడ్ కంపెనీ, 1970లలో బెంగళూరు స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్, మద్రాసు స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్లలో కూడా జాబితా చేయబడింది. అయితే, రెండు స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజీలు వరుసగా 2013, 2015లో కార్యకలాపాలను నిలిపివేయడంతో ఇది పబ్లిక్ కంపెనీగా కొనసాగడం లేదు.&lt;ref name=thehindu/&gt;

== కాలక్రమం ==
మూలం:&lt;ref name=thehindu/&gt;
* 1916: ఇది పబ్లిక్ కంపెనీగా ప్రారంభమైంది, సర్ కె. పి. పుట్టన్న శెట్టి బెంగళూరు ప్రెస్ ఛైర్మన్‌గా నియమితులయ్యారు.
* 1921: మొదటిసారిగా ఆంగ్ల భాషలో క్యాలెండర్ ప్రచురించబడింది.
* 1936: కన్నడ భాషలో క్యాలెండర్ ప్రచురణ ప్రారంభమైంది.
* 1960: ఎరుపు, తెలుపు, నలుపు టెంప్లేట్‌తో ప్రస్తుత డిజైన్ స్వీకరించబడింది.
* 1988: కంపెనీ మొదటిసారిగా టేబుల్ క్యాలెండర్లను ప్రవేశపెట్టింది.
* 2010: ఉచిత ఇ-క్యాలెండర్‌లు డౌన్‌లోడ్ కోసం అందుబాటులో ఉంచబడ్డాయి.
* 2020: ఇది 100వ ఎడిషన్ క్యాలెండర్‌ను ప్రచురించింది.

== ప్రముఖ వ్యక్తులు ==
* సర్ [[మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య|ఎం. విశ్వేశ్వరయ్య]] (స్థాపకుడు, ఆ తరువాత సలహాదారు)&lt;ref name=thehindu/&gt;
* సి. హయవదన రావు (1వ కార్యదర్శి)&lt;ref name=hindu/&gt;
* సర్ కె. పి. పుట్టన్న శెట్టి (1వ ఛైర్మన్)&lt;ref name=thehindu/&gt;
* మాస్తి వెంకటేశ ఐయ్యంగార్&lt;ref name=thehindu/&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* భారతదేశంలోని అత్యంత పురాతన కంపెనీలు

== మూలాలు ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Bangalore Press, The}}
[[వర్గం:మైసూరు రాజ్యం]]</text>
      <sha1>247xk29si7r6w94rybku480qcpsvs49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సయ్యద్ నసీర్ అహ్మద్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>488267</id>
    <revision>
      <id>4957264</id>
      <parentid>4837857</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:56:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:నెల్లూరు జిల్లా ప్రజలు]] ను తీసివేసారు;  [[వర్గం:నెల్లూరు జిల్లా వ్యక్తులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4957264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6939" sha1="jnriryp14z0m8xr6pp0ecda3n3phtom" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name             = సయ్యద్ నసీర్ అహ్మద్
| native_name      = Syed Naseer Ahmed
| image            = Syed Naseer Ahmed. jpg.jpg
| caption          = 
| birth_name       = సయ్యద్ నసీర్ అహ్మద్
| birth_date       = 22 నవంబర్ 1955
| birth_place      = నెల్లూరు, ఆంధ్రప్రదేశ్, భారతదేశం
| death_date       = 
| death_place      = 
| occupation       = పరిశోధకుడు, రచయిత, చరిత్రకారుడు
| language         = తెలుగు
| nationality      = భారతీయుడు
| genre            = చరిత్ర, పరిశోధన, జీవిత చరిత్ర
| subject          = భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం, ముస్లిం స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు
| notableworks     = అక్షరశిల్పులు, భారత స్వాతంత్య్రోద్యమం : ముస్లింలు, భారత స్వాతంత్య్రోద్యమం : ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌ ముస్లింలు, చిరస్మరణీయులు
| parents          = సయ్యద్ మీరాఁ మొహియుద్దీన్ (తండ్రి), బీబీ జాన్ (తల్లి)
| website          = 
}}
సయ్యద్ నసీర్ అహ్మద్  (Syed Naseer Ahamed) ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన ఒక  చరిత్రకారుడు ,  రచయిత. ఆయన భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో ముస్లింల త్యాగాలు, సాయుధ పోరాటాలపై పరిశోధన చేశారు&lt;ref&gt;{{Cite web|last=by|title=సయ్యద్ నసీర్ అహ్మద్ (Syed Naseer Ahmed) – తెలుగు రచయిత|url=https://www.telugurachayita.org/2020/03/%e0%b0%b8%e0%b0%af%e0%b1%8d%e0%b0%af%e0%b0%a6%e0%b1%8d-%e0%b0%a8%e0%b0%b8%e0%b1%80%e0%b0%b0%e0%b1%8d-%e0%b0%85%e0%b0%b9%e0%b1%8d%e0%b0%ae%e0%b0%a6%e0%b1%8d-syed-naseer-ahmed/|access-date=2026-04-18|language=en-US|archive-date=2026-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20260116053456/https://www.telugurachayita.org/2020/03/%E0%B0%B8%E0%B0%AF%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%A6%E0%B1%8D-%E0%B0%A8%E0%B0%B8%E0%B1%80%E0%B0%B0%E0%B1%8D-%E0%B0%85%E0%B0%B9%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%A6%E0%B1%8D-syed-naseer-ahmed/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|last=link|first=Get|last2=Facebook|last3=X|last4=Pinterest|last5=Apps|first5=Other|date=2016-08-22|title=Muslim freedom fighters' sacrifices, role in Indian freedom struggle: Syed Naseer Ahmad documenting the immortals of Independence movement|url=https://www.anindianmuslim.com/2016/08/muslim-freedom-fighters-sacrifices-role.html|access-date=2026-04-18|language=en}}&lt;/ref&gt;.

==బాల్యం, జీవిత విశేషాలు==

సయ్యద్ నసీర్ అహ్మద్ 22-12-1955 న నెల్లూరులో జన్మించారు.  తండ్రి సయ్యద్ మీరాఁ మొహియుద్దీన్, తల్లి బీబీ జాన్.

==ప్రధాన రచనలు==

నసీర్ అహ్మద్  సాహిత్య ప్రయాణం 1975లో ప్రారంభమైంది ప్రధాన దృక్పథం - భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో ముస్లింలు చేసిన త్యాగాలు, పోరాటాలు చరిత్రలో నిర్లక్ష్యం చేయబడ్డాయనే అంశం మీద ఆధారపడి ఉంటుంది&lt;ref&gt;https://www.newageislam.com/a/naseer-ahmed?page=1&lt;/ref&gt; , ఆయన వివిధ అంశాలపై పలు గ్రంథాలను రచించారు.&lt;ref&gt;https://www.deccanchronicle.com/southern-states/andhra-pradesh/historian-syed-naseer-ahmad-chosen-for-urdu-academy-lifetime-award-1915923&lt;/ref&gt; ప్రజలకు చేరువ చేయడానికి చిత్ర ప్రదర్శనలు, పోస్టర్లు  దృశ్య సామగ్రిని వినియోగిస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Codingest|title=Syed Naseer Ahamed|url=https://telugu.islamonweb.net/|access-date=2026-04-18|website=Islamonweb Telugu|language=en}}&lt;/ref&gt;

ప్రముఖ రచనలు:

* భారత స్వాతంత్య్రోద్యమం : ముస్లింలు
* భారత స్వాతంత్య్రోద్యమం : ముస్లిం మహిళలు
* భారత స్వాతంత్య్రోద్యమం : ముస్లిం ప్రజాపోరాటాలు
* భారత స్వాతంత్య్రోద్యమం : ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌ ముస్లింలు
* భారత స్వాతంత్య్రసంగ్రామం : ముస్లిం యోధులు (ప్రథమభాగం)
* షహీద్‌-యే – ఆజం అష్ఫాఖుల్లా ఖాన్‌
* మైసూరు పులి టీపూ సుల్తాన్‌
* చిరస్మరణీయులు
* 1857: ముస్లింలు
* **అక్షరశిల్పులు** (333 మంది ముస్లిం తెలుగు రచయితల, కవుల వివరాలతో కూడిన పుస్తకం)
* కువైట్ కబుర్లు
* అష్ఫాఖ్ – బిస్మిల్
* చరితార్దులు (1757 నుండి 1947 వరకు సాగిన బ్రిటిష్ వలస పాలకులకు వ్యతిరేకంగా పోరాడిన 155 మంది ముస్లిం యోధుల ఆల్బమ్)
* రాంప్రసాద్ బిస్మిల్ – అస్ఫాక్హుల్లా ఖాన్


== బాహ్య లింకులు ==
*   [ [https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%B0%E0%B0%9A%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%A4:%E0%B0%B8%E0%B0%AF%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%A6%E0%B1%8D_%E0%B0%A8%E0%B0%B6%E0%B1%80%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%85%E0%B0%B9%E0%B0%AE%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%A6%E0%B1%8D వికీ సోర్స్ లో సయ్యద్ నసీర్ అహ్మద్ రచనల జాబితా]]

==మూలాలు==

[[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]]
[[వర్గం:తెలుగు చరిత్రకారులు]]
[[వర్గం:భారతీయ పరిశోధకులు]]
[[వర్గం:నెల్లూరు జిల్లా వ్యక్తులు]]</text>
      <sha1>jnriryp14z0m8xr6pp0ecda3n3phtom</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రోమన్ రింగ్స్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>488553</id>
    <revision>
      <id>4957468</id>
      <parentid>4851842</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:58:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* ప్రారంభ జీవితం */</comment>
      <origin>4957468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100512" sha1="ajjh4r6cqnoskzj4upe7uw9f8aq0w1n" xml:space="preserve">{{Short description|అమెరికన్ ప్రొఫెషనల్ రెజ్లర్ (1985లో జననం)}}

'''లియాటి జోసెఫ్ అనోయి''' ({{IPA|sm|a.noˈaʔ.i}}; జననం మే 25, 1985), తన రింగ్ పేరు '''రోమన్ రెయిన్స్''' గా ప్రసిద్ధి చెందిన, ఒక అమెరికన్ ప్రొఫెషనల్ రెజ్లర్, నటుడు, మాజీ ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారుడు. ప్రస్తుతం ఆయన WWE సంస్థలో 2010 నుండి పనిచేస్తూ, రా బ్రాండ్‌లో ప్రదర్శనలు ఇస్తున్నారు, ప్రస్తుతం ప్రపంచ హెవీవెయిట్ ఛాంపియన్ గా తన మొదటి టైటిల్ పరిపాలన కొనసాగిస్తున్నారు.

ప్రపంచంలోని అత్యుత్తమ ప్రొఫెషనల్ రెజ్లర్లలో ఒకరిగా భావించబడుతున్న రెయిన్స్,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 26, 2024 |title=WrestleRank 2024: Ranking the best wrestlers from 60 to 1 |url=https://www.espn.com/professional-wrestling/story/_/id/39378068/wrestlerank-2024-ranking-best-pro-wrestlers-60-1-wwe-aew-njpw-more |website=[[ESPN]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite magazine |last=Barrasso |first=Justin |date=January 6, 2022 |title=The Top 10 Wrestlers of 2021 |url=https://www.si.com/wrestling/2022/01/06/top-10-wrestlers-2021-roman-reigns-kenny-omega-bryan-danielson |magazine=[[Sports Illustrated]]}}&lt;/ref&gt; ఆయన 1,316 రోజుల పాటు WWE యూనివర్సల్ ఛాంపియన్ గా కొనసాగడం ద్వారా ఆ టైటిల్ చరిత్రలోనే అత్యంత దీర్ఘకాల పరిపాలనను సాధించారు.

జార్జియా టెక్ జట్టుకు కళాశాల స్థాయి ఫుట్‌బాల్ ఆడిన తరువాత, అనోయి 2007లో మిన్నెసోటా వైకింగ్స్, జాక్సన్‌విల్ జాగ్వార్స్ వంటి నేషనల్ ఫుట్‌బాల్ లీగ్ జట్లలో కొంతకాలం సభ్యుడిగా ఉన్నారు. 2008లో కెనడియన్ ఫుట్‌బాల్ లీగ్ లోని ఎడ్మంటన్ ఎస్కిమోస్ జట్టుకు ఒక సీజన్ ఆడారు.

అనోయి రెజ్లింగ్ కుటుంబం కు చెందిన ఆయన, 2010లో WWEతో ఒప్పందం కుదుర్చుకొని, 2012లో ప్రధాన రోస్టర్‌లో '''రోమన్ రెయిన్స్''' గా ప్రవేశించారు. ఆయన ది షీల్డ్ జట్టులో డీన్ అంబ్రోస్, సేత్ రోలిన్స్ తో కలిసి పోరాడారు. ఈ జట్టు 2014లో విడిపోయిన తరువాత, రెయిన్స్ సింగిల్స్ పోటీలలో ప్రవేశించారు.

2014 నుండి 2020 వరకు WWE ఆయనను హీరో పాత్రలో చూపించగా, ప్రేక్షకుల నుండి మిశ్రమ స్పందన వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Van Doom |first=Daniel |date=March 11, 2016 |title=This weekend WWE will face its toughest opponent: The wrestling audience |url=http://www.cnet.com/news/wwe-network-roadblock-how-to-watch |publisher=[[CNET]]}}&lt;/ref&gt; 2020 తరువాత ఆయన విలన్ పాత్రకు మారడంతో ప్రేక్షకుల ప్రశంసలు పొందారు.&lt;ref&gt;{{cite web |date=September 3, 2020 |title=WWE Power Rankings |url=https://www.espn.com/wwe/story/_/id/29795933 |website=[[ESPN]]}}&lt;/ref&gt;

ఆయన WWE ఛాంపియన్‌షిప్ ను మూడు సార్లు గెలుచుకోగా, రాయల్ రంబుల్ (2015) పోటీలో విజేతగా నిలిచారు. 2026లో జరిగిన రాయల్ రంబుల్ (2026) లో రెండోసారి విజయం సాధించి, రెసిల్‌మానియా 42 లో ప్రపంచ హెవీవెయిట్ ఛాంపియన్‌షిప్ గెలిచారు.

రెయిన్స్ అనేక WWE ముఖ్య ఈవెంట్లలో పాల్గొని, ముఖ్యంగా రెసిల్‌మానియా లో రికార్డు స్థాయిలో 11 సార్లు ప్రధాన పోటీలో నిలిచారు. ఆయన WWEలో ట్రిపుల్ క్రౌన్, గ్రాండ్ స్లామ్ ఛాంపియన్ బిరుదులను కూడా సాధించారు.

''ప్రో రెజ్లింగ్ ఇలస్ట్రేటెడ్'' నిర్వహించే ''PWI 500'' జాబితాలో 2016, 2022 సంవత్సరాలలో నంబర్ 1 స్థానాన్ని పొందారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Konuwa |first=Alfred |date=September 1, 2016 |title=Roman Reigns Tops PWI 500 |url=https://www.forbes.com |website=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt; అలాగే 2021లో ''Sports Illustrated'' ద్వారా '''రెజ్లర్ ఆఫ్ ది ఇయర్''' అవార్డు అందుకున్నారు.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
{{Short description|అమెరికన్ ప్రొఫెషనల్ రెజ్లర్ (1985లో జననం)}}
{{pp-vandalism|small=yes}}
{{Use American English|date=April 2024}}
{{use mdy dates|date=January 2019}}

{{Infobox person
| name               = రోమన్ రెయిన్స్
| image              = Roman Reigns RR25 (1) (headshot).jpg
| caption            = 2025లో రెయిన్స్
| birth_name         = లియాటి జోసెఫ్ అనోయి
| birth_date         = {{birth date and age|1985|5|25}}
| birth_place        = [[పెన్సాకోలా, ఫ్లోరిడా|పెన్సాకోలా]], [[ఫ్లోరిడా]], యునైటెడ్ స్టేట్స్
| alma_mater         = 
| occupation         = {{hlist|ప్రొఫెషనల్ రెజ్లర్|నటుడు|ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారుడు}}
| spouse             = {{marriage|గలీనా బెకర్&lt;br /&gt;|2014}}
| children           = 5&lt;ref name=Children5&gt;{{cite web |last=Sachdeva |first= Sidharth |title=Roman Reigns finally addresses rumors of having a sixth child during WWE absence |url=https://www.sportskeeda.com/wwe/news-roman-reigns-finally-addresses-rumors-sixth-child-wwe-absence |date=July 19, 2025 |website=[[Sachdeva]] |publisher=[[Nazara Technologies]] |access-date=July 20, 2025}}&lt;/ref&gt;
| father             = [[సికా అనోయి]]
| family             = [[అనోయి కుటుంబం|అనోయి]]
| module             = {{Infobox professional wrestler|child=yes
|names=Leakee&lt;ref name=&quot;FCW&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.fcwwrestling.info/romanleakee1.html|title=Leakee|publisher=[[Florida Championship Wrestling]]|access-date=January 3, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20120502052548/https://www.fcwwrestling.info/romanleakee1.html|archive-date=May 2, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;Roman Leakee&lt;ref name=&quot;Cagematch&quot;/&gt;&lt;br /&gt;'''రోమన్ రెయిన్స్'''&lt;ref name=&quot;WWE&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.wwe.com/superstars/roman-reigns|title=Roman Reigns|publisher=[[WWE]]|access-date=September 25, 2016}}&lt;/ref&gt;
|height=6 ft 3 in&lt;ref name=&quot;WWE&quot;/&gt;
|weight=265 lb&lt;ref name=&quot;WWE&quot;/&gt;
|billed=[[పెన్సాకోలా, ఫ్లోరిడా]]
|trainer=[[స్టీవ్ కీర్ణ్]]&lt;ref name=&quot;Cagematch&quot;/&gt;
|debut=August 19, 2010&lt;ref name=&quot;Cagematch&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cagematch.net/?id=2&amp;nr=9967&amp;gimmick=Roman+Reigns|title=Roman Reigns|publisher=Cagematch|access-date=12 January 2022}}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|retired=
}}
| module2            = {{Infobox Canadian Football League biography
|embed=yes
|image=
|alt=
|caption=
|number=99
|import=yes
|position1=[[డిఫెన్సివ్ టాకిల్]]
|height_ft=6
|height_in=3
|weight_lb=280
|high_school=[[ఎస్కాంబియా హై స్కూల్|ఎస్కాంబియా]] (పెన్సాకోలా)
|college=[[జార్జియా టెక్ యెల్లో జాకెట్స్ ఫుట్‌బాల్|జార్జియా టెక్]]
|undraftedyear=2007
|pastteams= 
* [[మిన్నెసోటా వైకింగ్స్]] ({{NFL Year|2007}})*
* [[జాక్సన్‌విల్ జాగ్వార్స్]] ({{NFL Year|2007}})*
* [[ఎడ్మంటన్ ఎల్క్స్|ఎడ్మంటన్ ఎస్కిమోస్]] ({{CFL Year|2008}})
|career_highlights=
* First-team All-[[అట్లాంటిక్ కోస్ట్ కాన్ఫరెన్స్|ACC]] (2006)
|statleague=CFL
|statlabel1=Tackles
|statvalue1=9&lt;ref name=&quot;FormerEskimo&quot;/&gt;
|statlabel2=Knockdowns
|statvalue2=0&lt;ref name=&quot;FormerEskimo&quot;/&gt;
|statlabel3=Sacks
|statvalue3=0&lt;ref name=&quot;FormerEskimo&quot;/&gt;
|statlabel4=Forced fumbles
|statvalue4=1&lt;ref name=&quot;FormerEskimo&quot;/&gt;
}}
| signature          = Roman Reigns Signature.png
}}
== ప్రారంభ జీవితం ==
'''లియాటి జోసెఫ్ అనోయి''' మే 25, 1985న పెన్సాకోలా, ఫ్లోరిడా లో సికా అనోయి, పట్రిషియా హూకర్ దంపతులకు జన్మించాడు.&lt;ref name=&quot;slambio&quot;&gt;{{cite web|url=https://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/Bios2/reigns_roman.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20190504094153/https://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/Bios2/reigns_roman.html|title=Roman Reigns Bio|work=Slam! Sports|first=Matthew|last=Byer|publisher=[[Canoe.com|Canadian Online Explorer]]|access-date=March 2, 2019|archive-date=May 4, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tech&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sutter&quot;&gt;{{cite book|author=Frederic Koehler Sutter|title=The Samoans: A Global Family|url=https://books.google.com/books?id=AtUCyMG-hqIC&amp;pg=PA195|year=1989|publisher=University of Hawaii Press|isbn=978-0-8248-1238-6|page=195}}&lt;/ref&gt;

అతని తండ్రి సమోయన్ వంశానికి చెందినవారు కాగా, తల్లి సిసిలియన్ ఇటాలియన్ వంశానికి చెందినది.&lt;ref&gt;{{cite video |url=https://www.youtube.com/watch?v=eCREVUaQE9U&amp;t=400s |title=WWE Superstar Roman Reigns w/ The Junkies Pt.1 |publisher=[[106.7 the Fan]] |time=06:40 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211222/eCREVUaQE9U |archive-date=December 22, 2021 |url-status=live |quote=I'm half Samoan, half Italian. |work=[[YouTube]]}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;

అతని తండ్రి, అతని సోదరుడు రోజీ ఇద్దరూ ప్రొఫెషనల్ రెజ్లర్లు.&lt;ref name=&quot;slam&quot;/&gt;

అనోయి రెజ్లింగ్ కుటుంబం సభ్యుడిగా, అతని మరిది బంధువుల్లో ది టోంగా కిడ్, రికిషి, ఉమాగా, [[యోకోజునా]] ఉన్నారు. అలాగే అతని తదుపరి తరానికి చెందిన బంధువుల్లో ది ఉసోస్, సోలో సికోవా ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;slam&quot;&gt;{{cite web|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/Bios2/reigns_roman.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429201349/http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/Bios2/reigns_roman.html|archive-date=April 29, 2015|title=Roman Reigns|work=Slam! Sports|publisher=[[Canadian Online Explorer]]|access-date=April 29, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BostonHerald&quot;&gt;{{cite web|url=http://bostonherald.com/entertainment/television/television_news/2014/03/wwe_s_roman_reigns_insists_my_time_is_now|title=WWE's Roman Reigns insists 'my time is now'|date=March 28, 2014|last=Barrosso|first=Justin|access-date=March 30, 2014|work=[[Boston Herald]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140330044305/http://bostonherald.com/entertainment/television/television_news/2014/03/wwe_s_roman_reigns_insists_my_time_is_now|archive-date=March 30, 2014}}&lt;/ref&gt;

[[కాథలిక్ చర్చి|కాథలిక్]] కుటుంబంలో పెరిగిన అనోయి, మొదట పెన్సాకోలా కాథలిక్ హై స్కూల్ లో చదివి, తరువాత ఎస్కాంబియా హై స్కూల్ కు మారాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |author=Lyle Kilbane |date=2025-08-28 |title=Roman Reigns Uncharacteristically Opens Up About Religion In Rare Discussion |website=TJR Wrestling |url=https://tjrwrestling.net/news/roman-reigns-opens-up-about-religion/ |access-date=2026-02-11 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tech&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ramblinwreck.com/sports/m-footbl/mtt/anoai_joe00.html|title=Joe Anoai|access-date=April 28, 2014|publisher=[[Georgia Institute of Technology]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141009071310/http://www.ramblinwreck.com/sports/m-footbl/mtt/anoai_joe00.html|archive-date=October 9, 2014}}&lt;/ref&gt;

తర్వాత ఆయన జార్జియా ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ లో [[అట్లాంటా]] లో చదివి, అక్కడ కాలేజ్ ఫుట్‌బాల్ ను యెల్లో జాకెట్స్ జట్టుకు ఆడాడు. ఆయన అక్కడి నుండి బాచిలర్ డిగ్రీ ను మేనేజ్‌మెంట్ లో పూర్తి చేశాడు.&lt;ref name=&quot;Tech&quot;/&gt;

== ఫుట్‌బాల్ కెరీర్ ==


అనోయి ఫుట్‌బాల్ ను మూడు సంవత్సరాలు పెన్సాకోలా కాథలిక్ హై స్కూల్ లో, ఒక సంవత్సరం ఎస్కాంబియా హై స్కూల్ లో ఆడాడు; తన సీనియర్ సంవత్సరంలో, అతనికి ''పెన్సాకోలా న్యూస్ జర్నల్'' ద్వారా &quot;డిఫెన్సివ్ ప్లేయర్ ఆఫ్ ది ఇయర్&quot; బిరుదు లభించింది.&lt;ref name=&quot;Tech&quot; /&gt;

అతను తన కళాశాల ఫుట్‌బాల్ కెరీర్‌ను జార్జియా టెక్ జట్టుకు ఆడుతూ కొనసాగించాడు, అక్కడ భవిష్యత్ హాల్ ఆఫ్ ఫేమ్ సభ్యుడు కెల్విన్ జాన్సన్ తో కలిసి ఆడాడు.&lt;ref name=&quot;Tech&quot;/&gt;

అనోయి తన సోఫమోర్ సంవత్సరం నుండి మూడు సంవత్సరాలు స్టార్టర్‌గా ఆడాడు, సీనియర్ సమయంలో జట్టు కెప్టెన్లలో ఒకరిగా ఉన్నాడు.&lt;ref name=&quot;Tech&quot;/&gt;

2006లో 40 టాకిల్స్, రెండు ఫంబుల్స్ రికవరీలు, 4.5 స్యాక్స్ నమోదు చేసి, అతను మొదటి జట్టు All-ACC గౌరవాలను పొందాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Lee |first1=Joon |date=June 26, 2017 |title=Roman Reigns the Football Player: From Branding His Own Bicep to All-ACC Lineman |url=https://bleacherreport.com/articles/2717952-roman-reigns-the-football-player-from-branding-his-own-bicep-to-all-acc-lineman |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630230304/https://bleacherreport.com/articles/2717952-roman-reigns-the-football-player-from-branding-his-own-bicep-to-all-acc-lineman |archive-date=June 30, 2017 |access-date=April 20, 2019 |website=[[Bleacher Report]]}}&lt;/ref&gt;

2007 NFL డ్రాఫ్ట్ లో ఎంపిక కాకపోయిన తరువాత, 2007 మే నెలలో అనోయిని మిన్నెసోటా వైకింగ్స్ జట్టు ఒప్పందం చేసుకుంది. జట్టు వైద్య పరీక్షల సమయంలో అతనికి ల్యూకీమియా ఉన్నట్లు నిర్ధారణ కావడంతో, అదే నెలలో అతన్ని విడుదల చేశారు.&lt;ref name=&quot;footballfirst&quot;&gt;{{cite web |last1=Byer |first1=Matthew |date=October 10, 2013 |title=Football was Roman Reigns' first love |url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2013/10/07/21177661.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190504094213/http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2013/10/07/21177661.html |archive-date=May 4, 2019 |access-date=April 20, 2015 |website=Slam! Sports |publisher=[[Canadian Online Explorer]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Yotter |first=Tim |date=May 30, 2007 |title=Vikings Release Two Linemen |url=http://min.scout.com/2/647741.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716021315/http://min.scout.com/2/647741.html |archive-date=July 16, 2011 |access-date=December 26, 2008 |publisher=Scout.com}}&lt;/ref&gt;

2007 ఆగస్టులో జాక్సన్‌విల్ జాగ్వార్స్ జట్టు అతనిని సంతకం చేసుకున్నప్పటికీ, 2007 NFL సీజన్ ప్రారంభానికి ముందే ఒక వారంలోపే విడుదల చేసింది.&lt;ref name=footballfirst/&gt;

2008లో అతను కెనడియన్ ఫుట్‌బాల్ లీగ్ (CFL) కు చెందిన ఎడ్మంటన్ ఎస్కిమోస్ జట్టులో చేరాడు.&lt;ref name=&quot;FormerEskimo&quot;&gt;{{cite news|last=O'Leary|first=Chris|title=Former Eskimo finds new career in professional wrestling|url=https://calgaryherald.com/sports/Former+Eskimos+defensive+lineman+finds+career+with+World/8439325/story.html|access-date=July 6, 2013|newspaper=[[Edmonton Journal]]|date=May 27, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130616184213/http://www.calgaryherald.com/sports/Former%2BEskimos%2Bdefensive%2Blineman%2Bfinds%2Bcareer%2Bwith%2BWorld/8439325/story.html|archive-date=June 16, 2013}}&lt;/ref&gt;

నంబర్ 99 జెర్సీతో, అనోయి ఎస్కిమోస్ జట్టుకు ఒక సీజన్ ఆడాడు. అతను మొత్తం ఐదు మ్యాచ్‌లలో పాల్గొని, వాటిలో మూడు మ్యాచ్‌లలో స్టార్టర్‌గా ఉన్నాడు.&lt;ref name=&quot;FormerEskimo&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;slam&quot;/&gt;

సెప్టెంబర్‌లో జరిగిన హామిల్టన్ టైగర్-కాట్స్ పై మ్యాచ్‌లో అతని అత్యుత్తమ ప్రదర్శన వచ్చింది, అందులో అతను ఐదు టాకిల్స్ చేసి జట్టు నాయకత్వంతో సమానంగా నిలిచాడు, ఒక ఫోర్స్డ్ ఫంబుల్ నమోదు చేశాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |date=January 27, 2015 |title=Former CFL Player wins Royal Rumble ... Really he did! |url=http://www.thesnap.ca/former-cfl-player-wins-royal-rumble-really/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150427143520/http://www.thesnap.ca/former-cfl-player-wins-royal-rumble-really/ |archive-date=April 27, 2015 |access-date=April 21, 2015 |publisher=[[Canadian Football League]]}}&lt;/ref&gt;

నవంబర్ 10న ఎస్కిమోస్ జట్టు అతన్ని విడుదల చేయగా, అనంతరం అతను ప్రొఫెషనల్ ఫుట్‌బాల్ నుండి విరమణ ప్రకటించాడు.&lt;ref name=&quot;FormerEskimo&quot;/&gt; 

== వృత్తిపరమైన కుస్తీ ==
==== అభివృద్ధి ప్రాంతాలు (2010–2012) ====

అనోయి 2010లో WWEతో ఒప్పందం కుదుర్చుకుని, వారి అభివృద్ధి ప్రాంతం ఫ్లోరిడా ఛాంపియన్‌షిప్ రెజ్లింగ్ (FCW) కు పంపించబడ్డాడు.&lt;ref name=&quot;slambio&quot;/&gt; ఆయన 2010 ఆగస్టు 19న టెలివిజన్ అరంగేట్రం చేశాడు. ఆ సమయంలో రింగ్ పేరు Roman Leakee గా, ఒక 15 మంది బ్యాటిల్ రాయల్ పోటీలో పాల్గొన్నాడు, ఆ పోటీని అలెక్స్ రైలీ గెలుచుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Kreikenbohm |first=Philip |title=FCW Event on August 19, 2010 |url=https://www.cagematch.net/?id=1&amp;nr=55060 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131002001734/https://www.cagematch.net/?id=1&amp;nr=55060 |archive-date=October 2, 2013 |access-date=March 2, 2019 |website=Cagematch.net}}&lt;/ref&gt;  

2011 జనవరి 16న ప్రసారమైన ''FCW'' ఎపిసోడ్‌లో, Leakee 30 మంది పాల్గొన్న గ్రాండ్ రాయల్ పోటీలో పాల్గొన్నాడు, కానీ బయటకు వెళ్లిపోయాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Gibbons |first=Elliott |date=January 19, 2011 |title=FCW TV Results 1/16: Report on WWE's developmental territory – Mason Ryan defends FCW Title, NXT Rookies battle |url=http://www.pwtorch.com/artman2/publish/TV_Reports_9/article_46865.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20110128083042/http://www.pwtorch.com/artman2/publish/TV_Reports_9/article_46865.shtml |archive-date=January 28, 2011 |access-date=January 5, 2012 |website=Pro Wrestling Torch |publisher=TDH Communications Inc.}}&lt;/ref&gt;  

ఆ తరువాత అదే సంవత్సరంలో, Leakee ట్యాగ్ టీమ్గా డోన్నీ మార్లోతో కలిసి జట్టుగా ఏర్పడ్డాడు. ఈ జట్టు 2011 జూలై 8న కాల్విన్ రైన్స్, బిగ్ ఈ లాంగ్‌స్టన్ వద్ద ఉన్న FCW ఫ్లోరిడా ట్యాగ్ టీమ్ ఛాంపియన్‌షిప్ కోసం పోటీ పడినా విజయం సాధించలేదు.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Mullet |first=Chris |date=July 9, 2011 |title=7/8 FCW results in Gainesville, Fla.: Morrison guest appearance, Black vs. Moxley six-man main event, Steamboat, NXT Rookies &amp; Divas, Vickie's daughter |url=https://www.pwtorch.com/artman2/publish/Arena_Reports_10/article_51313.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130083505/https://www.pwtorch.com/artman2/publish/Arena_Reports_10/article_51313.shtml |archive-date=November 30, 2020 |access-date=September 2, 2024 |work=Pro Wrestling Torch |publisher=TDH Communications Inc.}}&lt;/ref&gt;  

2012 జనవరిలో, Leakee ఒక టైటిల్ కాని పోటీలో FCW ఫ్లోరిడా హెవీవెయిట్ ఛాంపియన్ లియో క్రుగర్ ను పిన్ చేశాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Namako |first=Jason |date=January 9, 2012 |title=FCW Results – 1/9/12 |url=https://www.wrestleview.com/wwe-news/29533-fcw-results-1-9-12/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250326170526/https://www.wrestleview.com/wwe-news/29533-fcw-results-1-9-12/ |archive-date=March 26, 2025 |access-date=April 1, 2012 |website=WrestleView}}&lt;/ref&gt;  

2012 ఫిబ్రవరి 5న ''FCW'' ఎపిసోడ్‌లో, అతను డీన్ అంబ్రోస్, సేత్ రోలిన్స్ పై జరిగిన త్రిపుల్ థ్రెట్ మ్యాచ్లో గెలిచి FCW ఫ్లోరిడా హెవీవెయిట్ ఛాంపియన్‌షిప్‌కు నంబర్ వన్ కంటెండర్ అయ్యాడు,&lt;ref&gt;{{cite web |last=Namako |first=Jason |date=February 6, 2012 |title=FCW Results – 2/6/12 |url=https://www.wrestleview.com/wwe-news/30212-fcw-results-2-6-12/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321085809/https://www.wrestleview.com/wwe-news/30212-fcw-results-2-6-12/ |archive-date=March 21, 2019 |access-date=April 1, 2012 |website=WrestleView}}&lt;/ref&gt; కానీ తరువాతి వారం క్రుగర్‌పై టైటిల్ గెలవలేకపోయాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Namako |first=Jason |date=February 13, 2012 |title=FCW Results – 2/13/12 |url=https://www.wrestleview.com/wwe-news/30361-fcw-results-2-13-12/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241009014606/https://www.wrestleview.com/wwe-news/30361-fcw-results-2-13-12/ |archive-date=October 9, 2024 |access-date=April 1, 2012 |website=WrestleView}}&lt;/ref&gt;  

జూన్‌లో, Leakee మైక్ డాల్టన్తో కలిసి FCW ఫ్లోరిడా ట్యాగ్ టీమ్ ఛాంపియన్‌షిప్‌ను గెలుచుకున్నాడు,&lt;ref name=&quot;FCWTagTeam1&quot;&gt;{{cite web |last=Parry |first=Josh |date=June 21, 2012 |title=6/20 FCW results Orlando, Fla.: DiBiase appearance &amp; health update, Tyler Black &amp; Kings of Wrestling in main event, Buggy Nova debuts, more (w/VIDEO) |url=https://pwtorch.com/artman2/publish/Arena_Reports_10/article_62650.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120725000637/https://pwtorch.com/artman2/publish/Arena_Reports_10/article_62650.shtml |archive-date=July 25, 2012 |access-date=April 17, 2014 |work=Pro Wrestling Torch |publisher=TDH Communications Inc.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FCWTagTeam2&quot;&gt;{{cite web|title=Leakee and. Mike Dalton win Fla Tag Team title tonight at live event in Palatka – @fcwwrestling |url=https://twitter.com/fcwwrestling/status/213807602965037057|publisher=[[ఫ్లోరిడా ఛాంపియన్‌షిప్ రెజ్లింగ్]]|access-date=April 17, 2014|archive-date=April 19, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419195103/https://twitter.com/fcwwrestling/status/213807602965037057|date=June 15, 2012}}&lt;/ref&gt; తరువాతి నెలలో సీజే పార్కర్, జేసన్ జోర్డన్ చేతికి టైటిల్స్ కోల్పోయాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Rollins |first=Seth |author-link=Seth Rollins |date=July 13, 2012 |title=Big ups to new FCW tag champs @CjuicePARKER &amp; @JasonJordanJJ. And even though he's a scumbag...new heavyweight champ @RickVictor69. |url=https://twitter.com/WWERollins/status/224003010651623424 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419194723/https://twitter.com/WWERollins/status/224003010651623424 |archive-date=April 19, 2014 |access-date=April 17, 2014 |publisher=[[ఫ్లోరిడా ఛాంపియన్‌షిప్ రెజ్లింగ్]]}}&lt;/ref&gt;  

WWE 2012 ఆగస్టులో FCW ను NXTగా మార్పు చేసిన తరువాత,&lt;ref name=&quot;FCWtoNXT&quot;&gt;{{cite web |title=WWE News: FCW name being phased out |url=https://www.f4wonline.com/more/more-top-stories/118-daily-updates/27030-wwe-news-fcw-name-being-phased-out |archive-url=https://web.archive.org/web/20120817223142/https://www.f4wonline.com/more/more-top-stories/118-daily-updates/27030-wwe-news-fcw-name-being-phased-out |archive-date=August 17, 2012 |access-date=August 14, 2012 |work=[[Wrestling Observer]]}}&lt;/ref&gt; అనోయి, కొత్త రింగ్ పేరు '''Roman Reigns''' తో, ఒక విలన్ పాత్రతో, 2012 అక్టోబర్ 31న ''NXT'' లో అరంగేట్రం చేసి సీజే పార్కర్‌ను ఓడించాడు.&lt;ref name=&quot;NXTdebut&quot;&gt;{{cite web |last=Trionfo |first=Richard |date=November 1, 2012 |title=WWE NXT report: Cesaro/Kidd for the US title; fatal four way next week to determine #1 contender; Big E talks; Roman Reigns debuts on NXT |url=https://www.pwinsider.com/article/73053/wwe-nxt-report-cesarokidd-for-the-us-title-fatal-four-way-next-to-determine-1-contender-big-e-langston-talks-roman-reigns-debuts-on-nxt.html?p=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005014535/https://www.pwinsider.com/article/73053/wwe-nxt-report-cesarokidd-for-the-us-title-fatal-four-way-next-to-determine-1-contender-big-e-langston-talks-roman-reigns-debuts-on-nxt.html?p=1 |archive-date=October 5, 2013 |access-date=November 4, 2012 |work=PWInsider.com}}&lt;/ref&gt;
==== ది షీల్డ్ (2012–2014) ====
{{main|ది షీల్డ్ (ప్రొఫెషనల్ రెజ్లింగ్)|l1=ది షీల్డ్}}

రైన్స్ 2012 నవంబర్ 18న సర్వైవర్ సిరీస్ పే-పర్-వ్యూలో డబ్ల్యూడబ్ల్యూ ఈ ప్రధాన రోస్టర్‌లో అరంగేట్రం చేశాడు. ఆయన డీన్ అంబ్రోస్, సేత్ రోలిన్స్తో కలిసి రైబ్యాక్పై దాడి చేశాడు. ఇది డబ్ల్యూడబ్ల్యూ ఈ ఛాంపియన్‌షిప్ కోసం జరిగిన ట్రిపుల్ థ్రెట్ ముఖ్య ఈవెంట్లో జరిగింది, దీనివల్ల సీఎం పంక్ జాన్ సినాను పిన్ చేసి టైటిల్‌ను నిలబెట్టుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;TheShieldDebut&quot;&gt;{{cite web |last=Caldwell |first=James |date=November 18, 2012 |title=Survivor Series News: NXT stars debut in PPV main event angle, plus other news from annual PPV |url=https://pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_66716.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511122551/http://pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_66716.shtml |archive-date=May 11, 2013 |access-date=November 19, 2012 |work=Pro Wrestling Torch |publisher=TDH Communications Inc.}}&lt;/ref&gt;  

ఈ ముగ్గురు తమను ది షీల్డ్గా ప్రకటించి, &quot;అన్యాయం&quot;కు వ్యతిరేకంగా పోరాడతామని చెప్పారు, పంక్ కోసం పని చేయడం లేదని చెప్పారు,&lt;ref name=&quot;Raw1119&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Raw1126&quot;/&gt; కానీ తరచుగా ప్రేక్షకుల మధ్య నుంచి వచ్చి పంక్ ప్రత్యర్థులపై దాడులు చేసేవారు.&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;  

దీంతో డిసెంబర్ 16న టీఎల్‌సీ: టేబుల్స్, లాడర్స్ &amp; చెయర్స్లో ఒక సిక్స్-మ్యాన్ ట్యాగ్ టీమ్ టేబుల్స్, లాడర్స్, అండ్ చెయర్స్ మ్యాచ్ జరిగింది, అందులో ది షీల్డ్ తమ మొదటి మ్యాచ్‌లో టీమ్ హెల్ నో (డానియల్ బ్రయన్, కేన్), రైబ్యాక్‌ను ఓడించింది.&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;  

తరువాత వారు ''రా''లో, 2013 జనవరి 27న జరిగిన రాయల్ రంబుల్లో కూడా పంక్‌కు సహాయం చేశారు.&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt; 2013 జనవరి 28న ''రా'' ఎపిసోడ్‌లో పంక్, అతని మేనేజర్ పాల్ హేమన్ ది షీల్డ్, బ్రాడ్ మాడాక్స్కు డబ్బు ఇచ్చి తమ కోసం పని చేయించారని బయటపడింది.&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;  

తరువాత ది షీల్డ్ పంక్‌తో సంబంధం ముగించుకుని జాన్ సినా, రైబ్యాక్, షేమస్తో విరోధం ప్రారంభించింది,&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt; వీరిని 2013 ఫిబ్రవరి 17న ఎలిమినేషన్ చాంబర్లో ఓడించింది.&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;  

2013 ఏప్రిల్ 7న జరిగిన రెసిల్‌మేనియా 29లో వారు షేమస్, రాండీ ఆర్టన్, బిగ్ షోను ఓడించారు.&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;  

2013 మే 19న ఎక్స్‌ట్రీమ్ రూల్స్లో, రైన్స్, రోలిన్స్ టోర్నేడో ట్యాగ్ టీమ్ మ్యాచ్లో టీమ్ హెల్ నోను ఓడించి డబ్ల్యూడబ్ల్యూ ఈ ట్యాగ్ టీమ్ ఛాంపియన్‌షిప్ను గెలుచుకున్నారు.&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;  

వారు తరువాత ది ఉసోస్పై మనీ ఇన్ ది బ్యాంక్లో, ది ప్రైమ్ టైమ్ ప్లేయర్స్పై నైట్ ఆఫ్ ఛాంపియన్స్లో టైటిల్‌ను విజయవంతంగా రక్షించారు.&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;  

2013 అక్టోబర్ 14న ''రా''లో రైన్స్, రోలిన్స్ తమ టైటిల్స్‌ను కోడి రోడ్స్, గోల్డస్టుకు కోల్పోయారు.&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;  

2013 నవంబర్ 24న సర్వైవర్ సిరీస్లో ది షీల్డ్, ఆంటోనియో సెసారో, జాక్ స్వాగర్తో కలిసి పోటీ పడి విజయం సాధించింది, ఇందులో రైన్స్ తన జట్టుకు గెలుపు తీసుకువచ్చాడు.&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;  

2014 జనవరి 26న రాయల్ రంబుల్లో రైన్స్ 15వ స్థానంలో ప్రవేశించి 12 మంది ప్రత్యర్థులను బయటకు పంపించాడు (ఈ రికార్డు తరువాత బ్రాన్ స్ట్రోమన్ 2018లో బ్రేక్ చేశాడు), చివరికి బాటిస్టా చేతిలో ఓడిపోయి రన్నర్-అప్‌గా నిలిచాడు.&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;  

2014 మార్చిలో ది షీల్డ్, కేన్‌తో విభేదం ప్రారంభించి హీరో పాత్రగా మారింది.&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;  

2014 ఏప్రిల్ 6న రెసిల్‌మేనియా XXXలో ది షీల్డ్, కేన్, ది న్యూ ఏజ్ అవుట్‌లాజ్ను ఓడించింది.&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;  

తరువాత వారు [[ట్రిపుల్ హెచ్]], ది అథారిటీతో విభేదం ప్రారంభించారు. దీనికి ప్రతిగా ట్రిపుల్ హెచ్ ఎవల్యూషన్ను తిరిగి ఏర్పరచాడు.&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;  

ది షీల్డ్ 2014 మే 4న ఎక్స్‌ట్రీమ్ రూల్స్లో, జూన్ 1న పేబ్యాక్లో ఎవల్యూషన్‌ను ఓడించింది.&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;  

అయితే తరువాతి రోజు ''రా''లో, రోలిన్స్ ది షీల్డ్‌ను వదిలి ట్రిపుల్ హెచ్, ది అథారిటీతో కలిసిపోయాడు.&lt;ref name=&quot;TheShieldDeparture&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
==== ప్రధాన ఈవెంట్ స్థాయికి వివాదాస్పద ఎదుగుదల (2014–2015) ====
[[File:Roman Reigns April 2014.jpg|thumb|left|upright|రెయిన్స్ – ఏప్రిల్ 2014]]
రెయిన్స్ సింగిల్స్ పోటీల్లో ప్రవేశించి, త్వరగానే ప్రపంచ టైటిల్ పోటీలోకి ప్రవేశించాడు. ఒక బ్యాటిల్ రాయల్ గెలిచిన తర్వాత, జూన్ 29న జరిగిన మనీ ఇన్ ది బ్యాంక్ ఈవెంట్‌లో ఖాళీగా ఉన్న ఖాళీ WWE వరల్డ్ హెవీవెయిట్ ఛాంపియన్‌షిప్ కోసం జరిగిన లాడర్ మ్యాచ్లో అతనిని చేర్చారు,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2014/06/17/21745461.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150706070057/http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2014/06/17/21745461.html|archive-date=July 6, 2015|title=Raw: Money in the Bank title match gets its last two participants|date=June 17, 2014|last=Tylwalk|first=Nick|access-date=June 18, 2014|work=Slam! Sports|publisher=[[Canadian Online Explorer]]}}&lt;/ref&gt; అయితే ఆ మ్యాచ్‌ను జాన్ సీనా గెలిచాడు.&lt;ref name=&quot;MITB14&quot;&gt;{{cite web |last=Benigno |first=Anthony |date=June 2, 2014 |title=John Cena def. Randy Orton, Bray Wyatt, Roman Reigns, Cesaro, U.S. Champion Sheamus, Kane to become the new WWE World Heavyweight Champion |url=https://www.wwe.com/shows/moneyinthebank/2014/wwe-world-heavyweight-championship-ladder-match |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306062102/https://www.wwe.com/shows/moneyinthebank/2014/wwe-world-heavyweight-championship-ladder-match |archive-date=March 6, 2016 |access-date=June 30, 2014 |publisher=[[WWE]]}}&lt;/ref&gt; 

జూలై 20న జరిగిన బ్యాటిల్‌గ్రౌండ్లో, రెయిన్స్ మళ్లీ టైటిల్ కోసం ఫేటల్ ఫోర్-వే మ్యాచ్లో జాన్ సీనా, కేన్, రాండీ ఆర్టన్‌లతో పోటీపడ్డాడు, కానీ మరోసారి సీనా గెలిచాడు.&lt;ref name=&quot;Batt14&quot;&gt;{{cite web |last=Murphy |first=Ryan |date=June 30, 2014 |title=John Cena won the WWE World Heavyweight Championship Fatal 4-Way Match |url=https://www.wwe.com/shows/wwebattleground/2014/wwe-world-heavyweight-championship-fatal-4-way-match |archive-url=https://web.archive.org/web/20160714214615/https://www.wwe.com/shows/wwebattleground/2014/wwe-world-heavyweight-championship-fatal-4-way-match |archive-date=July 14, 2016 |access-date=April 20, 2016 |publisher=[[WWE]]}}&lt;/ref&gt; 

ఈ ఈవెంట్ తర్వాత, రెయిన్స్ రాండీ ఆర్టన్‌తో వైరం ప్రారంభించాడు, ఆగస్టు 17న జరిగిన సమ్మర్‌స్లామ్లో పే-పర్-వ్యూ సింగిల్స్ డెబ్యూ మ్యాచ్‌లో అతన్ని ఓడించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2014/07/21/21822946.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193126/http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2014/07/21/21822946.html|archive-date=March 3, 2016|title=Raw: A bad night for the Authority forces Triple H to Plan C for SummerSlam|work=Slam! Sports|publisher=[[Canadian Online Explorer]]|first=Nick|last=Tylwalk|date=July 21, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burdick |first=Michael |date=July 28, 2014 |title=Roman Reigns def. Randy Orton |url=https://www.wwe.com/shows/summerslam/2014/roman-reigns-randy-orton |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308015015/https://www.wwe.com/shows/summerslam/2014/roman-reigns-randy-orton |archive-date=March 8, 2016 |access-date=March 29, 2025 |publisher=[[WWE]]}}&lt;/ref&gt;

తర్వాతి నెలలో, సెప్టెంబర్ 21న జరిగిన నైట్ ఆఫ్ ఛాంపియన్స్ కోసం రెయిన్స్, రోలిన్స్ మధ్య మ్యాచ్ ఏర్పాటైంది. అయితే, రెయిన్స్‌కు నిజమైన [[లెజిట్ (ప్రొఫెషనల్ రెజ్లింగ్)|లెజిటిమేట్]] ఇంకార్సరేటెడ్ హెర్నియా సమస్య తలెత్తి శస్త్రచికిత్స చేయించుకోవాల్సి వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Clapp |first=John |date=September 9, 2014 |title=Roman Reigns vs. Seth Rollins |url=http://www.wwe.com/shows/nightofchampions/2014/roman-reigns-seth-rollins-26596541 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140913131908/http://www.wwe.com/shows/nightofchampions/2014/roman-reigns-seth-rollins-26596541 |archive-date=September 13, 2014 |access-date=March 29, 2025 |publisher=[[WWE]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Linder |first1=Zach |last2=Pellegatto |first2=Brian |last3=Link |first3=Heiko |date=September 20, 2014 |title=Roman Reigns undergoes emergency surgery |url=http://www.wwe.com/shows/nightofchampions/2014/roman-reigns-breaking-news |archive-url=https://web.archive.org/web/20140923112324/http://www.wwe.com/shows/nightofchampions/2014/roman-reigns-breaking-news |archive-date=September 23, 2014 |access-date=September 20, 2014 |publisher=[[WWE]]}}&lt;/ref&gt; 

దీంతో అతను మ్యాచ్‌కు హాజరుకాలేకపోవడంతో, రోలిన్స్ ఫోర్ఫీట్ ద్వారా విజేతగా ప్రకటించబడ్డాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Powers |first1=Kevin |date=September 21, 2014 |title=Dean Ambrose answers Seth Rollins' open challenge |url=https://www.wwe.com/shows/nightofchampions/2014/dean-ambrose-answers-seth-rollins-challenge |archive-url=https://web.archive.org/web/20160415015109/https://www.wwe.com/shows/nightofchampions/2014/dean-ambrose-answers-seth-rollins-challenge |archive-date=April 15, 2016 |access-date=September 21, 2014 |publisher=[[WWE]]}}&lt;/ref&gt;

డిసెంబర్ 8న జరిగిన ''రా'' ఎపిసోడ్‌లో, రెయిన్స్ &quot;సూపర్‌స్టార్ ఆఫ్ ది ఇయర్&quot; కోసం స్లామ్మీ అవార్డు స్వీకరించి తిరిగి వచ్చాడు.&lt;ref name=&quot;2014Slammy&quot;&gt;{{cite web|url=https://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2014/12/09/22120591.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150704234055/http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2014/12/09/22120591.html|archive-date=July 4, 2015|title=Raw: Newer stars take most of the 2014 Slammy Awards|date=December 9, 2014|last=Tylwalk|first=Nick|access-date=December 9, 2014|work=Slam! Sports|publisher=[[Canadian Online Explorer]]}}&lt;/ref&gt; డిసెంబర్ 14న జరిగిన TLC: టేబుల్స్, లాడర్స్ &amp; చెయర్స్ ఈవెంట్‌లో, రోలిన్స్, జాన్ సీనా మ్యాచ్‌లో జోక్యం చేసుకుని, రోలిన్స్, బిగ్ షోపై దాడి చేశాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Murphy |first=Ryan |date=December 14, 2014 |title=John Cena def. Seth Rollins (Tables Match) |url=http://www.wwe.com/shows/wwetlc/2014/john-cena-seth-rollins-tables-match-26847148/page-2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141227100551/http://www.wwe.com/shows/wwetlc/2014/john-cena-seth-rollins-tables-match-26847148/page-2 |archive-date=December 27, 2014 |access-date=December 15, 2014 |publisher=[[WWE]]}}&lt;/ref&gt;

దీంతో రెయిన్స్, బిగ్ షో మధ్య వైరం ప్రారంభమై,&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Benigno |first1=Anthony |date=December 15, 2014 |title=Big Show confronted Roman Reigns |url=https://www.wwe.com/shows/raw/2014-12-15/wwe-raw-results-26915893/page-8 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150107063628/https://www.wwe.com/shows/raw/2014-12-15/wwe-raw-results-26915893/page-8 |archive-date=January 7, 2015 |access-date=December 15, 2014 |publisher=[[WWE]]}}&lt;/ref&gt; అతను బిగ్ షోను అనేకసార్లు కౌంటౌట్, డిస్‌క్వాలిఫికేషన్ ద్వారా ఓడించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Tedesco |first=Mike |date=December 22, 2014 |title=WWE Raw Results – 12/22/14 (Dean Ambrose vs. Bray Wyatt) |url=https://www.wrestleview.com/wwe-raw-results/52264-wwe-raw-results-12-22-14-live-results-from-minneapolis/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180803224148/https://www.wrestleview.com/wwe-raw-results/52264-wwe-raw-results-12-22-14-live-results-from-minneapolis/ |archive-date=August 3, 2018 |access-date=December 22, 2014 |website=WrestleView}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Tedesco |first=Mike |date=January 6, 2015 |title=WWE RAW Results – 1/5/15 (The Authority resumes power) |url=https://www.wrestleview.com/wwe-raw-results/52403-wwe-raw-results-1-5-15-live-results-from-corpus-christi/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619163305/https://www.wrestleview.com/wwe-raw-results/52403-wwe-raw-results-1-5-15-live-results-from-corpus-christi/ |archive-date=June 19, 2018 |access-date=January 5, 2015 |website=WrestleView}}&lt;/ref&gt;

జనవరి 25, 2015న జరిగిన 2015 రాయల్ రంబుల్ మ్యాచ్‌లో చివరగా రుసేవ్ను బయటకు నెట్టి విజేతగా నిలిచాడు. దీంతో అతనికి రెసిల్‌మేనియా 31లో WWE వరల్డ్ హెవీవెయిట్ ఛాంపియన్‌షిప్ మ్యాచ్ అవకాశం లభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 14, 2014 |title=Roman Reigns won the 2015 Royal Rumble Match |url=https://www.wwe.com/shows/royalrumble/2015/2015-royal-rumble-match |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305185817/https://www.wwe.com/shows/royalrumble/2015/2015-royal-rumble-match |archive-date=March 5, 2016 |access-date=March 29, 2025 |publisher=[[WWE]]}}&lt;/ref&gt; అయితే అతను హీరో పాత్రలో ఉన్నప్పటికీ ప్రేక్షకులు తీవ్రంగా బూ చేశారు.&lt;ref name=&quot;RoyalRumble2015&quot;&gt;{{cite web |last=Caldwell |first=James |date=January 25, 2015 |title=Royal Rumble PPV Report |url=https://pwtorch.com/artman2/publish/wweppvs/article_82945.shtml |access-date=January 26, 2015}}&lt;/ref&gt;

ఫిబ్రవరి 2న ''రా'' ఎపిసోడ్‌లో, బిగ్ షో చేతిలో ఓడిపోవడంతో, మెయిన్ రోస్టర్‌లో సింగిల్స్ పోటీలో తన మొదటి పిన్‌ఫాల్ ఓటమిని చవిచూశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nemer |first=Paul |date=February 3, 2015 |title=WWE RAW Results – 2/2/15 |url=https://www.wrestleview.com/wwe-raw-results/52871-wwe-raw-results-2-2-15-live-results-from-denver/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20181113025541/https://www.wrestleview.com/wwe-raw-results/52871-wwe-raw-results-2-2-15-live-results-from-denver/ |archive-date=November 13, 2018 |access-date=March 29, 2025 |website=WrestleView}}&lt;/ref&gt;

ఫిబ్రవరి 22న జరిగిన ఫాస్ట్‌లేన్లో, డానియెల్ బ్రయాన్‌పై గెలిచి తన రెసిల్‌మేనియా టైటిల్ అవకాశాన్ని నిలుపుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Fastlane15&quot;&gt;{{cite web |last1=Benigno |first1=Anthony |date=February 22, 2015 |title=Roman Reigns def. Daniel Bryan |url=https://www.wwe.com/shows/wwefastlane/2015/roman-reigns-daniel-bryan |archive-url=https://web.archive.org/web/20150429065002/https://www.wwe.com/shows/wwefastlane/2015/roman-reigns-daniel-bryan |archive-date=April 29, 2015 |access-date=February 24, 2015 |publisher=[[WWE]]}}&lt;/ref&gt;

మార్చి 29న జరిగిన రెసిల్‌మేనియా 31లో, బ్రాక్ లెస్నర్‌తో మ్యాచ్ జరుగుతున్న సమయంలో, సెత్ రోలిన్స్ తన మనీ ఇన్ ది బ్యాంక్ కాంట్రాక్ట్ను వినియోగించి మ్యాచ్‌ను ట్రిపుల్ థ్రెట్‌గా మార్చి, రెయిన్స్‌ను పిన్ చేసి విజేతగా నిలిచాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Benigno |first1=Anthony |date=January 25, 2015 |title=Seth Rollins cashed in his Money in the Bank contract |url=http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/31/brock-lesnar-roman-reigns-27042102 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150223062020/http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/31/brock-lesnar-roman-reigns-27042102 |archive-date=February 23, 2015 |access-date=March 31, 2015 |publisher=[[WWE]]}}&lt;/ref&gt;
==== WWE ఛాంపియన్ (2015–2016) ====
[[File:Roman Reigns WWE Champion.jpg|thumb|upright|ఏప్రిల్ 2016లో తన మూడవ పాలనలో WWE వరల్డ్ హెవీవెయిట్ ఛాంపియన్గా ఉన్న రీన్స్]]

అక్టోబర్ 26న జరిగిన ''Raw'' ఎపిసోడ్‌లో, రీన్స్ Alberto Del Rio, Dolph Ziggler, Kevin Owensలను ఫాటల్ ఫోర్-వే మ్యాచ్‌లో ఓడించి WWE వరల్డ్ హెవీవెయిట్ ఛాంపియన్‌షిప్‌కు నంబర్ వన్ కంటెండర్ అయ్యాడు.&lt;ref&gt;...&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;...&lt;/ref&gt;

అయితే, ఛాంపియన్ సెత్ రోలిన్స్ నవంబర్ 4న తన మోకాలి గాయం కారణంగా టైటిల్‌ను ఖాళీ చేశాడు, తద్వారా కొత్త ఛాంపియన్‌ను నిర్ణయించేందుకు టోర్నమెంట్ ఏర్పాటు చేయబడింది.&lt;ref&gt;...&lt;/ref&gt;

రీన్స్ మొదటి రౌండ్‌లో బిగ్ షోను,&lt;ref&gt;...&lt;/ref&gt; క్వార్టర్ ఫైనల్స్‌లో సిజారోను,&lt;ref&gt;...&lt;/ref&gt; సెమీ ఫైనల్స్‌లో డెల్ రియోను,&lt;ref&gt;...&lt;/ref&gt;, నవంబర్ 22న జరిగిన సర్వైవర్ సిరీస్ ఫైనల్స్‌లో డీన్ అంబ్రోస్‌ను ఓడించి మొదటిసారి WWE వరల్డ్ హెవీవెయిట్ ఛాంపియన్ అయ్యాడు.

తక్షణమే, Sheamus తన మనీ ఇన్ ది బ్యాంక్ కాంట్రాక్ట్‌ను క్యాష్ చేసి రీన్స్‌ను ఓడించి, అతని పాలనను కేవలం ఐదు నిమిషాల్లో ముగించాడు.&lt;ref&gt;...&lt;/ref&gt;

డిసెంబర్ 13న జరిగిన TLC ఈవెంట్‌లో, టేబుల్స్, లాడర్స్ అండ్ చెయర్స్ మ్యాచ్లో రీన్స్ టైటిల్‌ను తిరిగి గెలుచుకోలేకపోయాడు, ఎందుకంటే లీగ్ ఆఫ్ నేషన్స్ జోక్యం చేసుకుంది.&lt;ref&gt;...&lt;/ref&gt;

తరువాతి రోజు ''Raw''లో, Vince McMahon రీన్స్‌కు రీమ్యాచ్ ఇచ్చాడు, అయితే ఓడిపోతే రిటైర్ అవ్వాలని షరతు పెట్టాడు. రీన్స్, మెక్‌మహాన్, ఇతరుల జోక్యాన్ని ఎదుర్కొని టైటిల్‌ను తిరిగి గెలిచాడు.&lt;ref&gt;...&lt;/ref&gt;

జనవరి 4న ''Raw''లో రీన్స్ తన టైటిల్‌ను షేమస్‌పై కాపాడుకున్నాడు, తరువాత అతనిని రాయల్ రంబుల్ 2016 మ్యాచ్‌లో టైటిల్‌ను రక్షించాల్సిందిగా మెక్‌మహాన్ బలవంతం చేశాడు.&lt;ref&gt;...&lt;/ref&gt;

ఆ మ్యాచ్‌లో, ట్రిపుల్ హెచ్ చేతిలో ఓడిపోయి తన టైటిల్‌ను కోల్పోయాడు.&lt;ref&gt;...&lt;/ref&gt;

ఫిబ్రవరి 22న జరిగిన ఫాస్ట్‌లేన్లో, రీన్స్ Brock Lesnar, అంబ్రోస్‌లను ఓడించి, WrestleMania 32లో ట్రిపుల్ హెచ్‌తో టైటిల్ మ్యాచ్ సాధించాడు.&lt;ref&gt;...&lt;/ref&gt;

ఏప్రిల్ 3న జరిగిన రెజిల్‌మానియా 32లో ట్రిపుల్ హెచ్‌ను ఓడించి మూడోసారి WWE వరల్డ్ హెవీవెయిట్ ఛాంపియన్ అయ్యాడు.&lt;ref&gt;...&lt;/ref&gt;

మే 1న పేబ్యాక్లో, మే 22న ఎక్స్‌ట్రీమ్ రూల్స్లో ఏజే స్టైల్స్పై విజయాలు సాధించి తన టైటిల్‌ను కాపాడుకున్నాడు.&lt;ref&gt;...&lt;/ref&gt;

ఆ తరువాత సెత్ రోలిన్స్ తిరిగి వచ్చి రీన్స్‌పై దాడి చేశాడు.

తర్వాతి ''Raw''లో, Shane McMahon రీన్స్, రోలిన్స్ మధ్య మనీ ఇన్ ది బ్యాంక్లో టైటిల్ మ్యాచ్‌ను ప్రకటించాడు.&lt;ref&gt;...&lt;/ref&gt;

జూన్ 19న జరిగిన ఈవెంట్‌లో, రీన్స్ రోలిన్స్ చేతిలో ఓడి తన 77 రోజుల పాలనను ముగించాడు.&lt;ref&gt;...&lt;/ref&gt;

జూన్ 21న, WWE వెల్‌నెస్ ప్రోగ్రామ్‌ను ఉల్లంఘించినందుకు రీన్స్‌కు 30 రోజుల సస్పెన్షన్ విధించబడింది.&lt;ref&gt;...&lt;/ref&gt;

జూలై 19న జరిగిన 2016 WWE డ్రాఫ్ట్లో, రీన్స్ రా బ్రాండ్కు ఎంపికయ్యాడు.&lt;ref&gt;...&lt;/ref&gt;

జూలై 24న జరిగిన బ్యాటిల్‌గ్రౌండ్లో, రీన్స్ తిరిగి వచ్చి రోలిన్స్, అంబ్రోస్‌తో ట్రిపుల్ థ్రెట్ మ్యాచ్‌లో పోటీ పడ్డాడు, అందులో అంబ్రోస్ విజయం సాధించాడు.&lt;ref&gt;...&lt;/ref&gt;

తర్వాతి రోజు ''Raw''లో, రీన్స్ Finn Bálor చేతిలో ఓడి WWE Universal Championship మ్యాచ్‌కు అర్హత సాధించలేకపోయాడు.&lt;ref&gt;...&lt;/ref&gt;
==== గ్రాండ్ స్లామ్ ఛాంపియన్ (2016–2018) ====
[[File:United States Champion Roman Reigns.jpg|thumb|left|[[డబ్ల్యూడబ్ల్యూఈ]] వరల్డ్ హెవీవెయిట్ ఛాంపియన్‌షిప్ కోసం పోటీ పడిన తర్వాత, రెయిన్స్ 'రా' (Raw) బ్రాండ్‌కు ఎంపికయ్యారు. సెప్టెంబర్ 2016లో యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఛాంపియన్‌షిప్‌ను గెలుచుకున్నారు.]]

2016 ఆగస్టులో, రెయిన్స్ యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఛాంపియన్ రూసెవ్‌తో వైరాన్ని ప్రారంభించారు. వీరిద్దరి మధ్య ఆగస్టు 21న జరిగిన 'సమ్మర్‌స్లామ్' ఈవెంట్‌లో టైటిల్ మ్యాచ్ జరగాల్సి ఉండగా, మ్యాచ్ ప్రారంభానికి ముందే ఇద్దరూ పరస్పరం దాడి చేసుకోవడంతో ఆ మ్యాచ్ ఫలితం తేలకుండానే (No contest) ముగిసింది.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Burdick |first=Michael |date=August 21, 2016 |title=The United States Championship Match did not take place after Roman Reigns rendered Rusev unable to compete |url=https://www.wwe.com/shows/summerslam/2016/united-states-champion-rusev-vs-roman-reigns-result |access-date=August 21, 2016 |publisher=[[WWE]]}}&lt;/ref&gt; సెప్టెంబర్ 25న జరిగిన 'క్లాష్ ఆఫ్ ఛాంపియన్స్'లో జరిగిన రీమ్యాచ్‌లో రెయిన్స్ రూసెవ్‌ను ఓడించి యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఛాంపియన్‌షిప్‌ను గెలుచుకున్నారు.&lt;ref name=&quot;COC2016&quot;&gt;{{cite web |last=Wortman |first=James |date=September 25, 2016 |title=Roman Reigns def. United States Champion Rusev |url=https://www.wwe.com/shows/wweclashofchampions/2016/rusev-vs-roman-reigns-results |access-date=September 25, 2016 |publisher=[[WWE]]}}&lt;/ref&gt; అక్టోబర్ 30న జరిగిన 'హెల్ ఇన్ ఏ సెల్' మ్యాచ్‌లో రూసెవ్‌పై విజయం సాధించి తన టైటిల్‌ను నిలుపుకున్నారు. డిసెంబర్ 18న జరిగిన 'రోడ్‌బ్లాక్: ఎండ్ ఆఫ్ ది లైన్'లో యూనివర్సల్ ఛాంపియన్‌షిప్ కోసం కెవిన్ ఓవెన్స్‌తో తలపడ్డారు, కానీ క్రిస్ జెరికో జోక్యం వల్ల రెయిన్స్ అనర్హత వేటుతో ఓడిపోయారు. జనవరి 9, 2017 'రా' ఎపిసోడ్‌లో జెరికో, ఓవెన్స్‌తో జరిగిన హ్యాండీక్యాప్ మ్యాచ్‌లో రెయిన్స్ తన యునైటెడ్ స్టేట్స్ టైటిల్‌ను కోల్పోయారు.

[[File:Roman Reigns May 2017.jpg|thumb|upright|మే 2017లో రోమన్ రెయిన్స్]]
జనవరి 29న జరిగిన 'రాయల్ రంబుల్' మ్యాచ్‌లో రెయిన్స్ 30వ నంబర్‌గా ప్రవేశించి బ్రే వ్యాట్, క్రిస్ జెరికో, ది అండర్‌టేకర్‌లను ఎలిమినేట్ చేశారు. చివరకు రాండీ ఆర్టాన్ చేతిలో ఎలిమినేట్ అయ్యారు.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Benigno |first1=Anthony |last2=Taylor |first2=Scott |date=January 29, 2017 |title=Randy Orton won the 30-Superstar Royal Rumble Match |url=https://www.wwe.com/shows/royalrumble/2017/2017-royal-rumble-match-results |access-date=January 29, 2017 |publisher=[[WWE]]}}&lt;/ref&gt; మార్చి 5న 'ఫాస్ట్‌లేన్'లో బ్రాన్ స్ట్రోమన్‌ను ఓడించారు. ఏప్రిల్ 2న జరిగిన 'రెసిల్‌మేనియా 33' ప్రధాన పోరులో ది అండర్‌టేకర్‌ను ఓడించి సంచలనం సృష్టించారు.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Burdick |first1=Michael |date=April 3, 2017 |title=Roman Reigns def. The Undertaker |url=https://www.wwe.com/shows/wrestlemania/33/undertaker-vs-roman-reigns-results |access-date=April 2, 2017 |publisher=[[WWE]]}}&lt;/ref&gt; మరుసటి రాత్రి 'రా' షోలో రింగ్‌లోకి వచ్చిన రెయిన్స్‌ను ప్రేక్షకులు పది నిమిషాల పాటు తీవ్రంగా నిరసించారు, దానికి ఆయన కేవలం &quot;ఇది ఇప్పటి నుండి నా యార్డ్&quot; (This is my yard now) అని బదులిచ్చారు.

నవంబర్ 20, 2017 'రా' ఎపిసోడ్‌లో ది మిజ్‌ను ఓడించి రెయిన్స్ మొట్టమొదటిసారిగా 'ఇంటర్ కాంటినెంటల్ ఛాంపియన్‌షిప్'ను గెలుచుకున్నారు. దీనితో ఆయన [[డబ్ల్యూడబ్ల్యూఈ]] చరిత్రలో 28వ ట్రిపుల్ క్రౌన్, 17వ గ్రాండ్ స్లామ్ ఛాంపియన్‌గా నిలిచారు.&lt;ref name=&quot;GrandSlam&quot;&gt;{{cite web |date=March 12, 2018 |title=The new Grand Slam winners: The 10 Superstars who have won every active championship |url=https://www.wwe.com/article/randy-orton-new-grand-slam-winners |access-date=March 12, 2018 |publisher=[[WWE]]}}&lt;/ref&gt;

[[File:Reigns vs Lesnar WM34 crop.jpg|thumb|రెసిల్‌మేనియా 34లో బ్రాక్ లెస్నర్‌తో తలపడుతున్న రెయిన్స్]]

2018 ఆగస్టు 19న జరిగిన 'సమ్మర్‌స్లామ్'లో బ్రాక్ లెస్నర్‌ను ఓడించి రెయిన్స్ తన కెరీర్‌లో మొదటిసారిగా 'యూనివర్సల్ ఛాంపియన్‌షిప్'ను గెలుచుకున్నారు.&lt;ref name=&quot;SSlam2018&quot;&gt;{{cite web |last=Benigno |first=Anthony |date=August 19, 2018 |title=Roman Reigns def. Brock Lesnar to win the Universal Championship |url=https://www.wwe.com/shows/summerslam/summerslam-2018/brock-lesnar-roman-reigns-results |access-date=August 19, 2018 |publisher=[[WWE]]}}&lt;/ref&gt; అయితే, అక్టోబర్ 22న జరిగిన 'రా' ఎపిసోడ్‌లో రెయిన్స్ ఒక దిగ్భ్రాంతికరమైన ప్రకటన చేశారు. తనకు 11 ఏళ్ల క్రితం వచ్చిన 'లుకేమియా' (రక్త క్యాన్సర్) వ్యాధి మళ్లీ తిరగబెట్టిందని వెల్లడించారు. చికిత్స కోసం తన యూనివర్సల్ టైటిల్‌ను వదులుకుంటున్నట్లు ప్రకటించి, నిరవధిక విరామంలోకి వెళ్లారు.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Benigno |first=Anthony |date=October 22, 2018 |title=Roman Reigns relinquished the Universal Championship after revealing his battle with leukemia |url=https://www.wwe.com/shows/raw/2018-10-22/article/roman-reigns-relinquished-universal-championship-leukemia-battle |access-date=October 23, 2018 |publisher=[[WWE]]}}&lt;/ref&gt;
==== లుకేమియా నుండి పునరాగమనం (2019–2020) ====
[[File:Roman Reigns May 2019.jpg|thumb|upright|మే 2019లో రెయిన్స్]]

ఫిబ్రవరి 25, 2019న రెయిన్స్ తిరిగి 'రా' (Raw) షోలోకి ప్రవేశించారు. తన లుకేమియా వ్యాధి తగ్గుముఖం పట్టిందని (Remission) ఆయన ప్రకటించడంతో ప్రేక్షకుల నుండి భారీ స్పందన లభించింది. అదే రోజు రాత్రి, డ్రూ మెక్‌ఇంటైర్, బాబీ లాష్లే, ఇలియాస్, బారన్ కార్బిన్‌ల దాడి నుండి అంబ్రోస్‌ను రక్షించడానికి రెయిన్స్, రోలిన్స్ రంగంలోకి దిగారు.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Trionfo |first=Richard |date=February 25, 2019 |title=WWE Raw report: good news from Roman Reigns, are birthday celebrations the new contract signings?, a reunion?, and more |url=https://www.pwinsider.com/ViewArticle.php?id=124452&amp;p=3 |access-date=February 25, 2019 |website=PWInsider.com}}&lt;/ref&gt; ఆ తర్వాతి వారం, 'ది షీల్డ్' (The Shield) జట్టు అధికారికంగా మూడవసారి ఏకమైంది. మార్చి 10న జరిగిన 'ఫాస్ట్‌లేన్' ఈవెంట్‌లో మెక్‌ఇంటైర్, లాష్లే, కార్బిన్ బృందాన్ని ది షీల్డ్ ఓడించింది.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Benigno |first=Anthony |date=March 10, 2019 |title=The Shield def. Drew McIntyre, Bobby Lashley &amp; Baron Corbin |url=https://www.wwe.com/shows/wwefastlane/2019/the-shield-vs-baron-corbin-drew-mcintyre-bobby-lashley-results |access-date=March 10, 2019 |publisher=[[WWE]]}}&lt;/ref&gt; ఏప్రిల్ 7న జరిగిన 'రెసిల్‌మేనియా 35'లో రెయిన్స్ డ్రూ మెక్‌ఇంటైర్‌పై విజయం సాధించారు.

2019 [[డబ్ల్యూడబ్ల్యూఈ]] సూపర్‌స్టార్ షేక్-అప్‌లో భాగంగా రెయిన్స్ ఏప్రిల్ 16న 'స్మాక్‌డౌన్' (SmackDown) బ్రాండ్‌కు బదిలీ అయ్యారు. జూన్ 23న జరిగిన 'స్టాంపింగ్ గ్రౌండ్స్'లో మెక్‌ఇంటైర్‌ను మరోసారి ఓడించారు.&lt;ref name=&quot;Stomping Grounds&quot;&gt;{{cite web |last=Bristout |first=Ralph |date=June 23, 2019 |title=Drew McIntyre def. Roman Reigns |url=https://www.wwe.com/shows/wwe-stomping-grounds/2019/roman-reigns-vs-drew-mcintyre-results |access-date=June 23, 2019 |publisher=[[WWE]]}}&lt;/ref&gt; జూలై 14న 'ఎక్స్‌ట్రీమ్ రూల్స్'లో రెయిన్స్, ది అండర్‌టేకర్ జోడీ షేన్ మెక్‌మహన్, మెక్‌ఇంటైర్‌లను ఓడించి తమ వైరాన్ని ముగించారు.

ఆ తర్వాత రెయిన్స్ ఎరిక్ రోవాన్‌తో వివాదంలో చిక్కుకున్నారు. సెప్టెంబర్ 15న 'క్లాష్ ఆఫ్ ఛాంపియన్స్'లో రోవాన్ చేతిలో ఓడిపోయినప్పటికీ, అక్టోబర్ 6న జరిగిన 'హెల్ ఇన్ ఏ సెల్'లో డేనియల్ బ్రయాన్‌తో కలిసి రోవాన్, ల్యూక్ హార్పర్‌లను ఓడించారు.&lt;ref name=&quot;HIAC2019&quot;&gt;{{cite web |last=Benigno |first=Anthony |date=October 6, 2019 |title=Roman Reigns &amp; Daniel Bryan def. Erick Rowan &amp; Luke Harper (Tornado Tag Team Match) |url=https://www.wwe.com/shows/hellinacell/2019/daniel-bryan-roman-reigns-vs-erick-rowan-luke-harper-results |access-date=October 6, 2019 |publisher=[[WWE]]}}&lt;/ref&gt; నవంబర్‌లో కింగ్ కార్బిన్‌తో వైరం మొదలైంది. 2020 ఫిబ్రవరిలో జరిగిన 'సూపర్ షోడౌన్'లో స్టీల్ కేజ్ మ్యాచ్‌లో కార్బిన్‌ను ఓడించడంతో వీరిద్దరి మధ్య వివాదం ముగిసింది.

ఆ మరుసటి రాత్రి స్మాక్‌డౌన్‌లో, 'రెసిల్‌మేనియా 36' కోసం యూనివర్సల్ ఛాంపియన్ గోల్డ్‌బర్గ్‌కు రెయిన్స్ సవాలు విసిరారు.&lt;ref name=&quot;SmackDown02282020&quot;&gt;{{cite web |last=Barnett |first=Jake |date=February 28, 2020 |title=2/28 WWE Friday Night Smackdown results: Barnett's review of John Cena's return, Goldberg's first appearance since winning the WWE Universal Championship at WWE Super ShowDown |url=https://prowrestling.net/site/2020/02/28/2-28-wwe-friday-night-smackdown-results-barnetts-review-of-john-cenas-return-goldbergs-first-appearance-since-winning-the-wwe-universal-championship-at-wwe-super-showdown/ |access-date=February 29, 2020 |work=Pro Wrestling Dot Net}}&lt;/ref&gt; అయితే, మార్చి చివరిలో కోవిడ్-19 మహమ్మారి వ్యాప్తి చెందడంతో, తన ఆరోగ్యం (లుకేమియా వల్ల రోగనిరోధక శక్తి తక్కువగా ఉండటం), కుటుంబ భద్రత దృష్ట్యా రెయిన్స్ ఆ ఈవెంట్ నుండి తప్పుకున్నారు. ఆయన స్థానంలో బ్రాన్ స్ట్రోమన్ బరిలోకి దిగారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Raimondi |first=Marc |date=March 26, 2020 |title=Sources: Roman Reigns withdraws from WWE's WrestleMania |url=https://www.espn.com/wwe/story/_/id/28960491/roman-reigns-withdraws-wwe-wrestlemania |access-date=March 27, 2020 |website=[[ESPN]]}}&lt;/ref&gt; మహమ్మారి సమయంలో తన కుటుంబ క్షేమం కోసమే తాను ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నట్లు రెయిన్స్ 'హిందుస్థాన్ టైమ్స్' ఇంటర్వ్యూలో పేర్కొన్నారు.
==== ది ట్రైబల్ చీఫ్ (2020–2024) ====
{{main article|The Bloodline (professional wrestling)|l1 = ది బ్లడ్‌లైన్}}

[[File:Roman Reigns, WrestleMania XL 2.jpg|thumb|right|266x266px|ఆగస్టు 2020 నుండి ఏప్రిల్ 2024 వరకు 1,316 రోజుల పాటు రెయిన్స్ యూనివర్సల్ ఛాంపియన్‌షిప్‌ను కలిగి ఉన్నాడు. తద్వారా ఈ ఛాంపియన్‌షిప్ చరిత్రలో అత్యధిక కాలం టైటిల్‌ను నిలబెట్టుకున్న వ్యక్తిగా, 1988 తర్వాత కంపెనీ చరిత్రలోనే అత్యధిక కాలం ఛాంపియన్‌గా నిలిచిన వ్యక్తిగా రికార్డు సృష్టించాడు.]]

ఐదు నెలల విరామం తర్వాత, ఆగస్టు 23న జరిగిన [[SummerSlam (2020)|సమ్మర్‌స్లామ్]] ఈవెంట్‌లో రెయిన్స్ తిరిగి వచ్చాడు. అక్కడ కొత్త యూనివర్సల్ ఛాంపియన్ &quot;ది ఫైండ్&quot; బ్రే వ్యాట్, బ్రాన్ స్ట్రోమన్‌లపై దాడి చేశాడు.&lt;ref name=&quot;SSlam2020&quot;/&gt; ఆ తర్వాతి ''స్మాక్‌డౌన్'' ఎపిసోడ్‌లో, రెయిన్స్ తన కొత్త మేనేజర్ [[Paul Heyman|పాల్ హేమన్‌]]తో జతకట్టాడు. 2014 తర్వాత అతను మొదటిసారి విలన్ ([[Heel (professional wrestling)|హీల్]]) పాత్రలోకి మారాడు.&lt;ref name=&quot;SmackDown08282020&quot;/&gt; ఆగస్టు 30న జరిగిన [[Payback (2020)|పేబ్యాక్]] ఈవెంట్‌లో, రెయిన్స్ &quot;నో హోల్డ్స్ బార్డ్&quot; ట్రిపుల్ థ్రెట్ మ్యాచ్‌లో బ్రే వ్యాట్, స్ట్రోమన్‌లను ఓడించి, రెండోసారి యూనివర్సల్ ఛాంపియన్‌షిప్‌ను గెలుచుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Payback2020&quot;/&gt;

సెప్టెంబర్ 27న జరిగిన [[Clash of Champions (2020)|క్లాష్ ఆఫ్ ఛాంపియన్స్]] ఈవెంట్‌లో, రెయిన్స్ తన సోదరుడు [[Jey Uso|జే ఉసో]]పై తన మొదటి టైటిల్ డిఫెన్స్‌ను విజయవంతంగా పూర్తి చేశాడు.&lt;ref name=&quot;SmackDown09042020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;COC2020&quot;/&gt; అక్టోబర్ 25న జరిగిన [[Hell in a Cell (2020)|హెల్ ఇన్ ఎ సెల్]] మ్యాచ్‌లో కూడా జే ఉసోను ఓడించాడు. ఈ ఓటమి తర్వాత, జే ఉసో రెయిన్స్ యొక్క ఆదేశాలను పాటించాలని, అతన్ని &quot;ది ట్రైబల్ చీఫ్&quot; (The Tribal Chief) అని పిలవాలని నిర్ణయించబడింది.&lt;ref name=&quot;SmackDown10302020&quot;/&gt; నవంబర్ 22న జరిగిన [[Survivor Series (2020)|సర్వైవర్ సిరీస్]]లో, రెయిన్స్ WWE ఛాంపియన్ డ్రూ మెక్‌ఇంటైర్‌ను ఓడించాడు.&lt;ref name=&quot;SSeries2020&quot;/&gt;

ఆ తర్వాత, రెయిన్స్ కెవిన్ ఓవెన్స్‌తో సుదీర్ఘ పోరాటాన్ని కొనసాగించాడు. [[TLC: Tables, Ladders &amp; Chairs (2020)|TLC 2020]], డిసెంబర్ 25 ''స్మాక్‌డౌన్'', 2021 [[Royal Rumble (2021)|రోయల్ రంబుల్]] ఈవెంట్లలో ఓవెన్స్‌పై విజయం సాధించి టైటిల్‌ను నిలబెట్టుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;TLC2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;RR2021&quot;/&gt; అనంతరం [[Elimination Chamber (2021)|ఎలిమినేషన్ ఛాంబర్]], [[Fastlane (2021)|ఫాస్ట్‌లేన్]] ఈవెంట్లలో డేనియల్ బ్రయాన్‌ను ఓడించాడు.&lt;ref name=&quot;EC2021&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Fastlane2021&quot;/&gt; [[WrestleMania 37|రెసిల్‌మేనియా 37]] మెయిన్ ఈవెంట్‌లో డేనియల్ బ్రయాన్, ఎడ్జ్‌లను ట్రిపుల్ థ్రెట్ మ్యాచ్‌లో ఓడించి తన ఆధిపత్యాన్ని చాటుకున్నాడు.

జులై 18న జరిగిన [[Money in the Bank (2021)|మనీ ఇన్ ది బ్యాంక్]] ఈవెంట్‌లో ఎడ్జ్‌ను ఓడించిన తర్వాత, జాన్ సీనా తిరిగి వచ్చి రెయిన్స్‌ను సవాలు చేశాడు.&lt;ref name=&quot;SSlam2021&quot;/&gt; ఆగస్టు 21న జరిగిన [[SummerSlam (2021)|సమ్మర్‌స్లామ్]]లో సీనాను ఓడించిన తర్వాత బ్రాక్ లెస్నర్ తిరిగి వచ్చాడు.&lt;ref name=&quot;SSlam2021&quot;/&gt; అక్టోబర్ 21న [[Crown Jewel (2021)|క్రౌన్ జ్యువెల్]] ఈవెంట్‌లో లెస్నర్‌ను ఓడించి రెయిన్స్ టైటిల్‌ను కాపాడుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;CrownJewel2021&quot;/&gt;

[[WrestleMania 38|రెసిల్‌మేనియా 38]]లో, బ్రాక్ లెస్నర్‌ను ఓడించి WWE ఛాంపియన్‌షిప్‌ను కూడా గెలుచుకున్నాడు. దీనితో అతను ఏకకాలంలో రెండు టైటిళ్లను కలిగి ఉన్న మొట్టమొదటి ఛాంపియన్‌గా మారి, &quot;అన్‌డిస్ప్యూటెడ్ WWE యూనివర్సల్ ఛాంపియన్&quot; (Undisputed WWE Universal Champion) అని పిలవబడ్డాడు.&lt;ref name=&quot;WM38N2&quot;/&gt;

2023లో జరిగిన [[WrestleMania 39|రెసిల్‌మేనియా 39]]లో కోడి రోడ్స్‌ను ఓడించిన రెయిన్స్, మే 27 నాటికి ఛాంపియన్‌గా 1,000 రోజులు పూర్తి చేసుకున్నాడు. ఈ ఘనత సాధించిన ఐదో ఆటగాడిగా నిలిచాడు.&lt;ref name=&quot;longest-in-30-years&quot;/&gt; అయితే, 2024 ఏప్రిల్ 7న జరిగిన [[WrestleMania XL|రెసిల్‌మేనియా 40]] నైట్ 2లో, కోడి రోడ్స్ చేతిలో ఓడిపోయాడు. దీనితో అతని 1,316 రోజుల యూనివర్సల్ ఛాంపియన్‌షిప్ పాలన ముగిసింది.&lt;ref name=&quot;WM40N2&quot;/&gt; ఈ ఓటమి తర్వాత, WWE యూనివర్సల్ ఛాంపియన్‌షిప్‌ను రిటైర్ చేసి, రెయిన్స్‌ను దాని చివరి ఛాంపియన్‌గా గుర్తించింది.&lt;ref name=&quot;Universal-Retired&quot;/&gt;
== ది ఒ.టి.సి (2024–ప్రస్తుతం) ==
తన టైటిళ్లను కోల్పోయిన తర్వాత, రీన్స్ టెలివిజన్ నుండి విరామం తీసుకున్నాడు. ఆ సమయంలో సోలో సికోవా తనను తాను బ్లడ్‌లైన్ (The Bloodline) తాత్కాలిక నాయకుడిగా ప్రకటించుకున్నాడు. ఈ క్రమంలో జిమ్మీ ఉసోను సమూహం నుండి బహిష్కరించి, హకు కుమారులు అయిన తంగా లోవా, టమా టొంగా లతో పాటు జాకబ్ ఫాతును బృందంలో చేర్చుకున్నాడు. ఏప్రిల్ 26 ''స్మాక్‌డౌన్'' ఎపిసోడ్‌లో, రీన్స్ స్వచ్ఛందంగా 2024 డ్రాఫ్ట్ నుండి తప్పుకున్నట్లు పాల్ హేమాన్ ప్రకటించాడు. అయితే, సికోవా రీన్స్ ఆదేశాలను బేఖాతరు చేస్తూ, హేమాన్‌ను గ్రూప్ నుండి తొలగించి, తనను తాను కొత్త &quot;ట్రైబల్ చీఫ్&quot; (Tribal Chief) గా ప్రకటించుకున్నాడు.

నాలుగు నెలల విరామం తర్వాత, 2024 ఆగస్టు 3న జరిగిన [[SummerSlam (2024)|సమ్మర్‌స్లామ్]] లో రీన్స్ &quot;ది ఒ.టి.సి&quot; (The O.T.C - The Original Tribal Chief) అనే కొత్త పేరుతో తిరిగి వచ్చాడు. అక్కడ సోలో సికోవాపై దాడి చేసి, కోడి రోడ్స్ తన టైటిల్‌ను నిలబెట్టుకోవడంలో సహాయపడ్డాడు. అక్టోబరులో జరిగిన 'బ్యాడ్ బ్లడ్' ఈవెంట్‌లో రీన్స్, కోడి రోడ్స్ కలిసి సికోవా, ఫాతు జోడీని ఓడించారు. నవంబరులో జరిగిన 'సర్వైవర్ సిరీస్: వార్ గేమ్స్'లో రీన్స్, ఉసోస్, సామీ జైన్, [[CM Punk|సీఎం పంక్]] కలిసి కొత్త బ్లడ్‌లైన్ జట్టును ఓడించారు.

జనవరి 6, 2025న నెట్‌ఫ్లిక్స్‌లో ప్రసారమైన 'రా' (Raw) మొదటి ఎపిసోడ్‌లో జరిగిన &quot;ట్రైబల్ కాంబాట్&quot; మ్యాచ్‌లో సికోవాను ఓడించి రీన్స్ తన 'ఉలా ఫాలా' (Ula Fala) మాల, ట్రైబల్ చీఫ్ హోదాను తిరిగి పొందాడు. ఆ తర్వాత ఫిబ్రవరి 2025లో జరిగిన రాయల్ రంబుల్‌లో సీఎమ్ పంక్ వల్ల రీన్స్ ఎలిమినేట్ అయ్యాడు, ఇది వారి మధ్య వైరాగ్యానికి దారితీసింది. ఏప్రిల్ 19, 2025న [[WrestleMania 41|రెసిల్‌మేనియా 41]] లో జరిగిన ట్రిపుల్ థ్రెట్ మ్యాచ్‌లో పాల్ హేమాన్ రీన్స్‌ను మోసం చేసి సెత్ రోలిన్స్‌తో చేతులు కలపడంతో రీన్స్ ఓడిపోయాడు.

కొన్ని నెలల విరామం తర్వాత తిరిగి వచ్చిన రీన్స్, 2026 [[Royal Rumble (2026)|రాయల్ రంబుల్]] పోటీలో 26వ స్థానంలో ప్రవేశించి, గంతర్‌ను చివరిగా ఎలిమినేట్ చేయడం ద్వారా తన కెరీర్‌లో రెండోసారి రాయల్ రంబుల్ విజేతగా నిలిచాడు. దీని ద్వారా రెసిల్‌మేనియా 42లో వరల్డ్ హెవీవెయిట్ ఛాంపియన్‌షిప్ కోసం పోటీ పడే అవకాశాన్ని పొందాడు. ఏప్రిల్ 19, 2026న జరిగిన [[WrestleMania 42|రెసిల్‌మేనియా 42]] ప్రధాన పోరులో సీఎం పంక్‌ను ఓడించి రీన్స్ వరల్డ్ హెవీవెయిట్ ఛాంపియన్‌గా అవతరించాడు.

=== మూలాలు ===
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;SmackDown04122024&quot;&gt;{{cite web |last=Barnett |first=Jake |date=April 12, 2024 |title=WWE Friday Night Smackdown results (4/12) |url=https://prowrestling.net/site/2024/04/12/wwe-friday-night-smackdown-results-4-12-barnetts-review-of-the-appearances-of-new-champs-cody-rhodes-and-bailey-triple-threats-for-a-shot-at-the-wwe-universal-championship/ |work=Pro Wrestling Dot Net}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;SSlam2024&quot;&gt;{{cite web |last=Powell |first=Jason |date=August 3, 2024 |title=WWE SummerSlam results |url=https://prowrestling.net/site/2024/08/03/wwe-summerslam-results-powells-review-of-cody-rhodes-vs-solo-sikoa-in-a-bloodline-rules-match-for-the-wwe-championship-damian-priest-vs-gunther-for-the-world-heavyweight-championship/ |work=Pro Wrestling Dot Net}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;RawpremiereNetflix&quot;&gt;{{cite web |last=Powell |first=Jason |date=January 6, 2025 |title=WWE Raw results (1/6) |url=https://prowrestling.net/site/2025/01/06/wwe-raw-results-1-6-powells-live-review-of-the-netflix-premiere-with-cm-punk-vs-seth-rollins-solo-sikoa-vs-roman-reigns-in-a-tribal-combat-match-the-rock-john-cena-logan-paul/ |work=Pro Wrestling Dot Net}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;WrestleMania42N2&quot;&gt;{{cite web|last=Powell|first=Jason|title=WrestleMania 42 results|url=https://prowrestling.net/site/2026/04/19/wrestlemania-42-results-powells-live-review-of-night-two-with-cm-punk-vs-roman-reigns-for-the-world-heavyweight-championship-oba-femi-vs-brock-lesnar/|work=Pro Wrestling Dot Net|date=April 19, 2026}}&lt;/ref&gt;
}} 
== వ్యక్తిగత జీవితం ==
[[జార్జియా టెక్|జార్జియా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ]]లో చదువుతున్న సమయంలో అనోయి గలీనా బెక్కర్‌తో పరిచయం ఏర్పరుచుకున్నాడు. ఆమె కూడా ఒక క్రీడాకారిణిగా [[అథ్లెటిక్స్ (ట్రాక్ అండ్ ఫీల్డ్)|ట్రాక్ అండ్ ఫీల్డ్]]లో పాల్గొని, తరువాత ఫిట్‌నెస్ మోడల్‌గా మారింది. ఈ జంట డిసెంబర్ 2014లో [[బహామాస్]]లోని డిస్నీకి చెందిన [[కాస్టవే కే]]లో వివాహం చేసుకున్నారు. వీరికి ఐదుగురు పిల్లలు ఉన్నారు: 2007లో జన్మించిన ఒక కుమార్తె, అలాగే 2016, 2020లో జన్మించిన రెండు జంటల ట్విన్స్.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Pullar III |first=Sid |date=December 13, 2024 |title=Who Is Roman Reigns' Wife? All About Galina Becker |url=https://www.si.com/fannation/wrestling/who-is-roman-reigns-wife-all-about-galina-becker |access-date=April 6, 2026 |website=Sports Illustrated |language=en-US}}&lt;/ref&gt; వారి కుటుంబం [[టాంపా, ఫ్లోరిడా]]లో నివసిస్తోంది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.tampabay.com/florida/2019/02/26/with-leukemia-in-remission-wwes-roman-reigns-announces-return-to-ring/|title=With leukemia in remission, WWE's Roman Reigns announces return to ring|work=Tampa Bay Times|first=Carl|last=Lisciandrello|date=February 26, 2019|access-date=March 2, 2019}}&lt;/ref&gt;

అనోయి నమోదు చేయబడిన [[డెమోక్రటిక్ పార్టీ (యునైటెడ్ స్టేట్స్)]] సభ్యుడు అయినప్పటికీ, తనను తాను మధ్యవర్తి (సెంట్రిస్ట్)గా భావిస్తాడు. ఆయన [[రిపబ్లికన్ పార్టీ (యునైటెడ్ స్టేట్స్)]] అభ్యర్థి [[డొనాల్డ్ ట్రంప్]]కు [[2024 యునైటెడ్ స్టేట్స్ అధ్యక్ష ఎన్నికలు]]లో ఓటు వేశారు.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Kludt |first=Tom |date=2025-04-17 |title=Roman Reigns's Quest to Be WWE's Next Great Crossover Star |url=https://www.vanityfair.com/news/story/roman-reignss-quest-to-be-wwes-next-great-crossover-star |access-date=2025-04-17 |magazine=Vanity Fair |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Roman Reigns Opens Up About His Support For Donald Trump, Says He Doesn't Back Everything That Trump Does |url=https://www.fightful.com/wrestling/roman-reigns-opens-about-his-support-donald-trump-says-he-doesn-t-back-everything-trump-does |access-date=2025-04-17 |website=Fightful |language=en}}&lt;/ref&gt;

అక్టోబర్ 2018లో, అనోయి తాను [[దీర్ఘకాలిక మైలోయిడ్ ల్యూకీమియా|క్రానిక్ మైలోయిడ్ ల్యూకీమియా]] (CML) అనే రక్త క్యాన్సర్‌తో బాధపడుతున్నానని వెల్లడించాడు. ఇది పూర్తిగా నయం కాని కానీ చికిత్స ద్వారా నియంత్రించగల వ్యాధి. అతనికి మొదట 2007లో ప్రొఫెషనల్ ఫుట్‌బాల్ కెరీర్ సమయంలో ఈ వ్యాధి నిర్ధారణ అయ్యింది. ప్రస్తుతం కూడా ఈ పరిస్థితిని నియంత్రించడానికి జీవితాంతం [[కీమోథెరపీ|మౌఖిక కీమోథెరపీ]] తీసుకుంటున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Roman Reigns: WWE, CML and me |url=https://www.leukaemiacare.org.uk/support-and-information/latest-from-leukaemia-care/inspirational-stories/roman-reigns-wwe-cml-and-me/ |access-date=2024-01-07 |website=Leukaemia Care |language=en-GB }}{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gagnon |first=Joshua |date=2020-03-28 |title=Roman Reigns Gets Involved With Blood Health Campaign |url=https://www.wrestlinginc.com/news/2020/03/roman-reigns-gets-involved-with-blood-health-campaign-668497/ |access-date=2024-01-07 |website=Wrestling Inc. |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-08-05 |title=Roman Reigns joins Becky Lynch as WWE 2K20 cover superstars |url=https://www.espn.com.au/wwe/story/_/id/27304496/roman-reigns-joins-becky-lynch-wwe2k20-cover-superstars |access-date=2024-01-07 |website=ESPN.com }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Linder |first=Brian |date=2024-04-08 |title=WWE star Roman Reigns gives update on his leukemia battle after WrestleMania 40 |url=https://www.pennlive.com/news/2024/04/wwe-star-roman-reigns-gives-update-on-his-leukemia-battle-after-wrestlemania-40.html |access-date=2024-04-16 |website=pennlive }}&lt;/ref&gt;
== చిత్రసూచి ==
=== సినిమాలు ===
{{pending films key}}
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
!సంవత్సరం
!శీర్షిక
!పాత్ర
!class=&quot;unsortable&quot;|గమనికలు
|-
| 2016
| ''[[Countdown (2016 film)|కౌంట్‌డౌన్]]''
| తానే
| క్రెడిట్ లేని అతిథి పాత్ర
|-
| 2017
| ''[[The Jetsons &amp; WWE: Robo-WrestleMania!]]''
| తానే
| వాయిస్ పాత్ర
|-
| 2019
| ''[[Hobbs &amp; Shaw|ఫాస్ట్ అండ్ ఫ్యూరియస్ ప్రెజెంట్స్: హాబ్స్ అండ్ షా]]''
| మాటియో హాబ్స్
|
|-
| 2020
| ''[[The Wrong Missy]]''
| టాటెడ్ మీట్‌హెడ్ (గ్యారీ)
|
|-
| 2021
| ''[[Rumble (2021 film)|రంబుల్]]''
| రామరిల్లా
| వాయిస్ పాత్ర
|-
| 2025
| ''[[The Pickup (film)|ది పికప్]]''
| ఎంఎంఏ ఫైటర్
| 
|-
| 2025
| ''[[Zootopia 2]]''
| జెబ్రో జెబ్రాక్స్టన్
| వాయిస్ పాత్ర&lt;ref&gt;[https://411mania.com/wrestling/cm-punk-roman-reigns-set-to-voice-zebras-in-zootopia-2/ CM Punk &amp; Roman Reigns Set To Voice Zebras In Zootopia 2]&lt;/ref&gt;
|-
| 2026
| ''[[Street Fighter (2026 film)|స్ట్రీట్ ఫైటర్]]''
| [[Akuma (Street Fighter)|అకుమా]]
| నిర్మాణానంతర దశలో ఉంది&lt;ref&gt;{{Cite web |title='Street Fighter' Cast: Who's Who In The Live-Action Arcade Film Adaption|url=https://deadline.com/gallery/street-fighter-movie-cast/andrew-koji-playing-ryu-in-street-fighter/ |website=[[Deadline Hollywood]]}}&lt;/ref&gt;
|}

=== టెలివిజన్ ===
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
!సంవత్సరం
!శీర్షిక
!పాత్ర
!class=&quot;unsortable&quot;|గమనికలు
|-
| 2013
| ''[[Total Divas]]''
| తానే
| 1 ఎపిసోడ్
|-
| 2015
| ''WWE 24''
| తానే
| [[WrestleMania 31]] పై డాక్యుమెంటరీ
|-
| 2016
| ''Unfiltered''
| తానే
| [[Renee Young]] తో ఇంటర్వ్యూ కార్యక్రమం
|-
| 2016
| ''WWE 24''
| తానే
| [[WrestleMania 32]] పై డాక్యుమెంటరీ
|-
| 2019
| ''WWE Chronicle''
| తానే
| 2 ఎపిసోడ్లు
|-
| 2019
| ''[[Cousins for Life]]''
| రాడ్నీ
| ఎపిసోడ్: &quot;Farewell to Arthur?&quot;
|-
| 2019
| ''[[Fox New Year's Eve specials|ఫాక్స్ న్యూ ఇయర్ ఈవ్ విత్ స్టీవ్ హార్వీ]]''
| తానే
|
|-
| 2020
| ''[[Elena of Avalor]]''
| కిజిన్ (వాయిస్)
| ఎపిసోడ్: &quot;Giant Steps&quot;
|}
== ఛాంపియన్‌షిప్‌లు, విజయాలు ==
=== ప్రొఫెషనల్ రెజ్లింగ్ ===

* '''CBS స్పోర్ట్స్ (CBS Sports)'''
** ఫ్యూడ్ ఆఫ్ ది ఇయర్ (2020) – జే ఉసో (Jey Uso) తో జరిగిన పోరుకు గాను&lt;ref name=&quot;CBS2020&quot;&gt;{{cite web|last=Brookhouse|first=Brent|title=2020 CBS Sports Wrestling Awards: Drew McIntyre stands out as Wrestler of the Year|url=https://www.cbssports.com/wwe/news/2020-cbs-sports-wrestling-awards-drew-mcintyre-stands-out-as-wrestler-of-the-year/|work=[[CBSSports.com]]|date=January 2, 2021|access-date=January 2, 2021}}&lt;/ref&gt;
* '''ESPN'''
** బెస్ట్ స్టోరీలైన్ ఆఫ్ ది ఇయర్ (2022) – ది బ్లడ్‌లైన్, సామీ జైన్‌తో కలిసి&lt;ref name=&quot;ESPN2022&quot;&gt;{{cite web|title=Pro Wrestling 2022 awards: The best male and female wrestler, feud, faction, promo and more|url=https://www.espn.com/wwe/story/_/id/35329583/pro-wrestling-2022-awards-best-male-female-wrestler-feud-faction-promo-more|work=[[ESPN]]|date=December 28, 2022|access-date=December 31, 2022}}&lt;/ref&gt;
** బెస్ట్ స్టోరీలైన్ ఆఫ్ ది ఇయర్ (2023) – ది బ్లడ్‌లైన్ 2.0 లో భాగంగా
** మేల్ రెజ్లర్ ఆఫ్ ది ఇయర్ (2022)
* '''ESPY అవార్డులు'''
** బెస్ట్ WWE మూమెంట్ (2019) – రోమన్ రెయిన్స్ తిరిగి రా (Raw) షోకి వచ్చి, తన లుకేమియా వ్యాధి తగ్గుముఖం పట్టిందని ప్రకటించిన సందర్భం
* '''ఫ్లోరిడా ఛాంపియన్‌షిప్ రెజ్లింగ్ (FCW)'''
** FCW ఫ్లోరిడా ట్యాగ్ టీమ్ ఛాంపియన్‌షిప్ (1 సారి) – టైలర్ బ్రీజ్ (మైక్ డాల్టన్) తో కలిసి
* '''న్యూయార్క్ పోస్ట్ (New York Post)'''
** స్టోరీలైన్ ఆఫ్ ది ఇయర్ (2022) – ది బ్లడ్‌లైన్, సామీ జైన్ తో కలిసి
* '''ప్రో రెజ్లింగ్ ఇలస్ట్రేటెడ్ (PWI)'''
** కంబ్యాక్ ఆఫ్ ది ఇయర్ (2019)
** ఇన్‌స్పిరేషనల్ రెజ్లర్ ఆఫ్ ది ఇయర్ (2018, 2019)
** మోస్ట్ హేటెడ్ రెజ్లర్ ఆఫ్ ది ఇయర్ (2016)
** మోస్ట్ ఇంప్రూవ్డ్ రెజ్లర్ ఆఫ్ ది ఇయర్ (2015)
** ట్యాగ్ టీమ్ ఆఫ్ ది ఇయర్ (2013) – సెత్ రోలిన్స్‌తో కలిసి
** 2016, 2022 సంవత్సరాల్లో PWI 500 జాబితాలో నంబర్ 1 స్థానంలో నిలిచారు.
** రెజ్లర్ ఆఫ్ ది ఇయర్ (2022)
** మ్యాచ్ ఆఫ్ ది ఇయర్ (2024) – రెజిల్ మేనియా XL లో కోడి రోడ్స్‌తో జరిగిన మ్యాచ్
* '''స్పోర్ట్స్ ఇలస్ట్రేటెడ్ (Sports Illustrated)'''
** రెజ్లర్ ఆఫ్ ది ఇయర్ (2021)
** సార్వకాలిక అత్యుత్తమ 20 మంది WWE రెజ్లర్ల జాబితాలో 5వ స్థానం
* '''WWE'''
** WWE ఛాంపియన్‌షిప్ (4 సార్లు)
** WWE యూనివర్సల్ ఛాంపియన్‌షిప్ (2 సార్లు)
** వరల్డ్ హెవీవెయిట్ ఛాంపియన్‌షిప్ (1 సారి - ప్రస్తుతం)
** WWE ఇంటర్ కాంటినెంటల్ ఛాంపియన్‌షిప్ (1 సారి)
** WWE యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఛాంపియన్‌షిప్ (1 సారి)
** WWE ట్యాగ్ టీమ్ ఛాంపియన్‌షిప్ (1 సారి) – సెత్ రోలిన్స్‌తో కలిసి
** 28వ ట్రిపుల్ క్రౌన్ ఛాంపియన్
** 9వ గ్రాండ్ స్లామ్ ఛాంపియన్ (ప్రస్తుత ఫార్మాట్ ప్రకారం)
** రాయల్ రంబుల్ విజేత (2015, 2026)
** స్లామ్మీ అవార్డులు (10 సార్లు)
*** బ్రేక్ అవుట్ స్టార్ ఆఫ్ ది ఇయర్ (2013) – ది షీల్డ్ సభ్యుడిగా
*** సూపర్ స్టార్ ఆఫ్ ది ఇయర్ (2014)
*** మ్యాచ్ ఆఫ్ ది ఇయర్ (2025) – కోడి రోడ్స్‌తో రెజిల్ మేనియా XL లో జరిగిన మ్యాచ్

=== ఇతర గౌరవాలు ===
* NCAA ఫస్ట్ టీమ్ ఆల్-ACC (2006) – జార్జియా టెక్ ఎల్లో జాకెట్స్ ఫుట్‌బాల్ జట్టు తరపున.

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>ajjh4r6cqnoskzj4upe7uw9f8aq0w1n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>గ్రీకు పురాణాలు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>488971</id>
    <revision>
      <id>4957409</id>
      <parentid>4852749</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:11:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* హెరాకిల్స్, హెరాక్లిడే */</comment>
      <origin>4957409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="180839" sha1="d8l0zkt0anthg745c0c68meoz0xw2ff" xml:space="preserve">'''గ్రీకు పురాణాలు''' అనేవి ప్రాచీన గ్రీకులు చెప్పిన పురాణాల సమూహం, ప్రాచీన గ్రీకు జానపద కథల శైలి. ఇవి నేడు [[రోమన్ సామ్రాజ్యం|రోమన్]] పురాణాలతో కలిసి ప్రాచీన పురాణాల విస్తృత హోదాలో కలిసిపోయాయి. ఈ కథలు ప్రపంచ మూలం, స్వభావం, దేవతలు, వీరుల జీవితాలు, ప్రాచీన గ్రీకుల ఆరాధన, ఆచార పద్ధతుల ప్రాముఖ్యత గురించి వివరిస్తాయి. ప్రాచీన గ్రీసు మతపరమైన, రాజకీయ సంస్థలపై వెలుగు నింపడానికి, పురాణాల సృష్టి స్వభావాన్ని బాగా అర్థం చేసుకోవడానికి ఆధునిక విద్వాంసులు ఈ పురాణాలను అధ్యయనం చేస్తారు.&lt;ref name=&quot;Helios&quot;&gt;{{cite encyclopedia|title=Volume: Hellas, Article: Greek Mythology|encyclopedia=[[Encyclopaedia The Helios]]|year=1952}}&lt;/ref&gt;

గ్రీకు పురాణాలు ప్రారంభంలో మౌఖిక-కవితా సంప్రదాయంలో క్రీ.పూ. 18వ శతాబ్దం నుండి మినోవన్, మైసీనియన్ గాయకులచే ప్రచారం చేయబడ్డాయి;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Cartwirght|first1=Mark|date=29 July 2012|title=Greek Mythology|url=https://www.worldhistory.org/Greek_Mythology/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418165021/https://www.worldhistory.org/Greek_Mythology/|archive-date=18 April 2021|access-date=26 March 2018|website=World History Encyclopedia}}&lt;/ref&gt; కాలక్రమేణా ట్రోజన్ యుద్ధ వీరుల కథలు, దాని పర్యవసానాలు [[హోమర్]] ఇతిహాస పద్యాలైన [[ఇలియడ్]], [[ఒడిస్సీ|ఒడిస్సీలలో]] మౌఖిక సంప్రదాయంలో భాగమయ్యాయి. హోమర్ సమకాలికుడైన హెసియోడ్ రాసిన 'థియోగానీ', 'వర్క్స్ అండ్ డేస్' అనే రెండు కావ్యాలు ప్రపంచ సృష్టి, దైవిక పాలకుల వారసత్వం, మానవ యుగాల క్రమం, మానవ కష్టాల మూలం, బలి ఆచారాల మూలం గురించి వివరిస్తాయి. హోమరిక్ శ్లోకాలు, ఎపిక్ సైకిల్ కావ్యాల భాగాలు, గీత కవిత్వం, క్రీ.పూ. ఐదవ శతాబ్దపు విషాద, హాస్య రచయితల రచనలు, హెలెనిస్టిక్ యుగపు కవులు, పండితుల రచనలు, ప్లూటార్క్, పౌసానియాస్ వంటి రోమన్ సామ్రాజ్య కాలపు రచయితల గ్రంథాలలో కూడా పురాణాలు భద్రపరచబడ్డాయి.
ప్రాచీన గ్రీకు సాహిత్యంలో ఉన్న ఈ కథనాత్మక నిక్షేపంతో పాటు దేవతలు, వీరులు, పౌరాణిక ఘట్టాల చిత్రణలు ప్రాచీన కుండల చిత్రాలలో, మొక్కుబడి కానుకలు, అనేక ఇతర కళాఖండాల అలంకరణలో ప్రముఖంగా కనిపిస్తాయి. క్రీ.పూ. ఎనిమిదవ శతాబ్దపు కుండలపై ఉన్న రేఖాగణిత నమూనాలు ఎపిక్ సైకిల్ దృశ్యాలను, హెరాకిల్స్ సాహసాలను వర్ణిస్తాయి. ఆ తర్వాత వచ్చిన ఆర్కాయిక్, క్లాసికల్, హెలెనిస్టిక్ కాలాలలో హోమరిక్, ఇతర పౌరాణిక దృశ్యాలు కనిపిస్తాయి. ఇవి అప్పటికే ఉన్న సాహిత్య ఆధారాలకు అదనపు సమాచారాన్ని ఇస్తాయి.&lt;ref name=&quot;Br&quot;&gt;{{cite encyclopedia|title=Greek Mythology|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|date=2002|url=https://www.britannica.com/topic/Greek-mythology|orig-year=1998|first1=A. W. H.|last1=Adkins|first2=John R. T.|last2=Pollard}}&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt;

పాశ్చాత్య నాగరికత సంస్కృతి, కళలు, సాహిత్యంపై గ్రీకు పురాణాలు విస్తృత ప్రభావాన్ని చూపాయి. ఇవి పాశ్చాత్య వారసత్వం, భాషలో భాగంగా మిగిలిపోయాయి. ప్రాచీన కాలం నుండి నేటి వరకు కవులు, కళాకారులు గ్రీకు పురాణాల నుండి స్ఫూర్తి పొందారు. ఆ ఇతివృత్తాలలో సమకాలీన ప్రాముఖ్యత, ఔచిత్యాన్ని కనుగొన్నారు.&lt;ref&gt;Foley, John Miles (1999). &quot;Homeric and South Slavic Epic&quot;. ''Homer's Traditional Art''. [[Penn State University Press|Penn State Press]]. {{ISBN|978-0-271-01870-6}}.&lt;/ref&gt;{{Rp|43}}
[[File:Achilles Penthesileia BM B209.jpg|thumb|ఎక్సెకియాస్ గీసిన అకిలెస్, పెంథెసిలియా, సుమారు క్రీ.పూ. 540, బ్రిటిష్ మ్యూజియం, లండన్]]

== ఆధారాలు ==
గ్రీకు పురాణాలు నేడు ప్రధానంగా గ్రీకు సాహిత్యం, క్రీ.పూ. 900 నుండి క్రీ.పూ. 800 వరకు ఉన్న రేఖాగణిత కాలం నాటి దృశ్య మాధ్యమాలపై ఉన్న చిత్రణల ద్వారా తెలుస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;Graf200&quot;&gt;Graf, Fritz. 2009 [1993]. ''[[iarchive:greekmythologyin0000graf|Greek Mythology: An Introduction]]'', translated by T. Marier. Baltimore: [[Johns Hopkins University Press]]. {{ISBN|9780801846571}}.&lt;/ref&gt;{{Rp|200}} సాహిత్య, పురావస్తు ఆధారాలు తరచుగా కలుస్తాయి, ఒకదానికొకటి బలం చేకూర్చుకుంటాయి లేదా కొన్నిసార్లు వైరుధ్యాలను ప్రదర్శిస్తాయి. పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేకపోయినా, అందుబాటులో ఉన్న ఆధారాలు గ్రీకు పురాణాల చారిత్రక మూలాలను సూచిస్తాయి.&lt;ref&gt;Alms, Anthony. 2007. ''Theology, Trauerspiel, and the Conceptual Foundations of Early German Opera''. [[City University of New York]].&lt;/ref&gt;

=== సాహిత్య ఆధారాలు ===
గ్రీకు సాహిత్యంలో దాదాపు ప్రతి ప్రక్రియలో పౌరాణిక కథనం ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తుంది. అయినప్పటికీ గ్రీకు ప్రాచీన కాలం నుండి మనుగడలో ఉన్న ఏకైక సాధారణ పౌరాణిక మాన్యువల్ సూడో-అపోలోడోరస్ రాసిన లైబ్రరీ (Bibliotheca). ఈ రచన కవుల విరుద్ధమైన కథనాలను సరిచేయడానికి ప్రయత్నిస్తుంది, సాంప్రదాయ గ్రీకు పురాణాలు, వీర గాథల గొప్ప సారాంశాన్ని అందిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Hard1&quot;&gt;Hard, Robin (2003). &quot;Sources of Greek Myth&quot;. ''The Routledge Handbook of Greek Mythology'': ''based on H. J. Rose's &quot;A Handbook of Greek mythology''&quot;. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-18636-0}}.&lt;/ref&gt;{{Rp|1}} ఏథెన్స్‌కు చెందిన అపోలోడోరస్ క్రీ.పూ. 180 నుండి క్రీ.పూ. 125 వరకు జీవించాడు, ఈ అంశాల గురించి విస్తృతంగా రాశాడు. అతని రచనలు ఈ సేకరణకు ఆధారం కావచ్చు; అయితే, ఈ &quot;లైబ్రరీ&quot; అతని మరణం తరువాత జరిగిన సంఘటనలను కూడా చర్చిస్తుంది, అందుకే దీనికి సూడో-అపోలోడోరస్ అనే పేరు వచ్చింది.
[[File:Prometheus by Gustave Moreau.jpg|thumb|upright|''ప్రోమేథియస్'' (1868 గుస్టావ్ మోరో చిత్రం). ప్రోమేథియస్ పురాణం మొదట హెసియోడ్ ద్వారా ధృవీకరించబడింది, ఆపై 'ప్రోమేథియస్ బౌండ్', 'ప్రోమేథియస్ అన్‌బౌండ్', 'ప్రోమేథియస్ పైర్ఫోరోస్' నాటకాల విషాద త్రయానికి ఆధారం అయింది.]]

అత్యంత ప్రాచీన సాహిత్య ఆధారాలలో [[హోమర్]] రాసిన రెండు ఇతిహాసాలు, [[ఇలియడ్]], [[ఒడిస్సీ]] ఉన్నాయి. ఇతర కవులు ఎపిక్ సైకిల్‌ను పూర్తి చేశారు, కానీ ఈ తరువాతి చిన్న కావ్యాలు ఇప్పుడు దాదాపుగా కనుమరుగయ్యాయి. వాటి సాంప్రదాయ పేరు ఉన్నప్పటికీ, హోమరిక్ శ్లోకాలకు హోమర్‌తో ప్రత్యక్ష సంబంధం లేదు. వీటిలో పురాతనమైనవి గీత యుగం (Lyric age) తొలి భాగం నాటి బృందగాన శ్లోకాలు.&lt;ref name=&quot;Miles7&quot;&gt;Miles, Geoffrey (1999). &quot;The Myth-kitty&quot; in ''Classical Mythology in English Literature: A Critical Anthology''. Chicago: [[University of Illinois Press]]. {{ISBN|978-0-415-14754-5}}.&lt;/ref&gt;{{Rp|7}} హోమర్ సమకాలికుడైన హెసియోడ్ తన 'థియోగానీ'లో (దేవతల పుట్టుక) తొలి గ్రీకు పురాణాల పూర్తి కథనాన్ని అందిస్తాడు. ఇందులో ప్రపంచ సృష్టి, దేవతల మూలం, టైటాన్స్, జెయింట్స్, అలాగే విస్తృతమైన వంశావళి, జానపద కథలు, ఏటియోలాజికల్ పురాణాలు ఉన్నాయి. వ్యవసాయ జీవితం గురించిన హెసియోడ్ ఉపదేశాత్మక పద్యం 'వర్క్స్ అండ్ డేస్'లో ప్రోమేథియస్, పండోర, ఐదు యుగాల పురాణాలు కూడా ఉన్నాయి. ప్రమాదకరమైన ప్రపంచంలో ఎలా విజయం సాధించాలో కవి సలహా ఇస్తాడు, దేవతల కారణంగా ఆ ప్రపంచం మరింత ప్రమాదకరంగా మారుతుందని చెబుతాడు.&lt;ref name=&quot;Br&quot; /&gt;

గీత కవులు తరచుగా తమ ఇతివృత్తాలను పురాణాల నుండి తీసుకునేవారు, కానీ వారి కథనం క్రమంగా తక్కువ వర్ణనాత్మకంగా, ఎక్కువ సూచనాత్మకంగా మారింది. పిండార్, బాచిలైడ్స్, సిమోనిడెస్ వంటి గ్రీకు గీత కవులు, థియోక్రిటస్, బియోన్ వంటి బుకోలిక్ కవులు వ్యక్తిగత పౌరాణిక సంఘటనలను వివరిస్తారు.&lt;ref name=&quot;Klatt-Brazouskixii&quot;&gt;Klatt, Mary J., and Antoinette Brazouski. 1994. &quot;Preface&quot; in ''Children's Books on Ancient Greek and Roman Mythology: An Annotated Bibliography''. [[Greenwood Press]]. {{ISBN|978-0-313-28973-6}}.&lt;/ref&gt;{{Rp|xii}} అదనంగా ప్రాచీన ఏథేనియన్ నాటకాల్లో పురాణాలు కేంద్రంగా ఉండేవి. విషాద నాటక రచయితలు ఈస్కిలస్, సోఫోక్లెస్, యూరిపిడెస్ వారి నాటకాల కథలను వీరుల యుగం, ట్రోజన్ యుద్ధ పురాణాల నుండి తీసుకున్నారు. అనేక గొప్ప విషాద కథలు (ఉదా. అగమెమ్నాన్, అతని పిల్లలు, ఈడిపస్, జాసన్, మెడియా, మొదలైనవి) ఈ విషాద నాటకాలలో వాటి ప్రామాణిక రూపాన్ని సంతరించుకున్నాయి. హాస్య నాటక రచయిత అరిస్టోఫేన్స్ కూడా తన 'ది బర్డ్స్', 'ది ఫ్రాగ్స్' నాటకాలలో పురాణాలను ఉపయోగించాడు.&lt;ref name=&quot;Miles7&quot; /&gt;{{Rp|8}}

చరిత్రకారులు హెరోడోటస్, డియోడోరస్ సిక్యులస్, భూగోళ [[శాస్త్రవేత్తలు]] పౌసానియాస్, స్ట్రాబో గ్రీకు ప్రపంచమంతటా ప్రయాణించి, తాము విన్న కథలను నమోదు చేశారు. వీరు అనేక స్థానిక పురాణాలు, ఇతిహాసాలను అందించారు, తరచుగా పెద్దగా తెలియని ప్రత్యామ్నాయ కథనాలను ఇచ్చారు.&lt;ref name=&quot;Klatt-Brazouskixii&quot; /&gt;{{Rp|xii}} ముఖ్యంగా హెరోడోటస్ తాను ఎదుర్కొన్న వివిధ సంప్రదాయాలను పరిశోధించాడు, గ్రీసు, తూర్పు దేశాల మధ్య ఘర్షణలో చారిత్రక లేదా పౌరాణిక మూలాలను కనుగొన్నాడు.&lt;ref&gt;Cartledge, Paul A. 2004. ''The Spartans'' (translated in Greek). Livanis. {{ISBN|978-960-14-0843-9}}.&lt;/ref&gt;{{Rp|60}}&lt;ref&gt;Cartledge, Paul A. 2002. &quot;Inventing the Past: History v. Myth&quot; in ''The Greeks''. New York: [[Oxford University Press]]. {{ISBN|978-0-19-280388-7}}.&lt;/ref&gt;{{Rp|22}} మూలాలను, విభిన్న సాంస్కృతిక భావనల కలయికను సమన్వయం చేయడానికి హెరోడోటస్ ప్రయత్నించాడు.

హెలెనిస్టిక్, రోమన్ యుగాల కవిత్వం ప్రధానంగా ఆరాధనా ప్రక్రియగా కాకుండా సాహిత్య వ్యాయామంగా కూర్చబడింది. అయినప్పటికీ, ఇందులో లేకపోతే కోల్పోయే అనేక ముఖ్యమైన వివరాలు ఉన్నాయి. ఈ వర్గంలో కింది వారి రచనలు ఉన్నాయి:
# రోమన్ కవులు ఓవిడ్, స్టేషియస్, వాలెరియస్ ఫ్లాకస్, సెనెకా, వర్జిల్, సెర్వియస్ వ్యాఖ్యానంతో సహా.
# లేట్ యాంటిక్ కాలం నాటి గ్రీకు కవులు: నాన్నస్, ఆంటోనినస్ లిబరాలిస్, క్వింటస్ స్మిర్నియస్.
# హెలెనిస్టిక్ కాలం నాటి గ్రీకు కవులు: అపోలోనియస్ ఆఫ్ రోడ్స్, కాలిమాకస్, సూడో-ఎరాటోస్తనీస్, పార్థేనియస్.

పురాణాలను ప్రస్తావించిన అదే కాలానికి చెందిన వచన రచయితలలో అపులీయస్, పెట్రోనియస్, లోలియానస్, హెలియోడోరస్ ఉన్నారు. రోమన్ రచయిత సూడో-హైజినస్ రాసిన 'ఫేబులే', 'ఆస్ట్రానోమికా', ఫిలోస్ట్రాటస్ ది ఎల్డర్, ఫిలోస్ట్రాటస్ ది యంగర్ రాసిన 'ఇమాజిన్స్', కాలిస్ట్రాటస్ 'డిస్క్రిప్షన్స్' అనేవి కవిత్వం కాని రెండు ఇతర ముఖ్యమైన ఆధారాలు.

చివరగా చాలా మంది బైజాంటైన్ గ్రీకు, అనేక ఇతర రచయితలు పురాణాలకు సంబంధించిన ముఖ్యమైన వివరాలను అందిస్తారు. ఇవి చాలా వరకు మునుపటి గ్రీకు రచనల నుండి గ్రహించబడ్డాయి. ఈ పురాణ సంరక్షకులలో అర్నోబియస్, హెసిచియస్, 'సుడా' రచయిత, జాన్ జెట్జెస్, యూస్టాథియస్ ఉన్నారు. వీరు తరచుగా క్రైస్తవ నైతిక కోణం నుండి పురాణాలను విశ్లేషించారు. &lt;ref&gt;Kaldellis, Anthony (2021). &quot;The Reception of Classical Literature and Ancient Myth&quot;. In Papaioannou, Stratis (ed.). ''The Oxford Handbook of Byzantine Literature''. Oxford University Press. pp. 162–179.&lt;/ref&gt;

=== పురావస్తు ఆధారాలు ===
[[File:RomanVirgilFolio014rVergilPortrait.jpg|thumb|ఐదవ శతాబ్దపు మాన్యుస్క్రిప్ట్ 'వర్జిలియస్ రొమానస్' లో వర్జిల్ చిత్రణ. ఇతను తన అనేక రచనలలో గ్రీకు పురాణాల వివరాలను భద్రపరిచాడు.]]
పంతొమ్మిదవ శతాబ్దంలో [[జర్మన్ భాష|జర్మన్]] ఔత్సాహిక పురావస్తు శాస్త్రవేత్త హెన్రిచ్ ష్లీమాన్ మైసీనియన్ నాగరికతను కనుగొనడం, ఇరవయ్యవ శతాబ్దంలో బ్రిటిష్ పురావస్తు శాస్త్రవేత్త ఆర్థర్ ఎవాన్స్ క్రీట్ ద్వీపంలో మినోవన్ నాగరికతను కనుగొనడం హోమర్ ఇతిహాసాల గురించిన అనేక ప్రశ్నలను వివరించడానికి సహాయపడ్డాయి. దేవతలు, వీరుల గురించిన అనేక పౌరాణిక వివరాలకు ఇవి పురావస్తు ఆధారాలను అందించాయి. మైసీనియన్, మినోవన్ ప్రదేశాలలో పురాణాలు, ఆచారాల గురించిన ఆధారాలు పూర్తిగా స్మారక చిహ్నాల రూపంలో ఉన్నాయి. లీనియర్ బి లిపి (క్రీట్, గ్రీసు ప్రధాన భూభాగంలో కనిపించే గ్రీకు ప్రాచీన రూపం) ప్రధానంగా జాబితాలను నమోదు చేయడానికి ఉపయోగించబడింది, అయితే కొన్ని దేవతలు, వీరుల పేర్లను తాత్కాలికంగా గుర్తించారు.&lt;ref name=&quot;Br&quot; /&gt;

క్రీ.పూ. ఎనిమిదవ శతాబ్దపు కుండలపై ఉన్న రేఖాగణిత నమూనాలు ట్రోజన్ సైకిల్ దృశ్యాలను, హెరాకిల్స్ సాహసాలను వర్ణిస్తాయి.&lt;ref&gt;Jane Henle, ''Greek Myths: A Vase Painter's Notebook'' (Bloomington: Indiana University Press, 1973) {{ISBN|0-253-32636-2}}&lt;/ref&gt; ఈ పౌరాణిక దృశ్య చిత్రణలు రెండు కారణాల వల్ల ముఖ్యమైనవి. మొదట అనేక గ్రీకు పురాణాలు సాహిత్య ఆధారాల కంటే ముందు కుండలపై ధృవీకరించబడ్డాయి: ఉదాహరణకు హెరాకిల్స్ పన్నెండు పనులలో, సెర్బెరస్ సాహసం మాత్రమే సమకాలీన సాహిత్య గ్రంథంలో కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;HomerIliad366-369&quot;&gt;Homer, ''Iliad'', 8. An epic poem about the Battle of Troy. [https://archive.today/20120526194909/http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin//ptext?doc=Perseus:text:1999.01.0134&amp;layout=&amp;loc=8.366 366–369]&lt;/ref&gt; రెండవది, దృశ్య ఆధారాలు కొన్నిసార్లు ఏ సాహిత్య ఆధారంలోనూ లేని పురాణాలు లేదా పౌరాణిక దృశ్యాలను ప్రదర్శిస్తాయి. కొన్ని సందర్భాల్లో, జ్యామితీయ కళలో ఒక పురాణం మొదటిసారి కనిపించడం దాని మొదటి సాహిత్య ప్రస్తావన కంటే అనేక శతాబ్దాల ముందు ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;Graf200&quot; /&gt; ఆర్కాయిక్, క్లాసికల్, హెలెనిస్టిక్ కాలాలలో హోమరిక్, వివిధ ఇతర పౌరాణిక దృశ్యాలు కనిపిస్తాయి. ఇవి అప్పటికే ఉన్న సాహిత్య ఆధారాలకు అనుబంధంగా ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;Br&quot; /&gt;

== పౌరాణిక చరిత్ర సర్వే ==
[[File:Phaedra-Color.jpg|thumb|ఫేడ్రా, ఆమె సేవకురాలితో, బహుశా ఆమె నర్సు కావచ్చు, పాంపీ నుండి ఒక ఫ్రెస్కో, సుమారు క్రీ.పూ. 60–20]]
గ్రీకు పురాణాలు వారి సంస్కృతి పరిణామానికి అనుగుణంగా కాలక్రమేణా మారాయి. [[పురాణాలు]], బహిరంగంగా, అంతర్గత భావనలలో, ఈ మార్పుల సూచికగా ఉన్నాయి. గ్రీకు పురాణాల మనుగడలో ఉన్న సాహిత్య రూపాలలో ఇవి అంతర్లీనంగా రాజకీయ స్వభావాన్ని కలిగి ఉంటాయని గిల్బర్ట్ కుత్‌బర్ట్‌సన్ (1975) వాదించాడు.&lt;ref group=&quot;lower-roman&quot;&gt;Cuthbertson (1975) selects a wider range of epic, from [[Gilgamesh]] to Voltaire's ''[[Henriade]]'', but his central theme—that myths encode mechanisms of cultural dynamics structure community by the creation of moral consensus—is a familiar mainstream view that applies to Greek myth.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Cuthbertson, Gilbert (1975) ''Political Myth and Epic.'' Ann Arbor: [[Michigan State University Press]].&lt;/ref&gt;

బాల్కన్ ద్వీపకల్పం పూర్వపు నివాసులు వ్యవసాయ ప్రజలు. వారు ఆనిమిజం ఉపయోగించి ప్రకృతిలోని ప్రతి అంశానికి ఒక ఆత్మను ఆపాదించారు. కాలక్రమేణా ఈ అస్పష్టమైన ఆత్మలు మానవ రూపాలను సంతరించుకుని స్థానిక పురాణాలలో దేవతలుగా ప్రవేశించాయి.&lt;ref name=&quot;Johnson17&quot;&gt;Albala, Ken G, Claudia Durst Johnson, and Vernon E. Johnson. 2000. ''[[iarchive:bulfinchsgreekro00bulf|Understanding the Odyssey]]''. [[Courier Dover Publications]]. {{ISBN|978-0-486-41107-1}}.&lt;/ref&gt;{{Rp|17}} బాల్కన్ ద్వీపకల్పం ఉత్తరం నుండి గిరిజనులు దండెత్తినప్పుడు, వారు విజయం, బలం, యుద్ధంలో పరాక్రమం, హింసాత్మక వీరత్వం ఆధారంగా కొత్త దేవతలను తీసుకువచ్చారు. వ్యవసాయ ప్రపంచానికి చెందిన ఇతర పాత దేవతలు మరింత శక్తివంతమైన ఆక్రమణదారుల దేవతలతో కలిసిపోయారు లేదా ప్రాముఖ్యత కోల్పోయారు.&lt;ref name=&quot;Johnson17&quot; /&gt;{{Rp|18}}

ఆర్కాయిక్ కాలం మధ్యభాగం తర్వాత పురుష దేవతలు, పురుష వీరుల మధ్య సంబంధాల గురించిన పురాణాలు మరింత తరచుగా మారాయి. ఇది బోధనాత్మక పెడరాస్టీ సమాంతర అభివృద్ధిని సూచిస్తుంది, ఇది సుమారు క్రీ.పూ. 630లో ప్రవేశపెట్టబడిందని భావిస్తారు. క్రీ.పూ. ఐదవ శతాబ్దం నాటికి, కవులు ఆరెస్ మినహా ప్రతి ముఖ్యమైన దేవుడికి, అనేక మంది పురాణ పురుషులకు కనీసం ఒక ఎరోమెనోస్‌ను (యుక్తవయస్సులో ఉన్న బాలుడు, వారి లైంగిక భాగస్వామి) కేటాయించారు.&lt;ref name=&quot;Gallimach109&quot;&gt;Calimach, Andrew, ed. 2002. &quot;[[iarchive:loverslegends00cali|The Cultural Background]].&quot; Pp. 12–109 in ''[[Lovers' Legends: The Gay Greek Myths]]''. New Rochelle, NY: Haiduk Press. {{ISBN|978-0-9714686-0-3}}.&lt;/ref&gt; అకిలెస్, పాట్రోక్లస్ వంటి అప్పటికే ఉన్న పురాణాలు కూడా అప్పుడు పెడరాస్టిక్ కోణంలో మార్చబడ్డాయి.&lt;ref name=&quot;Percy&quot;&gt;Percy, William A. 1999. &quot;The Institutionalization of Pederasty&quot; in ''Pederasty and Pedagogy in Archaic Greece''. London: [[Routledge]]. {{ISBN|978-0-252-06740-2}}.&lt;/ref&gt;{{Rp|54}} మొదట అలెగ్జాండ్రియన్ కవులు, ఆ తర్వాత రోమన్ సామ్రాజ్యం ప్రారంభంలో సాహిత్య పౌరాణిక రచయితలు తరచుగా గ్రీకు పౌరాణిక పాత్రల కథలను ఈ పద్ధతిలో మార్చి రాశారు.

ఇతిహాస కవిత్వ సాధన కథల చక్రాలను సృష్టించడం, ఫలితంగా పౌరాణిక కాలానుక్రమం గురించి కొత్త అవగాహనను పెంపొందించడం. ఈ విధంగా, గ్రీకు పురాణాలు ప్రపంచం, మానవుల అభివృద్ధిలో ఒక దశగా విప్పుకుంటాయి.&lt;ref name=&quot;Dowden11&quot;&gt;[[Ken Dowden|Dowden, Ken]]. 1992. &quot;Myth and Mythology&quot; in ''The Uses of Greek Mythology''. London: [[Routledge]]. {{ISBN|978-0-415-06135-3}}.&lt;/ref&gt;{{Rp|11}} ఈ కథలలోని స్వీయ-వైరుధ్యాలు ఖచ్చితమైన కాలక్రమాన్ని అసాధ్యం చేసినప్పటికీ, సుమారు కాలానుక్రమాన్ని గుర్తించవచ్చు. ఫలితంగా వచ్చిన పౌరాణిక &quot;ప్రపంచ చరిత్ర&quot;ను మూడు లేదా నాలుగు విస్తృత విభాగాలుగా విభజించవచ్చు:
# ''మూల పురాణాలు'' లేదా ''దేవతల యుగం'': ప్రపంచం, దేవతలు, మానవ జాతి మూలాల గురించిన పురాణాలు.
# ''దేవతలు, మానవులు స్వేచ్ఛగా కలిసిన యుగం'': దేవతలు, ఉపదేవతలు, మానవుల మధ్య ప్రారంభ పరస్పర చర్యల కథలు.
# ''వీరుల యుగం'', ఇక్కడ దైవిక జోక్యం పరిమితం చేయబడింది. వీర గాథలలో చివరిది, గొప్పది ''ట్రోజన్ యుద్ధం, ఆ తరువాత'' కథ (దీనిని కొంతమంది పరిశోధకులు ప్రత్యేక, నాల్గవ కాలంగా పరిగణిస్తారు).&lt;ref name=&quot;Miles7&quot; /&gt;{{Rp|35}}

దేవతల యుగం తరచుగా సమకాలీన పురాణ విద్యార్థులకు ఎక్కువ ఆసక్తిని కలిగించినప్పటికీ, ఆర్కాయిక్, క్లాసికల్ యుగాల గ్రీకు రచయితలు వీరుల యుగానికి స్పష్టమైన ప్రాధాన్యతనిచ్చారు. ప్రపంచం ఎలా ఉనికిలోకి వచ్చిందనే ప్రశ్నలు వివరించబడిన తరువాత మానవ విజయాల కాలానుక్రమం, రికార్డును వీరు స్థాపించారు. ఉదాహరణకు వీర ఇతిహాసాలు ఇలియడ్, ఒడిస్సీలు దైవిక-కేంద్రీకృత థియోగానీ, హోమరిక్ శ్లోకాలను పరిమాణం, ప్రజాదరణ రెండింటిలోనూ మించిపోయాయి. హోమర్ ప్రభావంతో &quot;హీరో కల్ట్&quot; ఆధ్యాత్మిక జీవితంలో పునర్నిర్మాణానికి దారితీస్తుంది. ఇది దేవతల రాజ్యాన్ని చనిపోయినవారి (వీరుల) రాజ్యం నుండి వేరు చేయడంలో వ్యక్తమవుతుంది.&lt;ref name=&quot;Raffan-Barket205&quot;&gt;Burkert, Walter. 2002. &quot;Prehistory and the Minoan Mycenaen Era&quot; in ''Greek Religion: Archaic and Classical'', translated by J. Raffan. [[Wiley-Blackwell|Blackwell Publishing]]. {{ISBN|978-0-631-15624-6}}.&lt;/ref&gt;{{Rp|205}} వర్క్స్ అండ్ డేస్‌లో హెసియోడ్ నాలుగు మానవ యుగాల (లేదా జాతుల) పథకాన్ని ఉపయోగిస్తాడు: [[బంగారం]], [[వెండి]], కాంస్యం, [[ఇనుము]]. ఈ జాతులు లేదా యుగాలు దేవతల ప్రత్యేక సృష్టి. స్వర్ణ యుగం క్రోనస్ పాలనకు చెందింది, తదుపరి జాతులు జ్యూస్ సృష్టికి చెందినవి. పండోర పురాణం ద్వారా చెడు ఉనికి వివరించబడింది, ఆశ మినహా మానవ సామర్థ్యాలలో అత్యుత్తమమైనవన్నీ ఆమె తలక్రిందులైన జాడీ నుండి బయటకు చిందినప్పుడు.&lt;ref name=&quot;Worksanddays&quot;&gt;Hesiod, ''Works and Days'', [http://www.sacred-texts.com/cla/hesiod/works.htm 90–105] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150512080002/http://www.sacred-texts.com/cla/hesiod/works.htm |date=12 May 2015 }}&lt;/ref&gt; మెటామోర్ఫోసెస్‌లో ఓవిడ్ హెసియోడ్ నాలుగు యుగాల భావనను అనుసరించాడు.&lt;ref name=&quot;Ovid89-162&quot;&gt;Ovid, ''Metamorphoses'', I, [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met1.shtml 89–162] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171023183945/http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met1.shtml |date=23 October 2017 }}&lt;/ref&gt;

=== విశ్వం, దేవతల మూలాలు ===
[[File:Caravaggio - Cupid as Victor - Google Art Project.jpg|thumb|upright|''అమోర్ విన్సిట్ ఓమ్నియా'' (ప్రేమ అన్నింటినీ జయిస్తుంది), ప్రేమ దేవుడు ఈరోస్ చిత్రణ. కారావాగియో గీసిన చిత్రం, సుమారు 1601–1602.]]
&quot;మూల పురాణాలు&quot; లేదా &quot;సృష్టి పురాణాలు&quot; విశ్వం ప్రారంభాలను మానవ భాషలో వివరించడానికి చేసిన ప్రయత్నాన్ని సూచిస్తాయి.&lt;ref name=&quot;Klatt-Brazouskixii&quot; /&gt;{{Rp|10}} ఆ కాలంలో అత్యంత విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన సృష్టి పురాణాన్ని హెసియోడ్ తన 'థియోగానీ'లో నివేదించాడు. అతను గందరగోళం, ఒక పెద్ద శూన్యంతో మొదలుపెడతాడు. తరువాత గాయా (భూమి), &quot;అన్నింటికీ ఎప్పుడూ నిశ్చయమైన పునాది&quot;, ఆపై టార్టరస్, &quot;విశాలమైన భూమి లోతులో&quot;, ఈరోస్ (ప్రేమ), &quot;మరణం లేని దేవతలలో అత్యంత అందమైనవాడు&quot; వస్తారు.&lt;ref name=&quot;Theogony116-138&quot;&gt;Hesiod, ''Theogony'', [[s:Theogony|116–138]]&lt;/ref&gt; పురుషుల సహాయం లేకుండా గాయా యురేనస్ (ఆకాశం) కు జన్మనిచ్చింది, అతను తరువాత ఆమెను గర్భవతిని చేశాడు. ఆ కలయిక నుండి మొదట టైటాన్స్ పుట్టారు - ఆరుగురు పురుషులు: కోయస్, క్రియుస్, క్రోనస్, హైపెరియన్, ఇయాపెటస్, ఓషియనస్; ఆరుగురు మహిళలు: నెమోసిన్, ఫోబ్, రియా, థియా, థెమిస్, టెథిస్. క్రోనస్ పుట్టిన తరువాత, ఇక టైటాన్స్ పుట్టకూడదని గాయా, యురేనస్ నిర్ణయించారు. వారి తరువాత ఒంటి కన్ను ఉన్న సైక్లోప్స్, హెకాటోన్‌చైర్స్ లేదా వంద చేతులు ఉన్నవారు వచ్చారు, వీరిద్దరినీ యురేనస్ టార్టరస్‌లోకి విసిరాడు. ఇది గాయాకు కోపం తెప్పించింది. క్రోనస్ తన తండ్రిని వంధ్యీకరించడానికి గాయాచే ఒప్పించబడ్డాడు. అతను ఈ పని చేసి తన సోదరి-భార్య రియాతో కలిసి టైటాన్స్‌కు పాలకుడయ్యాడు, ఇతర టైటాన్స్ అతని ఆస్థానంగా మారారు.

క్రోనస్ తన కుమారుడు జ్యూస్ ద్వారా ఎదిరించబడినప్పుడు తండ్రి-కొడుకుల ఘర్షణ పునరావృతమైంది. క్రోనస్ తన తండ్రికి ద్రోహం చేసినందున, తన సంతానం కూడా అదే చేస్తుందని భయపడి రియా జన్మనిచ్చిన ప్రతిసారీ పిల్లను లాక్కొని తినేసేవాడు. రియా దీనిని ద్వేషించి జ్యూస్‌ను దాచిపెట్టి, ఒక రాయిని దుప్పటిలో చుట్టి క్రోనస్‌కు తినిపించింది. జ్యూస్ పెద్దయ్యాక, క్రోనస్‌కు మత్తుమందు ఉన్న పానీయం ఇచ్చాడు, దీనివల్ల అతను వాంతి చేసుకొని పోసిడాన్, హేడిస్, హెస్టియా, డిమీటర్, హేరాతో సహా రియా ఇతర పిల్లలను, అంతకాలం అతని కడుపులో ఉన్న రాయిని బయటకు కక్కాడు. అప్పుడు జ్యూస్ దేవతల రాజు పదవి కోసం క్రోనస్‌ను యుద్ధానికి సవాలు చేశాడు. చివరగా సైక్లోప్స్ సహాయంతో (వారిని జ్యూస్ టార్టరస్ నుండి విడిపించాడు), జ్యూస్, అతని తోబుట్టువులు విజయం సాధించారు, క్రోనస్, టైటాన్స్ టార్టరస్‌లో బందీలుగా విసిరివేయబడ్డారు.&lt;ref name=&quot;Theogony713-735&quot;&gt;Hesiod, ''Theogony'', [[s:Theogony|713–735]]&lt;/ref&gt;
[[File:Amphora birth Athena Louvre F32.jpg|thumb|left|ఎథీనా తన తల్లి మెటిస్‌ను మింగేసిన జ్యూస్ తల నుండి &quot;పునర్జన్మ&quot; పొందుతున్నట్లు వర్ణించే యాటిక్ బ్లాక్-ఫిగర్ ఆంఫోరా, కుడివైపున ప్రసవ దేవత ఎలీథియా సహాయం చేస్తోంది, సుమారు క్రీ.పూ. 550–525 (లౌవ్రే మ్యూజియం, పారిస్)]]
జ్యూస్ కూడా ఇదే ఆందోళనతో బాధపడ్డాడు, తన మొదటి భార్య మెటిస్ సంతానం &quot;తన కంటే గొప్ప&quot; దేవుడికి జన్మనిస్తుందనే భవిష్యవాణి తరువాత, జ్యూస్ ఆమెను మింగేసాడు.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite book|author=Guirand|first=Felix|title=New Larousse Encyclopedia of Mythology|publisher=Hamlyn|others=Translated by [[Richard Aldington|R. Aldington]] and [[Delano Ames|D. Ames]]|year=1987|isbn=978-0-600-02350-0|editor=Guirand|editor-first=Felix|chapter=Greek Mythology|orig-year=1959}}&lt;/ref&gt;{{Rp|98}} అయితే అప్పటికే ఆమె ఎథీనాతో గర్భవతిగా ఉంది, ఆమె అతని తల నుండి యుద్ధానికి సిద్ధంగా పూర్తిగా పెరిగిన రూపంలో బయటకు వచ్చింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;{{Rp|108}}

కవిత్వం గురించిన తొలి గ్రీకు ఆలోచన థియోగానీలను నమూనా కవితా ప్రక్రియగా పరిగణించింది, దానికి దాదాపు మాయా శక్తులను ఆపాదించింది. ఆర్కిటైపల్ కవి ఓర్ఫియస్ కూడా థియోగానీల ఆర్కిటైపల్ గాయకుడు, అపోలోనియస్ 'ఆర్గోనాటికా'లో సముద్రాలు, తుఫానులను శాంతపరచడానికి, పాతాళ దేవతల కఠినమైన హృదయాలను కరిగించడానికి అతను వీటిని ఉపయోగిస్తాడు. 'హోమరిక్ హైమ్ టు హెర్మేస్'లో హెర్మేస్ లైర్‌ను కనిపెట్టినప్పుడు, అతను చేసే మొదటి పని దేవతల జననం గురించి పాడటం.&lt;ref name=&quot;Hermes&quot;&gt;''Homeric Hymn to Hermes'', [http://mcllibrary.org/Hesiod/hymns.html 414–435] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081025121210/http://mcllibrary.org/Hesiod/hymns.html |date=25 October 2008 }}&lt;/ref&gt; హెసియోడ్ 'థియోగానీ' అనేది దేవతల మనుగడలో ఉన్న పూర్తి కథనం మాత్రమే కాదు, మ్యూసెస్‌ను ప్రారంభంలో ప్రార్థించడంతో ఇది ప్రాచీన కవి బాధ్యతను కూడా వివరిస్తుంది. థియోగానీ ఓర్ఫియస్, మ్యూసియస్, ఎపిమెనిడెస్, అబారిస్, ఇతర పురాణ దార్శనికులకు ఆపాదించబడిన అనేక కోల్పోయిన కవితల అంశం కూడా. వీటిని ప్రైవేట్ కర్మ ప్రక్షాళనలు, రహస్య ఆచారాలలో ఉపయోగించారు. ప్లేటోకు ఓర్ఫిక్ థియోగానీ ఏదో ఒక రూపం గురించి తెలుసునని సూచనలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;Betegh147&quot;&gt;[[Gábor Betegh|Betegh, Gábor]]. 2004. &quot;The Interpretation of the poet&quot; in ''The Derveni Papyrus''. Cambridge: [[Cambridge University Press]]. {{ISBN|978-0-521-80108-9}}.&lt;/ref&gt;{{Rp|147}}

కుండలు, మతపరమైన కళాకృతులపై ఉన్న చిత్రాలు అనేక విభిన్న పురాణాలు, కథలలో అన్వయించబడ్డాయి. ఈ రచనల కొన్ని భాగాలు నియోప్లాటోనిస్ట్ తత్వవేత్తల ఉల్లేఖనాలలో, ఇటీవల తవ్విన పాపిరస్ ముక్కలలో మనుగడలో ఉన్నాయి. ఈ ముక్కలలో ఒకటైన డెర్వెని పాపిరస్ కనీసం క్రీ.పూ. ఐదవ శతాబ్దంలో ఓర్ఫియస్ థియోగానిక్-కాస్మోగోనిక్ కవిత ఉనికిలో ఉందని నిరూపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Raffan-Barket205&quot; /&gt;{{Rp|236}}&lt;ref name=&quot;Betegh147&quot; /&gt;{{Rp|147}}

మొదటి తాత్విక కాస్మోలజిస్టులు గ్రీకు ప్రపంచంలో కొంతకాలంగా ఉన్న ప్రసిద్ధ పౌరాణిక భావనలకు వ్యతిరేకంగా స్పందించారు లేదా కొన్నిసార్లు వాటిని నిర్మించారు. ఈ ప్రసిద్ధ భావనలలో కొన్ని హోమర్, హెసియోడ్ కవిత్వం నుండి సేకరించబడ్డాయి. హోమర్‌లో, భూమి ఓషియనస్ నదిపై తేలుతున్న చదునైన డిస్క్‌గా పరిగణించబడింది, సూర్యుడు, చంద్రుడు, నక్షత్రాలతో ఉన్న అర్ధగోళాకార ఆకాశం దానిని చూస్తుంటుంది. సూర్యుడు పగలు ఆకాశాన్ని దాటి రాత్రి బంగారు గిన్నెలో భూమి చుట్టూ ప్రయాణించేవాడు. సూర్యుడు, భూమి, స్వర్గం, నదులు, గాలులను ప్రార్థనలలో ప్రస్తావించవచ్చు, ప్రమాణాలకు సాక్షులుగా పిలవవచ్చు. సహజ పగుళ్లు మరణించినవారి నివాసమైన పాతాళానికి ప్రవేశ ద్వారాలుగా ప్రసిద్ధి చెందాయి.&lt;ref name=&quot;BrAlga&quot;&gt;[[Keimpe Algra|Algra, Keimpe]]. 1999. &quot;The Beginnings of Cosmology&quot; in ''The Cambridge Companion to Early Greek Philosophy''. Cambridge: [[Cambridge University Press]]. {{ISBN|978-0-521-44667-9}}.&lt;/ref&gt;{{Rp|45}} ఇతర సంస్కృతుల నుండి వచ్చిన ప్రభావాలు ఎల్లప్పుడూ కొత్త ఇతివృత్తాలను అందించాయి.

==== గ్రీకు దేవతలు ====
[[File:Leda - after Michelangelo Buonarroti.jpg|thumb|హంస వేషంలో ఉన్న జ్యూస్, స్పార్టా రాణి లెడాను మోహింపజేస్తాడు. మైఖేలాంజెలో గీసిన అసలు చిత్రం ఆధారంగా పదహారవ శతాబ్దపు కాపీ.]]
క్లాసికల్-యుగ పురాణాల ప్రకారం టైటాన్స్ పతనం తరువాత కొత్త దేవతల సమూహం ధృవీకరించబడింది. ప్రధాన గ్రీకు దేవతలలో జ్యూస్ కనుసన్నలలో ఒలింపస్ పర్వతంపై నివసించే ఒలింపియన్లు ఉన్నారు. (వారి సంఖ్యను పన్నెండుకు పరిమితం చేయడం తులనాత్మకంగా ఆధునిక ఆలోచనగా కనిపిస్తుంది.)&lt;ref name=&quot;Stoll8&quot;&gt;Stoll, Heinrich Wilhelm. 1852. ''Handbook of the Religion and Mythology of the Greeks'', translated by R. B. Paul. Francis &amp; John Rivington.&lt;/ref&gt;{{Rp|8}} ఒలింపియన్లతో పాటు గ్రీకులు గ్రామ దేవతలు, పాన్, అప్సరసలు (నదుల ఆత్మలు), నయాడ్స్, డ్రైయాడ్స్ (చెట్ల ఆత్మలు), నెరెయిడ్స్ (సముద్రంలో నివసించేవారు), నది దేవతలు, సాటిర్స్ తదితరులను పూజించారు. అదనంగా పాతాళ ప్రపంచపు చీకటి శక్తులు ఉన్నాయి, ఎరినియస్ (లేదా ఫ్యూరీస్) వంటివి రక్త సంబంధీకులపై నేరాలకు పాల్పడిన వారిని శిక్షించడానికి ఉన్నాయని నమ్ముతారు.&lt;ref name=&quot;BrRel&quot;&gt;{{cite encyclopedia|title=Greek Religion|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|date=2 March 2020|url=https://www.britannica.com/topic/Greek-religion|last1=Adkins|first1=A. W. H.|last2=Pollard|first2=John R. T.|orig-year=2002}}&lt;/ref&gt; ప్రాచీన గ్రీకు దేవతలను గౌరవించడానికి కవులు హోమరిక్ శ్లోకాలను (ముప్పై మూడు పాటల సమూహం) స్వరపరిచారు.&lt;ref name=&quot;Cashford174&quot;&gt;J. Cashford, ''The Homeric Hymns'', vii&lt;/ref&gt; గ్రెగొరీ నాగి (1992) &quot;పెద్ద హోమరిక్ శ్లోకాలను సాధారణ ప్రస్తావనలుగా భావిస్తాడు, వీటిలో ప్రతి ఒక్కటి దేవుడిని ఆహ్వానిస్తుంది.&quot;&lt;ref name=&quot;Nagy54&quot;&gt;[[Gregory Nagy|Nagy, Gregory]]. 1992. &quot;The Hellenization of the Indo-European Poetics&quot; in ''Greek Mythology and Poetics''. [[Cornell University Press]]. {{ISBN|978-0-8014-8048-5}}.&lt;/ref&gt;{{Rp|54}}

గ్రీకు పురాణాల దేవతలు భౌతికమైన కానీ ఆదర్శవంతమైన శరీరాలను కలిగి ఉన్నట్లు వర్ణించబడ్డారు. వాల్టర్ బుర్కెర్ట్ ప్రకారం గ్రీకు ఆంత్రోపోమోర్ఫిజం నిర్వచించే లక్షణం ఏమిటంటే &quot;గ్రీకు దేవతలు వ్యక్తులు, నైరూప్యతలు, ఆలోచనలు లేదా భావనలు కాదు.&quot;&lt;ref name=&quot;Raffan-Barket205&quot; /&gt;{{Rp|182}} వారి అంతర్లీన రూపాలతో సంబంధం లేకుండా ప్రాచీన గ్రీకు దేవతలకు అనేక అద్భుత శక్తులు ఉన్నాయి; మరీ ముఖ్యంగా దేవతలు వ్యాధుల బారిన పడరు, అత్యంత అసాధారణ పరిస్థితులలో మాత్రమే గాయపడగలరు. గ్రీకులు అమరత్వాన్ని తమ దేవతల విశిష్ట లక్షణంగా పరిగణించారు; ఈ అమరత్వం, క్షీణించని యవ్వనం, అమృతం నిరంతరం ఉపయోగించడం ద్వారా నిర్ధారించబడింది, దీని ద్వారా వారి సిరల్లో దైవిక రక్తం పునరుద్ధరించబడింది.&lt;ref name=&quot;Stoll8&quot; /&gt;{{Rp|4}}

ప్రతి దేవుడు వారి స్వంత వంశావళి నుండి వస్తాడు, విభిన్న ఆసక్తులను అనుసరిస్తాడు, నిర్దిష్ట నైపుణ్యాన్ని కలిగి ఉంటాడు, ప్రత్యేక వ్యక్తిత్వం ద్వారా పాలించబడతాడు; అయితే ఈ వర్ణనలు బహుళ ఆర్కాయిక్ స్థానిక వైవిధ్యాల నుండి ఉత్పన్నమవుతాయి, ఇవి ఎల్లప్పుడూ ఒకదానితో ఒకటి ఏకీభవించవు. కవిత్వం, ప్రార్థన లేదా ఆరాధనలో ఈ దేవతలను పిలిచినప్పుడు, వారి పేరు, విశేషణాల కలయికతో వారిని సూచిస్తారు, ఇది వారి ఇతర రూపాల నుండి ఈ భేదాలను గుర్తిస్తుంది (ఉదా., అపోలో ముసాజెటెస్ అంటే &quot;మ్యూసెస్‌కు నాయకుడిగా ఉన్న అపోలో&quot;). ప్రత్యామ్నాయంగా విశేషణం దేవుని నిర్దిష్ట, స్థానిక అంశాన్ని గుర్తించవచ్చు.

చాలా మంది దేవతలు జీవితంలోని నిర్దిష్ట అంశాలతో సంబంధం కలిగి ఉన్నారు. ఉదాహరణకు ఆఫ్రొడైట్ ప్రేమ, అందానికి దేవత, ఆరెస్ యుద్ధ దేవుడు, హేడిస్ పాతాళ పాలకుడు, ఎథీనా జ్ఞానం, ధైర్యానికి దేవత.&lt;ref name=&quot;Stoll8&quot; /&gt;{{Rp|20ff}} అపోలో, డయోనిసస్ వంటి కొందరు దేవతలు సంక్లిష్ట వ్యక్తిత్వాలను, విధుల మిశ్రమాలను వెల్లడించారు, మరికొందరు హెస్టియా (వాచ్యంగా &quot;పొయ్యి&quot;), హీలియోస్ (వాచ్యంగా &quot;సూర్యుడు&quot;) వంటి వారు కేవలం మానవరూపాలుగా మాత్రమే మిగిలిపోయారు. అత్యంత ఆకర్షణీయమైన గ్రీకు దేవాలయాలు పరిమిత సంఖ్యలో దేవతలకు అంకితం చేయబడేవి, వారు పెద్ద పాన్-హెలెనిక్ ఆరాధనల దృష్టిలో ఉండేవారు. అయితే వ్యక్తిగత ప్రాంతాలు, గ్రామాలు చిన్న దేవతలకు తమ స్వంత ఆరాధనలను అంకితం చేయడం సర్వసాధారణం. అనేక నగరాలు అసాధారణమైన స్థానిక ఆచారాలతో బాగా తెలిసిన దేవతలను గౌరవించాయి, మరెక్కడా తెలియని వింత పురాణాలను వారితో అనుసంధానించాయి. వీరుల యుగంలో వీరుల ఆరాధన దేవతల ఆరాధనకు అనుబంధంగా ఉండేది.

=== దేవతలు, మానవుల యుగం ===
దేవతలు ఒంటరిగా జీవించిన యుగం, మానవ వ్యవహారాల్లో దైవిక జోక్యం పరిమితంగా ఉన్న యుగాన్ని కలిపేది దేవతలు, మానవులు కలిసి తిరిగిన పరివర్తన యుగం. ఇవి ప్రపంచపు ప్రారంభ రోజులు, అప్పుడు సమూహాలు తరువాత కంటే ఎక్కువ స్వేచ్ఛగా కలిశాయి. ఈ కథలలో చాలా వరకు తరువాత ఓవిడ్ 'మెటామోర్ఫోసెస్' ద్వారా చెప్పబడ్డాయి, ఇవి తరచుగా రెండు ఇతివృత్త సమూహాలుగా విభజించబడ్డాయి: ప్రేమ కథలు, శిక్ష కథలు.&lt;ref name=&quot;Miles7&quot; /&gt;{{Rp|38}}
[[File:Dionysos satyrs Cdm Paris 575.jpg|thumb|left|సాటిర్స్‌తో డయోనిసస్. బ్రైగోస్ పెయింటర్ గీసిన కప్పు లోపలి భాగం.]]

ప్రేమ కథలు తరచుగా బంధువుల మధ్య లైంగిక సంబంధాలను, లేదా మగ దేవుడు ఒక సాధారణ స్త్రీని ప్రలోభపెట్టడం లేదా అత్యాచారం చేయడం కలిగి ఉంటాయి, దీని ఫలితంగా వీర సంతానం కలుగుతుంది. దేవతలు, మానవుల మధ్య సంబంధాలను నివారించాలనే విషయాన్ని ఈ కథలు సూచిస్తాయి; అంగీకారంతో కూడిన సంబంధాలు కూడా అరుదుగా సంతోషకరమైన ముగింపులను కలిగి ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;Miles7&quot; /&gt;{{Rp|39}} కొన్ని సందర్భాల్లో, 'హోమరిక్ హైమ్ టు ఆఫ్రొడైట్'లో వలె, దేవత సాధారణ మానవుడితో కలుస్తుంది, ఇక్కడ ఆఫ్రొడైట్ అన్చిసెస్‌తో కలిసి ఏనియాస్‌ను కంటుంది.&lt;ref&gt;''Homeric Hymn to Aphrodite'', [http://courses.dce.harvard.edu/~clase116/txt_aphrodite.html 75–109] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060912125408/http://courses.dce.harvard.edu/~clase116/txt_aphrodite.html |date=12 September 2006 }}&lt;/ref&gt;

రెండవ రకం (శిక్ష కథలు) ఏదో ఒక ముఖ్యమైన సాంస్కృతిక కళాఖండాన్ని లాక్కోవడం లేదా కనిపెట్టడం గురించి ఉంటుంది, ప్రోమేథియస్ దేవతల నుండి అగ్నిని దొంగిలించినప్పుడు, టాంజాలస్ జ్యూస్ బల్ల నుండి అమృతాన్ని దొంగిలించి తన ప్రజలకు ఇచ్చినప్పుడు-వారికి దేవతల రహస్యాలను బహిర్గతం చేసినప్పుడు, ప్రోమేథియస్ లేదా లైకాన్ బలిని కనిపెట్టినప్పుడు, డిమీటర్ ట్రిప్టోలెమస్‌కు వ్యవసాయం, రహస్యాలను నేర్పించినప్పుడు, లేదా మార్స్యాస్ ఆలోస్‌ను కనిపెట్టి అపోలోతో సంగీత పోటీకి దిగినప్పుడు ఇలాంటివి జరుగుతాయి. ఇయాన్ మోరిస్ ప్రోమేథియస్ సాహసాలను &quot;దేవతల చరిత్రకు, మానవుడి చరిత్రకు మధ్య ఉన్న స్థానం&quot;గా పరిగణిస్తాడు.&lt;ref name=&quot;Morris291&quot;&gt;Morris, Ian. 2000. ''Archaeology As Cultural History''. [[Blackwell Publishing]]. {{ISBN|978-0-631-19602-0}}.&lt;/ref&gt;{{Rp|291}} మూడవ శతాబ్దానికి చెందిన ఒక అనామక పాపిరస్ ముక్క త్రేస్ రాజు లైకర్గస్‌కు డయోనిసస్ ఇచ్చిన శిక్షను స్పష్టంగా వర్ణిస్తుంది, అతను కొత్త దేవుడిని గుర్తించడం ఆలస్యం కావడంతో, మరణానంతరం కూడా విస్తరించిన భయంకరమైన జరిమానాలకు గురయ్యాడు.&lt;ref name=&quot;Weaver335&quot;&gt;Weaver, John B. 1998. &quot;Introduction&quot; in ''The Plots of Epiphany''. Berlin: [[Walter de Gruyter]]. {{ISBN|978-3-11-018266-8}}.&lt;/ref&gt;{{Rp|50}} త్రేస్‌లో తన ఆరాధనను స్థాపించడానికి డయోనిసస్ రాక కూడా ఒక ఈస్కిలియన్ త్రయానికి అంశం.&lt;ref name=&quot;Bushnell28&quot;&gt;Bushnell, Rebecca W. 2005. &quot;Helicocentric Stoicism in the Saturnalia: The Egyptian Apollo&quot; in ''Medieval: A Companion to Tragedy''. [[Blackwell Publishing]]. {{ISBN|978-1-4051-0735-8}}.&lt;/ref&gt;{{Rp|28}} మరొక విషాద నాటకం, యూరిపిడెస్ 'ది బాచే'లో, థీబ్స్ రాజు పెంథియస్ డయోనిసస్‌చే శిక్షించబడతాడు, ఎందుకంటే అతను దేవుడిని అగౌరవపరిచి, అతని భక్తులైన మేనాడ్స్‌పై గూఢచర్యం చేశాడు.&lt;ref name=&quot;Trobe195&quot;&gt;Trobe, Kala. 2001. &quot;Dionysus&quot; in ''[[iarchive:invokegods00kala|Invoke the Gods]]''. [[Llewellyn Worldwide]]. {{ISBN|978-0-7387-0096-0}}.&lt;/ref&gt;{{Rp|195}}
[[File:Eleusinian hydria Antikensammlung Berlin 1984.46 n2.jpg|thumb|ఒక అపులియన్ రెడ్-ఫిగర్ హైడ్రియాపై డిమీటర్, మెటానిరా చిత్రం, సుమారు క్రీ.పూ. 340 (ఆల్టెస్ మ్యూజియం, బెర్లిన్)]]
పాత జానపద కథల ఆధారంగా ఒకే రకమైన ఇతివృత్తాన్ని ప్రతిధ్వనించే మరొక కథలో,&lt;ref name=&quot;Nilsson50&quot;&gt;Nilsson, Martin P. 1940. &quot;The Religion of Eleusis&quot; in ''[http://www.sacred-texts.com/cla/gpr/gpr07.htm Greek Popular Religion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201053257/http://www.sacred-texts.com/cla/gpr/gpr07.htm |date=1 December 2017 }}''. New York: [[Columbia University Press]]. p. [http://www.sacred-texts.com/cla/gpr/gpr07.htm#fr_50 50].&lt;/ref&gt; డిమీటర్ తన కుమార్తె పెర్సెఫోన్‌ను వెతుకుతూ, డోసో అనే వృద్ధురాలి రూపాన్ని ధరించి, అట్టికాలోని ఎలూసిస్ రాజు సెల్యూస్ నుండి ఆతిథ్యం అందుకుంటుంది. సెల్యూస్ ఆతిథ్యానికి బహుమతిగా, డిమీటర్ అతని కుమారుడు డెమోఫోన్‌ను దేవుడిగా చేయాలని ప్లాన్ చేసింది, కానీ అతని తల్లి మెటానిరా లోపలికి వచ్చి మంటల్లో ఉన్న తన కొడుకును చూసి భయంతో అరవడంతో ఆమె ఆచారాన్ని పూర్తి చేయలేకపోయింది. దీనితో ఆగ్రహించిన డిమీటర్, మూర్ఖులైన మానవులు భావనను, ఆచారాన్ని అర్థం చేసుకోలేరని విలపించింది.&lt;ref name=&quot;Demeter&quot;&gt;''Homeric Hymn to Demeter'', [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=urn:cts:greekLit:tlg0013.tlg002.perseus-eng1:248-291 255–274] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220616045252/https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=urn:cts:greekLit:tlg0013.tlg002.perseus-eng1:248-291 |date=16 June 2022 }}&lt;/ref&gt;

=== వీరుల యుగం ===
వీరులు జీవించిన యుగాన్ని వీరుల యుగం అంటారు.&lt;ref name=&quot;Kelsey30&quot;&gt;Kelsey, Francis W. (1889). ''A Handbook of Greek Mythology''. [[Allyn and Bacon]]. p. 30.&lt;/ref&gt; ఇతిహాస, వంశవృక్ష కవిత్వం నిర్దిష్ట వీరులు లేదా సంఘటనల చుట్టూ సమూహంగా ఉన్న కథల చక్రాలను సృష్టించింది, వివిధ కథల వీరుల మధ్య కుటుంబ సంబంధాలను ఏర్పరచింది; ఆ విధంగా వారు కథలను ఒక క్రమంలో అమర్చారు. కెన్ డౌడెన్ (1992) ప్రకారం, &quot;ఒక సాగా ప్రభావం కూడా ఉంది: మనం వరుస తరాలలో కొన్ని కుటుంబాల విధిని అనుసరించవచ్చు.&quot;&lt;ref name=&quot;Dowden11&quot; /&gt;{{Rp|11}}

హీరో కల్ట్ పెరిగిన తరువాత, దేవతలు, వీరులు పవిత్ర రంగాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. వారందరినీ ప్రమాణాలు, ప్రార్థనలలో కలిసి ఆహ్వానిస్తారు.&lt;ref name=&quot;Raffan-Barket205&quot; /&gt;{{Rp|205}} బుర్కెర్ట్ (2002) ఇలా పేర్కొన్నాడు, &quot;దేవతలకు భిన్నంగా వీరుల జాబితాకు ఎప్పుడూ స్థిరమైన, తుది రూపం ఇవ్వబడదు. గొప్ప దేవతలు ఎవరూ కొత్తగా పుట్టరు, కానీ చనిపోయినవారి సైన్యం నుండి కొత్త వీరులు ఎల్లప్పుడూ పైకి రావచ్చు.&quot; హీరో కల్ట్, దేవతల కల్ట్ మధ్య మరొక ముఖ్యమైన తేడా ఏమిటంటే, హీరో స్థానిక సమూహ గుర్తింపు కేంద్రంగా మారతాడు.&lt;ref name=&quot;Raffan-Barket205&quot; /&gt;{{Rp|206}}

హెరాకిల్స్ స్మారక సంఘటనలు వీరుల యుగం ఆవిర్భావంగా పరిగణించబడతాయి. వీరుల యుగానికి మూడు గొప్ప సంఘటనలు కూడా ఆపాదించబడ్డాయి: ఆర్గోనాటిక్ యాత్ర, థీబన్ సైకిల్, ట్రోజన్ యుద్ధం.&lt;ref name=&quot;Kelsey30&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[[H. J. Rose|Rose, Herbert Jennings]]. 1991. ''A Handbook of Greek Mythology''. London: [[Routledge]]. {{ISBN|978-0-415-04601-5}}.&lt;/ref&gt;{{Rp|340}}

==== హెరాకిల్స్, హెరాక్లిడే ====
[[File:Herakles and Telephos Louvre MR219.jpg|thumb|upright|తన బిడ్డ టెలిఫస్‌తో హెరాకిల్స్ (లౌవ్రే మ్యూజియం, పారిస్)]]
హెరాకిల్స్ సంక్లిష్టమైన పురాణాల వెనుక ఒక నిజమైన మనిషి, బహుశా ఆర్గోస్ రాజ్యానికి చెందిన సామంత నాయకుడు ఉండవచ్చని కొంతమంది పండితులు అభిప్రాయపడ్డారు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;{{Rp|10}} కొంతమంది పండితులు హెరాకిల్స్ కథను రాశిచక్రంలోని పన్నెండు నక్షత్రరాశుల గుండా సూర్యుని వార్షిక ప్రయాణానికి ఉదాహరణగా సూచిస్తున్నారు.&lt;ref name=&quot;Dupuis&quot;&gt;Dupuis, C. F. ''The Origin of All Religious Worship''. p. 86.&lt;/ref&gt; ఇతరులు ఇతర సంస్కృతుల నుండి వచ్చిన మునుపటి పురాణాలను ఎత్తిచూపుతూ, హెరాకిల్స్ కథను అప్పటికే స్థిరపడిన వీర పురాణాల స్థానిక అనుకరణగా చూపుతారు. సాంప్రదాయకంగా హెరాకిల్స్ జ్యూస్, పెర్సియస్ మనవరాలు అల్క్‌మెనేల కుమారుడు.&lt;ref name=&quot;BrHer&quot;&gt;{{cite encyclopedia|title=Heracles|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|date=6 February 2020|url=https://www.britannica.com/topic/Heracles|orig-year=1999}}&lt;/ref&gt; అతని అద్భుతమైన ఏకాంత సాహసాలు, వాటిలో ఉన్న అనేక జానపద కథల ఇతివృత్తాలతో ప్రసిద్ధ ఇతిహాసాలకు గొప్ప సామగ్రిని అందించాయి. బుర్కెర్ట్ (2002) ప్రకారం, &quot;అతను బలి ఇచ్చేవాడిగా వర్ణించబడ్డాడు, బలిపీఠాల స్థాపకుడిగా పేర్కొనబడ్డాడు, విపరీతంగా తినేవాడిగా ఊహించబడ్డాడు; ఈ పాత్రలోనే అతను హాస్య నాటకాల్లో కనిపిస్తాడు.&lt;ref name=&quot;Raffan-Barket205&quot; /&gt;

అతని విషాద ముగింపు విషాద నాటకాలకు విస్తృత సామగ్రిని అందించింది-యూరిపిడెస్ ఇతర నాటకాలను పరిశీలించడంలో 'హెరాకిల్స్' నాటకం ఎంతో ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉందని థాలియా పపాడోపౌలో అభిప్రాయపడింది.&lt;ref name=&quot;PapadopoulouBurkert&quot;&gt;Papadopoulou, Thalia. 2005. &quot;Introduction&quot; in ''Heracles and Euripidean Tragedy''. Cambridge: [[Cambridge University Press]]. {{ISBN|978-0-521-85126-8}}. p. 1.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Raffan-Barket205&quot; /&gt;{{Rp|211}} కళ, సాహిత్యంలో హెరాకిల్స్ మోస్తరు ఎత్తులో, అపారమైన బలం ఉన్నవాడిగా వర్ణించబడ్డాడు; విల్లు అతని ప్రధాన ఆయుధం, తరచుగా గదను కూడా వాడేవాడు. కుండల చిత్రాలు హెరాకిల్స్ అసమానమైన ప్రజాదరణను ప్రదర్శిస్తాయి, అతనితో సింహం పోరాటం వందలసార్లు చిత్రీకరించబడింది.&lt;ref name=&quot;Raffan-Barket205&quot; /&gt;{{Rp|211}}

హెరాకిల్స్ ఎట్రుస్కాన్, రోమన్ పురాణాలు, ఆరాధనలలోకి కూడా ప్రవేశించాడు, &quot;హెరాక్లీస్&quot; అనే పదం గ్రీకులకు ఎంత సుపరిచితమో, &quot;మెహెర్క్యులే&quot; అనే ఆశ్చర్యార్థకం రోమన్లకు కూడా అంతే సుపరిచితం అయింది.&lt;ref name=&quot;Raffan-Barket205&quot; /&gt;{{Rp|211}} ఇటలీలో అతన్ని వ్యాపారులు, వర్తకుల దేవుడిగా పూజించారు, అయితే ఇతరులు తమకు అదృష్టం కలగాలని, అపాయం నుండి రక్షించాలని కూడా అతన్ని ప్రార్థించేవారు.&lt;ref name=&quot;BrHer&quot; /&gt;

డోరియన్ రాజుల అధికారిక పూర్వీకుడిగా హెరాకిల్స్ ఎంపికై అత్యున్నత సామాజిక గౌరవాన్ని పొందాడు. డోరియన్లు పెలోపొనీస్‌కు వలస రావడానికి ఇది బహుశా చట్టబద్ధమైన కారణంగా పనిచేసి ఉండొచ్చు. ఒక డోరియన్ తెగకు చెందిన పేరుగల హీరో హైలస్, హెరాకిల్స్ కుమారుడు, హెరాక్లిడే లేదా హెరాక్లిడ్స్‌లో ఒకడు అయ్యాడు (హెరాకిల్స్ అనేక మంది వారసులు, ముఖ్యంగా హైలస్ వారసులు - ఇతర హెరాక్లిడేలలో మకారియా, లామోస్, మాంటో, బయనోర్, ట్లేపోలెమస్, టెలిఫస్ ఉన్నారు). ఈ హెరాక్లిడ్స్ పెలోపొనేసియన్ రాజ్యాలైన మైసీనే, స్పార్టా, ఆర్గోస్‌లను జయించి, పురాణాల ప్రకారం తమ పూర్వీకుల ద్వారా వాటిని పాలించే హక్కును పొందారు. వారి ఆధిపత్య పెరుగుదలను తరచుగా &quot;డోరియన్ దండయాత్ర&quot; అని పిలుస్తారు. లిడియన్లు, తరువాత మాసిడోనియన్ రాజులు కూడా అదే హోదా గల పాలకులుగా హెరాక్లిడే అయ్యారు.&lt;ref name=&quot;BurkertHer&quot;&gt;Herodotus, ''The Histories'', I, [http://www.sacred-texts.com/cla/hh/hh1000.htm 6–7] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171116190118/http://www.sacred-texts.com/cla/hh/hh1000.htm |date=16 November 2017 }}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Raffan-Barket205&quot; /&gt;{{Rp|211}}

[[File:Bellerophon riding Pegasus and killing the Chimera, Roman mosaic, the Rolin Museum in Autun, France, 2nd to 3rd century AD.jpg|thumb|[[పెగాసస్ (పురాణం)|పెగాసస్‌]]&lt;nowiki/&gt;పై స్వారీ చేస్తూ చిమెరాను చంపుతున్న బెల్లెరోఫోన్, ఆటున్‌లోని రోమన్ మొజాయిక్ మధ్యభాగం, మ్యూసీ రోలిన్, సా.శ. 2-3వ శతాబ్దం]]
ఈ తొలి తరం వీరులైన పెర్సియస్, డ్యూకాలియన్, థెస్యూస్, బెల్లెరోఫోన్‌లకు హెరాకిల్స్‌తో అనేక సారూప్యతలు ఉన్నాయి. అతనిలాగే, వారి సాహసాలు ఒంటరిగా, అద్భుతంగా, ఫెయిరీ టేల్ తరహాలో ఉంటాయి, వారు [[చిమెరా]], మెడుసా వంటి రాక్షసులను చంపారు. బెల్లెరోఫోన్ సాహసాలు హెరాకిల్స్, థెస్యూస్ సాహసాల మాదిరిగానే సాధారణ రకానికి చెందినవి. ఒక వీరుడిని అతని మరణానికి పంపడం అనేది ఈ తొలి వీర సంప్రదాయానికి సంబంధించిన మరొక ప్రధాన ఇతివృత్తం, ఇది పెర్సియస్, బెల్లెరోఫోన్ విషయంలో కనిపిస్తుంది.&lt;ref&gt;[[Geoffrey Kirk|Kirk, Geoffrey Stephen]]. 1973. &quot;The Thematic Simplicity of the Myths&quot; in ''[https://books.google.com/books?id=OFO_NQJh8L0C&amp;dq=%22The+Thematic+Simplicity+of+the+Myths%22+kirk&amp;pg=PA172 Myth: Its Meaning and Functions in Ancient and Other Cultures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221227093144/https://books.google.com/books?id=OFO_NQJh8L0C&amp;pg=PA172&amp;lpg=PA172&amp;dq=%22The+Thematic+Simplicity+of+the+Myths%22+kirk |date=27 December 2022 }}''. Berkeley: [[University of California Press]]. {{ISBN|978-0-520-02389-5}}. p. 183.&lt;/ref&gt;

==== ఆర్గోనాట్స్ ====
మనుగడలో ఉన్న ఏకైక హెలెనిస్టిక్ ఇతిహాసం, అపోలోనియస్ ఆఫ్ రోడ్స్ (పురాణ కవి, పండితుడు, అలెగ్జాండ్రియా లైబ్రరీ డైరెక్టర్) రాసిన 'ఆర్గోనాటికా', కాల్చిస్ అనే పౌరాణిక భూమి నుండి గోల్డెన్ ఫ్లీస్‌ను తిరిగి తీసుకురావడానికి జాసన్, ఆర్గోనాట్స్ చేసిన సముద్రయానం గురించిన పురాణాన్ని చెబుతుంది. 'ఆర్గోనాటికా'లో జాసన్‌ను అతని అన్వేషణకు రాజు పెలియాస్ ప్రేరేపిస్తాడు, ఒంటి చెప్పు ఉన్న వ్యక్తి అతనికి శత్రువు అవుతాడని అతనికి భవిష్యవాణి లభిస్తుంది. నదిలో ఒక చెప్పు కోల్పోయిన జాసన్ పెలియాస్ దర్బారుకు చేరుకోవడంతో ఇతిహాసం ప్రారంభమవుతుంది. తరువాతి తరం వీరులందరూ, అలాగే హెరాకిల్స్, గోల్డెన్ ఫ్లీస్‌ను తీసుకురావడానికి జాసన్‌తో పాటు 'ఆర్గో' ఓడలో వెళ్లారు. ఈ తరంలో మినోటార్‌ను చంపడానికి క్రీట్‌కు వెళ్ళిన థెస్యూస్; వీరనారి అటలాంటా, ఇలియడ్, ఒడిస్సీలతో పోటీ పడేంత స్వంత ఎపిక్ సైకిల్‌ను కలిగి ఉన్న మెలెగర్ కూడా ఉన్నారు. పిండార్, అపోలోనియస్, బిబ్లియోథెకా ఆర్గోనాట్స్ పూర్తి జాబితాలను ఇవ్వడానికి ప్రయత్నిస్తాయి.&lt;ref name=&quot;ApApPin&quot;&gt;Apollodorus, ''Library and Epitome'', 1.9.[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022;query=section%3D%2363;layout=;loc=1.9.17 16] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080917053402/http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022;query=section%3D%2363;layout=;loc=1.9.17 |date=17 September 2008 }}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Apollonius, ''Argonautica'', I, [http://www.sacred-texts.com/cla/argo/argo00.htm 20ff] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150512120923/http://sacred-texts.com/cla/argo/argo00.htm |date=12 May 2015 }}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pindar, ''Pythian Odes'', Pythian 4.[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Pind%2e+P%2e+4%2e171ff%2e 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080917012320/http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Pind%2E+P%2E+4%2E171ff%2E |date=17 September 2008 }}.&lt;/ref&gt;

అపోలోనియస్ తన కవితను క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దంలో రాసినప్పటికీ, ఆర్గోనాట్స్ కథ రచన ఒడిస్సీ కంటే పురాతనమైనది, ఇది జాసన్ సాహసాలతో పరిచయాన్ని చూపుతుంది (ఒడిస్సియస్ సంచారం పాక్షికంగా దీనిపై ఆధారపడి ఉండవచ్చు).&lt;ref name=&quot;BrArgGr&quot;&gt;{{cite encyclopedia|title=Argonaut|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|date=2002|url=https://www.britannica.com/topic/Argonaut-Greek-mythology}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Grimal, Pierre. 1986. &quot;Argonauts.&quot; P. 58 in ''The Dictionary of Classical Mythology''. [[Blackwell Publishing]]. {{ISBN|978-0-631-20102-1}}.&lt;/ref&gt; పురాతన కాలంలో ఈ యాత్ర చారిత్రక వాస్తవంగా పరిగణించబడింది, గ్రీకు వాణిజ్యం, వలసల కోసం నల్ల సముద్రాన్ని తెరిచిన సంఘటనగా భావించబడింది.&lt;ref name=&quot;BrArgGr&quot; /&gt; ఇది అత్యంత ప్రజాదరణ పొందింది, అనేక స్థానిక పురాణాలు దానికి జోడించబడిన ఒక చక్రాన్ని ఏర్పరిచాయి. ముఖ్యంగా మెడియా కథ విషాద కవుల ఊహను ఆకర్షించింది.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

==== అట్రియస్ వంశం, థీబన్ సైకిల్ ====
ఆర్గో, ట్రోజన్ యుద్ధం మధ్యకాలం దాని భయానక నేరాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇందులో ఆర్గోస్‌లోని అట్రియస్, థైస్టెస్ చర్యలు ఉన్నాయి. అట్రియస్ వంశం (లాబ్డాకస్ వంశంతో పాటు రెండు ప్రధాన వీర రాజవంశాలలో ఒకటి) పురాణం వెనుక అధికార బదిలీ, సార్వభౌమాధికారం సాధించే విధానం సమస్యలు ఉన్నాయి. కవలలు అట్రియస్, థైస్టెస్ వారి వారసులతో కలిసి మైసీనేలో అధికార బదిలీ విషాదంలో ప్రముఖ పాత్ర పోషించారు.&lt;ref name=&quot;Bonnefoy103&quot;&gt;[[Yves Bonnefoy|Bonnefoy, Yves]]. 1992. &quot;Kinship Structures in Greek Heroic Dynasty&quot; in ''[[iarchive:greekegyptianmyt00bonn|Greek and Egyptian Mythologies]]''. Chicago: [[University of Chicago Press]]. {{ISBN|978-0-226-06454-3}}. p. 103.&lt;/ref&gt;

థీబన్ సైకిల్ ప్రధానంగా నగరాన్ని స్థాపించిన కాడ్మస్, ఆ తరువాత థీబ్స్‌లో లయస్, ఈడిపస్ చర్యలకు సంబంధించిన సంఘటనలతో వ్యవహరిస్తుంది; ఈ కథల శ్రేణి సెవెన్ ఎగైనెస్ట్ థీబ్స్ యుద్ధానికి, ఆ తర్వాత ఎపిగోని చేతిలో ఆ నగరం దోచుకోబడటానికి దారితీసింది.&lt;ref name=&quot;Hard1&quot; /&gt;{{Rp|317}} (తొలి ఇతిహాసాలలో ఆ ఏడుగురు ఉన్నారో లేదో తెలియదు.) ఈడిపస్ విషయానికొస్తే, తొలి ఇతిహాస కథనాలు ఐయోకాస్టే తన తల్లి అని తెలిసిన తర్వాత కూడా అతను థీబ్స్‌ను పాలిస్తూనే ఉన్నాడని, ఆ తర్వాత రెండవ భార్యను వివాహం చేసుకుని ఆమె పిల్లలకు తండ్రి అవుతాడని చెబుతున్నాయి—ఇది విషాద నాటకాలు (ఉదా. సోఫోక్లెస్ 'ఈడిపస్ రెక్స్'), తరువాతి పౌరాణిక కథనాల ద్వారా మనకు తెలిసిన కథకు పూర్తి భిన్నంగా ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;Hard1&quot; /&gt;{{Rp|311}}

==== ట్రోజన్ యుద్ధం, పర్యవసానాలు ====
[[File:Enrique Simonet - El Juicio de Paris - 1904.jpg|thumb|right|upright=1.35|ఎన్రిక్ సైమొనెట్ గీసిన 'ఎల్ జ్యుసియో డి ప్యారిస్', 1904. పారిస్ తన కుడి చేతిలో బంగారు ఆపిల్ పట్టుకుని లెక్కలు వేస్తున్నట్లు దేవతలను గమనిస్తున్నాడు.]]
[[File:The Rage of Achilles by Giovanni Battista Tiepolo.jpeg|thumb|జియోవన్నీ బాటిస్టా టైపోలో (1757, ఫ్రెస్కో, 300 x 300 సెం.మీ., విల్లా వాల్మరానా, విసెంజా) గీసిన 'ది రేజ్ ఆఫ్ అకిలెస్'లో, తన యుద్ధ బహుమతి అయిన బ్రిసీస్‌ను స్వాధీనం చేసుకుంటానని అగమెమ్నాన్ బెదిరించినందుకు అకిలెస్ ఆగ్రహించి, అగమెమ్నాన్‌ను చంపడానికి కత్తి దూస్తాడు. ఈ ఫ్రెస్కోలో అకిలెస్ జుట్టు పట్టుకున్న దేవత ఎథీనా ఆకస్మిక ప్రత్యక్షమై, ఆ హింసాత్మక చర్యను నివారిస్తుంది.]]

గ్రీకు పురాణాలు గ్రీసు, ట్రోయ్ మధ్య జరిగిన ట్రోజన్ యుద్ధం, దాని పర్యవసానాలతో శిఖరాగ్రానికి చేరుకుంటాయి. ఇలియడ్ వంటి హోమర్ రచనలలో ప్రధాన కథలు అప్పటికే రూపుదిద్దుకున్నాయి, వ్యక్తిగత ఇతివృత్తాలు తరువాత, ముఖ్యంగా గ్రీకు నాటకంలో వివరించబడ్డాయి. ట్రోజన్ యుద్ధం ప్రాచీన రోమ్ సంస్కృతిలో కూడా గొప్ప ఆసక్తిని కలిగించింది. దీనికి కారణం వర్జిల్ రాసిన 'ఈనియడ్'లో వివరించినట్లుగా ట్రోయ్ నుండి ఏనియాస్ ప్రయాణం, ఒక రోజు రోమ్‌గా మారే నగరం స్థాపనకు దారితీసిన కథ (వర్జిల్ 'ఈనియడ్' రెండవ పుస్తకం ట్రోయ్ విధ్వంసం గురించిన అత్యంత ప్రసిద్ధ కథనాన్ని కలిగి ఉంది).&lt;ref name=&quot;HeliosBr&quot;&gt;{{cite encyclopedia|title=Trojan War|encyclopedia=[[Encyclopaedia The Helios]]|year=1952}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite encyclopedia|title=Troy (Ancient City) |encyclopedia=Encyclopædia Britannica|date=25 April 2019|orig-year=1998|url=https://www.britannica.com/place/Troy-ancient-city-Turkey}}&lt;/ref&gt; చివరగా డిక్టిస్ క్రెటెన్సిస్, దారెస్ ఫ్రిజియస్ పేర్లతో లాటిన్‌లో వ్రాయబడిన రెండు నకిలీ చారిత్రక గ్రంథాలు కూడా ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;Dunlop, John. 1842. &quot;Romances of Chivalry&quot; in ''The History of Fiction''. Carey and Hart. {{ISBN|978-1-149-40338-9}}. p. 355.&lt;/ref&gt;

ట్రోజన్ యుద్ధ చక్రం, వీర కావ్యాల సేకరణ, యుద్ధానికి దారితీసిన సంఘటనలతో ప్రారంభమవుతుంది: ఎరిస్, కల్లిస్టి బంగారు ఆపిల్, పారిస్ తీర్పు, హెలెన్ అపహరణ, ఆలిస్‌లో ఇఫిజెనియా బలి. హెలెన్‌ను తిరిగి తీసుకురావడానికి, గ్రీకులు ఆర్గోస్ లేదా మైసీనే రాజైన మెనెలస్ సోదరుడు అగమెమ్నాన్ సారథ్యంలో గొప్ప దండయాత్ర ప్రారంభించారు, కానీ ట్రోజన్లు హెలెన్‌ను తిరిగి ఇవ్వడానికి నిరాకరించారు. యుద్ధం పదియవ సంవత్సరంలో సాగే 'ఇలియడ్', అగమెమ్నాన్, అత్యుత్తమ గ్రీకు యోధుడు అకిలెస్‌ల మధ్య జరిగిన గొడవను వివరిస్తుంది. ఫలితంగా అకిలెస్ ప్రియమైన స్నేహితుడు పాట్రోక్లస్, ప్రియామ్ పెద్ద కుమారుడు హెక్టార్ యుద్ధంలో మరణిస్తారు. హెక్టార్ మరణానంతరం, అమెజాన్స్ రాణి పెంథెసిలియా, ఉషోదయ దేవత ఇయోస్ కుమారుడు, ఇథియోపియన్ల రాజైన మెంనన్ అనే ఇద్దరు మిత్రులు ట్రోజన్లతో చేరారు.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; అకిలెస్ వీరిద్దరినీ చంపాడు, కానీ పారిస్ అకిలెస్ మడమలోకి బాణం వేసి చంపాడు. అకిలెస్ మడమ మాత్రమే మానవ ఆయుధాలతో దాడి చేయగల ఏకైక భాగం. వారు ట్రోయ్‌ను స్వాధీనం చేసుకునే ముందు, గ్రీకులు ఆ కోట నుండి పల్లాస్ ఎథీనా (పెల్లాడియం) చెక్క విగ్రహాన్ని దొంగిలించవలసి వచ్చింది. చివరకు ఎథీనా సహాయంతో వారు ట్రోజన్ గుర్రాన్ని నిర్మించారు. ప్రియామ్ కుమార్తె కస్సాండ్రా హెచ్చరికలు ఉన్నప్పటికీ, ఎథీనాకు అర్పణగా గుర్రాన్ని ట్రోయ్ గోడల లోపలికి తీసుకురావాలని దళాలను వదిలివచ్చినట్లు నటించిన సినాన్ అనే గ్రీకు ట్రోజన్లను ఒప్పించాడు; గుర్రాన్ని నాశనం చేయడానికి ప్రయత్నించిన పూజారి లావోకూన్ సముద్ర సర్పాలచే చంపబడ్డాడు. రాత్రి గ్రీకు నౌకాదళం తిరిగి వచ్చింది, గుర్రం నుండి వచ్చిన గ్రీకులు ట్రోయ్ ద్వారాలను తెరిచారు. ఆ తర్వాత జరిగిన పూర్తి విధ్వంసంలో ప్రియామ్, అతని మిగిలిన కుమారులు వధించబడ్డారు; ట్రోజన్ మహిళలు గ్రీసులోని వివిధ నగరాలలో బానిసలుగా మారారు. గ్రీకు నాయకుల సాహసోపేత తిరుగు ప్రయాణాలు (ఒడిస్సియస్, ఏనియాస్ సంచారాలు ('ఈనియడ్'), అగమెమ్నాన్ హత్యతో సహా) రెండు ఇతిహాసాలలో చెప్పబడ్డాయి, రిటర్న్స్ (కోల్పోయిన నాస్టోయ్), హోమర్ 'ఒడిస్సీ'.&lt;ref name=&quot;HeliosBr&quot; /&gt; ట్రోజన్ సైకిల్‌లో ట్రోజన్ తరం పిల్లల సాహసాలు (ఉదా., ఒరెస్టెస్, టెలిమాకస్) కూడా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

ట్రోజన్ యుద్ధం అనేక ఇతివృత్తాలను అందించింది, ప్రాచీన గ్రీకు కళాకారులకు ప్రధాన స్ఫూర్తి మూలంగా మారింది (ఉదాహరణకు ట్రోయ్ విధ్వంసాన్ని వర్ణించే పార్థెనాన్‌లోని మెటోప్‌లు); ట్రోజన్ సైకిల్ నుండి ఉద్భవించిన ఇతివృత్తాలకు ఈ కళాత్మక ప్రాధాన్యత ప్రాచీన గ్రీకు నాగరికతకు దాని ప్రాముఖ్యతను సూచిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;HeliosBr&quot; /&gt; ఇదే పౌరాణిక చక్రం తరువాత యూరోపియన్ సాహిత్య రచనల శ్రేణికి కూడా స్ఫూర్తినిచ్చింది. ఉదాహరణకు ట్రోజన్ మధ్యయుగ యూరోపియన్ రచయితలు హోమర్‌తో ప్రత్యక్ష పరిచయం లేకపోయినా, ట్రోయ్ పురాణంలో వీర, శృంగార కథాకథనానికి గొప్ప మూలాన్ని, తమ స్వంత ఆదర్శాలను ఇముడ్చుకోవడానికి అనుకూలమైన చట్రాన్ని కనుగొన్నారు. పన్నెండవ శతాబ్దపు రచయితలు బేనోయిట్ డి సెయింట్-మౌర్, జోసెఫ్ ఆఫ్ ఎక్సెటర్ డిక్టిస్, దారెస్‌లలో తాము చూసిన ప్రామాణిక కథనాన్ని తిరిగి రాస్తూనే యుద్ధాన్ని వర్ణించారు. ఆ విధంగా వారు హోరేస్ సలహాను, వర్జిల్ ఉదాహరణను అనుసరించారు: వారు పూర్తిగా కొత్తదాన్ని చెప్పడానికి బదులుగా ట్రోయ్ కవితను తిరిగి రాశారు.&lt;ref&gt;Kelly, Douglas. ''The Conspiracy of Allusion''. p. 121.&lt;/ref&gt;

ట్రోజన్ యుద్ధంలో పాల్గొన్నందుకు ప్రసిద్ధి చెందిన కొంతమంది ప్రముఖ వీరులు:

''ట్రోజన్ పక్షాన:''
* ఏనియాస్
* హెక్టార్
* పారిస్
''గ్రీకు పక్షాన:''
* అజాక్స్ (ఇద్దరు అజాక్స్‌లు ఉన్నారు)
* అకిలెస్
* కింగ్ అగమెమ్నాన్
* మెనెలస్
* ఒడిస్సియస్
* డయోమిడెస్

== గ్రీకు, రోమన్ పురాణాల భావనలు ==
ప్రాచీన గ్రీసులో దైనందిన జీవితంలో పురాణాలు కేంద్ర బిందువుగా ఉండేవి.&lt;ref name=&quot;Johnson17&quot; /&gt;{{Rp|15}} గ్రీకులు పురాణాలను తమ చరిత్రలో భాగంగా భావించారు. వారు సహజ సంఘటనలు, సాంస్కృతిక వైవిధ్యాలు, సాంప్రదాయ శత్రుత్వాలు, స్నేహాలను వివరించడానికి పురాణాలను ఉపయోగించారు. పౌరాణిక వీరుడు లేదా దేవుడి నుండి తమ నాయకుల వంశావళిని గుర్తించడం గర్వకారణంగా భావించేవారు. ఇలియడ్, ఒడిస్సీలలోని ట్రోజన్ యుద్ధం ఖాతా వెనుక నిజం ఉందని చాలా కొద్దిమంది మాత్రమే సందేహించారు. సైనిక చరిత్రకారుడు, కాలమిస్ట్, రాజకీయ వ్యాసకర్త, మాజీ క్లాసిక్స్ ప్రొఫెసర్ విక్టర్ డేవిస్ హాన్సన్, క్లాసిక్స్ ప్రొఫెసర్ జాన్ హీత్ ప్రకారం, హోమరిక్ ఇతిహాసాల గురించిన ప్రగాఢ జ్ఞానం గ్రీకులు తమ సంస్కృతీకరణకు ఆధారంగా భావించారు. హోమర్ &quot;గ్రీసు విద్య&quot;, అతని కవిత్వం &quot;ది బుక్&quot;.&lt;ref name=&quot;Hanson37&quot;&gt;[[Victor Davis Hanson|Hanson, Victor Davis]], and John Heath. 1999. ''Who Killed Homer'', with translations by R. Karakatsani. Kakos. {{ISBN|978-960-352-545-5}}. p. 37.&lt;/ref&gt;

=== తత్వశాస్త్రం, పురాణాలు ===
[[File:Plato-raphael.jpg|thumb|రాఫెల్ గీసిన 'ది స్కూల్ ఆఫ్ ఏథెన్స్'లో ప్లేటో]]
క్రీ.పూ. 5వ శతాబ్దం చివరలో తత్వశాస్త్రం, చరిత్ర, వచనం, హేతువాదం పెరిగిన తర్వాత పురాణాల పాత్ర తక్కువ స్పష్టంగా మారింది, పౌరాణిక వంశావళి స్థానంలో అతీంద్రియాలను (తుసైడిడియన్ చరిత్ర వంటివి) మినహాయించడానికి ప్రయత్నించిన చరిత్ర భావన వచ్చింది.&lt;ref name=&quot;Griffin80&quot;&gt;[[Jasper Griffin|Griffin, Jasper]]. 1986. &quot;Greek Myth and Hesiod&quot; in ''The Oxford Illustrated History of Greece and the Hellenistic World'', edited by [[John Boardman (art historian)|J. Boardman]], J. Griffin, and [[Oswyn Murray|O. Murray]]. New York: [[Oxford University Press]]. {{ISBN|978-0-19-285438-4}}. p. 80.&lt;/ref&gt; కవులు, నాటక రచయితలు పురాణాలను తిరిగి మారుస్తుండగా, గ్రీకు చరిత్రకారులు, తత్వవేత్తలు వాటిని విమర్శించడం ప్రారంభించారు.&lt;ref name=&quot;Miles7&quot; /&gt;&lt;ref&gt;
{{cite book
 |last1                = Veyne
 |first1               = Paul
 |author-link1         = Paul Veyne
 |translator-last1     = Wissing
 |translator-first1    = Paula
  |date                 = 15 June 1988
 |orig-date            = 1983
 |title                = Did the Greeks Believe in Their Myths?: An Essay on the Constitutive Imagination
 |url                  = https://books.google.com/books?id=EpbZLRPGgBsC
 |publication-place    = Chicago
 |publisher            = University of Chicago Press
 |page                 = 1
 |isbn                 = 9780226854342
 |access-date          = 14 November 2023
 |quote                = Did the Greeks believe in their mythology? The answer is difficult, for 'believe' means so many things. Not everyone believed that Minos, after his death, continued being a judge in Hell or that Theseus fought the Minotaur, and they knew that poets 'lie' [...] [I]n the minds of the Greeks, Theseus had, nonetheless, existed. [...] Why did the Greeks go to the trouble of wishing to separate the wheat from the chaff in myth [...]? We see the extent of the problem when we realize that this attitude toward myth lasted for over two millennia.
}} 
&lt;/ref&gt;

క్రీ.పూ. 6వ శతాబ్దం నాటికి కొందరు మితవాద తత్వవేత్తలు కవుల కథలను దైవదూషణ అబద్ధాలుగా ముద్ర వేయడం ప్రారంభించారు: హోమర్, హెసియోడ్ దేవతలకు &quot;మానవులలో సిగ్గుచేటు, అవమానకరమైనవన్నీ ఆపాదించారని; వారు దొంగిలిస్తారు, వ్యభిచారం చేస్తారు, ఒకరినొకరు మోసగించుకుంటారు&quot; అని జెనోఫేన్స్ ఫిర్యాదు చేశాడు.&lt;ref name=&quot;Graf200&quot; /&gt;{{Rp|169–170}} ఈ ఆలోచనా సరళి ప్లేటో 'ది రిపబ్లిక్', 'లాస్'లో అత్యంత విస్తృతంగా వ్యక్తమైంది. ప్లేటో తన సొంత రూపక పురాణాలను సృష్టించాడు (రిపబ్లిక్‌లోని ఎర్ దృష్టి వంటివి), దేవతల మాయలు, దొంగతనాలు, వ్యభిచారాల సాంప్రదాయిక కథలపై అనైతికమైనవిగా దాడి చేశాడు, సాహిత్యంలో వారి కేంద్ర పాత్రను అభ్యంతరపెట్టాడు.&lt;ref name=&quot;Miles7&quot; /&gt; ప్లేటో విమర్శ హోమరిక్ పౌరాణిక సంప్రదాయానికి మొదటి తీవ్రమైన సవాలు;&lt;ref name=&quot;Hanson37&quot; /&gt; అతను పురాణాలను &quot;వృద్ధ మహిళల కబుర్లు&quot; అని పేర్కొన్నాడు.&lt;ref name=&quot;The176b&quot;&gt;Plato, ''Theaetetus'', [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text.jsp?doc=Plat.+Theaet.+176b&amp;fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0170 176b] {{Webarchive|url= https://web.archive.org/web/20210308012818/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text.jsp?doc=Plat.+Theaet.+176b&amp;fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0170 |date= 8 March 2021 }}&lt;/ref&gt; తన వంతుగా అరిస్టాటిల్ పూర్వ-సోక్రటిక్ పాక్షిక-పౌరాణిక తాత్విక విధానాన్ని విమర్శించాడు, &quot;హెసియోడ్, వేదాంత రచయితలు తమకు ఆమోదయోగ్యమైన విషయాలపై మాత్రమే దృష్టి పెట్టారు, మా పట్ల వారికి గౌరవం లేదు ... కానీ పౌరాణిక శైలిలో గొప్పలు చెప్పుకునే రచయితలను తీవ్రంగా పరిగణించడం విలువైనది కాదు; తమ వాదనలను నిరూపించడం ద్వారా ముందుకు సాగేవారి విషయానికొస్తే, మనం వారిని విచారించాలి&quot; అని నొక్కి చెప్పాడు.&lt;ref name=&quot;Griffin80&quot; /&gt;

అయినప్పటికీ ప్లేటో కూడా పురాణాల ప్రభావం నుండి తనను తాను, తన సమాజాన్ని విడిపించుకోలేకపోయాడు; సోక్రటీస్ గురించి అతని స్వంత వర్ణన సాంప్రదాయ హోమరిక్, విషాద నమూనాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది, తన గురువు ధర్మబద్ధమైన జీవితాన్ని ప్రశంసించడానికి తత్వవేత్త దీనిని ఉపయోగించాడు:&lt;ref name=&quot;Apology28b-d&quot;&gt;Plato, ''Apology'', [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text.jsp?doc=Plat.+Apol.+28b&amp;fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0170 28b-d] {{Webarchive|url= https://web.archive.org/web/20210308104247/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text.jsp?doc=Plat.+Apol.+28b&amp;fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0170 |date= 8 March 2021 }}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|కానీ బహుశా ఎవరైనా ఇలా అనవచ్చు: &quot;సోక్రటీస్, మీరు అటువంటి పనిని అనుసరించినందుకు సిగ్గుపడటం లేదా, తద్వారా మీరు ఇప్పుడు మరణ ప్రమాదంలో ఉన్నారా?&quot; దానికి నేను సరైన సమాధానం ఇస్తాను: &quot;అయ్యా, మీరు సరిగ్గా మాట్లాడటం లేదు, కనీసం కొద్దిపాటి యోగ్యత ఉన్నవాడైనా ప్రాణాపాయం గురించి ఆలోచించాలని అనుకుంటే, ఒక పని చేసేటప్పుడు అది తప్పా ఒప్పా, మంచి వాడి పనా చెడ్డ వాడి పనా అని మాత్రమే చూడాలి. మీ వాదన ప్రకారం ట్రోయ్ వద్ద మరణించిన ఉపదేవతలందరూ చెడ్డవారవుతారు, అకిలెస్‌తో సహా. అతను ఏ అవమానాన్నైనా సహించడం కంటే ప్రమాదాన్ని తృణీకరించాడు, హెక్టార్‌ను చంపడానికి ఆసక్తిగా ఉన్నప్పుడు అతని తల్లి (ఆమె ఒక దేవత) అతనితో ఇలా అన్నప్పుడు,

{{Blockquote|నా కుమారా, నీ స్నేహితుడు పాట్రోక్లస్ మరణానికి ప్రతీకారం తీర్చుకుని హెక్టార్‌ను చంపితే, నువ్వే చనిపోతావు; ఎందుకంటే, హెక్టార్ తర్వాత వెంటనే మరణం నీకు రాయబడింది. (Hom. Il. 18.96)}}

అది విన్నప్పుడు, మరణాన్ని, ప్రమాదాన్ని లెక్కచేయక, పిరికివాడిగా జీవించడానికి, తన స్నేహితులకు ప్రతీకారం తీర్చుకోకపోవడానికి భయపడి ఇలా అన్నాడు,

{{Blockquote|తప్పు చేసిన వాడిపై పగ తీర్చుకున్న వెంటనే నేను చనిపోవాలి, అప్పుడే నేను ఇక్కడ, పడవల దగ్గర అపహాస్యం పాలవుతూ, భూమికి భారంగా మిగిలిపోను.}}|multiline=false}}

ప్లేటో హోమరిక్ సంప్రదాయాన్ని తిరస్కరించడం గ్రీకు నాగరికతలో అట్టడుగు స్థాయిలో సానుకూల స్పందన పొందలేదని హాన్సన్, హీత్ అంచనా వేశారు.&lt;ref name=&quot;Hanson37&quot; /&gt; పాత పురాణాలు స్థానిక ఆరాధనలలో సజీవంగా ఉంచబడ్డాయి; అవి కవిత్వాన్ని ప్రభావితం చేయడం కొనసాగించాయి, చిత్రలేఖనం, శిల్పకళకు ప్రధాన అంశాలను అందించాయి.&lt;ref name=&quot;Griffin80&quot; /&gt;

మరింత ఉల్లాసంగా 5వ శతాబ్దపు విషాద నాటక రచయిత యూరిపిడెస్ తరచుగా పాత సంప్రదాయాలతో ఆడుకునేవాడు, వాటిని ఎగతాళి చేస్తూ, తన పాత్రల ద్వారా సందేహాలను ఎక్కించేవాడు. అయినప్పటికీ అతని నాటకాల ఇతివృత్తాలు మినహాయింపు లేకుండా పురాణాల నుండి తీసుకోబడ్డాయి. ఈ నాటకాలలో చాలా వరకు అదే లేదా సారూప్య పురాణానికి ముందున్న వెర్షన్‌కు సమాధానంగా వ్రాయబడ్డాయి. యూరిపిడెస్ ప్రధానంగా దేవతల గురించిన పురాణాలను ఆక్షేపించాడు, తన విమర్శను జెనోక్రటీస్ గతంలో వ్యక్తం చేసిన అభ్యంతరంతో సమానంగా ప్రారంభించాడు: దేవతలు సాంప్రదాయకంగా ప్రాతినిధ్యం వహించినట్లుగా, చాలా వరకు మానవరూపంలో ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;Graf200&quot; /&gt;{{Rp|169–170}}

=== హెలెనిస్టిక్, రోమన్ హేతువాదం ===
[[File:CiceroBust.jpg|thumb|upright|left|సిసిరో పురాణాల పట్ల వ్యక్తిగత సందేహం, దైవత్వం గురించి మరింత తాత్విక భావనల పట్ల మొగ్గు చూపినప్పటికీ, స్థిరపడిన క్రమాన్ని రక్షించేవాడిగా తనను తాను చూసుకున్నాడు.]]
హెలెనిస్టిక్ కాలంలో పురాణాలు ఉన్నత వర్గాల జ్ఞాన ప్రతిష్టను సంతరించుకున్నాయి, దానిని కలిగి ఉన్నవారు ఒక నిర్దిష్ట వర్గానికి చెందినవారిగా గుర్తించబడేవారు. అదే సమయంలో క్లాసికల్ యుగపు సంశయవాద ధోరణి మరింత స్పష్టంగా కనిపించింది.&lt;ref name=&quot;Gale89&quot;&gt;Gale, Monica R. 1994. ''Myth and Poetry in Lucretius''. Cambridge: [[Cambridge University Press]]. {{ISBN|978-0-521-45135-2}}.&lt;/ref&gt;{{Rp|89}} గ్రీకు పౌరాణిక రచయిత యూహెమెరస్ పౌరాణిక జీవులు, సంఘటనలకు చారిత్రక ఆధారాన్ని అన్వేషించే సంప్రదాయాన్ని స్థాపించాడు.&lt;ref name=&quot;BrEuh&quot;&gt;{{cite encyclopedia|title=Euhemerus|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|date=3 January 2020|url=https://www.britannica.com/biography/Euhemerus-Greek-mythographer|orig-year=1998}}&lt;/ref&gt; అతని అసలు రచన (సేక్రెడ్ స్క్రిప్చర్స్) కోల్పోయినప్పటికీ, డియోడోరస్, లాక్టాన్టియస్ నమోదు చేసిన దాని ద్వారా దాని గురించి చాలా విషయాలు తెలుసు.&lt;ref name=&quot;Hard1&quot; /&gt;{{Rp|7}}

పురాణాల హేతుబద్ధీకరణ హెర్మెనియూటిక్స్ రోమన్ సామ్రాజ్యంలో మరింత ప్రజాదరణ పొందింది, దీనికి స్టోయిక్, ఎపిక్యూరియన్ తత్వశాస్త్రం భౌతికవాద సిద్ధాంతాలు కారణం. స్టోయిక్స్ దేవతలు, వీరుల వివరణలను భౌతిక దృగ్విషయాలుగా సమర్పించారు, యూహెమెరిస్టులు వారిని చారిత్రక వ్యక్తులుగా హేతుబద్ధీకరించారు. అదే సమయంలో స్టోయిక్స్, నియోప్లాటోనిస్టులు పౌరాణిక సంప్రదాయం నైతిక ప్రాముఖ్యతలను ప్రోత్సహించారు, తరచుగా గ్రీకు పదవ్యుత్పత్తి ఆధారంగా.&lt;ref name=&quot;Chance69&quot;&gt;Chance, Jane. 1994. ''Medieval Mythography''. [[University Press of Florida]]. {{ISBN|978-0-8130-1256-8}}. p. 69.&lt;/ref&gt; తన ఎపిక్యూరియన్ సందేశం ద్వారా లుక్రెటియస్ తన తోటి పౌరుల మనస్సుల నుండి మూఢ నమ్మకాలను పారద్రోలడానికి ప్రయత్నించాడు.&lt;ref name=&quot;Walshxxvi&quot;&gt;Walsh, Patrick Gerald. 1998. ''The Nature of the Gods''. New York: [[Oxford University Press]]. {{ISBN|978-0-19-282511-7}}.&lt;/ref&gt;{{Rp|xxvi}} లివీ కూడా పౌరాణిక సంప్రదాయం పట్ల సందేహాస్పదంగా ఉన్నాడు, అటువంటి పురాణాలపై (ఫేబులే) తీర్పు చెప్పే ఉద్దేశ్యం తనకు లేదని పేర్కొన్నాడు.&lt;ref name=&quot;Gale89&quot; /&gt;{{Rp|88}} మతపరమైన సంప్రదాయం పట్ల బలమైన భావన ఉన్న రోమన్లకు సవాలు ఏమిటంటే ఆ సంప్రదాయాన్ని కాపాడుతూనే, అది తరచుగా మూఢ నమ్మకాలకు సంతానోత్పత్తి కేంద్రం అని అంగీకరించడం. మతాన్ని సమాజంలో మంచిని పరిరక్షించడానికి గొప్ప ప్రాముఖ్యత కలిగిన మానవ సంస్థగా పరిగణించిన పురాతన శాస్త్రవేత్త వర్రో మతపరమైన ఆరాధనల మూలాలపై కఠినమైన అధ్యయనం చేశాడు. తన 'ఆంటిక్విటేట్స్ రెరుమ్ డివినారమ్'లో (ఇది మనుగడలో లేదు, కానీ అగస్టీన్ 'సిటీ ఆఫ్ గాడ్' దాని సాధారణ విధానాన్ని సూచిస్తుంది) మూఢనమ్మకాలు ఉన్నవాడు దేవతలకు భయపడితే, నిజంగా మతపరమైన వ్యక్తి వారిని తల్లిదండ్రులుగా గౌరవిస్తాడని వర్రో వాదించాడు.&lt;ref name=&quot;Walshxxvi&quot; /&gt;{{Rp|xxvi}} వర్రో ప్రకారం రోమన్ సమాజంలో దేవతలకు సంబంధించి మూడు వృత్తాంతాలు ఉన్నాయి: నాటకం, వినోదం కోసం కవులు సృష్టించిన పౌరాణిక వృత్తాంతం, నగరంతో పాటు ప్రజలు పూజ కోసం ఉపయోగించే పౌర వృత్తాంతం, తత్వవేత్తలు సృష్టించిన సహజ వృత్తాంతం.&lt;ref name=&quot;Barfield2011p76&quot; /&gt; పౌర వేదాంతశాస్త్రం కవితా పౌరాణిక వృత్తాంతాన్ని తత్వవేత్తతో కలిపినప్పుడే అత్యుత్తమ స్థితి వస్తుందని వర్రో జతచేస్తాడు.&lt;ref name=&quot;Barfield2011p76&quot;&gt;{{cite book|author=Barfield|first=Raymond|url=https://archive.org/details/ancientquarrelbe0000barf|title=The Ancient Quarrel Between Philosophy and Poetry|publisher=Cambridge University Press|year=2011|isbn=978-1-139-49709-1|location=Cambridge|pages=[https://archive.org/details/ancientquarrelbe0000barf/page/75 75]–76|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;

రోమన్ అకాడెమిక్ కోటా పురాణాలను అక్షరాలా, అలంకారికంగా అంగీకరించడాన్ని అపహాస్యం చేస్తాడు, తత్వశాస్త్రంలో పురాణాలకు చోటు లేదని స్పష్టంగా ప్రకటించాడు.&lt;ref name=&quot;Gale89&quot; /&gt;{{Rp|87}} సిసిరో కూడా సాధారణంగా పురాణాలను తృణీకరించాడు, కానీ వర్రో వలె, రాష్ట్ర మతం, దాని సంస్థలకు తన మద్దతులో నొక్కిచెబుతాడు. ఈ హేతువాదం సామాజిక స్థాయిలో ఎంతవరకు విస్తరించిందో తెలుసుకోవడం కష్టం.&lt;ref name=&quot;Gale89&quot; /&gt;{{Rp|88}} హేడిస్ భయాలను లేదా స్కైలాస్, సెంటార్స్ లేదా ఇతర సంయుక్త జీవుల ఉనికిని విశ్వసించేంత మూర్ఖుడు ఎవరూ లేరని (ముసలివారు, బాలురు కూడా కాదు) సిసిరో నొక్కి చెప్పాడు.&lt;ref name=&quot;CiceroTusc&quot;&gt;Cicero, ''Tusculanae Disputationes'', 1.[http://www.thelatinlibrary.com/cicero/tusc1.shtml 11] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171015010833/http://thelatinlibrary.com/cicero/tusc1.shtml |date=15 October 2017 }}&lt;/ref&gt; మరోవైపు ప్రజల మూఢనమ్మకాలు, నమ్మకాల గురించి వక్త వేరొక చోట ఫిర్యాదు చేశాడు.&lt;ref name=&quot;CiceroDiv&quot;&gt;Cicero, ''De Divinatione'', 2.[http://www.thelatinlibrary.com/cicero/divinatione2.shtml#81 81] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010121359/http://www.thelatinlibrary.com/cicero/divinatione2.shtml#81 |date=10 October 2017 }}&lt;/ref&gt; 'డి నాచురా డియోరమ్' అనేది సిసిరో ఆలోచనా సరళికి అత్యంత సమగ్రమైన సారాంశం.&lt;ref name=&quot;Walshxxvi&quot; /&gt;{{Rp|xxvii}}

=== సమన్వయ ధోరణులు ===
[[File:Lycian Apollo Louvre left.jpg|thumb|upright|అపోలో (నాల్గవ శతాబ్దపు గ్రీకు చిత్రం ప్రారంభ ఇంపీరియల్ రోమన్ కాపీ, లౌవ్రే మ్యూజియం)]]

ప్రాచీన గ్రీకు పురాణాలు ఒలింపియన్ దేవతల జానపద వర్ణనలతో పాటు డోరియన్, అయోనియన్ దేవతలు, వాటికి సంబంధించిన జానపద కథల నుండి స్ఫూర్తి పొందాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Janson |first1=Horst Woldemar |title=History of Art: The Western Tradition |last2=Janson |first2=Anthony F. |publisher=[[Pearson Education]] |year=2004 |isbn=0-13-182622-0 |editor-last=Touborg |editor-first=Sarah |edition=Revised 6th |volume=1 |location=Upper Saddle River, New Jersey |page=111 |author-link1=Horst Woldemar Janson |editor-last2=Moore |editor-first2=Julia |editor-last3=Oppenheimer |editor-first3=Margaret |editor-last4=Castro |editor-first4=Anita}}&lt;/ref&gt;

ప్రాచీన రోమన్ కాలంలో అనేక గ్రీకు, ఇతర విదేశీ దేవతల సమన్వయం ద్వారా కొత్త రోమన్ పురాణాలు పుట్టాయి. రోమన్లకు వారి స్వంత పురాణాలు తక్కువగా ఉండటం, గ్రీకు పౌరాణిక సంప్రదాయాన్ని వారసత్వంగా పొందడం వల్ల ప్రధాన రోమన్ దేవతలు వారి గ్రీకు సమానుల లక్షణాలను అలవర్చుకున్నారు.&lt;ref name=&quot;Gale89&quot; /&gt;{{Rp|88}} జ్యూస్, బృహస్పతి (జ్యుపిటర్) ఈ పౌరాణిక అతివ్యాప్తికి ఉదాహరణ. రెండు పౌరాణిక సంప్రదాయాల కలయికకు తోడు రోమన్లకు తూర్పు మతాలతో ఉన్న సంబంధం మరింత సమన్వయానికి దారితీసింది.&lt;ref&gt;North John A., Mary Beard, and Simon R. F. Price. 1998. &quot;The Religions of Imperial Rome&quot; in ''Classical Mythology in English Literature: A Critical Anthology''. Cambridge: [[Cambridge University Press]]. {{ISBN|978-0-521-31682-8}}. p. 259.&lt;/ref&gt; ఉదాహరణకు సిరియాలో ఆరేలియన్ విజయవంతమైన దండయాత్రల తర్వాత రోమ్‌లో సూర్య ఆరాధన ప్రవేశపెట్టబడింది. ఆసియా దేవతలు మిత్రాస్ (అంటే సూర్యుడు), బాల్ అపోలో, హీలియోస్‌లతో కలిసి సోల్ ఇన్విక్టస్‌గా మారారు, సమ్మేళిత ఆచారాలు, లక్షణాలతో ఇది జరిగింది.&lt;ref&gt;Hacklin, Joseph. 1994. &quot;The Mythology of Persia&quot; in ''Asiatic Mythology''. [[Asian Educational Services]]. {{ISBN|978-81-206-0920-4}}. p. 38.&lt;/ref&gt; మతంలో అపోలో హీలియోస్ లేదా డయోనిసస్‌తో గుర్తించబడవచ్చు, కానీ అతని పురాణాలను తిరిగి చెప్పే గ్రంథాలు అటువంటి పరిణామాలను అరుదుగా ప్రతిబింబించాయి. సాంప్రదాయ సాహిత్య పురాణాలు వాస్తవ మతపరమైన ఆచరణల నుండి విడిపోతున్నాయి. సూర్యుడిని (సోల్) చక్రవర్తులు, సామ్రాజ్యం ప్రత్యేక రక్షకుడిగా ఆరాధించడం క్రైస్తవ మతంతో భర్తీ చేయబడే వరకు ప్రధాన సామ్రాజ్య మతంగా మిగిలిపోయింది.

మనుగడలో ఉన్న 2వ శతాబ్దపు 'ఓర్ఫిక్ హైమ్స్' సేకరణ, మాక్రోబియస్ ఆంబ్రోసియస్ థియోడోసియస్ 'సాటర్నాలియా' (ఐదవ శతాబ్దం) కూడా హేతువాద సిద్ధాంతాలు, సమన్వయ ధోరణులచే ప్రభావితమయ్యాయి. ఓర్ఫిక్ శ్లోకాలు అనేవి ఓర్ఫియస్‌కు ఆపాదించబడిన పూర్వ-క్లాసికల్ కవితా కూర్పుల సమితి, అతను స్వయంగా ఒక ప్రసిద్ధ పురాణానికి అంశం.&lt;ref&gt;Sacred Texts, [http://www.sacred-texts.com/cla/hoo/index.htm Orphic Hymns] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171118190156/http://www.sacred-texts.com/cla/hoo/index.htm |date=18 November 2017 }}&lt;/ref&gt; సాటర్నాలియా పేర్కొన్న ప్రయోజనం మాక్రోబియస్ తన పఠనం నుండి పొందిన హెలెనిక్ సంస్కృతిని వ్యాప్తి చేయడం, అయినప్పటికీ అతని దేవతల చికిత్స ఈజిప్షియన్, ఉత్తర ఆఫ్రికా పురాణాలు, వేదాంతశాస్త్రం రంగులో ఉన్నప్పటికీ (ఇది వర్జిల్ వివరణను కూడా ప్రభావితం చేస్తుంది). సాటర్నాలియాలో యూహెమెరిస్టులు, స్టోయిక్స్, నియోప్లాటోనిస్టులచే ప్రభావితమైన పౌరాణిక వ్యాఖ్యలు మళ్లీ కనిపిస్తాయి.&lt;ref name=&quot;Chance69&quot; /&gt;

== ఆధునిక విశ్లేషణలు ==
గ్రీకు పురాణాల ఆధునిక అవగాహన పుట్టుకను కొంతమంది పండితులు పద్దెనిమిదవ శతాబ్దం చివరలో &quot;క్రైస్తవ శత్రుత్వ సాంప్రదాయ వైఖరి&quot;కి వ్యతిరేకంగా ద్వంద్వ ప్రతిచర్యగా పరిగణిస్తారు, దీనిలో క్రైస్తవులు పురాణాన్ని &quot;అబద్ధం&quot; లేదా కల్పిత కథగా పునర్వివరించారు.&lt;ref&gt;Ackerman, Robert. 1991. ''Introduction to [[Jane Ellen Harrison]]'s 'A Prolegomena to the Study of Greek Religion'.'' p. xv.&lt;/ref&gt; జర్మనీలో సుమారు 1795 నాటికి హోమర్, గ్రీకు పురాణాల పట్ల ఆసక్తి పెరిగింది. గోటింగెన్‌లో జోహాన్ మాథియాస్ గెస్నర్ గ్రీకు అధ్యయనాలను పునరుద్ధరించడం ప్రారంభించాడు, అతని వారసుడు క్రిస్టియన్ గాట్లోబ్ హేన్ జోహాన్ జోచిమ్ వింకెల్‌మాన్‌తో కలిసి పనిచేశాడు, జర్మనీ, ఇతర చోట్ల పౌరాణిక పరిశోధనకు పునాదులు వేశాడు.&lt;ref name=&quot;Graf200&quot; /&gt;{{Rp|9}} దాదాపు 100 సంవత్సరాల తరువాత 1897లో హెర్మన్ స్టీడింగ్ తన పుస్తకం 'గ్రీచిస్చే అండ్ రోమిస్చే గోటర్- అండ్ హెల్డెన్సేజ్' ప్రచురించినప్పుడు గ్రీకు పురాణాల పట్ల ఆసక్తి ఇంకా సజీవంగానే ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Griechische und römische götter- und heldensage; von dr. Hermann Steuding ... |url=https://hdl.handle.net/2027/nnc1.cu01992929?urlappend=%3Bseq=5 |access-date=2023-08-25 |website=HathiTrust | series=Sammulung Göschen | date=1897 | hdl=2027/nnc1.cu01992929?urlappend=%3Bseq=5 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=OGND - results/titledata |url=https://swb.bsz-bw.de/DB=2.104/DB=2.104/SET=1/TTL=1//CMD?ACT=SRCHA&amp;IKT=2999&amp;TRM=174070918&amp;COOKIE=Us998,Pbszgast,I2017,B20728+,SY,NRecherche-DB,D2.104,E01e73d97-e1d,A,H,R102.182.132.112,FY |access-date=2023-08-25 |website=swb.bsz-bw.de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Katalog der Deutschen Nationalbibliothek |url=https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&amp;cqlMode=true&amp;query=nid%3D174070918 |access-date=2023-08-25 |website=portal.dnb.de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Theologische Literaturzeitung, 37 - OpenDigi |url=https://idb.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/thlz_037_1912#p=346 |access-date=2023-09-05 |website=idb.ub.uni-tuebingen.de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book |last=Steuding |first=Hermann |url=https://books.google.com/books?id=YGDd7pwYq2MC&amp;dq=hermann+steuding&amp;pg=PR9 |title=Greek and Roman Mythology &amp; Heroic Legend, by Prof. H. Steuding |date=1903 |publisher=J.M. Dent &amp; Company |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== తులనాత్మక, మానసిక విశ్లేషణ విధానాలు ===
[[File:Max Muller.jpg|thumb|upright|మాక్స్ ముల్లర్ తులనాత్మక పురాణాల స్థాపకులలో ఒకరిగా పరిగణించబడతాడు. అతని 'కంపారిటివ్ మైథాలజీ' (1867) లో ముల్లర్ &quot;అనాగరిక జాతుల&quot; పురాణాలకు, ప్రారంభ యూరోపియన్లకు మధ్య ఉన్న &quot;కలవరపరిచే&quot; సారూప్యతను విశ్లేషించాడు.]]
19వ శతాబ్దంలో తులనాత్మక భాషాశాస్త్ర అభివృద్ధి, 20వ శతాబ్దంలో జాతిపరమైన ఆవిష్కరణలతో పాటు పురాణ శాస్త్రాన్ని స్థాపించింది. రొమాంటిక్స్ నుండి పురాణాల అధ్యయనం అంతా తులనాత్మకమైనది. విల్హెల్మ్ మన్‌హార్డ్ట్, జేమ్స్ ఫ్రేజర్, స్టిత్ థాంప్సన్ జానపద కథలు, పురాణాల ఇతివృత్తాలను సేకరించడానికి, వర్గీకరించడానికి తులనాత్మక విధానాన్ని ఉపయోగించారు.&lt;ref name=&quot;Brmyth&quot;&gt;{{cite encyclopedia|title=myth|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|date=2002|url=https://www.britannica.com/topic/myth|last1=Buxton|first1=Richard G. A.|last2=Bolle|first2=Kees W.|author-link2=Kees W. Bolle|last3=Smith|first3=Jonathan Z.}}&lt;/ref&gt; 1871లో ఎడ్వర్డ్ బర్నెట్ టైలర్ తన 'ప్రిమిటివ్ కల్చర్'ను ప్రచురించాడు, దీనిలో అతను తులనాత్మక పద్ధతిని వర్తింపజేసి మతం మూలాన్ని, పరిణామాన్ని వివరించడానికి ప్రయత్నించాడు.&lt;ref&gt;Segal, Robert A. 1999. ''Theorizing about Myth''. [[University of Massachusetts Press]]. {{ISBN|978-1-55849-191-5}}. p. 16.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AllenSegal&quot;&gt;Allen, Douglas. 1978. ''Structure &amp; Creativity in Religion: Hermeneutics in Mircea Eliade's Phenomenology and New Directions''. Berlin: [[Walter de Gruyter]]. {{ISBN|978-90-279-7594-2}}.&lt;/ref&gt;{{Rp|9}} విస్తృతంగా వేరు చేయబడిన సంస్కృతుల భౌతిక సంస్కృతి, ఆచారం, పురాణాలను ఏకతాటిపైకి తీసుకువచ్చే టైలర్ విధానం కార్ల్ జంగ్, జోసెఫ్ క్యాంప్‌బెల్ ఇద్దరినీ ప్రభావితం చేసింది. మాక్స్ ముల్లర్ పురాణాల అధ్యయనానికి తులనాత్మక పురాణాల కొత్త శాస్త్రాన్ని వర్తింపజేసాడు, దీనిలో అతను ఆర్యన్ ప్రకృతి ఆరాధన వక్రీకరించిన అవశేషాలను కనుగొన్నాడు. బ్రోనిస్లావ్ మలినోవ్స్కీ పురాణాలు సాధారణ సామాజిక విధులను నెరవేర్చే మార్గాలను నొక్కి చెప్పాడు. క్లాడ్ లెవి-స్ట్రాస్, ఇతర నిర్మాణాత్మకవాదులు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న పురాణాలలోని అధికారిక సంబంధాలు, నమూనాలను పోల్చారు.&lt;ref name=&quot;Brmyth&quot; /&gt;

సిగ్మండ్ ఫ్రాయిడ్ మనిషి గురించి ట్రాన్స్‌హిస్టారికల్, జీవసంబంధమైన భావనను, పురాణాన్ని అణచివేయబడిన ఆలోచనల వ్యక్తీకరణగా పరిచయం చేశాడు. కలల విశ్లేషణ అనేది ఫ్రాయిడియన్ పురాణ విశ్లేషణకు ఆధారం, ఫ్రాయిడ్ డ్రీమ్‌వర్క్ భావన కలలోని ఏదైనా వ్యక్తిగత మూలకాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి సందర్భోచిత సంబంధాల ప్రాముఖ్యతను గుర్తిస్తుంది. ఈ సూచన ఫ్రాయిడ్ ఆలోచనలో పురాణాల పట్ల నిర్మాణాత్మక, మానసిక విశ్లేషణ విధానాల మధ్య ఒక ముఖ్యమైన సయోధ్యను కనుగొంటుంది.&lt;ref&gt;Caldwell, Richard. 1990. &quot;The Psychoanalytic Interpretation of Greek Myth&quot; in ''Approaches to Greek Myth''. Baltimore: [[Johns Hopkins University Press]]. {{ISBN|978-0-8018-3864-4}}. p. 344.&lt;/ref&gt; కార్ల్ జంగ్ తన &quot;సమిష్టి అపస్మారక స్థితి&quot;, ఆర్కిటైప్స్ (వారసత్వంగా వచ్చిన &quot;ప్రాచీన&quot; నమూనాలు) సిద్ధాంతంతో ట్రాన్స్‌హిస్టారికల్, మానసిక విధానాన్ని విస్తరించాడు, ఇవి తరచుగా పురాణాలలో ఎన్కోడ్ చేయబడి, దాని నుండి ఉద్భవించాయి.&lt;ref name=&quot;Br&quot; /&gt; జంగ్ ప్రకారం &quot;పౌరాణిక నిర్మాణ మూలకాలు తప్పనిసరిగా అపస్మారక మనస్సులో ఉండాలి.&quot;&lt;ref&gt;Jung, Carl. ''The Psychology of the Child Archetype.'' p. 85.&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt; జంగ్ పద్దతిని జోసెఫ్ క్యాంప్‌బెల్ సిద్ధాంతంతో పోల్చి చూస్తే రాబర్ట్ ఎ. సెగల్ (1990) &quot;పురాణాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి క్యాంప్‌బెల్ దానిలోని ఆర్కిటైప్స్‌ని గుర్తిస్తాడు. ఉదాహరణకు, ఒడిస్సీ విశ్లేషణ, ఒడిస్సియస్ జీవితం వీర నమూనాకు ఎలా అనుగుణంగా ఉంటుందో చూపుతుంది. జంగ్, దీనికి విరుద్ధంగా, ఆర్కిటైప్స్ గుర్తింపు పురాణ విశ్లేషణలో మొదటి అడుగు మాత్రమే అని భావిస్తాడు&quot; అని ముగించాడు.&lt;ref name=&quot;Segal&quot;&gt;Segal, Robert A. (1990). &quot;[https://web.archive.org/web/20070107075423/http://www.religion-online.org/showarticle.asp?title=766 The Romantic Appeal of Joseph Campbell].&quot; [[The Christian Century|''Christian Century'']] (April 1990):332–5. Archived from the [http://www.religion-online.org/showarticle.asp?title=766 original] on 7 January 2007.&lt;/ref&gt; గ్రీకు పురాణాలలో ఆధునిక అధ్యయనాల స్థాపకులలో ఒకరైన కార్ల్ కెరెనీ గ్రీకు పురాణాలకు ఆర్కిటైప్స్ జంగ్ సిద్ధాంతాలను వర్తింపజేయడానికి పురాణాల గురించి తన ప్రారంభ అభిప్రాయాలను వదులుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Graf200&quot; /&gt;{{Rp|38}}

=== మూల సిద్ధాంతాలు ===
మాక్స్ ముల్లర్ ఇండో-యూరోపియన్ (లేదా ముల్లర్ కాలంలో &quot;ఆర్యన్&quot;) &quot;అసలు&quot; రూపానికి ఇండో-యూరోపియన్ మత రూపాన్ని కనుగొనడం ద్వారా అర్థం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించాడు. 1891లో అతను ఇలా పేర్కొన్నాడు, &quot;పంతొమ్మిదవ శతాబ్దంలో మానవజాతి ప్రాచీన చరిత్రకు సంబంధించి చేయబడిన అతి ముఖ్యమైన ఆవిష్కరణ ... ఈ ఉదాహరణ సమీకరణం: సంస్కృత ద్యౌస్-పితర్ = గ్రీకు జ్యూస్ = లాటిన్ జ్యుపిటర్ = పాత నార్స్ టైర్&quot;.&lt;ref name=&quot;AllenSegal&quot; /&gt;{{Rp|12}} ఇండో-యూరోపియన్ అధ్యయనాలలో గ్రీకు పురాణాల స్థానం ముల్లర్ కాలం నుండి చాలా విద్వాంసులను ఆకర్షించింది. ఉదాహరణకు ఫిలోలాజిస్ట్ జార్జెస్ డ్యూమెజిల్ గ్రీకు యురేనస్, సంస్కృత వరుణుల మధ్య పోలికను చూపించాడు, అయినప్పటికీ వారు వాస్తవానికి సంబంధం కలిగి ఉన్నారని అతను నమ్ముతున్నట్లు ఎటువంటి సూచన లేదు.&lt;ref name=&quot;Poleman&quot;&gt;H.I. Poleman, ''Review'', 78–79&lt;/ref&gt; ఇతర సందర్భాల్లో పాత్ర, విధిలో దగ్గరి సమాంతరాలు సాధారణ వారసత్వాన్ని సూచిస్తాయి, అయితే నార్స్ పురాణాల నార్న్స్‌తో గ్రీకు మొయిరాయి విషయంలో వలె భాషా ఆధారాలు లేకపోవడం నిరూపించడం కష్టతరం చేస్తుంది.&lt;ref&gt;A. Winterbourne, ''When the Norns Have Spoken'', 87&lt;/ref&gt;

మైసీనియన్ మతం గ్రీకు మతానికి తల్లిగా కనిపిస్తుంది&lt;ref&gt;Nilsson, Martin Persson. 1967. ''Geschichte der Griechischen Religion'' (3rd ed.). Munich: [[C.H. Beck|C.H. Beck Verlag]]. Volume I, p. 339.&lt;/ref&gt; దాని దేవగణంలో ఇప్పటికే క్లాసికల్ గ్రీసులో కనుగొనబడే అనేక దైవత్వాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Paul|first=Adams John|title=Mycenaean Divinities|location=Northridge, CA|publisher=California State University|date=10 January 2010|access-date=25 September 2013|url=http://www.csun.edu/~hcfll004/mycen.html|archive-date=1 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181001091024/http://www.csun.edu/~hcfll004/mycen.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; అయితే గ్రీకు పురాణాలు సాధారణంగా ప్రాచీన గ్రీకు, సమీప తూర్పు సంస్కృతుల భారీ ప్రభావాన్ని కలిగి ఉన్నట్లు చూడబడతాయి, అందువల్ల ప్రోటో-ఇండో-యూరోపియన్ మతం పునర్నిర్మాణానికి కొన్ని ముఖ్యమైన అంశాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;[[Jaan Puhvel|Puhvel, Jaan]]. 1987. ''Comparative Mythology.'' Baltimore: [[Johns Hopkins University Press]]. p. 138, 143.&lt;/ref&gt; పర్యవసానంగా 2000ల మధ్యకాలం వరకు ఇండో-యూరోపియన్ తులనాత్మక పురాణాల సందర్భంలో గ్రీకు పురాణాలకు తక్కువ పండిత దృష్టి లభించింది.&lt;ref&gt;[[J.P. Mallory|Mallory, J.P.]], and [[Douglas Q. Adams]]. 2006. ''Oxford Introduction to Proto-Indo-European and the Proto-Indo-European World.'' London: [[Oxford University Press]]. p. 440.&lt;/ref&gt;

పురావస్తు శాస్త్రం, పురాణ గ్రంథాలు ఆసియా మైనర్, సమీప తూర్పు నుండి ప్రభావాన్ని వెల్లడించాయి. అడోనిస్ సమీప తూర్పు &quot;చనిపోతున్న దేవుడు&quot;కి గ్రీకు ప్రతిరూపంగా కనిపిస్తాడు. సైబెలె అనటోలియన్ సంస్కృతిలో పాతుకుపోయింది, ఆఫ్రొడైట్ ఐకానోగ్రఫీలో చాలా భాగం సెమిటిక్ దేవతల నుండి ఉద్భవించి ఉండవచ్చు. ప్రారంభ దైవిక తరాలు (గందరగోళం, దాని పిల్లలు), 'ఎనుమా ఎలిష్'లోని టియామత్ మధ్య సాధ్యమైన సమాంతరాలు కూడా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;SegaEdmunds&quot;&gt;L. Edmunds, ''Approaches to Greek Myth'', 184&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Segal, Robert A. 1991. &quot;A Greek Eternal Child&quot; in ''Myth and the Polis'', edited by D. C. Pozzi and J. M. Wickersham. [[Cornell University Press]]. {{ISBN|978-0-8014-2473-1}}. p. 64.&lt;/ref&gt; మేయర్ రీన్‌హోల్డ్ ప్రకారం, &quot;సమీప తూర్పు థియోగోనిక్ భావనలు, అధికారం కోసం హింస, తరాల ఘర్షణల ద్వారా దైవిక వారసత్వాన్ని కలిగి ఉంటాయి... గ్రీకు పురాణాలలోకి తమ మార్గాన్ని కనుగొన్నాయి.&quot;&lt;ref&gt;M. Reinhold, ''The Generation Gap in Antiquity'', 349&lt;/ref&gt;

ఇండో-యూరోపియన్, సమీప తూర్పు మూలాలతో పాటు కొందరు విద్వాంసులు స్వదేశీ పూర్వ-గ్రీకు సమాజాలైన క్రీట్, మైసీనే, పైలోస్, థీబ్స్, ఓర్చోమెనస్ గ్రీకు పురాణాలకు రుణపడి ఉన్నారని ఊహించారు.&lt;ref name=&quot;Raffan-Barket205&quot; /&gt;{{Rp|23}} మతం చరిత్రకారులు క్రీట్‌కు అనుసంధానించబడిన పురాణాల స్పష్టమైన ప్రాచీన ఆకృతీకరణల ద్వారా ఆకర్షించబడ్డారు (ఎద్దుగా దేవుడు, జ్యూస్, యూరోపా, ఎద్దుకు లొంగిపోయి మినోటార్‌కు జన్మనిచ్చిన పాసిఫే మొదలైనవి). మార్టిన్ పి. నిల్సన్ దేవతల ప్రాతినిధ్యాలు, సాధారణ విధి ఆధారంగా మైసీనియన్ మతంలో మినోవన్ దేవతలు, మతపరమైన భావనలు చాలా కలిసిపోయాయని నొక్కిచెప్పాడు.&lt;ref&gt;Martin P. Nilsson (1927) ''The Minoan-Mycenaean Religion and Its Survival in Greek Religion''&lt;/ref&gt; అన్ని గొప్ప సాంప్రదాయ గ్రీకు పురాణాలు మైసీనియన్ కేంద్రాలతో ముడిపడి ఉన్నాయని, చరిత్రపూర్వ కాలంలో ఎంకరేజ్ చేయబడ్డాయని ముగించారు.&lt;ref&gt;M. Wood, ''In Search of the Trojan War'', 112&lt;/ref&gt; అయినప్పటికీ బుర్కెర్ట్ ప్రకారం క్రియేటన్ ప్యాలెస్ పీరియడ్ ఐకానోగ్రఫీ ఈ సిద్ధాంతాలకు దాదాపు ఎటువంటి నిర్ధారణను అందించలేదు.&lt;ref name=&quot;Raffan-Barket205&quot; /&gt;{{Rp|24}}

== పాశ్చాత్య కళలు, సాహిత్యంలో ఉద్దేశ్యాలు ==
[[File:Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited.jpg|thumb|upright=1.35|బోటిసెల్లి 'ది బర్త్ ఆఫ్ వీనస్' (సుమారు 1485–1486, కాన్వాస్‌పై నూనె రంగులు, ఉఫిజి, ఫ్లోరెన్స్) ఆధునిక వీక్షకులకు పునరుజ్జీవనోద్యమ స్ఫూర్తిని వ్యక్తపరుస్తుందని తరచుగా చెబుతారు.&lt;ref name=&quot;Br&quot; /&gt;]]

క్రైస్తవ మతాన్ని విస్తృతంగా ఆమోదించడం పురాణాల ప్రజాదరణను అరికట్టలేదు. మధ్యయుగ ఐరోపా ప్రధాన సాహిత్య చక్రాలలో ఒకటైన మ్యాటర్ ఆఫ్ రోమ్, ప్రాచీన గ్రీకు పురాణాలతో పాటు గ్రీకు, రోమన్ చరిత్రల నుండి విషయాలను కవర్ చేసింది. పునరుజ్జీవనోద్యమంలో సాంప్రదాయ సాహిత్యం పట్ల ఆసక్తి పునరుద్ధరణతో, ఓవిడ్ కవిత్వం కవులు, నాటక రచయితలు, సంగీతకారులు, కళాకారుల ఊహాశక్తిపై ప్రధాన ప్రభావం చూపింది.&lt;ref name=&quot;Br&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BrBurn&quot;&gt;L. Burn, ''Greek Myths'', 75&lt;/ref&gt; పునరుజ్జీవనోద్యమ ప్రారంభ సంవత్సరాల నుండి లియోనార్డో డా విన్సీ, మైఖేలాంజెలో, రాఫెల్ వంటి కళాకారులు సాంప్రదాయ క్రైస్తవ ఇతివృత్తాలతో పాటు గ్రీకు పురాణాల అన్యమత విషయాలను చిత్రీకరించారు.&lt;ref name=&quot;Br&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BrBurn&quot; /&gt; లాటిన్, ఓవిడ్ రచనల మాధ్యమం ద్వారా గ్రీకు పురాణాలు ఇటలీలో పెట్రార్క్, బొకాసియో, డాంటే వంటి మధ్యయుగ, పునరుజ్జీవనోద్యమ కవులను ప్రభావితం చేశాయి.&lt;ref name=&quot;Br&quot; /&gt;

[[File:Herbert Draper - The Lament for Icarus - Google Art Project.jpg|thumb|left|upright=1|హెర్బర్ట్ జేమ్స్ డ్రేపర్ గీసిన 'ది లామెంట్ ఫర్ ఇకరస్' (1898)]]

ఉత్తర ఐరోపాలో, గ్రీకు పురాణాలు దృశ్య కళలపై అంతగా ప్రభావం చూపలేదు కానీ సాహిత్యంపై దాని ప్రభావం చాలా స్పష్టంగా కనిపించింది.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Classical Mythology in English literature: A Critical Anthology|date=2006|publisher=Routledge|isbn=0415147557|editor=Miles, Geoffrey|oclc=912455670}}&lt;/ref&gt; చౌసెర్, జాన్ మిల్టన్‌లతో ప్రారంభమై షేక్స్‌పియర్ ద్వారా 20వ శతాబ్దంలో రాబర్ట్ బ్రిడ్జెస్ వరకు ఆంగ్ల కల్పనలకు గ్రీకు పురాణాలు స్ఫూర్తినిచ్చాయి. ఫ్రాన్స్‌లో రాసిన్, జర్మనీలో గోథే ప్రాచీన పురాణాలను పునర్నిర్మించి గ్రీకు నాటకాన్ని పునరుద్ధరించారు.&lt;ref name=&quot;Br&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BrBurn&quot; /&gt; 18వ శతాబ్దపు జ్ఞానోదయ కాలంలో గ్రీకు పురాణాలకు వ్యతిరేకంగా ఐరోపా అంతటా ప్రతిచర్య వ్యాపించినప్పటికీ, పురాణాలు నాటక రచయితలకు ముఖ్యమైన ముడిసరుకును అందించడం కొనసాగించాయి, హాండెల్, మొజార్ట్ అనేక ఒపెరాలకు లిబ్రెట్టి రాసిన వారితో సహా.&lt;ref name=&quot;Burn75&quot;&gt;l. Burn, ''Greek Myths'', 75&lt;/ref&gt;

18వ శతాబ్దం చివరి నాటికి, గ్రీకు పురాణాలతో సహా గ్రీకు విషయాలన్నింటికీ రొమాంటిసిజం ఉత్సాహాన్ని కలిగించింది. బ్రిటన్‌లో గ్రీకు విషాద నాటకాలు, హోమర్ కొత్త అనువాదాలు సమకాలీన కవులకు (ఆల్ఫ్రెడ్ టెన్నిసన్, కీట్స్, బైరన్, [[పెర్సీ బైషే షెల్లీ|షెల్లీ]] వంటి వారు), చిత్రకారులకు (లార్డ్ లైటన్, లారెన్స్ అల్మా-తాడెమా వంటి వారు) స్ఫూర్తినిచ్చాయి.&lt;ref name=&quot;Burn75-76&quot;&gt;l. Burn, ''Greek Myths'', 75–76&lt;/ref&gt; క్రిస్టోఫ్ గ్లక్, రిచర్డ్ స్ట్రాస్, జాక్వెస్ ఆఫెన్‌బాచ్, అనేక మంది ఇతరులు గ్రీకు పౌరాణిక ఇతివృత్తాలను సంగీతానికి అమర్చారు.&lt;ref name=&quot;Br&quot; /&gt; థామస్ బుల్ఫించ్, నాథనియల్ హౌథ్రోన్ వంటి 19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ రచయితలు ఇంగ్లీష్, అమెరికన్ సాహిత్యాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి సాంప్రదాయ పురాణాల అధ్యయనం అవసరమని భావించారు.&lt;ref name=&quot;Klatt-Brazouskixii&quot; /&gt;{{Rp|4}} ఇటీవలి కాలంలో, ఫ్రాన్స్‌లో జీన్ అనౌయిల్, జీన్ కాక్టేయు, జీన్ గిరౌడౌక్స్, అమెరికాలో యూజీన్ ఓ'నీల్, బ్రిటన్‌లో T. S. ఎలియట్, జేమ్స్ జాయిస్, ఆండ్రీ గైడ్ వంటి నవలా రచయితలు క్లాసికల్ ఇతివృత్తాలను పునర్వివరించారు.&lt;ref name=&quot;Br&quot; /&gt;

{{clear}}

== మూలాలు ==

=== గమనికలు ===
{{Reflist|group=lower-roman}}

=== ఉల్లేఖనాలు ===
{{Reflist}}

=== ప్రాథమిక మూలాలు (గ్రీకు, రోమన్) ===
{{refbegin|30em}}
* Aeschylus, ''[[The Persians]]''. ''See original text in [https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus:text:1999.01.0011:line=1 Perseus Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080917053355/http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus:text:1999.01.0011:line=1 |date=17 September 2008 }}''.
* Aeschylus, ''[[Prometheus Bound]]''. ''See original text in [https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0009 Perseus Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080502190012/http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0009 |date=2 May 2008 }}''.
* Apollodorus, ''Library and Epitome''. ''See original text in [https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022 Perseus Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080502122743/http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022 |date=2 May 2008 }}''.
* Apollonius of Rhodes, ''Argonautica'', Book I. ''See original text in [http://www.sacred-texts.com/cla/argo/argo00.htm Sacred Texts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150512120923/http://sacred-texts.com/cla/argo/argo00.htm |date=12 May 2015 }}''.
* Cicero, ''[[De Divinatione]]''. ''See original text in the [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/divinatione2.shtml Latin Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010121359/http://www.thelatinlibrary.com/cicero/divinatione2.shtml |date=10 October 2017 }}''.
* Cicero, ''Tusculanae resons''. ''See original text in the [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/tusc1.shtml Latin Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171015010833/http://thelatinlibrary.com/cicero/tusc1.shtml |date=15 October 2017 }}''.
* Herodotus, ''[[Histories (Herodotus)|The Histories]]'', I. ''See original text in the [http://www.sacred-texts.com/cla/hh/hh1000.htm Sacred Texts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171116190118/http://www.sacred-texts.com/cla/hh/hh1000.htm |date=16 November 2017 }}''.
* Hesiod, ''Works and Days''. ''[http://www.sacred-texts.com/cla/hesiod/works.htm Translated into English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150512080002/http://www.sacred-texts.com/cla/hesiod/works.htm |date=12 May 2015 }} by Hugh G. Evelyn-White''.
* {{cite wikisource |title=Theogony |author=Hesiod |authorlink=Hesiod |translator=[[Hugh Gerard Evelyn-White]] |year=1914}}
* Homer, ''Iliad''. ''See original text in [https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus:text:1999.01.0133:book=1:card=1 Perseus Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080327214945/http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus:text:1999.01.0133:book=1:card=1 |date=27 March 2008 }}''.
* ''Homeric Hymn to Aphrodite''. ''[https://web.archive.org/web/20030202153600/http://courses.dce.harvard.edu/~clase116/txt_aphrodite.html Translated into English] by [[Gregory Nagy]]''.
* ''Homeric Hymn to Demeter''. ''See original text in [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0138%3Ahymn%3D2 Perseus project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210211172708/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0138%3Ahymn%3D2 |date=11 February 2021 }}''.
* ''Homeric Hymn to Hermes''. ''See the English translation in the [http://mcllibrary.org/Hesiod/hymns.html Medieval and Classical Literature Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081025121210/http://mcllibrary.org/Hesiod/hymns.html |date=25 October 2008 }}''.
* Ovid, ''Metamorphoses''. ''See original text in the [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met1.shtml Latin Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171023183945/http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met1.shtml |date=23 October 2017 }}''.
* Pausanias, ''[[Description of Greece]]'' ''See original text in [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0159 Perseus Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210720174623/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3atext%3a1999.01.0159 |date=20 July 2021 }}''.
* Pindar, ''Pythian Odes'', Pythian 4: For Arcesilas of Cyrene Chariot Race 462&amp;nbsp;BC. ''See original text in the [https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Pind%2e+P%2e+4%2e171ff%2e Perseus Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080917012320/http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Pind%2E+P%2E+4%2E171ff%2E |date=17 September 2008 }}''.
* Plato, ''[[Apology (Plato)|Apology]]''. ''See original text in [https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus:text:1999.01.0169:text=Apol.:section=17a Perseus Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080917053501/http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus:text:1999.01.0169:text=Apol.:section=17a |date=17 September 2008 }}''.
* Plato, ''[[Theaetetus (dialogue)|Theaetetus]]''. ''See original text in [https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0172%3Adiv1%3DTheaet. Perseus Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080329065954/http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0172%3Adiv1%3DTheaet. |date=29 March 2008 }}''.
{{refend}}

=== ద్వితీయ మూలాలు ===
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |last=Ackerman |first=Robert |title=Prolegomena to the Study of Greek Religion by Jane Ellen Harrison |publisher=Princeton University Press |year=1991 |edition=Reprint |isbn=978-0-691-01514-9 |chapter=Introduction}}
* {{cite book |author1=Albala Ken G |author2=Johnson Claudia Durst |author3=Johnson Vernon E. |title=Understanding the Odyssey |publisher=Courier Dover Publications |year=2000 |isbn=978-0-486-41107-1 |chapter=Origin of Mythology |url=https://archive.org/details/bulfinchsgreekro00bulf}}
* {{cite book |last=Algra |first=Keimpe |title=The Cambridge Companion to Early Greek Philosophy |publisher=Cambridge University Press |year=1999 |isbn=978-0-521-44667-9 |chapter=The Beginnings of Cosmology}}
* {{cite book |last=Allen |first=Douglas |title=Structure &amp; Creativity in Religion: Hermeneutics in Mircea Eliade's Phenomenology and New Directions |publisher=Walter de Gruyter |year=1978 |isbn=978-90-279-7594-2 |chapter=Early Methological Approaches |url-access=registration |url=https://archive.org/details/structurecreativ0000alle}}
* {{cite encyclopedia |title=Argonaut |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |year=2002}}
* {{cite book |last=Betegh |first=Gábor |title=The Derveni Papyrus |url=https://archive.org/details/dervenipapyrusco0000bete |publisher=Cambridge University Press |year=2004 |isbn=978-0-521-80108-9 |chapter=The Interpretation of the poet}}
* {{cite book |last=Bonnefoy |first=Yves |title=Greek and Egyptian Mythologies |publisher=University of Chicago Press |year=1992 |isbn=978-0-226-06454-3 |chapter=Kinship Structures in Greek Heroic Dynasty |url=https://archive.org/details/greekegyptianmyt00bonn}}
* {{cite book |last=Bulfinch |first=Thomas |title=Bulfinch's Greek and Roman Mythology |url=https://archive.org/details/understandingody0000john_a8f5 |url-access=registration |publisher=Greenwood Press |year=2003 |isbn=978-0-313-30881-9 |chapter=Greek Mythology and Homer }}
* {{cite book |last=Burkert |first=Walter |title=Greek Religion: Archaic and Classical (translated by John Raffan) |publisher=Blackwell Publishing |year=2002 |isbn=978-0-631-15624-6 |chapter=Prehistory and the Minoan Mycenaen Era |url=https://archive.org/details/greekreligion0000burk/page/n3/mode/2up |url-access=registration}}
* {{cite book |last=Burn |first=Lucilla |title=Greek Myths |publisher=University of Texas Press |year=1990 |isbn=978-0-292-72748-9 |url=https://archive.org/details/greekmyths00burn |url-access=registration}}
* {{cite book |last=Bushnell |first=Rebecca W. |title=Medieval A Companion to Tragedy |publisher=Blackwell Publishing |year=2005 |isbn=978-1-4051-0735-8 |chapter=Helicocentric Stoicism in the Saturnalia: The Egyptian Apollo}}
* {{cite book |last=Chance |first=Jane |title=Medieval Mythography |url=https://archive.org/details/medievalmythogra0000chan |publisher=University Press of Florida |year=1994 |isbn=978-0-8130-1256-8 |chapter=Helicocentric Stoicism in the Saturnalia: The Egyptian Apollo}}
* {{cite book |last=Caldwell |first=Richard |title=Approaches to Greek Myth |publisher=Johns Hopkins University Press |year=1990 |isbn=978-0-8018-3864-4 |chapter=The Psychoanalytic Interpretation of Greek Myth}}
* {{cite book |last=Calimach |first=Andrew |title=Lovers' Legends: The Gay Greek Myths |publisher=Haiduk Press |year=2002 |isbn=978-0-9714686-0-3 |chapter=The Cultural Background |url=https://archive.org/details/loverslegends00cali}}
* {{cite book |last=Cartledge |first=Paul A. |title=The Greeks |url=https://archive.org/details/greeksportraitof0000cart |publisher=Oxford University Press |year=2002 |isbn=978-0-19-280388-7 |chapter=Inventing the Past: History v. Myth}}
* {{cite book |last=Cartledge |first=Paul A. |title=The Spartans (translated in Greek) |url=https://archive.org/details/hoispartiatesmia0000cart |publisher=Livanis |year=2004 |isbn=978-960-14-0843-9}}
* {{cite book |last=Cashford |first=Jules |title=The Homeric Hymns |url=https://archive.org/details/homerichymns0000unse_y4i4 |publisher=Penguin Classics |year=2003 |isbn=978-0-14-043782-9 |chapter=Introduction}}
* {{cite book |last=Dowden |first=Ken |title=The Uses of Greek Mythology |url=https://archive.org/details/isbn_9780415061353 |publisher=Routledge (UK) |year=1992 |isbn=978-0-415-06135-3 |chapter=Myth and Mythology}}
* {{cite book |last=Dunlop |first=John |title=The History of Fiction |url=https://archive.org/details/historyoffiction0002dunl |publisher=Carey and Hart |year=1842 |chapter=Romances of Chivalry |isbn=978-1-149-40338-9}}
* {{cite book |last=Edmunds |first=Lowell |title=Approaches to Greek Myth |publisher=Johns Hopkins University Press |year=1980 |isbn=978-0-8018-3864-4 |chapter=Comparative Approaches}}
* {{cite encyclopedia |title=Euhemerus |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |year=2002}}
* {{cite book |last=Foley |first=John Miles |title=Homer's Traditional Art |url=https://archive.org/details/homerstraditiona0000fole |publisher=Penn State Press |year=1999 |isbn=978-0-271-01870-6 |chapter=Homeric and South Slavic Epic}}
* {{cite book |last=Gale |first=Monica R. |title=Myth and Poetry in Lucretius |publisher=Cambridge University Press |year=1994 |isbn=978-0-521-45135-2 |chapter=The Cultural Background}}
* {{cite encyclopedia |title=Greek Mythology |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |year=2002}}
* {{cite encyclopedia |title=Greek Religion |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |year=2002}}
* {{cite book |last=Griffin |first=Jasper |title=The Oxford Illustrated History of Greece and the Hellenistic World edited by John Boardman, Jasper Griffin and Oswyn Murray |publisher=Oxford University Press |year=1986 |isbn=978-0-19-285438-4 |chapter=Greek Myth and Hesiod}}
* {{cite book |last=Grimal |first=Pierre |title=The Dictionary of Classical Mythology |publisher=Blackwell Publishing |year=1986 |isbn=978-0-631-20102-1 |chapter=Argonauts}}
* {{cite book |last=Hacklin |first=Joseph |title=Asiatic Mythology |url=https://archive.org/details/asiaticmythology00jhac |publisher=Asian Educational Services |year=1994 |isbn=978-81-206-0920-4 |chapter=The Mythology of Persia}}
* {{cite book |last1=Hanson |first1=Victor Davis |last2=Heath |first2=John |title=Who Killed Homer (translated in Greek by Rena Karakatsani) |publisher=Kakos |year=1999 |isbn=978-960-352-545-5}}
* {{cite book |last=Hard |first=Robin |title=The Routledge Handbook of Greek Mythology: based on H. J. Rose's &quot;A Handbook of Greek mythology&quot; |url=https://archive.org/details/routledgehandboo0000hard |publisher=Routledge (UK) |year=2003 |isbn=978-0-415-18636-0 |chapter=Sources of Greek Myth}}
* {{cite encyclopedia |title=Heracles |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |year=2002}}
* {{cite book |last=Jung Carl Gustav |first=Kerényi Karl |title=Essays on a Science of Mythology |publisher=Princeton University Press |year=2001 |edition=Reprint |isbn=978-0-691-01756-3 |chapter=Prolegomena |url-access=registration |url=https://archive.org/details/essaysonscienceo00jung}}
* {{cite book |last=Jung |first=C.J. |title=Science of Mythology |publisher=Routledge (UK) |year=2002 |isbn=978-0-415-26742-7 |chapter=Troy in Latin and French Joseph of Exeter's &quot;Ylias&quot; and Benoît de Sainte-Maure's &quot;Roman de Troie&quot;}}
* {{cite book |last=Kelly |first=Douglas |title=An Outline of Greek and Roman Mythology |url=https://archive.org/details/routledgehandboo0000hard |publisher=Douglas Kelly |year=2003 |isbn=978-0-415-18636-0 |chapter=Sources of Greek Myth}}
* {{cite book |last=Kelsey |first=Francis W. |title=A Handbook of Greek Mythology |publisher=Allyn and Bacon |year=1889}}
* {{cite book |last=Kirk |first=Geoffrey Stephen |author-link=Geoffrey Kirk |title=Myth: Its Meaning and Functions in Ancient and Other Cultures |url=https://books.google.com/books?id=OFO_NQJh8L0C |publisher=University of California Press |year=1973 |isbn=978-0-520-02389-5 |chapter=The Thematic Simplicity of the Myths |chapter-url=https://books.google.com/books?id=OFO_NQJh8L0C&amp;q=%22The+Thematic+Simplicity+of+the+Myths%22+kirk&amp;pg=PA172}}
* {{cite book |last=Kirk |first=Geoffrey Stephen |title=The Nature of Greek Myths |url=https://archive.org/details/natureofgreekmyt00kirk |url-access=registration |publisher=Penguin |location=Harmondsworth |year=1974 |isbn=978-0-14-021783-4}}
* {{cite book |last=Klatt J. Mary |first=Brazouski Antoinette |title=Children's Books on Ancient Greek and Roman Mythology: An Annotated Bibliography |url=https://archive.org/details/childrensbookson0000braz |publisher=Greenwood Press |year=1994 |isbn=978-0-313-28973-6 |chapter=Preface}}
* {{citation |title=Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae |publisher=Artemis-Verlag |date=1981–1999}}
* {{cite book |last=Miles |first=Geoffrey |title=Classical Mythology in English Literature: A Critical Anthology |publisher=University of Illinois Press |year=1999 |isbn=978-0-415-14754-5 |chapter=The Myth-kitty}}
* {{cite book |last=Morris |first=Ian |title=Archaeology As Cultural History |publisher=Blackwell Publishing |year=2000 |isbn=978-0-631-19602-0}}
* {{cite encyclopedia |title=myth |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |year=2002}}
* {{cite book |last=Nagy |first=Gregory |title=Greek Mythology and Poetics |url=https://archive.org/details/greekmythologypo0000nagy |publisher=Cornell University Press |year=1992 |isbn=978-0-8014-8048-5 |chapter=The Hellenization of the Indo-European Poetics}}
* {{cite book |last=Nilsson |first=Martin P. |title=Greek Popular Religion |publisher=Columbia University Press |year=1940 |chapter=The Religion of Eleusis |chapter-url=http://www.sacred-texts.com/cla/gpr/gpr07.htm |access-date=20 November 2006 |archive-date=1 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201053257/http://www.sacred-texts.com/cla/gpr/gpr07.htm |url-status=live}}
* {{cite book |author1=North John A. |author2=Beard Mary |author3=Price Simon R.F. |title=Classical Mythology in English Literature: A Critical Anthology |publisher=Cambridge University Press |year=1998 |isbn=978-0-521-31682-8 |chapter=The Religions of Imperial Rome}}
* {{cite book |last=Papadopoulou |first=Thalia |title=Heracles and Euripidean Tragedy |url=https://archive.org/details/heracleseuripide0000papa |publisher=Cambridge University Press |year=2005 |isbn=978-0-521-85126-8 |chapter=Introduction}}
* {{cite book |last=Percy |first=William Armostrong III |title=Pederasty and Pedagogy in Archaic Greece |publisher=Routledge (UK) |year=1999 |isbn=978-0-252-06740-2 |chapter=The Institutionalization of Pederasty |url-access=registration |url=https://archive.org/details/pederastypedagog00perc}}
* {{cite journal |last=Poleman |first=Horace I. |title=Review of &quot;Ouranos-Varuna. Etude de mythologie comparee indo-europeenne by Georges Dumezil&quot; |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_1943-03_63_1/page/78 |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=63 |issue=1 |pages=78–79 |date=March 1943 |doi=10.2307/594160 |jstor=594160 |issn=0003-0279}}
* {{cite journal |last=Reinhold |first=Meyer |title=The Generation Gap in Antiquity |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-american-philosophical-society_1970-10-20_114_5/page/346 |journal=Proceedings of the American Philosophical Society |volume=114 |issue=5 |pages=347–65 |date=20 October 1970 |jstor=985800}}
* {{cite book |last=Rose |first=Herbert Jennings |title=A Handbook of Greek Mythology |publisher=Routledge (UK) |year=1991 |isbn=978-0-415-04601-5}}
* {{cite book |last=Segal |first=Robert A. |title=Myth and the Polis edited by Dora Carlisky Pozzi, John Moore Wickersham |publisher=Cornell University Press |year=1991 |isbn=978-0-8014-2473-1 |chapter=A Greek Eternal Child}}
* {{cite journal |last=Segal |first=Robert A. |title=The Romantic Appeal of Joseph Campbell |journal=Christian Century |date=4 April 1990 |url=http://www.religion-online.org/showarticle.asp?title=766 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070107075423/http://www.religion-online.org/showarticle.asp?title=766 |archive-date=7 January 2007}}
* {{cite book |last=Segal |first=Robert A. |title=Theorizing about Myth |publisher=Univ of Massachusetts Press |year=1999 |isbn=978-1-55849-191-5 |chapter=Jung on Mythology}}
* {{cite book |last=Stoll |first=Heinrich Wilhelm (translated by R. B. Paul) |title=Handbook of the religion and mythology of the Greeks |publisher=Francis and John Rivington |year=1852}}
* {{cite book |last=Trobe |first=Kala |title=Invoke the Gods |publisher=Llewellyn Worldwide |year=2001 |isbn=978-0-7387-0096-0 |chapter=Dionysus |url=https://archive.org/details/invokegods00kala}}
* {{cite encyclopedia |title=Trojan War |encyclopedia=[[Encyclopaedia The Helios]] |year=1952}}
* {{cite encyclopedia |title=Troy |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |year=2002}}
* {{cite encyclopedia |title=Volume: Hellas, Article: Greek Mythology |encyclopedia=Encyclopaedia The Helios |year=1952}}
* {{cite book |last=Walsh |first=Patrick Gerald |title=The Nature of the Gods |url=https://archive.org/details/natureofgods0000cice |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-282511-7 |chapter=Liberating Appearance in Mythic Content}}
* {{cite book |last=Weaver |first=John B. |title=The Plots of Epiphany |publisher=Walter de Gruyter |year=1998 |isbn=978-3-11-018266-8 |chapter=Introduction}}
* {{cite book |last=Winterbourne |first=Anthony |title=When the Norns Have Spoken |publisher=Fairleigh Dickinson University Press |year=2004 |isbn=978-0-8386-4048-7 |chapter=Spinning and Weaving Fate}}
* {{cite book |last=Wood |first=Michael |title=In Search of the Trojan War |url=https://archive.org/details/insearchoftrojan0000wood |publisher=University of California Press |year=1998 |isbn=978-0-520-21599-3 |chapter=The Coming of the Greeks}}
{{refend}}

== మరింత చదవడానికి ==
{{Portal|Ancient Greece|Myths|Religion|Mythology|History}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite book |last=Gantz |first=Timothy |author-link=Timothy Gantz |title=Early Greek Myth: A Guide to Literary and Artistic Sources |url=https://www.academia.edu/29883249 |publisher=Johns Hopkins University Press |year=1993 |isbn=978-0-8018-4410-2 |access-date=6 November 2021 |archive-date=30 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530153137/https://www.academia.edu/29883249 |url-status=live}}
* {{cite book |last=Hamilton |first=Edith |author-link=Edith Hamilton |title=Mythology |publisher=Back Bay Books |orig-year=1942 |edition=New |year=1998 |isbn=978-0-316-34151-6}}
* {{cite book |last=Kerenyi |first=Karl |title=The Gods of the Greeks |publisher=Thames &amp; Hudson |orig-year=1951 |edition=Reissue |year=1980 |isbn=978-0-500-27048-6 |url=https://archive.org/details/godsofgreeks00kerrich}}
* {{cite book |last=Kerenyi |first=Karl |title=The Heroes of the Greeks |publisher=Thames &amp; Hudson |orig-year=1959 |edition=Reissue |year=1978 |isbn=978-0-500-27049-3 |url=https://archive.org/details/heroesofgreeks00kerrich}}
* {{cite book |last=Kokaisl |first=Petr |title=Legends and Heroes of Ancient Greece |publisher=NOSTALGIE |year=2025 |isbn=9788090888326 |url=https://books.google.com/books?id=C2poEQAAQBAJ}}
* {{cite book |last=Luchte |first=James |title=Early Greek Thought: Before the Dawn |publisher=Bloomsbury |year=2011 |isbn=978-0-567-35331-3}}
* {{cite book |last=Morford M.P.O. |first=Lenardon L.J. |title=Classical Mythology |publisher=Oxford University Press |year=2006 |isbn=978-0-19-530805-1}}
* {{cite book |last=Pinsent |first=John |author-link=John Pinsent |title=Greek Mythology |publisher=Bantam |year=1972 |isbn=978-0-448-00848-6}}
* {{cite book |last=Pinsent |first=John |title=Myths and Legends of Ancient Greece |publisher=Peter Bedrick Books |year=1991 |isbn=978-0-87226-250-8 |series=Library of the World's Myths and Legends}}
* {{cite book |last=Powell |first=Barry |author-link=Barry B. Powell |title=Classical Myth |publisher=Prentice-Hall |year=2008 |edition=6th |isbn=978-0-13-606171-7}}
* {{cite book |last=Powell |first=Barry |title=A Short Introduction to Classical Myth |url=https://archive.org/details/shortintroductio0000powe |url-access=registration |publisher=Prentice-Hall |year=2001 |isbn=978-0-13-025839-7}}
* {{cite book |last=Ruck Carl |first=Staples Blaise Daniel |title=The World of Classical Myth |url=https://archive.org/details/worldofclassical0000ruck |publisher=Carolina Academic Press |year=1994 |isbn=978-0-89089-575-7}}
* Smith, William (1870), ''{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20051130005902/http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/ Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology]}}''.
* {{cite book |last=Veyne |first=Paul |author-link=Paul Veyne |others=(translated by Paula Wissing) |title=Did the Greeks Believe in Their Myths? An Essay on Constitutive Imagination |publisher=University of Chicago |year=1988 |isbn=978-0-226-85434-2 |url=https://books.google.com/books?id=EpbZLRPGgBsC}}
* {{cite book |editor-last=Woodward |editor-first=Roger D. |title=The Cambridge Companion to Greek Mythology |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge; New York |year=2007 |isbn=978-0-521-84520-5 |url=https://books.google.com/books?id=TQyRX6WmMUMC}}
{{refend}}

== బాహ్య లింకులు ==
{{Library resources box |by=no |onlinebooks=yes |others=yes |about=yes |label=Greek mythology
 |viaf= |lccn= |lcheading= |wikititle= }}
{{Spoken Wikipedia|En-Greek mythology-article.oga|date=2009-01-19}}
* {{Commons category-inline|Greek mythology}}
* {{In Our Time|Greek Myths|b0093z1k|Greek_Myths}}
* [https://web.archive.org/web/20070915040106/http://www.library.theoi.com/ Library of Classical Mythology Texts] translations of works of classical literature
* [http://www.limc-france.fr/ LIMC-France] provides databases dedicated to Graeco-Roman mythology and its iconography.
* Martin P. Nilsson, [https://books.google.com/books?id=xQzlzYEUm2QC&amp;dq=mycenaeans+chronology&amp;pg=PA11 The Mycenaean Origin of Greek Mythology], on Google books
* [https://hellenism.net/greece/greek-mythology/ Greek mythology, the age of gods, myths and heroes], Hellenism.Net

{{Greek religion}}
{{Greek mythology (deities)}}
{{Europe topic|Mythology of}}
{{Roman religion|state=collapsed}}
{{Authority control}}

[[వర్గం:గ్రీకు పురాణాలు| ]]
[[వర్గం:పురాణాలు]]</text>
      <sha1>d8l0zkt0anthg745c0c68meoz0xw2ff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఢిల్లీ చరిత్ర</title>
    <ns>0</ns>
    <id>490013</id>
    <revision>
      <id>4957323</id>
      <parentid>4889444</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:11:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Krok6kola</username>
        <id>101547</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:View from the top of the Jama Masjid Minaret New Delhi by od.jpg]] → [[File:View from the top of the Jama Masjid Minaret Delhi by od.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · This picture is not taken from New Delhi but from Old Delhi</comment>
      <origin>4957323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68525" sha1="bje4vfki5hezfr33t13b7jzwymypum6" xml:space="preserve">{| class=&quot;toccolours&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;2&quot; style=&quot;float: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 250px; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
|-
| colspan=&quot;10&quot; style=&quot;margin-left: inherit; text-align:center; font-size: medium;&quot; |ఉత్తర భారతదేశ చారిత్రక ప్రాంతం&lt;br /&gt;'''ఢిల్లీ'''
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | &lt;div style=&quot;position:relative; margin: 0 0 0 0; border-collapse: collapse; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;0&quot;&gt;
[[File:View from the top of the Jama Masjid Minaret Delhi by od.jpg|250px|పాత నగర దృశ్యం]]&lt;/div&gt;
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| '''[[భాష]]'''
| [[హిందుస్థానీ భాష|హిందుస్థానీ]] ([[హిందీ భాష|హిందీ]], [[ఉర్దూ భాష|ఉర్దూ]]), [[పంజాబీ భాష|పంజాబీ]], [[బెంగాలీ భాష|బెంగాలీ]], [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| '''[[యుద్ధాలు]]'''
| [[భారతదేశంపై మంగోలుల దండయాత్ర (1303)|ఢిల్లీ యుద్ధం]] (1303); [[మంగోల్ సామ్రాజ్యం|మంగోలులు]] వర్సెస్ [[ఢిల్లీ సుల్తానేట్|ఖిల్జీలు]]&lt;br/&gt;[[ఢిల్లీ ముట్టడి (1398)]]; [[తైమూరిడ్ సామ్రాజ్యం|తైమూరిడ్లు]] వర్సెస్ [[తుగ్లక్ రాజవంశం|తుగ్లక్‌లు]]&lt;br /&gt;[[తుగ్లకాబాద్ యుద్ధం|ఢిల్లీ యుద్ధం]] (1556); [[హేము]] వర్సెస్ [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘలులు]]&lt;br /&gt;ఢిల్లీ యుద్ధం (1737); [[మరాఠా సామ్రాజ్యం|మరాఠాలు]] వర్సెస్ [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘలులు]]&lt;br /&gt;[[ఢిల్లీ ముట్టడి (1757)]];[[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘలులు]] వర్సెస్ [[దుర్రానీ సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;[[ఢిల్లీ యుద్ధం (1757)]] (1757); [[మరాఠా సామ్రాజ్యం|మరాఠాలు]] వర్సెస్ [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘలులు]]&lt;br /&gt;[[ఢిల్లీ ఆక్రమణ (1760)]] [[మరాఠా సమాఖ్య|మరాఠాలు]] వర్సెస్ [[దుర్రానీ సామ్రాజ్యం]]&lt;br /&gt;[[ఢిల్లీ యుద్ధం (1764)]] (1764); [[మరాఠా సమాఖ్య|మరాఠాలు]] వర్సెస్ [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘలులు]]&lt;br /&gt;[[ఢిల్లీ ఆక్రమణ (1771)|ఢిల్లీ యుద్ధం]] (1771); [[మరాఠా సామ్రాజ్యం|మరాఠాలు]] వర్సెస్ [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘలులు]]&lt;br /&gt;[[ఢిల్లీ యుద్ధం (1783)]] (1783); [[సిక్కు సామ్రాజ్యం|సిక్కులు]] వర్సెస్ [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘలులు]]

[[ఢిల్లీ ఆక్రమణ (1788)]]; [[మరాఠా సమాఖ్య|మరాఠాలు]] వర్సెస్ [[రోహిల్‌ఖండ్ రాజ్యం|రోహిల్లా]]-[[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘల్]] కూటమి

[[మరాఠా-పాటియాలా ఘర్షణలు|ఢిల్లీ యుద్ధం (1793)]]; [[మరాఠా సమాఖ్య|మరాఠాలు]] వర్సెస్ [[సిక్కులు]]&lt;br /&gt;[[ఢిల్లీ యుద్ధం (1803)]] (1803); [[బ్రిటిష్ రాజ్|బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]] వర్సెస్ [[మరాఠా సామ్రాజ్యం|మరాఠాలు]]&lt;br /&gt;[[ఢిల్లీ ముట్టడి (1804)|ఢిల్లీ యుద్ధం]] (1804); [[బ్రిటిష్ రాజ్|బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]] వర్సెస్ [[మరాఠా సామ్రాజ్యం|మరాఠాలు]]&lt;br /&gt;[[ఢిల్లీ ముట్టడి (1857)|ఢిల్లీ యుద్ధం]] (1857); [[బ్రిటిష్ రాజ్|బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]] వర్సెస్ [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘలులు]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| '''[[రాజవంశం|రాజవంశాలు]]'''
| {{Ubl
 | [[కురు రాజ్యం]] (సా.పూ. 1200 – సా.పూ. 500)
 | [[తోమర రాజవంశం|తోమర్‌లు]] (736–1179)
 | [[శాకంభరి చౌహాన్లు|చౌహాన్]] (1180–1192)
 | [[ఘురిద్ రాజవంశం|ఘురిద్‌లు]] (1193–1206)
 | [[మామ్లుక్ సుల్తానేట్ (ఢిల్లీ)|మామ్లుక్‌లు]] (1206–89)
 | [[ఖల్జీ రాజవంశం|ఖల్జీలు]] (1290–1320)
 | [[తుగ్లక్ రాజవంశం|తుగ్లక్‌లు]] (1320–1413)
 | [[సయ్యద్ రాజవంశం|సయ్యద్‌లు]] (1414–51)
 | [[లోడీ రాజవంశం|లోడీలు]] (1451–1526)
 | [[మొఘల్ రాజవంశం|మొఘలులు]] (1526–1540)
 | [[సూర్ సామ్రాజ్యం|సూరీలు]] (1540–55)
 | [[హేము|హేమచంద్ర]] (1556)
 | [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘలులు]] (1556–1764) 
 | [[జాట్ రాజవంశాలు, రాష్ట్రాల జాబితా|జాట్‌లు]] (1764–1770)
 | [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘలులు]] (1770–1771) 
 | [[మరాఠా సామ్రాజ్యం|మరాఠాలు]] (1757–1803)
 | [[బ్రిటిష్ రాజ్|బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం]] (1803–1947)
 | [[భారత ప్రభుత్వం]] (1947–ప్రస్తుతం)
 }}
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
&lt;!--| colspan=2 | &lt;small&gt;{{{Reflist}}}&lt;/small&gt; --&gt;
|}

'''[[ఢిల్లీ]]''' అనేక సామ్రాజ్యాలకు రాజధానిగా భారతదేశ ముఖ్యమైన రాజకీయ కేంద్రంగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5743/|title=Delhi – A Heritage City |website=UNESCO World Heritage Centre|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180424023553/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5743/|archive-date=24 April 2018|url-status=live|access-date=11 December 2018}}&lt;/ref&gt; ఢిల్లీ లిఖిత చరిత్ర 8వ శతాబ్దపు తోమర రాజపుత్ర రాజవంశంతో ప్రారంభమవుతుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-12 |title=Tomars of Delhi: Rajput Clans of India |url=https://www.geeksforgeeks.org/tomars-of-delhi/ |access-date=2024-10-03 |website=GeeksforGeeks |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia |title=Tomara dynasty |encyclopedia=Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Tomara-dynasty |access-date=2024-10-03 |language=en}}&lt;/ref&gt; ఇది అనేకసార్లు నిర్మించబడి, ధ్వంసం చేయబడి, పునర్నిర్మించబడిన నగరంగా పరిగణించబడుతుంది, [[భారత ఉపఖండం|భారత ఉపఖండాన్ని]] విజయవంతంగా ఆక్రమించిన బయటివారు ఢిల్లీలో ఉన్న రాజధాని నగరాన్ని దోచుకుంటారు, జయించి ఉండడానికి వచ్చిన వారు నగరం వ్యూహాత్మక స్థానానికి ఎంతగానో ముగ్ధులై దానిని తమ రాజధానిగా చేసుకుని వారి స్వంత పద్ధతిలో పునర్నిర్మించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web | url=http://www.delhitourism.gov.in/delhitourism/aboutus/index.jsp | title=Delhi Tourism}}&lt;/ref&gt;

ప్రాచీన కాలం నుండి మధ్యయుగ కాలం వరకు, ఢిల్లీని తోమరులు, చౌహాన్లు, గౌతములు వంటి శక్తివంతమైన రాజపుత్ర వంశాలు పాలించాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chopra |first=Prabha |url=http://archive.org/details/dli.ministry.11840 |title=Delhi: history and places of interest |date=1970 |publisher=Delhi Administration}}&lt;/ref&gt; [[ఢిల్లీ సుల్తానేట్]] అనేది వరుసగా ఐదు రాజవంశాలకు ఇవ్వబడిన పేరు, ఇవి ఢిల్లీని తమ రాజధానిగా చేసుకుని [[భారత ఉపఖండం]]లో ఆధిపత్య శక్తిగా మిగిలిపోయాయి.&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia |date=2024-10-02 |title=India |encyclopedia=Britannica |url=https://www.britannica.com/place/India/The-Rajputs |access-date=2024-10-03 |language=en}}&lt;/ref&gt;

సుల్తానేట్ కాలంలో, ఈ నగరం సంస్కృతికి కేంద్రంగా మారింది.{{sfn|Hearn, The Seven Cities of Delhi|1906|pp=88-99}} 1526లో ఢిల్లీ సుల్తానేట్ అంతమైంది, అప్పుడు [[బాబర్]] [[మొదటి పానిపట్టు యుద్ధం|మొదటి పానిపట్ యుద్ధంలో]] చివరి లోడీ సుల్తాన్ ఇబ్రహీం లోడీ దళాలను ఓడించి, [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘల్ సామ్రాజ్యాన్ని]] స్థాపించాడు.

[[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘలులు]] ఈ ప్రాంతాన్ని మూడు శతాబ్దాల పాటు పాలించారు. 16వ శతాబ్దంలో, మొఘల్ రాజధాని మార్చబడినందున నగరం క్షీణించింది. ఐదవ మొఘల్ చక్రవర్తి [[షాజహాన్]] ఢిల్లీలో [[పాత ఢిల్లీ|షాజహానాబాద్]] అనే గోడల నగరాన్ని, దాని మైలురాళ్లైన [[ఎర్రకోట]], [[జామా మస్జిద్ (ఢిల్లీ)|జామా మసీదులను]] నిర్మించాడు.&lt;ref name=&quot;Redfort&quot; /&gt;{{sfn|Hearn, The Seven Cities of Delhi|1906|pp=134-173}} అతని పాలన సామ్రాజ్యపు స్వర్ణయుగంగా పరిగణించబడుతుంది. అతని వారసుడు [[ఔరంగజేబు]] మరణానంతరం, మొఘల్ సామ్రాజ్యం అనేక తిరుగుబాట్లతో దెబ్బతింది. వారు తమ ప్రధాన భూభాగాలను [[మరాఠా సామ్రాజ్యం|మరాఠాలు]], [[సిక్కు సామ్రాజ్యం|సిక్కులు]], బెంగాల్, [[అవధ్ రాష్ట్రం|అవధ్]], [[హైదరాబాద్ రాష్ట్రం|హైదరాబాద్]] వంటి పూర్వ [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘల్]] ప్రావిన్సుల గవర్నర్లకు కోల్పోయారు. ఢిల్లీని [[నాదిర్షా భారతదేశ దండయాత్ర|నాదిర్ షా]] దోచుకుని, ధ్వంసం చేశాడు. ఢిల్లీకి దక్షిణాన ఉన్న మొఘల్ హృదయభాగంలోని అనేక ముఖ్యమైన పట్టణాలను రాజపుత్రులు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. 1757 ఢిల్లీ యుద్ధంలో మరాఠాలు ఢిల్లీని స్వాధీనం చేసుకున్నారు, రెండవ ఆంగ్లో-మరాఠా యుద్ధంలో బ్రిటిష్ వారి చేతిలో ఓడిపోయే వరకు 1803 వరకు దానిని నియంత్రించారు&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rathore |first=Abhinay |title=History of Rajputs in India |url=https://www.indianrajputs.com/history/ |access-date=2024-10-03 |website=Rajput Provinces of India |language=en}}&lt;/ref&gt;. 1803లో, బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ద్వారా ఢిల్లీ ఆక్రమించబడింది.

[[భారతదేశంలో కంపెనీ పాలన|భారతదేశంలో కంపెనీ పాలన]] సమయంలో, మొఘల్ చక్రవర్తి బహదూర్ షా II కేవలం నామమాత్రపు పాలకుడిగా తగ్గించబడ్డాడు. [[1857 భారత తిరుగుబాటు పేర్లు|1857 భారత తిరుగుబాటు]] కంపెనీ పాలనను అంతం చేయడానికి ప్రయత్నించింది, బహదూర్ షా IIను భారతదేశ చక్రవర్తిగా ప్రకటించింది. అయితే, బ్రిటిష్ వారు త్వరలో ఢిల్లీని, వారి ఇతర భూభాగాలను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నారు, స్వల్పకాలిక తిరుగుబాటును ముగించారు. ఇది భారతదేశంలో [[బ్రిటిష్ రాజ్|ప్రత్యక్ష బ్రిటిష్ పాలన]]కు నాంది పలికింది. 1911లో, బ్రిటిష్ ఇండియా రాజధాని [[కోల్కతా|కలకత్తా]] నుండి [[న్యూఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీకి]] మార్చబడింది, ఇది ఎడ్విన్ లూట్యెన్స్ చేత రూపొందించబడిన ఢిల్లీ చివరి లోపలి నగరం.

బ్రిటిష్ వారి నుండి భారతదేశానికి [[భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం|స్వాతంత్ర్యం]] వచ్చిన తరువాత, కొత్తగా ఏర్పడిన [[భారతదేశం|భారత రిపబ్లిక్‌కు]] [[న్యూఢిల్లీ]] రాజధానిగా మారింది.

[[File:1863 Dispatch Atlas Map of Delhi, India - Geographicus - Delhi-dispatch-1867.jpg|thumb|right|300px|1863లో [[షాజహానాబాద్]] (ఇప్పుడు [[పాత ఢిల్లీ]] అని పిలుస్తారు) చారిత్రక మ్యాప్]]

[[File:Agrasen ki Baoli, New Delhi, India - 20070127.jpg|200px|thumb|అగ్రసేన్ కి బావోలి వాస్తవానికి పురాణ రాజు అగ్రసేన్ చేత నిర్మించబడిందని నమ్ముతారు.&lt;ref&gt;Mittal, J.P. (2006), History of Ancient India (4250 BCE to 637 CE) page 675, {{ISBN|978-81-269-0616-1}} (ఈ రచయిత కింగ్ అగ్రసేన్‌ను అసలు చారిత్రక వ్యక్తిగా పరిగణిస్తారు)&lt;/ref&gt;]]

==చరిత్రపూర్వ కాలం==
[[ఎర్రకోట]] ప్రాంతంలో ఓకర్ రంగు కుండల సంస్కృతి ఉండేది, కార్బన్ డేటింగ్ ప్రకారం ఇది సుమారు సా.పూ. 2000లో ప్రారంభమైంది. సుమారు సా.పూ. 1200 నాటికి, ఈ ప్రాంతంలో [[వేద కాలం|వేద కాలానికి]] అనుగుణంగా ఉన్న పెయింటెడ్ గ్రే వేర్ సంస్కృతి ప్రజలు నివసించేవారు.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Singh|first=Upinder|url=https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC&amp;pg=PA216|title=A History of Ancient and Early Medieval India From the Stone Age to the 12th Century|year=2008|publisher=Pearson Education India |isbn=978-81-317-1120-0}}&lt;/ref&gt; ఢిల్లీలోని ముఖ్యమైన చరిత్రపూర్వ ప్రదేశాలలో అనంగపూర్ (బదర్‌పూర్ ప్రాంతంలో), నరేలా, నంద్ నగరి సమీపంలో హరప్పన్ త్రవ్వకాలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;delhi_ancient_history&quot;&gt;{{cite book|last1=Singh|first1=Upinder|url=https://books.google.com/books?id=KkpdLnZpm78C|title=Delhi: Ancient History|date=2006|publisher=Berghahn Books|isbn=978-81-87358-29-9}}&lt;/ref&gt;

==పురాణాలలో==
దీర్ఘకాలంగా వస్తున్న సంప్రదాయం ఢిల్లీని ఇంద్రప్రస్థంతో అనుసంధానిస్తుంది, పురాణ నగరాన్ని ఇందర్‌పట్ గ్రామంలో ఉన్నట్లు గుర్తిస్తుంది, ఇది 20వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు పురానా ఖిలా పరిసరాలలో కొనసాగింది. అయితే పురానా ఖిలా వద్ద త్రవ్విన 'పెయింటెడ్ గ్రేవేర్' ను భరత ఖండం ప్రదేశంతో అనుసంధానించే స్పష్టమైన పురావస్తు ఆధారాలు లేవు.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Tillotson|first=Giles|title=Delhi Darahan|date=2019|publisher=Penguin Random House India|isbn=978-0-670-09191-1|page=6}}&lt;/ref&gt; పురాణ ప్రాచీన నగరం [[ఇంద్రప్రస్థం]] ప్రాచీన భారతీయ ఇతిహాసం [[మహాభారతం]]లో ప్రస్తావించబడింది, ఇది బహుశా సా.పూ. 3వ శతాబ్దం, సా.శ. 3వ శతాబ్దం మధ్య సంకలనం చేయబడింది, భద్రపరచబడిన పురాతన భాగాలు సుమారు సా.పూ. 400 కంటే పాతవి కావు.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Austin |first1=Christopher R. |title=Pradyumna: Lover, Magician, and Son of the Avatara |date=2019 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-005411-3 |page=21 |url=https://books.google.com/books?id=4jCoDwAAQBAJ&amp;pg=PA21 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[మౌర్య సామ్రాజ్యం|మౌర్య కాలంలో]], ఇంద్రప్రస్థాన్ని బౌద్ధ సాహిత్యంలో ఇందపట్టా అని పిలిచేవారు. ఇంద్రప్రస్థం ప్రదేశం అనిశ్చితంగా ఉంది కానీ ప్రస్తుత న్యూఢిల్లీలోని పురానా ఖిలా తరచుగా ఉదహరించబడుతుంది.{{efn|ఉదాహరణకు, మహాభారతాన్ని అనువదించిన ఇండాలజిస్ట్ [[J. A. B. వాన్ బ్యూటెనెన్]], 1973లో ఇలా వ్రాశాడు &quot;[[హస్తినాపురం]], ఇంద్రప్రస్థం (ఢిల్లీ పురానా ఖిలా [...]), [[మధుర]] స్థానాల గురించి సహేతుకమైన సందేహం లేదు&quot;}}&lt;ref name=&quot;BuitenenBuitenen1973&quot;&gt;{{cite book|author1=J. A. B. van Buitenen|author2=Johannes Adrianus Bernardus Buitenen|author3=James L. Fitzgerald|title=The Mahabharata, Volume 1: Book 1: The Book of the Beginning|url=https://books.google.com/books?id=i8oe5fY5_3UC&amp;pg=PA10|year=1973|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-84663-7|page=12}}&lt;/ref&gt;

== మధ్యయుగ కాలం ==

=== తోమరులు ===
&lt;gallery widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot; class=&quot;center&quot;&gt;
The bastion of Lal Kot fort, Mehrauli, Delhi.jpg|సా.శ. 1052లో తోమర రాజపుత్ర పాలకుడు అనంగపాల్ తోమర్ నిర్మించిన ఢిల్లీ మెహ్రౌలీలోని లాల్ కోట్ కోట బురుజు.
File:Carving at Quwwat ul-Islam Mosque.jpg|కుతుబ్ మినార్ కాంప్లెక్స్లో పురాతన ఆలయ శిల్పాలు.
File:Round Bations of Rai Pithora.jpg|రెండవ అనంగపాల్ తోమర్ నిర్మించిన లాల్ కోట్
&lt;/gallery&gt;

అనంగపాల్ తోమర్ 1052లో ఢిల్లీని స్థాపించాడు. ఢిల్లీ మ్యూజియంలోని వి.సం. 1383 శాసనం తోమర్‌ల ద్వారా ఢిల్లీ స్థాపనను నిర్ధారిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Richard J. Cohen 1989., p. 513-519&quot;&gt;{{cite journal|last1=Cohen|first1=Richard J.|title=An Early Attestation of the Toponym Ḍhillī|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=1989|pages=513–519}}&lt;/ref&gt;

అతను 8వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఢిల్లీలో తోమర రాజవంశాన్ని స్థాపించి, హర్యానాలోని అనంగపూర్ గ్రామంలో తన రాజధానిని నిర్మించాడు. అతని పాలనలో అనంగపూర్ ఆనకట్ట నిర్మించబడింది, అతని కుమారుడు సూరజ్‌పాల్ పాలనలో సూరజ్‌కుండ్ నిర్మించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Singh|first=Upinder|url=https://books.google.com/books?id=KkpdLnZpm78C&amp;q=anangpur+dam+asi&amp;pg=PA200|title=Delhi: Ancient History|date=2006|publisher=Berghahn Books|isbn=978-81-87358-29-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== చౌహాన్ రాజపుత్రులు ===

[[File:Qila Rai Pithora, New Delhi.jpg|200px|thumb|ఖిలా రాయ్ పితోరా మ్యూజియం, గోడల అవశేషాలు, ఢిల్లీ రెండవ నగరం.]]

[[అజ్మీర్]]కు చెందిన [[రాజపుత్రులు|రాజపుత్ర]] చహమాన (చౌహాన్) రాజులు 1180లో లాల్ కోట్‌ను జయించి దానికి ఖిలా రాయ్ పితోరా అని పేరు మార్చారు. చౌహాన్ రాజు పృథ్వీరాజ్ IIIను 1192లో మొహమ్మద్ ఘోరీ రెండవ తారైన్ యుద్ధంలో ఓడించాడు, ఉత్తర భారతదేశంలో ముస్లిం ఉనికిని పటిష్టం చేశాడు, ఇండో-గాంగ్టిక్ మైదానంలో రాజపుత్ర శక్తిని విచ్ఛిన్నం చేశాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rajasthan - History |url=https://www.britannica.com/place/Rajasthan/History |website=Encyclopedia Britannica |access-date=17 September 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;

==మలి మధ్యయుగ కాలం (సా.శ. 13-16 శతాబ్దాలు)==
{{Further|ఢిల్లీ సుల్తానేట్}}

=== ఢిల్లీ సుల్తానేట్ ===

1206 నుండి, బానిస రాజవంశం క్రింద [[ఢిల్లీ సుల్తానేట్]] రాజధానిగా ఢిల్లీ మారింది. ఢిల్లీ మొదటి [[సుల్తాన్]], కుతుబ్-ఉద్-దీన్ ఐబక్, ఢిల్లీ జనరల్‌గా, గవర్నర్‌గా, సుల్తాన్‌గా ఎదిగిన మాజీ బానిస. కుతుబ్-ఉద్-దీన్ తన విజయానికి గుర్తుగా ఢిల్లీ గుర్తింపు చిహ్నమైన కుతుబ్ మినార్ నిర్మాణాన్ని ప్రారంభించాడు కానీ అది పూర్తికాకముందే మరణించాడు. కుతుబ్ కాంప్లెక్స్‌లో అతను ఖువ్వత్-అల్-ఇస్లాం (ఇస్లాం శక్తి) కూడా నిర్మించాడు, ఇది భారతదేశంలోని పురాతన మసీదులలో ఒకటి.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/233/|title=Qutb Minar and its Monuments, Delhi|website=UNESCO World Heritage Centre|language=en|access-date=11 December 2018}}&lt;/ref&gt; అతను కుతుబ్ కాంప్లెక్స్‌లో మొదట్లో ఉన్న ఇరవై ఏడు జైన దేవాలయాలను ధ్వంసం చేసి, సున్నితంగా చెక్కబడిన స్తంభాలను, నిర్మాణ సామగ్రిని వాటి శిధిలాల నుండి ఈ మసీదు కోసం దోచుకున్నాడని చెప్పబడింది, వాటిలో చాలా వాటిని ఇప్పటికీ చూడవచ్చు.&lt;ref&gt;{{cite book
 | last = Jāvīd
 | first = ʻAlī
 | title = World Heritage Monuments and Related Edifices in India
 | page = 107|chapter=The Monuments At Delhi
 | chapter-url = https://books.google.com/books?id=iFILG_V4hOMC&amp;q=Qutub+Minar+Jain+temples&amp;pg=RA1-PA107
 | access-date = 27 May 2009| isbn = 978-0-87586-484-6
 | year = 2008
 | publisher = Algora
 }}&lt;/ref&gt; బానిస రాజవంశం ముగిసిన తర్వాత, తుర్కిక్ సెంట్రల్ ఆసియా, ఆఫ్ఘన్ రాజవంశాల పరంపర, [[ఖిల్జీ రాజవంశం]], తుగ్లక్ రాజవంశం, సయ్యద్ రాజవంశం, లోడీ రాజవంశం మలి మధ్యయుగ కాలంలో అధికారాన్ని చేజిక్కించుకుని ఢిల్లీలో కోటలు, టౌన్‌షిప్‌ల క్రమాన్ని నిర్మించాయి.&lt;ref&gt;[http://www.sfusd.k12.ca.us/schwww/sch618/Ibn_Battuta/Battuta's_Trip_Seven.html Battuta's Travels: Delhi, capital of Muslim India] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080423014415/http://www.sfusd.k12.ca.us/schwww/sch618/Ibn_Battuta/Battuta%27s_Trip_Seven.html |date=23 April 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

&lt;gallery widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot; class=&quot;center&quot;&gt;
Qminar.jpg|[[కుతుబ్ మినార్]] 72.5 మీటర్లతో ప్రపంచంలోనే ఎత్తైన ఇటుకల మినార్, సా.శ. 1192లో బానిస రాజవంశానికి చెందిన కుతుబ్-ఉద్-దీన్ ఐబక్ చేత నిర్మించబడింది.{{sfn|Hearn, The Seven Cities of Delhi|1906|pp=88-89}}
File:Exteriors of the Quwwat ul-Islam Mosque, Qutb Complex - 1.jpg |కుతుబ్ మినార్ కాంప్లెక్స్లో పురాతన ఆలయ నిర్మాణంపై మసీదు సమాధి
File:Tomb of Ghayasuddin Tughluq - Delhi.jpg|తుగ్లకాబాద్ కోట లోపల గియాసుద్దీన్ తుగ్లక్ సమాధి.
File:Jahaz Mahal on the bank of Hauz-i-Shamsi.jpg|జహాజ్ మహల్ లోడీ రాజవంశం కాలంలో (1452-1526) విలాస విడిదిగా నిర్మించబడింది.
File:Alauddin's Madrasa, Qutb complex.jpg|కుతుబ్ కాంప్లెక్స్లో [[అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ]] 'మదరసా', సమాధి.
&lt;/gallery&gt;

=== తైమూర్ ===

1398లో, ఢిల్లీ ముస్లిం సుల్తానులు తమ [[హిందూ మతం|హిందూ]] ప్రజల పట్ల చాలా సహనంతో ఉన్నారనే నెపంతో [[తైమూర్ లంగ్]] భారతదేశంపై దండెత్తాడు. తుగ్లక్ రాజవంశం నసీరుద్దీన్ మహమూద్ సైన్యాలను ఓడించిన తరువాత, 15 డిసెంబర్ 1398 న, తైమూర్ 18 డిసెంబర్ 1398న ఢిల్లీలోకి ప్రవేశించాడు, నగరాన్ని దోచుకున్నాడు, ధ్వంసం చేశాడు, శిధిలావస్థలో వదిలివేశాడు, 100,000 మందికి పైగా యుద్ధ ఖైదీలు కూడా చంపబడ్డారు.&lt;ref&gt;[https://www.ucalgary.ca/applied_history/tutor/islam/mongols/timurid.html The Islamic World to 1600: The Mongol Invasions (The Timurid Empire)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090816204247/http://www.ucalgary.ca/applied_history/tutor/islam/mongols/timurid.html |date=16 August 2009 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Hunter|first=Sir William Wilson|author-link=William Wilson Hunter|title=The Imperial Gazetteer of India|chapter-url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V02_401.gif|volume=2|year=1909|page=366|chapter=The Indian Empire: Timur's invasion 1398|archive-date=7 April 2022|access-date=20 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407041751/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V02_401.gif|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== లోడీ సుల్తానుల ఓటమి ===

1526లో, [[మొదటి పానిపట్టు యుద్ధం|మొదటి పానిపట్ యుద్ధం]] తరువాత, ఫెర్గానా మాజీ పాలకుడు జహీరుద్దీన్ [[బాబర్]], చివరి ఆఫ్ఘన్ లోడీ సుల్తాన్‌ను ఓడించి, ఢిల్లీ, [[ఆగ్రా]], [[లాహోర్]] నుండి పాలించిన [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘల్]] రాజవంశాన్ని స్థాపించాడు.

==మొఘల్ పాలన==
{{Further|మొఘల్ సామ్రాజ్యం|}}భారతదేశ చరిత్రలో ఆధునిక యుగం ప్రారంభం 16, 18వ శతాబ్దాల మధ్య [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం]] ఆవిర్భావంతో గుర్తించబడింది. ఢిల్లీ సుల్తానేట్ పతనం తరువాత, మొఘలులు [[ఆగ్రా]], [[ఫతేపూర్ సిక్రీ|సిక్రీ]], [[లాహోర్]] నుండి పాలించారు, కానీ నగరం 1648లో [[షాజహాన్]] పాలనలో రాజధానిగా మారింది, సామ్రాజ్యం పతనం వరకు రాజధానిగా మిగిలిపోయింది. ఈ కాలంలో, ఢిల్లీ సంస్కృతికి కేంద్రంగా మారింది, [[గాలిబ్]], దర్ద్, దాగ్, జౌక్ వంటి కవులు నగరంలో నివసించారు, చక్రవర్తి పోషణను కోరారు. మొఘలులు నగరంలో హుమాయున్ సమాధి, [[ఎర్రకోట]], జామా మసీదుతో సహా అనేక స్మారక చిహ్నాలను కూడా నిర్మించారు.

=== బాబర్, హుమాయున్ (1526-1556) ===
{{See also|సూర్ సామ్రాజ్యం|హేము}}

మొదటి మొఘల్ చక్రవర్తులు [[బాబర్]] (1526-1530), [[హుమాయూన్|హుమాయున్]] (1530-1540, పునరుద్ధరించబడినది 1556-57) ఢిల్లీ సుల్తానులకు భిన్నంగా ఆగ్రా నుండి పాలించారు.

16వ శతాబ్దం మధ్యలో, భారతదేశంలో మొఘల్ పాలనకు అంతరాయం ఏర్పడింది, [[షేర్ షా సూరి]] హుమాయున్ను ఓడించి, అతన్ని [[సఫావిద్ సామ్రాజ్యం|పర్షియా]]కు పారిపోయేలా చేశాడు. షేర్ షా సూరి ఢిల్లీ ఆరవ నగరాన్ని, పురాతన కాలం నుండి ఈ నగరం స్థిరపడినప్పటికీ, పురానా ఖిలా అని పిలువబడే పాత కోటను నిర్మించాడు. 1545లో షేర్ షా సూరి మరణించిన తరువాత, అతని కుమారుడు ఇస్లాం షా ఢిల్లీ నుండి ఉత్తర భారతదేశ పగ్గాలు చేపట్టాడు. ఇస్లాం షా ఢిల్లీ నుండి పాలించాడు. అప్పుడు హుమాయున్ కొద్దికాలం పాటు పునరుద్ధరించబడ్డాడు; కానీ ఇంతలో 1553లో హిందూ పాలకుడు [[హేమచంద్ర విక్రమాదిత్య|హేము]] ఆదిల్ షా ప్రధాన మంత్రిగా, సైనిక ప్రధానాధికారిగా మారాడు.

హేము తిరుగుబాటుదారులపై, ఆగ్రా, ఢిల్లీలో మొఘల్ అక్బర్ సైన్యంపై (రెండుసార్లు) మొత్తంగా 22 యుద్ధాలు చేసి, ఎక్కడా ఓడిపోకుండా గెలిచాడు. 7 అక్టోబర్ 1556న తుగ్లకాబాద్ కోట ప్రాంతంలో జరిగిన [[తుగ్లకాబాద్ యుద్ధం|ఢిల్లీ యుద్ధం]]లో అక్బర్ సైన్యాన్ని ఓడించిన తరువాత, హేము ఢిల్లీ సింహాసనాన్ని అధిష్టించి, ఢిల్లీలోని పురానా ఖిలాలో తన పట్టాభిషేక సమయంలో 'విక్రమాదిత్య' అనే బిరుదును స్వీకరించి, కొద్దికాలం పాటు ఉత్తర భారతదేశంలో హిందూ రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. రెండవ పానిపట్ యుద్ధంలో అక్బర్ ప్రతినిధి బైరామ్ ఖాన్ నేతృత్వంలోని మొఘల్ దళాల చేతిలో హేము ఓడిపోయాడు, తద్వారా ఈ ప్రాంతంలో మొఘల్ పాలన తిరిగి స్థాపించబడింది.

=== అక్బర్ నుండి ఔరంగజేబు వరకు (1556-1707) ===

మూడవ, గొప్ప మొఘల్ చక్రవర్తి [[అక్బర్]] (1556-1605) [[ఆగ్రా]] నుండి పాలన కొనసాగించాడు, దీని ఫలితంగా ఢిల్లీ ప్రాభవం క్షీణించింది.

17వ శతాబ్దం మధ్యలో, మొఘల్ చక్రవర్తి [[షాజహాన్]] (1628-1658) కొన్నిసార్లు అతని పేరు మీద ఉండే నగరం [[పాత ఢిల్లీ|షాజహానాబాద్]]ను నిర్మించాడు, ఇది ఢిల్లీ ఏడవ నగరం, ఇప్పుడు సాధారణంగా పాత నగరం లేదా పాత ఢిల్లీ అని పిలుస్తారు.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;{{sfn|Hearn, The Seven Cities of Delhi|1906|pp=134-173}} ఈ నగరం [[ఎర్రకోట]] (''లాల్ ఖిలా''), జామా మసీదుతో సహా అనేక ముఖ్యమైన నిర్మాణ లక్షణాలను కలిగి ఉంది.&lt;ref name=&quot;Redfort&quot;&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/231/|title=Red Fort Complex|website=UNESCO World Heritage Centre|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180704063551/https://whc.unesco.org/en/list/231|archive-date=4 July 2018|url-status=live|access-date=11 December 2018}}&lt;/ref&gt; 1638 నుండి షాజహాన్ ఆగ్రా నుండి రాజధానిని తిరిగి మార్చినప్పుడు ఈ నగరం తరువాతి మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి రాజధానిగా పనిచేసింది.

[[ఔరంగజేబు]] (1658-1707) 1658లో షాలిమార్ గార్డెన్ ('ఐజాబాద్-బాగ్) వద్ద ఢిల్లీలో చక్రవర్తిగా పట్టాభిషేకం చేసుకున్నాడు, 1659లో రెండవ పట్టాభిషేకం జరిగింది.

1680 తర్వాత, [[హిందూ మతం|హిందూ]] [[మరాఠా సామ్రాజ్యం]] ప్రాముఖ్యత సంతరించుకోవడంతో మొఘల్ సామ్రాజ్య ప్రభావం వేగంగా పడిపోయింది.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last = Thomas
 |first = Amelia
 |title = Rajasthan, Delhi, and Agra
 |url = https://archive.org/details/rajasthandelhiag0000lind
 |publisher = Lonely Planet
 |isbn = 978-1-74104-690-8|year = 2008
 }}&lt;/ref&gt;

=== మొఘలుల పతనం===
{{Further|మరాఠా సామ్రాజ్యం}}

{{See also|ఢిల్లీ యుద్ధం (1737)|ఢిల్లీ ఆక్రమణ (1753)|ఢిల్లీ యుద్ధం (1757)|ఢిల్లీ యుద్ధం (1783)}}

[[మొఘల్ సామ్రాజ్యం]] [[మరాఠా సామ్రాజ్యం|మరాఠాలు]], జాట్‌లు, [[దుర్రానీ సామ్రాజ్యం|ఆఫ్ఘన్లు]], [[సిక్కు సామ్రాజ్యం|సిక్కుల]] దాడుల వల్ల అనేక దెబ్బలు తింది. 1737లో, బాజీరావ్ I భారీ సైన్యంతో ఢిల్లీ వైపు వెళ్లాడు. మొదటి ఢిల్లీ యుద్ధంలో మరాఠాలు మొఘలులను ఓడించారు.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=d1wUgKKzawoC&amp;dq=Mir+Hasan+Khan+delhi+1737&amp;pg=PA117 Advanced Study in the History of Modern India 1707-1813]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=ga-pmgxsWwoC&amp;dq=Bajirao+I&amp;pg=PA12 History Modern India]&lt;/ref&gt; మొఘలులపై విజయం సాధించిన తరువాత [[మరాఠా సామ్రాజ్యం|మరాఠా]] దళాలు ఢిల్లీని దోచుకున్నాయి.{{Citation needed|date=June 2021}} 1739లో, మొఘల్ సామ్రాజ్యం కేవలం మూడు గంటలలోపు జరిగిన భారీ కర్నాల్ యుద్ధంలో సంఖ్యాపరంగా తక్కువైనా సైనికంగా ఉన్నతమైన నాదిర్ షా నేతృత్వంలోని పర్షియన్ సైన్యం చేతిలో అతని దండయాత్ర సమయంలో ఓడిపోయింది, ఆ తర్వాత అతను మొఘల్ రాజధాని అయిన ఢిల్లీని పూర్తిగా దోచుకున్నాడు, ధ్వంసం చేశాడు, తరువాత 2 రోజుల పాటు మారణకాండ జరిగింది, 30,000 మందికి పైగా పౌరులు చంపబడ్డారు, [[నెమలి సింహాసనం]], [[దరియా-ఇ-నూర్]], [[కోహినూర్|కోహ్-ఇ-నూర్]]తో సహా అపారమైన సంపదను ఎత్తుకెళ్లాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి మహమ్మద్ షా I క్షమాభిక్ష కోరుతూ వేడుకున్న తరువాత, నగరం తాళాలు, రాజ కోశాగారాన్ని అతనికి మంజూరు చేసిన తరువాత నాదిర్ చివరకు నగరం, భారతదేశం విడిచిపెట్టడానికి అంగీకరించాడు.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QsDSGn8jLPAC&amp;q=muhammad+shah+nader+shah+beg+for+mercy&amp;pg=PA298|title=Soul and Structure of Governance in India|access-date=2 June 2014|isbn=978-81-7764-831-7|author1=Jagmohan|year=2005|publisher=Allied Publishers }}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot; class=&quot;center&quot;&gt;
File:Farrukhsiyar Procession in front of the Great Mosque of Delhi.png|మొఘల్ చక్రవర్తి ఫరుఖ్ సియార్ శుక్రవారం ప్రార్థనల కోసం ఢిల్లీ గ్రేట్ మసీదును సందర్శిస్తున్న దృశ్యం
Red Fort in Delhi 03-2016 img3.jpg|[[ఎర్రకోట]]ను మొఘల్ చక్రవర్తి [[షాజహాన్]] 17వ శతాబ్దంలో నిర్మించాడు,&lt;ref name=&quot;Redfort&quot; /&gt; ఇది దాదాపు 200 సంవత్సరాల పాటు మొఘల్ చక్రవర్తుల ప్రధాన నివాసంగా ఉంది.
File:Humayuntomb.JPG|హుమాయున్ సమాధిని [[తాజ్ మహల్]]కు పూర్వగామిగా పరిగణిస్తారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/232/|title=Humayun's Tomb, Delhi|website=UNESCO World Heritage Centre|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180704063329/https://whc.unesco.org/en/list/232|archive-date=4 July 2018|url-status=live|access-date=11 December 2018}}&lt;/ref&gt;
File:Jama Masjid - In the Noon.jpg|జామా మసీదు భారతదేశంలోని అతిపెద్ద మసీదులలో ఒకటి.
&lt;/gallery&gt;

==మరాఠా పాలన==
[[File:Raghunathrao Peshwa.jpg|thumb|right|[[బాలాజీ బాజీరావు|పీష్వా బాలాజీ బాజీరావ్]] తమ్ముడు [[రఘునాథ్ రావు]], 1757 ఢిల్లీ యుద్ధానికి నాయకత్వం వహించాడు.]]

===మరాఠా రక్షిత ప్రాంతం===
{{See also|ఢిల్లీ ముట్టడి (1757)|ఢిల్లీ యుద్ధం (1757)}}
1752లో కుదుర్చుకున్న ఒప్పందం [[మరాఠా సామ్రాజ్యం|మరాఠాలను]] ఢిల్లీలోని మొఘల్ సింహాసనానికి రక్షకులుగా మార్చింది.&lt;ref&gt;{{cite book|last = Gordon|first = Stewart|title = The Marathas 1600–1818, Volume 2|url = https://archive.org/details/marathas160018180000gord|publisher = Cambridge University Press |isbn = 978-0-521-26883-7|date=1993}}&lt;/ref&gt; 1753లో జాట్ పాలకుడు సూరజ్ మల్ ఢిల్లీపై దాడి చేశాడు. అతను ఢిల్లీ నవాబ్ ఘాజీ-ఉద్-దిన్ (రెండవ)ను ఓడించి, ఢిల్లీ ఆక్రమణలో ఢిల్లీని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=0M_bAAAAMAAJ&amp;q=surajmal+capture+delhi+1753|title=The Army Quarterly and Defence Journal, Volume 114|publisher=West of England Press|year=1984}}&lt;/ref&gt; జాట్లు మే 9 నుండి జూన్ 4 వరకు ఢిల్లీని దోచుకున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Bhattacherje|first=S. B.|title=Encyclopaedia of Indian Events &amp; Dates|url=https://books.google.com/books?id=oGVSvXuCsyUC&amp;q=maharaja+surajmal+captured+delhi+1753&amp;pg=SL1-PA91|year=1984|publisher=New Dawn Press|isbn=978-1-932-70549-2|page=595}}&lt;/ref&gt; 1757 ప్రారంభంలో అహ్మద్ షా దుర్రానీ [[ఉత్తర భారతదేశం]]పై నాల్గవసారి దండెత్తాడు. అతను 1757 జనవరిలో ఢిల్లీలోకి ప్రవేశించి మొఘల్ చక్రవర్తిని అరెస్టు చేశాడు. ఆగష్టు 1757లో, మరాఠాలు మరోసారి ఢిల్లీపై దాడి చేసి, నజీబ్ అద్-దవ్లా, అతని రోహిలా ఆఫ్ఘన్ సైన్యాన్ని ఢిల్లీ యుద్ధం (1757)లో నిర్ణయాత్మకంగా ఓడించారు.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=oAo1X2eagywC&amp;dq=marathas+capture+delhi+in+1757&amp;pg=PA88 The Pearson General Studies Manual 2009, Showick Thorpe Edgar Thorpe]&lt;/ref&gt; తరువాత, 1761లో మూడవ పానిపట్ యుద్ధంలో మరాఠాలు నిర్ణయాత్మకంగా ఓడిపోయిన తరువాత అహ్మద్ షా దుర్రానీ ఢిల్లీని జయించాడు. తరువాత, సట్లెజ్ నదికి తూర్పున ఉన్న అన్ని భూములు మరాఠాలకు ఉంటాయని మరాఠాలు, ఆఫ్ఘన్ల మధ్య ఒక ఒప్పందం కుదిరింది. ఆ విధంగా, మరాఠాలు నగరంపై పూర్తి నియంత్రణను ఏర్పరచుకున్నారు. జస్సా సింగ్ అహ్లువాలియా, బాఘేల్ సింగ్ నాయకత్వంలో, 1783 ప్రారంభంలో ఢిల్లీ యుద్ధం (1783)లో ఢిల్లీని కొద్దికాలం పాటు [[సిక్కు సామ్రాజ్యం]] జయించింది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/punjab/1783-sikh-conquest-to-come-alive-in-delhi-656274|title=1783 Sikh conquest to come alive in Delhi|date=21 September 2018|access-date=25 August 2020|first=Vikramdeep|last=Johal}}&lt;/ref&gt;

==బ్రిటిష్ పాలన==
[[File:India Gate in New Delhi 03-2016.jpg|thumb|ఆఫ్ఘన్ యుద్ధాలు, [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]లో మరణించిన 90,000 మంది [[భారత సైన్యం|భారతీయ సైనికుల]]కు గుర్తుగా [[ఇండియా గేట్]]ను నిర్మించారు.]]
[[File:Forecourt, Rashtrapati Bhavan - 1.jpg|thumb|[[రాష్ట్రపతి భవన్]] (ప్రెసిడెంట్స్ ప్యాలెస్) [[భారత రాష్ట్రపతి]] అధికారిక నివాసం. స్వాతంత్ర్యానికి ముందు, ఇది బ్రిటిష్ వైస్రాయ్కి నివాసంగా ఉండేది.]]

=== 1857 తిరుగుబాటు ===
1857 భారత తిరుగుబాటు భారతదేశంలో కంపెనీ పాలనను అంతం చేయడానికి ప్రయత్నించింది. మే 11న, తిరుగుబాటుదారులు ఢిల్లీని చేరుకుని స్వాధీనం చేసుకున్నారు, బహదూర్ షా జఫర్ IIను భారతదేశ చక్రవర్తిగా ప్రకటించారు, చక్రవర్తి అనేక సంవత్సరాలలో తన మొదటి దర్బారును నిర్వహించాడు. అయితే, బ్రిటిష్ వారు తిరిగి వచ్చి జూన్ 8, 1857న ఢిల్లీని ముట్టడించారు. సెప్టెంబర్ 21న, ఢిల్లీ చివరకు బ్రిటిష్ దళాల చేతుల్లోకి వెళ్ళింది. యుద్ధం సమయంలో నగరం గణనీయమైన నష్టాన్ని చవిచూసింది. ఆ తరువాత, చివరి నామమాత్రపు మొఘల్ చక్రవర్తి బహదూర్ షా జఫర్ II పట్టుబడ్డాడు, [[యాంగోన్|రంగూన్]]కు బహిష్కరించబడ్డాడు.

[[1857 భారత తిరుగుబాటు పేర్లు|1857 భారత తిరుగుబాటు]] తరువాత 1857లో ఢిల్లీ [[బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం]] ప్రత్యక్ష నియంత్రణలోకి వచ్చింది, మిగిలిన మొఘల్ భూభాగాలు [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]లో భాగంగా కలుపుకోబడ్డాయి.

=== బ్రిటిష్ రాజ్ ===
{{Further|బ్రిటిష్ రాజ్}}
1911 వరకు [[కోల్కతా|కలకత్తా]] బ్రిటిష్ ఇండియా రాజధానిగా ఉండేది, కానీ 1911లో 1911 ఢిల్లీ దర్బార్ వద్ద, కరోనేషన్ పార్క్లో జరిగిన కార్యక్రమంలో, కింగ్ జార్జ్ V రాజధానిని ఢిల్లీకి మారుస్తున్నట్లు ప్రకటించాడు. బ్రిటిష్ వాస్తుశిల్పి ఎడ్విన్ లూట్యెన్స్ చేత రూపొందించబడిన [[న్యూఢిల్లీ]] మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం కారణంగా నిర్మాణం ఆలస్యం అయిన తరువాత 1931లో ప్రారంభించబడింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;A brief but fascinating account of the Indian contractors behind this constructed a Little Malice.&lt;/ref&gt; మొదట కింగ్ జార్జ్ V, క్వీన్ మేరీ ఈ ప్రాజెక్ట్‌ను ప్రకటించారు, అయినప్పటికీ [[లార్డ్ కర్జన్]], [[మహాత్మా గాంధీ]]తో పాటు [[కోల్కతా|కలకత్తా]] యూరోపియన్ వ్యాపార సంఘం నుండి ఇది తీవ్ర వ్యతిరేకతను ఎదుర్కొంది.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Khushwant |url=https://books.google.com/books?id=3Td8JkhtCNMC&amp;q=delhi+lectures+khushwant |title=Delhi |date=1990 |publisher=Penguin Books India |isbn=978-0-14-012619-8 |language=en}}&lt;/ref&gt; ఈ ప్రాజెక్ట్‌ను వాస్తుశిల్పులు, ఇంజనీర్లు, కాంట్రాక్టర్ల బృందం నెరవేర్చింది, అనగా సర్ ఎడ్విన్ లూట్యెన్స్, సర్ హెర్బర్ట్ బేకర్, సర్ తేజా సింగ్ మాలిక్, వాల్టర్ సైక్స్ జార్జ్, రాబర్ట్ టోర్ రస్సెల్, ఆర్థర్ షూస్మిత్, సర్ శోభా సింగ్, బసాఖా సింగ్, రామ్ సింగ్ కాబ్లీ, నారాయణ్ సింగ్, ధరమ్ సింగ్ సేథీ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-04-03 |title=Team of 5, and some more, who built New Delhi |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/team-of-5-and-some-more-who-built-new-delhi-sobha-singh-7849906/ |access-date=2024-03-05 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|first=Khushwant |last=Singh |work=Hindustan Times |title=Give the builders of New Delhi their due |date=9 July 2011 |url=https://www.hindustantimes.com/columns/give-the-builders-of-new-delhi-their-due/story-kdB9UKXKBw2JYRskrLDt3J.html}}&lt;/ref&gt;

1947లో [[స్వాతంత్ర్యం]] వచ్చిన తరువాత న్యూఢిల్లీ అధికారికంగా [[భారత ప్రభుత్వం]] స్థానంగా ప్రకటించబడింది.

== స్వాతంత్ర్యానంతరం (1947-ప్రస్తుతం) ==
[[భారతదేశ విభజన]] సమయంలో, ప్రధానంగా [[పంజాబ్, పాకిస్థాన్|పశ్చిమ పంజాబ్]] నుండి సుమారు ఐదు లక్షల మంది హిందూ, సిక్కు శరణార్థులు ఢిల్లీకి పారిపోయారు, నగరంలోని దాదాపు మూడు లక్షల మంది ముస్లిం నివాసితులు పాకిస్తాన్‌కు వలస వెళ్లారు.&lt;ref&gt;[https://www.hindustantimes.com/delhi-news/capital-gains-how-1947-gave-birth-to-a-new-identity-a-new-ambition-a-new-delhi/story-e0GfoFrhwStTU2910v5DrJ.html Hindustan Times]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/muslim-ghettos-of-delhi-6297633/|title=How Muslim ghettos came about in Delhi|date=3 March 2020}}&lt;/ref&gt; జాతి పంజాబీలు ఢిల్లీ మొత్తం జనాభాలో కనీసం 40% ఉన్నారని నమ్ముతారు, ప్రధానంగా [[హిందీ భాష|హిందీ]] మాట్లాడే [[పంజాబీ హిందువులు]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://m.indiatvnews.com/politics/national/delhi-assembly-elections-2015-important-facts-and-stakeholders-25298.html|title=Delhi Assembly Elections 2015: Important Facts And Major Stakeholders Mobile Site|date=6 February 2015|work=India TV News|access-date=7 September 2015|archive-date=30 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151230215251/http://m.indiatvnews.com/politics/national/delhi-assembly-elections-2015-important-facts-and-stakeholders-25298.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/mobi/news/sunday-special/perspective/why-punjabis-are-central-to-delhi-election/36387.html|title=Why Punjabis are central to Delhi election|author=Jupinderjit Singh|date=February 2015|work=tribuneindia.com/news/sunday-special/perspective/why-punjabis-are-central-to-delhi-election/36387.html|access-date=7 September 2015|archive-date=9 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220109200353/https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/why-punjabis-are-central-to-delhi-election-36387}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sanjay2008&quot;&gt;{{cite book | author=Sanjay Yadav | title=The Invasion of Delhi | url=https://books.google.com/books?id=CTBBL1q5C_EC&amp;pg=PA10 | year=2008 | publisher=Worldwide Books | isbn=978-81-88054-00-8 }}&lt;/ref&gt; భారతదేశంలోని ఇతర ప్రాంతాల నుండి ఢిల్లీకి వలసలు కొనసాగుతున్నాయి ({{As of|2013|lc=y}}), తగ్గుతున్న జనన రేటు కంటే ఢిల్లీ జనాభా పెరుగుదలకు ఎక్కువ దోహదం చేస్తున్నాయి.&lt;ref name=migrationbirth&gt;{{cite news |title=Fall in Delhi birth rate fails to arrest population rise |url=http://www.hindu.com/2005/01/03/stories/2005010311230300.htm |date=3 January 2005 |access-date=19 December 2006 |location=Chennai|archive-url=https://web.archive.org/web/20070604194955/http://www.hindu.com/2005/01/03/stories/2005010311230300.htm |work=[[The Hindu]] |archive-date=4 June 2007 }}&lt;/ref&gt;

[[రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 1956]] ఢిల్లీ యూనియన్ ప్లాంక్షన్‌ను దాని పూర్వీకుడు ''చీఫ్ కమిషనర్స్ ప్రావిన్స్ ఆఫ్ ఢిల్లీ'' నుండి సృష్టించింది.&lt;ref name=&quot;7thAmend56&quot;&gt;{{cite web|title=The Constitution (Seventh Amendment) Act, 1956|url=http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend7.htm|website=[[Ministry of Law and Justice (India)]]|access-date=16 March 2017|year=1956|archive-url=https://web.archive.org/web/20170501011646/http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend7.htm|archive-date=1 May 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReorgAct56&quot;&gt;{{cite web|title=The States Reorganisation Act, 1956|url=http://lawmin.nic.in/ld/P-ACT/1956/A1956-37.pdf|website=[[Ministry of Law and Justice (India)]]|access-date=16 March 2017|year=1956|archive-url=https://web.archive.org/web/20170317144043/http://lawmin.nic.in/ld/P-ACT/1956/A1956-37.pdf|archive-date=17 March 2017}}&lt;/ref&gt;
రాజ్యాంగ (అరవై-తొమ్మిదవ సవరణ) చట్టం, 1991 ఢిల్లీ కేంద్ర పాలిత ప్రాంతం అధికారికంగా నేషనల్ క్యాపిటల్ టెరిటరీ ఆఫ్ ఢిల్లీగా పిలువబడుతుందని ప్రకటించింది.&lt;ref name=NCTact&gt;{{cite web|url=http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend69.htm|title=The Constitution (Sixty-Ninth Amendment) Act, 1991|access-date=8 January 2007|work=Government of India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160821020032/http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend69.htm|archive-date=21 August 2016}}&lt;/ref&gt; ఈ చట్టం ఢిల్లీకి పౌర వ్యవహారాలపై పరిమిత అధికారాలతో దాని స్వంత శాసనసభను ఇచ్చింది.&lt;ref name=NCTact /&gt;

1967 తరువాత హిందువులు, ముస్లింల మధ్య సంబంధాలు క్షీణించాయి, అల్లర్లు, పౌర జీవనానికి అంతరాయం కలిగించే ఇతర సంఘటనల సంఖ్య గణనీయంగా పెరిగింది. అత్యంత ముఖ్యమైన వాటిలో ఒకటి బావో హిందూ రావు ప్రాంతంలో 1973 అల్లర్లు, దీని ఫలితంగా 18 మంది పోలీసు అధికారులు గాయపడ్డారు, పోలీసు వర్గాల అంచనా ప్రకారం దాదాపు 5,00,000 రూపాయల ఆర్థిక నష్టం వాటిల్లింది. మరో ముఖ్యమైన అల్లర్లు 5 మే 1974న సదర్ బజార్ ప్రాంతంలో హిందువులు, ముస్లింల మధ్య జరిగాయి, ఇందులో 11 మంది మరణించారు, 92 మంది గాయపడ్డారు. స్వాతంత్ర్యం తరువాత ఢిల్లీలో ఈ అల్లర్లు అత్యంత దారుణమైనవి. సెంటర్ ఫర్ ది స్టడీ ఆఫ్ డెవలపింగ్ సొసైటీస్ సమీప ప్రాంతాలలో నిర్వహించిన ఒక సర్వే హిందువులు, ముస్లింల మధ్య గణనీయమైన విభజనను చూపించింది, వారు ఒకరినొకరు ప్రతికూలంగా చూసుకున్నారు.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Krishna |first1=Gopal |title=Communal Violence in India: A Study of Communal Disturbance in Delhi |url=https://archive.org/details/economic-political-weekly_1985-01-19_20_3/page/117 |year=1985 |issue=3 |journal=Economic and Political Weekly |volume=20 |pages=117–131 |jstor=4373987 }}&lt;/ref&gt;

1966లో, మౌర్య చక్రవర్తి [[అశోకుడు]] (సా.పూ. 273-236) శాసనం శ్రీనివాస్పురి సమీపంలో కనుగొనబడింది. 14వ శతాబ్దంలో ఫిరోజ్ షా తుగ్లక్ తీసుకువచ్చిన [[అశోకుడి శాసనాలు|అశోకుడి శాసనాలతో]] చెక్కబడిన రెండు ఇసుకరాయి స్తంభాలు ఇప్పటికే ఢిల్లీలో ఉన్నాయి.

&lt;gallery widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot; class=&quot;center&quot;&gt;
File:LotusDelhi.jpg|[[లోటస్ టెంపుల్]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5921/|title=Bahá'í House of Worship at New Delhi|website=UNESCO World Heritage Centre|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180302163514/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5921/|archive-date=2 March 2018|url-status=live|access-date=11 December 2018}}&lt;/ref&gt;
File:Delhimap.jpg|నేటి ఢిల్లీ.
File:RajGhat.JPG|[[మహాత్మా గాంధీ]]కి అంత్యక్రియలు నిర్వహించిన [[రాజ్ ఘాట్]]
&lt;/gallery&gt;

== గమనికలు ==
{{notelist}}

==మూలాలు==
{{Reflist|30em}}

==గ్రంథ పట్టిక==
* {{cite journal | last1 = Kishore | first1 = Raghav | year = 2016 | title = Planning, traffic and the city: railway development in colonial Delhi, c. 1899–1905 | journal = Urban History | volume =  44| issue = 2| pages = 1–17| doi = 10.1017/S0963926816000353 | s2cid = 151717699 }}
* {{cite book |title=The Imperial Gazetteer of India |volume=11 |chapter=History of Delhi District |location=Oxford |publisher=Clarendon Press |year=1909 |page=225 |chapter-url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V11_231.gif |ref=Hist |title-link=The Imperial Gazetteer of India |archive-date=10 April 2022 |access-date=20 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410174908/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V11_231.gif |url-status=dead }}
* {{cite book|last1=Kapoor|first1=Pramod|first2=Malvika |last2=Singh |first3=Rudrangshu |last3=Mukherjee |title=New Delhi: Making of a Capital|url=https://books.google.com/books?id=KAAhQwAACAAJ|year=2009|publisher=Lustre Press|isbn=978-81-7436-574-3}}
* {{cite book |title=New Delhi |first=Robert |last=Byron |author-link=Robert Byron (travel writer) |publisher=[[The Architectural Review]] |location=Westminster |year=1931 |url=https://archive.org/stream/NewDelhiByRobertByron/New%20Delhi%20by%20Robert%20Byron#page/n1/mode/2up }}
*{{cite book|last=Hartcourt|first=A. |title=The New guide to Delhi|url=https://archive.org/stream/newguidetodelhi00harcgoog#page/n4/mode/1up|year=1873|location=Lahore |publisher=Victoria Press}}
* {{cite book|last=Fanshawe|first=H. C. |title=Delhi – Past and Present|url=https://archive.org/stream/delhipastandpre00fansgoog#page/n6/mode/1up|year=1902|location=London |publisher=J. Murray}}
* {{cite book|last=Fraser|first=Lovat|title=At Delhi (An account of the Delhi Durbar, 1903)|url=https://archive.org/stream/atdelhifras00fras#page/n5/mode/2up|year=1903|location=Bombay |publisher=Times of India Press and Thacker}}
* {{cite book|last=Bardiar |first=Nilendra |title=Urban, Cultural, Economic and Social Transformation: History of New Delhi (1947-65) |url=http://www.rubypressco.in |location=New Delhi |publisher=Ruby Press |archive-url=https://web.archive.org/web/20140415093344/http://www.rubypressco.in/ |archive-date=15 April 2014 }}
* {{cite book|last=Hearn|first=Gordon Risley|title=The Seven Cities of Delhi|url=https://archive.org/stream/sevencitiesofdel00hear#page/n9/mode/2up|year=1906|publisher=W. Thacker &amp; Co. |location=London |ref={{sfnref|Hearn, The Seven Cities of Delhi|1906}}}}

==బాహ్య లింకులు==
* [https://www.youtube.com/watch?v=hiSFxKMO_2Q&amp;NR=1 Delhi (1938)], a documentary by BFI archives
* {{cite AV media |title=Scenes from Delhi |format=Silent film |minutes=18:16–23:27 |url=https://archive.org/details/upenn-f16-0737_1930_India |date=c. 1930 |publisher=University of Pennsylvania Museum of Archaeology and Anthropology Films }}
* [https://web.archive.org/web/20141025130035/http://www.malchakls.org/land-aquisition-act-1894/ Land and Acquisition Act of 1894, under which the new city of Delhi was acquired] (archived 25 October 2014)
* [https://web.archive.org/web/20141025173022/http://www.malchakls.org/agreement-construction-rashtrapti-bhawan/ The agreement of construction of new city of Delhi with original signatures of Herbert Baker and Edwin Luteyns] (archived 25 October 2014)


{{Authority control}}

[[వర్గం:ఢిల్లీ]]</text>
      <sha1>bje4vfki5hezfr33t13b7jzwymypum6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>స్టేట్ హెర్మిటేజ్ మ్యూజియం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>493554</id>
    <revision>
      <id>4957473</id>
      <parentid>4865397</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:02:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <origin>4957473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41713" sha1="fte0k2gdqz4zr7idv836ejbnnnh8669" xml:space="preserve">{{Use dmy dates|date=January 2022}}
{{refimprove|date=August 2025}}{{Infobox museum
| name = స్టేట్ హెర్మిటేజ్ మ్యూజియం
| logo = Hermitage logo.svg
| image = 5174-3. St. Petersburg. Greater Hermitage.jpg
| caption = ఎడమ నుండి హెర్మిటేజ్ థియేటర్, ఓల్డ్ హెర్మిటేజ్, స్మాల్ హెర్మిటేజ్ దృశ్యం
| established = {{start date and age|1764}}
| location = 34 ప్యాలెస్ ఎంబ్యాంక్‌మెంట్, సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్, రష్యా
| coordinates = {{Coord|type:landmark_region:RU-SPE|format=dms|display=inline,title}}
| collection_size = 3 మిలియన్లు&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hermitagemuseum.org/wps/portal/hermitage/about/facts_and_figures |title=Hermitage in Figures and Facts |website=Hermitagemuseum.org |access-date=30 June 2020}}&lt;/ref&gt;
| visitors = 2,812,913 సందర్శకులు (2022)&lt;ref&gt;The Art Newspaper annual survey, March 28, 2023.&lt;/ref&gt;
| director = మిఖాయిల్ పియోత్రోవ్స్కీ
| publictransit = అడ్మిరల్టీస్కాయా స్టేషన్
| website = {{url|http://hermitagemuseum.org}}
| mapframe = yes
| mapframe-caption = ఇంటరాక్టివ్ మ్యాప్
| mapframe-zoom = 14
| mapframe-marker = museum
| mapframe-stroke-width = 1
| mapframe-wikidata = yes
}}
'''స్టేట్ హెర్మిటేజ్ మ్యూజియం''' ({{lang-rus|Государственный Эрмитаж}}) [[రష్యా]]&lt;nowiki/&gt;లోని సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్‌ నగరాన ఉన్న ఒక ప్రసిద్ధ కళా, సంస్కృతి [[మ్యూజియం]]. ఇది ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద పెయింటింగ్స్ సేకరణను కలిగి ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Winter Palace – Hermitage Museum Foundation Israel Official Site|url=https://hermitagefoundation.com/the-winter-palace/|access-date=2025-03-01|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Discover 10 of the World's Most Gigantic Museums|url=https://artsandculture.google.com/story/discover-10-of-the-world-39-s-most-gigantic-museums/QAVBEdLUd2eQKA?hl=en|access-date=2025-03-01|website=Google Arts &amp; Culture|language=en}}&lt;/ref&gt; 1764లో రష్యా సామ్రాజ్ఞి కేథరిన్ ది గ్రేట్, [[బెర్లిన్]] వ్యాపారి జోహన్ ఎర్నెస్ట్ గోట్స్‌కోవ్స్కీ నుండి సేకరించిన చిత్రాలతో దీనిని స్థాపించారు. ఈ మ్యూజియం ప్రతి సంవత్సరం డిసెంబర్ 7న సెయింట్ కేథరిన్ డే సందర్భంగా తన వార్షికోత్సవాన్ని జరుపుకుంటుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Page 7|url=http://www.hermitagemuseum.org/wps/wcm/connect/6b172326-4c3c-45c5-a3c2-182056a64777/The+State+Hermitage+Museum+Annual+Report+2013.pdf?MOD=AJPERES|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161022012302/http://www.hermitagemuseum.org/wps/wcm/connect/6b172326-4c3c-45c5-a3c2-182056a64777/The+State+Hermitage+Museum+Annual+Report+2013.pdf?MOD=AJPERES|archive-date=22 October 2016|accessdate=6 May 2022}}&lt;/ref&gt; 1852 నుండి ఇది ప్రజల సందర్శనకు అందుబాటులోకి వచ్చింది. 2022 నాటి గణాంకాల ప్రకారం 2,812,913 మంది సందర్శకులతో ప్రపంచంలోనే అత్యధికంగా సందర్శించే [[ఆర్ట్ మ్యూజియం]]&lt;nowiki/&gt;ల జాబితాలో ఇది 10వ స్థానంలో నిలిచింది.&lt;ref&gt;The Art Newspaper, March 2023&lt;/ref&gt;

ఇక్కడి అపారమైన కళాఖండాల సేకరణలో చాలా తక్కువ భాగం మాత్రమే శాశ్వత ప్రదర్శనలో ఉంది. మొత్తం సేకరణలో మూడు మిలియన్లకు పైగా వస్తువులు ఉన్నాయి, వీటిలో నాణేల సేకరణే దాదాపు మూడో వంతు ఉంటుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Page 20|url=http://www.hermitagemuseum.org/wps/wcm/connect/6b172326-4c3c-45c5-a3c2-182056a64777/The+State+Hermitage+Museum+Annual+Report+2013.pdf?MOD=AJPERES|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161022012302/http://www.hermitagemuseum.org/wps/wcm/connect/6b172326-4c3c-45c5-a3c2-182056a64777/The+State+Hermitage+Museum+Annual+Report+2013.pdf?MOD=AJPERES|archive-date=22 October 2016|accessdate=6 May 2022}}&lt;/ref&gt; ఈ మ్యూజియం ప్యాలెస్ ఎంబ్యాంక్‌మెంట్‌లో గల ఆరు చారిత్రక భవనాల భారీ సముదాయంలో విస్తరించి ఉంది. ఇందులో రష్యన్ చక్రవర్తుల పూర్వ నివాసమైన [[వింటర్ ప్యాలెస్]] కూడా భాగం. ఇవి కాకుండా మెన్షికోవ్ ప్యాలెస్, మ్యూజియం ఆఫ్ పోర్సిలైన్, స్టారాయా డెరెవ్న్యా నిల్వ కేంద్రం, జనరల్ స్టాఫ్ బిల్డింగ్ తూర్పు విభాగం కూడా ఈ మ్యూజియంలో అంతర్భాగాలు. ఈ మ్యూజియానికి విదేశాలలో కూడా పలు ప్రదర్శన కేంద్రాలు ఉన్నాయి. హెర్మిటేజ్ ఒక ఫెడరల్ ప్రభుత్వ ఆస్తి. జూలై 1992 నుండి మిఖాయిల్ పియోత్రోవ్స్కీ దీనికి డైరెక్టర్‌గా వ్యవహరిస్తున్నారు.&lt;ref name=&quot;Director&quot;&gt;{{cite web|title=Mikhail Piotrovsky|url=http://www.hermitagemuseum.org/wps/portal/hermitage/about/hermitage_director/?lng=en|access-date=19 June 2016|publisher=The State Hermitage Museum}}&lt;/ref&gt; ప్రధాన మ్యూజియం సముదాయంలోని ఆరు భవనాలలో వింటర్ ప్యాలెస్, స్మాల్ హెర్మిటేజ్, ఓల్డ్ హెర్మిటేజ్, న్యూ హెర్మిటేజ్, హెర్మిటేజ్ థియేటర్ అనే ఐదు భవనాలు ప్రజల సందర్శనార్థం తెరిచి ఉంటాయి. విదేశీ పర్యాటకుల ప్రవేశ టికెట్ ధర రష్యా, బెలారస్ పౌరులు చెల్లించే రుసుము కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది. అయితే, ప్రతి నెల మూడవ గురువారం సందర్శకులందరికీ ప్రవేశం ఉచితం, విద్యార్థులు, పిల్లలకు ప్రతిరోజూ ఉచిత ప్రవేశం కల్పిస్తారు. సోమవారాల్లో మ్యూజియం మూసివేసి ఉంటుంది. సాధారణ సందర్శకుల ప్రవేశ ద్వారం వింటర్ ప్యాలెస్ ప్రాంగణం నుండి ఉంటుంది.
[[Category:Pages with Russian IPA]]
== పేరు ==
హెర్మిటేజ్ అంటే సమాజానికి దూరంగా ఏకాంతంగా నివసించే సన్యాసి ఆశ్రమం అని అర్థం. మొదట్లో, వింటర్ ప్యాలెస్ అంతర్గత ప్రైవేట్ గదులను &quot;హెర్మిటేజ్&quot; అని పిలిచేవారు. జార్ చక్రవర్తుల వ్యక్తిగత నివాసమైనందున, వారు తమ ఆత్మీయ మిత్ర బృందంతో కలిసి రాజసభ బాధ్యతల నుండి కాస్త విశ్రాంతి పొందే ఏకాంత ప్రదేశంగా ఇవి ఉపయోగపడేవి. ఆ విధంగా, నేటి హెర్మిటేజ్ మ్యూజియం ప్రారంభంలో రష్యన్ రాజకుటుంబం వ్యక్తిగత సేకరణగా ఉండేది.

వింటర్ ప్యాలెస్ హెర్మిటేజ్‌ను కేథరిన్ ది గ్రేట్ స్థాపించారు. ఆమె ఈ గదులను ప్రైవేట్ సమావేశాల కోసం ఉపయోగించేవారు. ఆమె 1764 లో [[పశ్చిమ ఐరోపా]] నుండి 225 పెయింటింగ్స్ సేకరించడం ద్వారా ఈ మ్యూజియం పునాది వేశారు.

ప్రస్తుతం హెర్మిటేజ్ మ్యూజియం ఆరు భవనాల సముదాయాన్ని కలిగి ఉంది, ఇది అసలు ప్యాలెస్ గదుల (ప్రస్తుతం దీనిని &quot;స్మాల్ హెర్మిటేజ్&quot; అంటారు) పరిధిని దాటి విస్తరించింది.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The State Hermitage Museum, St. Petersburg |url=http://pastexhibitions.guggenheim.org/connecting_museums/hist_her.html |website=Guggenheim Museum}}&lt;/ref&gt;

== భవనాలు ==
ప్రారంభంలో, సేకరించిన కళాఖండాలను ఉంచడానికి &quot;స్మాల్ హెర్మిటేజ్&quot; మాత్రమే ఉండేది. నేడు, హెర్మిటేజ్ మ్యూజియం ప్యాలెస్ ఎంబ్యాంక్‌మెంట్, దాని పరిసరాల్లోని అనేక భవనాలలో విస్తరించింది. స్మాల్ హెర్మిటేజ్‌తో పాటు, ఈ మ్యూజియంలో ఇప్పుడు &quot;ఓల్డ్ హెర్మిటేజ్&quot; (దీనిని &quot;లార్జ్ హెర్మిటేజ్&quot; అని కూడా పిలుస్తారు), &quot;న్యూ హెర్మిటేజ్&quot;, &quot;హెర్మిటేజ్ థియేటర్&quot;, రష్యన్ జార్ చక్రవర్తుల పూర్వపు ప్రధాన నివాసమైన &quot;వింటర్ ప్యాలెస్&quot; ఉన్నాయి. ఇటీవలి సంవత్సరాలలో, వింటర్ ప్యాలెస్ వైపు ఉన్న ప్యాలెస్ స్క్వేర్‌లోని జనరల్ స్టాఫ్ బిల్డింగ్, మెన్షికోవ్ ప్యాలెస్‌లకు కూడా హెర్మిటేజ్ విస్తరించింది.&lt;ref&gt;{{cite web
 |language     = ru
 |url          = https://www.culture.ru/institutes/1485/gosudarstvennyi-ermitazh
 |title        = Государственный Эрмитаж
 |trans-title  = The State hermitage Museum
 |publisher    = Culture.ru
 |access-date  = 9 February 2020
 |archive-date = 30 December 2019
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20191230112628/https://www.culture.ru/institutes/1485/gosudarstvennyi-ermitazh
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;

[[File:Hermitage Museum in Saint Petersburg.jpg|thumb|center|upright=4|హెర్మిటేజ్ మ్యూజియం సముదాయం. ఎడమ నుండి కుడికి: హెర్మిటేజ్ థియేటర్ – ఓల్డ్ హెర్మిటేజ్ – స్మాల్ హెర్మిటేజ్ – వింటర్ ప్యాలెస్ (ఓల్డ్ హెర్మిటేజ్ వెనుక &quot;న్యూ హెర్మిటేజ్&quot; ఉంది)]]

== సేకరణలు ==
పశ్చిమ ఐరోపా కళల విభాగంలో 13 వ శతాబ్దం నుండి 20 వ శతాబ్దం వరకు ఐరోపా దేశాల చిత్రాలు, శిల్పాలు, అనువర్తిత కళలు ఉన్నాయి.

=== ఈజిప్షియన్ పురాతన వస్తువులు ===
1940 నుండి, ఈజిప్షియన్ సేకరణ వింటర్ ప్యాలెస్ తూర్పు భాగంలో గ్రౌండ్ ఫ్లోర్‌లోని ఒక పెద్ద హాల్‌ను ఆక్రమించింది. ఇందులో 1852 నాటి పురాతన వస్తువులు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hermitage Museum |title=Ancient Egypt |url=https://www.hermitagemuseum.org/wps/portal/hermitage/explore/collections/master/sub/!ut/p/z1/xVPLcoIwFP0VXbhkEsIrLiMqPkopFR9k4wAGxIH4otrx6xs6LqqtOK2LZnUzc-6ce889B1AwA5QHhzQJinTNg0z8farPHUJ0WTHhADd7XUjUTtcltvIy8nQw_QTAG49AQL_2O5qHIRnCZ89xXQQt49xfAaDV_BNAAc14AnzGy3ITpQvgh3ARQxnJkqbCUFLDAEphqC2kWMcsDo0YKREr0REvNsUS-Eu2y9MiSFiN8QaM1rxgvCiLLGNRKcW-Afdv4cVfRhqSsWFgfL3E9ylptUaDeyqJM6CdbdqJWDAollLK4zWYXUxUC6STGIRWCTZE-jXA6lptSKyma2LVQRaWrwFOf2hA4nhaz3EmJjLVM6BiHV_IYdyaoT8Qpjmk7AjGfL3LhcdGv7xb7y6D9hPD1LTn7rjzKnr_5pc7pMY_kLbUB7Uc3MuXcF662m4pEWEpY_FegNmDadnk43GOlVyanZ7iUX-lJfm83bJZiI9eL5_bHUXLElKvfwDJRzL0/dz/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/?lng=en |access-date=2026-05-21 |archive-date=2024-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240723141621/https://www.hermitagemuseum.org/wps/portal/hermitage/explore/collections/master/sub/!ut/p/z1/xVPLcoIwFP0VXbhkEsIrLiMqPkopFR9k4wAGxIH4otrx6xs6LqqtOK2LZnUzc-6ce889B1AwA5QHhzQJinTNg0z8farPHUJ0WTHhADd7XUjUTtcltvIy8nQw_QTAG49AQL_2O5qHIRnCZ89xXQQt49xfAaDV_BNAAc14AnzGy3ITpQvgh3ARQxnJkqbCUFLDAEphqC2kWMcsDo0YKREr0REvNsUS-Eu2y9MiSFiN8QaM1rxgvCiLLGNRKcW-Afdv4cVfRhqSsWFgfL3E9ylptUaDeyqJM6CdbdqJWDAollLK4zWYXUxUC6STGIRWCTZE-jXA6lptSKyma2LVQRaWrwFOf2hA4nhaz3EmJjLVM6BiHV_IYdyaoT8Qpjmk7AjGfL3LhcdGv7xb7y6D9hPD1LTn7rjzKnr_5pc7pMY_kLbUB7Uc3MuXcF662m4pEWEpY_FegNmDadnk43GOlVyanZ7iUX-lJfm83bJZiI9eL5_bHUXLElKvfwDJRzL0/dz/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/?lng=en |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== శాస్త్రీయ పురాతన వస్తువులు ===
శాస్త్రీయ పురాతన వస్తువుల సేకరణ ఓల్డ్, న్యూ హెర్మిటేజ్ భవనాల గ్రౌండ్ ఫ్లోర్‌లో ఎక్కువ భాగాన్ని ఆక్రమించింది. ఈ నేల అంతస్తు లోపలి భాగాన్ని 1850ల ప్రారంభంలో జర్మన్ ఆర్కిటెక్ట్ లియో వాన్ క్లెంజ్ గ్రీక్ రివైవల్ శైలిలో రూపొందించారు. దీని కోసం నునుపైన స్టక్కోలు, సహజ రాతి గోడలు, గ్రానైట్ స్తంభాలను ఉపయోగించారు.

పశ్చిమ విభాగంలోని రూమ్ ఆఫ్ ది గ్రేట్ వేస్‌లో జస్పర్ రాయితో 1843 లో తయారు చేయబడిన, 19 టన్నుల బరువున్న ప్రసిద్ధ కొలివాన్ వేస్ ఉంది. పశ్చిమ విభాగం ప్రదర్శనల కోసం రూపొందించబడినప్పటికీ, తూర్పు విభాగంలోని నేల అంతస్తు గదులు మొదట గ్రంథాలయాల కోసం ఉద్దేశించబడ్డాయి.

ఈ విభాగంలో క్రీస్తుపూర్వం మూడవ సహస్రాబ్ది నుండి ఐదవ శతాబ్దం నాటి గ్రీకు కళాఖండాలు, ప్రాచీన గ్రీకు కుండలు, నల్ల సముద్ర తీర ప్రాంత గ్రీకు నగరాల వస్తువులు, శిల్పాలు, నగలు ఉన్నాయి. ప్రసిద్ధ గొంజాగో కామియో వంటి రత్నాల చెక్కడాలు కూడా ఇక్కడ ఉన్నాయి. రోమన్ పాలరాయి, కాంస్య శిల్పాలు కూడా ప్రదర్శనలో ఉన్నాయి. ఈ సేకరణలో టౌరైడ్ వీనస్ ఒక ప్రత్యేక ఆకర్షణ. ఇటీవలి పరిశోధనల ప్రకారం ఇది రోమన్ ప్రతిరూపం కాదు, అసలైన గ్రీకు శిల్పమని తేలింది.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.hermitagemuseum.org/html_En/11/2005/hm11_2_205.html 
 |title=Traditional Meeting with Journalists: Farewell to White Nights – 2005 
 |website=www.hermitagemuseum.org 
 |url-status=dead 
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120217023439/http://www.hermitagemuseum.org/html_En/11/2005/hm11_2_205.html 
 |archive-date=17 February 2012 
}}&lt;/ref&gt;

=== చరిత్రపూర్వ కళ ===
వింటర్ ప్యాలెస్ పశ్చిమ విభాగంలోని గ్రౌండ్ ఫ్లోర్‌లో చరిత్రపూర్వ కళాఖండాలు, కాకసస్ సంస్కృతి, కళలకు సంబంధించిన సేకరణలు ఉన్నాయి. రష్యా, పూర్వపు సోవియట్ యూనియన్ ప్రాంతాలలో జరిపిన తవ్వకాలలో లభించిన పురాతన వస్తువులు ఇక్కడ భద్రపరచబడ్డాయి. వీటిలో అల్తాయ్ పర్వతాల సంచార తెగలకు చెందిన ప్రాచీన నూలు కార్పెట్, క్రీస్తుపూర్వం 4వ-3rd శతాబ్దం నాటి చెక్క రథం ముఖ్యమైనవి. కాకసస్ ప్రదర్శనలో అర్మేనియా ప్రాంతానికి చెందిన యురార్టు కళాఖండాలు ఉన్నాయి. వీటిలో చాలా వస్తువులు హెర్మిటేజ్ మ్యూజియం పూర్వ డైరెక్టర్ బోరిస్ పియోత్రోవ్స్కీ పర్యవేక్షణలో తవ్వకాలలో బయల్పడ్డాయి.

=== నగలు, అలంకార కళలు ===
న్యూ హెర్మిటేజ్ మధ్యలో ఉన్న నాలుగు చిన్న గదులు మొదటి ట్రెజర్ గ్యాలరీగా ఉన్నాయి. ఇందులో క్రీస్తుపూర్వం 4వ సహస్రాబ్ది నుండి 20వ శతాబ్దం ప్రారంభం నాటి పాశ్చాత్య నగలు ఉన్నాయి. వింటర్ ప్యాలెస్ నైరుతి మూలలో ఉన్న రెండవ ట్రెజర్ గ్యాలరీలో కాకసస్, ఆసియా ప్రాంతాలకు చెందిన బంగారు ఆభరణాలు ఉన్నాయి.

[[Image:Ermitáž (18).jpg|thumb|left|పెవిలియన్ హాల్]]
1858లో ఆండ్రీ స్టాకెన్‌స్నైడర్ రూపొందించిన పెవిలియన్ హాల్, స్మాల్ హెర్మిటేజ్ మొదటి అంతస్తులో ఉంది. ఇందులో 18వ శతాబ్దపు ప్రసిద్ధ పీకాక్ క్లాక్, మొజాయిక్ సేకరణలు ఉన్నాయి. స్మాల్ హెర్మిటేజ్ పశ్చిమ భాగంలోని రెండు గ్యాలరీలలో 12 నుండి 15వ శతాబ్దం నాటి పశ్చిమ ఐరోపా అలంకార కళాఖండాలు ప్రదర్శించబడ్డాయి.

=== ఇటాలియన్ రినైసన్స్ ===
ఓల్డ్ హెర్మిటేజ్ మొదటి అంతస్తు గదులను 1851, 1860 మధ్య ఆండ్రీ స్టాకెన్‌స్నైడర్ పునరుద్ధరణ శైలిలో రూపొందించారు. ఇక్కడ ఇటాలియన్ రినైసన్స్ కళాకారులైన జార్జియోన్, టిటియన్, వెరోనీస్ వంటి వారి అద్భుతమైన చిత్రాలు ఉన్నాయి. [[లియొనార్డో డా విన్సీ|లియోనార్డో డా విన్సీ]] రూపొందించినట్లుగా భావిస్తున్న బెనాయిస్ మడోన్నా, మడోన్నా లిట్టా చిత్రాలు ఇక్కడే ఉన్నాయి.

[[Image:Ermitáž (26).jpg|thumb|upright|ఇటాలియన్ స్కైలైట్ రూమ్]]
న్యూ హెర్మిటేజ్ తూర్పు విభాగంలో ఇటాలియన్ రినైసన్స్ గ్యాలరీలు కొనసాగుతాయి. ఇక్కడ [[రాఫెల్ (చిత్రకారుడు)|రాఫెల్]] గీసిన మడోన్నా చిత్రాలు, శిల్పాలు ప్రదర్శనలో ఉన్నాయి.

=== ఇటాలియన్, స్పానిష్ లలిత కళలు ===
న్యూ హెర్మిటేజ్ మొదటి అంతస్తు మధ్యలో ఎరుపు రంగు గోడలతో, పైకప్పు నుండి సహజ కాంతి వచ్చేలా రూపొందించిన మూడు పెద్ద గదులు ఉన్నాయి. ఇవి 19వ శతాబ్దపు రష్యన్ శిల్పకళా పనులతో అలంకరించబడి, 16వ-18వ శతాబ్దాల నాటి ఇటాలియన్, స్పానిష్ చిత్రాలను కలిగి ఉన్నాయి. వీటిలో వెరోనీస్, టింటోరెట్టో, డియెగో వెలాస్క్వెజ్ చిత్రాలు ఉన్నాయి.

=== నైట్స్ హాల్ ===
న్యూ హెర్మిటేజ్ తూర్పు భాగంలోని ఒక పెద్ద గది అయిన నైట్స్ హాల్‌లో 15వ-17వ శతాబ్దాల నాటి పశ్చిమ ఐరోపా ఆయుధాలు, కవచాల సేకరణ ఉంది. ఇది హెర్మిటేజ్ ఆర్సెనల్ సేకరణలో ఒక భాగం.

[[File:The Three Graces in the Hermitage by Antonio Canova.jpg|thumb|left|upright|ది త్రీ గ్రేసెస్, ఆంటోనియో కానోవా శిల్పం]]
ప్రాచీన చిత్రకళా చరిత్ర గ్యాలరీ నైట్స్ హాల్‌కు ఆనుకొని ఉంది. దీనిని లియో వాన్ క్లెంజ్ గ్రీక్ రివైవల్ శైలిలో మ్యూజియానికి ప్రవేశ ద్వారంగా రూపొందించారు. ఇందులో ఆంటోనియో కానోవా చెక్కిన నయాక్లాసికల్ పాలరాతి శిల్పాలు ఉన్నాయి.

=== డచ్ గోల్డెన్ ఏజ్, ఫ్లెమిష్ బరోక్ ===
[[Image:Eremitage Interior4, St. Petersburg, Russia.jpg|thumb|రూబెన్స్ రూమ్]]
న్యూ హెర్మిటేజ్ దక్షిణ, పశ్చిమ విభాగాలలోని గదులు పూర్తిగా 17వ శతాబ్దపు డచ్ గోల్డెన్ ఏజ్, ఫ్లెమిష్ బరోక్ చిత్రకళకు అంకితం చేయబడ్డాయి. ఇందులో వాన్ డిక్, రూబెన్స్, రెంబ్రాండ్స్ సేకరించిన భారీ చిత్రాల శ్రేణి ఉంది.

=== జర్మన్, స్విస్, బ్రిటిష్, ఫ్రెంచ్ లలిత కళలు ===
వింటర్ ప్యాలెస్ మొదటి అంతస్తు దక్షిణ భాగంలోని గదులలో 16వ శతాబ్దపు జర్మన్ లలిత కళలు, 15వ-18వ శతాబ్దాల ఫ్రెంచ్ చిత్రాలు ఉన్నాయి. నికోలస్ పౌసిన్, క్లాడ్ లోరైన్ చిత్రాలు ఇక్కడ ప్రదర్శించబడ్డాయి. వీటికి సమీపంలోని గదులలో బ్రిటీష్ లలిత కళల సేకరణలు కూడా ఉన్నాయి.

=== రష్యన్ కళ ===
వింటర్ ప్యాలెస్ మొదటి అంతస్తు తూర్పు, [[ఉత్తర]], పశ్చిమ భాగాలలోని గదులు రష్యన్ సంస్కృతి సేకరణలో భాగంగా ఉన్నాయి. ఇక్కడ 11వ-19వ శతాబ్దాల నాటి రష్యన్ కళా ప్రదర్శనలు జరుగుతాయి.

=== ఫ్రెంచ్ నయాక్లాసికల్, ఇంప్రెషనిస్ట్ కళ ===
[[File:'Garden at Bordighera, Impression of Morning' by Claude Monet, 1884, Hermitage.JPG|thumb|క్లాడ్ మోనెట్ చిత్రం]]
ఫ్రెంచ్ నయాక్లాసికల్, ఇంప్రెషనిస్ట్ చిత్రాలు జనరల్ స్టాఫ్ బిల్డింగ్ తూర్పు విభాగంలోని నాల్గవ అంతస్తులో ప్రదర్శించబడ్డాయి. ఇక్కడ పియరీ-అగస్టే రెనోయిర్, క్లాడ్ మోనెట్, [[విన్సెంట్ వాన్ గోహ్|విన్సెంట్ వాన్ గో]]&lt;nowiki/&gt;హ్, పాల్ గాగిన్ వంటి ప్రపంచ ప్రసిద్ధ కళాకారుల అద్భుత సృష్టిని సందర్శించవచ్చు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Room of French Painting of the Second Half of the 19th Century|url=https://www.hermitagemuseum.org/wps/portal/hermitage/explore/buildings/locations/...|website=Hermitage Museum}}{{Dead link|date=జూన్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Claude Monet Room|url=https://www.hermitagemuseum.org/wps/portal/hermitage/explore/buildings/locations/...}}{{Dead link|date=జూన్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== ఆధునిక, జర్మన్ రొమాంటిక్ కళ ===
[[File:Vincenzo Petrocelli, Hermitage Museum, Portrait of Young Duke N.B. Yusupov.jpg|thumb|విన్సెంజో పెట్రోసెల్లి గీసిన చిత్రం]]
ఆధునిక కళాఖండాలు జనరల్ స్టాఫ్ బిల్డింగ్‌లో ప్రదర్శించబడ్డాయి. ఇందులో హెన్రీ మాటిస్సే, పాబ్లో పికాసో, కాసిమిర్ మాలెవిచ్, విన్సెంజో పెట్రోసెల్లి, వాసిలీ కాండిన్స్కీ చిత్రాలు ఉన్నాయి. ఒక పెద్ద గది 19వ శతాబ్దపు జర్మన్ రొమాంటిక్ కళకు అంకితం చేయబడింది. పశ్చిమ విభాగం రెండవ అంతస్తులో [[చైనా]], [[ఇండియా]], మంగోలియా, టిబెట్ ప్రాంతాల ప్రాచ్య కళల సేకరణలు ఉన్నాయి.

== చరిత్ర ==

=== మూలాలు: కేథరిన్ సేకరణ ===
కేథరిన్ ది గ్రేట్ 1764 లో బెర్లిన్ వ్యాపారి జోహన్ ఎర్నెస్ట్ గోట్స్‌కోవ్スキー నుండి చిత్రాలను కొనుగోలు చేయడం ద్వారా తన కళా సేకరణను ప్రారంభించారు. ఆయన ఈ సేకరణను ప్రష్యా రాజు ఫ్రెడరిక్ II కోసం సిద్ధం చేశారు, కానీ యుద్ధం కారణంగా ఆయన దానిని కొనుగోలు చేయడానికి నిరాకరించారు. ఆ విధంగా గోట్స్‌కోవ్スキー డచ్, ఫ్లెమిష్ చిత్రాలతో కూడిన దాదాపు 225 లేదా 317 పెయింటింగ్స్‌ను రష్యన్ ప్రభుత్వానికి అందించారు.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Norman|1997|pp=28–29}}&lt;/ref&gt; ఈ సేకరణలో రెంబ్రాండ్స్, రూబెన్స్, రాఫెల్స్ చిత్రాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Frank|2002}}&lt;/ref&gt; కేథరిన్ కొనుగోలు చేసిన వాటిలో రెంబ్రాండ్ 1636 లో గీసిన 'దానా' పెయింటింగ్ అత్యంత ప్రసిద్ధమైనది. ఈ చిత్రాలు నేటికీ హెర్మిటేజ్ సేకరణలో ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;&quot;Hermitage History,&quot; www.hermitagemuseum.org.&lt;/ref&gt;

[[Image:Profile portrait of Catherine II by Fedor Rokotov (1763, Tretyakov gallery).jpg|thumb|సామ్రాజ్ఞి కేథరిన్ II]]

1764 లో కేథరిన్ వింటర్ ప్యాలెస్ తూర్పు భాగంలో ఒక కొత్త విభాగాన్ని నిర్మించడానికి యురి ఫెల్టెన్‌ను పురమాయించారు, ఇది 1766 లో పూర్తయింది. తరువాత ఇది స్మాల్ హెర్మిటేజ్ దక్షిణ విభాగంగా మారింది. 1767 నుండి 1769 వరకు ఫ్రెంచ్ ఆర్కిటెక్ట్ జీన్-బాప్టిస్ట్ వాలిన్ డి లా మోత్ నెవా నదీ తీరాన ఉత్తర విభాగాన్ని నిర్మించారు. 1767, 1775 మధ్య ఈ నిర్మాణాలను గ్యాలరీలతో అనుసంధానించారు, ఇక్కడే కేథరిన్ తన సేకరణలను ఉంచారు.&lt;ref name=&quot;encspb.ru&quot;&gt;{{cite encyclopedia | encyclopedia=Saint Petersburg Encyclopedia | url=http://www.encspb.ru/en/article.php?kod=2804004895 | title=Hermitage Buildings }}&lt;/ref&gt; కేథరిన్ కాలంలో హెర్మిటేజ్ పబ్లిక్ మ్యూజియం కాదు, చాలా తక్కువ మందికి మాత్రమే దీనిని చూసే అనుమతి ఉండేది.

హెర్మిటేజ్ భవనాలు రాజకుటుంబంతో పాటు దాదాపు వెయ్యి మందికి పైగా నివాసంగా, కార్యాలయంగా ఉపయోగపడేవి. కళా సేకరణలకు ముందే రష్యన్ సంపదను ప్రదర్శించే అద్భుతమైన ప్రదేశంగా ఇవి ఉండేవి. ప్రముఖుల కోసం ముసుగుల పండుగలు, ప్రభుత్వ అధికారుల కోసం పెద్ద వేడుకలు ఇక్కడ జరిగేవి. నేడు ప్యాలెస్, మ్యూజియం రెండూ ఒకటే. కేథరిన్ కాలంలో వింటర్ ప్యాలెస్ ప్యాలెస్ స్క్వేర్‌లో కీలక భాగంగా ఉండేది, ఇది నగరంలోని అన్ని ముఖ్యమైన భవనాలను కలుపుతూ ప్రధాన కేంద్రంగా పనిచేసింది.&lt;ref&gt;Piotrovsky, Mikhail, &quot;The Hermitage in the Context of the City,&quot; Museum International 55, no. 1, 79–80.&lt;/ref&gt;

కేథరిన్ ప్రముఖ కలెక్టర్ల వారసుల నుండి ఉత్తమ కళాఖండాలను కొనుగోలు చేశారు. 1769 లో ఆమె సాక్సోనీలో హెన్రిచ్ వాన్ బ్రూల్ సేకరించిన 600 కి పైగా పెయింటింగ్స్‌ను కొనుగోలు చేశారు. మూడు సంవత్సరాల తరువాత డెనిస్ డిడెరోట్ సహాయంతో ఫ్రాన్స్‌లో పియర్ క్రోజాట్ చిత్రాల సేకరణను కొన్నారు. ఆ తర్వాత 1779 లో లండన్‌లో రాబర్ట్ వాల్‌పోల్‌కు చెందిన 198 చిత్రాల సేకరణను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. కేథరిన్‌కు రత్నాలు, కామియోలు సేకరించడం చాలా ఇష్టం. నవంబర్ 2000 లో ప్రారంభమైన హెర్మిటేజ్ ప్రదర్శనలో కేథరిన్ ఇష్టమైన వస్తువుల కోసం ఒక ప్రత్యేక గ్యాలరీని కేటాయించారు. ఇక్కడ ఆమె సేకరించిన అపురూపమైన రత్నాలు భద్రపరచబడ్డాయి.&lt;ref&gt;Mason, Mary Willan, &quot;The Treasures of Catherine the Great,&quot; Antiques &amp; Collecting Magazine 106, no. 3, 62.&lt;/ref&gt;

[[Image:Beggrov2.jpg|thumb|ప్యాలెస్ ఎంబ్యాంక్‌మెంట్ దృశ్యం, 1826]]

త్వరలోనే ఈ సేకరణ భవనం పరిధిని దాటి పెరిగింది. కేథరిన్ తన జీవితకాలంలో 4,000 పెయింటింగ్స్, 38,000 పుస్తకాలు, 10,000 రత్నాలు, 16,000 నాణేలను సేకరించారు.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Norman|1997|p=23}}&lt;/ref&gt; దీనితో 1771 లో ఆమె మరో పెద్ద విభాగాన్ని నిర్మించడానికి యురి ఫెల్టెన్‌ను నియమించారు. ఈ నయాక్లాసికల్ భవనం 1787 లో పూర్తయింది, దీనిని లార్జ్ హెర్మిటేజ్ లేదా ఓల్డ్ హెర్మిటేజ్ అని పిలుస్తారు. కేథరిన్ 1783, 1787 మధ్య ఇటాలియన్ ఆర్కిటెక్ట్ గియాకోమో క్వారెంగీ చేత నిర్మించబడిన తన ప్రైవేట్ థియేటర్‌కు కూడా హెర్మిటేజ్ థియేటర్ అని పేరు పెట్టారు.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Norman|1997|pp=37–38}}&lt;/ref&gt; లండన్ లో ఆమె లైడ్ బ్రౌన్‌కు చెందిన ప్రాచీన రోమన్ పాలరాతి శిల్పాలను కొనుగోలు చేశారు, ఇవి తరువాత హెర్మిటేజ్ క్లాసికల్ ఆర్ట్స్ సేకరణకు ప్రధాన బలంగా మారాయి.&lt;ref name=&quot;encspb.ru&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hermitagemuseum.org/html_En/05/hm5_5.html |title=Hermitage History: The Raphael Loggias |website=www.hermitagemuseum.org}}&lt;/ref&gt;

కేథరిన్ సేకరించిన అపారమైన చిత్రాలు పశ్చిమ [[ఐరోపా]]&lt;nowiki/&gt;లోని పాత, ప్రతిష్టాత్మక మ్యూజియంలతో పోటీ పడ్డాయి. ఆమె తన సేకరణల ద్వారా రష్యాను ఒక విజ్ఞాన సమాజంగా ప్రపంచానికి పరిచయం చేశారు. రష్యాలో కళల పెంపకానికి ఆమె చేసిన కృషి ఒక గొప్ప సంప్రదాయంగా నిలిచిపోయింది.&lt;ref&gt;Dianina, Katia, &quot;Art and Authority: The Hermitage of Catherine the Great,&quot; Russian Review 63, no. 4, 634–636.&lt;/ref&gt;

=== 19 వ శతాబ్దంలో విస్తరణ ===
[[File:Atlantes-Saint Petersburg-6.jpg|thumb|left|చారిత్రక ప్రవేశ ద్వారం]]
1815 లో [[రష్యా]] చక్రవర్తి అలెక్సాండర్ I, జోసెఫిన్ డి బ్యూహార్నైస్ వారసుల నుండి 38 చిత్రాలను కొనుగోలు చేశారు. వీటితో హెర్మిటేజ్ లోని రెंब్రాండ్స్ సేకరణ ప్రపంచంలోనే అతిపెద్దదిగా నిలిచింది. ఇటాలియన్ శిల్పి ఆంటోనియో కానోవాకు చెందిన మొదటి నాలుగు శిల్పాలు కూడా ఈ సమయంలోనే మ్యూజియంలో చేరాయి.

[[File:Raphael Loggias Hermitage.jpg|thumb|upright|రాఫెల్ లాగియాస్]]
1840, 1843 మధ్య వాసిలీ స్టాసోవ్ స్మాల్ హెర్మిటేజ్ అంతర్గత భాగాలను పునర్నిర్మించారు. 1838 లో నికోలస్ I బహిరంగ మ్యూజియం భవనాన్ని రూపొందించడానికి జర్మన్ ఆర్కిటెక్ట్ లియో వాన్ క్లెంజ్‌ను నియమించారు. రాజభవన గుర్రపుశాలలను తొలగించి మ్యూజియం కోసం స్థలాన్ని సిద్ధం చేశారు. రష్యన్ ఆర్కిటెక్టుల పర్యవేక్షణలో 1842 నుండి 1851 వరకు ఈ నిర్మాణం సాగింది.

న్యూ హెర్మిటేజ్ 1852 ఫిబ్రవరి 5 న ప్రజల సందర్శనార్థం అధికారికంగా తెరవబడింది.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Norman|1997|p=1}}&lt;/ref&gt; అదే సంవత్సరంలో ఇక్కడి ప్రసిద్ధ ఈజిప్షియన్ సేకరణ రూపుదిద్దుకుంది.

[[వర్గం:రష్యాలోని మ్యూజియంలు]]
[[వర్గం:సంగ్రహాలయాలు]]</text>
      <sha1>fte0k2gdqz4zr7idv836ejbnnnh8669</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నైసియా సామ్రాజ్యం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>493569</id>
    <revision>
      <id>4957616</id>
      <parentid>4865333</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T10:31:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4957616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52522" sha1="4idtkrm2rckokxq6ohenkva3fqq3671" xml:space="preserve">
{{Infobox country
| conventional_long_name = Empire of Nicaea
| common_name            = Nicaea
| native_name            = {{native name|el|Αυτοκρατορία της Νίκαιας&lt;br /&gt; Βασιλεία Ῥωμαίων&lt;br /&gt;Ελλάς}}&lt;ref name=&quot;Stavridou-Zafraka-2015&quot;&gt;{{cite journal |last1=Stavridou-Zafraka |first1=Alkmeni |title=Byzantine Culture in Late Mediaeval Greek States |journal=Βυζαντιακά |date=2015 |volume=32 |page=211 |url=http://histsociety.web.auth.gr/Byzantiaka%202015%20-%20Periexomena%2032.htm |access-date=2026-05-21 |archive-date=2022-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922141023/http://histsociety.web.auth.gr/Byzantiaka%202015%20-%20Periexomena%2032.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| era                    = [[High Middle Ages]]
| government_type        = [[Monarchy]]
| status                 = Empire
| status_text            = [[Rump state]] of the [[Byzantine Empire]]
| year_start             = 1204
| year_end               = 1261
| date_end               = July
| p1                     = Byzantine Empire under the Angelos dynasty
| p2                     = Empire of Thessalonica
| s1                     = Byzantine Empire under the Palaiologos dynasty
| image_map              = {{Switcher|[[File:LatinEmpire2.png|frameless]]|The Empire of Nicaea in 1204, shortly after the [[Fourth Crusade]]|[[File:4KPARTITIO.png|frameless]]|The Empire of Nicaea in 1214|default=1}}
| image_map_caption      = 
| capital                = [[Nicaea]] ([[İznik]]) (''[[de jure]]'')&lt;br /&gt;[[Nymphaion (Ionia)|Nymphaion]] ([[Kemalpaşa]]) (''de facto'')
| common_languages       = [[Byzantine Greek]]
| religion               = [[Greek Orthodoxy]] (official)&lt;ref&gt;{{cite book|title=Faiths Across Time: 5,000 Years of Religious History [4 Volumes]: 5,000 Years of Religious History|first=J. Gordon |last=Melton|year=2014| isbn=978-1-61069-026-3| page =800|publisher=ABC-CLIO}}&lt;/ref&gt;
| leader1                = [[Theodore I Laskaris]]
| leader2                = [[John III Doukas Vatatzes]]
| leader3                = [[Theodore II Laskaris]]
| leader4                = [[John IV Laskaris]]
| leader5                = [[Michael VIII Palaiologos]]
| year_leader1           = 1204–1222
| year_leader2           = 1222–1254
| year_leader3           = 1254–1258
| year_leader4           = 1258–1261
| year_leader5           = 1259–1261
| title_leader           = [[Emperor of Nicaea|Emperor]]
| demonym                = [[Byzantine Greeks|Romaios]], [[Byzantines#Revival_of_Hellenism|Hellene]]&lt;ref name=&quot;Maltezou-2002&quot;&gt;{{cite book |last1=Maltezou |first1=Chryssa |last2=Schreine |first2=Peter |title=Bisanzio, Venezia e il mondo franco-greco |date=2002 |publisher=Istituto ellenico di studi bizantini e postbizantini di Venezia |isbn=978-960-7743-22-0 |page=33 |url=https://books.google.com/books?id=8CBmAAAAMAAJ |language=fr |quote=Theodoros Laskaris totally avoids the terms Latinoi in his letters and uses Italoi instead, he also replaces the terms Romaioi (Romans) and Greek by Hellenes.}}&lt;/ref&gt;
}}

'''నైసియా సామ్రాజ్యం''' ({{langx|el|Βασιλεία Ῥωμαίων}}), దీనిని '''నైసీన్ సామ్రాజ్యం''' అని కూడా పిలుస్తారు,&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=U6PnAwAAQBAJ|title=History of the Byzantine Empire, 324–1453|last=Vasiliev|first=Alexander A.|publisher=Univ of Wisconsin Press|year=1952|isbn=978-0-299-80926-3|page=546}}&lt;/ref&gt; మూడవ గ్రీకు, &lt;ref&gt;''The Columbia history of the world'' by John Arthur Garraty, Peter Gay (1972), p. 454: &quot;The Greek empire in exile at Nicaea proved too strong to be driven out of Asia Minor, and in Epirus another Greek dynasty defied the intruders&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;A. Heurtley, H. C page 55&quot;&gt;''A Short history of Greece from early times to 1964'' by [[Walter Abel Heurtley|W. A. Heurtley]], H. C. Darby, C. W. Crawley, C. M. Woodhouse (1967), p. 55: &quot;There in the prosperous city of Nicaea, Theodoros Laskaris, the son in law of a former Byzantine Emperor, establish a court that soon become the Small but reviving Greek empire.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Alexander A. Vasiliev (1958), ''History of the Byzantine Empire, Vol 2. 324–1453'', second edition (Madison: University of Wisconsin Press, p. 506: &quot;...&amp;nbsp;on the territory of the disintegrated eastern empire, three independent Greek centers were formed; The empire of Nicaea and the empire of Trebizond in Asia Minor and the Despotat of Epirus in Northern Greece.&quot;&lt;/ref&gt;నాలుగవ క్రూసేడు (దీనిని కాన్స్టాంటినోపులు దోపిడీగా పిలుస్తారు) సమయంలో [[పశ్చిమ ఐరోపా]], [[వెనిస్]] సాయుధ దళాలు కాన్స్టాంటినోపులును ఆక్రమించినప్పుడు అక్కడి నుండి పారిపోయిన [[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం]] నాటి కులీన వర్గం వారు స్థాపించిన శేష రాజ్యాలు ఇవి. 1204లో సామ్రాజ్యం విచ్ఛిన్నం కావడం వలన ఏర్పడిన [[ట్రెబిజాండ్ సామ్రాజ్యం]], ఎపిరసు డెస్పోటేటు వంటి ఇతర బైజాంటైను శేష రాజ్యాల మాదిరిగానే ఇది కూడా మధ్య యుగాల వరకు మనుగడ సాగించిన రోమన్ సామ్రాజ్యం తూర్పు భాగపు కొనసాగింపుగా నిలిచింది. కాన్స్టాంటినోపులు దాని పరిసర ప్రాంతాలను స్వాధీనం చేసుకున్న తర్వాత క్రూసేడర్ల సైన్యం, వెనిస్ గణతంత్రం వారు స్థాపించిన నాలుగవ రాజ్యం ఒకటి ఉంది; చరిత్ర రచనలో దీనిని [[లాటిన్ సామ్రాజ్యం]]గా పేర్కొంటారు.

లాస్కారిసు కుటుంబం ద్వారా స్థాపించబడిన ఈ రాజ్యం,&lt;ref name=&quot;A. Heurtley, H. C page 55&quot;/&gt; 1204 నుండి 1261 వరకు కొనసాగింది; 1261లో నైసియా పాలకులైన వారు కాన్స్టాంటినోపులు‌ను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకుని బైజాంటైను సామ్రాజ్యాన్ని పునరుద్ధరించారు. ఈ విధంగా నైసియా సామ్రాజ్యం బైజాంటైను సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యక్ష కొనసాగింపుగా పరిగణించబడుతుంది; ఎందుకంటే 1205లోనే ఇది బైజాంటైన్ల సంప్రదాయ బిరుదులను, ప్రభుత్వ వ్యవస్థను పూర్తిగా స్వీకరించింది.

ఎపిరసు డెస్పోటేటు 1224లో ఈ వాదనను సవాలు చేసి [[థెస్సలోనికా సామ్రాజ్యం]]గా అవతరించింది; అయితే నైసియా పాలకుల ఒత్తిడి కారణంగా అది తన వాదనను ఉపసంహరించుకోవాల్సి వచ్చింది. 1242లో 1204లో కాన్స్టాంటినోపులు నగరం దోపిడీకి గురవడానికి కొన్ని వారాల ముందే తన స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రకటించుకున్న 'ట్రెబిజాండు సామ్రాజ్యం', 1282 నాటి ఒప్పందం ద్వారా బైజాంటైను సామ్రాజ్యానికి తామే కొనసాగింపు అని చెప్పుకునే అన్ని హక్కులను ఉపసంహరించుకుంది.

==చరిత్ర==

===స్థాపన===
1204లో క్రూసేడర్లు కాన్స్టాంటినోపులు నగరం మీద దండెత్తిన తర్వాత బైజాంటైను చక్రవర్తి 5వ అలెక్సియోసు డూకాసు మౌర్ట్జూఫ్లోసు అక్కడి నుండి పారిపోయాడు. ఆ వెంటనే చక్రవర్తి 3వ అలెక్సియోసు ఏంజెలోసు అల్లుడైన 1వ థియోడరు లాస్కారిసు చక్రవర్తిగా ప్రకటించబడ్డాడు; కానీ కాన్స్టాంటినోపులు‌లో పరిస్థితి ఆశారహితంగా ఉందని గ్రహించి ఆయన కూడా బిథినియా ప్రాంతంలోని నైసియా నగరానికి పారిపోయాడు.

క్రూసేడర్లు కాన్స్టాంటినోపులు‌లో స్థాపించిన లాటిను సామ్రాజ్యానికి పూర్వ బైజాంటైను భూభాగాల మీద పట్టు అంత బలంగా లేదు. దీనితో ఎపిరసు ట్రెబిజాండు నైసియా ప్రాంతాలలో బైజాంటైను సామ్రాజ్యానికి వారసత్వంగా ఏర్పడిన గ్రీకు రాజ్యాలు ఆవిర్భవించాయి. కాన్స్టాంటినోపులు పతనం కావడానికి కొన్ని వారాల ముందే ట్రెబిజాండు ఒక స్వతంత్ర రాజ్యంగా విడిపోయింది.&lt;ref&gt;Michael Panaretos, ''Chronicle'', ch. 1. Greek text in ''Original-Fragmente, Chroniken, Inschiften und anderes Materiale zur Geschichte des Kaiserthums Trapezunt'', part 2; in ''Abhandlungen der historischen Classe der königlich bayerischen Akademie'' '''4''' (1844), abth. 1, pp. 11; German translation, p. 41&lt;/ref&gt; అయితే నైసియా నగరం లాటిను సామ్రాజ్యానికి అత్యంత సమీపంలో ఉండటంతో పాటు బైజాంటైను సామ్రాజ్యాన్ని తిరిగి స్థాపించడానికి ప్రయత్నించడానికి అత్యంత అనుకూలమైన స్థితిలో ఉంది.

థియోడరు లాస్కారిసు‌కు ఆరంభంలోనే విజయం దక్కలేదు; ఎందుకంటే 1204లో హెన్రీ ఆఫ్ ఫ్లాండర్సు ఆయనను పాయిమనెనాన్ ప్రూసా (ప్రస్తుతం బుర్సా) వద్ద ఓడించాడు. అయితే అడ్రియానోపుల్ యుద్ధంలో లాటిను చక్రవర్తి 1వ బాల్డ్విన్ ను బల్గేరియన్లు ఓడించిన తర్వాత థియోడరు వాయవ్య అనటోలియాలోని చాలా భాగాన్ని తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకోగలిగాడు. దీనికి కారణం [[:en: Tsar|టిఎస్‌ఎఆర్]]  కలోయన్ ఆఫ్ బల్గేరియా దండయాత్రల నుండి రక్షణ కల్పించేందుకు హెన్రీని తిరిగి ఐరోపాకు పిలిపించడమే.&lt;ref&gt;Alice Gardiner, ''The Lascarids of Nicaea: The Story of an Empire in Exile'', 1912, (Amsterdam: Adolf M. Hakkert, 1964), pp. 75–78&lt;/ref&gt; థియోడరు ట్రెబిజాండు సైన్యాన్ని అలాగే ఇతర చిన్నపాటి ప్రత్యర్థులను కూడా ఓడించాడు; తద్వారా బైజాంటైను సామ్రాజ్య వారసత్వ రాజ్యాలలో అత్యంత శక్తివంతమైన రాజ్యానికి అధిపతిగా నిలిచాడు.

తర్వాతి కొన్ని సంవత్సరాలలో అనేక సంధి ఒప్పందాలు, కూటములు ఏర్పడటం, విచ్ఛిన్నం కావడం జరుగుతూనే ఉన్నాయి. బైజాంటైను వారసత్వ రాజ్యాలు [[లాటిన్ సామ్రాజ్యం|లాటిన్ సామ్రాజ్యం,]] బల్గేరియన్ సామ్రాజ్యం, ఐకోనియంకు చెందిన సెల్జుకు టర్కులు (వీరి భూభాగం నైసియా సరిహద్దులో కూడా ఉండేది) ఒకరితో ఒకరు పోరాడుకోవడమే దీనికి కారణం. 1211లోఆంటియోక్ ఆన్ ది మీండర్ వద్ద సెల్జుకు టర్కులు చేసిన భారీ దండయాత్రను థియోడరు తిప్పికొట్టాడు; అధికారాన్ని తిరిగి చేజిక్కించుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తున్న [[:en: Alexios III Angelos|3వ అలెక్సియోసు ఏంజెలోస్‌కు]] సెల్జుకు టర్కులు మద్దతు ఇస్తున్నారు. అయితే ఆంటియోకు వద్ద జరిగిన పోరులో సంభవించిన నష్టాల కారణంగా రిండాకసు నది వద్ద లాటిన్ సామ్రాజ్యం చేతిలో థియోడరు ఓటమి పాలయ్యాడు. ఫలితంగా ఆ తర్వాత కుదిరిన నింఫేయం ఒప్పందం ద్వారా మైసియాలోని అధిక భాగం మర్మారా సముద్ర తీరప్రాంతం ఆయన చేజారిపోయాయి. 1212లో డేవిడు కొమ్నెనోసు మరణంతో పాఫ్లగోనియా లోని అతని భూములను నికేన్లు స్వాధీనం చేసుకోవడానికి వీలు కలిగినప్పుడు ఈ భూభాగ నష్టానికి వారికి పరిహారం లభించింది.{{sfn|Angold|1999|p=547}}

1205లో థియోడరు బైజాంటైను చక్రవర్తుల సాంప్రదాయ బిరుదులను స్వీకరించాడు. మూడు సంవత్సరాల తరువాత ఆయన ఒక కొత్త ఆర్థోడాక్సు కాన్స్టాంటినోపులు పాట్రియార్కును ఎన్నుకోవడానికి ఒక చర్చి మండలిని సమావేశపరిచాడు. కొత్త పాట్రియార్కు థియోడరు‌కు చక్రవర్తిగా పట్టాభిషేకం చేసి ఆయన రాజధాని అయిన నికేయాలో తన పీఠాన్ని స్థాపించాడు. 1219లో ఆయన లాటిను సామ్రాజ్ఞి యోలాండా ఆఫ్ ఫ్లాండర్సు కుమార్తెను వివాహం చేసుకున్నాడు. కానీ ఆయన 1221లో మరణించాడు. ఆయన అల్లుడు జాన్ 3వ డూకాసు వటాట్జెసు ఆయన వారసుడయ్యాడు.

===విస్తరణ===
[[File:Lefke Kapisi Iznik 932a.jpg|thumb|250px| నికేయా నగర ప్రాకారం, లెఫ్కే ద్వారం; ఇజ్నికు, [[టర్కీ]]]]

వటాట్జెసు సింహాసనారోహణను మొదట లస్కారిడ్లు సవాలు చేశారు. 1వ థియోడరు సోదరులైన ''సెబాస్టోక్రేటరులు'' ఐజాకు, అలెక్సియోసు'' [[లాటిన్ సామ్రాజ్యం]] సహాయం కోరారు. అయితే పొయిమనేనను యుద్ధంలో వటాట్జెసు వారి సంయుక్త బలగాల మీద విజయం సాధించి తన సింహాసనాన్ని సురక్షితం చేసుకున్నాడు. ఈ క్రమంలో లాటిన్ సామ్రాజ్యం ఆధీనంలో ఉన్న దాదాపు అన్ని ఆసియా భూభాగాలను తిరిగి పొందాడు.''

1224లో లాటిను థెస్సలోనికా రాజ్యంను ఎపిరసు నిరంకుశ పాలకుడు థియోడరు కొమ్నెనోసు డౌకాసు స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. ఆయన వటాట్జెసు‌కు పోటీగా తనకు తాను చక్రవర్తిగా పట్టాభిషేకం చేసుకుని థెస్సలోనికా సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. అయితే 1230లో క్లోకోట్నిట్సా యుద్ధం తర్వాత అది బల్గేరియన్ల నియంత్రణలోకి రావడంతో ఆ సామ్రాజ్యం స్వల్పకాలికంగానే నిలిచింది. ట్రెబిజాండు‌కు ఎటువంటి నిజమైన అధికారం లేకపోవడంతో నికేయా మాత్రమే మిగిలిన ఏకైక ప్రభావవంతమైన బైజాంటైను రాజ్యంగా మారింది. 3వ జాన్ తన భూభాగాన్ని [[ఏజియన్ సముద్రం]] ఆవలి వైపుకు విస్తరించాడు. 1235లో ఆయన బల్గేరియాకు చెందిన ఇవాన్ 2వ అసెనుతో పొత్తు పెట్టుకున్నాడు; దీనివలన థెస్సలోనికా, ఎపిరసు‌ల మీద తన ప్రభావాన్ని విస్తరించుకోవడం ఆయనకు సాధ్యమైంది.

1242లో మంగోలులు నైసియాకు తూర్పున ఉన్న సెల్జుకు భూభాగం మీద దండెత్తారు; వారు తదుపరి తనపైనే దాడి చేస్తారేమోనని 3వ జాన్ ఆందోళన చెందనప్పటికీ అంతిమంగా ఆ మంగోలులే నైసియాకు సెల్జుక్ల నుండి ఉన్న ముప్పును తొలగించారు. 1245లో జాన్ పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి అయిన 2వ ఫ్రెడరికు కుమార్తె 2వ కాన్స్టాన్సు ఆఫ్ హోహెను‌స్టాఫెను‌ను వివాహం చేసుకోవడం ద్వారా పవిత్ర రోమన్ సామ్రాజ్యంతో పొత్తు కుదుర్చుకున్నాడు. 1246లో జాన్ బల్గేరియా మీద దాడి చేసి థ్రేసు మాసిడోనియా ప్రాంతాలలో అధిక భాగాన్ని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు; ఆ తర్వాత ఆయన థెస్సలోనికాను కూడా తన సామ్రాజ్యంలో విలీనం చేసుకున్నాడు. 1248 నాటికి జాన్ బల్గేరియన్లను ఓడించి లాటిన్ సామ్రాజ్యాన్ని చుట్టుముట్టాడు. 1254లో తన మరణం సంభవించేంత వరకు ఆయన లాటిన్ల నుండి భూభాగాలను ఆక్రమించుకుంటూనే ఉన్నాడు.

3వ జాన్ కుమారుడైన 2వ థియోడరు లాస్కారిసు థ్రేసు ప్రాంతంలో బల్గేరియన్ల దండయడలను ఎదుర్కొన్నప్పటికీ ఆ భూభాగాన్ని విజయవంతంగా రక్షించుకున్నాడు. 1257లో నైసియా, ఎపిరసు మధ్య ఒక సంఘర్షణ (యుద్ధం) చెలరేగింది. 1258లో 2వ థియోడరు మరణించినప్పుడు ఎపిరసు పాలకుడు సిసిలీకి చెందిన మాన్‌ఫ్రెడు‌తో పొత్తు కుదుర్చుకున్నాడు. 4వ జాన్ లాస్కారిసు ఆయన వారసుడిగా సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు; అయితే ఆయన అప్పటికి ఇంకా బాలుడే కావడంతో సైన్యాధిపతి అయిన మైఖేలు పాలైయోలోగోసు సంరక్షణలో (రీజెన్సీ కింద) ఉంచబడ్డాడు. 1259లో మైఖేలు తనను తాను సహ-చక్రవర్తిగా (8వ మైఖేలు గా) ప్రకటించుకున్నాడు; ఆ వెంటనే పెలగోనియా యుద్ధంలో మాన్‌ఫ్రెడు, ఎపిరసు పాలకుడు డెస్పాటు, లాటిను ఆకైయా యువరాజు కలిసి చేసిన సంయుక్త దండయాత్రను ఆయన విజయవంతంగా తిప్పికొట్టి ఓడించాడు.

===కాన్స్టాంటినోపులు పునఃస్వాధీనం===

[[File:Hyperpyron-Michael VIII Paleologus-sb2241.jpg|thumb|250px|లాటిన్ సైన్యం నుండి కాన్స్టాంటినోపుల్ విముక్తిని, బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం పునరుద్ధరణను జరుపుకోవడానికి 8వ మైఖేలు పాలైయోలోగోసు జారీ చేసిన నాణెం.]]
1260లో మైఖేలు తన పూర్వీకులు చేయలేని విధంగా స్వయంగా కాన్స్టాంటినోపులు ‌మీద దాడిని ప్రారంభించాడు. ఆయన జెనోవాతో పొత్తు పెట్టుకున్నాడు. ఆయన సేనాపతి అలెక్సియోసు స్ట్రాటెగోపౌలోసు తన దాడికి ప్రణాళిక రచించడానికి నెలల తరబడి కాన్స్టాంటినోపులు‌ను గమనించాడు. 1261 జూలైలో లాటిను సైన్యంలో ఎక్కువ భాగం ఇతర చోట్ల పోరాడుతున్నప్పుడు అలెక్సియోసు నగర ద్వారాలను తెరవమని కావలివారిని ఒప్పించగలిగాడు. లోపలికి ప్రవేశించాక ఆయన వెనిసు ప్రాంతాన్ని తగలబెట్టాడు (ఎందుకంటే వెనిసు జెనోవాకు శత్రువు 1204లో ఆ నగరాన్ని స్వాధీనం చేసుకోవడం ప్రధానంగా కారణమైంది).

కొన్ని వారాల తర్వాత మైఖేలు చక్రవర్తిగా గుర్తింపు పొందాడు. దీంతో [[బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యం]] పునరుద్ధరించబడింది. అఖియాలోని కొంత భాగం త్వరలోనే తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోబడింది. కానీ ట్రెబిజాండు, ఎపిరసు స్వతంత్ర బైజాంటైను గ్రీక్ రాజ్యాలుగా మిగిలిపోయాయి. సెల్జుక్ల స్థానంలో ఒట్టోమన్లు ఉద్భవించినప్పుడు పునరుద్ధరించబడిన సామ్రాజ్యం వారి నుండి ఒక కొత్త ముప్పును కూడా ఎదుర్కొంది.

== పరిణామాలు ==

1261 తర్వాత కాన్స్టాంటినోపులు మరోసారి బైజాంటైను సామ్రాజ్యానికి రాజధానిగా మారింది. తరువాత బైజాంటైను పూర్వపు నైసియా సామ్రాజ్య భూభాగాలలోని సంపదను దోచుకున్నది. ఆ సంపదను కాన్స్టాంటినోపులు‌ను పునర్నిర్మించడానికి అలాగే ఐరోపాలో లాటిను రాజ్యాలు ఎపిరసు‌కు వ్యతిరేకంగా జరిగిన అనేక యుద్ధాలకు నిధులు సమకూర్చడానికి ఉపయోగించారు. సైనికులను ఏషియా మైనరు నుండి ఐరోపాకు తరలించారు. దీనివలన పాత సరిహద్దు ప్రాంతం దాదాపుగా రక్షణ లేకుండా పోయింది. టర్కీకి చెందిన ఘాజీల దాడులను అదుపు చేయకుండా వదిలేశారు. సరిహద్దు ప్రాంతం క్రమంగా ఆక్రమణలకు గురైంది.

1261లో 8వ మైఖేలు పాలైయోలోగోసు చట్టబద్ధమైన లస్కారిడు పాలకుడైన 4వ జాన్ లస్కారిసు‌ను సింహాసనం నుండి తొలగించడంతో కాన్స్టాంటినోపులు‌లో పునరుద్ధరించబడిన బైజాంటైన్ సామ్రాజ్యానికి వ్యతిరేకంగా ప్రజలలో అధిక శాతం మంది దూరం అయ్యారు. 4వ జాన్ నైసియాలో వెనుకబడిపోయాడు. తరువాత ఆయన పదకొండవ పుట్టినరోజున 1261 డిసెంబరు 25న మైఖేలు ఆదేశాల మేరకు ఆయన కళ్ళు తీయబడ్డాయి. దీనివలన ఆయన సింహాసనానికి అనర్హుడయ్యాడు. ఆయనను బహిష్కరించి బిథినియాలోని ఒక కోటలో ఖైదు చేశారు. ఈ చర్య పాట్రియార్కు ఆర్సెనియోసు ఆటోరియానోసు చేత 8వ మైఖేలు పాలైయోలోగోసు‌ను మతభ్రష్టుడిగా ప్రకటించడానికి, తరువాత నైసియా సమీపంలో ఒక నకిలీ 4వ జాన్ నాయకత్వంలో తిరుగుబాటు జరగడానికి దారితీసింది.

పూర్వపు నైసియా సామ్రాజ్య భూభాగం తదుపరి చరిత్ర టర్కులచే క్రమంగా జరిగిన ఆక్రమణల సమాహారం. 1282లో 8వ మైఖేలు మరణం తరువాత టర్కీ దాడులలో ఇది శాశ్వత స్థిరనివాసంగా, పూర్వపు బైజాంటైను భూభాగంలో టర్కీ బేలికు‌లు స్థాపనగా మారాయి. చక్రవర్తి 2వ ఆండ్రోనికోసు పరిస్థితిని మెరుగుపరచడానికి ప్రయత్నించినప్పటికీ అది విఫలమైంది. సుమారుగా... 1300 నాటికి పూర్వపు నికేయా సామ్రాజ్యం దాదాపు పూర్తిగా టర్కులచే జయించబడింది. కేవలం కాన్స్టాంటినోపులు‌కు సరిగ్గా ఎదురుగా ఉన్న ఒక చిన్న భూభాగం మాత్రమే మిగిలి ఉంది. 1326లో జరిగిన బుర్సా పతనం 1331లో జరిగిన నికేయా 1337లో జరిగిన నికోమీడియాలతో బైజాంటైను ఆసియా మైనరు‌కు తుది ముగింపు పలికింది.

==సైనిక==
లాటిను/బల్గర్ల నియంత్రణలో ఉన్న థ్రేస్ మినహా బైజాంటియంలోని అత్యధిక జనాభా కలిగిన గ్రీకు ప్రాంతం నికేను సామ్రాజ్యంలో భాగంగా ఉండేది. అందువలన ఈ సామ్రాజ్యం తన ఉచ్ఛస్థితిలో సుమారు 20,000 మంది సైనికులతో కూడిన గణనీయమైన సైనిక శక్తిని సమీకరించగలిగింది – క్రూసేడరు రాజ్యాలకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన దాని అనేక యుద్ధాలలో ఈ సైనికులే పాల్గొన్నట్లు నమోదు చేయబడింది.

నైసీన్లు కొమ్నేనియను సైన్యం కొన్ని అంశాలను కొనసాగించారు. కానీ కొమ్నేనియను చక్రవర్తులకు అందుబాటులో ఉన్న వనరులు లేకపోవడంతో, నైసీన్ బైజాంటియన్లు చక్రవర్తి 1వ మాన్యుయెలు కొమ్నెనోసు ఆయన పూర్వీకులు రంగంలోకి దించిన సైన్యాల సంఖ్యతోనూ, నాణ్యతతోనూ సరిపోలలేకపోయారు. పశ్చిమ ఆసియా మైనరు‌కు సముద్ర మార్గం ఉండటంతో అది చుట్టుపక్కల ఉన్న చాలా చీలిక రాజ్యాల కంటే సంపన్నంగా మారింది. కాలక్రమేణా కొద్ది కాలం పాటు మాత్రమే అయినప్పటికీ ఆ ప్రాంతంలో అత్యంత శక్తివంతమైన రాజ్యంగా అవతరించింది.

==సిద్ధాంతం - హెలెనిజం==
నైసియా రాజ్యపు ఆస్థానం తన గ్రీకు మాట్లాడే ప్రజలను వర్ణించడానికి అంతకు ముందు వాడుకలో ఉన్న  రోమన్లు అనే పదానికి బదులుగా  హెలెన్లు అనే పదాన్ని విస్తృతంగా ఉపయోగించింది.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bialor |first1=Perry |title=Chapter 2, Greek Ethnic Survival Under Ottoman Domination |journal=ScholarWorks@UMass Amherst |date=2008 |page=73 |url=https://scholarworks.umass.edu/anthro_res_rpt9/1/ |language=en |access-date=2026-05-21 |archive-date=2020-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818120938/https://scholarworks.umass.edu/anthro_res_rpt9/1/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ఆనాటి సమకాలీనులు నైసియా సామ్రాజ్యాన్ని సూచించడానికి &quot;హెల్లాసు&quot; అనే పదాన్ని లేదా &quot;హెలెనికాను&quot; అనే విశేషణాన్ని ఉపయోగించడానికి మొగ్గు చూపారు.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Meyendorff |first1=John |title=Byzantium and the Rise of Russia: A Study of Byzantino-Russian Relations in the Fourteenth Century |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-13533-7 |page=100 |url=https://books.google.com/books?id=KKZdTvs1ySYC |language=en |quote=The Empire of Nicaea, in particular, was seen as the Hellenikon, or as Hellas}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Stavridou-Zafraka-2015&quot;/&gt; ఈ క్రమంలోనే చక్రవర్తి థియోడరు లాస్కారిసు కొన్నిసార్లు ''  రోమాయి - (రోమన్లు), గ్రైకోయి అనే పదాల స్థానంలో '' ( హెలెన్లు) అనే పదాన్ని ప్రయోగించారు.&lt;ref name=&quot;Maltezou-2002&quot;/&gt; చక్రవర్తి 2వ థియోడరు తన రాజ్యాన్ని నూతన హెల్లాసుగా అభివర్ణించారు.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Doumanis |first1=Nicholas |title=A History of Greece |date=2009 |publisher=Macmillan International Higher Education |isbn=978-1-137-01367-5 |page=140 |url=https://books.google.com/books?id=vuEcBQAAQBAJ |language=en }}{{Dead link|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  పితృస్వామి 2వ జర్మనోసు పాశ్చాత్య ప్రపంచంతో జరిపిన అధికారిక సంభాషణలలో స్థానిక జనాభాను వర్ణించడానికి ఓట్టమన్ గ్రీకులు అనే పదాన్ని రాజ్యాన్ని సూచించడానికి &quot;గ్రీకుల సామ్రాజ్యం&quot; {{langx|el|Βασιλεία των Γραικών}}) అనే పేరును ఉపయోగించారు.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Hilsdale |first1=Cecily J. |title=Byzantine Art and Diplomacy in an Age of Decline |date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-72938-4 |page=84 |url=https://books.google.com/books?id=t7GkAgAAQBAJ |language=en}}&lt;/ref&gt;ఆ కాలంలో గ్రీకు జాతికి చెందినవారిలో తమ జాతి గుర్తింపును చాటుకునే దిశగా ఒక సమన్వయంతో కూడిన ఉద్యమం కొనసాగింది.&lt;ref name=&quot;Angelov, Dimiter 1330. p95&quot;&gt;Angelov, Dimiter. ''Imperial ideology and political thought in Byzantium (1204–1330)''. Cambridge: University Press, 2007.  p. 95 Also Kaldellis, Anthony. ''Hellenism in Byzantium : the transformations of Greek identity and the reception of the classical tradition''. &lt;/ref&gt;

కొందరు మేధావులు నైసియా సామ్రాజ్య కాలాన్ని, పెరుగుతున్న హెలెనికు (గ్రీకు) జాతి చైతన్యానికి, గ్రీకు జాతీయవాదానికి ఒక సూచికగా పరిగణిస్తారు. అయితే జాతి చైతన్యం పెరిగినప్పటికీ అది అధికారిక సామ్రాజ్య సిద్ధాంతం మీద ఎటువంటి ప్రభావం చూపలేదని ఈ మేధావులు హెచ్చరిస్తున్నారు. &lt;ref&gt; Cambridge: University Press, 2007.&lt;/ref&gt; అధికారిక సిద్ధాంతంలో బైజాంటియంను [[రోమన్ సామ్రాజ్యం]]గా పరిగణించే సంప్రదాయ దృక్పథం ఏమాత్రం మారలేదు; నైసియా చక్రవర్తుల ప్రజలను సూచించడానికి 'రోమాయోయి అనే పదాన్ని ఉపయోగించడమే ఇందుకు నిదర్శనం.&lt;ref name=&quot;Angelov, Dimiter 1330. p95&quot;/&gt; నైసియా సామ్రాజ్యం అధికారిక సిద్ధాంతం పునరాక్రమణ, సైనికవాదం మీద ఆధారపడి ఉండేది; 14వ శతాబ్దం చివరలో వచ్చిన పాలైయోలోగను కాలపు వాక్చాతుర్యంలో ఈ ధోరణి కనిపించదు.&lt;ref&gt;Angelov, pp. 99–101&lt;/ref&gt;

13వ శతాబ్దపు నైసియా సిద్ధాంతం కాన్స్టాంటినోపులు నగరానికి ఉన్న నిరంతర ప్రాముఖ్యత మీద ఆ నగరాన్ని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోవాలనే ఆశ మీద ప్రధానంగా ఆధారపడి ఉండేది. ఈ సిద్ధాంతం రాజకీయ విశ్వజనీనత లేదా హెల్లెనికు జాతీయవాద వాదనల కంటే యూదుల దైవ సంరక్షణకు సంబంధించిన '' పాత నిబంధన భావనల నుండే ఎక్కువ ప్రేరణ పొందింది. ఈ కాలపు చక్రవర్తిని తరచుగా మోషే&lt;ref&gt;Angold, Michael. ''A Byzantine government in exile : government and society under the Laskarids of Nicaea, 1204–1261''. London: Oxford University Press, 1975. p. 13&lt;/ref&gt; లేదా జొరోబాబెల్తో పోల్చేవారు; కొన్నిసార్లు దేవుని ప్రజలను వాగ్దాన భూమి నడిపించే &quot;అగ్ని స్తంభం&quot;గా కూడా వర్ణించేవారు. ఉదాహరణకు నికెటాసు చోనియేట్సు రచించిన 1వ థియోడరు లాస్కారిసు చేసిన ఒక ప్రసంగంలో ఈ పోలిక కనిపిస్తుంది.&lt;ref&gt;Angelov, p. 99&lt;/ref&gt;''

ఈ కాలపు వాక్చాతుర్యం  పాత నిబంధన గ్రంథం నుండి తీసుకోని రూపకాలను ఉపయోగించి యుద్ధాన్ని, కాన్స్టాంటినోపులు పునరాక్రమణను గొప్పగా కీర్తించింది. ఉదాహరణకు 1వ థియోడరు లాస్కారిసు ‌మీద రాసిన తన ప్రశంసా కావ్యంలో చోనియేట్సు ఒక సెల్జుకు సుల్తాను‌తో జరిగిన యుద్ధాన్ని క్రైస్తవం, ఇస్లాం మధ్య జరిగిన పోరుగా వర్ణించాడు; అంతేకాక స్వయంగా ఒక శత్రు సేనాధిపతిని సంహరించిన థియోడరు శరీరానికి తగిలిన గాయాలను శిలువ మీద ఉన్న క్రీస్తు గాయాలతో అలంకారికంగా పోల్చాడు. పునరాక్రమణకు సంబంధించిన ఈ దృక్పథం అభివృద్ధి చెందడంలో పాశ్చాత్య క్రూసేడ్ల భావజాలం ప్రభావం ఉండి ఉండవచ్చని డిమిటరు ఏంజెలోవు అభిప్రాయపడ్డారు. ఈ కాలంలోనే యుద్ధానికి సిద్ధమవుతున్న  నైసియా సైనికులకు  పూర్తి పాపవిమోచనను ప్రసాదిస్తానని పాట్రియార్కు 4వ మైఖేలు ఆటోరియానోసు ప్రకటించినట్లు ప్రస్తావన ఉంది; ఇది పాశ్చాత్య సంప్రదాయంలోని  పూర్ణ పాపవిమోచన పత్రాల పద్ధతిని దాదాపుగా పోలి ఉంటుంది. అయితే ఇటువంటి పాపవిమోచనలను మంజూరు చేసే పద్ధతి స్వల్పకాలికమే అయ్యింది. క్రూసేడ్ల ప్రభావానికి సంబంధించిన అనేక అంశాలు 1211 తర్వాత కనుమరుగైనట్లు కనిపిస్తుంది.

13వ శతాబ్దపు బైజాంటైను ప్రజలు 1204 తర్వాత తమ సామ్రాజ్యం ఎదుర్కొన్న పరిస్థితులకు  ప్రాచీన గ్రీకుల పరిస్థితులకు మధ్య సమాంతరాలను గీశారు. ఈ ఆధారాలు ఎ.ఇ  వకలోపౌలోసు వంటి కొంతమంది మేధావులు దృక్పథాన్ని బలపరచడంలో సహాయపడ్డాయి; వీరు ఈ ప్రస్తావనలను, బైజాంటియం ప్రాచీన గ్రీకు గతం మీద జరిగిన పునఃమూల్యాంకనంతో కలిపి చూస్తూ వీటినే గ్రీకు జాతీయవాదానికి మూలాలుగా పరిగణిస్తారు. కాన్స్టాంటినోపులు పతనంతో ఈ పోలిక అనాగరికుల మధ్య చిక్కుకున్న హెల్లెనెసు (గ్రీకులు) అనే భావనను ప్రముఖంగా చాటిచెప్పింది; చోనియేట్సు 1వ థియోడరు చేతిలో హతమైన సెల్జుకు సుల్తాను‌ను పర్షియా చక్రవర్తి జెర్క్సెసుతో పోల్చాడు. అలాగే పాట్రియార్కు 2వ జెర్మానోసు 3వ జాన్ వటాట్జెసు సాధించిన విజయాన్ని మరొక 'మారథాను యుద్ధం' లేదా 'సలామిసు యుద్ధం'గా అభివర్ణించాడు. అదే విధంగా  2వ థియోడరు లాస్కారిసు తన తండ్రి విజయాలను  అలెగ్జాండర్ ది గ్రేట్ విజయాలతో పోల్చాడు. అంతేకాక ఆనాటి &quot;హెలెన్లు  యుద్ధ పరాక్రమ విలువలను కీర్తించాడు.&lt;ref&gt;Angelov, p. 97&lt;/ref&gt;

అదనంగా ఈ కాలంలో బైజాంటైను వ్యవహారాలలో &quot;హెలెనె &quot; అనే పదాన్ని ఉపయోగించే విధానంలో ఒక మార్పు వచ్చినట్లు కనిపిస్తుంది. ఈ సమయం వరకు &quot;హెలెనె &quot; అనే పదానికి ప్రతికూల అర్థం ఉండేది; ముఖ్యంగా ఇది అన్యమత (పాగన్) అవశేషాలతో ముడిపడి ఉండేది. అయితే ఈ కాలంలో &quot;గ్రైకొయి &quot;, &quot;హెలెనసు&quot; అనే రెండు పదాలు సామ్రాజ్యం దౌత్య వ్యవహారాలలో మతపరమైన, జాతిపరమైన స్వీయ-గుర్తింపు రూపాలుగా ప్రవేశించినట్లు కనిపిస్తుంది. లాటిన్ల నుండి సామ్రాజ్యాన్ని దాని పౌరులను వేరు చేసి చూపించాలనే కోరిక దీనికి ప్రధాన ప్రేరణగా నిలిచింది.&lt;ref&gt;Angelov, pp. 96–97&lt;/ref&gt; ముఖ్యంగా  పాట్రియాచ్ 2వ జర్మనోసు జాతి, మతపరమైన గుర్తింపుకు సంబంధించిన ఈ కొత్త దృక్పథానికి ఒక చక్కటి ఉదాహరణగా నిలుస్తాడు. ఆయన లేఖలలో మంచి వంశం కలిగి ఉండటాన్ని తన హెలెనిస్టికు పూర్వీకుల స్వచ్ఛతతో సమానంగా పరిగణించాడు; కాన్స్టాంటినోపులు‌తో ఉన్న ఏ అనుబంధం కంటే కూడా తన హెలెనిస్టికు భాషా, జాతి నేపథ్యానికే ఆయన అధిక ప్రాధాన్యతనిచ్చాడు. అంతేకాక ఆ నగరం తమ ఆధీనంలో ఉన్నందుకు గర్వపడే లాటిన్ల పట్ల తన తిరస్కారాన్ని కూడా ఆయన వ్యక్తం చేశాడు. &quot;హెలెనె &quot; అనే పదం అర్థంలో వచ్చిన మార్పు ఖచ్చితంగా ఏ సమయంలో సంభవించిందనే విషయం మీద మేధావుల మధ్య భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. 12వ శతాబ్దంలో &quot;హెలెనసు&quot; అనే పదం వినియోగానికి సంబంధించిన ఆధారాలను పరిగణనలోకి తీసుకున్న  రోడరిక్ బీటన్ ఈ పదం పునఃమూల్యాంకనం 1204లో కాన్స్టాంటినోపులు పతనం జరగకముందే సంభవించిందని అభిప్రాయపడ్డాడు. అంతేకాకుండా వకలోపౌలోసు &lt;ref&gt;A. E. Vacalopoulos, ''The Origins of the Greek Nation:the Byzantine Period (1204–1461)'' (New Brunswick, 1970).&lt;/ref&gt; వలె కాకుండా బీటను దీనిని గ్రీకు జాతీయవాదం ఆవిర్భావంగా కాకుండా ప్రధానంగా భాష మీద ఆధారపడిన ఒక ప్రాథమిక &quot;జాతి&quot; చైతన్యంగా పరిగణించాడు.&lt;ref&gt;Beaton, Roderick. &quot;Antique Nation? 'Hellenes' on the Eve of Greek Independence and in Twelfth-Century Byzantium,&quot; ''Byzantine and Modern Greek Studies'', '''31''' (2007), pp. 76–95&lt;/ref&gt;

 మైకేలు అంగోల్డు గమనించినట్లుగా ఆ కాలపు సిద్ధాంతం బైజాంటైను‌లు మారుతున్న సాంస్కృతిక, రాజకీయ పరిస్థితులకు—దేశ బహిష్కరణ వంటి వాటికి కూడా—ఎలా స్పందించగలరో ఎలా అనుగుణంగా మారగలరో తెలిపే సామర్థ్యాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది. అయితే ఈ కాలంలో జరిగిన సిద్ధాంతపరమైన పరిణామాలు చాలా వరకు తిరిగి స్థాపించబడిన పాలైయోలోగోసు సామ్రాజ్యం ద్వారా అడ్డుకోబడ్డాయి. పక్కన పెట్టబడ్డాయి; ఎందుకంటే  8వ మైకేలు తిరిగి మునుపటి కాలాల సిద్ధాంతాలనే అనుసరించడం ప్రారంభించారు.&lt;ref&gt;Angold, Michael (1975). [https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1179/030701375790158257 &quot;Byzantine 'Nationalism' and the Nicaean Empire&quot;] {{Subscription required}}. ''Byzantine and Modern Greek Studies'', '''1''', 1 p. 70&lt;/ref&gt;

==చక్రవర్తులు==
*  థియోడరు 1వ లాస్కారిసు (1204–1222)
*   (1222–1254)
*  థియోడరు 2వ లాస్కారిసు (1254–1258)
* జాన్ 4వ లాస్కరీసు (1258–1261)
*  మైఖేలు 3వ పాలియోలోగసు (సహ-చక్రవర్తి 1259–1261; బైజాంటైను సామ్రాజ్యాన్ని పునరుద్ధరించినవారు)

==ఇవి కూడా చూడండి==
* లాస్కరీసు వంశం, సంబంధిత వంశవృక్షం
* వటట్జెసు వంశం, సంబంధిత వంశవృక్షం
* బైజాంటైను సామ్రాజ్య వంశాల వంశవృక్షాలు

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>4idtkrm2rckokxq6ohenkva3fqq3671</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>యాంజైన</title>
    <ns>0</ns>
    <id>493869</id>
    <revision>
      <id>4957406</id>
      <parentid>4835164</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:06:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* కారణాలు */</comment>
      <origin>4957406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9633" sha1="ix1cj889a4osunb61vd64157wdfwyx8" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
| name          = యాంజైన
| synonym       = యాంజైన పెక్టోరిస్
| image         = File:Angina pectoris.png
| image_size    = 250px
| image_thumbtime = 
| alt           = 
| caption       = కరోనరీ ఆర్టరీ వ్యాధి వల్ల కలిగే అసౌకర్యానికి సంబంధించిన రేఖాచిత్రం. ఛాతీ మధ్యలో ఒత్తిడి, నిండుగా ఉన్నట్లు అనిపించడం, పిండేసినట్లు ఉండటం లేదా నొప్పి. మెడ, దవడ, భుజాలు, వీపు లేదా చేతులలో కూడా అసౌకర్యం అనిపించవచ్చు.
| pronounce     = {{IPAc-en|æ|n|ˈ|dʒ|aɪ|n|ə}} {{respell|ann|JY|nə}}
| specialty     = కార్డియాలజీ
| symptoms      = 
| complications = 
| onset         = 
| duration      = 
| types         = స్థిరమైన యాంజైన, అస్థిరమైన యాంజైన
| causes        = 
| risks         = 
| diagnosis     = 
| differential  = బృహద్ధమని సంబంధ విచ్ఛేదనం (Aortic dissection), పల్మనరీ ఎంబోలిజం, పెరికార్డిటిస్, గ్యాస్ట్రోఈసోఫాగియల్ రిఫ్లక్స్ వ్యాధి, న్యుమోథొరాక్స్, ఛాతీ గోడ నొప్పి, ఆందోళన
| prevention    = 
| treatment     = జీవనశైలి మార్పులు, మందులు, శస్త్రచికిత్స
| medication    = బీటా బ్లాకర్స్, కాల్షియం ఛానల్ బ్లాకర్స్, ఆస్పిరిన్, స్టాటిన్స్, ACE ఇన్హిబిటర్స్
| prognosis     = 
| frequency     = 3.5% స్థిరమైన యాంజైన
| deaths        = 
}}

ఎవరికైనా గుండె కండరాలకు తగినంత రక్త ప్రవాహం లేకపోవడం వల్ల వచ్చే ఛాతీ నొప్పి, ఒత్తిడి లేదా బిగుతుగా ఉండటం అనే శరీర పరిస్థితిని '''యాంజైన అంటారు'''.&lt;ref name=&quot;Stat20202&quot;&gt;{{cite journal|last1=Hermiz|first1=C|last2=Sedhai|first2=YR|title=Angina|date=January 2020|pmid=32491604|journal=StatPearls}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NHS2020&quot;&gt;{{Cite web|title=Angina|url=https://www.nhs.uk/conditions/angina/|website=nhs.uk|access-date=16 October 2020|language=en|date=20 October 2017|archive-date=9 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009000235/https://www.nhs.uk/conditions/angina/|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201009000235/https://www.nhs.uk/conditions/angina/|date=9 October 2020}}&lt;/ref&gt;ఈ అసౌకర్యం వారికి దవడ లేదా చేతి వరకు వ్యాపించవచ్చు. శ్వాస ఆడకపోవడం, చెమట పట్టడం లేదా వికారంగా ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;Stat20202&quot; /&gt; 

== రకాలు ==
ఇది వ్యాయామం లేదా ఒత్తిడితో మాత్రమే సంభవించి, విశ్రాంతి తీసుకున్న కొన్ని నిమిషాల్లోనే తగ్గితే అది స్థిరమైన యాంజైన అవుతుంది.&lt;ref name=&quot;NHS2020&quot; /&gt; ఇది ఊహించలేని విధంగా, విశ్రాంతి సమయంలో సంభవిస్తే లేదా విశ్రాంతితో వేగంగా పరిష్కరించకపోతే అది అస్థిర ఆంజినా అంటారు.&lt;ref name=&quot;NHS2020&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Stat20202&quot; /&gt;

== కారణాలు ==
గుండె కండరాలకు రక్తాన్ని సరఫరా చేసే ధమనుల అవరోధం,  వాసోస్పాజమ్ (అంటే రక్తనాళ సంకోచం కారణంగా కరోనరీ ధమనిలో ఏర్పడే తాత్కాలిక పాక్షిక లేదా సంపూర్ణ అవరోధం) కారణంగా ఆంజినా సాధారణంగా సంభవిస్తుంది.  హైపర్లిపిడెమియా (రక్తంలో అన్ని లిపిడ్లు అంటే - కొవ్వులు, కొలెస్ట్రాల్ లేదా ట్రైగ్లిజరైడ్లు లేదా లిపోప్రోటీన్ల స్థాయిలు అసాధారణంగా పెరగడం), అధిక రక్తపోటు, పొగాకు వాడకం, మధుమేహం,  [[స్థూల కాయం|ఊబకాయం]] వంటివి ప్రమాద కారకాలు.&lt;ref name=&quot;Stat20202&quot; /&gt; [[రక్తహీనత]], అసాధారణ హృదయ లయలు, [[హృదయ వైఫల్యం|గుండె వైఫల్యం]],  అధిక రక్తపోటు వంటివి ప్రమాదాన్ని పెంచే ఇతర కారకాలు.&lt;ref name=&quot;Stat2020UA2&quot;&gt;{{cite journal|last1=Goyal|first1=A|last2=Zeltser|first2=R|title=Unstable Angina|date=January 2020|pmid=28723029|journal=StatPearls}}&lt;/ref&gt; అయితే ఇలాంటి లక్షణాలు ఇతర అనారోగ్య పరిస్థితులలో కూడా కనిపిస్తాయి. అవి బృహద్ధమని సంబంధ విచ్ఛేదనం  (Aortic dissection), [[పల్మనరీ ఎంబోలిజం]], పెరికార్డిటిస్, గ్యాస్ట్రోఈసోఫాగియల్ రిఫ్లక్స్ వ్యాధి, న్యుమోథొరాక్స్, ఛాతీ గోడ నొప్పి, ఆందోళన వంటివి.&lt;ref name=&quot;Stat20202&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Stat2020UA2&quot; /&gt;

== చికిత్స ==
సాధారణంగా చికిత్సలో జీవనశైలి మార్పులు, మందులు ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;NHS2020&quot; /&gt; ఈ  సమస్యలను నివారించడానికి ఉపయోగించే మందులలో బీటా బ్లాకర్స్, కాల్షియం ఛానల్ బ్లాకర్స్, [[ఆస్పిరిన్]], స్టాటిన్స్,  ACE ఇన్హిబిటర్స్ ఉన్నాయి. తీవ్రమైన దాడులకు నైట్రోగ్లిజరిన్ తో చికిత్స చేస్తారు. ఇవి తగినంతగా లేకపోతే శస్త్రచికిత్స సిఫార్సు చేయవచ్చు.&lt;ref name=&quot;NHS2020Tx&quot;&gt;{{Cite web|title=Angina - Treatment|url=https://www.nhs.uk/conditions/angina/treatment/|website=nhs.uk|access-date=16 October 2020|language=en|date=20 October 2017|archive-date=9 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109032032/https://www.nhs.uk/conditions/angina/treatment/|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201109032032/https://www.nhs.uk/conditions/angina/treatment/|date=9 November 2020}}&lt;/ref&gt; చికిత్సతో  మెరుగైన ఫలితాలు ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;NHS2020&quot; /&gt;

పాశ్చాత్య ప్రపంచంలో 3,5% మందికి స్థిరమైన ఆంజినా ఉంది. 65 ఏళ్లు పైబడిన పురుషులలో 15%,  మహిళలలో 11% ఉన్న వృద్ధులలో ఇది సర్వసాధారణం.&lt;ref name=&quot;Stat20202&quot; /&gt; ఈ పదం [[లాటిన్]] పదం ఏంజెరే (&quot;&quot; ఊపిరి సలపక పోవడం &quot;&quot;,  ''పెక్టస్'' (&quot;&quot; ఛాతీ &quot;&quot; &quot;) నుండి ఉద్భవించింది. అందువలనే  దీనిని&quot; &quot;ఛాతీలో, గొంతు ఊపిరి సలపక పోవడం &quot; &quot;అని అనువదించారు.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Padsalgikar|first=Ajay|title=Plastics in Medical Devices for Cardiovascular Applications|date=2017|publisher=Elsevier Science|isbn=978-0-323-37122-3|page=126|url=https://www.google.ca/books/edition/Plastics_in_Medical_Devices_for_Cardiova/Cs_8DAAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=a+strangling+feeling+in+the+chest+angina&amp;pg=PA126&amp;printsec=frontcover|access-date=16 October 2020|language=en|archive-date=27 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827220313/https://www.google.ca/books/edition/Plastics_in_Medical_Devices_for_Cardiova/Cs_8DAAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=a+strangling+feeling+in+the+chest+angina&amp;pg=PA126&amp;printsec=frontcover}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210827220313/https://www.google.ca/books/edition/Plastics_in_Medical_Devices_for_Cardiova/Cs_8DAAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=a+strangling+feeling+in+the+chest+angina&amp;pg=PA126&amp;printsec=frontcover|date=27 August 2021}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]
[[వర్గం:గుండె]]</text>
      <sha1>ix1cj889a4osunb61vd64157wdfwyx8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి:యర్రా రామారావు/నకిలీ వర్గాలు గుర్తింపు</title>
    <ns>2</ns>
    <id>496441</id>
    <revision>
      <id>4957479</id>
      <parentid>4957153</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:08:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14265" sha1="6lz1yvikwrwvali1qz0eexyd046qsno" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!క్ర.సం
!తేదీ
!చేర్చిన వాడుకరి
!సమస్య రకం
!ఉదాహరణలు
!ప్రతిపాదన/అభిప్రాయం
!స్థితి
|-
|8
|2026 సెప్టెంబరు 14
|యర్రా రామారావు
|వర్గం పేర్లలో &quot;లోని&quot; లాంటి సంధి పదాలను కొందరు కలిపి, కొందరు స్పేస్‌తో వేరుచేసి రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే వర్గం రెండుగా చీలిపోతోంది.
|వర్గం:భారతదేశం లోని నదులు (vs) వర్గం:భారతదేశంలోని నదులు

వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని జిల్లాలు (vs) వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని జిల్లాలు
|&quot;లోని&quot; వంటి సంధి పదాలను ఎప్పుడూ ముందు పదానికి అతికించి రాయాలని ప్రామాణీకరించాలని అభిప్రాయం.
|పెండింగ్
|-
|9
|2026 సెప్టెంబరు 14
|యర్రా రామారావు
|అవసరమైన విభక్తి ప్రత్యయాలు (ఉదా. స్థలవాచక &quot;లో&quot;) లేకుండా వర్గం పేర్లు వ్యాకరణరీత్యా తప్పుగా ఉంటున్నాయి. ఆంగ్ల వర్గాలను యథాతథంగా అనువదించడం వల్ల ఇలా జరుగుతోంది.
|వర్గం:హైదరాబాద్ జననం (వర్గం:హైదరాబాదులో జననం అనాలి)

వర్గం:విజయవాడ మరణాలు (వర్గం:విజయవాడలో మరణించినవారు అనాలి)
|ఆంగ్లం నుండి యథాతథంగా కాక, తెలుగు వ్యాకరణ నిర్మాణానికి తగినట్టు అనువదించాలని అభిప్రాయం.
|పెండింగ్
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!క్ర.సం
!తేదీ
!చేర్చిన వాడుకరి
!సమస్య రకం
!ఉదాహరణలు
!ప్రతిపాదన/అభిప్రాయం
!స్థితి
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!rowspan=&quot;2&quot;|వ.సంఖ్య
!వర్గం
!rowspan=&quot;2&quot;|రిమార్కులు
!rowspan=&quot;2&quot;|వికీడేటా లింకు
|-
!నిర్వహణ వర్గాలు
|-
!
|[[:వర్గం:హిందీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]]
[[:వర్గం:Articles containing Hindi-language text]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అరబ్బీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]]
[[:వర్గం:Articles containing Arabic-language text]]
|
|
|-
!colspan=&quot;4&quot;|సాధారణ వర్గాలు
|-
!
|[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]]
[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]]

[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]]
[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]]
[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక వ్యక్తులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]]
[[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]]
[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ముంబాయి]]
[[:వర్గం:ముంబై]]

[[:వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]

[[:వర్గం:ముంబై క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]

[[:వర్గం:ముంబాయి సంస్కృతి]] (ముంబై  సంస్కృతి) అని మార్చాలి
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] 
[[:వర్గం:జీవిస్తున్న వ్యక్తులు]]

[[:వర్గం:జీవించి ఉన్న వ్యక్తులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]]
[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]]
[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]]
[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]]
[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]]
[[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]]

[[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]
[[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]

[[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:విద్యుత్తు]]
[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]]
[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:1995లో స్థాపించినవి]]
[[:వర్గం:1995 స్థాపనలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]]
[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న భాషలు]]
[[:వర్గం:భారతదేశంలోని అంతరించిపోతున్న భాషలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అసోం భాషలు]]
[[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]]
[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]]
[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు)
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌లో హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] 
[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] 
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:కర్ణాటక హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:కర్ణాటకలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:కేరళలోని దేవి ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:కేరళలో దేవి ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]

[[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]

[[:వర్గం:హిందూ ఆలయాలపై దాడులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:భువనేశ్వర్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:శివగంగ జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:శివగంగై జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]]

[[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]]
[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]]
[[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అమెరికా సినిమా నటీమణులు]]
[[:వర్గం:అమెరికన్ సినిమా నటీమణులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అమెరికాలోని దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అమెరికా లోని విశ్వవిద్యాలయాలు]]
[[:వర్గం:అమెరికా విశ్వవిద్యాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సిరీస్‌లు]]
[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]]
[[:వర్గం:అమెరికా చిత్రకారులు]]
|
|
|-
!
|
|
|
|}</text>
      <sha1>6lz1yvikwrwvali1qz0eexyd046qsno</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957501</id>
      <parentid>4957479</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:07:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19598" sha1="r9bc7rqjdy55qgh7uliyynao03ptwpa" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!క్ర.సం
!తేదీ
!చేర్చిన వాడుకరి
!గమనించిన అంశాలు
!దృష్టాంతాలు
!మరింత సమాచారం
|-
|1
|2021 జనవరి 20
|చదువరి
|&quot;అమెరికా&quot; తో మొదలయ్యే వర్గాలు

&quot;అమెరికన్&quot; తో మొదలయ్యే వర్గాలు

&quot;అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల&quot;తో మొదలయ్యే వర్గాలు
|ఉదా: 
[[:వర్గం:అమెరికా వ్యాపారవేత్తలు]]

[[:వర్గం: అమెరికన్ బిలియనీర్లు]]

[[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అధ్యక్షులు‎]]
|
|-
|2
|2021 జనవరి 20
|యర్రా రామారావు
|ఒకే అంశం ఉన్న వర్గాలు
|[[:వర్గం:కలకత్తాలో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]]
[[:వర్గం:కలకత్తా నేపథ్యంలోని సినిమాలు]]
|
|-
|3
|2024 మార్చి 21
|చదువరి
|కొన్ని వృత్తుల లోని మహిళలకు, &quot;మహిళా&quot; అని చేర్చకుండానే చెప్పే ప్రత్యేకమైన పేర్లున్నాయి. ఉదాహరణకు &quot;రచయిత్రులు&quot;, &quot;క్రీడాకారిణులు&quot;, &quot;నటీమణులు&quot;. ఈ పదాలను &quot;మహిళా రచయితలు&quot;, &quot;మహిళా క్రీడాకారులు&quot;, &quot;మహిళా నటులు&quot; అని అనం. వీటికి ఏం చెయ్యాలి? ఈ విషయంలో ఉన్న అస్పష్టత కారణంగా ఒకే అంశానికి ఈ రెండు రకాల వర్గాలూ ఉన్నాయి. ఉదా: [[:వర్గం:మహిళా క్రీడాకారులు]], [[:వర్గం:క్రీడాకారిణులు]] 
అభిప్రాయం: మహిళలను సూచించేందుకు ఇలా ప్రత్యేకమైన పదాలు విస్తృతంగా వాడుకలో ఉన్నయో ఆయా పదాలను మాత్రమే వాడాలి.
|
|
|-
|4
|2024 మార్చి 21
|చదువరి
|నృత్య / నాట్య  (రెండూ ఒకటే అయినప్పటికీ నృత్య కంటే నాట్య ఎక్కువ వాడుకలో ఉంది. అంచేత అదే వాడాలని అభిప్రాయం)
|
|
|-
|5
|2024 ఏప్రిల్ 30
|వి.జె.సుశీల 
|[[:వర్గం:భారతీయ మహిళలు]]లో ఉప [[:వర్గం:ఆదర్శ వనితలు]] అనే ఉప వర్గం ఉంది. దానిలో 61 పేజీలున్నాయి. ఈ ఉప [[:వర్గం:ఆదర్శ వనితలు]] కూడా ఆదర్శ మహిళలుగా మార్చవచ్చేమో పరిశీలించండి. మార్చవచ్చంటే నేను మారుస్తాను. 
|
|
|-
|6
|2024 మే 3
|వి.జె.సుశీల 
| సినిమాలు, చలన చిత్రాలు, చిత్రాలు, బాలీవుడ్ మొదలగు వర్గాలు ఒకే విషయానికి సంబంధించి ఉన్నాయి. సినిమాలలో భారతీయ సినిమాలు ఉపవర్గం ఉంది. ఈ ఉపవర్గం లో సినిమాలు అనే ఉపవర్గం గమనించాను. తగు నిర్ణయం అవసరం.   
|
|
|-
|7
|2024 మే 7
| కె.వెంకటరమణ
| &quot;[[:వర్గం:భారతీయ మహిళా గాయకులు]]&quot; అనే వర్గాన్ని సరైన విధంగా మార్చాలి.  ఆంగ్లంలో పురుషులకు male singers  అనీ, స్త్రీలకు female singers అనీ వాడబడుతోంది. తెలుగు భాషలో గాయకుడు/గాయని లేదా గాయకుడు/గాయకురాలు అనే పురుష, స్త్రీ లింగ పదాలున్నవి. వాటి బహువచనాలు గాయకులు/గాయనులు అని వాడవచ్చు. కనుక ఈ వర్గాన్ని &quot;వర్గం:భారతీయ గాయనులు&quot; అని మార్చితే బాగుండునని నా అభిప్రాయం. అదే విధంగా &quot;మహిళా గాయకులు&quot; అనే పదం కల శీర్షిక గల అన్ని వర్గాలకు &quot;మహిళా గాయకులు&quot; బదులుగా &quot;గాయనులు&quot; అని వాడితే బాగుండునని నా అభిప్రాయం. 
|
|
|-
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!క్ర.సం
!తేదీ
!చేర్చిన వాడుకరి
!సమస్య రకం
!ఉదాహరణలు
!ప్రతిపాదన/అభిప్రాయం
!స్థితి
|-
|8
|2026 సెప్టెంబరు 14
|యర్రా రామారావు
|వర్గం పేర్లలో &quot;లోని&quot; లాంటి సంధి పదాలను కొందరు కలిపి, కొందరు స్పేస్‌తో వేరుచేసి రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే వర్గం రెండుగా చీలిపోతోంది.
|వర్గం:భారతదేశం లోని నదులు (vs) వర్గం:భారతదేశంలోని నదులు

వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని జిల్లాలు (vs) వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని జిల్లాలు
|&quot;లోని&quot; వంటి సంధి పదాలను ఎప్పుడూ ముందు పదానికి అతికించి రాయాలని ప్రామాణీకరించాలని అభిప్రాయం.
|పెండింగ్
|-
|9
|2026 సెప్టెంబరు 14
|యర్రా రామారావు
|అవసరమైన విభక్తి ప్రత్యయాలు (ఉదా. స్థలవాచక &quot;లో&quot;) లేకుండా వర్గం పేర్లు వ్యాకరణరీత్యా తప్పుగా ఉంటున్నాయి. ఆంగ్ల వర్గాలను యథాతథంగా అనువదించడం వల్ల ఇలా జరుగుతోంది.
|వర్గం:హైదరాబాద్ జననం (వర్గం:హైదరాబాదులో జననం అనాలి)

వర్గం:విజయవాడ మరణాలు (వర్గం:విజయవాడలో మరణించినవారు అనాలి)
|ఆంగ్లం నుండి యథాతథంగా కాక, తెలుగు వ్యాకరణ నిర్మాణానికి తగినట్టు అనువదించాలని అభిప్రాయం.
|పెండింగ్
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!క్ర.సం
!తేదీ
!చేర్చిన వాడుకరి
!సమస్య రకం
!ఉదాహరణలు
!ప్రతిపాదన/అభిప్రాయం
!స్థితి
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!rowspan=&quot;2&quot;|వ.సంఖ్య
!వర్గం
!rowspan=&quot;2&quot;|రిమార్కులు
!rowspan=&quot;2&quot;|వికీడేటా లింకు
|-
!నిర్వహణ వర్గాలు
|-
!
|[[:వర్గం:హిందీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]]
[[:వర్గం:Articles containing Hindi-language text]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అరబ్బీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]]
[[:వర్గం:Articles containing Arabic-language text]]
|
|
|-
!colspan=&quot;4&quot;|సాధారణ వర్గాలు
|-
!
|[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]]
[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]]

[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]]
[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]]
[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక వ్యక్తులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]]
[[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]]
[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ముంబాయి]]
[[:వర్గం:ముంబై]]

[[:వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]

[[:వర్గం:ముంబై క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]

[[:వర్గం:ముంబాయి సంస్కృతి]] (ముంబై  సంస్కృతి) అని మార్చాలి
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] 
[[:వర్గం:జీవిస్తున్న వ్యక్తులు]]

[[:వర్గం:జీవించి ఉన్న వ్యక్తులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]]
[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]]
[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]]
[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]]
[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]]
[[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]]

[[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]
[[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]

[[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:విద్యుత్తు]]
[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]]
[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:1995లో స్థాపించినవి]]
[[:వర్గం:1995 స్థాపనలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]]
[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న భాషలు]]
[[:వర్గం:భారతదేశంలోని అంతరించిపోతున్న భాషలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అసోం భాషలు]]
[[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]]
[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]]
[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు)
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌లో హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] 
[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] 
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:కర్ణాటక హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:కర్ణాటకలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:కేరళలోని దేవి ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:కేరళలో దేవి ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]

[[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]

[[:వర్గం:హిందూ ఆలయాలపై దాడులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:భువనేశ్వర్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:శివగంగ జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:శివగంగై జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]]

[[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]]
[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]]
[[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అమెరికా సినిమా నటీమణులు]]
[[:వర్గం:అమెరికన్ సినిమా నటీమణులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అమెరికాలోని దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అమెరికా లోని విశ్వవిద్యాలయాలు]]
[[:వర్గం:అమెరికా విశ్వవిద్యాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సిరీస్‌లు]]
[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]]
[[:వర్గం:అమెరికా చిత్రకారులు]]
|
|
|-
!
|
|
|
|}</text>
      <sha1>r9bc7rqjdy55qgh7uliyynao03ptwpa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957502</id>
      <parentid>4957501</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:14:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19375" sha1="dwdhy7vlp5ocn0zkmf6kckk0yg41cni" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!క్ర.సం
!తేదీ
!చేర్చిన వాడుకరి
!సమస్య రకం
!ఉదాహరణలు
!ప్రతిపాదన/అభిప్రాయం
!స్థితి
|-
|1
|2021 జనవరి 20
|చదువరి
|&quot;అమెరికా&quot; తో మొదలయ్యే వర్గాలు

&quot;అమెరికన్&quot; తో మొదలయ్యే వర్గాలు

&quot;అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల&quot;తో మొదలయ్యే వర్గాలు
|ఉదా: 
[[:వర్గం:అమెరికా వ్యాపారవేత్తలు]]

[[:వర్గం: అమెరికన్ బిలియనీర్లు]]

[[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అధ్యక్షులు‎]]
|
|
|-
|2
|2021 జనవరి 20
|యర్రా రామారావు
|ఒకే అంశం ఉన్న వర్గాలు
|[[:వర్గం:కలకత్తాలో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]]
[[:వర్గం:కలకత్తా నేపథ్యంలోని సినిమాలు]]
|
|
|-
|3
|2024 మార్చి 21
|చదువరి
|కొన్ని వృత్తుల లోని మహిళలకు, &quot;మహిళా&quot; అని చేర్చకుండానే చెప్పే ప్రత్యేకమైన పేర్లున్నాయి. ఉదాహరణకు &quot;రచయిత్రులు&quot;, &quot;క్రీడాకారిణులు&quot;, &quot;నటీమణులు&quot;. ఈ పదాలను &quot;మహిళా రచయితలు&quot;, &quot;మహిళా క్రీడాకారులు&quot;, &quot;మహిళా నటులు&quot; అని అనం. వీటికి ఏం చెయ్యాలి? ఈ విషయంలో ఉన్న అస్పష్టత కారణంగా ఒకే అంశానికి ఈ రెండు రకాల వర్గాలూ ఉన్నాయి. ఉదా: [[:వర్గం:మహిళా క్రీడాకారులు]], [[:వర్గం:క్రీడాకారిణులు]] 
అభిప్రాయం: మహిళలను సూచించేందుకు ఇలా ప్రత్యేకమైన పదాలు విస్తృతంగా వాడుకలో ఉన్నయో ఆయా పదాలను మాత్రమే వాడాలి.
|
|
|
|-
|4
|2024 మార్చి 21
|చదువరి
|నృత్య / నాట్య  (రెండూ ఒకటే అయినప్పటికీ నృత్య కంటే నాట్య ఎక్కువ వాడుకలో ఉంది. అంచేత అదే వాడాలని అభిప్రాయం)
|
|
|
|-
|5
|2024 ఏప్రిల్ 30
|వి.జె.సుశీల
|[[:వర్గం:భారతీయ మహిళలు]]లో ఉప [[:వర్గం:ఆదర్శ వనితలు]] అనే ఉప వర్గం ఉంది. దానిలో 61 పేజీలున్నాయి. ఈ ఉప [[:వర్గం:ఆదర్శ వనితలు]] కూడా ఆదర్శ మహిళలుగా మార్చవచ్చేమో పరిశీలించండి. మార్చవచ్చంటే నేను మారుస్తాను.
|
|
|
|-
|6
|2024 మే 3
|వి.జె.సుశీల
|సినిమాలు, చలన చిత్రాలు, చిత్రాలు, బాలీవుడ్ మొదలగు వర్గాలు ఒకే విషయానికి సంబంధించి ఉన్నాయి. సినిమాలలో భారతీయ సినిమాలు ఉపవర్గం ఉంది. ఈ ఉపవర్గం లో సినిమాలు అనే ఉపవర్గం గమనించాను. తగు నిర్ణయం అవసరం.
|
|
|
|-
|7
|2024 మే 7
|కె.వెంకటరమణ
|&quot;[[:వర్గం:భారతీయ మహిళా గాయకులు]]&quot; అనే వర్గాన్ని సరైన విధంగా మార్చాలి.  ఆంగ్లంలో పురుషులకు male singers  అనీ, స్త్రీలకు female singers అనీ వాడబడుతోంది. తెలుగు భాషలో గాయకుడు/గాయని లేదా గాయకుడు/గాయకురాలు అనే పురుష, స్త్రీ లింగ పదాలున్నవి. వాటి బహువచనాలు గాయకులు/గాయనులు అని వాడవచ్చు. కనుక ఈ వర్గాన్ని &quot;వర్గం:భారతీయ గాయనులు&quot; అని మార్చితే బాగుండునని నా అభిప్రాయం. అదే విధంగా &quot;మహిళా గాయకులు&quot; అనే పదం కల శీర్షిక గల అన్ని వర్గాలకు &quot;మహిళా గాయకులు&quot; బదులుగా &quot;గాయనులు&quot; అని వాడితే బాగుండునని నా అభిప్రాయం.
|
|
|
|-
|8
|2026 సెప్టెంబరు 14
|యర్రా రామారావు
|వర్గం పేర్లలో &quot;లోని&quot; లాంటి సంధి పదాలను కొందరు కలిపి, కొందరు స్పేస్‌తో వేరుచేసి రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే వర్గం రెండుగా చీలిపోతోంది.
|వర్గం:భారతదేశం లోని నదులు (vs) వర్గం:భారతదేశంలోని నదులు

వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని జిల్లాలు (vs) వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని జిల్లాలు
|&quot;లోని&quot; వంటి సంధి పదాలను ఎప్పుడూ ముందు పదానికి అతికించి రాయాలని ప్రామాణీకరించాలని అభిప్రాయం.
|పెండింగ్
|-
|9
|2026 సెప్టెంబరు 14
|యర్రా రామారావు
|అవసరమైన విభక్తి ప్రత్యయాలు (ఉదా. స్థలవాచక &quot;లో&quot;) లేకుండా వర్గం పేర్లు వ్యాకరణరీత్యా తప్పుగా ఉంటున్నాయి. ఆంగ్ల వర్గాలను యథాతథంగా అనువదించడం వల్ల ఇలా జరుగుతోంది.
|వర్గం:హైదరాబాద్ జననం (వర్గం:హైదరాబాదులో జననం అనాలి)

వర్గం:విజయవాడ మరణాలు (వర్గం:విజయవాడలో మరణించినవారు అనాలి)
|ఆంగ్లం నుండి యథాతథంగా కాక, తెలుగు వ్యాకరణ నిర్మాణానికి తగినట్టు అనువదించాలని అభిప్రాయం.
|పెండింగ్
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!క్ర.సం
!తేదీ
!చేర్చిన వాడుకరి
!సమస్య రకం
!ఉదాహరణలు
!ప్రతిపాదన/అభిప్రాయం
!స్థితి
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!rowspan=&quot;2&quot;|వ.సంఖ్య
!వర్గం
!rowspan=&quot;2&quot;|రిమార్కులు
!rowspan=&quot;2&quot;|వికీడేటా లింకు
|-
!నిర్వహణ వర్గాలు
|-
!
|[[:వర్గం:హిందీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]]
[[:వర్గం:Articles containing Hindi-language text]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అరబ్బీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]]
[[:వర్గం:Articles containing Arabic-language text]]
|
|
|-
!colspan=&quot;4&quot;|సాధారణ వర్గాలు
|-
!
|[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]]
[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]]

[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]]
[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]]
[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక వ్యక్తులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]]
[[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]]
[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ముంబాయి]]
[[:వర్గం:ముంబై]]

[[:వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]

[[:వర్గం:ముంబై క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]

[[:వర్గం:ముంబాయి సంస్కృతి]] (ముంబై  సంస్కృతి) అని మార్చాలి
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] 
[[:వర్గం:జీవిస్తున్న వ్యక్తులు]]

[[:వర్గం:జీవించి ఉన్న వ్యక్తులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]]
[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]]
[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]]
[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]]
[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]]
[[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]]

[[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]
[[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]

[[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:విద్యుత్తు]]
[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]]
[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:1995లో స్థాపించినవి]]
[[:వర్గం:1995 స్థాపనలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]]
[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న భాషలు]]
[[:వర్గం:భారతదేశంలోని అంతరించిపోతున్న భాషలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అసోం భాషలు]]
[[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]]
[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]]
[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు)
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌లో హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] 
[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] 
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:కర్ణాటక హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:కర్ణాటకలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:కేరళలోని దేవి ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:కేరళలో దేవి ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]

[[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]

[[:వర్గం:హిందూ ఆలయాలపై దాడులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:భువనేశ్వర్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:శివగంగ జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:శివగంగై జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]]

[[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]]
[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]]
[[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అమెరికా సినిమా నటీమణులు]]
[[:వర్గం:అమెరికన్ సినిమా నటీమణులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అమెరికాలోని దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అమెరికా లోని విశ్వవిద్యాలయాలు]]
[[:వర్గం:అమెరికా విశ్వవిద్యాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సిరీస్‌లు]]
[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]]
[[:వర్గం:అమెరికా చిత్రకారులు]]
|
|
|-
!
|
|
|
|}</text>
      <sha1>dwdhy7vlp5ocn0zkmf6kckk0yg41cni</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957504</id>
      <parentid>4957502</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:17:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19375" sha1="p57gjne58cmnueegz3fb8k99k13ieit" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!క్ర.సం
!తేదీ
!చేర్చిన వాడుకరి
!సమస్య రకం
!ఉదాహరణలు
!ప్రతిపాదన/అభిప్రాయం
!స్థితి
|-
|1
|2021 జనవరి 20
|చదువరి
|&quot;అమెరికా&quot; తో మొదలయ్యే వర్గాలు

&quot;అమెరికన్&quot; తో మొదలయ్యే వర్గాలు

&quot;అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల&quot;తో మొదలయ్యే వర్గాలు
|ఉదా: 
[[:వర్గం:అమెరికా వ్యాపారవేత్తలు]]

[[:వర్గం: అమెరికన్ బిలియనీర్లు]]

[[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అధ్యక్షులు‎]]
|
|
|-
|2
|2021 జనవరి 20
|యర్రా రామారావు
|ఒకే అంశం ఉన్న వర్గాలు
|[[:వర్గం:కలకత్తాలో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]]
[[:వర్గం:కలకత్తా నేపథ్యంలోని సినిమాలు]]
|
|
|-
|3
|2024 మార్చి 21
|చదువరి
|కొన్ని వృత్తుల లోని మహిళలకు, &quot;మహిళా&quot; అని చేర్చకుండానే చెప్పే ప్రత్యేకమైన పేర్లున్నాయి. ఉదాహరణకు &quot;రచయిత్రులు&quot;, &quot;క్రీడాకారిణులు&quot;, &quot;నటీమణులు&quot;. ఈ పదాలను &quot;మహిళా రచయితలు&quot;, &quot;మహిళా క్రీడాకారులు&quot;, &quot;మహిళా నటులు&quot; అని అనం. వీటికి ఏం చెయ్యాలి? ఈ విషయంలో ఉన్న అస్పష్టత కారణంగా ఒకే అంశానికి ఈ రెండు రకాల వర్గాలూ ఉన్నాయి. ఉదా:  

|[[:వర్గం:మహిళా క్రీడాకారులు]], [[:వర్గం:క్రీడాకారిణులు]]
|అభిప్రాయం: మహిళలను సూచించేందుకు ఇలా ప్రత్యేకమైన పదాలు విస్తృతంగా వాడుకలో ఉన్నయో ఆయా పదాలను మాత్రమే వాడాలి.
|
|-
|4
|2024 మార్చి 21
|చదువరి
|నృత్య / నాట్య  (రెండూ ఒకటే అయినప్పటికీ నృత్య కంటే నాట్య ఎక్కువ వాడుకలో ఉంది. 
|
|అంచేత అదే వాడాలని అభిప్రాయం)
|
|-
|5
|2024 ఏప్రిల్ 30
|వి.జె.సుశీల
|[[:వర్గం:భారతీయ మహిళలు]]లో ఉప [[:వర్గం:ఆదర్శ వనితలు]] అనే ఉప వర్గం ఉంది. దానిలో 61 పేజీలున్నాయి. ఈ ఉప [[:వర్గం:ఆదర్శ వనితలు]] కూడా ఆదర్శ మహిళలుగా మార్చవచ్చేమో పరిశీలించండి. మార్చవచ్చంటే నేను మారుస్తాను.
|
|
|
|-
|6
|2024 మే 3
|వి.జె.సుశీల
|సినిమాలు, చలన చిత్రాలు, చిత్రాలు, బాలీవుడ్ మొదలగు వర్గాలు ఒకే విషయానికి సంబంధించి ఉన్నాయి. సినిమాలలో భారతీయ సినిమాలు ఉపవర్గం ఉంది. ఈ ఉపవర్గం లో సినిమాలు అనే ఉపవర్గం గమనించాను. తగు నిర్ణయం అవసరం.
|
|
|
|-
|7
|2024 మే 7
|కె.వెంకటరమణ
|&quot;[[:వర్గం:భారతీయ మహిళా గాయకులు]]&quot; అనే వర్గాన్ని సరైన విధంగా మార్చాలి.  ఆంగ్లంలో పురుషులకు male singers  అనీ, స్త్రీలకు female singers అనీ వాడబడుతోంది. తెలుగు భాషలో గాయకుడు/గాయని లేదా గాయకుడు/గాయకురాలు అనే పురుష, స్త్రీ లింగ పదాలున్నవి. వాటి బహువచనాలు గాయకులు/గాయనులు అని వాడవచ్చు. కనుక ఈ వర్గాన్ని &quot;వర్గం:భారతీయ గాయనులు&quot; అని మార్చితే బాగుండునని నా అభిప్రాయం. అదే విధంగా &quot;మహిళా గాయకులు&quot; అనే పదం కల శీర్షిక గల అన్ని వర్గాలకు &quot;మహిళా గాయకులు&quot; బదులుగా &quot;గాయనులు&quot; అని వాడితే బాగుండునని నా అభిప్రాయం.
|
|
|
|-
|8
|2026 సెప్టెంబరు 14
|యర్రా రామారావు
|వర్గం పేర్లలో &quot;లోని&quot; లాంటి సంధి పదాలను కొందరు కలిపి, కొందరు స్పేస్‌తో వేరుచేసి రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే వర్గం రెండుగా చీలిపోతోంది.
|వర్గం:భారతదేశం లోని నదులు (vs) వర్గం:భారతదేశంలోని నదులు

వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని జిల్లాలు (vs) వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని జిల్లాలు
|&quot;లోని&quot; వంటి సంధి పదాలను ఎప్పుడూ ముందు పదానికి అతికించి రాయాలని ప్రామాణీకరించాలని అభిప్రాయం.
|పెండింగ్
|-
|9
|2026 సెప్టెంబరు 14
|యర్రా రామారావు
|అవసరమైన విభక్తి ప్రత్యయాలు (ఉదా. స్థలవాచక &quot;లో&quot;) లేకుండా వర్గం పేర్లు వ్యాకరణరీత్యా తప్పుగా ఉంటున్నాయి. ఆంగ్ల వర్గాలను యథాతథంగా అనువదించడం వల్ల ఇలా జరుగుతోంది.
|వర్గం:హైదరాబాద్ జననం (వర్గం:హైదరాబాదులో జననం అనాలి)

వర్గం:విజయవాడ మరణాలు (వర్గం:విజయవాడలో మరణించినవారు అనాలి)
|ఆంగ్లం నుండి యథాతథంగా కాక, తెలుగు వ్యాకరణ నిర్మాణానికి తగినట్టు అనువదించాలని అభిప్రాయం.
|పెండింగ్
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!క్ర.సం
!తేదీ
!చేర్చిన వాడుకరి
!సమస్య రకం
!ఉదాహరణలు
!ప్రతిపాదన/అభిప్రాయం
!స్థితి
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!rowspan=&quot;2&quot;|వ.సంఖ్య
!వర్గం
!rowspan=&quot;2&quot;|రిమార్కులు
!rowspan=&quot;2&quot;|వికీడేటా లింకు
|-
!నిర్వహణ వర్గాలు
|-
!
|[[:వర్గం:హిందీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]]
[[:వర్గం:Articles containing Hindi-language text]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అరబ్బీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]]
[[:వర్గం:Articles containing Arabic-language text]]
|
|
|-
!colspan=&quot;4&quot;|సాధారణ వర్గాలు
|-
!
|[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]]
[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]]

[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]]
[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]]
[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక వ్యక్తులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]]
[[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]]
[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ముంబాయి]]
[[:వర్గం:ముంబై]]

[[:వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]

[[:వర్గం:ముంబై క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]

[[:వర్గం:ముంబాయి సంస్కృతి]] (ముంబై  సంస్కృతి) అని మార్చాలి
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] 
[[:వర్గం:జీవిస్తున్న వ్యక్తులు]]

[[:వర్గం:జీవించి ఉన్న వ్యక్తులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]]
[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]]
[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]]
[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]]
[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]]
[[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]]

[[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]
[[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]

[[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:విద్యుత్తు]]
[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]]
[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:1995లో స్థాపించినవి]]
[[:వర్గం:1995 స్థాపనలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]]
[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న భాషలు]]
[[:వర్గం:భారతదేశంలోని అంతరించిపోతున్న భాషలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అసోం భాషలు]]
[[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]]
[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]]
[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు)
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌లో హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] 
[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] 
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:కర్ణాటక హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:కర్ణాటకలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:కేరళలోని దేవి ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:కేరళలో దేవి ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]

[[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]

[[:వర్గం:హిందూ ఆలయాలపై దాడులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:భువనేశ్వర్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:శివగంగ జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:శివగంగై జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]]

[[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]]
[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]]
[[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అమెరికా సినిమా నటీమణులు]]
[[:వర్గం:అమెరికన్ సినిమా నటీమణులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అమెరికాలోని దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అమెరికా లోని విశ్వవిద్యాలయాలు]]
[[:వర్గం:అమెరికా విశ్వవిద్యాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సిరీస్‌లు]]
[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]]
[[:వర్గం:అమెరికా చిత్రకారులు]]
|
|
|-
!
|
|
|
|}</text>
      <sha1>p57gjne58cmnueegz3fb8k99k13ieit</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957505</id>
      <parentid>4957504</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T06:18:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19140" sha1="43p2gg3qaiak5dkzm451hf01v4fy106" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!క్ర.సం
!తేదీ
!చేర్చిన వాడుకరి
!సమస్య రకం
!ఉదాహరణలు
!ప్రతిపాదన/అభిప్రాయం
!స్థితి
|-
|1
|2021 జనవరి 20
|చదువరి
|&quot;అమెరికా&quot; తో మొదలయ్యే వర్గాలు

&quot;అమెరికన్&quot; తో మొదలయ్యే వర్గాలు

&quot;అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల&quot;తో మొదలయ్యే వర్గాలు
|ఉదా: 
[[:వర్గం:అమెరికా వ్యాపారవేత్తలు]]

[[:వర్గం: అమెరికన్ బిలియనీర్లు]]

[[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అధ్యక్షులు‎]]
|
|
|-
|2
|2021 జనవరి 20
|యర్రా రామారావు
|ఒకే అంశం ఉన్న వర్గాలు
|[[:వర్గం:కలకత్తాలో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]]
[[:వర్గం:కలకత్తా నేపథ్యంలోని సినిమాలు]]
|
|
|-
|3
|2024 మార్చి 21
|చదువరి
|కొన్ని వృత్తుల లోని మహిళలకు, &quot;మహిళా&quot; అని చేర్చకుండానే చెప్పే ప్రత్యేకమైన పేర్లున్నాయి. ఉదాహరణకు &quot;రచయిత్రులు&quot;, &quot;క్రీడాకారిణులు&quot;, &quot;నటీమణులు&quot;. ఈ పదాలను &quot;మహిళా రచయితలు&quot;, &quot;మహిళా క్రీడాకారులు&quot;, &quot;మహిళా నటులు&quot; అని అనం. వీటికి ఏం చెయ్యాలి? ఈ విషయంలో ఉన్న అస్పష్టత కారణంగా ఒకే అంశానికి ఈ రెండు రకాల వర్గాలూ ఉన్నాయి. ఉదా:  

|[[:వర్గం:మహిళా క్రీడాకారులు]], [[:వర్గం:క్రీడాకారిణులు]]
|అభిప్రాయం: మహిళలను సూచించేందుకు ఇలా ప్రత్యేకమైన పదాలు విస్తృతంగా వాడుకలో ఉన్నయో ఆయా పదాలను మాత్రమే వాడాలి.
|
|-
|4
|2024 మార్చి 21
|చదువరి
|నృత్య / నాట్య  (రెండూ ఒకటే అయినప్పటికీ నృత్య కంటే నాట్య ఎక్కువ వాడుకలో ఉంది. 
|
|అంచేత అదే వాడాలని అభిప్రాయం)
|
|-
|5
|2024 ఏప్రిల్ 30
|వి.జె.సుశీల
|[[:వర్గం:భారతీయ మహిళలు]]లో ఉప [[:వర్గం:ఆదర్శ వనితలు]] అనే ఉప వర్గం ఉంది. దానిలో 61 పేజీలున్నాయి. ఈ ఉప [[:వర్గం:ఆదర్శ వనితలు]] కూడా ఆదర్శ మహిళలుగా మార్చవచ్చేమో పరిశీలించండి. మార్చవచ్చంటే నేను మారుస్తాను.
|
|
|
|-
|6
|2024 మే 3
|వి.జె.సుశీల
|సినిమాలు, చలన చిత్రాలు, చిత్రాలు, బాలీవుడ్ మొదలగు వర్గాలు ఒకే విషయానికి సంబంధించి ఉన్నాయి. సినిమాలలో భారతీయ సినిమాలు ఉపవర్గం ఉంది. ఈ ఉపవర్గం లో సినిమాలు అనే ఉపవర్గం గమనించాను. తగు నిర్ణయం అవసరం.
|
|
|
|-
|7
|2024 మే 7
|కె.వెంకటరమణ
|&quot;[[:వర్గం:భారతీయ మహిళా గాయకులు]]&quot; అనే వర్గాన్ని సరైన విధంగా మార్చాలి.  ఆంగ్లంలో పురుషులకు male singers  అనీ, స్త్రీలకు female singers అనీ వాడబడుతోంది. తెలుగు భాషలో గాయకుడు/గాయని లేదా గాయకుడు/గాయకురాలు అనే పురుష, స్త్రీ లింగ పదాలున్నవి. వాటి బహువచనాలు గాయకులు/గాయనులు అని వాడవచ్చు. కనుక ఈ వర్గాన్ని &quot;వర్గం:భారతీయ గాయనులు&quot; అని మార్చితే బాగుండునని నా అభిప్రాయం. అదే విధంగా &quot;మహిళా గాయకులు&quot; అనే పదం కల శీర్షిక గల అన్ని వర్గాలకు &quot;మహిళా గాయకులు&quot; బదులుగా &quot;గాయనులు&quot; అని వాడితే బాగుండునని నా అభిప్రాయం.
|
|
|
|-
|8
|2026 సెప్టెంబరు 14
|యర్రా రామారావు
|వర్గం పేర్లలో &quot;లోని&quot; లాంటి సంధి పదాలను కొందరు కలిపి, కొందరు స్పేస్‌తో వేరుచేసి రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే వర్గం రెండుగా చీలిపోతోంది.
|వర్గం:భారతదేశం లోని నదులు (vs) వర్గం:భారతదేశంలోని నదులు

వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని జిల్లాలు (vs) వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని జిల్లాలు
|&quot;లోని&quot; వంటి సంధి పదాలను ఎప్పుడూ ముందు పదానికి అతికించి రాయాలని ప్రామాణీకరించాలని అభిప్రాయం.
|పెండింగ్
|-
|9
|2026 సెప్టెంబరు 14
|యర్రా రామారావు
|అవసరమైన విభక్తి ప్రత్యయాలు (ఉదా. స్థలవాచక &quot;లో&quot;) లేకుండా వర్గం పేర్లు వ్యాకరణరీత్యా తప్పుగా ఉంటున్నాయి. ఆంగ్ల వర్గాలను యథాతథంగా అనువదించడం వల్ల ఇలా జరుగుతోంది.
|వర్గం:హైదరాబాద్ జననం (వర్గం:హైదరాబాదులో జననం అనాలి)

వర్గం:విజయవాడ మరణాలు (వర్గం:విజయవాడలో మరణించినవారు అనాలి)
|ఆంగ్లం నుండి యథాతథంగా కాక, తెలుగు వ్యాకరణ నిర్మాణానికి తగినట్టు అనువదించాలని అభిప్రాయం.
|పెండింగ్
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!rowspan=&quot;2&quot;|వ.సంఖ్య
!వర్గం
!rowspan=&quot;2&quot;|రిమార్కులు
!rowspan=&quot;2&quot;|వికీడేటా లింకు
|-
!నిర్వహణ వర్గాలు
|-
!
|[[:వర్గం:హిందీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]]
[[:వర్గం:Articles containing Hindi-language text]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అరబ్బీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]]
[[:వర్గం:Articles containing Arabic-language text]]
|
|
|-
!colspan=&quot;4&quot;|సాధారణ వర్గాలు
|-
!
|[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]]
[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]]

[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]]
[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]]
[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక వ్యక్తులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]]
[[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]]
[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ముంబాయి]]
[[:వర్గం:ముంబై]]

[[:వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]

[[:వర్గం:ముంబై క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]

[[:వర్గం:ముంబాయి సంస్కృతి]] (ముంబై  సంస్కృతి) అని మార్చాలి
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] 
[[:వర్గం:జీవిస్తున్న వ్యక్తులు]]

[[:వర్గం:జీవించి ఉన్న వ్యక్తులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]]
[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]]
[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]]
[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]]
[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]]
[[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]]

[[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]
[[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]

[[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:విద్యుత్తు]]
[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]]
[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:1995లో స్థాపించినవి]]
[[:వర్గం:1995 స్థాపనలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]]
[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న భాషలు]]
[[:వర్గం:భారతదేశంలోని అంతరించిపోతున్న భాషలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అసోం భాషలు]]
[[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]]
[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]]
[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు)
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌లో హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] 
[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] 
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:కర్ణాటక హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:కర్ణాటకలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:కేరళలోని దేవి ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:కేరళలో దేవి ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]

[[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]

[[:వర్గం:హిందూ ఆలయాలపై దాడులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:భువనేశ్వర్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:శివగంగ జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:శివగంగై జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]]

[[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]]
[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]]
[[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అమెరికా సినిమా నటీమణులు]]
[[:వర్గం:అమెరికన్ సినిమా నటీమణులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అమెరికాలోని దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అమెరికా లోని విశ్వవిద్యాలయాలు]]
[[:వర్గం:అమెరికా విశ్వవిద్యాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సిరీస్‌లు]]
[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]]
[[:వర్గం:అమెరికా చిత్రకారులు]]
|
|
|-
!
|
|
|
|}</text>
      <sha1>43p2gg3qaiak5dkzm451hf01v4fy106</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957555</id>
      <parentid>4957505</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T07:40:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19268" sha1="90m7y1phr6lesw0sznwsw3efcrbyd73" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!క్ర.సం
!తేదీ
!చేర్చిన వాడుకరి
!సమస్య రకం
!ఉదాహరణలు
!ప్రతిపాదన/అభిప్రాయం
!స్థితి
|-
|1
|2021 జనవరి 20
|చదువరి
|&quot;అమెరికా&quot; తో మొదలయ్యే వర్గాలు

&quot;అమెరికన్&quot; తో మొదలయ్యే వర్గాలు

&quot;అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల&quot;తో మొదలయ్యే వర్గాలు
|ఉదా: 
[[:వర్గం:అమెరికా వ్యాపారవేత్తలు]]

[[:వర్గం: అమెరికన్ బిలియనీర్లు]]

[[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అధ్యక్షులు‎]]
|
|
|-
|2
|2021 జనవరి 20
|యర్రా రామారావు
|ఒకే అంశం ఉన్న వర్గాలు
|[[:వర్గం:కలకత్తాలో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]]
[[:వర్గం:కలకత్తా నేపథ్యంలోని సినిమాలు]]
|
|
|-
|3
|2024 మార్చి 21
|చదువరి
|కొన్ని వృత్తుల లోని మహిళలకు, &quot;మహిళా&quot; అని చేర్చకుండానే చెప్పే ప్రత్యేకమైన పేర్లున్నాయి. ఉదాహరణకు &quot;రచయిత్రులు&quot;, &quot;క్రీడాకారిణులు&quot;, &quot;నటీమణులు&quot;. ఈ పదాలను &quot;మహిళా రచయితలు&quot;, &quot;మహిళా క్రీడాకారులు&quot;, &quot;మహిళా నటులు&quot; అని అనం. వీటికి ఏం చెయ్యాలి? ఈ విషయంలో ఉన్న అస్పష్టత కారణంగా ఒకే అంశానికి ఈ రెండు రకాల వర్గాలూ ఉన్నాయి. ఉదా:  

|[[:వర్గం:మహిళా క్రీడాకారులు]], [[:వర్గం:క్రీడాకారిణులు]]
|అభిప్రాయం: మహిళలను సూచించేందుకు ఇలా ప్రత్యేకమైన పదాలు విస్తృతంగా వాడుకలో ఉన్నయో ఆయా పదాలను మాత్రమే వాడాలి.
|
|-
|4
|2024 మార్చి 21
|చదువరి
|నృత్య / నాట్య  (రెండూ ఒకటే అయినప్పటికీ నృత్య కంటే నాట్య ఎక్కువ వాడుకలో ఉంది. 
|
|అంచేత అదే వాడాలని అభిప్రాయం)
|
|-
|5
|2024 ఏప్రిల్ 30
|వి.జె.సుశీల
|[[:వర్గం:భారతీయ మహిళలు]]లో ఉప [[:వర్గం:ఆదర్శ వనితలు]] అనే ఉప వర్గం ఉంది. దానిలో 61 పేజీలున్నాయి. ఈ ఉప [[:వర్గం:ఆదర్శ వనితలు]] కూడా ఆదర్శ మహిళలుగా మార్చవచ్చేమో పరిశీలించండి. మార్చవచ్చంటే నేను మారుస్తాను.
|
|
|
|-
|6
|2024 మే 3
|వి.జె.సుశీల
|సినిమాలు, చలన చిత్రాలు, చిత్రాలు, బాలీవుడ్ మొదలగు వర్గాలు ఒకే విషయానికి సంబంధించి ఉన్నాయి. సినిమాలలో భారతీయ సినిమాలు ఉపవర్గం ఉంది. ఈ ఉపవర్గం లో సినిమాలు అనే ఉపవర్గం గమనించాను. తగు నిర్ణయం అవసరం.
|
|
|
|-
|7
|2024 మే 7
|కె.వెంకటరమణ
|&quot;[[:వర్గం:భారతీయ మహిళా గాయకులు]]&quot; అనే వర్గాన్ని సరైన విధంగా మార్చాలి.  ఆంగ్లంలో పురుషులకు male singers  అనీ, స్త్రీలకు female singers అనీ వాడబడుతోంది. తెలుగు భాషలో గాయకుడు/గాయని లేదా గాయకుడు/గాయకురాలు అనే పురుష, స్త్రీ లింగ పదాలున్నవి. వాటి బహువచనాలు గాయకులు/గాయనులు అని వాడవచ్చు. కనుక ఈ వర్గాన్ని &quot;వర్గం:భారతీయ గాయనులు&quot; అని మార్చితే బాగుండునని నా అభిప్రాయం. అదే విధంగా &quot;మహిళా గాయకులు&quot; అనే పదం కల శీర్షిక గల అన్ని వర్గాలకు &quot;మహిళా గాయకులు&quot; బదులుగా &quot;గాయనులు&quot; అని వాడితే బాగుండునని నా అభిప్రాయం.
|
|
|
|-
|8
|2026 సెప్టెంబరు 14
|యర్రా రామారావు
|వర్గం పేర్లలో &quot;లోని&quot; లాంటి సంధి పదాలను కొందరు కలిపి, కొందరు స్పేస్‌తో వేరుచేసి రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే వర్గం రెండుగా చీలిపోతోంది.
|వర్గం:భారతదేశం లోని నదులు (vs) వర్గం:భారతదేశంలోని నదులు

వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని జిల్లాలు (vs) వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని జిల్లాలు
|&quot;లోని&quot; వంటి సంధి పదాలను ఎప్పుడూ ముందు పదానికి అతికించి రాయాలని ప్రామాణీకరించాలని అభిప్రాయం.
|పెండింగ్
|-
|9
|2026 సెప్టెంబరు 14
|యర్రా రామారావు
|అవసరమైన విభక్తి ప్రత్యయాలు (ఉదా. స్థలవాచక &quot;లో&quot;) లేకుండా వర్గం పేర్లు వ్యాకరణరీత్యా తప్పుగా ఉంటున్నాయి. ఆంగ్ల వర్గాలను యథాతథంగా అనువదించడం వల్ల ఇలా జరుగుతోంది.
|వర్గం:హైదరాబాద్ జననం (వర్గం:హైదరాబాదులో జననం అనాలి)

వర్గం:విజయవాడ మరణాలు (వర్గం:విజయవాడలో మరణించినవారు అనాలి)
|ఆంగ్లం నుండి యథాతథంగా కాక, తెలుగు వ్యాకరణ నిర్మాణానికి తగినట్టు అనువదించాలని అభిప్రాయం.
|పెండింగ్
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!rowspan=&quot;2&quot;|వ.సంఖ్య
!వర్గం
!rowspan=&quot;2&quot;|రిమార్కులు
!rowspan=&quot;2&quot;|వికీడేటా లింకు
|-
!నిర్వహణ వర్గాలు
|-
!
|[[:వర్గం:హిందీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]]
[[:వర్గం:Articles containing Hindi-language text]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అరబ్బీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]]
[[:వర్గం:Articles containing Arabic-language text]]
|
|
|-
!colspan=&quot;4&quot;|సాధారణ వర్గాలు
|-
!
|[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]]
[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]]

[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]]
[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]]
[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక వ్యక్తులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]]
[[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]]
[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ముంబాయి]]
[[:వర్గం:ముంబై]]

[[:వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]

[[:వర్గం:ముంబై క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]

[[:వర్గం:ముంబాయి సంస్కృతి]] (ముంబై  సంస్కృతి) అని మార్చాలి
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] 
[[:వర్గం:జీవిస్తున్న వ్యక్తులు]]

[[:వర్గం:జీవించి ఉన్న వ్యక్తులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]]
[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]]
[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]]
[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]]
[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]]
[[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]]

[[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]
[[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]

[[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:విద్యుత్తు]]
[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]]
[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:1995లో స్థాపించినవి]]
[[:వర్గం:1995 స్థాపనలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]]
[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న భాషలు]]
[[:వర్గం:భారతదేశంలోని అంతరించిపోతున్న భాషలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అసోం భాషలు]]
[[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]]
[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]]
[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు)
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌లో హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] 
[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] 
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:కర్ణాటక హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:కర్ణాటకలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:కేరళలోని దేవి ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:కేరళలో దేవి ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]

[[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]

[[:వర్గం:హిందూ ఆలయాలపై దాడులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:భువనేశ్వర్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:శివగంగ జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:శివగంగై జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]]

[[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]]
[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]]
[[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అమెరికా సినిమా నటీమణులు]]
[[:వర్గం:అమెరికన్ సినిమా నటీమణులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అమెరికాలోని దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అమెరికా లోని విశ్వవిద్యాలయాలు]]
[[:వర్గం:అమెరికా విశ్వవిద్యాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సిరీస్‌లు]]
[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]]
[[:వర్గం:అమెరికా చిత్రకారులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం: అమెరికా మహిళలు]]
[[:వర్గం: అమెరికన్ మహిళలు]]
|
|
|}</text>
      <sha1>90m7y1phr6lesw0sznwsw3efcrbyd73</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957603</id>
      <parentid>4957555</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T09:14:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20201" sha1="a09zxvvmu2ga1m41pfjaxjykly6vsui" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!క్ర.సం
!తేదీ
!చేర్చిన వాడుకరి
!సమస్య రకం
!ఉదాహరణలు
!ప్రతిపాదన/అభిప్రాయం
!స్థితి
|-
|1
|2021 జనవరి 20
|చదువరి
|&quot;అమెరికా&quot; తో మొదలయ్యే వర్గాలు

&quot;అమెరికన్&quot; తో మొదలయ్యే వర్గాలు

&quot;అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల&quot;తో మొదలయ్యే వర్గాలు
|ఉదా: 
[[:వర్గం:అమెరికా వ్యాపారవేత్తలు]]

[[:వర్గం: అమెరికన్ బిలియనీర్లు]]

[[:వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అధ్యక్షులు‎]]
|
|
|-
|2
|2021 జనవరి 20
|యర్రా రామారావు
|ఒకే అంశం ఉన్న వర్గాలు
|[[:వర్గం:కలకత్తాలో చిత్రీకరించిన సినిమాలు]]
[[:వర్గం:కలకత్తా నేపథ్యంలోని సినిమాలు]]
|
|
|-
|3
|2024 మార్చి 21
|చదువరి
|కొన్ని వృత్తుల లోని మహిళలకు, &quot;మహిళా&quot; అని చేర్చకుండానే చెప్పే ప్రత్యేకమైన పేర్లున్నాయి. ఉదాహరణకు &quot;రచయిత్రులు&quot;, &quot;క్రీడాకారిణులు&quot;, &quot;నటీమణులు&quot;. ఈ పదాలను &quot;మహిళా రచయితలు&quot;, &quot;మహిళా క్రీడాకారులు&quot;, &quot;మహిళా నటులు&quot; అని అనం. వీటికి ఏం చెయ్యాలి? ఈ విషయంలో ఉన్న అస్పష్టత కారణంగా ఒకే అంశానికి ఈ రెండు రకాల వర్గాలూ ఉన్నాయి. ఉదా:  

|[[:వర్గం:మహిళా క్రీడాకారులు]], [[:వర్గం:క్రీడాకారిణులు]]
|అభిప్రాయం: మహిళలను సూచించేందుకు ఇలా ప్రత్యేకమైన పదాలు విస్తృతంగా వాడుకలో ఉన్నయో ఆయా పదాలను మాత్రమే వాడాలి.
|
|-
|4
|2024 మార్చి 21
|చదువరి
|నృత్య / నాట్య  (రెండూ ఒకటే అయినప్పటికీ నృత్య కంటే నాట్య ఎక్కువ వాడుకలో ఉంది. 
|
|అంచేత అదే వాడాలని అభిప్రాయం)
|
|-
|5
|2024 ఏప్రిల్ 30
|వి.జె.సుశీల
|[[:వర్గం:భారతీయ మహిళలు]]లో ఉప [[:వర్గం:ఆదర్శ వనితలు]] అనే ఉప వర్గం ఉంది. దానిలో 61 పేజీలున్నాయి. ఈ ఉప [[:వర్గం:ఆదర్శ వనితలు]] కూడా ఆదర్శ మహిళలుగా మార్చవచ్చేమో పరిశీలించండి. మార్చవచ్చంటే నేను మారుస్తాను.
|
|
|
|-
|6
|2024 మే 3
|వి.జె.సుశీల
|సినిమాలు, చలన చిత్రాలు, చిత్రాలు, బాలీవుడ్ మొదలగు వర్గాలు ఒకే విషయానికి సంబంధించి ఉన్నాయి. సినిమాలలో భారతీయ సినిమాలు ఉపవర్గం ఉంది. ఈ ఉపవర్గం లో సినిమాలు అనే ఉపవర్గం గమనించాను. తగు నిర్ణయం అవసరం.
|
|
|
|-
|7
|2024 మే 7
|కె.వెంకటరమణ
|&quot;[[:వర్గం:భారతీయ మహిళా గాయకులు]]&quot; అనే వర్గాన్ని సరైన విధంగా మార్చాలి.  ఆంగ్లంలో పురుషులకు male singers  అనీ, స్త్రీలకు female singers అనీ వాడబడుతోంది. తెలుగు భాషలో గాయకుడు/గాయని లేదా గాయకుడు/గాయకురాలు అనే పురుష, స్త్రీ లింగ పదాలున్నవి. వాటి బహువచనాలు గాయకులు/గాయనులు అని వాడవచ్చు. కనుక ఈ వర్గాన్ని &quot;వర్గం:భారతీయ గాయనులు&quot; అని మార్చితే బాగుండునని నా అభిప్రాయం. అదే విధంగా &quot;మహిళా గాయకులు&quot; అనే పదం కల శీర్షిక గల అన్ని వర్గాలకు &quot;మహిళా గాయకులు&quot; బదులుగా &quot;గాయనులు&quot; అని వాడితే బాగుండునని నా అభిప్రాయం.
|
|
|
|-
|8
|2026 సెప్టెంబరు 14
|యర్రా రామారావు
|వర్గం పేర్లలో &quot;లోని&quot; లాంటి సంధి పదాలను కొందరు కలిపి, కొందరు స్పేస్‌తో వేరుచేసి రాస్తున్నారు. దీనివల్ల ఒకే వర్గం రెండుగా చీలిపోతోంది.
|వర్గం:భారతదేశం లోని నదులు (vs) వర్గం:భారతదేశంలోని నదులు

వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని జిల్లాలు (vs) వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని జిల్లాలు
|&quot;లోని&quot; వంటి సంధి పదాలను ఎప్పుడూ ముందు పదానికి అతికించి రాయాలని ప్రామాణీకరించాలని అభిప్రాయం.
|పెండింగ్
|-
|9
|2026 సెప్టెంబరు 14
|యర్రా రామారావు
|అవసరమైన విభక్తి ప్రత్యయాలు (ఉదా. స్థలవాచక &quot;లో&quot;) లేకుండా వర్గం పేర్లు వ్యాకరణరీత్యా తప్పుగా ఉంటున్నాయి. ఆంగ్ల వర్గాలను యథాతథంగా అనువదించడం వల్ల ఇలా జరుగుతోంది.
|వర్గం:హైదరాబాద్ జననం (వర్గం:హైదరాబాదులో జననం అనాలి)

వర్గం:విజయవాడ మరణాలు (వర్గం:విజయవాడలో మరణించినవారు అనాలి)
|ఆంగ్లం నుండి యథాతథంగా కాక, తెలుగు వ్యాకరణ నిర్మాణానికి తగినట్టు అనువదించాలని అభిప్రాయం.
|పెండింగ్
|}
వర్గం:పశ్చిమబెంగాల్ మహిళా క్రీడాకారులు -Category:Sportswomen from West Bengal వర్గం:పశ్చిమ భారతదేశం రైలు మార్గములు
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! rowspan=&quot;2&quot; |వ.సంఖ్య
!వర్గం
! rowspan=&quot;2&quot; |రిమార్కులు
! rowspan=&quot;2&quot; |వికీడేటా లింకు
|-
!నిర్వహణ వర్గాలు
|-
!
|[[:వర్గం:హిందీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]]
[[:వర్గం:Articles containing Hindi-language text]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అరబ్బీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]]
[[:వర్గం:Articles containing Arabic-language text]]
|
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |సాధారణ వర్గాలు
|-
!
|[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]]
[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]]

[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వర్తకం]]
[[:వర్గం:అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]]
[[:వర్గం:అనంతపురం జిల్లా ఆధ్యాత్మిక వ్యక్తులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]]
[[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]]
[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ముంబాయి]]
[[:వర్గం:ముంబై]]

[[:వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]

[[:వర్గం:ముంబై క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]

[[:వర్గం:ముంబాయి సంస్కృతి]] (ముంబై  సంస్కృతి) అని మార్చాలి
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] 
[[:వర్గం:జీవిస్తున్న వ్యక్తులు]]

[[:వర్గం:జీవించి ఉన్న వ్యక్తులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్య యుద్ధాలు]]
[[:వర్గం:మొఘల్ సామ్రాజ్యం చేసిన యుద్ధాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]]
[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]]
[[:వర్గం:ఇంగ్లీషు సినిమాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]]
[[:వర్గం:సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ చిత్రకారులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]]
[[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]]

[[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]
[[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]

[[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:విద్యుత్తు]]
[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]]
[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:1995లో స్థాపించినవి]]
[[:వర్గం:1995 స్థాపనలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]]
[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న భాషలు]]
[[:వర్గం:భారతదేశంలోని అంతరించిపోతున్న భాషలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అసోం భాషలు]]
[[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]]
[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]]
[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు)
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌లో హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] 
[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] 
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:9వ శతాబ్దపు జైన దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:11వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:12వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:13వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:కర్ణాటక హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:కర్ణాటకలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:కేరళలోని దేవి ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:కేరళలో దేవి ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:పుదుచ్చేరిలో పురావస్తు ప్రదేశాలు]]
[[:వర్గం:పుదుచ్చేరిలోని పురావస్తు ప్రదేశాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]]
[[:వర్గం:పిఎస్‌ఎల్‌వి- ఉపగ్రహ వాహకనౌకలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసన సభ్యులు]]
[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ సభ్యులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]

[[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]

[[:వర్గం:హిందూ ఆలయాలపై దాడులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:భువనేశ్వర్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:శివగంగ జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:శివగంగై జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]]

[[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి పరిరక్షణ]]
[[:వర్గం:భారతదేశంలో ప్రకృతి సంరక్షణ]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]]
[[:వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అమెరికా సినిమా నటీమణులు]]
[[:వర్గం:అమెరికన్ సినిమా నటీమణులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అమెరికాలోని దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అమెరికా లోని విశ్వవిద్యాలయాలు]]
[[:వర్గం:అమెరికా విశ్వవిద్యాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సిరీస్‌లు]]
[[:వర్గం:2026 తెలుగు వెబ్ సీరీస్‌లు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]]
[[:వర్గం:అమెరికా చిత్రకారులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం: అమెరికా మహిళలు]]
[[:వర్గం: అమెరికన్ మహిళలు]]
|
|
|}</text>
      <sha1>a09zxvvmu2ga1m41pfjaxjykly6vsui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ది మోడరన్ స్కూల్ పూర్వ విద్యార్థుల జాబితా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>498845</id>
    <revision>
      <id>4957385</id>
      <parentid>4901730</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T22:57:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>3 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4957385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21201" sha1="pmb4m1a86b8nlghacrdvso3idgnts6h" xml:space="preserve">ది మోడరన్ స్కూల్ (Modern School) అనేది భారతదేశంలోని న్యూఢిల్లీనందు 1920లో ప్రముఖ వ్యాపారవేత్త లాలా రఘుబీర్ సింగ్ స్థాపించిన ఒక స్వతంత్ర డే - కమ్ - బోర్డింగ్ పాఠశాల. మొదటి ప్రిన్సిపాల్ కలకత్తాకు చెందిన కమలా బోస్. ఇక్కడ అత్యంత ప్రసిద్ధ పూర్వ విద్యార్ధి భారత మాజీ ప్రధాని [[ఇందిరా గాంధీ]].

== ప్రభుత్వం ==

=== ప్రధానులు ===
* [[ఇందిరా గాంధీ]], [[భారతదేశ ప్రధానమంత్రి|భారత ప్రధాని]][[దస్త్రం:Indira_Gandhi_official_portrait.png|thumb|ఇందిరా గాంధీ, [[భారతదేశ ప్రధానమంత్రి|భారత ప్రధాని]]]]

=== పార్లమెంటు, శాసనసభల సభ్యులు ===

* [[రాహుల్ గాంధీ]], పార్లమెంటు సభ్యుడు, ప్రధాన కార్యదర్శి, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Decoding Rahul Gandhi|url=https://archive.org/details/nlsiu.324.2092.ram.40217|last=Ramachandran|first=Aarthi|publisher=Tranqebar Press|year=2012|isbn=978-9381626696|location=New Delhi, India}}&lt;/ref&gt;
* [[ప్రియాంక గాంధీ]], ప్రధాన కార్యదర్శి, తూర్పు ఉత్తరప్రదేశ్, [[అలిండియా కాంగ్రెస్ కమిటీ|అఖిల భారత కాంగ్రెస్ కమిటీ]]
* [[సందీప్ దీక్షిత్]], [[భారత పార్లమెంట్|పార్లమెంటు సభ్యుడు]], భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ సభ్యుడు 
* [[వరుణ్ గాంధీ]], పార్లమెంటు సభ్యుడు, [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] జాతీయ కార్యదర్శి, 
* [[రాఘవ్ చద్దా]], [[ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ]] రాజ్యసభ సభ్యుడు

== న్యాయవ్యవస్థ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!పేరు
!చిత్తరువు
!సంవత్సరం
!పదవి
!మూలం
|-
|జస్టిస్ భూపిందర్ నాథ్ కిర్పాల్
|[[దస్త్రం:Justice_B.N._Kirpal.jpg|జస్టిస్ బి. ఎన్. కిర్పాల్|center]]
|1954
|[[భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి]]
|
|-
|జస్టిస్ ముకుల్ ముద్గల్
|
|1966
|పంజాబ్, హర్యానా హైకోర్టు మాజీ ప్రధాన న్యాయమూర్తిపంజాబ్, హర్యానా హైకోర్టు
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Former Judges|url=http://dhc.nic.in/formerjudges.asp?currentPage=9|access-date=2024-07-20|website=dhc.nic.in|archive-date=2024-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20240720215452/http://dhc.nic.in/formerjudges.asp?currentPage=9|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|జస్టిస్ సంజయ్ కిషన్ కౌల్
|[[దస్త్రం:Justice_Sanjay_Kishan_Kaul.jpg|center|179x179px]]
|1976
|న్యాయమూర్తి, [[భారతదేశ అత్యున్నత న్యాయస్థానం|భారత సుప్రీంకోర్టు]]
|
|-
|జస్టిస్ [[సంజీవ్ ఖన్నా]]
|[[దస్త్రం:Justice_Sanjiv_Khanna-2.jpg|center|173x173px]]
|1977
|[[భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి]] (2024) 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Next 8 Chief Justices of India|url=https://www.scobserver.in/journal/next-8-chief-justice-of-india-supreme-court/|access-date=2024-07-20|website=Supreme Court Observer|language=en-US}}{{Dead link|date=జూన్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|జస్టిస్ మన్మోహన్
|
|1981
|న్యాయమూర్తి, [[భారతదేశ అత్యున్నత న్యాయస్థానం|భారత సుప్రీంకోర్టు]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Tewari|first=Anadi|date=2024-12-03|title=Centre clears appointment of Delhi High Court Chief Justice Manmohan as Supreme Court judge|url=https://www.barandbench.com/news/centre-clears-appointment-delhi-high-court-chief-justice-manmohan-supreme-court-judge|access-date=2024-12-03|website=Bar and Bench - Indian Legal news|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|జస్టిస్ [[మదన్ లోకుర్|మదన్ బి. లోకూర్]]
|[[దస్త్రం:The_Judge,_Supreme_Court_of_India,_Justice_Madan_B._Lokur_delivering_the_valedictory_address,_at_the_35th_National_Symposium_of_Heads_of_Police_Training_Institutions,_in_New_Delhi_on_March_24,_2017_(cropped).jpg|center|166x166px]]
|1970
|న్యాయమూర్తి, [[భారతదేశ అత్యున్నత న్యాయస్థానం|భారత సుప్రీంకోర్టు]], ఫిజీ సుప్రీంకోర్టు.
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-01-17|title=Hon'ble Mr. Justice Madan Bhimarao Lokur|url=http://supremecourtofindia.nic.in/judges/sjud/mblokur.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20130117214127/http://supremecourtofindia.nic.in/judges/sjud/mblokur.htm|archive-date=2013-01-17|access-date=2024-07-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|ముకుల్ రోహత్గి
|
|1972
|[[భారత అటార్నీ జనరల్]]
|
|}

== వ్యాపారం ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!పేరు
!సంవత్సరం
!పదవి
!మూలం
|-
|డాక్టర్ [[భరత్ రామ్]]
|1930
|ఛైర్మన్, మేనేజింగ్ డైరెక్టర్, ఢిల్లీ క్లాత్ &amp;amp;amp; జనరల్ మిల్స్. 1970లో శ్రీ రామ్ ఫైబర్స్ను స్థాపించి, 1990లో ఎస్ఆర్ఎఫ్ లిమిటెడ్ పేరు మార్చారు.
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Story {{!}} SRF|url=https://www.srf.com/about-overview/about-story/|access-date=2024-07-20|website=www.srf.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[రజత్ గుప్తా]]
|
|మేనేజింగ్ డైరెక్టర్, మెకిన్సే &amp;amp;amp; కంపెనీ, వ్యవస్థాపకుడు, [[ఇండియన్ స్కూల్ ఆఫ్ బిజినెస్]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Welcome To Delhi Highcourt|url=https://delhihighcourt.nic.in/judges/court/cj_sitting/former?page=15|access-date=2024-07-20|website=delhihighcourt.nic.in}}&lt;/ref&gt;
|-
|అతుల్ పుంజ్
|1976
|ఛైర్మన్, పుంజ్ లాయిడ్ గ్రూప్
|
|-
|సురీందర్ మెహతా
|1975
|ప్రైమ్ గ్రూప్ వ్యవస్థాపకుడు
|
|-
|గురుచరణ్ దాస్
|1959
|సీఈఓ, ప్రాక్టర్ &amp;amp; గాంబుల్
|
|-
|రాకేష్ కపూర్
|
|సీఈఓ, రెకిట్ బెంకిసర్
|}

=== దౌత్యవేత్తలు, అధికారులు ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!పేరు
!చిత్తరువు
!సంవత్సరం
!పదవి
!మూలం
|-
|[[గోపాలకృష్ణ గాంధీ|గోపాల కృష్ణ గాంధీ]]
|[[దస్త్రం:Gopalkrishna_Gandhi_-_Chatham_House_2010.jpg|center|125x125px]]
|1961
|[[పశ్చిమ బెంగాల్]], [[బీహార్]] గవర్నర్
|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Guha|first=Ramachandran|title=Merchandizing Gandhi|url=http://ramachandraguha.in/archives/merchandizing-gandhithe-hindustan-times.html|access-date=October 2, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=November 1, 2011|title=Modern School Turns 91|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/modern-school-turns-91-with-modern-thought/article2587244.ece|access-date=October 2, 2015|website=The Hindu}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[అరుణ్ శౌరి|అరుణ్ శౌరీ]]
|[[దస్త్రం:Arun_Shourie.jpg|center|125x125px]]
|1958
|[[భారత కమ్యూనికేషన్ శాఖ మంత్రిత్వ శాఖ|కమ్యూనికేషన్స్ అండ్ ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ మంత్రి (ఐటి)]]
|
|-
|అమితాబ్ కాంత్
|[[దస్త్రం:Amitabh_Kant,_CEO,_NITI_Aayog_(33897600400)_(cropped).jpg|center|155x155px]]
|1973
|సిఈఓ, [[నీతి ఆయోగ్]].
|
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!పేరు
!చిత్తరువు
!సంవత్సరం
!పదవి
!
|-
|డాక్టర్ [[నరేష్ ట్రెహాన్]]
|[[దస్త్రం:Naresh_Trehan_at_the_World_Economic_Forum_on_India_2012.jpg|center|188x188px]]
|1962
|ప్రముఖ కార్డియోవాస్క్యులార్, కార్డియోథొరాసిక్ సర్జన్, వైద్య రంగంలో ఒక ప్రముఖుడు. ఆయన మేదాంత ది మెడిసిటీ చైర్మన్, ఎండి.
|
|-
|డాక్టర్ [[అరవింద్ లాల్]]
|[[దస్త్రం:Dr-arvind-Lal.jpg|center|125x125px]]
|1966
|ప్రముఖ పాథాలజిస్ట్,, 'డాక్టర్ లాల్ పాథ్ల్యాబ్స్' వ్యవస్థాపకుడు.
|
|-
|నోషిర్ మినూ ష్రాఫ్
|
|1968
|ప్రముఖ నేత్ర వైద్యుడు, వ్యవస్థాపకుడు, ష్రాఫ్ కంటి ఆసుపత్రి
|&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Famous Alumni|url=https://modernschool.net/famous-alumni-3/|access-date=2023-06-22|website=Modern School|language=en-US|archive-date=2026-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20260119001125/https://modernschool.net/famous-alumni-3/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|}

== క్రీడలు ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!పేరు
!చిత్తరువు
!సంవత్సరం
!పదవి
!
|-
|[[గౌతమ్ గంభీర్]]
|[[దస్త్రం:Padma_Shri_Gautam_Gambhir.jpg|center|125x125px]]
|2000
|అంతర్జాతీయ క్రికెటర్ &amp; పార్లమెంటు సభ్యుడు, భారతీయ జనతా పార్టీ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The School that Shaped Gautam Gambhir|url=http://www.ndtv.com/video/player/news/the-school-that-shaped-gautam-gambhir/195749|access-date=7 September 2015|website=NDTV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Interview with Gautam Gambhir|url=https://in.news.yahoo.com/i-owe-my-success-to-my-family--gautam-gambhir.html|access-date=7 September 2015|website=Yahoo}}&lt;/ref&gt;
|-
|రంజన్ సోధి
|[[దస్త్రం:The_President,_Shri_Pranab_Mukherjee_presenting_the_Rajiv_Gandhi_Khel_Ratna_Award_to_Shri_Ronjon_Sodhi_for_Shooting,_at_the_National_Sports_&amp;_Adventure_award_ceremony,_at_Rashtrapati_Bhawan,_in_New_Delhi_on_August_31,_2013.jpg|center|125x125px]]
|1997
|షూటర్ - టర్కీలో జరిగిన 2010 ప్రపంచ కప్ ఫైనల్లో డబుల్ ట్రాప్ ఈవెంట్లో బంగారు పతకాన్ని గెలుచుకున్నప్పుడు తన ప్రపంచ టైటిల్ను కాపాడిన మొదటి భారతీయ షూటర్ అయ్యాడు.
|
|-
|గౌరవ్ ఘెయి
|[[దస్త్రం:Ghei_Gaurav.JPG|center|125x125px]]
|1986
|అంతర్జాతీయ ప్రో గోల్ఫర్. 1999లో మలేషియాలో జరిగిన ఆసియా నేషన్స్ కప్ను గెలుచుకున్నాడు. 2006లో తైవాన్ మాస్టర్స్, 2007లో పైన్ వ్యాలీ బీజింగ్ ఓపెన్ గెలిచాడు.
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Golf Roll of Honour|url=http://www.modernschool.net/pdfs/modern-school-golf-academy.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120021735/http://www.modernschool.net/pdfs/modern-school-golf-academy.pdf|archive-date=20 January 2013|access-date=7 September 2015|website=Modern School}}&lt;/ref&gt;
|-
|డేనియల్ చోప్రా
|
|1992
|భారతీయ సంతతికి చెందిన స్వీడిష్ ప్రొఫెషనల్ గోల్ఫ్ క్రీడాకారిణి.
|&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=Famous Alumni|url=https://modernschool.net/famous-alumni-3/|access-date=2024-07-20|website=Modern School|language=en-US|archive-date=2026-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20260119001125/https://modernschool.net/famous-alumni-3/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[భాస్కర్ పిళ్ళై]]
|
|1980
|క్రికెటర్
|
|-
|[[కీర్తి ఆజాద్]]
|
|1976
|క్రికెటర్ - [[1983 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్]] గెలిచిన భారత జట్టులో సభ్యుడు
|
|-
|[[శ్వేతా సెహ్రావత్]]
|
|2022
|[[2023 ఐసీసీ అండర్-19 మహిళల టీ20 వరల్డ్ కప్|2023 అండర్ - 19 మహిళల టీ20 ప్రపంచ కప్]], భారత మహిళల జాతీయ అండర్ - 20 క్రికెట్ జట్టు వైస్ కెప్టెన్ 
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/shweta-sehrawat-from-playing-with-boys-as-a-kid-to-under-19-world-cup-cricket-star/articleshow/97410301.cms?from=mdr|title=Shweta Sehrawat: From playing with boys as a kid to Under-19 World Cup cricket star|last=Basu|first=Arani|date=2023-01-29|work=The Times of India|access-date=2023-05-20|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=THE MODERN SCHOOL WEEKLY - Issue 350|url=https://modernschool.net/wp-content/uploads/2023/03/CHRONICLE-350-Final.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[శరద్ కుమార్(అథ్లెట్)|శరద్ కుమార్]]
|
|
|పారాలింపిక్ కాంస్య పతక విజేత
|
|-
|[[ఆయుష్ బడోని|ఆయుష్ బదోనీ]]
|
|2016
|క్రికెటర్
|
|-
|[[హిమ్మత్ సింగ్]]
|
|2016
|క్రికెటర్
|&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=THE MODERN SCHOOL WEEKLY - Issue 252|url=https://modernschool.net/wp-content/uploads/2021/05/252-2.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
|వైభవ్ సూరి
|
|
|చెస్ ఆటగాడు
|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Rathi|first=Devanshi|date=2018-06-08|title=Vaibhav Suri: Chess and Education go hand-in-hand for this Grandmaster|url=https://www.sportskeeda.com/chess/vaibhav-suri-chess-and-education-go-hand-in-hand-for-this-grandmaster|access-date=2023-10-14|website=www.sportskeeda.com|language=en-us}}&lt;/ref&gt;
|-
|సమరేష్ జంగ్
|
|
|షూటర్
|
|-
|జస్జిత్ సింగ్&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|
|1964
|డేవిస్ కప్ (1974).
|
|-
|[[విశాల్ ఉప్పల్]]
|
|
|భారత టెన్నిస్ క్రీడాకారిణి
|
|-
|ఉన్ముక్త్ చంద్,
|
|
|భారత సంతతికి చెందిన క్రికెటర్
|
|-
|పృథ్వీ గుప్తా
|
|
|గ్రాండ్ మాస్టర్
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/chess/delhi-boy-prithu-gupta-earns-his-1st-grand-master-norm-at-13/articleshow/63382623.cms|title=Delhi boy Prithu Gupta earns his 1st Grand Master norm at 13|date=2018-03-20|work=The Times of India|access-date=2023-05-20|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;
|}

== సాయుధ దళాలు ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!పేరు
!చిత్తరువు
!సంవత్సరం
!పదవి
!మూలం
|-
|[[ప్రతాప్ చంద్ర లాల్]]
|[[దస్త్రం:ACM_PC_Lal.jpg|center|149x149px]]
|1933
|[[భారత వైమానిక దళం]] యొక్క వైమానిక దళ అధిపతి, పద్మ భూషణ్ &amp; పద్మ విభూషణ్ గ్రహీత[[పద్మ విభూషణ్ పురస్కారం|పద్మవిభూషణ్]]
|
|-
|సురీందర్ మెహ్రా
|
|1948
|చీఫ్ ఆఫ్ ఎయిర్ స్టాఫ్, [[భారత వైమానిక దళం]]
|
|-
|విజయ్ లాల్
|[[దస్త్రం:Profile_of_V_Lall.jpg|alt=Lt General Vijay Lall, PVSM, AVSM, ADC,|center|150x150px]]
|1958
|డైరెక్టర్ జనరల్ ఆర్డినెన్స్ సర్వీసెస్ &amp; సీనియర్ కల్నల్ కమాండెంట్ ఎఒసి, ఇండియన్ ఆర్మీ
|&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Famous Alumni|url=https://modernschool.net/famous-alumni-3/|access-date=2024-12-03|website=Modern School|language=en-US|archive-date=2026-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20260119001125/https://modernschool.net/famous-alumni-3/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|}

== సాహిత్యం ==
[[దస్త్రం:The_President,_Dr._A.P.J._Abdul_Kalam_presenting_Padma_Vibhushan_to_Shri_Khushwant_Singh,_at_an_Investiture_Ceremony_at_Rashtrapati_Bhavan_in_New_Delhi_on_March_23,_2007.jpg|thumb|ఖుష్వంత్ సింగ్]]

* [[కుష్వంత్ సింగ్|ఖుష్వంత్ సింగ్]] (1930) నవలా రచయిత, కాలమిస్ట్, పార్లమెంటు సభ్యుడు ([[రాజ్యసభ]]), ది ఇల్లస్ట్రేటెడ్ వీక్లీ ఆఫ్ ఇండియా, [[నేషనల్ హెరాల్డ్]], [[హిందూస్తాన్ టైమ్స్|ది హిందూస్తాన్ టైమ్స్]] మాజీ సంపాదకుడు.

== కళలు ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!పేరు
!సంవత్సరం
!పదవి
!మూలం
|-
|[[శేఖర్ కపూర్]]
|1962
|చిత్రనిర్మాత
|
|-
|[[అంజద్ అలీఖాన్|అమ్జద్ అలీ ఖాన్]]
|1963
|[[సరోద్]] మాస్ట్రో
|
|-
|మధుప్ ముద్గల్
|1973
|[[భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతం|భారతీయ శాస్త్రీయ]] గాయకుడు
|
|-
|[[యామినీ రెడ్డి|యామిని రెడ్డి]]
|
|శాస్త్రీయ నృత్య కళాకారిణి, కూచిపూడి విద్వాంసురాలు
|
|}

=== ఆర్కిటెక్చర్ ===

* రతీష్ నందా, ఆర్కిటెక్ట్, ఆగా ఖాన్ ట్రస్ట్ ఫర్ కల్చర్, భారతదేశం
* అమన్ నాథ్, ఛైర్మన్, నీమ్రానా హోటల్స్
* [[రాజీవ్ సేథి|రాజీవ్ సేథీ]], డిజైనర్, సినియోగ్రఫర్, ఆర్ట్ క్యూరేటర్

* [[అభిషేక్ బచ్చన్]], నటుడు [[దస్త్రం:Amjad_Ali_Khan_bharat-s-tiwari-photography-IMG_3786_December_23,_2018.jpg|thumb|అమ్జద్ అలీ ఖాన్]]
* [[గౌరీ ఖాన్]], చిత్ర నిర్మాత
* [[అమృతా సింగ్|అమృత సింగ్]], నటి
* కరణ్ సోనీ, భారతీయ అమెరికన్ నటుడు

=== సంగీతం ===

* ఉస్తాద్ [[అంజద్ అలీఖాన్|అమ్జద్ అలీ ఖాన్]] - [[హిందుస్థానీ సంగీతం|భారతీయ శాస్త్రీయ]] ''[[సరోద్]]'' వాయిద్యకారుడు, తన స్పష్టమైన, వేగవంతమైన ఎఖారా తాన్లకు ప్రసిద్ధి చెందాడు. 2001లో భారతదేశపు రెండవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం పద్మ విభూషణ్ తో సత్కరించబడ్డాడు.

== మూలాలు ==
[[వర్గం:జాబితాలు]]
[[వర్గం:భారతదేశం]]</text>
      <sha1>pmb4m1a86b8nlghacrdvso3idgnts6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సినెస్థెషియా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>502571</id>
    <revision>
      <id>4957556</id>
      <parentid>4904456</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T07:44:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:నాడీ సంబంధిత రుగ్మతలు]] ను తీసివేసారు;  [[వర్గం:నాడీ సంబంధమైన వ్యాధులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4957556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6690" sha1="8bzbndq8tvywa9amlptogc10y0b5g4s" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             =సినెస్థీషియా
|image            =Synesthesia.svg
|caption          =సినెస్థీషియా ఉన్న కొంతమంది వ్యక్తులు అక్షరాలు, సంఖ్యలను రంగులతో అనుసంధానించి గ్రహిస్తారు.
|synonym          =సినెస్తీషియా
|field            =[[మనోవిజ్ఞానశాస్త్రం]], [[నాడీశాస్త్రం]]
|symptoms         =ఒక ఇంద్రియ ప్రేరణతో మరొక ఇంద్రియంలో అదనపు అనుభూతి కలగడం
|types            =60 కంటే ఎక్కువ రకాలు
|causes           =స్పష్టంగా తెలియదు
|risks            =కుటుంబ చరిత్ర, ఇంద్రియ లోపాలు, ఎల్‌ఎస్‌డీ (LSD) వంటి పదార్థాల వినియోగం
|frequency        =సుమారు 4%
}}

'''సినెస్థీషియా''' ({{lang-en|Synesthesia}}) అనేది ఒక [[నాడీశాస్త్రం|నాడీ సంబంధిత]] గ్రహణ వైవిధ్యం. ఇందులో ఒక [[ఇంద్రియం]] ద్వారా కలిగే ప్రేరణ, మరొక ఇంద్రియంలో స్వయంచాలకంగా అదనపు అనుభూతిని కలిగిస్తుంది. ఉదాహరణకు, కొంతమంది వ్యక్తులు అక్షరాలు లేదా సంఖ్యలను చూసినప్పుడు వాటికి నిర్దిష్ట రంగులు కనిపించినట్లు అనుభవిస్తారు. మరికొందరికి సంగీతం విన్నప్పుడు రంగులు, ఆకారాలు లేదా చలనాలు కనిపించవచ్చు.&lt;ref name=Kell2015&gt;{{cite book |last1=Kelly |first1=Evelyn B. |title=The 101 Most Unusual Diseases and Disorders |date=23 November 2015 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-61069-676-0 |page=269 |url=https://www.google.ca/books/edition/The_101_Most_Unusual_Diseases_and_Disord/oF_lCgAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=Synesthesia+cause+unknown&amp;pg=PA269 |language=en |access-date=25 July 2022 |archive-date=5 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220805000411/https://www.google.ca/books/edition/The_101_Most_Unusual_Diseases_and_Disord/oF_lCgAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=Synesthesia+cause+unknown&amp;pg=PA269 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ఇది సాధారణంగా పుట్టుకతోనే ఉంటుంది. అయితే కొన్నిసార్లు తలకు గాయం, కొన్ని నాడీ సంబంధిత వ్యాధులు లేదా మత్తు పదార్థాల ప్రభావం వల్ల కూడా ఏర్పడవచ్చు. సినెస్థీషియా ఒక వ్యాధి కాకుండా మెదడు సమాచారాన్ని గ్రహించే విధానంలో కనిపించే ఒక ప్రత్యేక వైవిధ్యంగా పరిగణించబడుతుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Henry |first=Paige |date=19 September 2003 |title=Synesthesia: Definition, Explanation, and More |url=https://www.betterhelp.com/advice/synesthesia/understanding-the-synesthesia-definition/|website=betterhelp.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;campen2009&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = van Campen C|author-link=Cretien van Campen| date = 2009b | title = The Hidden Sense: On Becoming Aware of Synesthesia|journal=Revista digital de technologias cognitivas|issn=1984-3585|volume=1|pages=1–13|url=https://www.pucsp.br/pos/tidd/teccogs/artigos/pdf/teccogs_edicao1_2009_artigo_CAMPEN.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090708013028/http://www.pucsp.br/pos/tidd/teccogs/artigos/pdf/teccogs_edicao1_2009_artigo_CAMPEN.pdf |archive-date=8 July 2009|type=final chapter of {{harvnb|van Campen|2007}}}}&lt;/ref&gt;

== లక్షణాలు ==
* ఒక ఇంద్రియ ప్రేరణతో మరొక ఇంద్రియ అనుభూతి కలగడం
* అనుభూతులు స్వయంచాలకంగా, స్థిరంగా ఉండటం
* ప్రతి వ్యక్తిలో అనుభవం భిన్నంగా ఉండటం
* సాధారణంగా దైనందిన జీవితానికి ఇబ్బంది కలిగించకపోవడం

== రకాలు ==
సినెస్థీషియాలో 60 కంటే ఎక్కువ రకాలు గుర్తించబడ్డాయి. వాటిలో ముఖ్యమైనవి:
* అక్షరం–రంగు సినెస్థీషియా (Grapheme–color synesthesia)
* శబ్దం–రంగు సినెస్థీషియా (Chromesthesia)
* సంఖ్య–స్థాన సినెస్థీషియా (Spatial sequence synesthesia)
* పదం–రుచి సినెస్థీషియా (Lexical–gustatory synesthesia)
* ప్రతిబింబ స్పర్శ సినెస్థీషియా (Mirror-touch synesthesia)

== కారణాలు ==
సినెస్థీషియాకు ఖచ్చితమైన కారణం ఇప్పటికీ తెలియలేదు. అయితే జన్యుపరమైన కారణాలు, మెదడులోని నాడీకణాల మధ్య అధిక అనుసంధానం లేదా సమాచార ప్రసారంలో ఉండే ప్రత్యేకతలు దీనికి కారణమై ఉండవచ్చని పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.

== వ్యాప్తి ==
సుమారు 2%–4% మంది వ్యక్తుల్లో సినెస్థీషియా కనిపిస్తుందని వివిధ అధ్యయనాలు సూచిస్తున్నాయి.

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

[[వర్గం:నాడీశాస్త్రం]]
[[వర్గం:మనోవిజ్ఞానశాస్త్రం]]
[[వర్గం:నాడీ సంబంధమైన వ్యాధులు]]
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>8bzbndq8tvywa9amlptogc10y0b5g4s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఫుల్వంతి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>502818</id>
    <revision>
      <id>4957451</id>
      <parentid>4926543</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:31:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* నటీనటులు */</comment>
      <origin>4957451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35168" sha1="hyq505nrxbl580xbee6sanue6z6x8x2" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = ఫుల్వంతి 
| image          = Https---en.wikipedia.org-wiki-Phullwanti--media-File-Phullwanti.jpg.jpg
| caption        = థియేట్రికల్ విడుదల పోస్టర్
| native_name    = {{Infobox name module|फुलवंती}}
| director       = 	స్నేహల్ తార్డే
| producer       = {{ubl|కుమార్ మంగత్ పాఠక్|
అభిషేక్ పాఠక్|
మంగేష్ పవార్|
శ్వేతా మాలి|
ప్రాజక్త మాలి}}
| writer         = '''మాటలు:'''&lt;br /&gt;ప్రవీణ్ తార్డే
| screenplay     = 
| story          = 
| based_on       = 	బాబాసాహెబ్ పురందరే రచించిన ఫుల్వంతి&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 September 2024 |title=कादंबरीवर आधारित 'कुलवंती' |url=https://www.loksatta.com/manoranjan/phulvanti-marathi-movie-based-on-the-novel-amy-95-4622605/ |access-date=30 September 2024 |website=Loksatta |language=mr}}&lt;/ref&gt;
| starring       = {{ubl|ప్రాజక్త మాలి|గష్మీర్ మహాజని}}
| music          = 	అవినాష్–విశ్వజీత్
| cinematography =	మహేష్ లిమాయే
| editing        = మయూర్ హర్దాస్
| studio         = {{ubl| పనోరమా స్టూడియోస్|మంగేష్ పవార్ &amp; కంపెనీ|
శివోహం క్రియేషన్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ }}
| distributor    = పనోరమా స్టూడియోస్
| released       = {{Film date|df=y|2024|10|11|}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=KalakrutiMedia |first=Team |date=8 August 2024 |title=वाढदिवसाच्या निमित्ताने प्राजक्ता माळीने केली मोठी घोषणा... |url=https://kalakrutimedia.com/prajakta-mali-celebrates-her-birthday-with-the-release-date-of-her-film-phullwanti-info/ |access-date=14 September 2024 |website=Kalakruti Media |archive-date=15 ఏప్రిల్ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415191017/https://kalakrutimedia.com/prajakta-mali-celebrates-her-birthday-with-the-release-date-of-her-film-phullwanti-info/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| country        = [[భారతదేశం]]
| language       = మరాఠీ
| runtime        = 134 నిమిషాలు
| budget         = &lt;!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--&gt;
| gross          = &lt;!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--&gt;
}}
'''''ఫుల్వంతి''''' నటి స్నేహల్ ప్రవీణ్ తార్దే దర్శకత్వం వహించిన 2024 భారతీయ [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]] భాషా ఇతిహాస చారిత్రక డ్రామా సినిమా. పనోరమా స్టూడియోస్, మంగేష్ పవార్ &amp; కంపెనీ, శివోహమ్ క్రియేషన్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ బ్యానర్‌లపై కుమార్ మంగత్ పాఠక్, అభిషేక్ పాఠక్, మంగేష్ పవర్, శ్వేతా మాలి, [[ప్రజక్తా మాలి|ప్రజక్త మాలి]] నిర్మించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=भोसले|first=श्रीकांत|date=10 May 2024|title=प्राजक्ता माळीनं मॅरेज रजिस्ट्रेशनवर सह्या केल्या? अखेर 'त्या' फोटो मागील गुढ उकललं|url=https://marathi.abplive.com/entertainment/prajakta-mali-actress-become-film-producer-announce-marathi-movie-phullwanti-which-is-based-on-babasaheb-purandare-novel-1280764|access-date=14 September 2024|website=marathi.abplive.com|language=mr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Prajakta Mali: प्राजक्ता माळीचं गुपित आलं समोर; घर-फार्महासऊनंतर केली सर्वात मोठी घोषणा|url=https://marathi.indiatimes.com/entertainment/entertainment-news/bollywood-news/maharashtrachi-hasyajatra-host-prajajta-mali-become-producer-for-the-first-time-for-film-phullwanti-with-panorama-studios/articleshow/109999844.cms|access-date=14 September 2024|website=Maharashtra Times|language=mr}}&lt;/ref&gt;  [[ప్రజక్తా మాలి]], గష్మీర్ మహాజనీ టైటిల్ పాత్రలో నటించారు.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|date=5 September 2024|title=गश्मीर महाजनी स्टारर 'फुलवंती' चित्रपट होणार 'या' दिवशी रिलीज, जाणून घ्या तारीख - Gashmeer Mahajani|url=https://www.etvbharat.com/mr/!entertainment/gashmeer-mahajani-upcoming-movie-fulvanti-will-release-on-october-11-maharashtra-news-mhs24090502982|access-date=14 September 2024|website=ETV Bharat News|language=mr}}&lt;/ref&gt; [[బాబాసాహెబ్ పురందరే]] [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]] నవల ఫుల్వంతి ఆధారంగా ఈ  సినిమా [[పీష్వా|పేష్వా]] శకం నేపథ్యంలో నృత్య కళాకారిణి ఫుల్వంతి, ప్రఖ్యాత పేష్వా పండిత్ వెంకట్ శాస్త్రి కథను వివరిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 September 2024|title=प्राजक्ता माळीच्या 'फुलवंती'मध्ये गश्मीर महाजनी साकारणार 'ही' भूमिका|url=https://zeenews.india.com/marathi/entertainment/actor-gashmeer-mahajani-will-play-this-important-role-in-prajakta-mali-s-phullwanti-movie/842331|access-date=14 September 2024|website=Zee 24 taas|language=mr}}&lt;/ref&gt;

ఈ సినిమా 2024 అక్టోబర్ 11న థియేటర్లలో విడుదలైంది.&lt;ref&gt;{{Cite AV media}}&lt;/ref&gt; ఈ సినిమా కథ, సంగీతం, సినిమాటోగ్రఫీ, గొప్ప ప్రదర్శన, దర్శకత్వం, ప్రధాన నటుల (ముఖ్యంగా మహాజని &amp; మలి) బలమైన నటనకు విమర్శకులు, ప్రేక్షకుల నుండి సానుకూల సమీక్షలను పొందింది. ఈ సినిమా బాక్సాఫీస్ వద్ద ₹ 7.5 కోట్లకు పైగా వసూలు చేసి, వాణిజ్యపరంగా విజయవంతమైంది, 2024లో అత్యధిక వసూళ్లు సాధించిన ఎనిమిదవ మరాఠీ సినిమా నిలిచింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Naik|first=Payal|date=2024-10-21|title=सुंदर विषय तरीही चित्रपटांकडे प्रेक्षकांनी फिरवली पाठ; प्रियांकाच्या 'पाणी'ने २ दिवसात किती केली कमाई?|url=https://www.esakal.com/premier/priyanka-chopra-paani-movie-box-office-collection-know-phullwanti-and-yek-number-movie-collection-psn14|access-date=2025-05-18|website=Marathi News Esakal|language=Mr}}&lt;/ref&gt; ఇది జీ చిత్ర గౌరవ్ పురస్కార్ లో ఆరు అవార్డులతో సహా అనేక ప్రశంసలను గెలుచుకుంది, వాటిలో ఉత్తమ మహిళా నేపథ్య గాయని. ఇది 27వ సంస్కృతి కళా దర్పణ్ అవార్డులలో ఉత్తమ సినిమా, ఉత్తమ నటుడు (మహాజనీ) ఉత్తమ నటి (మలి) ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు (అవినాష్-విశ్వజీత్), ఉత్తమ మహిళా నేపథ్య గాయని (మహాదేవ్) తో సహా పది అవార్డులను గెలుచుకుంది.

== నటీనటులు ==

* ఫుల్వంతిగా [[ప్రజక్తా మాలి|ప్రజక్త మాలి]] &lt;ref&gt;{{Cite web|date=9 August 2024|title=On Her 35th Birthday, Prajakta Mali Shares Release Date Of Upcoming Movie Phullwanti|url=https://www.news18.com/movies/on-her-35th-birthday-prajakta-mali-shares-release-date-of-upcoming-movie-phullwanti-9010521.html|access-date=14 September 2024|website=News18}}&lt;/ref&gt;
* వెంకటశ్వరి నరసింహ శాస్త్రిగా [[గష్మీర్ మహాజని]] &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Marathi|first=TV9|date=5 September 2024|title=प्राजक्ता माळीच्या 'फुलवंती' सिनेमात झळकणार प्रसिद्ध अभिनेता|url=https://www.tv9marathi.com/entertainment/marathi-cinema/actor-gashmeer-mahajani-in-phullwanti-movie-with-actress-prajkyta-mali-latest-marathi-news-1264263.html|access-date=14 September 2024|website=TV9 Marathi|language=mr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=प्राजक्ता माळीच्या 'फुलवंती' चित्रपटात हा अभिनेता साकारणार व्यकंट शास्त्री यांची भूमिका, तुम्ही ओळखलं का?|url=https://marathi.indiatimes.com/entertainment/entertainment-news/bollywood-news/gashmeer-mahajani-in-phullwanti-prajakta-mali-production-house-movie-poster-viral/articleshow/113086432.cms|access-date=14 September 2024|website=Maharashtra Times|language=mr}}&lt;/ref&gt;
* లక్ష్మీ వెంకట్ శాస్త్రిగా స్నేహల్ తార్దే
* బఖ్రే సావ్కర్ నాయక్ గా ప్రసాద్ ఓక్ &lt;ref&gt;{{Cite web|date=19 September 2024|title=अभिनेत्री प्राजक्ता माळीच्या 'फुलवंती' सिनेमाचे पोस्टर आले समोर; चित्रपटात झळकणार 'हे' मराठी कलाकार...|url=https://www.timemaharashtra.com/entertainment/poster-of-actress-prajakta-malis-phullwanti-movie-revealed-this-marathi-actor-will-appear-in-the-film/97094/|access-date=22 September 2024|website=Time Maharashtra|language=mr-IN}}&lt;/ref&gt;
* మార్తాండ్ భైరవచార్యగా [[వైభవ్ మాంగ్లే|వైభవ్ మంగ్లే]] &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gaikwad|first=Tejashree|date=19 September 2024|title=Phullwanti: 'फुलवंती'मधून एकाच वेळी अनेक कलाकार येणार प्रेक्षकांच्या भेटीला, कलाकारांच्या अदाकारीने बहरणार रुपेरी पडदा|url=https://marathi.freepressjournal.in/entertainment/prajakta-mali-gashmeer-mahajani-prasad-oak-rishikesh-joshi-snehal-tarde-vaibhav-mangle-will-be-seen-in-phullwanti|access-date=22 September 2024|website=marathi.freepressjournal.in|language=mr}}&lt;/ref&gt;
* సుబేదార్ మంకర్ గా మంగేష్ దేశాయ్
* శ్రీమంత సవాయి మాధవరావు పేష్వాగా క్షితిష్ డేట్
* పంత్ చిట్నిస్ గా [[హృషికేష్ జోషి|హృషికేశ్ జోషి]]
* రాగిణి దేవిగా సుఖదా ఖండ్కేకర్
* విఠోబా గా జయవంత్ వాడ్కర్
* రాధక్కగా సవితా మల్పేకర్
* పేషవిన్బాయిగా దీప్తి లెలే &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Naik|first=Payal|date=19 September 2024|title=Phullwanti: प्राजक्ता माळीच्या 'फुलवंती' मध्ये दिसणार 'हे' कलाकार; समोर आली स्टार कास्ट, फोटो चर्चेत|url=https://www.esakal.com/premier/prajakta-mali-shared-big-post-reveals-phulwanti-movie-star-cast-know-names-psn14|access-date=19 September 2024|website=Sakal|language=mr}}&lt;/ref&gt;
* నానా ఫడ్నవీస్ గా సునీల్ అభ్యంకర్
* బైజాగా నిఖిల్ రౌత్
* వామనరావుగా [[సమీర్ చౌగులే]]
* అవంతి దేవిగా [[విభావరి దేశ్‌పాండే|విభవరి దేశ్పాండే]]
* మీనాక్షి దేవిగా చిన్మాయీ సుమీత్
* నారాయణ్ గా విజయ్ పట్వర్ధన్
* [[వనితా ఖరత్]]
* [[గౌరవ్ మోర్]]
* బాద్షా గా [[మీర్ సర్వర్]]
* చేతన్ భట్
* ఆనంద్ శాస్త్రిగా సిద్దేశ్వర్ జడ్బుక్కె
* చిమనరావుగా పృథ్వీక్ ప్రతాప్
* రోహిత్ మానె

== ఉత్పత్తి ==
ఈ సినిమా నటి స్నేహల్ తార్దే దర్శకత్వం వహించిన తొలి సినిమా  ఆమె బ్యానర్ శివోహమ్ క్రియేషన్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ క్రింద నటి [[ప్రజక్తా మాలి|ప్రజక్త మాలి]] నిర్మాణ రంగ ప్రవేశం చేసింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=10 May 2024|title=अखेर 'त्या' फोटोमागचं सत्य आलं समोर, नव्या घराच्या कागदपत्रावर प्राजक्ता माळीच्या सह्या नव्हे तर…; प्रवीण तरडेंशी आहे त्याचं कनेक्शन|url=https://www.loksatta.com/manoranjan/marathi-cinema/actress-prajakta-mali-will-make-her-debut-in-production-announced-her-first-pan-india-project-phullwanti-pps-98-4365348/|access-date=14 September 2024|website=Loksatta|language=mr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bodke|first=Chetan|date=10 May 2024|title=प्राजक्ता माळीचे निर्मिती क्षेत्रात पदार्पण, 'फुलवंती'चा मोशन पोस्टर रिलीज|url=https://saamtv.esakal.com/entertainment/actress-prajakta-mali-debut-marathi-film-industry-as-a-producer-in-the-upcoming-phullwanti-movie-cb99|access-date=14 September 2024|website=Marathi News Saam TV|language=mr}}&lt;/ref&gt; చిత్రీకరణ 2024 జూలై మధ్యలో పూర్తయింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=टीम|first=सकाळ डिजिटल|date=15 July 2024|title=Phullwanti Movie : &quot;ज्या क्षणाची मी वाट पाहत होते...&quot; ; प्राजक्ताच्या फुलवंती सिनेमाचं शूटिंग संपलं , सिनेमाच्या शुटिंगचे खास बिहाईंड द सीन्स आणि Wrap Up पार्टीचे क्षण|url=https://www.esakal.com/premier/prajakta-wrote-heartfelt-note-on-social-media-after-phullwanti-movie-shoot-wrap-up-kds07|access-date=14 September 2024|website=Marathi News Esakal|language=mr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bodke|first=Chetan|date=16 July 2024|title=Phullwanti Shooting Wrap Up : &quot;ज्या क्षणाची वाट पाहत होते, अखेर तो क्षण...&quot; प्राजक्ता माळीच्या बहुचर्चित चित्रपटाचे शुटिंग पुर्ण; अभिनेत्रीची खास पोस्ट|url=https://saamtv.esakal.com/entertainment/actress-and-producer-prajkta-mali-social-media-post-after-completing-phulwanti-movie-shooting-cb99|access-date=14 September 2024|website=Marathi News Saam TV|language=mr}}&lt;/ref&gt; సెప్టెంబర్ 2024లో, ప్రసాద్ ఓక్, [[వైభవ్ మాంగ్లే|వైభవ్ మంగ్లే]], [[హృషికేష్ జోషి|హృషికేశ్ జోషి]], క్షితిష్ దాతే, తార్దేతో సహా అదనపు తారాగణం సభ్యులను ఒక పోస్టర్ వెల్లడించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=शिकलगार|first=स्वालिया न|date=20 September 2024|title=प्राजक्ता माळी-गश्मीर महाजनीसोबत 'या' कलाकारांच्या अदाकारीने बहरणार 'फुलवंती'|url=https://pudhari.news/soneri/prajakta-mali-gashmeer-mahajani-phullwanti-cast|access-date=22 September 2024|website=Pudhari News|language=mr}}&lt;/ref&gt;
==పాటలు==
{{Track listing
| headline      =
| extra_column  = గాయకుడు(లు)  
| total_length  = 14:55
| title1        = ఫుల్వంతి - టైటిల్ ట్రాక్
| length1       = 2:56
| lyrics1       = 	స్నేహల్ తార్డే , వైభవ్ జోషి, విశ్వజీత్ జోషి
| extra1        = ఆర్య అంబేకర్
| title2        = మదన్మంజిరి
| length2       = 3:38
| lyrics2       = డాక్టర్ ప్రసాద్ బివారే
| extra2        =	వైశాలి మ్హాడే
| title3        = హే షరాడే
| length3       = 3:37
| lyrics3       = 	మందార్ చోల్కర్
| extra3        = 	రాహుల్ దేశ్‌పాండే
| title4        = భో శంభూ
| length4       = 4:44
| lyrics4       = సాంప్రదాయ, విశ్వజీత్ జోషి
| extra4        = 	రాహుల్ దేశ్‌పాండే&lt;br&gt;బేలా షెండే
}}
==ప్రశంసలు==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!అవార్డులు
!సంవత్సరం
!వర్గం
!గ్రహీత
!ఫలితం
!మూ
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |సిటీ సినీ అవార్డ్స్
| rowspan=&quot;9&quot; |2024
|ఉత్తమ చిత్రం
|''ఫుల్వాంటి''
|{{nom}}
| rowspan=&quot;9&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Marathi Cinema's Finest Honored: City Cine Awards Marathi 2024 Results |url=https://www.radiocity.in/ccamarathi |access-date=2025-02-07 |website=Radiocity}}&lt;/ref&gt;
|-
|ఉత్తమ దర్శకుడు
| rowspan=&quot;2&quot; |స్నేహల్ తార్డే
|{{won}}
|-
|ఉత్తమ స్క్రీన్‌ప్లే
|{{nom}}
|-
|ఉత్తమ నటుడు
|గష్మీర్ మహాజని 
|{{nom}}
|-
|ఉత్తమ నటి
|ప్రాజక్త మాలి 
|{{nom}}
|-
|ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు
|అవినాష్–విశ్వజీత్
|{{nom}}
|-
|ఉత్తమ గీత రచయిత
|డా. ప్రసాద్ బివరే &lt;small&gt;(పాట &quot;మదన్‌మంజిరి&quot;)&lt;/small&gt;
|{{nom}}
|-
|ఉత్తమ పురుష గాయకుడు
|రాహుల్ దేశ్‌పాండే &lt;small&gt;(పాట &quot;హే శారద&quot;)&lt;/small&gt;
|{{nom}}
|-
|ఉత్తమ గాయని మహిళ
|ఆర్య అంబేకర్ &lt;small&gt;(పాట &quot;ఫుల్వంతి - టైటిల్ సాంగ్&quot;)&lt;/small&gt;
|{{nom}}
|-
| rowspan=&quot;17&quot; |జీ చిత్ర గౌరవ పురస్కార్
| rowspan=&quot;17&quot; |2025
|ఉత్తమ చిత్రం
|''ఫుల్వాంటి''
|{{nom}}
| rowspan=&quot;17&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Naik |first=Payal |date=2025-02-20 |title=आदिनाथ कोठारेच्या 'पाणी' आणि 'फुलवंती' चा झी चित्र गौरव पुरस्कारात डंका; प्राजक्ता माळीचा आनंद गगनात मावेना |url=https://www.esakal.com/premier/adinath-kothare-films-win-big-at-zee-chitra-gaurav-puraskar-awards-psn14 |access-date=2025-02-20 |website=Marathi News Esakal |language=Mr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Prajakta Mali : क्षण आणखी फुलायला लागले... प्राजक्ता माळीच्या आयुष्यात घडली खास गोष्ट, पोस्ट व्हायरल |url=https://marathi.indiatimes.com/entertainment/entertainment-news/bollywood-news/prajakta-mali-share-joy-of-phullwanti-movie-winning-six-awards-at-zee-chitra-gaurav-puraskar-2025/articleshow/118408129.cms |access-date=2025-02-20 |website=Maharashtra Times |language=mr}}&lt;/ref&gt;
|-
|ఉత్తమ నటుడు
|గష్మీర్ మహాజని
|{{nom}}
|-
|ఉత్తమ నటి
| rowspan=&quot;2&quot; |ప్రాజక్త మాలి
|{{nom}}
|-
|సంవత్సరపు అత్యంత సహజమైన ప్రదర్శన
|{{won}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |ఉత్తమ సహాయ నటుడు
|క్షితిష్ డేట్
|{{nom}}
|-
|సునీల్ అభ్యంకర్
|{{nom}}
|-
|ఉత్తమ సహాయ నటి
|చిన్మయీ సుమీత్ 
|{{nom}}
|-
|ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు
| rowspan=&quot;2&quot; |అవినాష్–విశ్వజీత్
|{{nom}}
|-
|ఉత్తమ నేపథ్య సంగీతం
|{{nom}}
|-
|ఉత్తమ సౌండ్ డిజైనర్
|ప్రణామం పాన్సారే
|{{nom}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |ఉత్తమ నేపథ్య గాయని – మహిళ
|ఆర్య అంబేకర్ &lt;small&gt;(పాట &quot;ఫుల్వంతి - టైటిల్ సాంగ్&quot;)&lt;/small&gt;
|{{nom}}
|-
|వైశాలి మహడే &lt;small&gt;(పాట &quot;మదన్‌మంజిరి&quot;)&lt;/small&gt;
|{{won}}
|-
|ఉత్తమ సినిమాటోగ్రాఫర్
|మహేష్ లిమాయే
|{{won}}
|-
|ఉత్తమ మేకప్ ఆర్టిస్ట్
|మహేష్ బరాటే
|{{won}}
|-
|ఉత్తమ కస్టమ్
|మానసి అట్టార్డే
|{{won}}
|-
|ఉత్తమ కళా దర్శకుడు
|ఏక్‌నాథ్ కదమ్
|{{nom}}
|-
|ఉత్తమ కొరియోగ్రాఫర్
|ఉమేష్ జాదవ్
|{{won}}
|-
| rowspan=&quot;14&quot; |NDTV మరాఠీ వినోద పురస్కారాలు
| rowspan=&quot;14&quot; |2025
|ఉత్తమ చిత్రం
|''ఫుల్వాంటి''
|{{nom}}
| rowspan=&quot;14&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-02-21 |title=NDTV Marathi announces awards to honour excellence in Marathi entertainment - Exchange4media |url=https://www.exchange4media.com/industry-briefing-news/ndtv-marathi-announces-awards-to-honour-excellence-in-marathi-entertainment-141123.html |access-date=2025-02-23 |website=Indian Advertising Media &amp; Marketing News – exchange4media }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NDTV Marathi ENT Awards 2025: एनडीटीव्ही मराठी पुरस्कार सोहळ्यात 'फुलवंती'ची बाजी! पाहा सर्व विजेत्यांची यादी.... |url=https://marathi.ndtv.com/entertainment/ndtv-marathi-entertainment-awards-2025-prajakta-mali-won-best-actress-award-look-at-all-winners-here-7786498 |access-date=2025-02-25 |website=marathi.ndtv.com |language=mr |archive-date=2025-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250714021422/https://marathi.ndtv.com/entertainment/ndtv-marathi-entertainment-awards-2025-prajakta-mali-won-best-actress-award-look-at-all-winners-here-7786498 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|ఉత్తమ దర్శకుడు
| rowspan=&quot;2&quot; |స్నేహల్ తార్డే
|{{nom}}
|-
|ఉత్తమ స్క్రీన్‌ప్లే
|{{nom}}
|-
|ప్రధాన పాత్రలో ఉత్తమ నటుడు
|గష్మీర్ మహాజని
|{{won}}
|-
|ప్రధాన పాత్రలో ఉత్తమ నటి
|ప్రాజక్త మాలి
|{{won}}
|-
|ఉత్తమ సహాయ నటుడు
|హృషికేష్ జోషి 
|{{nom}}
|-
|ఉత్తమ సహాయ నటి
|చిన్మయీ సుమీత్
|{{nom}}
|-
|ఉత్తమ సంగీత ఆల్బమ్
| rowspan=&quot;2&quot; |అవినాష్–విశ్వజీత్
|{{nom}}
|-
|ఉత్తమ నేపథ్య స్కోర్
|{{nom}}
|-
|ఉత్తమ నేపథ్య గాయని (మహిళ)
|వైశాలి మహడే &lt;small&gt;(పాట &quot;మదన్‌మంజిరి&quot;)&lt;/small&gt;
|{{won}}
|-
|ఉత్తమ గీత రచయిత
|డా. ప్రసాద్ బివరే &lt;small&gt;(పాట &quot;మదన్‌మంజిరి&quot;)&lt;/small&gt;
|{{nom}}
|-
|ఉత్తమ కళా దర్శకుడు
|ఏక్‌నాథ్ కదమ్
|{{won}}
|-
|ఉత్తమ సినిమాటోగ్రఫీ
|మహేష్ లిమాయే
|{{won}}
|-
|ఉత్తమ కస్టమ్ డిజైన్
|మానసి అట్టార్డే
|{{nom}}
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |మాటా సన్మాన్
| rowspan=&quot;6&quot; |2025
|ఉత్తమ చిత్రం
|''ఫుల్వాంటి''
|{{nom}}
| rowspan=&quot;6&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web |title='मटा सन्मान २०२५'साठी मानांकने जाहीर; गुणवंत कलाकार आणि गाजलेल्या कलाकृतींचा होणार गौरव |url=https://marathi.indiatimes.com/entertainment/mata-sanmaan/news/mata-sanman-nomination-2025-announced-for-television-cinema-natak-and-web-series-category/articleshow/118632796.cms |access-date=2025-03-13 |website=Maharashtra Times |language=mr |archive-date=2025-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250711031632/https://marathi.indiatimes.com/entertainment/mata-sanmaan/news/mata-sanman-nomination-2025-announced-for-television-cinema-natak-and-web-series-category/articleshow/118632796.cms |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=पाणी, इंद्रायणीचा 'मटा सन्मान'वर ठसा; वैदेही, समीर, शर्वरी सर्वोत्कृष्ट, विजेत्यांची संपूर्ण यादी |url=https://marathi.indiatimes.com/entertainment/mata-sanmaan/news/mata-sanman-2025-winners-list-aadinath-kothare-vaidehi-parshurami-sharvari-jog-sameer-paranjape-won-best-actor-awards/articleshow/118915210.cms?utm_source=chatgpt.comhttps://marathi.indiatimes.com/entertainment/mata-sanmaan/news/mata-sanman-2025-winners-list-aadinath-kothare-vaidehi-parshurami-sharvari-jog-sameer-paranjape-won-best-actor-awards/articleshow/118915210.cms |access-date=2025-03-22 |website=Maharashtra Times |language=mr}}&lt;/ref&gt;
|-
|ఉత్తమ నటి
|ప్రాజక్త మాలి
|{{nom}}
|-
|ఉత్తమ సినిమాటోగ్రఫీ
|మహేష్ లిమాయే
|{{won}}
|-
|ఉత్తమ నేపథ్య గాయని (మహిళ)
|వైశాలి మహడే &lt;small&gt;(పాట &quot;మదన్‌మంజిరి&quot;)&lt;/small&gt;
|{{won}}
|-
|ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు
|అవినాష్–విశ్వజీత్
|{{nom}}
|-
|ఉత్తమ కళా దర్శకుడు
|ఏక్‌నాథ్ కదమ్
|{{nom}}
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |సంస్కృతి కళా దర్పణ్ అవార్డులు
| rowspan=&quot;10&quot; |2025
|ఉత్తమ చిత్రం
|''ఫుల్వాంటి''
|{{won}}
| rowspan=&quot;10&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web |title=सुपरहिट मराठी नाटकं पाहायला मिळणार फक्त १०० रुपयांत! सांस्कृतिक कलादर्पण नाट्यमहोत्सवाची घोषणा |url=https://marathi.indiatimes.com/entertainment/entertainment-news/bollywood-news/sanskruti-kaladarpan-purskar-announcement-superhit-marathi-plays-will-be-available-for-just-rs-100/articleshow/118796978.cms |access-date=2025-05-18 |website=Maharashtra Times |language=mr}}&lt;/ref&gt;
|-
|ఉత్తమ నటుడు 
|గష్మీర్ మహాజని
|{{won}}
|-
|ఉత్తమ నటి
|ప్రాజక్త మాలి
|{{won}}
|-
|ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు
|అవినాష్–విశ్వజీత్
|{{won}}
|-
|ఉత్తమ మహిళా నేపథ్య గాయని
|వైశాలి మహడే &lt;small&gt;(పాట &quot;మదన్‌మంజిరి&quot;)&lt;/small&gt;
|{{won}}
|-
|ఉత్తమ సినిమాటోగ్రఫీ
|మహేష్ లిమాయే
|{{won}}
|-
|ఉత్తమ సంభాషణ
|ప్రవీణ్ తార్డే 
|{{won}}
|-
|ఉత్తమ కొరియోగ్రఫీ
|ఉమేష్ జాదవ్
|{{won}}
|-
|ఉత్తమ కస్టమ్ డిజైన్
|మానసి అట్టార్డే
|{{won}}
|-
|ఉత్తమ కళా దర్శకత్వం
|ఏక్‌నాథ్ కదమ్
|{{won}}
|-
| rowspan=&quot;17&quot; |ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డ్స్ మరాఠీ
| rowspan=&quot;17&quot; |2025
|ఉత్తమ చిత్రం
|''ఫుల్వాంటి''
|{{nom}}
| rowspan=&quot;17&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nominations for The Filmfare Awards Marathi 2025: Full List Out {{!}} Filmfare.com |url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/nominations-for-the-filmfare-awards-marathi-2025-full-list-out-75328.html |access-date=2025-07-05 |website=www.filmfare.com }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=फिल्मफेअरमध्ये प्राजक्ताच्या 'फुलवंती'ची बाजी, जिंकले सर्वाधिक पुरस्कार; सर्वोत्कृष्ट सिनेमाची ट्रॉफी कोणाकडे? |url=https://marathi.indiatimes.com/entertainment/entertainment-news/bollywood-news/filmfare-awards-marathi-2025-prajakta-mali-phullwanti-film-wins-most-awards-paani-won-best-film-winners-full-list-here/articleshow/122383210.cms |access-date=2025-07-12 |website=Maharashtra Times |language=mr}}&lt;/ref&gt;
|-
|ఉత్తమ దర్శకుడిగా అరంగేట్రం
| rowspan=&quot;2&quot; |స్నేహల్ తార్డే
|{{nom}}
|-
|ఉత్తమ స్క్రీన్‌ప్లే
|{{nom}}
|-
|ఉత్తమ నటుడు
|గష్మీర్ మహాజని
|{{nom}}
|-
|ఉత్తమ నటి
|ప్రాజక్త మాలి
|{{won}}
|-
|ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు
| rowspan=&quot;2&quot; |అవినాష్–విశ్వజీత్
|{{won}}
|-
|ఉత్తమ నేపథ్య స్కోర్
|{{nom}}
|-
|ఉత్తమ గీత రచయిత
|డా. ప్రసాద్ బివారే &lt;small&gt;(పాట &quot;మదనమంజిరి&quot;)&lt;/small&gt;
|{{nom}}
|-
|ఉత్తమ నేపథ్య గాయకుడు – పురుషుడు
|రాహుల్ దేశ్‌పాండే &lt;small&gt;(&quot;హే షరాదే&quot; పాట)&lt;/small&gt;
|{{nom}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |ఉత్తమ నేపథ్య గాయని – మహిళ
|ఆర్య అంబేకర్ &lt;small&gt;(పాట &quot;ఫుల్వంతి - టైటిల్ ట్రాక్&quot;)&lt;/small&gt;
|{{nom}}
|-
|వైశాలి మహడే &lt;small&gt;(పాట &quot;మదన్‌మంజిరి&quot;)&lt;/small&gt;
|{{won}}
|-
|ఉత్తమ సంభాషణ
|ప్రవీణ్ విఠల్ తార్డే
|{{nom}}
|-
|ఉత్తమ సౌండ్ డిజైన్
|ప్రణామం పాన్సారే
|{{nom}}
|-
|ఉత్తమ కొరియోగ్రఫీ
|ఉమేష్ జాదవ్ &lt;small&gt;(పాట &quot;ఫుల్వంతి - టైటిల్ ట్రాక్&quot;)&lt;/small&gt;
|{{won}} 
|-
|ఉత్తమ సినిమాటోగ్రఫీ
|మహేష్ లిమాయే
|{{won}}
|-
|ఉత్తమ నిర్మాణ రూపకల్పన
|ఏక్‌నాథ్ కదమ్
|{{won}}
|-
|ఉత్తమ కాస్ట్యూమ్ డిజైన్
|మానసి అట్టార్డే
|{{won}}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |జీ24తాస్ మరాఠీ సన్మాన్
| rowspan=&quot;3&quot; |2025
|ఉత్తమ దర్శకుడు 
|స్నేహల్ తార్డే
|{{won}}
| rowspan=&quot;3&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-10-19 |title=झी 24 तास 'मराठी सन्मान पुरस्कार सोहळा 2025' आज होणार प्रसारित |url=https://zeenews.india.com/marathi/maharashtra/zee-24-taas-marathi-samman-awards-ceremony-2025/948747 |access-date=2025-10-21 |website=Zee 24 taas |language=mr}}&lt;/ref&gt;
|-
|ఉత్తమ నటి
|ప్రాజక్త మాలి
|{{won}}
|-
|ఉత్తమ నేపథ్య గాయని – మహిళ
|వైశాలి మహడే &lt;small&gt;(పాట &quot;మదన్‌మంజిరి&quot;)&lt;/small&gt;
|{{won}}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |లోక్షాహి మరాఠీ చిత్ర సన్మాన్
| rowspan=&quot;3&quot; |2025
|ప్రముఖ చిత్రం
|''ఫుల్వాంటి''
|{{pending}}
| rowspan=&quot;3&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-11-06 |title=Chitra Sanman |url=https://www.lokshahi.com/topic/chitra-sanman |access-date=2025-11-08 |website=Lokshahi Marathi News |language=mr }}{{Dead link|date=జూలై 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|ఉత్తమ నటి
|ప్రాజక్త మాలి
|{{pending}}
|-
|ఉత్తమ పాట
|ఫుల్వంతి (టైటిల్ ట్రాక్)
|{{pending}}
|}


== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}
==బయటి లింకులు==
* {{IMDb title |32339951}}

[[వర్గం:మరాఠీ సినిమా]]</text>
      <sha1>hyq505nrxbl580xbee6sanue6z6x8x2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>డాక్టర్ ఇ.శ్రీహరి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>505182</id>
    <revision>
      <id>4957260</id>
      <parentid>4941553</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:49:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>2 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4957260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11360" sha1="1ymf73ufhrhag8na6akdu1f00p6xzuj" xml:space="preserve">DrE.Sreehari ఇంటర్నేషనల్ సినిమా హీరో.వీరు 2026 సైన్స్ ఫిక్షన్, ఇంగ్లీష్ యాక్షన్ చిత్రాలుDiamond Made Man,Diamond Made Man Part 2  లో కథానాయకుడిగా నటించారు.&lt;ref&gt;https://www.imdb.com/name/nm3440681/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.imdb.com/title/tt39674832/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-details/diamond-made-man/movieshow/128876648.cms&lt;/ref&gt;

== పరిచయం ==
డాక్టర్ ఇ. శ్రీహరి భారతీయ చలనచిత్ర కధా నాయకుడు.Diamond Made Man చిత్ర సిరీస్ ద్వారా గుర్తింపు పొందారు. ఈ చిత్రంలో వీరు అధునాతన మెకే వారియర్ (Mech Warrior) సాంకేతికత మరియు రోబోటిక్ సూట్‌ను ఉపయోగించి భూమిని ప్రాచీన, అంతరిక్ష ముప్పుల నుండి కాపాడే ఒక వైద్యుడి (డాక్టర్) పాత్రలో నటించారు.భారతీయ హీరోలు ఇంగ్లీషు సినిమా ల లో హీరోలు గా నటించడము చాలా అరుదు. ఈ యన నటించిన ఇంగ్లీషు సినిమాలు ప్రజాదరణ  పాపులరిటీ లో మొదటి రెండు స్థానాలు సాధించడము భారతీయ హీరోలు ఎంతో గర్వించదగ్గ విషయము గా భావించారు.&lt;ref&gt;https://www.moviebuff.com/diamond-made-man&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.kinobox.cz/film/5520390-diamond-made-man |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2026-07-30 |archive-date=2026-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260704060439/https://www.kinobox.cz/film/5520390-diamond-made-man |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.kinoafisha.info/en/movies/8386616/credits/&lt;/ref&gt;

ఈ చిత్ర కథాంశం భూమిపై మళ్లీ ఉద్భవించిన ప్రాచీన డైనోసార్ జీవుల దాడి, అంతరిక్ష గ్రహాంతరవాసుల సవాళ్లు మరియు మానవాళి రక్షణ చుట్టూ తిరుగుతుంది.

* **భాగం 1:** ఈ భాగంలో ప్రధాన పాత్ర డాక్టర్ ఇ. శ్రీహరి రోబోటిక్ మెకే సూట్ ధరించి భూమిని మరియు మానవాళిని రక్షించే యోధుడిగా మారే క్రమం చూపించబడింది.&lt;ref&gt;https://app.trakt.tv/movies/diamond-made-man-2026&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://watch.plex.tv/movie/diamond-made-man{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* **భాగం 2:** రెండవ భాగంలో కథ మరింత విస్తరించి, గోల్డెన్ మెకే-రోబోట్ సహాయంతో 'డకోడా' అనే క్రూరమైన జీవి మరియు ఇతర అంతరిక్ష ముప్పులతో తలపడే సన్నివేశాలు ఉంటాయి.ఈ యుద్ధము ఒక ఆస్ట్రాయిడ్ మీద జరుగుతుంది&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.kinobox.cz/film/5909744-diamond-made-man-part-2 |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2026-07-30 |archive-date=2026-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260727152324/https://www.kinobox.cz/film/5909744-diamond-made-man-part-2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.moviebuff.com/diamond-made-man-part-2&lt;/ref&gt;

== చిత్రాల జాబితా ==
డాక్టర్ ఇ. శ్రీహరి హీరో గా నటించిన సినిమాలు 

* **డైమండ్ మేడ్ మ్యాన్ (Diamond Made Man, 2026):** ఇది హాలీవుడ్ తరహాలో రూపొందించబడిన సైన్స్ ఫిక్షన్ యాక్షన్ చిత్రం. ఇందులో వీరు డాక్టర్ మరియు మెకే-పైలట్‌గా నటించారు.&lt;ref&gt;https://www.justwatch.com/in/movie/diamond-made-man&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://reelgood.com/movie/diamond-made-man{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.boxofficemojo.com/title/tt39674832/&lt;/ref&gt;
* **డైమండ్ మేడ్ మ్యాన్ పార్ట్ 2 (Diamond Made Man Part 2, 2026):** ఈ సీక్వెల్‌లో గోల్డెన్ రోబోట్ ఆధారిత పోరాటాలు, ఏలియన్ పాత్రలు మరియు విజువల్ ఎఫెక్ట్స్ ప్రధాన ఆకర్షణగా నిలిచాయి.&lt;ref&gt;https://www.justwatch.com/us/movie/diamond-made-man-part-2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://flickfocus.com/movies/diamond-made-man-part-2{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.moviemeter.com/movies/sci-fi/diamond-made-man-part-2&lt;/ref&gt;

== ఆదరణ మరియు ర్యాంకింగ్‌లు ==
ఈ చిత్రం అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ఇంగ్లీషు మరియు పలు భాషలలో నిర్మించారు 

* **హిందీ వెర్షన్:** 'డైమండ్ మేడ్ మ్యాన్ పార్ట్ 2' హిందీ వెర్షన్ పాపులారిటీ (జనాధారణ) లో ప్రపంచము లో ని అల్ టైం హిందీ సినిమాల లో 
రెండవ రేంకుపొందింది.&lt;ref&gt;https://megalodon.jp/2026-0720-1005-06/https://www.imdb.com:443/search/title/?title_type=feature&amp;genres=sci-fi&amp;languages=hi.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https:/ timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-details/diamond-made-man/cast/128876648.cms&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://thereviewmonk.com/movie/diamond-made-man{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

* **తెలుగు వెర్షన్ : ** 'డైమండ్ మేడ్ మ్యాన్ పార్ట్ 2' తెలుగు వెర్షన్ పాపులారిటీ (జనాధారణ) లో మొదటి రేంకుపొందింది.ప్రపంచము లో ని అల్ టైం తెలుగు సినిమాల లో పాపులారిటీ లో మొదటి రేంకుపొందింది.&lt;ref&gt;https://megalodon.jp/2026-0718-1439-51/https://www.imdb.com:443/search/title/?title_type=feature&amp;genres=sci-fi&amp;languages=te&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.altbollywood.com/post/diamond-made-man-ending-explained-sreehari&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.kinomania.ru/movies/diamond-made-man&lt;/ref&gt;

== అంతర్జాతీయ విడుదల మరియు లభ్యత ==
ఈ సినిమా డిస్ట్రిబ్యూషన్ సమాచారం వివిధ అంతర్జాతీయ మూవీ అగ్రిగేటర్ సైట్లలో నమోదైంది. భారతదేశం, అమెరికా, యుకే, ఫ్రాన్స్, చెక్ రిపబ్లిక్ మొదలైన దేశాల పేజీలలో JustWatch, Reelgood, Plex, Kinobox, TMDb, Box Office Mojo, Kinoafisha మరియు Trakt.tv వంటి ప్లాట్‌ఫామ్‌లలో విడుదలైన వివరాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;https://www.moviefone.com/movie/diamond-made-man/UNjhqFmzALgjT1obd4nM51/main/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.archivtv.cz/diamond-made-man-2026&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.kino-teatr.ru/kino/movie/hollywood/209067/titr/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.moviebox.com/diamond-made-man/&lt;/ref&gt;

== ప్రారంభ జీవితం మరియు విద్య ==
డాక్టర్ ఇ. శ్రీహరి వృత్తిరీత్యా అర్హత కలిగిన వైద్యులు. వీరు MBBS డిగ్రీ పూర్తి చేశారు. చలనచిత్ర రంగంలోకి అడుగుపెట్టడానికి ముందు వైద్య విద్య మరియు వైద్య సేవలకు సంబంధించి చురుగ్గా వ్యవహరించారు. ప్రచార చిత్రాలలో వీరిని 'డాక్టర్ ఇ. శ్రీహరి MBBS' అని సంబోధిస్తారు.&lt;ref&gt;https://www.moviebuff.com/person/sreehari{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://m.sinemalar.com/mobileweb/person/840475?hl=en-GB&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం మరియు కుటుంబం ==
డాక్టర్ ఇ. శ్రీహరి తండ్రి న్యాయవాది (అడ్వకేట్) మరియు రాజకీయనాయకుడు. వీరి తల్లి గృహిణి. వీరి సోదరుడు రాజా శేఖర్ చలనచిత్ర దర్శకత్వ రంగంలో ఉన్నారు.&lt;ref&gt;https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Sreehari&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Sreehari/movies&lt;/ref&gt;

== ఇతర వివరాలు ==
'డైమండ్ మేడ్ మ్యాన్' సినిమా సిరీస్ సంప్రీత్ ప్రొడక్షన్స్ (Sampreeth Productions) పతాకంపై నిర్మించబడింది. .&lt;ref&gt;https://www.imdb.com/title/tt39674832/fullcredits/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://moviechat.org/tt39674832/Diamond-Made-Man&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://flickfocus.com/movies/diamond-made-man{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;

== బయటి లింకులు ==
* [https://www.imdb.com/name/nm3440681/ డాక్టర్ ఇ. శ్రీహరి - IMDb ప్రొఫైల్]
* [https://www.justwatch.com/in/movie/diamond-made-man జస్ట్ వాచ్ లో 'డైమండ్ మేడ్ మ్యాన్']
* [https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-details/diamond-made-man/movieshow/128876648.cms టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియాలో వివరాలు]

[[వర్గం:భారతీయ నటులు]]
[[వర్గం:తెలుగు నటులు]]
[[వర్గం:సైన్స్ ఫిక్షన్ సినిమా నటులు]]
[[వర్గం:2026 సినిమాలు]]</text>
      <sha1>1ymf73ufhrhag8na6akdu1f00p6xzuj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ట్యాబ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>505432</id>
    <revision>
      <id>4957249</id>
      <parentid>4941549</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:15:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4957249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="204872" sha1="phiutm1dgpulafdktcq35xlmvi0k8z8" xml:space="preserve">{{Short description|సమీకృత ప్రదర్శన, సర్క్యూట్రీ, బ్యాటరీ కలిగిన మొబైల్ కంప్యూటర్}}
{{Use mdy dates|date=August 2021}}
[[File:IPad Mini 6 - 1.jpg|alt=ఐప్యాడ్ మిని 6|thumb|286x286px|ఐప్యాడ్ మిని (6వ తరం)]]

ఒక '''టాబ్లెట్ కంప్యూటర్''' (సాధారణంగా '''టాబ్లెట్''' లేదా '''టాబ్''' అని పిలుస్తారు), ఒక మొబైల్ పరికరం. ఇది ఒకే పలుచని, చదునైన భాగంలో మొబైల్ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్, స్పర్శతెర (టచ్‌స్క్రీన్) డిస్ప్లే, ప్రాసెసింగ్ సర్క్యూట్రీ, పునర్వినియోగ బ్యాటరీని కలిగి ఉంటుంది. టాబ్లెట్లు కంప్యూటర్లు కావడం వల్ల సమాన సామర్థ్యాలను కలిగి ఉంటాయి; కాకపోతే ఇతర కంప్యూటర్లకు ఉండే కొన్ని ఇన్‌పుట్/అవుట్‌పుట్ (I/O) సామర్థ్యాలు వీటిలో ఉండవు. అనేక ఆధునిక టాబ్లెట్లు [[స్మార్ట్‌ఫోన్|స్మార్ట్‌ఫోన్‌ల]] ఆధారంగా రూపొందించబడ్డాయి. స్మార్ట్‌ఫోన్‌ల కంటే టాబ్లెట్లు కాస్త పెద్దవిగా ఉండటమే వీటి మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసం. వీటి తెరలు వికర్ణంగా 7 అంగుళాల నుండి 13 అంగుళాల వరకు కొలవబడతాయి,&lt;ref name=&quot;Editors PC Magazine&quot;&gt;{{Cite web |title=Definition of: tablet computer |url=https://www.pcmag.com/encyclopedia/term/tablet-computer |access-date=January 12, 2023 |website=[[PC Magazine]] Encyclopedia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Editors Dictionary.com&quot;&gt;{{cite web |title=tablet computer |url=http://dictionary.reference.com/browse/tablet+computer |access-date=April 17, 2010 |website=[[Dictionary.com]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111108081844/http://dictionary.reference.com/browse/tablet+computer |archive-date=November 8, 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cnet.com/news/what-makes-a-tablet-a-tablet-faq/|title=What makes a tablet a tablet? (FAQ)|website=[[CNET]]|author=Erica Ogg|date=May 28, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ireviewchinaphone.com/ulefone-u7-7-ltps-mtk6592-octa-core-review/|title=Ulefone U7 7&quot; LTPS MTK6592 Octa-Core review|date=June 28, 2014|website=IReviewChinaPhone.com|quote=Every device with diagonal equal 7&quot; or longer is practically tablet PC|archive-url=https://web.archive.org/web/20141009041839/http://www.ireviewchinaphone.com/ulefone-u7-7-ltps-mtk6592-octa-core-review/|archive-date=October 9, 2014}}&lt;/ref&gt; ఇవి సెల్యులార్ నెట్‌వర్క్ ప్రాప్యతకు మద్దతు ఇవ్వకపోవచ్చు. సాంప్రదాయకంగా డెస్క్‌టాప్‌ల కోసం రూపొందించిన ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్‌లతో నడిచే [[ల్యాప్‌టాప్|ల్యాప్‌టాప్‌ల]] వలె కాకుండా, టాబ్లెట్లు స్మార్ట్‌ఫోన్‌ల మాదిరిగానే మొబైల్ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్‌లపై నడుస్తాయి.

పెద్ద కంప్యూటర్ల [[మౌస్]], [[టచ్‌ప్యాడ్]], కీబోర్డ్‌లకు బదులుగా, వేలు లేదా డిజిటల్ పెన్ (స్టైలస్) ద్వారా చేసే సంజ్ఞల ద్వారా ఈ స్పర్శతెర పనిచేస్తుంది. భౌతిక కీబోర్డ్‌ల ఉనికి, రూపాన్ని బట్టి పోర్టబుల్ కంప్యూటర్లను వర్గీకరించవచ్చు. 'స్లేట్', 'బుక్‌లెట్' అనే రెండు రకాల టాబ్లెట్లలో భౌతిక కీబోర్డ్‌లు ఉండవు. ఇవి సాధారణంగా స్పర్శతెరపై కనిపించే వర్చువల్ కీబోర్డ్ ఉపయోగించి వచనాన్ని, ఇతర ఇన్‌పుట్‌లను స్వీకరిస్తాయి. భౌతిక కీబోర్డ్ లేకపోవడాన్ని నివారించడానికి, చాలా టాబ్లెట్లను [[బ్లూటూత్]] లేదా [[యుఎస్‌బి]] ద్వారా స్వతంత్ర భౌతిక కీబోర్డ్‌లకు అనుసంధానించవచ్చు; [[#2-in-1|2-ఇన్-1 పిసిలు]] టాబ్లెట్ల కంటే భిన్నమైన కీబోర్డ్‌లను కలిగి ఉంటాయి.

టాబ్లెట్ రూపాన్ని 20వ శతాబ్దం మధ్యలో ఊహించారు (స్టాన్లీ కుబ్రిక్ 1968 నాటి సైన్స్ ఫిక్షన్ చిత్రం ''2001: ఎ స్పేస్ ఒడిస్సీ''లో కాల్పనిక టాబ్లెట్లను చిత్రీకరించారు). ఆ శతాబ్దపు చివరి రెండు దశాబ్దాలలో ఇది నమూనాగా తయారై అభివృద్ధి చెందింది. 2010లో [[ఆపిల్]] సంస్థ ఐప్యాడ్‌ను విడుదల చేసింది. ఇది వ్యాపారపరంగా విస్తృత ప్రజాదరణ పొందిన మొదటి టాబ్లెట్‌గా నిలిచింది.&lt;ref name=&quot;Apple PR 2&quot;&gt;{{cite press release |url=https://www.apple.com/pr/library/2010/03/05iPad-Available-in-US-on-April-3.html |title=iPad Available in US on April 3 |publisher=[[Apple Inc.|Apple]] |date=March 5, 2010 |access-date=March 5, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110710012449/http://www.apple.com/pr/library/2010/03/05iPad-Available-in-US-on-April-3.html |archive-date=July 10, 2011 }}&lt;/ref&gt; ఆ తర్వాత, టాబ్లెట్ల వినియోగం వేగంగా పెరిగి వ్యక్తిగత, విద్యా, కార్యాలయ అనువర్తనాల్లో ఉపయోగించే పెద్ద ఉత్పత్తి వర్గంగా మారింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.anandtech.com/show/9034/the-dell-venue-8-7000-review|title=The Dell Venue 8 7000 Series Review|last=Chester|first=Brandon|date=March 12, 2015|website=[[Anandtech]]|access-date=March 23, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150324222137/http://www.anandtech.com/show/9034/the-dell-venue-8-7000-review|archive-date=March 24, 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; టాబ్లెట్ పిసి ప్రెజెంటేషన్లను చూడటం, వీడియో కాన్ఫరెన్సింగ్, ఇ-పుస్తకాలు చదవటం, సినిమాలు చూడటం, ఫోటోలను భాగస్వామ్యం చేయడం వంటి ప్రముఖ ఉపయోగాలను కలిగి ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=What is a Tablet PC?|url=https://www.lenovo.com/in/en/faqs/laptop-faqs/what-is-a-tablet-pc/|website=[[Lenovo]]}}&lt;/ref&gt; 2021 నాటికి ప్రపంచవ్యాప్తంగా 1.28 బిలియన్ల టాబ్లెట్ వినియోగదారులు ఉన్నారని స్టాటిస్టా అందించిన డేటా ద్వారా తెలుస్తోంది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.statista.com/statistics/377977/tablet-users-worldwide-forecast/|title=Number of tablet users worldwide from 2013 to 2021 (in billions)*|website=[[Statista]]|date= 14 February 2022}}&lt;/ref&gt; ప్రస్తుతం ఆపిల్ అత్యధిక తయారీదారుల మార్కెట్ వాటాను కలిగి ఉంది; దీని తర్వాత సామ్‌సంగ్, లెనోవో సంస్థలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://omdia.tech.informa.com/pr/2026/feb/global-tablet-shipments-grew-10percent-in-2025-as-market-nears-slowdown|title=Omdia: Global tablet shipments grew 10% in 2025 as market nears slowdown|website=[[Ovum Ltd.|omdia]]|date=4 February 2026}}&lt;/ref&gt;
== చరిత్ర ==

[[ఫైలు:Telautograph-1888 electronic writing device.png|లఘుచిత్రం|కుడి|1888 [[టెలాటోగ్రాఫ్]] పేటెంట్ నమూనా]]
[[ఫైలు:2001interview.png|లఘుచిత్రం|కుడి|''[[2001: ఎ స్పేస్ ఒడిస్సీ (సినిమా)|2001: ఎ స్పేస్ ఒడిస్సీ]]'' (1968) సినిమాలో చూపించిన వైర్‌లెస్ టాబ్లెట్ పరికరం]]
టాబ్లెట్ కంప్యూటర్, దాని అనుబంధ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్ ప్రారంభం పెన్ కంప్యూటింగ్ అభివృద్ధితో మొదలైంది.&lt;ref&gt;{{YouTube|4xnqKdWMa_8|Notes on the History of Pen-based Computing}}&lt;/ref&gt; చదునైన సమాచార ప్రదర్శన భాగంపై డేటా ఇన్‌పుట్, అవుట్‌పుట్ కలిగిన విద్యుత్ పరికరాలు 1888 నాటి టెలాటోగ్రాఫ్ సమయం నుంచే ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;Gray&quot;&gt;{{Citation |last=Gray |first=Elisha |title=Telautograph |publisher=United States Patent 386,815 (full image) |date=July 31, 1888 |url=http://www.freepatentsonline.com/386815.pdf |access-date=2026-08-01 |archive-date=2023-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716212904/https://www.freepatentsonline.com/386815.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ఇది కాగితాన్ని డిస్ప్లేగా, ఎలక్ట్రోమెకానికల్ యాక్చువేటర్లకు అనుసంధానించిన పెన్‌ను ఉపయోగించింది. 20వ శతాబ్దంలో ఈ లక్షణాలు కలిగిన పరికరాలను నమూనాలుగా, ప్రోటోటైప్‌లుగా, వాణిజ్య ఉత్పత్తులుగా ఊహించారు, తయారుచేశారు. అనేక విద్యా, పరిశోధనా వ్యవస్థలతో పాటు కొన్ని కంపెనీలు 1980లలో వివిధ రకాల ఇన్‌పుట్/అవుట్‌పుట్ పద్ధతులను పరీక్షించి వాణిజ్య ఉత్పత్తులను విడుదల చేశాయి.

=== కాల్పనిక, ప్రయోగాత్మక టాబ్లెట్లు ===
20వ శతాబ్దపు ద్వితీయార్థంలో అనేక సైన్స్ ఫిక్షన్ రచనలలో టాబ్లెట్ కంప్యూటర్లు కనిపించాయి. ఇవన్నీ ఈ భావనను విస్తృత ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లడానికి దోహదపడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{YouTube|JQ8pQVDyaLo|NewsPad depiction – 2001 A Space Odyssey}}&lt;/ref&gt; కొన్ని ఉదాహరణలు:
* [[ఐజాక్ అసిమోవ్]] తన ''ఫౌండేషన్'' (1951) నవలలో క్యాలిక్యులేటర్ ప్యాడ్‌ను వివరించారు.
* స్టానిస్లా లెమ్ తన ''రిటర్న్ ఫ్రమ్ ది స్టార్స్'' (1961) నవలలో ఆప్టాన్‌ను వివరించారు.
* జీన్ రోడెన్‌బెర్రీ రూపొందించిన ''స్టార్ ట్రెక్: ది ఒరిజినల్ సిరీస్'' (1966)లో అనేక పోలికలు ఉన్న পরিకరాలను చూపించారు.
* ''డాక్టర్ హూ: ది డోమినేటర్స్'' చిత్రంలో ఎడ్యుకేటర్ బ్యాలన్ ఒక టాబ్లెట్‌ను పట్టుకుని, స్వైప్ సంకేతాల ద్వారా డేటాను నమోదు చేయడం కనిపిస్తుంది (1967).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/iplayer/episode/p00v52jd/doctor-who-19631996-season-6-the-dominators-episode-2?seriesId=p00krpg4&amp;page=174|title= BBC Dominators}}&lt;/ref&gt;
* ఆర్ధర్ సి. క్లార్క్ యొక్క న్యూస్‌ప్యాడ్&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://margaretpuls.wordpress.com/2012/02/12/worlds-first-ipad/|title=Did Arthur C Clarke invent the iPad?|work=Margaret Puls|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120807025129/http://margaretpuls.wordpress.com/2012/02/12/worlds-first-ipad/|archive-date=August 7, 2012|date=February 12, 2012}}&lt;/ref&gt; స్టాన్లీ కుబ్రిక్ సినిమా ''2001: ఎ స్పేస్ ఒడిస్సీ'' (1968)లో చిత్రీకరించబడింది.
* డగ్లస్ ఆడమ్స్ తన ''ది హిచ్‌హైకర్స్ గైడ్ టు ది గెలాక్సీ'' నవలలో, దాని ఆధారంగా వచ్చిన హాస్య నాటకంలో (1978) ఒక టాబ్లెట్ కంప్యూటర్‌ను వివరించారు.
* సైన్స్ ఫిక్షన్ టివి సిరీస్ ''స్టార్ ట్రెక్: ది నెక్స్ట్ జనరేషన్''లో PADDs అని పిలిచే టాబ్లెట్ కంప్యూటర్లు ఉన్నాయి. ఇవి స్టైలస్‌తో లేదా స్టైలస్ లేకుండా స్పర్శతెర ఇంటర్‌ఫేస్‌ను కలిగి ఉండటం విశేషం (1987).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.startrek.com/database_article/padd |title=Star Trek PADD |access-date=June 21, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009073446/http://www.startrek.com/database_article/padd |archive-date=October 9, 2014}}&lt;/ref&gt;
* నేటి టాబ్లెట్ల కంటే శక్తివంతమైన পরিకరం ''ది మోట్ ఇన్ గాడ్స్ ఐ'' (1974)లో చిన్నగా కనిపించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Pournelle|first=Jerry|author-link=Jerry Pournelle|date=2011-07-08|title=Jerry Pournelle Is Back in the House|url=https://www.informationweek.com/mobile-devices/jerry-pournelle-is-back-in-the-house|access-date=2023-01-12|website=[[InformationWeek]]|language=en|quote=I keep wishing for a real tablet—one that would function as the pocket computer we described in ''The Mote in God's Eye''.}}&lt;/ref&gt;
* స్టార్ వార్స్ సిరీస్‌లో 'డేటాప్యాడ్లు' ఉన్నాయి. ఇవి మొదట 1991 నవల ''హెయిర్ టు ది ఎంపైర్'' పుస్తకంలో, తరువాత 1999 సినిమా ''స్టార్ వార్స్: ఎపిసోడ్ I – ది ఫాంటమ్ మెనెస్'' తెరపై చూపించబడ్డాయి.

అలాగే, వాస్తవ ప్రపంచంలో ప్రాజెక్టుల ద్వారా టాబ్లెట్ కంప్యూటర్లను ప్రతిపాదించడం లేదా తయారుచేయడం జరిగింది:
* 1968లో కంప్యూటర్ శాస్త్రవేత్త అలన్ కే 'కిడ్డికాంప్'ను ఊహించారు.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Why the iPhone makes 2008 seem like 1968 all over again |url=https://www.open.edu/openlearn/digital-computing/why-the-iphone-makes-2008-seem-1968-all-over-again |first=Mike |last=Richards |publisher=[[Open University]] |date=January 23, 2008 |access-date=January 12, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://openp2p.com/pub/a/p2p/2003/04/03/alan_kay.html |title=Daddy, Are We There Yet? A Discussion with Alan Kay |first=Daniel H. |last=Steinberg |publisher=O'Reilly Media |date=April 3, 2003 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130309041633/http://www.openp2p.com/pub/a/p2p/2003/04/03/alan_kay.html |archive-date=March 9, 2013}}&lt;/ref&gt; ఆయన &quot;అన్ని వయసుల పిల్లల కోసం ఒక వ్యక్తిగత కంప్యూటర్&quot; (1972) అనే ప్రతిపాదనలో ఈ భావనను డైనాబుక్ అని పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;Dynabook&quot;&gt;{{cite web|last=Kay|first=Alan|title=A Personal Computer for Children of All Ages|url=http://www.mprove.de/diplom/gui/kay72.html|year=1972|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130315234559/http://mprove.de/diplom/gui/kay72.html|archive-date=March 15, 2013}}&lt;/ref&gt; ఇది ల్యాప్‌టాప్ లేదా టాబ్లెట్ మాదిరిగా పనిచేస్తుంది. దీని లభ్యత లక్ష్యం పిల్లలు.
* 1979లో హిటాచీ కంపెనీకి చెందిన మసావో హోట్టా, యోషికాజు మియామోటో, నోరియో యోకోజావా, యోషిమిట్సు ఓషిమా బృందం తెరపై ఒక బిందువు వద్ద ప్రయోగించే బలాన్ని గుర్తించగల స్పర్శతెర టాబ్లెట్ ఆలోచనపై జపాన్‌లో పేటెంట్ పొందింది. తరువాత దీనికి అమెరికా పేటెంట్ కూడా లభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite patent|number=US4389711A|title=Touch sensitive tablet using force detection|gdate=1983-06-21|invent1=Hotta|invent2=Miyamoto|invent3=Yokozawa|invent4=Oshima|inventor1-first=Masao|inventor2-first=Yoshikazu|inventor3-first=Norio|inventor4-first=Yoshimitsu|url=https://patents.google.com/patent/US4389711A/en}}&lt;/ref&gt;
* 1984లో హార్ట్‌ముట్ ఎస్లింగర్ స్పర్శతెర, కీబోర్డ్ కలిగిన మాకింతోష్ నమూనాను తయారుచేశారు. దీని నమూనా పరికరం శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్ ప్రదర్శనలో ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Macintosh touchscreen tablet prototype |url=https://www.sfmoma.org/artwork/2015.665/ |access-date=2025-11-14 |website=SFMOMA |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* 1992లో [[అటారీ]] సంస్థ 'స్టైలస్' (తరువాత ST-ప్యాడ్ అని మార్చబడింది) పరికరాన్ని ప్రదర్శించింది. ఇది TOS/GEM అటారీ ST ప్లాట్‌ఫామ్‌పై ఆధారపడి చేతివ్రాత గుర్తింపు ప్రారంభ నమూనాను ప్రదర్శించింది. అదే సమయంలో షిరాజ్ శివ్జీ కంపెనీ 'మోమెంటస్' x86 MS-DOS ఆధారిత పెన్ కంప్యూటర్‌ను ప్రదర్శించింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.technologizer.com/2010/01/27/the-long-fail-a-brief-history-of-unsuccessful-tablet-computers/ |title=The Long Fail: A Brief History of Unsuccessful Tablet Computers |first=Harry |last=McCracken |date=January 27, 2010 |access-date=August 18, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819090502/http://www.technologizer.com/2010/01/27/the-long-fail-a-brief-history-of-unsuccessful-tablet-computers/ |archive-date=August 19, 2014}}&lt;/ref&gt;
* 1994లో యురోపియన్ యూనియన్ క్లార్క్, కుబ్రిక్ రచనల ప్రేరణతో న్యూస్‌ప్యాడ్ ప్రాజెక్ట్‌ను ప్రారంభించింది.&lt;ref&gt;{{cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=bIwnzZvP2lEC&amp;q=NewsPad&amp;pg=PA559|title=Technologies for the Information Society|chapter=Visions and Realities in the NewsPad Constituency|publisher=[[IOS Press]]|isbn=9789051994506|author-last=Molina|author-first=Alfonso H.|editor-last1=Roger|editor-first1=James-Yves|editor-last2=Stanford-Smith|editor-first2=Brian|editor-last3=Kidd|editor-first3=Paul T.|year=1998}}&lt;/ref&gt; అకార్న్ కంప్యూటర్స్ దీనికోసం ARM ఆధారిత స్పర్శతెర టాబ్లెట్ కంప్యూటర్‌ను అభివృద్ధి చేసి 1997లో ప్రాజెక్ట్ ముగించింది.&lt;ref name=&quot;RiscUser_v9i10&quot;&gt;{{Cite news|title=The Story of NewsPAD|url=http://www.computinghistory.org.uk/big/27005/Risc-User-Volume-9-Issue-10-October-1996/ |access-date=February 20, 2013|work=Risc User|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714221126/http://www.computinghistory.org.uk/big/27005/Risc-User-Volume-9-Issue-10-October-1996/|archive-date=July 14, 2014}}&lt;/ref&gt;
* 2000 నవంబరు COMDEX ప్రదర్శనలో [[మైక్రోసాఫ్ట్]] తమ ప్రయోగాత్మక పరికరాన్ని వివరించడానికి టాబ్లెట్ పిసి అనే పదాన్ని ఉపయోగించింది.&lt;ref name=&quot;TabletPC,2000&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.microsoft.com/presspass/features/2000/nov00/11-13comdex.asp |title=Bill Gates introduces Tablet PC |website=COMDEX |date=November 2000 |archive-date=December 6, 2000 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20001206171100/http://www.microsoft.com/presspass/features/2000/nov00/11-13comdex.asp}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Microsoft Tablet PC Overview&quot;&gt;{{cite news|author=Page, M.|url=http://www.transmetazone.com/articleview.cfm?articleID=499|title=Microsoft Tablet PC Overview|work=TransmetaZone|date=December 21, 2000|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016125019/http://www.transmetazone.com/articleview.cfm?articleid=499|archive-date=October 16, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Free software and cellphones&quot;&gt;{{cite web |author=Kuhn, Bradley M. |url=http://www.fsf.org/working-together/next-steps/free-software-phones |title=Free software and cellphones |website=Free Software Foundation |date=2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100916063446/http://www.fsf.org/working-together/next-steps/free-software-phones |archive-date=September 16, 2010}}&lt;/ref&gt;
* 2001లో ఎరిక్సన్ మొబైల్ కమ్యూనికేషన్స్ డెల్ఫీప్యాడ్ అనే ప్రయోగాత్మక పరికరాన్ని ప్రకటించింది. ఇది స్పర్శతెర, నెట్‌స్కేప్ నావిగేటర్ [[వెబ్ బ్రౌజర్]], [[లినక్స్]] [[ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్]] కలిగి ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.telecompaper.com/news/ericsson-cwc-develop-linux-handheld-pc--256081 |title=Ericsson, CWC develop Linux handheld PC |date=January 12, 2001 |access-date=August 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304071848/http://www.telecompaper.com/news/ericsson-cwc-develop-linux-handheld-pc--256081 |archive-date=March 4, 2016 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.esato.com/board/viewtopic.php?topic=48353&amp;start=10260 |title=Ericsson Forum – Infos and support |date=March 21, 2012 |access-date=August 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305201741/https://www.esato.com/board/viewtopic.php?topic=48353&amp;start=10260 |archive-date=March 5, 2016 }}&lt;/ref&gt;

===ప్రారంభ టాబ్లెట్లు===
[[ఫైలు:Apple Newton-IMG 0454-cropped.jpg|లఘుచిత్రం|సూటి|1993లో ఆపిల్ విడుదల చేసిన మొదటి టాబ్లెట్ [[మెసేజ్‌ప్యాడ్]]]]

పెన్‌సెప్ట్ పెన్‌ప్యాడ్,&lt;ref&gt;{{Citation |title=Users Manual for Penpad 320 |publisher=Pencept, Inc. |date=June 15, 1984 |url=http://ruetersward.com/pens/biblio85.html#Pencept84d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131215212926/http://ruetersward.com/pens/biblio85.html#Pencept84d |archive-date=December 15, 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Software Control at the Stroke of a Pen |publisher=Pencept, Inc. |year=1985 |url=http://www.open-video.org/details.php?videoid=8023&amp;surrogate=storyboard |access-date=May 21, 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070607011443/http://open-video.org/details.php?videoid=8023&amp;surrogate=storyboard |archive-date=June 7, 2007 }}&lt;/ref&gt; లైనస్ రైట్-టాప్,&lt;ref name=computer&gt;{{cite book | last=Atkinson | first=Paul | date=2010 | url=https://books.google.com/books?id=D5H_OsxEywwC | title=Computer | publisher=Reaktion Books | pages=115–116 | isbn=9781861897374 | via=Google Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Delbourg-Delphis 2024 168&quot;&gt;{{cite book | last=Delbourg-Delphis | first=Marylène | date=2024 | url=https://books.google.com/books?id=g2z8EAAAQBAJ | title=Beyond Eureka!: The Rocky Roads to Innovating | publisher=Georgetown University Press | page=168 | isbn=9781647124229 | via=Google Books}}&lt;/ref&gt; CIC హ్యాండ్‌రైటర్&lt;ref&gt;{{Citation |title=Handwriter (R) GrafText (TM) System Model GT-5000 |publisher=Communication Intelligence Corporation |date=January 15, 1985 |url=http://ruetersward.com/pens/biblio85.html#CIC85 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131215212926/http://ruetersward.com/pens/biblio85.html#CIC85 |archive-date=December 15, 2013 }}&lt;/ref&gt; వంటి మునుపటి టాబ్లెట్ కంప్యూటర్ల తర్వాత, 1989 సెప్టెంబరులో గ్రిడ్ సిస్టమ్స్ వాణిజ్యపరంగా మొదటి విజయం సాధించిన టాబ్లెట్ కంప్యూటర్ గ్రిడ్‌ప్యాడ్‌ను విడుదల చేసింది.&lt;ref&gt;{{Citation |title=The BYTE Awards: GRiD System's GRiDPad |publisher=BYTE Magazine, Vol 15. No 1 |page=285 |date=January 12, 1990 |url=http://ruetersward.com/pens/biblio90.html#GridPad90a |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131215212928/http://ruetersward.com/pens/biblio90.html#GridPad90a |archive-date=December 15, 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Tablet history dates back two decades before iPad|url=http://www.newsday.com/business/technology/tablet-history-dates-back-two-decades-before-ipad-1.6332871|website=www.newsday.com|date=November 4, 2013|access-date=March 2, 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306093653/http://www.newsday.com/business/technology/tablet-history-dates-back-two-decades-before-ipad-1.6332871|archive-date=March 6, 2016}}&lt;/ref&gt; ఈ నాలుగూ MS-DOS ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్ విస్తరించిన సంస్కరణలపై ఆధారపడి పనిచేసాయి. 1992లో ఐబిఎమ్ కంపెనీ గో కార్పొరేషన్ యొక్క పెన్‌పాయింట్ OS ఆధారంగా నడిచే థింక్‌ప్యాడ్ 700T (2521) పరికరాన్ని ప్రదర్శించింది. 1993లో ఎటి అండ్ టి ప్రవేశపెట్టిన EO పర్సనల్ కమ్యూనికేటర్ కూడా పెన్‌పాయింట్ ప్లాట్‌ఫామ్‌పై నడిచింది. ఆపిల్ కంప్యూటర్ 1993లో ఆపిల్ న్యూటన్ పర్సనల్ డిజిటల్ అసిస్టెంట్‌ను ప్రారంభించింది. ఇది ARM ప్రాసెసర్‌పై ఆపిల్ సొంత న్యూటన్ OS ద్వారా పనిచేసింది.

1990ల ప్రారంభంలో మాధ్యమాల్లో పెన్ కంప్యూటింగ్‌పై భారీ అంచనాలు నెలకొన్నాయి. పిసి సాఫ్ట్‌వేర్ రంగంలో అగ్రగామిగా ఉన్న [[మైక్రోసాఫ్ట్]], పెన్‌పాయింట్ OS పోటీగా 1992లో విండోస్ ఫర్ పెన్ కంప్యూటింగ్ విడుదల చేసింది. కంపాక్ వంటి సంస్థలతో కలిసి చిన్న పరికరాన్ని తయారుచేయడానికి విన్‌ప్యాడ్ ప్రాజెక్ట్‌ను ప్రారంభించినప్పటికీ, రెండేళ్ల తర్వాత దాన్ని విరమించుకుని 1996లో విండోస్ CE ద్వారా &quot;హ్యాండ్‌హెల్డ్ పిసిలు&quot; విడుదల చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://arstechnica.com/uncategorized/2006/06/7109-2/|title = Next version of Windows CE slips to H1 2007|date = June 22, 2006}}&lt;/ref&gt; అదే సంవత్సరంలో పామ్ Inc. సంస్థ పామ్ OS ఆధారిత పామ్‌పైలట్ పిడిఎను విడుదల చేసింది. 1996లోనే ఫుజిట్సు కంపెనీ విండోస్ 95పై నడిచే స్టైలిస్టిక్ 1000 టాబ్లెట్‌ను విడుదల చేసింది. 1999లో ఇంటెల్ 'వెబ్‌ప్యాడ్' పేరుతో ప్రయోగాత్మక పరికరాన్ని ప్రకటించి, తరువాత దానిని &quot;ఇంటెల్ వెబ్ టాబ్లెట్&quot;గా మార్చింది.&lt;ref&gt;{{YouTube|ihUjWMUUWHM|Intel Web Tablet}}&lt;/ref&gt; 2000లో నార్వేకు చెందిన స్క్రీన్ మీడియా, జర్మనీకి చెందిన డోష్ &amp; అమాండ్ సంస్థలు లినక్స్, ఒపెరా బ్రౌజర్ ఆధారిత &quot;ఫ్రీప్యాడ్&quot; పరికరాన్ని విడుదల చేశాయి.&lt;ref name=&quot;FreePad&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.zdnet.com/home-and-office/networking/freepad-norways-alternative-to-swedens-screen-phone/|title=FreePad: Norway's alternative to Sweden's Screen Phone|first=Rick|last=Lehrbaum|website=[[ZDNet]]|date=August 29, 2000|access-date=November 18, 2019}}&lt;/ref&gt; సానీ సంస్థ 2000 చివరిలో జపాన్‌లో ఎయిర్‌బోర్డ్ టాబ్లెట్‌ను విడుదల చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://edition.cnn.com/2001/TECH/ptech/10/03/airboard.tablet.pc.idg/ |title = Sony previews new Airboard tablet PC |first = Martyn |last = Williams |website = [[CNN]] |date = October 3, 2001}}&lt;/ref&gt;

[[ఫైలు:Fujitsu Siemens Lifebook T3010.jpg|లఘుచిత్రం|సూటి|2003లో విడుదలైన విండోస్ XP ఆధారిత [[ఫుజిట్సు సీమెన్స్ కంప్యూటర్స్|ఫుజిట్సు సీమెన్స్]] లైఫ్‌బుక్ టాబ్లెట్]]

1990ల చివరలో మైక్రోసాఫ్ట్ విండోస్ CE ఆధారిత హ్యాండ్‌హెల్డ్ పిసి ప్లాట్‌ఫామ్‌ను ప్రారంభించింది. 2002లో మైక్రోసాఫ్ట్ మైక్రోసాఫ్ట్ టాబ్లెట్ పిసి భావనను వ్యాపార రంగం కోసం నిర్దేశించే ప్రయత్నం చేసింది.&lt;ref name=&quot;markoff&quot;&gt;{{cite news|last=Markoff|first=John|date=August 30, 1999|url=https://www.nytimes.com/1999/08/30/business/microsoft-brings-in-top-talent-to-pursue-old-goal-the-tablet.html|title= Microsoft brings in top talent to pursue old goal: the tablet|newspaper=The [[New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011235207/http://www.nytimes.com/1999/08/30/business/microsoft-brings-in-top-talent-to-pursue-old-goal-the-tablet.html|archive-date=October 11, 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; అయితే అధిక ధరలు, బరువు, ఉపయోగించడంలో ఇబ్బందుల వల్ల ఈ పరికరాలు ఆశించిన విజయం సాధించలేకపోయాయి.&lt;ref name=&quot;BallStillDoesnt2010&quot;&gt;{{cite web|last=Bright|first=Peter|url=https://arstechnica.com/microsoft/news/2010/07/ballmer-and-microsoft-still-doesnt-get-the-ipad.ars|title=Ballmer (and Microsoft) still doesn't get the iPad|website=[[Ars Technica]]|date=July 31, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120508215131/http://arstechnica.com/microsoft/news/2010/07/ballmer-and-microsoft-still-doesnt-get-the-ipad.ars|archive-date=May 8, 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[ఫైలు:N800 frontside2.jpg|లఘుచిత్రం|[[నోకియా]] తయారుచేసిన రెండవ టాబ్లెట్ [[నోకియా N800]]]]
[[నోకియా]] 2000కి ముందే ఇంటర్నెట్ టాబ్లెట్ తయారీ ప్రణాళికలు కలిగి ఉంది. 2001లో నోకియా M510 నమూనాను తయారు చేసినప్పటికీ, మార్కెట్ సిద్ధంగా లేదనే భావనతో విడుదల చేయలేదు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.digitoday.fi/vimpaimet/2014/04/15/nokialla-oli-valmis-tabletti-13-vuotta-sitten--talta-se-naytti/20145333/66|title=Nokialla oli valmis tabletti 13 vuotta sitten tältä se näytti|work=digitoday.fi|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140416142618/http://www.digitoday.fi/vimpaimet/2014/04/15/nokialla-oli-valmis-tabletti-13-vuotta-sitten--talta-se-naytti/20145333/66|archive-date=April 16, 2014|date=April 15, 2014}}&lt;/ref&gt; 2005 మేలో మామో లినక్స్ ఆధారిత నోకియా 770 ద్వారా నోకియా టాబ్లెట్ రంగంలోకి అడుగుపెట్టింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theregister.co.uk/2011/11/21/nokia_hildon_the_great_lost_platform/|title=Nokia's Great Lost Platform|first=Andrew|last=Orlowski|publisher=The Register|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170810171701/https://www.theregister.co.uk/2011/11/21/nokia_hildon_the_great_lost_platform/|archive-date=August 10, 2017}}&lt;/ref&gt; 

ఐప్యాడ్ రాకముందు యాక్సియోట్రాన్ సంస్థ మాక్ OS X ఆధారిత మోడ్‌బుక్ అనే రూపాంతరిత టాబ్లెట్‌ను ప్రవేశపెట్టింది.&lt;ref name=&quot;modbookRelease&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.tabletpcreview.com/default.asp?newsID=695|title=Axiotron and OWC Unveil the ModBook|author=Tiffany Boggs|work=TabletPCReview.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120104121807/http://www.tabletpcreview.com/default.asp?newsID=695|archive-date=January 4, 2012}}&lt;/ref&gt;

అల్ట్రా-మొబైల్ పిసి రాకతో ఇంటెల్ సంస్థ మొబైల్ ఇంటర్నెట్ డివైస్ చొరవను ప్రారంభించి లినక్స్ తో అనుసంధానించింది. 2010లో నోకియా, [[ఇంటెల్]] కలిసి మామో, మోబ్లిన్ ప్రాజెక్ట్‌లను కలిపి మీగో పేరుతో లినక్స్ ఆధారిత ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్‌ను రూపొందించాయి. మీగో ఆధారంగా వచ్చిన మొదటి టాబ్లెట్ నియోఫోనీ విటాబ్ 2010 సెప్టెంబరులో జర్మనీలో విడుదలయ్యింది. 2011 సెప్టెంబరులో లినక్స్ ఫౌండేషన్ మీగో స్థానంలో టైజెన్ వస్తుందని ప్రకటించింది.&lt;ref name=&quot;next&quot;&gt;{{cite web|last=Sousou|first=Imad|title=What's Next for MeeGo|url=https://meego.com/community/blogs/imad/2011/whats-next-meego|archive-url=https://web.archive.org/web/20111006173715/https://meego.com/community/blogs/imad/2011/whats-next-meego|archive-date=October 6, 2011|publisher=meego.com|access-date=September 28, 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===ఆధునిక టాబ్లెట్లు===
[[ఫైలు:Steve Jobs with the Apple iPad no logo.jpg|లఘుచిత్రం|కుడి|2010 జనవరి 27న శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో [[ఐప్యాడ్]]‌ను పరిచయం చేస్తున్న [[స్టీవ్ జాబ్స్]]]]

2000ల కాలంలో మార్కెట్‌ను ఏలిన ప్లాట్‌ఫామ్‌లలో ఆండ్రాయిడ్ మొదటిది. 2008లో ఆండ్రాయిడ్ ఆధారిత టాబ్లెట్ల ప్రణాళికలు ప్రారంభమై 2009లో మొదటి ఉత్పత్తులు విడుదలయ్యాయి. వాటిలో అర్కోస్ 5, కామంగి వెబ్‌స్టేషన్ వంటివి ఉన్నాయి. 2010లో ఆండ్రాయిడ్ హనీకోంబ్ రూపకల్పనతో అనేక మోడళ్లు మార్కెట్లోకి వచ్చాయి.

[[ఆపిల్]] సంస్థ 2010లో ప్రవేశపెట్టిన [[ఐప్యాడ్]] ద్వారా వినియోగదారు పరికరాల కొత్త విభాగాన్ని ఆవిష్కరించింది.&lt;ref name=&quot;infoworld&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.infoworld.com/d/mobile-technology/the-ipads-victory-in-defining-the-tablet-what-it-means-431|title=The iPad's victory in defining the tablet: What it means|publisher=[[InfoWorld]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120118082258/http://www.infoworld.com/d/mobile-technology/the-ipads-victory-in-defining-the-tablet-what-it-means-431|archive-date=January 18, 2012|date=July 5, 2011}}&lt;/ref&gt; ఇది టాబ్లెట్ల మార్కెట్‌ను ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చింది. దీనికి పోటీగా సామ్‌సంగ్ గెలాక్సీ టాబ్ వచ్చి ఇతర బ్రాండ్లకు మార్గం సుగమం చేసింది. 2012 నాటికి అమెరికాలో 31% ఇంటర్నెట్ వినియోగదారులు టాబ్లెట్ కలిగి ఉన్నారని పిసి మ్యాగజైన్ పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;USownership&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2405972,00.asp|title=Survey: 31 Percent of U.S. Internet Users Own Tablets|first=Angela|last=Moscaritolo|work=[[PC Magazine]]|date=June 18, 2012|access-date=October 20, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121014171620/http://www.pcmag.com/article2/0%2C2817%2C2405972%2C00.asp|archive-date=October 14, 2012}}&lt;/ref&gt; 2013 నాటికి [[ఆండ్రాయిడ్]] టాబ్లెట్ల విక్రయాలు 62% వాటాను చేరుకున్నాయి.

[[ఫైలు:Android os.png|లఘుచిత్రం|[[సామ్‌సంగ్ ఎలక్ట్రానిక్స్|సామ్‌సంగ్]] గెలాక్సీ టాబ్]]
2010 సెప్టెంబరులో బ్లాక్‌బెర్రీ ప్లేబుక్ ప్రకటించబడింది.&lt;ref&gt;{{YouTube|eAaez_4m9mQ|BlackBerry PlayBook preview}} {{YouTube|eAaez_4m9mQ|BlackBerry PlayBook announcement September 27, 2010}}&lt;/ref&gt; హ్యూలెట్-పాకార్డ్ (HP) 2011లో వెబ్ OS ఆధారిత HP టచ్‌ప్యాడ్ విడుదల చేసినా, తక్కువ విక్రయాల వల్ల దానిని నిలిపివేసింది.&lt;ref&gt;{{cite press release |url=http://www.hp.com/investor/2011q3webcast |title=HP Webcast announcing the end of Touchpad, webOS devices |access-date=August 18, 2011}}&lt;/ref&gt; 2013లో మోజిల్లా ఫౌండేషన్ ఫాక్స్‌కాన్ సంస్థతో కలిసి ఫైర్‌ఫాక్స్ OS టాబ్లెట్‌ను పరీక్షించి 2016లో ప్రాజెక్ట్ ముగించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pcworld.com/article/3124563/open-source-tools/mozilla-is-stopping-all-commercial-development-on-firefox-os.html|title=Mozilla is stopping all commercial development on Firefox OS|first=Chris|last=Hoffman|date=September 28, 2016|website=[[PC World]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170116165653/http://www.pcworld.com/article/3124563/open-source-tools/mozilla-is-stopping-all-commercial-development-on-firefox-os.html|archive-date=January 16, 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; కనోనికల్ 2016లో యుబుంటు టచ్ ఆధారిత BQ అక్వారిస్ యుబుంటు టాబ్లెట్ విడుదల చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.stuff.tv/in/news/first-ubuntu-tablet-here-meet-aquaris-m10|title=The first Ubuntu tablet is here: meet the Aquaris M10|date=February 5, 2016|website=[[Stuff (magazine)|Stuff]]}}&lt;/ref&gt;

2016 ప్రారంభం నాటికి, ఆండ్రాయిడ్ 65% మార్కెట్ వాటాతో అగ్రస్థానంలో నిలిచింది. ఆపిల్ 26% వాటాతో రెండవ స్థానంలో నిలవగా, విండోస్ 9% వాటాతో మూడవ స్థానంలో నిలిచింది.&lt;ref name=&quot;mspoweruser.com&quot;&gt;{{cite web|url=https://mspoweruser.com/idc-releases-q2-tablet-pc-marketshare-windows-still-trails-ios-android/|title=IDC releases Q2 tablet PC marketshare, Windows still trails iOS and Android|first=Greg|last=Jordan|date=August 2, 2016|website=MSPoweruser|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109022946/https://mspoweruser.com/idc-releases-q2-tablet-pc-marketshare-windows-still-trails-ios-android/|archive-date=January 9, 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2020ల ప్రారంభం నుండి, పలు కంపెనీలు టాబ్లెట్ కంప్యూటర్లను తయారుచేయడానికి మడతపెట్టగల సాంకేతికతను (ఫోల్డబుల్) ఉపయోగిస్తున్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.androidcentral.com/tablets/samsung-rumored-foldable-tablet-in-development|title=Samsung could launch a foldable Android tablet along with the Galaxy Tab S9|website= Android Central|date=9 August 2022}}&lt;/ref&gt; సామ్‌సంగ్ వారి సామ్‌సంగ్ గెలాక్సీ Z ఫోల్డ్ ఫోన్లు చిన్న టాబ్లెట్లుగా మడవబడతాయి. అలాగే అసుస్, లెనోవో వంటి కంపెనీలు ల్యాప్‌టాప్‌గా ఉపయోగించడానికి మడతపెట్టగల పెద్ద 12, 17 ఇంచుల టాబ్లెట్లను రూపొందించాయి.
== రకాలు ==
[[ఫైలు:Laplet, Phablet and Cricket.jpg|లఘుచిత్రం|300px|2014 నాటి వివిధ రకాల సంకర టాబ్లెట్ పరికరాలు: [[మైక్రోసాఫ్ట్ సర్ఫేస్ ప్రొ 3]] [[ల్యాప్‌లెట్]], [[సోనీ ఎక్స్‌పీరియా Z ఆల్ట్రా]] [[ఫ్యాబ్లెట్]], పరిమాణ పోలిక కోసం సాధారణ నీలిరంగు లైటర్]]

భౌతిక పరిమాణం, ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్ రకం, ఇన్‌పుట్/అవుట్‌పుట్ సాంకేతికత, వినియోగాల ఆధారంగా టాబ్లెట్లను అనేక వర్గాలుగా విభజించవచ్చు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Various Types of Tablets|url=http://www.pinig.com/|website=Pinig|access-date=September 11, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161003231411/http://www.pinig.com/|archive-date=October 3, 2016}}&lt;/ref&gt;

=== స్లేట్ ===
[[ఫైలు:IPad mini Air Pro.jpeg|లఘుచిత్రం|కుడి|[[ఐప్యాడ్ మిని]], [[ఐప్యాడ్ ఎయిర్]], [[ఐప్యాడ్ ప్రొ]]]]
స్లేట్ టాబ్లెట్ పరిమాణం భిన్నంగా ఉంటుంది. ఇవి 6 అంగుళాల (సుమారు 15 సెంటీమీటర్లు) నుండి ప్రారంభమవుతాయి.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Franklin |first=Eric |url=http://reviews.cnet.com/tablet-buying-guide/ |title=Tablets buying guide &amp;#124; Tablets – CNET Reviews |publisher=Reviews.cnet.com |date=October 30, 2012 |access-date=June 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110923181058/http://reviews.cnet.com/tablet-buying-guide/ |archive-date=September 23, 2011}}&lt;/ref&gt; 10 అంగుళాల (25 సెంటీమీటర్లు) కంటే పెద్ద వర్గంలో 12.2 అంగుళాల (31 సెంటీమీటర్లు) సామ్‌సంగ్ గెలాక్సీ టాబ్ ప్రొ 12.2, 13.3 అంగుళాల (33 సెంటీమీటర్లు) తోషిబా ఎక్సైట్,&lt;ref&gt;{{cite web |last=Franklin |first=Eric |url=http://reviews.cnet.com/8301-19736_7-57411547-251/the-toshiba-excite-13-sports-the-largest-tablet-screen-yet/ |title=The Toshiba Excite 13 sports the largest tablet screen yet &amp;#124; Android Atlas – CNET Reviews |publisher=Reviews.cnet.com |date=April 10, 2012 |access-date=June 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130711135643/http://reviews.cnet.com/8301-19736_7-57411547-251/the-toshiba-excite-13-sports-the-largest-tablet-screen-yet/ |archive-date=July 11, 2013}}&lt;/ref&gt; 18.4 అంగుళాల (47 సెంటీమీటర్లు) డెల్ XPS 18 వంటి మోడళ్లు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|last=King|first=Charles|title=Dell's XPS 18 is the latest 'big tablet' innovation|url=http://tabtimes.com/analysis/ittech-tablets/2013/03/14/dell-xps-18-latest-big-tablet-innovation|archive-url=https://web.archive.org/web/20130317002150/http://tabtimes.com/analysis/ittech-tablets/2013/03/14/dell-xps-18-latest-big-tablet-innovation|archive-date=March 17, 2013|publisher=TabTimes|access-date=June 30, 2013}}&lt;/ref&gt; 2013 మార్చి నాటికి, మార్కెట్లో అత్యంత సన్నని టాబ్లెట్‌గా కేవలం 0.27 అంగుళాల (6.9 మిమీ) మందం కలిగిన సోనీ ఎక్స్‌పీరియా టాబ్లెట్ Z నిలిచింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sonymobile.com/products/tablets/xperia-tablet-z/features/#design |title=Xperia™ Tablet Z &amp;#124; Waterproof and dustproof tablet |publisher=Sony |date=March 26, 2013 |access-date=December 15, 2014}}&lt;/ref&gt; 2015 సెప్టెంబరు 9న ఆపిల్ సంస్థ సాధారణ [[ఐప్యాడ్]] కంటే పెద్దదైన 12.9 అంగుళాల (33 సెంటీమీటర్లు) తెర కలిగిన ఐప్యాడ్ ప్రొ పరికరాన్ని విడుదల చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.apple.com/ipad-pro/specs/ |title=iPad Pro |publisher=Apple |access-date=September 9, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911210554/http://www.apple.com/ipad-pro/specs/ |archive-date=September 11, 2015}}&lt;/ref&gt;

=== మిని టాబ్లెట్ ===
[[ఫైలు:1st gen Comparison iPad Mini &amp; Google Nexus 7 &amp; Kindle Fire Wikipedia screen 03 2013 6262.jpg|లఘుచిత్రం|కొన్ని మిని టాబ్లెట్ కంప్యూటర్ల పోలిక: [[అమెజాన్ కిండిల్ ఫైర్]] (ఎడమ), [[ఐప్యాడ్ మిని]] (మధ్య), [[గూగుల్ నెత్సస్ 7]] (కుడి)]]
మిని టాబ్లెట్లు స్లేట్ పరికరాల కంటే చిన్నవిగా, తక్కువ బరువుగా ఉంటాయి. వీటి తెర పరిమాణం సాధారణంగా 7 నుండి 8 అంగుళాల (18–20 సెంటీమీటర్లు) మధ్య ఉంటుంది. వాణిజ్యపరంగా విజయం సాధించిన మొదటి మిని టాబ్లెట్లను 2011లో [[అమెజాన్]] (కిండిల్ ఫైర్), బార్న్స్ &amp; నోబుల్ (నూక్ టాబ్లెట్), సామ్‌సంగ్ (గెలాక్సీ టాబ్) సంస్థలు ప్రవేశపెట్టగా, 2012లో గూగుల్ (నెత్సస్ 7) విడుదల చేసింది. ఇవి సాధారణ టాబ్లెట్ల మాదిరిగానే పనిచేస్తాయి, అయితే వాటి కంటే తక్కువ సాంకేతిక సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంటాయి.

2012 సెప్టెంబరు 14న అమెజాన్ సంస్థ కిండిల్ ఫైర్ ఆధునిక సంస్కరణ అయిన కిండిల్ ఫైర్ HD ని విడుదల చేసింది. ఇది మునుపటి మోడల్ కంటే మెరుగైన స్క్రీన్ రిజల్యూషన్, అధిక ఫీచర్లను కలిగి ఉన్నప్పటికీ 7 అంగుళాల పరిమాణంలోనే ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite news |author1=Kelly, Heather |author2=Gross, Doug |url=http://www.cnn.com/2012/09/06/tech/mobile/amazon-kindle-event/index.html |title=Amazon announces new wave of Kindles |work=CNN Tech |date=September 6, 2012 |access-date=December 2, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121201234333/http://www.cnn.com/2012/09/06/tech/mobile/amazon-kindle-event/index.html |archive-date=December 1, 2012}}&lt;/ref&gt; 2012 అక్టోబరులో ఆపిల్ సంస్థ 7.9 అంగుళాల తెర పరిమాణంతో ఐప్యాడ్ మిని ని విడుదల చేసింది. ఇది సాధారణ ఐప్యాడ్ కంటే 2 అంగుళాలు చిన్నదిగా ఉన్నప్పటికీ, నాటి ఐప్యాడ్ 3 తో పోలిస్తే తక్కువ సామర్థ్యం కలిగి ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.apple.com/apple-events/ |title=Events |publisher=Apple |access-date=June 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130614024935/http://www.apple.com/apple-events/ |archive-date=June 14, 2013}}&lt;/ref&gt; 2013 జూలై 24న గూగుల్ సంస్థ నెత్సస్ 7 నవీకరించిన సంస్కరణను ప్రవేశపెట్టింది. ఇందులో Full HD డిస్ప్లే, రెండు కెమెరాలు, స్టీరియో స్పీకర్లు, మెరుగైన రంగుల ఖచ్చితత్వం, అధిక పనితీరు, వైర్‌లెస్ ఛార్జింగ్, AT&amp;T, T-మోబైల్, వెరిజోన్ నెట్‌వర్క్‌ల కోసం 4G LTE మద్దతు వంటి ఫీచర్లు ఉన్నాయి. 2013 సెప్టెంబరులో అమెజాన్ కిండిల్ ఫైర్ HDX ద్వారా ఫైర్ టాబ్లెట్‌ను మరిన్ని మార్పులతో నవీకరించింది. 2013 నవంబరులో ఆపిల్ ఐప్యాడ్ మిని 2 ను విడుదల చేసింది. ఇది 7.9 అంగుళాల పరిమాణంలోనే ఉంటూ, నాటి ఐప్యాడ్ ఎయిర్ హార్డ్‌వేర్ సామర్థ్యానికి సమానంగా రూపొందింది.

=== ఫ్యాబ్లెట్ ===
{{ప్రధాన వ్యాసం|ఫ్యాబ్లెట్}}

[[స్మార్ట్‌ఫోన్]]లు, టాబ్లెట్లు ఒకే రకమైన పరికరాలు. సాధారణంగా స్మార్ట్‌ఫోన్ చిన్న తెరను కలిగి ఉండటం, కొన్ని టాబ్లెట్లలో సెల్యులార్ నెట్‌వర్క్ సౌకర్యం లేకపోవడం ద్వారా వీటి మధ్య తేడా తెలుస్తుంది. 2010 నుండి 5 అంగుళాల కంటే పెద్ద తెర కలిగిన సంకర స్పర్శతెర స్మార్ట్‌ఫోన్లు విడుదలయ్యాయి. ఈ పరిమాణాన్ని సాంప్రదాయ స్మార్ట్‌ఫోన్ కంటే పెద్దదిగా భావించిన [[ఫోర్బ్స్]] మొదలైన పత్రికలు, దీనిని ''ఫ్యాబ్లెట్'' అనే సంకర వర్గంగా అభివర్ణించాయి.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.forbes.com/sites/rogerkay/2012/02/07/is-the-market-ready-for-a-phablet/ |title=5&quot; Is the market ready for a 'phablet'? |work=Forbes |first=Roger |last=Kay |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729211214/https://www.forbes.com/sites/rogerkay/2012/02/07/is-the-market-ready-for-a-phablet/ |archive-date=July 29, 2017}}&lt;/ref&gt; &quot;ఫ్యాబ్లెట్&quot; అనేది &quot;ఫోన్&quot;, &quot;టాబ్లెట్&quot; అనే పదాల కలయిక ద్వారా ఏర్పడింది.

తొలి ఫ్యాబ్లెట్లు ప్రవేశపెట్టినప్పుడు అవి 5.3 నుండి 5.5 అంగుళాల తెరలను కలిగి ఉండేవి. 2017 నాటికి 5.5 అంగుళాల వరకు ఉన్న తెర పరిమాణాన్ని సాధారణమైనదిగా పరిగణిస్తున్నారు. 2017 తర్వాతి ఫ్యాబ్లెట్లకు ఉదాహరణగా సామ్‌సంగ్ గెలాక్సీ నోట్ సిరీస్ (5.7 అంగుళాల కొత్త మోడళ్లు), LG V10/V20 (5.7 అంగుళాలు), సోనీ ఎక్స్‌పీరియా XA ఆల్ట్రా (6 అంగుళాలు), హువావే మేట్ 9 (5.9 అంగుళాలు), హువావే ఆనర్ (మీడియాప్యాడ్) X2 (7 అంగుళాలు) పరికరాలను చెప్పవచ్చు.

=== 2-ఇన్-1 ===
[[ఫైలు:Surface pro.jpeg|లఘుచిత్రం|[[సర్ఫేస్ ప్రొ (11వ తరం)|మైక్రోసాఫ్ట్ సర్ఫేస్ ప్రొ 11]], ఒక ప్రముఖ 2-ఇన్-1 వేరుచేయగల టాబ్లెట్]]

2-ఇన్-1 పిసి అనేది టాబ్లెట్, ల్యాప్‌టాప్ కంప్యూటర్ల కలయికతో ఏర్పడిన సంకర పరికరం. ఇవి సాధారణ టాబ్లెట్ల కంటే భిన్నంగా భౌతిక కీబోర్డ్‌ను కలిగి ఉంటాయి. ఈ కీబోర్డ్ స్పర్శతెర వెనుకకు మడవడానికి (&quot;2-ఇన్-1 కన్వర్టబుల్&quot;) లేదా పూర్తి పరికరం నుండి వేరు చేయడానికి (&quot;2-ఇన్-1 డిటాచబుల్&quot;) వీలుగా ఉంటుంది. భౌతిక కీబోర్డ్ వేరుచేసినప్పుడు స్పర్శతెరపై వర్చువల్ కీబోర్డ్‌ను ప్రదర్శించే వెసులుబాటు వీటిలో ఉంది. కొన్ని 2-ఇన్-1 పరికరాలు [[విండోస్ 10]] వంటి ల్యాప్‌టాప్ ప్రాసెసర్లు, [[ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్]]లను కలిగి ఉండి, టాబ్లెట్‌గా పనిచేసే సౌలభ్యాన్ని అందిస్తాయి. ఇవి USB 3, డిస్ప్లేపోర్ట్ వంటి సాధారణ ల్యాప్‌టాప్ ఇన్‌పుట్/అవుట్‌పుట్ పోర్ట్‌లను కలిగి ఉండటమే కాకుండా, సాంప్రదాయ పిసి పరికరాలు, బాహ్య డిస్ప్లేలకు అనుసంధానించబడతాయి. సాధారణ టాబ్లెట్లను ప్రసార సాధనాల సమాచారాన్ని చూడటానికి మాత్రమే ఉపయోగిస్తారు. 2-ఇన్-1 పరికరాలు సమాచారాన్ని చూడటంతో పాటు కొత్త సమాచారాన్ని సృష్టించడానికి ఉపయోగపడతాయి. అందువల్ల వీటిని ల్యాప్‌టాప్ లేదా ప్రత్యామ్నాయ డెస్క్‌టాప్ కంప్యూటర్లుగా పిలుస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=Here Come the Hybrid 'Laplets.' Should You Care?|url=https://www.wired.com/2012/10/windows8-laplet-hybrid/|magazine=Wired|access-date=August 13, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140813232312/http://www.wired.com/2012/10/windows8-laplet-hybrid/|archive-date=August 13, 2014|date=October 17, 2012|last1=Chang|first1=Alexandra}}&lt;/ref&gt;

2-ఇన్-1 పరికరాల్లో రెండు రకాలు ఉన్నాయి:
[[ఫైలు:Asus Transformer Pad TF701T Tablet and Keyboard Dock.png|లఘుచిత్రం|[[ఆసస్ ట్రాన్స్‌ఫార్మర్|ఆసస్ ట్రాన్స్‌ఫార్మర్ ప్యాడ్]], [[ఆండ్రాయిడ్]] ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్‌పై నడిచే 2-ఇన్-1 వేరుచేయగల టాబ్లెట్]]
* '''కన్వర్టబుల్స్:''' ఇవి భౌతిక కీబోర్డ్‌ను బాడీ వెనుకకు మడవగల డిజైన్‌ను కలిగి ఉంటాయి. లెనోవో యోగా సిరీస్ 2-ఇన్-1 పిసిలు దీనికి ఉదాహరణ.
* '''డిటాచబుల్స్ లేదా హైబ్రిడ్లు:''' ఇవి పనిచేస్తున్న సమయంలోనే భౌతిక కీబోర్డ్‌ను బాడీ నుండి వేరు చేయడానికి వీలు కల్పిస్తాయి. ఆసస్ ట్రాన్స్‌ఫార్మర్ ప్యాడ్, బుక్ సిరీస్, ఐప్యాడ్ ప్రొ, మైక్రోసాఫ్ట్ సర్ఫేస్ బుక్, సర్ఫేస్ ప్రొ పరికరాలు దీనికి ఉదాహరణలు.

=== గేమింగ్ టాబ్లెట్ ===
[[ఫైలు:Nvidia Shield Tablet.jpg|thumb|ఎన్‌విడియా షీల్డ్ టాబ్లెట్, ప్రముఖ గేమింగ్ టాబ్లెట్]]
కొన్ని టాబ్లెట్లలో గేమ్ ఆడటానికి మెరుగైన అనుభవాన్ని ఇచ్చేందుకు స్పర్శతెరతో పాటు డి-ప్యాడ్, థంబ్‌స్టిక్‌ల వంటి భౌతిక గేమ్‌ప్యాడ్ బటన్లను అమరుస్తారు. వీటిని గేమింగ్ టాబ్లెట్లు అంటారు. ఈ టాబ్లెట్లు ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్ ఆధారిత గేమ్‌లు, ఎమ్యులేటర్ గేమ్‌లు రన్ చేయడానికి ఉపయోగపడతాయి. 8 అంగుళాల (200 మిమీ) డిస్ప్లే కలిగి, [[ఆండ్రాయిడ్]] పై నడిచే ఎన్‌విడియా షీల్డ్ టాబ్లెట్ దీనికి ఒక ఉదాహరణ. ఇది [[గూగుల్ ప్లే]] స్టోర్ నుండి పొందిన ఆండ్రాయిడ్ గేమ్‌లను నడుపుతుంది. ఎన్‌విడియా గ్రాఫిక్స్ కార్డ్ కలిగిన కంప్యూటర్ల నుండి పిసి గేమ్‌లను కూడా ఈ టాబ్లెట్‌కు స్ట్రీమింగ్ చేయవచ్చు. నింటేండో స్విచ్ సంకర కన్సోల్, దాని తదుపరి మోడల్ నింటేండో స్విచ్ 2 కూడా గేమింగ్ టాబ్లెట్ విభాగంలోకి వస్తాయి. ఇవి సొంత సిస్టమ్ సాఫ్ట్‌వేర్‌పై నడుస్తాయి. వీటిలో వేరుచేయగల జాయ్-కాన్ కంట్రోలర్లు ఉంటాయి. ఇవి కిక్‌స్టాండ్ ఉపయోగించే టేబుల్-టాప్ మోడ్, టీవీకి అనుసంధానించే డాక్డ్ మోడ్, చేతిలో పట్టుకుని ఆడే హ్యాండ్‌హెల్డ్ మోడ్‌లలో పనిచేస్తాయి. నింటేండో స్విచ్ లైట్, ప్లేస్టేషన్ విటా వంటి చిన్న పరికరాలను కూడా ఇంటర్నెట్, మల్టీమీడియా సౌకర్యాల వల్ల విమర్శకులు గేమింగ్ టాబ్లెట్లుగా పరిగణిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.highgroundgaming.com/best-gaming-tablets/ |first=Benjamin |last= Barr |title=The 10 Best Gaming Tablets |publisher=High Ground Gaming |date=February 7, 2022}}&lt;/ref&gt;

=== బుక్‌లెట్ ===
బుక్‌లెట్లు అనేవి ల్యాప్‌టాప్ మాదిరిగా మడతపెట్టడానికి వీలయ్యే రెండు స్పర్శతెరలు కలిగిన టాబ్లెట్ కంప్యూటర్లు. 2010లో నిలిపివేసిన మైక్రోసాఫ్ట్ కొరియర్, వాణిజ్యపరంగా విఫలమైన సోనీ టాబ్లెట్ P, ప్రయోగాత్మకంగా వచ్చిన తోషిబా లిబ్రెట్టో W100 పరికరాలు దీనికి ఉదాహరణలు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.networkworld.com/article/2208325/smb/microsoft-kills-courier-tablet-project.html |first=Denise |last=Dubie |title=Microsoft kills courier tablet project: Apple's iPad influence likely crushes Microsoft tablet |publisher=NetworkWorld |date=April 29, 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009095257/http://www.networkworld.com/article/2208325/smb/microsoft-kills-courier-tablet-project.html |archive-date=October 9, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.networkworld.com/article/2208330/computers/microsoft-courier-tablet-canceled-.html |first=Mike |last=Keller |title=Microsoft Courier Tablet Canceled!: Gizmodo reports today that Microsoft's much-hyped Courier tablet has been canceled. |publisher=PC World |date=April 29, 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006105743/http://www.networkworld.com/article/2208330/computers/microsoft-courier-tablet-canceled-.html |archive-date=October 6, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 8 biggest product flops of 2012 (#4)|date=December 28, 2012 |url=http://www.marketwatch.com/story/the-8-biggest-product-flops-of-the-year-2012-12-28|publisher=Marketwatch|access-date=June 30, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130730072420/http://www.marketwatch.com/story/the-8-biggest-product-flops-of-the-year-2012-12-28|archive-date=July 30, 2013}}&lt;/ref&gt;

=== కస్టమైజ్డ్ వ్యాపార టాబ్లెట్ ===
కస్టమైజ్డ్ వ్యాపార టాబ్లెట్లు బిజినెస్-టు-బిజినెస్ (B2B) లావాదేవీలలో వ్యాపార వినియోగదారుల ప్రత్యేక అవసరాలకు అనుగుణంగా ప్రత్యేక హార్డ్‌వేర్, సాఫ్ట్‌వేర్‌లతో తయారవుతాయి. ఉదాహరణకు, రవాణా సంస్థకు సాధారణ టాబ్లెట్‌లోని జిపిఎస్ ఖచ్చితత్వం సరిపోకపోతే, మెరుగైన సిగ్నల్ కోసం ప్రొఫెషనల్ యాంటెన్నాతో టాబ్లెట్‌ను రీ-డిజైన్ చేస్తారు. క్షేత్రస్థాయి వినియోగం కోసం ఇవి మరింత దృఢంగా ఉంటాయి. సాఫ్ట్‌వేర్ పరంగా, సెల్యులార్ డేటా వృథాను తగ్గించేందుకు వెబ్ బ్రౌజర్‌ను తొలగించి, అవసరమైన సాఫ్ట్‌వేర్ ప్యాకేజీలను మాత్రమే జోడిస్తారు. కొన్ని అప్లికేషన్ల కోసం రెసిస్టివ్ టచ్‌స్క్రీన్, ప్రత్యేక హార్డ్‌వేర్ భాగాలు అవసరమవుతాయి.

[[ఫైలు:Ziosk games.jpg|లఘుచిత్రం|ఒలివ్ గార్డెన్ రెస్టారెంట్‌లో ఆర్డరింగ్ కోసం ఉపయోగిస్తున్న జియోస్క్ టాబ్లెట్]]
టేబుల్ ఆర్డరింగ్ టాబ్లెట్ అనేది రెస్టారెంట్లలో ఉపయోగించే స్పర్శతెర పరికరం.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Tabletop tablets speed up restaurant service|url=http://www.cbsnews.com/news/tabletop-tablets-speed-up-restaurant-service/|publisher=[[CBS News]]|access-date=December 16, 2016|date=September 22, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160510204310/http://www.cbsnews.com/news/tabletop-tablets-speed-up-restaurant-service/|archive-date=May 10, 2016}}&lt;/ref&gt; ఇవి వినియోగదారులు ఆహారం, పానీయాలను ఆర్డర్ చేయడానికి, ఆటలు ఆడటానికి, బిల్లు చెల్లించడానికి ఉపయోగపడతాయి. 2013 నుండి చిలీస్,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/alexkonrad/2013/09/17/chilis-to-install-tablets-at-every-table/#693a4ef55aaa|title=Chili's To Install Tablets At Every Table: More Tips But A Cloudier Future For Servers|date=September 17, 2013|last=Konrad|first=Alex|work=[[Forbes]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170706042239/https://www.forbes.com/sites/alexkonrad/2013/09/17/chilis-to-install-tablets-at-every-table/#693a4ef55aaa|archive-date=July 6, 2017}}&lt;/ref&gt; ఒలివ్ గార్డెన్,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.latimes.com/business/technology/la-fi-tn-olive-garden-tablets-20150414-story.html|title=Olive Garden rolls out tabletop tablets for ordering and payment|date=April 14, 2015|last=Lien|first=Tracey|work=[[Los Angeles Times]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160817070302/http://www.latimes.com/business/technology/la-fi-tn-olive-garden-tablets-20150414-story.html|archive-date=August 17, 2016}}&lt;/ref&gt; రెడ్ రాబిన్&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://nrn.com/technology/red-robin-roll-out-tabletop-tablets-systemwide|title=Red Robin to roll out tabletop tablets systemwide|date=February 13, 2015|last=Jennings|first=Lisa|publisher=[[Nation's Restaurant News]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160716072412/http://nrn.com/technology/red-robin-roll-out-tabletop-tablets-systemwide|archive-date=July 16, 2016}}&lt;/ref&gt; వంటి ప్రముఖ రెస్టారెంట్ నెట్‌వర్క్‌లు వీటిని అమర్చాయి. 2014 నాటికి జియోస్క్, ప్రెస్టో బ్రాండ్లు బాగా ప్రాచుర్యం పొందాయి.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Huet|first1=Ellen|title=Ordering a meal and more on tabletop tablets|url=http://www.sfgate.com/technology/article/Ordering-a-meal-and-more-on-tabletop-tablets-5396547.php|access-date=April 30, 2017|work=SFGate|date=April 14, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140614185459/http://www.sfgate.com/technology/article/Ordering-a-meal-and-more-on-tabletop-tablets-5396547.php|archive-date=June 14, 2014}}&lt;/ref&gt; అయితే సేవాతో సంబంధం లేని అంశాల్లో కస్టమర్ అభిప్రాయాల ఆధారంగా పనివేళలు నిర్ణయిస్తున్నారని రెస్టారెంట్ సిబ్బంది దీనిపై విమర్శలు వ్యక్తం చేశారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.buzzfeed.com/carolineodonovan/ziosk-presto-tabletop-tablet-restaurant-rating-servers?bftwnews#.we1dKRML5|title=Here's How That Tablet On The Table At Your Favorite Restaurant Is Hurting Your Waiter|last=O'Donovan|first=Caroline|date=June 21, 2018|work=[[BuzzFeed News]]|access-date=June 23, 2018}}&lt;/ref&gt;

=== ఈ-రీడర్ ===
తెరపై వచనాన్ని ప్రదర్శించే ఏ పరికరమైనా ఈ-రీడర్ గా పనిచేస్తుంది. ఈ-రీడర్లు డిజిటల్ పుస్తకాలు, పత్రికలు చదవడానికి డిజైన్ చేసినప్పటికీ, ఆండ్రాయిడ్ వంటి ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్‌లతో వచ్చే ఆధునిక పరికరాలు ఇంటర్నెట్ బ్రౌజింగ్, మల్టీమీడియా ఫీచర్లను కలిగి ఉంటాయి. ఉదాహరణకు, హువావే మేట్‌ప్యాడ్ పేపర్ డిజిటల్ కంటెంట్ చదవడానికి ఈ-ఇంక్ డిస్ప్లేను ఉపయోగిస్తూనే ఇంటర్నెట్, మల్టీమీడియా ఫీచర్లను ఇస్తుంది. పాకెట్‌బుక్ ఇంక్‌ప్యాడ్ కలర్, ఆనిక్స్ బూక్స్ నోవా 3 కలర్ వంటి పరికరాలు కలర్ ఈ-ఇంక్ డిస్ప్లే, స్పీకర్లతో వీడియో ప్లేబ్యాక్ సౌకర్యాన్ని ఇస్తాయి.

అమెజాన్ యొక్క కిండిల్ సిరీస్ మొదట్లో చదవడానికి మాత్రమే పరిమితమైనా, తర్వాత వచ్చిన సాఫ్ట్‌వేర్ నవీకరణల ద్వారా ఇంటర్నెట్ బ్రౌజింగ్, ఆడియో ప్లేబ్యాక్ సౌకర్యాలను పొందింది. ఇది సుదీర్ఘ బ్యాటరీ లైఫ్, చదవడానికి అనుకూలమైన ఈ-ఇంక్ డిస్ప్లేతో సాధారణ టాబ్లెట్లకు మంచి ప్రత్యామ్నాయంగా మారింది.
== హార్డ్‌వేర్ ==

=== సిస్టమ్ ఆర్కిటెక్చర్ ===
టాబ్లెట్ మార్కెట్లో రెండు ప్రధాన ఆర్కిటెక్చర్లు ఆధిపత్యం చెలాయిస్తున్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news.cnet.com/Intel-has-ARM-in-its-crosshairs---page-2/2100-1006_3-6210033-2.html?tag=mncol|title=Intel has ARM in its crosshairs|publisher=CBS Interactive|work=CNET}}&lt;/ref&gt; అవి ARM యొక్క ARM ఆర్కిటెక్చర్, ఇంటెల్, AMD ల x86. x86-64 తో సహా ఇంటెల్ యొక్క x86 ఆర్కిటెక్చర్ 1981 నుండి &quot;IBM అనుకూల&quot; PC లకు, 2006 నుండి ఆపిల్ మాకింటోష్ కంప్యూటర్లకు శక్తిని అందిస్తోంది. ఈ సిపియులు సంవత్సరాలుగా టాబ్లెట్ PC లలో చేర్చబడ్డాయి. ఇవి మైక్రోసాఫ్ట్ [[విండోస్]], విండోస్ డెస్క్‌టాప్, ఎంటర్‌ప్రైజ్ అప్లికేషన్ల పూర్తి సంస్కరణలను నడిపే సామర్థ్యంతో పాటు మెరుగైన పనితీరును అందిస్తాయి. విండోస్ యేతర x86 ఆధారిత టాబ్లెట్లలో [[జూజూ]] ఒకటి. ఇంటెల్ 2010 లో తన ఆటమ్ ప్రాసెసర్‌తో టాబ్లెట్ మార్కెట్లోకి ప్రవేశిస్తున్నట్లు ప్రకటించింది.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.theregister.co.uk/2010/10/17/intel_tablets/ |title=Intel shows pricing pressures for Atom due to competition from ARM |access-date=October 17, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101019030853/https://www.theregister.co.uk/2010/10/17/intel_tablets/ |archive-date=October 19, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thinq.co.uk/2010/11/22/intel-launches-fpga-equipped-atom/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20101127201023/https://www.thinq.co.uk/2010/11/22/intel-launches-fpga-equipped-atom/ |url-status=dead |archive-date=November 27, 2010 |title=Intel launches FPGA-equipped Atom |author=Gareth Halfacree |date=November 22, 2010|access-date=November 23, 2010 }}&lt;/ref&gt; 2013 అక్టోబరులో ఇంటెల్ ఫౌండ్రీ ఆపరేషన్ ARM, x86 ప్రాసెసర్ల కోసం FPGA ఆధారిత క్వాడ్-కోర్లను తయారు చేసే ప్రణాళికలను ప్రకటించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cnet.com/news/intel-on-track-to-build-two-chips-with-arm-inside/|title=Intel on track to build two chips with ARM inside|author=Brooke Crothers|date=November 3, 2013}}&lt;/ref&gt;

స్మార్ట్‌ఫోన్లు (95% ARM), పిడిఎలు, డిజిటల్ కెమెరాలు (80% ARM), సెట్-టాప్ బాక్స్లు, డిఎస్ఎల్ రౌటర్లు, స్మార్ట్ టెలివిజన్లు (70% ARM), స్టోరేజ్ పరికరాలు, టాబ్లెట్ కంప్యూటర్ల (95% ARM) తయారీదారులకు ARM మొదటి ఎంపికగా మారింది.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Jeff Chu|date=December 18, 2012|url=https://blogs.arm.com/smart-connected-devices/870-ever-wonder-where%e2%80%99s-arm-at-ces/|title=Where's ARM at CES?|archive-url=https://web.archive.org/web/20130307152217/https://blogs.arm.com/smart-connected-devices/870-ever-wonder-where%E2%80%99s-arm-at-ces/|archive-date=March 7, 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఈ ఆధిపత్యం 1993 లో ఆపిల్ న్యూటన్ కోసం రూపొందించిన, 1992 లో ARM3 ఉపయోగించిన ఆకార్న్ A4 ల్యాప్‌టాప్‌లో ఉపయోగించిన మొబైల్ ఆధారిత, తక్కువ విద్యుత్ వినియోగించే 32-బిట్ ARM610 ప్రాసెసర్ విడుదలతో ప్రారంభమైంది. ఈ చిప్‌ను పిడిఎలు, తదుపరి కాలంలో స్మార్ట్‌ఫోన్లు, కెమెరా ఫోన్లు, కెమెరాల కోసం పిసియాన్, పామ్, నోకియా సంస్థలు స్వీకరించాయి. ARM లైసెన్సింగ్ మోడల్ పరికరాల తయారీదారులను తమ సొంత ఉత్పత్తులకు అనుగుణంగా అనుకూలీకరించిన SoC ఉత్పత్తులను లైసెన్స్ చేయడానికి, సవరించడానికి, తయారు చేయడానికి అనుమతించడం ద్వారా ఈ విజయానికి తోడ్పడింది. ఇది తయారీదారులు బ్యాటరీ లైఫ్‌ను పెంచడానికి, పరికరాల పరిమాణంతో పాటు భాగాల సంఖ్యను తగ్గించడానికి సహాయపడింది.

అనేకమంది లైసెన్స్‌దారులు దాదాపు ఒకేలాంటి ఉత్పత్తులను బహుళ తయారీదారులు సరఫరా చేయగలరని నిర్ధారించారు, ఇది ధరల పోటీని ప్రోత్సహించింది. ఇది యూనిట్ ధరలను వాటి x86 సమానమైన వాటితో పోలిస్తే చాలా తక్కువకు తగ్గించింది. ఈ ఆర్కిటెక్చర్‌కు చారిత్రాత్మకంగా మైక్రోసాఫ్ట్ నుండి పరిమిత మద్దతు లభించింది, కేవలం విండోస్ CE మాత్రమే అందుబాటులో ఉంది. అయితే 2012 లో విండోస్ 8 విడుదలతో, మైక్రోసాఫ్ట్ ఈ ఆర్కిటెక్చర్‌కు అదనపు మద్దతును ప్రకటించింది, మైక్రోసాఫ్ట్ సర్ఫేస్ పేరుతో తమ సొంత ARM ఆధారిత టాబ్లెట్ కంప్యూటర్‌ను, మైక్రోసాఫ్ట్ సర్ఫేస్ ప్రొ గా బ్రాండ్ చేసిన x86-64 ఇంటెల్ కోర్ i5 సంస్కరణను విడుదల చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Apple iPad Price, Features Say &quot;ARM&quot; All Over |first=Chris |last=Dannen |date=January 27, 2010 |url=https://www.cbsnews.com/news/apple-ipad-price-features-say-arm-all-over/ |website=[[CBS News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.economist.com/briefing/2012/01/07/space-invaders |title=ARM vs. Intel: How the Processor Wars Will Benefit Consumers |author=Tim Barjarin |date=July 16, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120912022324/https://www.economist.com/node/21542402 |archive-date=September 12, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.economist.com/briefing/2012/01/07/space-invaders |title=The Economist – Space invaders, America's Intel and Britain's ARM have long dominated different bits of the global chip market. Now each is attacking the other's stronghold |date=January 7, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120912022324/https://www.economist.com/node/21542402 |archive-date=September 12, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.arm.com/products/processors/index.php|title=Processors|work=arm.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120824160802/https://www.arm.com/products/processors/index.php|archive-date=August 24, 2012}}&lt;/ref&gt; ఇంటెల్ టాబ్లెట్ చిప్ అమ్మకాలు 2012 లో 1 మిలియన్ యూనిట్లు, 2013 లో 12 మిలియన్ యూనిట్లుగా ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.zdnet.com/article/what-we-learned-about-intel-this-week/|author=John Morris|title=What we learned about Intel this week|website=[[ZDNet]]|date=November 22, 2014|access-date=November 22, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141124185103/https://www.zdnet.com/what-we-learned-about-intel-this-week-7000036068/|archive-date=November 24, 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఇంటెల్ ఛైర్మన్ ఆండీ బ్రయంట్ 2015 కి పెట్టుబడిగా 2014 చివరి నాటికి తన టాబ్లెట్ చిప్ అమ్మకాలను నాలుగు రెట్లు పెంచి 40 మిలియన్ యూనిట్లకు చేర్చాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నట్లు పేర్కొన్నారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://allthingsd.com/20131121/intel-chairman-we-seemed-to-have-lost-our-way/ |title=Intel Chairman: &quot;We Seemed to Have Lost Our Way&quot; |date=November 21, 2013 |access-date=November 21, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131121205419/https://allthingsd.com/20131121/intel-chairman-we-seemed-to-have-lost-our-way/ |archive-date=November 21, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fool.com/investing/general/2013/12/21/intels-40-million-tablet-campaign-seems-negative-f.aspx |first=Ashraf |last=Eassa |title=Intel's 40 Million Tablet Campaign Seems Negative for ARM |access-date=December 23, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131222210254/https://www.fool.com/investing/general/2013/12/21/intels-40-million-tablet-campaign-seems-negative-f.aspx |archive-date=December 22, 2013|date=December 21, 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cnet.com/news/behind-in-tablets-intel-pays-firms-to-use-its-chips/ |title=Behind in tablets, Intel pays firms to use its chips: Why is Intel confident that 40 million tablets will ship in 2014 with its Bay Trail processors? Here's one good reason. |first=Brooke |last=Crothers |quote=Intel is sacrificing 1.5% in fiscal year 2014 profit to increase its market share in tablet computers |date=January 18, 2014 |access-date=April 17, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419025520/https://www.cnet.com/news/behind-in-tablets-intel-pays-firms-to-use-its-chips/ |archive-date=April 19, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-intel-krzanich-idUSKBN0H41RW20140909 |title=Intel's CEO says its costly tablet chip strategy has paid off |first=Noel |last=Randewich |date=September 9, 2014 |quote=In the second quarter, Intel's mobile and communications unit revenue fell to 51 million dollars, and lost 1.12 billion dollars in the quarter |access-date=September 9, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140909181204/https://www.reuters.com/article/2014/09/09/us-intel-krzanich-idUSKBN0H41RW20140909 |archive-date=September 9, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.vox.com/2014/11/20/11633114/intel-ceo-says-intel-probably-wont-reach-70-million-tablet-chips-next |title=Intel Probably Won't Reach 70 Million Tablet Chips Next Year, CEO Says |last=Fried |first=Ina |website=[[Vox (website)|Vox]] |date=November 20, 2014 |access-date=January 12, 2023}}: Mobile operating losses will be approximately $4 billion, and $3.2 billion in 2014, and 2015, respectively.&lt;/ref&gt;

=== డిస్‌ప్లే ===
[[ఫైలు:IFA 2010 Internationale Funkausstellung Berlin 18.JPG|లఘుచిత్రం|[[సామ్‌సంగ్ గెలాక్సీ టాబ్]] మల్టీ-టచ్‌ను ప్రదర్శిస్తున్న దృశ్యం]]
టాబ్లెట్ కంప్యూటర్లలో అత్యంత ముఖ్యమైన భాగం స్పర్శతెర (టచ్‌స్క్రీన్) డిస్‌ప్లే. ఇది వినియోగదారు తెరపై వర్చువల్ కీబోర్డ్‌తో సులభంగా నావిగేట్ చేయడానికి, టైప్ చేయడానికి లేదా యాప్‌లు, ఫైళ్లను తెరిచేందుకు తెరపై ఉన్న ఇతర ఐకాన్‌లను నొక్కడానికి అనుమతిస్తుంది. ఈ పని చేసిన మొదటి టాబ్లెట్ లైసస్ టెక్నాలజీస్ రూపొందించిన లైనస్ రైట్-టాప్; ఈ టాబ్లెట్ టచ్‌స్క్రీన్ పరికరంలో ఖచ్చితత్వానికి సహాయపడే పెన్ వంటి సాధనమైన స్టైలస్, చేతిరాత గుర్తింపు రెండింటినీ కలిగి ఉంది. సిస్టమ్ కీబోర్డ్ లేదా మౌస్ క్లిక్‌లకు కాకుండా ఆన్-స్క్రీన్ స్పర్శలకు ప్రతిస్పందించాలి. ఈ ఆపరేషన్ మన కన్ను-చేతి సమన్వయాన్ని ఖచ్చితంగా ఉపయోగిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cnet.com/tech/tech-industry/best-buy-ipad-cutting-into-laptop-sales/|title=Best Buy: iPad cutting into laptop sales|first=Lance|last=Whitney|date=September 17, 2010|publisher=CBS Interactive|work=CNET}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://fortune.com/2010/09/17/notebook-sales-growth-goes-negative-can-we-blame-the-ipad-yet/|title=Notebook sales growth goes negative. Can we blame the iPad yet?|first=Philip|last=Elmer-DeWitt|date=September 17, 2010|website=[[Fortune (magazine)|Fortune]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/story/tablets-hurt-pc-sales-but-not-apples-mac-2010-10-13|title=Apple's Mac sales not slowed by iPad|author=Benjamin Pimentel|work=MarketWatch|date=October 13, 2010 |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20101015024402/http://www.marketwatch.com/story/tablets-hurt-pc-sales-but-not-apples-mac-2010-10-13|archive-date=October 15, 2010}}&lt;/ref&gt;

టచ్‌స్క్రీన్‌లు సాధారణంగా రెండు రూపాల్లో వస్తాయి:
* '''రెసిస్టివ్ టచ్‌స్క్రీన్‌లు:''' ఇవి పాసివ్ రకానికి చెందినవి, తెరపై పడే ఒత్తిడికి ప్రతిస్పందిస్తాయి. ఇవి పాయింటర్‌ను అనుకరించడంలో ఉపయోగపడే అధిక ఖచ్చితత్వాన్ని అందిస్తాయి (టాబ్లెట్ కంప్యూటర్లలో ఇది సాధారణం), కానీ కాలిబ్రేషన్ అవసరం కావచ్చు. అధిక రిజల్యూషన్ కారణంగా, తరచుగా స్టైలస్ లేదా గోరు ఉపయోగించబడుతుంది. స్టైలస్ ఆధారిత సిస్టమ్‌లు మల్టీ-టచ్‌కి అంతగా అనుకూలంగా ఉండవు.
* '''కెపాసిటివ్ టచ్‌స్క్రీన్‌లు:''' ఇవి రెసిస్టివ్ పరికరాల కంటే తక్కువ ఖచ్చితత్వాన్ని కలిగి ఉంటాయి, కానీ వేగంగా ప్రతిస్పందిస్తాయి. ఇన్‌పుట్ కోసం వేలికొన వంటి వాహక పదార్థం అవసరం కాబట్టి, ఇవి స్టైలస్ ఆధారిత పరికరాలలో సాధారణం కాదు, కానీ వినియోగదారు పరికరాలలో ప్రముఖంగా ఉంటాయి. వేలితో పనిచేసే చాలా కెపాసిటివ్ స్క్రీన్‌లు ఒత్తిడి ఇన్‌పుట్‌కు మద్దతు ఇవ్వవు (ఐఫోన్ 6S, తదుపరి మోడళ్లు మినహా), కానీ కొన్ని టాబ్లెట్‌లు ఒత్తిడి-సున్నితమైన స్టైలస్ లేదా యాక్టివ్ పెన్‌ను ఉపయోగిస్తాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Pro Pen for Surface Pro and Surface Pro 2 {{!}} Handwriting on Surface Pro and Surface Pro 2|url=https://www.microsoft.com/surface/en-us/support/touch-mouse-and-search/pro-pen?os=windows-10|website=www.microsoft.com|access-date=December 31, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151228212851/http://www.microsoft.com/surface/en-us/support/touch-mouse-and-search/pro-pen?os=windows-10|archive-date=December 28, 2015}}&lt;/ref&gt;
* కొన్ని టాబ్లెట్‌లు వ్యక్తిగత అరచేతులను గుర్తించగలవు, మరికొన్ని ప్రొఫెషనల్-గ్రేడ్ టాబ్లెట్‌లు గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్‌లలో ఉండే వంటి ఒత్తిడి-సున్నితమైన ఫిల్మ్‌లను ఉపయోగిస్తాయి. కొన్ని కెపాసిటివ్ టచ్-స్క్రీన్‌లు తాకిన ప్రాంతం పరిమాణాన్ని, ఉపయోగించిన ఒత్తిడిని గుర్తించగలవు.&lt;ref name=&quot;buxtonoverview&quot;&gt;{{Cite web|last=Buxton|first=Bill|url=http://www.billbuxton.com/multitouchOverview.html|title=Multi-Touch Systems that I Have Known and Loved|access-date=2023-01-12|website=www.billbuxton.com}}&lt;/ref&gt;

2010ల మధ్యకాలం నుండి, ప్రతిస్పందన కోసం వినియోగదారులు స్టైలస్‌లను ఉపయోగించాల్సిన మునుపటి రెసిస్టివ్ టచ్‌స్క్రీన్ పరికరాల వలె కాకుండా, చాలా టాబ్లెట్‌లు మల్టీ-టచ్‌తో కూడిన కెపాసిటివ్ టచ్‌స్క్రీన్‌లను ఉపయోగిస్తున్నాయి.

సోనీ డిజిటల్ పేపర్ DPTS1, రీమార్కబుల్ వంటి ఎలక్ట్రానిక్ పేపర్ టాబ్లెట్‌లు కూడా ఉన్నాయి, ఇవి డిస్‌ప్లే సాంకేతికత కోసం ఈ-ఇంక్ (E ink) ను ఉపయోగిస్తాయి.

=== చేతిరాత గుర్తింపు ===
[[ఫైలు:人-red.png|లఘుచిత్రం|మనుషులు అని అర్థం వచ్చే ఇటువంటి చైనీస్ అక్షరాలను చేతిరాత గుర్తింపు ద్వారా రాయవచ్చు ([[ఫైలు:人-order.gif|20px|人 యానిమేషన్]], మాండరిన్: ''rén'', కొరియన్: ''in'', జపనీస్: ''jin'', ''nin''; ''hito'', కాంటోనీస్: jan4). ఈ అక్షరానికి రెండు స్ట్రోక్‌లు ఉన్నాయి, మొదటిది గోధుమ రంగులో, రెండవది ఎరుపు రంగులో చూపబడింది. నలుపు ప్రాంతం రాత పరికరం యొక్క ప్రారంభ స్థానాన్ని సూచిస్తుంది.]]
చాలా టాబ్లెట్‌లు స్టైలస్‌కు, చేతిరాత గుర్తింపుకు మద్దతు ఇస్తాయి. వాకామ్ (Wacom), N-ట్రిగ్ డిజిటల్ పెన్నులు చేతిరాత కోసం సుమారు 2500 DPI రిజల్యూషన్‌ను అందిస్తాయి, ఇది కెపాసిటివ్ టచ్ స్క్రీన్‌ల రిజల్యూషన్ కంటే 10 రెట్లు ఎక్కువ. ఈ పెన్నులు ఒత్తిడి సున్నితత్వానికి కూడా మద్దతు ఇస్తాయి, వాటి అంతర్నిర్మిత &quot;ఒత్తిడిని గుర్తించే&quot; సామర్థ్యం కారణంగా చైనీస్/జపనీస్/కొరియన్ రాత వంటి &quot;వివిధ వెడల్పుల స్ట్రోక్-ఆధారిత&quot; అక్షరాలను రాయడానికి అనుమతిస్తాయి. ఆటోడెస్క్ స్కెచ్‌బుక్ వంటి డిజిటల్ ఆర్ట్ అప్లికేషన్‌లలో కూడా ఒత్తిడి ఉపయోగించబడుతుంది.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.businessinsider.com/chinese-keyboards-2011-9 |title=China using keyboards versus tablet input |website=[[Business Insider]] |access-date=September 13, 2018 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ruetersward.com/biblio.html|title=Annotated Bibliography in On-line Character Recognition, Pen Computing, Gesture User Interfaces and Tablet and Touch Computers|work=ruetersward.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131215212931/http://ruetersward.com/biblio.html|archive-date=December 15, 2013}}&lt;/ref&gt; చేతిరాత గుర్తింపు కోసం iOS, ఆండ్రాయిడ్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లలో యాప్‌లు ఉన్నాయి. 2015 లో గూగుల్ 82 భాషలకు మద్దతుతో తన సొంత చేతిరాత ఇన్‌పుట్‌ను పరిచయం చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Google releases new Handwriting Input keyboard with support for 82 languages|url=http://www.androidcentral.com/google-releases-new-handwriting-input-keyboard-support-82-languages|first=Dan|last=Thorp-Lancaster|date=April 15, 2015|publisher=Android Central|access-date=December 30, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151218015826/http://www.androidcentral.com/google-releases-new-handwriting-input-keyboard-support-82-languages|archive-date=December 18, 2015}}&lt;/ref&gt;

=== ఇతర ఫీచర్లు ===
2007 తర్వాత, కెపాసిటివ్ స్క్రీన్‌ల లభ్యత, ఐఫోన్ విజయంతో ఇతర ఫీచర్లు సాధారణమయ్యాయి. మల్టీ-టచ్ ఫీచర్లు (ఇందులో వినియోగదారు చర్యలను ప్రేరేపించడానికి స్క్రీన్‌పై బహుళ ప్రదేశాలలో తాకవచ్చు), ఇతర సహజ వినియోగదారు ఇంటర్‌ఫేస్ ఫీచర్లు, ఫ్లాష్ మెమరీ సాలిడ్ స్టేట్ స్టోరేజ్, తక్షణమే ప్రారంభమయ్యే వార్మ్-బూటింగ్ వంటివి అందుబాటులోకి వచ్చాయి. బాహ్య యుఎస్‌బి, బ్లూటూత్ కీబోర్డులు టాబ్లెట్‌లను నిర్వచించాయి.

2010ల మధ్యకాలం నుండి విడుదలైన చాలా టాబ్లెట్‌లు సుదీర్ఘ బ్యాటరీ లైఫ్ కోసం ARM ఆర్కిటెక్చర్ ప్రాసెసర్ సంస్కరణను ఉపయోగిస్తాయి. ARM కార్టెక్స్ ఫ్యామిలీ ప్రాసెసర్లు ఇంటర్నెట్ బ్రౌజింగ్, తేలికపాటి సృజనాత్మక, ఉత్పత్తి పనులు, మొబైల్ గేమ్‌ల వంటి పనులకు సరిపోయేంత శక్తివంతమైనవి.&lt;ref name=&quot;The Coming War: ARM versus x86&quot;&gt;{{Cite web|date=2010-08-21|title=Mirror: The Coming War: ARM versus x86 – Van's Hardware Journal|url=http://vanshardware.com/2010/08/mirror-the-coming-war-arm-versus-x86/|access-date=2023-01-12|website=vanshardware.com|language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20101018002338/http://vanshardware.com/2010/08/mirror-the-coming-war-arm-versus-x86/ |archive-date=October 18, 2010 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ఇతర ఫీచర్లు: హై-డెఫినిషన్,యాంటీ-గ్లేర్ డిస్‌ప్లే, టచ్‌స్క్రీన్, సమాన పరిమాణం కలిగిన ల్యాప్‌టాప్ కంటే తక్కువ బరువు, సుదీర్ఘ బ్యాటరీ లైఫ్, వైర్‌లెస్ లోకల్ ఏరియా, ఇంటర్నెట్ కనెక్టివిటీ (సాధారణంగా వై-ఫై ప్రామాణికం, ఐచ్ఛిక మొబైల్ బ్రాడ్‌బ్యాండ్‌తో), పెరిఫెరల్స్‌ను కనెక్ట్ చేయడానికి, స్థానిక పరికరాలతో కమ్యూనికేట్ చేయడానికి బ్లూటూత్, వైర్డ్ కనెక్షన్‌లు, ఛార్జింగ్ కోసం పోర్ట్‌లు (ఉదాహరణకు యుఎస్‌బి పోర్ట్‌లు). ప్రారంభ పరికరాలలో IR మద్దతు ఉండేది, టీవీ రిమోట్ కంట్రోలర్‌గా పనిచేసేవి. డ్యాకింగ్ స్టేషన్, కీబోర్డ్, జోడించిన కనెక్టివిటీ, ఆన్-బోర్డ్ ఫ్లాష్ మెమరీ, రిమూవబుల్ స్టోరేజ్ కోసం పోర్ట్‌లు, బ్యాకప్ కోసం వివిధ క్లౌడ్ స్టోరేజ్ సేవలు, పరికరాల అంతటా డేటాను సింక్ చేయడం, లోకల్ ఏరియా నెట్‌వర్క్ (LAN) లో స్థానిక నిల్వ సదుపాయాలు ఉన్నాయి.

* '''స్పీచ్ రికగ్నిషన్:''' గూగుల్ 2009 లో ఆండ్రాయిడ్ 2.1 లో వాయిస్ ఇన్‌పుట్‌ను, 2010 లో ఆండ్రాయిడ్ 2.2 లో 5 భాషల వరకు వాయిస్ యాక్షన్లను పరిచయం చేసింది (ప్రస్తుతం సుమారు 40 భాషలు).&lt;ref&gt;{{cite web|title=First look: Google's new Voice Actions for Android|url=http://www.computerworld.com/article/2468793/mobile-apps/first-look--google-s-new-voice-actions-for-android.html|first=JR|last=Raphael|date=August 12, 2010|publisher=Computerworld|access-date=December 30, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160421003717/http://www.computerworld.com/article/2468793/mobile-apps/first-look--google-s-new-voice-actions-for-android.html|archive-date=April 21, 2016}}&lt;/ref&gt; సిరి 2011 లో ఐఫోన్ 4S లో సిస్టమ్-వైడ్ వ్యక్తిగత సహాయకుడిగా పరిచయమైంది, ఇప్పుడు దాదాపు 20 భాషలకు మద్దతు ఇస్తుంది. రెండు సందర్భాల్లోనూ, సాధారణ ప్రసంగ గుర్తింపును నిర్వహించడానికి వాయిస్ ఇన్‌పుట్ కేంద్ర సర్వర్‌లకు పంపబడుతుంది, అందువల్ల సాధారణ ఆదేశాల కంటే ఎక్కువ పనుల కోసం నెట్‌వర్క్ కనెక్షన్ అవసరం.
* ISO/IEC 14443 RFID ట్యాగ్‌లతో సహా ఇతర అనుకూల పరికరాలతో '''నియర్-ఫీల్డ్ కమ్యూనికేషన్''' (NFC) సదుపాయం ఉంటుంది.
== సాఫ్ట్‌వేర్ ==

=== ప్రస్తుత టాబ్లెట్ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్‌లు ===
టాబ్లెట్లు, సాంప్రదాయ పిసిల మాదిరిగానే అనేక విభిన్న [[ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్]]లను ఉపయోగిస్తాయి, అయితే డ్యూయల్ బూట్ సంభవించడం చాలా అరుదు. టాబ్లెట్ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్‌లు రెండు తరగతుల్లో వస్తాయి:

* డెస్క్‌టాప్ కంప్యూటర్ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్‌లు
* మొబైల్ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్లు

డెస్క్‌టాప్ OS ఆధారిత టాబ్లెట్లు ప్రస్తుతం మందంగా, బరువుగా ఉంటాయి. వీటి కోసం ఎక్కువ నిల్వ స్థలం, కూలింగ్ సిస్టమ్ అవసరమవుతాయి; అలాగే ఇవి తక్కువ బ్యాటరీ లైఫ్‌ను అందిస్తాయి. ఇవి మొబైల్ యాప్లతో పాటు ఎక్కువ ప్రాసెసర్ శక్తి అవసరమయ్యే గ్రాఫికల్ అప్లికేషన్లను నడపగలవు, ఎక్కువ పోర్ట్‌లు కలిగి ఉంటాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Microsoft Surface Pro review|date=February 6, 2013 |url=https://www.engadget.com/2013/02/05/microsoft-surface-pro-review/|publisher=engadget|access-date=June 16, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130610065216/http://www.engadget.com/2013/02/05/microsoft-surface-pro-review/|archive-date=June 10, 2013}}&lt;/ref&gt;

మొబైల్ ఆధారిత టాబ్లెట్లు దీనికి విరుద్ధంగా కేవలం మొబైల్ యాప్‌లను మాత్రమే నడుపుతాయి. ప్రాసెసర్ పరిమాణంలో చాలా చిన్నదిగా ఉండటం వల్ల ఇవి తక్కువ విద్యుత్‌ను ఉపయోగిస్తాయి. ఇది సాధారణ ల్యాప్‌టాప్ కంటే బ్యాటరీ చాలా ఎక్కువ సమయం పనిచేయడానికి అనుమతిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2423063,00.asp |title=Laptops vs. Tablets: The Ultimate Showdown |last=Westover |first=Brian |date=October 26, 2014 |magazine=PCMag.com }}&lt;/ref&gt;

2018 మొదటి త్రైమాసికంలో ఆండ్రాయిడ్ టాబ్లెట్లు 62% మార్కెట్ వాటాను, ఆపిల్ iOS 23.4% మార్కెట్ వాటాను, విండోస్ 10 14.6% మార్కెట్ వాటాను కలిగి ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.businesswire.com/news/home/20180503005998/en/Strategy-Analytics%C2%A0Tablet-Market-Falls-7-Percent-Q1|title=Strategy Analytics: Tablet Market Falls 7 Percent in Q1 2018 while Top Vendors Play to Strengths|newspaper=Strategy-Analytics|access-date=October 7, 2018}}&lt;/ref&gt; 2021 చివరి నాటికి, ప్రపంచవ్యాప్తంగా iOS 55% వినియోగాన్ని (దక్షిణ అమెరికా, ఆఫ్రికా వంటి ఖండాల్లో 50% కంటే తక్కువగా ఉంటుంది), ఆండ్రాయిడ్ 45% వినియోగాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. అయినప్పటికీ, అమెరికా, చైనా వంటి కొన్ని దేశాలు మినహా దాదాపు అన్ని దేశాలలో iOS కంటే ఆండ్రాయిడ్ టాబ్లెట్ల వినియోగమే ఎక్కువగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;map&quot;&gt;{{Cite web|title=Tablet Operating System Market Share Worldwide|url=https://gs.statcounter.com/os-market-share/tablet/worldwide/#monthly-202108-202108-map|access-date=2021-09-03|website=StatCounter Global Stats|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tablet Operating System Market Share Russian Federation|url=https://gs.statcounter.com/os-market-share/tablet/russian-federation/#weekly-202041-202050|access-date=December 16, 2020|website=StatCounter Global Stats|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tablet Browser Market Share Russian Federation|url=https://gs.statcounter.com/browser-market-share/tablet/russian-federation/#weekly-202041-202050|access-date=December 16, 2020|website=StatCounter Global Stats|language=en}}&lt;/ref&gt;

==== ఆండ్రాయిడ్ ====
{{ముఖ్య వ్యాసము|ఆండ్రాయిడ్ (ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్)}}

ఆండ్రాయిడ్ అనేది లైనక్స్ ఆధారిత మొబైల్ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్. దీనిని గూగుల్ సంస్థ అపాచీ లైసెన్స్ కింద ఓపెన్ సోర్స్ గా అందిస్తోంది. ఇది ప్రధానంగా [[స్మార్ట్‌ఫోన్]], టాబ్లెట్ కంప్యూటర్ల వంటి మొబైల్ పరికరాల కోసం రూపొందించబడింది. ఆండ్రాయిడ్ తక్కువ ధర కలిగిన ARM సిస్టమ్‌లు, ఇతర వ్యవస్థలకు మద్దతు ఇస్తుంది. ఆండ్రాయిడ్‌తో నడిచే మొదటి టాబ్లెట్‌లు 2009 లో విడుదలయ్యాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|title=9 Upcoming Tablet Alternatives to the Apple iPad|date=January 27, 2010|url=http://mashable.com/2010/01/27/9-upcoming-tablet-alternatives-to-the-apple-ipad/|publisher=Mashable|access-date=August 7, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100805003232/http://mashable.com/2010/01/27/9-upcoming-tablet-alternatives-to-the-apple-ipad/|archive-date=August 5, 2010}}&lt;/ref&gt; మోటోరోలా,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/video/asset/digits-motorola-plans-tablet-device-2010-09-16/7CC13B36-0A8B-42E0-AD1A-72FF9BF04348|title=digits: Motorola Plans Tablet Device|date=September 16, 2010|work=marketwatch.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100928050045/http://www.marketwatch.com/video/asset/digits-motorola-plans-tablet-device-2010-09-16/7CC13B36-0A8B-42E0-AD1A-72FF9BF04348|archive-date=September 28, 2010}}&lt;/ref&gt; లెనోవో&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.slashgear.com/tablets-a-prescription-for-confusion-24109978/ |title=Lenovo is waiting for Honeycomb |access-date=October 24, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101026013218/http://www.slashgear.com/tablets-a-prescription-for-confusion-24109978/ |archive-date=October 26, 2010|date=October 24, 2010 }}&lt;/ref&gt; వంటి తయారీదారులు మరిన్ని టాబ్లెట్ ఫీచర్లను చేర్చడానికి ఆండ్రాయిడ్‌ను పునర్నిర్మించిన తర్వాత, 2011 నాటికి తమ టాబ్లెట్ల విడుదలను వాయిదా వేశారు.&lt;ref&gt;{{cite news |title=The successor to ''Gingerbread'', Android project ''Honeycomb'' is targeted for tablet computers |first=Daniel |last=Lyons |date=October 11, 2010 |publisher=Newsweek |page=49}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2373943,00.asp |title=Google demonstrated Android Honeycomb Tablet |date=December 7, 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101210072516/http://www.pcmag.com/article2/0%2C2817%2C2373943%2C00.asp |archive-date=December 10, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.marketwatch.com/video/asset/digits-best-buys-tv-bust-2010-12-14/FD6C213F-D320-4212-BE7C-FECD5B8FEA33?dist=afterbell#!88F98ADB-3F87-49DF-AD08-385D66B0DDE8|title=Andy Rubin's demo of Motorola Honeycomb tablet}}&lt;/ref&gt; 2011 లో విడుదలైన ఆండ్రాయిడ్ 3.0 (హనీకోంబ్), తదుపరి సంస్కరణలు పెద్ద స్క్రీన్ పరిమాణాలకు, ముఖ్యంగా టాబ్లెట్లకు మద్దతు ఇచ్చాయి, [[గూగుల్ ప్లే]] సేవలకు యాక్సెస్ అందించాయి. ఆండ్రాయిడ్‌లో ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్, మిడిల్‌వేర్, కీలకమైన అప్లికేషన్‌లు ఉంటాయి. ఇతర తయారీదారులు కిండిల్ ఫైర్, నూక్ వంటి కస్టమైజ్ చేసిన ఆండ్రాయిడ్ టాబ్లెట్‌లను విక్రయిస్తారు. ఇవి ప్రధానంగా మొబైల్ కంటెంట్‌ను వినియోగించుకోవడానికి, గూగుల్ ప్లే సిస్టమ్‌ను ఉపయోగించకుండా తమ సొంత యాప్ స్టోర్‌ను అందించడానికి ఉపయోగపడతాయి, తద్వారా ఆండ్రాయిడ్ మార్కెట్ విచ్ఛిన్నమైంది.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://betanews.com/2012/04/28/google-has-lost-control-of-android/ |title=Google has lost control of Android |author=Wilcox, Joe |work=Beta News |date=April 28, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120913035225/http://betanews.com/2012/04/28/google-has-lost-control-of-android/ |archive-date=September 13, 2012}}&lt;/ref&gt; 2022 లో గూగుల్ తన సొంత ఆండ్రాయిడ్ టాబ్లెట్ అభివృద్ధిపై మళ్లీ దృష్టి పెట్టడం ప్రారంభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Amadeo|first=Ron|date=2022-01-28|title=Google says Android tablets are the future, starts staffing up new division|url=https://arstechnica.com/gadgets/2022/01/google-says-tablets-are-the-future-wants-to-hire-android-tablet-leadership/|access-date=2023-01-12|website=Ars Technica|language=en-us}}&lt;/ref&gt;

===== ఆండ్రాయిడ్ గో =====
కొన్ని టాబ్లెట్ కంప్యూటర్లు ఆండ్రాయిడ్ గో తో వస్తాయి.

===== ఫైర్ OS =====
అమెజాన్ ఫైర్ OS అనేది తన ఫైర్ టాబ్లెట్ల శ్రేణి కోసం అమెజాన్ రూపొందించిన ఆండ్రాయిడ్ ఆధారిత మొబైల్ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్. ఇది ఆండ్రాయిడ్ నుండి అభివృద్ధి చేయబడింది. ఫైర్ OS ప్రధానంగా కంటెంట్ వినియోగంపై దృష్టి పెడుతుంది, అనుకూలీకరించిన వినియోగదారు ఇంటర్‌ఫేస్‌తో అమెజాన్ సొంత స్టోర్‌లు, సేవల నుండి లభించే కంటెంట్‌కు అనుసంధానించబడి ఉంటుంది.

==== క్రోమ్ OS ====
క్రోమ్ OS తో నడిచే కొన్ని పరికరాలు 2017–2019 లో టాబ్లెట్‌లుగా లేదా టచ్‌స్క్రీన్, 360-డిగ్రీల హింజ్ కలిగిన 2-ఇన్-1 పిసి లుగా మార్కెట్‌లోకి వచ్చాయి.&lt;ref name=asusChromeOS &gt;{{cite web|url=https://www.cnet.com/news/asus-debuts-new-chrome-os-tablet-chromebooks-geared-toward-the-classroom/|author=Gordon Gottsegen|date=January 4, 2018|title=Asus debuts new Chrome OS tablet, Chromebooks geared toward the classroom}}&lt;/ref&gt;

==== హార్మనీ OS ====
హార్మనీ OS (HMOS) ({{lang-zh|s=鸿蒙|p=Hóngméng}}) అనేది ఇంటర్నెట్ ఆఫ్ థింగ్స్ (IoT) పర్యావరణ వ్యవస్థలో బహుళ స్మార్ట్ పరికరాలతో సహకరించడానికి, అనుసంధానించడానికి హువావే అభివృద్ధి చేసిన డిస్ట్రిబ్యూటెడ్ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Porter|first=Jon|date=2019-08-09|title=Huawei's new operating system is called HarmonyOS|url=https://www.theverge.com/2019/8/9/20798251/huawei-harmonyos-hongmengos-smartphones-internet-of-things-operating-system-android|website=The Verge|access-date=2021-06-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Document – About HarmonyOS|url=https://developer.harmonyos.com/en/docs/documentation/doc-guides/harmonyos-overview-0000000000011903|website=HarmonyOS.com|access-date=2021-06-17}}&lt;/ref&gt; దీని ప్రస్తుత మల్టీ-కెర్నల్ రూపకల్పనలో, ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్ వివిధ వనరులు కలిగిన పరికరాల కోసం సరైన కెర్నల్‌ను ఎంచుకుంటుంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Porter|first=Jon|date=2021-06-02|title=Huawei's Watch 3 is its first HarmonyOS smartwatch|url=https://www.theverge.com/2021/6/2/22463529/huawei-watch-3-pro-harmonyos-smartwatch-features-specs|website=The Verge|access-date=2021-06-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Porter|first=Jon|date=2021-06-02|title=Huawei's HarmonyOS arrives on tablets with the new MatePad Pro|url=https://www.theverge.com/2021/6/2/22463666/huawei-matepad-pro-harmonyos-tablet-features-specs|website=The Verge|access-date=2021-06-16}}&lt;/ref&gt; IoT పరికరాల కోసం ఈ వ్యవస్థ LiteOS కెర్నల్‌పై ఆధారపడి ఉంటుంది; స్మార్ట్‌ఫోన్‌లు, టాబ్లెట్‌ల కోసం ఇది Linux కెర్నల్ పొరపై AOSP లైబ్రరీలతో పనిచేస్తుంది, ఆర్క్ కంపైలర్ ద్వారా ART ని ఉపయోగించి ఆండ్రాయిడ్ యాప్‌లకు (APK) మద్దతు ఇస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=阿里云资深专家崮德：谈谈我对华为HarmonyOS 2.0的看法|url=https://segmentfault.com/a/1190000040203399|website=SegmentFault.com|date=June 19, 2021 |language=zh-CN|access-date=2021-06-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sarkar|first=Amy|date=2019-04-28|title=ARK Compiler: Huawei's self-developed Android application compiler – explained|url=https://www.huaweicentral.com/ark-compiler-huaweis-self-developed-android-application-compiler-explained/|website=Huawei Central|access-date=2022-05-22}}&lt;/ref&gt;

==== ఐప్యాడ్ OS ====
{{ముఖ్య వ్యాసము|ఐప్యాడ్|ఐప్యాడ్ OS|iOS}}

[[ఐప్యాడ్]] అనేది ఐప్యాడ్ OS పై నడుస్తుంది. 2019 లో ఐప్యాడ్ OS ను పరిచయం చేయడానికి ముందు, ఐప్యాడ్ ఐఫోన్, ఐపాడ్ టచ్ కోసం రూపొందించబడిన iOS పై నడిచేది. మొదటి ఐప్యాడ్ 2010 లో విడుదలైంది.&lt;ref name=&quot;iPadAvailable&quot;&gt;{{cite press release |url=https://www.apple.com/pr/library/2010/03/05iPad-Available-in-US-on-April-3.html |title=iPad Available in US on April 3 | publisher=[[Apple Inc.|Apple]] |date=March 5, 2010 |access-date=March 5, 2010}}&lt;/ref&gt; ఇది మాకోస్ లాగానే [[యునిక్స్]] ఆధారంగా నిర్మించబడినప్పటికీ, దీని యూజర్ ఇంటర్‌ఫేస్ పూర్తిగా భిన్నంగా ఉంటుంది. ఐప్యాడ్ OS వినియోగదారు వేళ్ల స్పర్శ ఇన్‌పుట్ కోసం రూపొందించబడింది, మునుపటి టాబ్లెట్‌లలో స్టైలస్ అవసరమైన ఫీచర్‌లు ఇందులో లేవు. ఆపిల్ మల్టీ-టచ్ సంజ్ఞలను పరిచయం చేసింది, జూమ్ ఇన్ లేదా జూమ్ అవుట్ చేయడానికి రెండు వేళ్లను దూరంగా జరపడం లేదా దగ్గరకు తీసుకురావడం వంటి ఫీచర్లను అందిస్తోంది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Six Years Ago, Apple Made a Crowd Gasp With Pinch to Zoom and Swiping|date=March 29, 2013|url=http://petapixel.com/2013/03/29/six-years-ago-apple-made-a-crowd-gasp-with-pinch-to-zoom-and-swiping/|access-date=June 12, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130704204324/http://petapixel.com/2013/03/29/six-years-ago-apple-made-a-crowd-gasp-with-pinch-to-zoom-and-swiping/|archive-date=July 4, 2013}}&lt;/ref&gt; ఐప్యాడ్ OS, iOS రెండూ ARM ఆర్కిటెక్చర్ కోసం నిర్మించబడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Apple tablet rumors redux: 10.7-inch display, iPhone OS underneath|date=September 29, 2009 |url=https://www.engadget.com/2009/09/29/apple-tablet-rumors-redux-10-7-inch-display-iphone-os-undernea/|publisher=Engadget|access-date=August 6, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100214065639/http://www.engadget.com/2009/09/29/apple-tablet-rumors-redux-10-7-inch-display-iphone-os-undernea|archive-date=February 14, 2010}}&lt;/ref&gt;

==== కిండిల్ ఫర్మ్‌వేర్ ====
కిండిల్ ఫర్మ్‌వేర్ అనేది అమెజాన్ కిండిల్ ఇ-రీడర్‌ల కోసం ప్రత్యేకంగా రూపొందించబడిన మొబైల్ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్. ఇది అనుకూలీకరించిన లైనక్స్ కెర్నల్‌పై ఆధారపడి ఉంటుంది; ఇది పూర్తిగా క్లోజ్డ్-సోర్స్, యాజమాన్య హక్కులు కలిగినది, అమెజాన్ బ్రాండ్ కింద తయారు చేయబడిన అమెజాన్ కిండిల్ శ్రేణిలో మాత్రమే నడుస్తుంది.

==== నింటెండో స్విచ్ సిస్టమ్ సాఫ్ట్‌వేర్ ====
నింటెండో స్విచ్ సిస్టమ్ సాఫ్ట్‌వేర్ (హోరిజోన్ అని కూడా పిలుస్తారు) అనేది నింటెండో స్విచ్ హైబ్రిడ్ వీడియో గేమ్ కాన్సోల్/టాబ్లెట్, నింటెండో స్విచ్ లైట్ హ్యాండ్‌హెల్డ్ గేమ్ కాన్సోల్ ఉపయోగించే అప్‌డేట్ చేయగల ఫర్మ్‌వేర్, ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్. ఇది మైక్రోకెర్నల్‌పై ఆధారపడి ఉంటుంది. UI లో హోమ్ స్క్రీన్, టాప్ బార్, స్క్రీన్‌షాట్ వ్యూయర్ (&quot;ఆల్బమ్&quot;), నింటెండో eShop, న్యూస్, సెట్టింగ్స్‌కి షార్ట్‌కట్‌లు ఉంటాయి.

==== ప్లేస్టేషన్ వీటా సిస్టమ్ సాఫ్ట్‌వేర్ ====
ప్లేస్టేషన్ వీటా సిస్టమ్ సాఫ్ట్‌వేర్ అనేది ప్లేస్టేషన్ వీటా, ప్లేస్టేషన్ టీవీ వీడియో గేమ్ కాన్సోల్‌ల కోసం అధికారిక ఫర్మ్‌వేర్, ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్. ఇది లైవ్‌ఏరియాను గ్రాఫికల్ షెల్‌గా ఉపయోగిస్తుంది. ప్లేస్టేషన్ వీటా సిస్టమ్ సాఫ్ట్‌వేర్ ప్లేస్టేషన్ మొబైల్ రన్‌టైమ్ ప్యాకేజ్ అనే ఒక ఐచ్ఛిక యాడ్-ఆన్ భాగాన్ని కలిగి ఉంది. ఈ సిస్టమ్ FreeBSD, NetBSD నుండి తీసుకోబడిన యునిక్స్ ఆధారంగా నిర్మించబడింది. ఇంటర్నెట్, మల్టీమీడియాను బ్రౌజ్ చేసే సామర్థ్యాల కారణంగా, దీనిని గేమింగ్ టాబ్లెట్ లేదా టాబ్లెట్ ప్రత్యామ్నాయంగా భావిస్తారు.

==== ఉబుంటు టచ్ ====
{{ముఖ్య వ్యాసము|ఉబుంటు టచ్}}
ఉబుంటు టచ్ అనేది [[ఉబుంటు]] ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్ యొక్క ఓపెన్ సోర్స్ ([[GPL]]) మొబైల్ సంస్కరణ. దీనిని మొదట 2013 లో కెనానికల్ లిమిటెడ్ అభివృద్ధి చేసింది, 2017 లో UBports ఫౌండేషన్ కొనసాగించింది.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Gripsgård |first1=Marius |last2=Sprinz |first2=Johannah |date=2017 |title=Ubuntu Touch is alive! Meet the UBports Community |url=https://spri.nz/talks/2017/ubucon-europe/ |journal=Ubucon Europe 2017 |language=en |doi=10.13140/RG.2.2.31377.92004}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sprinz |first=Johannah |date=2018 |title=One year after the world ended - Ubuntu Touch today |url=https://spri.nz/talks/2018/ubucon-europe/ |journal=Ubucon Europe 2018 |language=en |doi=10.13140/RG.2.2.25859.78886}}&lt;/ref&gt; ఉబుంటు టచ్ లైబ్రెమ్ 5,&lt;ref name=&quot;Fossbytes_UbuntuTouch&quot;&gt;{{cite web |last1=Verma |first1=Ardash |title=Open Source Smartphone Librem 5 Will Officially Support Ubuntu Touch |publisher=[[Fossbytes]] |date=April 25, 2018 |url=https://fossbytes.com/librem-5-ubuntu-touch-support |access-date=August 29, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612143819/https://fossbytes.com/librem-5-ubuntu-touch-support/ |archive-date=June 12, 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; పైన్‌ఫోన్ వంటి అవసరమైన డ్రైవర్‌లు ఉన్న ఫోన్‌లలో ప్యూర్ గునూ/లైనక్స్ (GNU/Linux) ఆధారంగా నడుస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sprinz |first=Johannah |date=2019 |title=Exciting developments around Linux on Phones: Ubuntu Touch, Plasma Mobile, Halium, PinePhone, and VollaPhone |url=https://spri.nz/talks/2019/36c3-lightning/ |journal=36th Chaos Communication Congress |language=en |doi=10.13140/RG.2.2.19633.86884}}&lt;/ref&gt; మొదట ఆండ్రాయిడ్‌తో వచ్చిన హార్డ్‌వేర్‌ను ప్రారంభించడానికి, ఉబుంటు టచ్ ఆండ్రాయిడ్ లైనక్స్ కెర్నల్‌ను ఉపయోగిస్తుంది, LXC కంటైనర్ ద్వారా ఆండ్రాయిడ్ డ్రైవర్‌లు, సేవలను ఉపయోగిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sprinz |first=Johannah |date=2019 |title=State of the Touch: Ubuntu on phones and tablets |url=https://spri.nz/talks/2019/ubucon-europe/ |journal=Ubucon Europe 2019 |language=en |doi=10.13140/RG.2.2.19148.90248}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wiki.ubuntu.com/Touch/ContainerArchitecture |title=ContainerArchitecture |access-date=October 30, 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161031024511/https://wiki.ubuntu.com/Touch/ContainerArchitecture |archive-date=October 31, 2016}}&lt;/ref&gt; 2022 ఫిబ్రవరి నాటికి, ఉబుంటు టచ్ 78 ఫోన్‌లు, టాబ్లెట్‌లలో అందుబాటులో ఉంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ubuntu Touch • Linux Phone |url=https://devices.ubuntu-touch.io/ |access-date=2022-02-03 |website=devices.ubuntu-touch.io |language=en}}&lt;/ref&gt; UBports ఇన్‌స్టాలర్ అనేది అనుభవం లేని వినియోగదారులు తమ హార్డ్‌వేర్‌ను దెబ్బతీయకుండా మూడవ పక్ష పరికరాలలో ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్‌ను ఇన్‌స్టాల్ చేయడానికి ఒక సాధనంగా పనిచేస్తుంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=UBports Installer|date=2022-02-02|url=https://github.com/ubports/ubports-installer|publisher=UBports|access-date=2022-02-03}}&lt;/ref&gt;

==== విండోస్ ====
{{ముఖ్య వ్యాసము|విండోస్ 10}}

1991 లో విండోస్ 3.1 కోసం పెన్ కంప్యూటింగ్ తరువాత, మైక్రోసాఫ్ట్ విండోస్ XP లో నడిచే టాబ్లెట్‌లకు మైక్రోసాఫ్ట్ టాబ్లెట్ పిసి పేరుతో మద్దతు ఇచ్చింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://msdn.microsoft.com/en-us/library/ms840465.aspx|title=Microsoft Tablet PC|work=Microsoft|date=October 16, 2006 |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111206062347/http://msdn.microsoft.com/en-us/library/ms840465.aspx|archive-date=December 6, 2011}}&lt;/ref&gt; మైక్రోసాఫ్ట్ టాబ్లెట్ పిసిలు పెన్ ఆధారిత, చేతిరాత, వాయిస్ రికగ్నిషన్ ఫంక్షనాలిటీ కలిగిన పూర్తి స్థాయి x86 పిసిలు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news.microsoft.com/2000/11/13/tablet-pc-brings-the-simplicity-of-pen-and-paper-to-computing/|title=Tablet PC Brings the Simplicity of Pen and Paper to Computing|date=November 13, 2000|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514151506/http://news.microsoft.com/2000/11/13/tablet-pc-brings-the-simplicity-of-pen-and-paper-to-computing/|archive-date=May 14, 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; విండోస్ XP టాబ్లెట్ పిసి ఎడిషన్ పెన్ మద్దతును అందించింది. విండోస్ విస్టా, విండోస్ 7 యొక్క హోమ్, బిజినెస్ సంస్కరణలకు టాబ్లెట్ మద్దతు జోడించబడింది. విండోస్‌లో నడిచే టాబ్లెట్‌లు మౌస్ ఇన్‌పుట్, చేతిరాత గుర్తింపు కోసం టచ్‌స్క్రీన్‌ను ఉపయోగించవచ్చు. టాబ్లెట్ పిసి తరువాత, మైక్రోసాఫ్ట్ 2006 లో ఆల్ట్రా-మొబైల్ పిసి ప్రాజెక్ట్‌ను ప్రకటించింది, ఇది విండోస్ టాబ్లెట్‌లను చిన్న, టచ్-కేంద్రీకృత రూపానికి తీసుకువచ్చింది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Live from Steve Ballmer's CES 2010 keynote|date=January 7, 2010 |url=https://www.engadget.com/2010/01/06/live-from-steve-ballmers-ces-2010-keynote/|publisher=Engadget|access-date=August 4, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100712220344/http://www.engadget.com/2010/01/06/live-from-steve-ballmers-ces-2010-keynote/|archive-date=July 12, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.cnet.com/culture/ballmer-on-tablets-pcs-and-more-q-a/ |title=Ballmer on tablets, PCs and more (Q&amp;A) |first=Ina |last=Fried |date=October 12, 2010 |access-date=January 25, 2023}}&lt;/ref&gt; 2008 లో, మైక్రోసాఫ్ట్ మైక్రోసాఫ్ట్ కొరియర్ అనే రెండు స్క్రీన్‌ల టాబ్లెట్ నమూనాను ప్రదర్శించింది, కానీ ఆ ప్రాజెక్ట్‌ను రద్దు చేసింది.

2012 లో, మైక్రోసాఫ్ట్ విండోస్ 8 ను విడుదల చేసింది, ఇది టాబ్లెట్‌ల వంటి స్పర్శ-ఆధారిత పరికరాల కోసం రూపొందించబడిన ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్ యొక్క వినియోగదారు ఇంటర్‌ఫేస్, ప్లాట్‌ఫారమ్‌లకు గణనీయమైన మార్పులను తెచ్చింది. ఈ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్ ఒక అప్లికేషన్ స్టోర్‌ను, ప్రధానంగా టాబ్లెట్‌లలో ఉపయోగించడానికి అనుకూలమైన కొత్త శైలి అప్లికేషన్‌ను కూడా పరిచయం చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.forbes.com/sites/netapp/2012/10/11/windows-8-release-date-tablet-microsoft-cloud/ |title=Microsoft Betting BIG on Cloud with Windows 8 and Tablets |last=Einstein |first=Dave |date=October 11, 2012 |work=Forbes |access-date=October 27, 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120101000000/http://www.forbes.com/sites/netapp/2012/10/11/windows-8-release-date-tablet-microsoft-cloud/ |archive-date=October 13, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pcw-building&quot;&gt;{{cite news|title=Build: More Details On Building Windows 8 Metro Apps|url=http://forwardthinking.pcmag.com/show-reports/287736-build-more-details-on-building-windows-8-metro-apps|work=PC Magazine|access-date=February 10, 2012|first=Michael|last=Miller|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120217202913/http://forwardthinking.pcmag.com/show-reports/287736-build-more-details-on-building-windows-8-metro-apps|archive-date=February 17, 2012}}&lt;/ref&gt; మైక్రోసాఫ్ట్ ARM ఆధారిత పరికరాలలో ఉపయోగించడం కోసం విండోస్ 8 యొక్క సంస్కరణ అయిన విండోస్ RT ని కూడా పరిచయం చేసింది.&lt;ref name=&quot;wsj-rtname&quot;&gt;{{cite web|last=Gara|first=Tom|title=What Does the 'RT' In Windows RT Stand For?|url=https://blogs.wsj.com/corporate-intelligence/2012/10/26/what-does-the-rt-in-windows-rt-stand-for-nothing-andor-something/|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=July 10, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130726135721/http://blogs.wsj.com/corporate-intelligence/2012/10/26/what-does-the-rt-in-windows-rt-stand-for-nothing-andor-something/|archive-date=July 26, 2013|date=October 27, 2012}}&lt;/ref&gt; విండోస్ 8, RTల ఆవిష్కరణతో పాటు వివిధ తయారీదారులు (మైక్రోసాఫ్ట్ సర్ఫేస్‌తో సహా) ఈ రెండు ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్‌లతో కూడిన పరికరాలను విడుదల చేశారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Best Windows 8 tablets: all the Windows 8 tablets we've reviewed|url=http://www.techradar.com/us/news/computing/windows-8-tablets-release-date-specs-and-prices-916134|publisher=Tech Radar|access-date=June 12, 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130606030511/http://www.techradar.com/us/news/computing/windows-8-tablets-release-date-specs-and-prices-916134|archive-date=June 6, 2013}}&lt;/ref&gt;

2015 జూలైలో విడుదలైన విండోస్ 10 యూనివర్సల్ యాప్‌లను పరిచయం చేసింది; మెట్రో-స్టైల్ యాప్‌లను విస్తరిస్తూ, ఈ యాప్‌లు పిసిలు, టాబ్లెట్‌లు, స్మార్ట్‌ఫోన్‌లు, ఎంబెడెడ్ సిస్టమ్‌లు, ఎక్స్‌బాక్స్ వన్, సర్ఫేస్ హబ్ వంటి బహుళ మైక్రోసాఫ్ట్ ఉత్పత్తుల వ్యాప్తంగా ఒకే కోడ్‌తో నడిచేలా రూపొందించబడ్డాయి. మైక్రోసాఫ్ట్ విండోస్ పూర్వపు సంస్కరణలన్నింటినీ విండోస్ 10 తో భర్తీ చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.computerworld.com/article/2475571/microsoft-confirms-windows-rt-will-die.html|title=Microsoft confirms Windows RT will die|first=Preston|last=Gralla|date=November 25, 2013|website=[[Computerworld]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.cnet.com/8301-10805_3-57613698-75/microsoft-aims-to-whittle-windows-variants-on-mobile/ |title=Microsoft aims to whittle Windows variants on mobile |date=November 25, 2013 |first=Mary Jo |last=Foley |access-date=November 18, 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131128065006/http://news.cnet.com/8301-10805_3-57613698-75/microsoft-aims-to-whittle-windows-variants-on-mobile/ |archive-date=November 28, 2013}}&lt;/ref&gt;

==== హైబ్రిడ్ OS కార్యకలాపాలు ====
కొన్ని హార్డ్‌వేర్ కంపెనీలు ఆండ్రాయిడ్, విండోస్ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్‌లు రెండింటితోనూ పనిచేసే హైబ్రిడ్ పరికరాలను తయారు చేశాయి. అయితే, &quot;డ్యూయల్-OS పరికరాలు ఎల్లప్పుడూ క్లిష్టమైన ఉత్పత్తులే. విండోస్, ఆండ్రాయిడ్ దాదాపు ఎప్పుడూ పరస్పరం కమ్యూనికేట్ చేయవు, కాబట్టి ఏ డ్యూయల్-OS పరికరంలోనైనా వేర్వేరు యాప్‌లు, డేటా, స్టోరేజ్ పూల్స్, భిన్నమైన UI లతో వ్యవహరించాల్సి ఉంటుంది&quot; అని ఆర్స్‌టెక్నికా పేర్కొంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Amadeo|first=Ron|title=Google and Microsoft are out to stop dual-boot Windows/Android devices|url=https://arstechnica.com/gadgets/2014/03/google-and-microsoft-are-out-to-stop-dual-boot-windowsandroid-devices/ |website=Ars Technica|language=en-us |date=March 14, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140604100749/http://arstechnica.com/gadgets/2014/03/google-and-microsoft-are-out-to-stop-dual-boot-windowsandroid-devices/ |archive-date=June 4, 2014 }}&lt;/ref&gt;

=== నిలిపివేయబడిన టాబ్లెట్ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్‌లు ===
==== బ్లాక్‌బెర్రీ 10 ====
బ్లాక్‌బెర్రీ 10 (QNX OS ఆధారితం) అనేది బ్లాక్‌బెర్రీ సంస్థకు చెందినది. ఒక స్మార్ట్‌ఫోన్ OS గా, ఇది క్లోజ్డ్-సోర్స్, యాజమాన్య హక్కులు కలిగినది. బ్లాక్‌బెర్రీ తయారు చేసిన ఫోన్‌లు, టాబ్లెట్‌లలో మాత్రమే నడుస్తుంది.

2000ల చివరలో ప్రపంచంలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన ప్లాట్‌ఫారమ్‌లలో ಒಂದైన దీని మార్కెట్ వాటా 2010ల మధ్య నాటికి గణనీయంగా తగ్గింది. 2016 చివరిలో, బ్లాక్‌బెర్రీ ఈ OS కి మద్దతు ఇవ్వడం కొనసాగిస్తుందని, 10.3.3 సంస్కరణను విడుదల చేస్తామని హామీ ఇచ్చింది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://mobilesyrup.com/2017/01/04/blackberry-has-no-plans-to-release-new-bb10-devices/ |title=BlackBerry has no plans to release new BB10 devices [Update] |first=Patrick |last=O'RourkeJan |date=January 4, 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170105175452/http://mobilesyrup.com/2017/01/04/blackberry-has-no-plans-to-release-new-bb10-devices/ |archive-date=January 5, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IDC.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS25450615 |title=Android and iOS Squeeze the Competition, Swelling to 96.3% of the Smartphone Operating System Market for Both 4Q14 and CY14, According to IDC |date=February 24, 2015 |work=IDC.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150225074430/http://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS25450615 |archive-date=February 25, 2015}}&lt;/ref&gt; అందువల్ల బ్లాక్‌బెర్రీ 10 కి ఎటువంటి ప్రధాన అప్‌డేట్‌లు లభించవు, బ్లాక్‌బెర్రీ, దాని భాగస్వాములు తమ ఆండ్రాయిడ్ ఆధారిత అభివృద్ధిపై ఎక్కువ దృష్టి పెడతారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.blackberry.com/us/en/support/devices/end-of-life |title=BlackBerry 10 and BlackBerry OS Services FAQ - End of Life |language=en |access-date=2020-09-19 |archive-date=January 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103043030/https://www.blackberry.com/us/en/support/devices/end-of-life |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== బ్లాక్‌బెర్రీ టాబ్లెట్ OS ====
బ్లాక్‌బెర్రీ టాబ్లెట్ OS అనేది QNX న్యూట్రినో రియల్-టైమ్ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్‌పై ఆధారపడిన బ్లాక్‌బెర్రీ లిమిటెడ్ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్. ఇది అడోబ్ AIR, బ్లాక్‌బెర్రీ వెబ్‌వర్క్స్ అప్లికేషన్‌లను నడపడానికి రూపొందించబడింది, బ్లాక్‌బెర్రీ ప్లేబుక్ టాబ్లెట్ కంప్యూటర్ కోసం అందుబాటులో ఉంది.
బ్లాక్‌బెర్రీ టాబ్లెట్ OS అనేది QNX ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్‌ను నడిపే మొదటి టాబ్లెట్.&lt;ref&gt;{{Cite press release|title=Research In Motion to Acquire QNX Software Systems from Harman International|url=http://www.qnx.com/news/pr_4114_1.html|access-date=2023-01-12|website=www.qnx.com}}&lt;/ref&gt;

బ్లాక్‌బెర్రీ టాబ్లెట్ OS ప్రామాణిక బ్లాక్‌బెర్రీ జావా అప్లికేషన్‌లకు మద్దతు ఇస్తుంది. డెవలపర్‌ల ద్వారా లేదా వినియోగదారుల సైడ్‌లోడింగ్ ద్వారా ఇన్‌స్టాల్ చేయగల శాండ్‌బాక్స్ &quot;యాప్ ప్లేయర్స్&quot; ద్వారా ఆండ్రాయిడ్ యాప్‌లకు కూడా మద్దతు ప్రకటించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tech.fortune.cnn.com/2010/12/07/rimm-to-add-android-app-compatibility-to-qnx-tablet-platform|archive-url=https://web.archive.org/web/20110815092916/http://tech.fortune.cnn.com/2010/12/07/rimm-to-add-android-app-compatibility-to-qnx-tablet-platform|url-status=dead|title=RIM to add Android app compatibility to QNX PlayBook tablet?|archive-date=August 15, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2011-02-10|title=RIM Said to Plan PlayBook Software to Run Google Apps|language=en|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2011-02-10/rim-is-said-to-plan-playbook-tablet-software-to-run-google-s-android-apps|access-date=2023-01-12}}&lt;/ref&gt; GNU టూల్‌చైన్‌తో స్థానిక అప్లికేషన్‌లను అభివృద్ధి చేయడానికి బ్లాక్‌బెర్రీ టాబ్లెట్ OS నేటివ్ డెవలప్‌మెంట్ కిట్ అందుబాటులోకి వచ్చింది. బ్లాక్‌బెర్రీ టాబ్లెట్ OS ను నడిపే మొదటి పరికరం బ్లాక్‌బెర్రీ ప్లేబుక్ టాబ్లెట్ కంప్యూటర్.&lt;ref&gt;{{Cite press release |url=http://www.marketwire.com/press-release/RIM-Unveils-The-BlackBerry-PlayBook-NASDAQ-RIMM-1325727.htm |title=RIM Unveils The BlackBerry PlayBook |publisher=[[Research In Motion]] |date=September 27, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101021011016/http://www.marketwire.com/press-release/RIM-Unveils-The-BlackBerry-PlayBook-NASDAQ-RIMM-1325727.htm |archive-date=October 21, 2010 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== అప్లికేషన్ స్టోర్ ===


సిస్టమ్‌తో ముందుగా ఇన్‌స్టాల్ చేయబడని యాప్‌లు ఆన్‌లైన్ పంపిణీ ద్వారా అందుబాటులోకి వస్తాయి. యాప్ స్టోర్ అని పిలిచే ఈ మూలాలు, సోర్స్ సాఫ్ట్‌వేర్ యొక్క కేంద్రీకృత కేటలాగ్‌లను అందిస్తాయి, పరికరంలో ఒకే క్లిక్‌తో సాఫ్ట్‌వేర్ కొనుగోలు, ఇన్‌స్టాలేషన్, అప్‌డేట్‌లను అనుమతిస్తాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.pcmag.com/news/306377/non-apple-tablets-making-small-gains-on-ipad|title=Non-Apple Tablets Making Small Gains on iPad|website=[[PC Magazine]]|first=Damon|last=Poeter|date=December 27, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://business.financialpost.com/2011/12/24/massacre-of-the-tablets/|title=Massacre of the tablets|website=[[Financial Post]]|first=Matt|last=Hartley|date=December 24, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20130619060321/http://business.financialpost.com/2011/12/24/massacre-of-the-tablets/|archive-date=June 19, 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

మొబైల్ పరికరాల సరఫరాదారులు &quot;వాల్డ్ గార్డెన్&quot; విధానాన్ని అవలంబించవచ్చు, ఇందులో ఏ సాఫ్ట్‌వేర్ అప్లికేషన్‌లు (&quot;యాప్‌లు&quot;) అందుబాటులో ఉండాలో సరఫరాదారు నియంత్రిస్తారు. సాఫ్ట్‌వేర్ డెవలప్‌మెంట్ కిట్‌లు ఆమోదించబడిన సాఫ్ట్‌వేర్ డెవలపర్‌లకు మాత్రమే పరిమితం చేయబడ్డాయి. మాల్వేర్ ప్రభావాన్ని తగ్గించడానికి, ఆమోదించబడిన కంటెంట్ రేటింగ్‌తో సాఫ్ట్‌వేర్‌ను అందించడానికి, అప్లికేషన్ నాణ్యతను నియంత్రించడానికి, పోటీదారులను నివారించడానికి ఇది ఉపయోగపడుతుంది. ఆపిల్, గూగుల్, అమెజాన్, మైక్రోసాఫ్ట్, బార్న్స్ &amp; నోబుల్ అందరూ ఈ వ్యూహాన్ని అవలంబించారు. B&amp;N మొదట ఏ యాప్‌లైనా ఇన్‌స్టాల్ చేయడానికి అనుమతించింది,&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=March 28, 2012|url=https://www.fastcompany.com/1795503/kindle-fire-vs-nook-tablet-choice-and-trash-talk|website=[[Fast Company]]|title=Kindle Fire Vs. Nook Tablet: &quot;Choice&quot; And Trash Talk|first=Austin|last=Carr|date=December 17, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=March 28, 2012|url=http://www.gizmag.com/root-nook-tablet-add-android-market-honeycomb/20926/|title=How to root the Nook Tablet|first=Eric|last=Mack|date=December 22, 2011|work=Gizmag.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120524182514/http://www.gizmag.com/root-nook-tablet-add-android-market-honeycomb/20926/|archive-date=May 24, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=March 28, 2012|work=news.softpedia.com|date=November 17, 2011|url=http://news.softpedia.com/news/Nook-Tablet-Can-Sideload-Android-Apps-without-Needing-Root-235103.shtml|first=Sorin|last=Nita|title=Nook Tablet Can Sideload Android Apps without Needing Root|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120101125928/http://news.softpedia.com/news/Nook-Tablet-Can-Sideload-Android-Apps-without-Needing-Root-235103.shtml|archive-date=January 1, 2012}}&lt;/ref&gt; కానీ 2011 డిసెంబరులో మూడవ పక్షాలను మినహాయించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.itworld.com/mobile-wireless/234809/kindle-fire-and-nook-tablet-both-get-upgraded-reduced-functionality|work=IT World|first=Peter|last=Smith|date=December 21, 2011|access-date=January 10, 2012|title=Kindle Fire and Nook Tablet both get 'upgraded' with reduced functionality|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120108015721/http://www.itworld.com/mobile-wireless/234809/kindle-fire-and-nook-tablet-both-get-upgraded-reduced-functionality|archive-date=January 8, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pcper.com/category/tags/update|work=PCPerspective.com|first=Tim|last=Verry|date=December 21, 2011|access-date=January 10, 2012|title=Kindle Fire and Nook Tablet Receive Root Access Killing Software Updates|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120815131453/http://pcper.com/category/tags/update|archive-date=August 15, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=March 28, 2012|work=The Verge|url=https://www.theverge.com/2011/12/20/2649463/nook-tablet-firmware-update-1-4-1-disables-sideloading-apps|title=Nook Tablet firmware update 1.4.1 disables sideloading apps|first=Joseph|last=Parishon|date=December 20, 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120410081118/http://www.theverge.com/2011/12/20/2649463/nook-tablet-firmware-update-1-4-1-disables-sideloading-apps|archive-date=April 10, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|access-date=March 28, 2012|journal=Seattle Times|title=Barnes &amp; Noble's new Nook Tablet doesn't measure up to Kindle Fire: Barnes &amp; Noble's latest digital tablet may be an upgrade to the Nook Color, but is not as strong as Amazon.com's Kindle Fire|first=Troy|last=Wolverton, ''San Jose Mercury News''|date=November 25, 2011|url=http://seattletimes.nwsource.com/html/businesstechnology/2016840500_ptnook26.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120316024209/http://seattletimes.nwsource.com/html/businesstechnology/2016840500_ptnook26.html|archive-date=March 16, 2012}}&lt;/ref&gt; ఆపిల్, IBM సంస్థలు కార్పొరేట్ రంగానికి ఐప్యాడ్‌లు, ఐఫోన్‌ల కోసం IBM అభివృద్ధి చేసిన అప్లికేషన్‌లను విక్రయించడంలో సహకరించడానికి అంగీకరించాయి.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.vox.com/2014/7/15/11628848/apple-and-ibm-team-up-to-push-ios-in-the-enterprise |first=Arik |last=Hesseldahl |website=[[Vox (website)|Vox]] |date=July 15, 2014 |title=Apple and IBM Team Up to Push iOS in the Enterprise |access-date=January 12, 2023}}&lt;/ref&gt; ఓపెన్ సోర్స్ సాఫ్ట్‌వేర్ ప్రతిపాదకులు ఐప్యాడ్ (లేదా అటువంటి యాప్ స్టోర్ విధానం) సాంప్రదాయ వ్యక్తిగత కంప్యూటర్లు అందించే వ్యక్తిగత నియంత్రణ స్ఫూర్తిని ఉల్లంఘిస్తుందని భావిస్తున్నారు.&lt;ref name=&quot;iPad is iBad for freedom&quot;&gt;{{cite web|last=Brown|first=Peter|url=http://www.fsf.org/news/ibad_launch|title=iPad is iBad for freedom|website=[[Free Software Foundation]]|date=January 27, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20111210083620/http://www.fsf.org/news/ibad_launch|archive-date=December 10, 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The iPad Is Not a Computer&quot;&gt;{{cite web|last=Cherry|first=Steven|url=https://spectrum.ieee.org/the-ipad-is-not-a-computer|title=The iPad Is Not a Computer|website=[[IEEE Spectrum]]|date=March 30, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120930102331/https://spectrum.ieee.org/consumer-electronics/portable-devices/the-ipad-is-not-a-computer|archive-date=September 30, 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;popsci.com&quot;&gt;{{cite web|last=Conlon|first=Tom|url=http://www.popsci.com/gadgets/article/2010-01/ipad%E2%80%99s-closed-system-sometimes-i-hate-being-right|title=The iPad's Closed System: Sometimes I Hate Being Right|website=[[Popular Science]]|date=January 29, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100420043520/http://www.popsci.com/gadgets/article/2010-01/ipad%E2%80%99s-closed-system-sometimes-i-hate-being-right|archive-date=April 20, 2010
|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
==అమ్మకాలు==
2010 నాటికి, వ్యాపార సంస్థలు సమావేశాలు, కార్యక్రమాలు, ట్రేడ్ షోల కోసం టాబ్లెట్‌లను ఉపయోగించడం ప్రారంభించడంతో వ్యాపార రంగంలో వీటి వినియోగం గణనీయంగా పెరిగింది. 2012లో, ఇంటెల్ తమ టాబ్లెట్ ప్రోగ్రామ్ ద్వారా దాదాపు 19,000 మంది ఉద్యోగుల ఉత్పాదకత సగటున రోజుకు 57 నిమిషాలు మెరుగైందని నివేదించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Stevenson|first=Kim|title=Intel IT Performance Report|url=http://www.intel.com/content/dam/www/public/us/en/documents/best-practices/intel-it-midyear-performance-report-2012.pdf|publisher=Intel|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140611174808/http://www.intel.com/content/dam/www/public/us/en/documents/best-practices/intel-it-midyear-performance-report-2012.pdf|archive-date=June 11, 2014}}&lt;/ref&gt; 2012 అక్టోబరులో, టాబ్లెట్‌ల డిస్‌ప్లే స్క్రీన్ రవాణా (షిప్‌మెంట్‌లు) ల్యాప్‌టాప్ డిస్‌ప్లే స్క్రీన్‌ల రవాణాను దాటి ముందుకు సాగాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.cnet.com/8301-1035_3-57553868-94/tablet-display-shipments-jump-top-laptops-in-october/|title=Tablet display shipments jump, top laptops in October|publisher=CBS Interactive|work=CNET|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121125003525/http://news.cnet.com/8301-1035_3-57553868-94/tablet-display-shipments-jump-top-laptops-in-october/|archive-date=November 25, 2012}}&lt;/ref&gt; భారీ మొత్తంలో కాగితాలను వెంట తీసుకెళ్లడానికి బదులుగా బ్లూప్రింట్లు, ఫీల్డ్ డాక్యుమెంటేషన్, ఇతర సంబంధిత సమాచారాన్ని పరికరంలోనే చూడటానికి నిర్మాణ రంగంలో టాబ్లెట్‌లను ఎక్కువగా ఉపయోగించడం ప్రారంభించారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=How Tablet Computers Changed the Construction Industry|url=http://fortune.com/2016/07/03/construction-tech-device/|publisher=Fortune|access-date=January 10, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170111002021/http://fortune.com/2016/07/03/construction-tech-device/|archive-date=January 11, 2017}}&lt;/ref&gt; [[టైమ్ (పత్రిక)|''టైమ్'']] పత్రిక 2012 నవంబరు వ్యాసంలో ఈ ఉత్పత్తి ప్రజాదరణను &quot;ప్రపంచవ్యాప్త టాబ్లెట్ క్రేజ్&quot; గా అభివర్ణించింది.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Bajarin |first=Ben |date=2012-11-26 |title=A Touch-Literate World: The Global Tablet Craze |language=en-US |magazine=Time |url=https://techland.time.com/2012/11/26/a-touch-literate-world-the-global-tablet-craze/ |access-date=2023-01-06 |issn=0040-781X |archive-date=2023-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230106125722/https://techland.time.com/2012/11/26/a-touch-literate-world-the-global-tablet-craze/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2014 ప్రారంభం నాటికి, యు.ఎస్. ఆన్‌లైన్ వినియోగదారులలో 44% మంది టాబ్లెట్‌లను కలిగి ఉన్నారు,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.marketingcharts.com/wp/online/us-tablet-ownership-update-january-2014-39508/|title=US Tablet Ownership Update, January 2014|work=marketingcharts.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140731214403/http://www.marketingcharts.com/wp/online/us-tablet-ownership-update-january-2014-39508/|archive-date=July 31, 2014|date=January 31, 2014}}&lt;/ref&gt; ఇది 2011లోని 5%తో పోలిస్తే గణనీయమైన పెరుగుదల.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.engadget.com/2014/02/11/two-thirds-of-americans-now-have-smartphones/ |title=Two-thirds of Americans now have smartphones |first=Jon |last=Fingas |date=February 11, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221225835/http://www.engadget.com/2014/02/11/two-thirds-of-americans-now-have-smartphones/ |archive-date=February 21, 2014}}&lt;/ref&gt; పిల్లలలో కూడా టాబ్లెట్ వినియోగం వేగంగా పెరిగింది. 2014 నాటి ఒక సర్వే ప్రకారం, 12 ఏళ్లలోపు అమెరికన్ పిల్లలు ఆడుకోవడానికి అత్యధికంగా ఉపయోగించే వస్తువులుగా మొబైల్‌లు నిలిచాయి. వీడియో గేమ్ కన్సోల్స్, బోర్డు గేమ్‌లు, పజిల్స్, బొమ్మ వాహనాలు, బ్లాక్స్, బొమ్మలు/యాక్షన్ ఫిగర్ల కంటే మొబైల్‌లనే ఎక్కువగా ఉపయోగించారు. అయినప్పటికీ, మెజారిటీ తల్లిదండ్రులు మొబైల్ అనేది &quot;ఎప్పుడూ కాదు&quot; లేదా &quot;కొన్నిసార్లు మాత్రమే&quot; బొమ్మ అని చెప్పారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://mcgrc.com/wp-content/uploads/2015/03/MCGRC_Digital-Kids-Presentation_022014.pdf |title=Touch Screens |author=The Michael Cohen Group |date=February 17, 2014}}&lt;/ref&gt; 2014 నాటికి, 2 నుండి 10 సంవత్సరాల వయస్సు గల అమెరికన్ పిల్లలలో దాదాపు మూడింట రెండు వంతుల మందికి టాబ్లెట్ లేదా ఈ-రీడర్ అందుబాటులో ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.wired.com/2014/04/children-and-touch-screens/|title=Are Touchscreens Melting Your Kid's Brain? – WIRED|magazine=WIRED|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170417121639/https://www.wired.com/2014/04/children-and-touch-screens/|archive-date=April 17, 2017|date=April 15, 2014}}&lt;/ref&gt; పెద్దలు టాబ్లెట్‌లను ఎక్కువగా ఇంటర్నెట్‌తో అనుసంధానించబడిన వ్యక్తిగత టీవీగా ఉపయోగిస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.businessinsider.com/people-watch-tv-on-tablets-in-bedrooms-2013-3|title=More People Now Watch TV And Movies On Tablets In Bedrooms Than On TVs!|work=Business Insider|date=March 21, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140709020540/http://www.businessinsider.com/people-watch-tv-on-tablets-in-bedrooms-2013-3|archive-date=July 9, 2014}}&lt;/ref&gt; 2015 అధ్యయనం ప్రకారం, ఐదేళ్లలోపు పిల్లలలో మూడో వంతు మంది సొంతంగా టాబ్లెట్ పరికరాన్ని కలిగి ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Coughlan|first1=Sean|title=Tablet computers 'widely used by under-fives'|url=https://www.bbc.co.uk/news/education-34454263|work=BBC News|date=October 6, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151007155330/http://www.bbc.co.uk/news/education-34454263|archive-date=October 7, 2015}}&lt;/ref&gt;

2010ల ప్రారంభంలో అమ్మకాల్లో వేగవంతమైన వృద్ధి నమోదైన తరువాత, టాబ్లెట్ మార్కెట్ 2015 నాటికి స్థిరత్వానికి (ప్లేటో) చేరింది,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Buhr |first=Sarah |date=2015-07-13 |title=Forrester: Tablet Sales Have Plateaued But There's A Future In Business |url=https://techcrunch.com/2015/07/12/forrester-tablet-sales-have-plateaued-but-theres-a-future-in-business/ |access-date=2023-01-06 |website=TechCrunch |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 2018 మూడో త్రైమాసికం నాటికి&lt;ref name=&quot;idc2018&quot;&gt;{{cite press release |url=https://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS44425918 |date=November 2, 2018 |title=Tablet Market Sees Modest Decline of 8.6% as Slate and Detachable Categories Continue to Struggle, According to IDC |publisher=[[International Data Corporation|IDC]] |access-date=November 3, 2018 |archive-date=September 29, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190929214338/https://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS44425918 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;idc2020,jan30&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS45959420|website=IDC|date=January 30, 2020|title=Worldwide Tablet Shipments Continue to Decline in Q4 2019, According to IDC|archive-url=https://web.archive.org/web/20200307040109/https://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS45959420|archive-date=March 7, 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; అమ్మకాలు 2014 మూడో త్రైమాసికం గరిష్ఠ స్థాయి నుండి 35% తగ్గాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Infographic: The Tablet Boom Is Long Over |url=https://www.statista.com/chart/16081/tablet-market-growth/ |access-date=2023-01-06 |website=Statista Infographics |date=November 13, 2018 |language=en}}&lt;/ref&gt; అయినప్పటికీ, ప్రపంచవ్యాప్తంగా టాబ్లెట్ అమ్మకాలు 2017లో డెస్క్‌టాప్ కంప్యూటర్ల అమ్మకాలను అధిగమించాయి,&lt;ref&gt;{{cite press release|url=https://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS43596418|title=Despite Steady Commercial Uptake, Personal Computing Device Market Expected to Decline at a −1.8% CAGR through 2022, According to IDC|date=February 28, 2018|publisher=[[International Data Corporation|IDC]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180307211719/https://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS43596418|archive-date=March 7, 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2018 మొదటి త్రైమాసికంలో ప్రపంచ పిసి అమ్మకాలు మార్పు లేకుండా స్థిరంగా ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.zdnet.com/article/worldwide-pc-shipments-effectively-flat-in-q1-2018/|title=Worldwide PC shipments effectively flat in Q1 2018|first=Stephanie|last=Condon|date=April 11, 2018|website=[[ZDNet]]}}&lt;/ref&gt; 2020లో ఇంటి నుండి పనిచేయడం, ఆన్‌లైన్ విద్య నేర్చుకోవడం వంటి వాటికి డిమాండ్ పెరగడంతో ప్రపంచవ్యాప్తంగా 16.4 కోట్ల టాబ్లెట్ యూనిట్లు రవాణా అయి, టాబ్లెట్ మార్కెట్ అమ్మకాల్లో భారీ పెరుగుదలను నమోదు చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.statista.com/chart/8158/global-tablet-shipments/|title=Pandemic Reignites Tablet Market Growth|website=[[Statista]]|date=14 April 2021}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ప్రపంచ టాబ్లెట్ మార్కెట్ యూనిట్ అమ్మకాలు లేదా రవాణాలు 2010–2019
&lt;small&gt;(2010 నుండి 2014 వరకు అంకెలు గార్ట్‌నర్ అందించిన అమ్మకాల అంచనాలు; 2014 నుండి 2019 వరకు అంకెలు IDC అందించిన రవాణా అంచనాలు)&lt;/small&gt;
|-
!
! 2010&lt;ref&gt;{{cite news
|url=http://www.gartner.com/newsroom/id/1800514
|title=Gartner Says Apple Will Have a Free Run in Tablet Market Holiday Season as Competitors Continue to Lag
|publisher=[[Gartner]]
|date=September 22, 2011
|access-date=May 23, 2014
|url-status=dead
|archive-url=https://web.archive.org/web/20140524003055/http://www.gartner.com/newsroom/id/1800514
|archive-date=May 24, 2014

}}&lt;/ref&gt;
! 2011&lt;ref&gt;{{cite news
|url=http://www.gartner.com/newsroom/id/1980115
|title=Gartner Says Worldwide Media Tablets Sales to Reach 119 Million Units in 2012
|publisher=[[Gartner]]
|date=April 10, 2012
|access-date=May 23, 2014
|url-status=dead
|archive-url=https://web.archive.org/web/20140524004147/http://www.gartner.com/newsroom/id/1980115
|archive-date=May 24, 2014

}}&lt;/ref&gt;
! 2012&lt;ref name=&quot;Gartner3Mar2014&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.gartner.com/newsroom/id/2674215 |publisher=Gartner |date=March 3, 2014 |title=Gartner Says Worldwide Tablet Sales Grew 68 Percent in 2013, With Android Capturing 62 Percent of the Market |access-date=April 17, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140417073251/http://www.gartner.com/newsroom/id/2674215 |archive-date=April 17, 2014}}&lt;/ref&gt;
! 2013&lt;ref name=&quot;Gartner3Mar2014&quot; /&gt;
! 2014&lt;ref&gt;{{cite news
|url=http://www.gartner.com/newsroom/id/2954317
|title=Gartner Says Tablet Sales Continue to Be Slow in 2015
|publisher=[[Gartner]]
|date=January 5, 2015
|access-date=February 8, 2015
|url-status=dead
|archive-url=https://web.archive.org/web/20150208082554/http://www.gartner.com/newsroom/id/2954317
|archive-date=February 8, 2015

}}&lt;/ref&gt;
! 2015&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://venturebeat.com/2016/02/01/idc-tablet-shipments-decline-10-1-in-2015-leaders-apple-and-samsung-both-lose-market-share/|title=IDC: Tablet shipments decline 10.1% in 2015, leaders Apple and Samsung both lose market share|date=February 1, 2016}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
! 2016&lt;ref&gt;{{cite press release|url=https://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS42272117|title=Tablet Market Woes Continue as Growth in Detachable Tablets Takes Its First Vacation During the Holiday Season, According to IDC|date=February 2, 2017|publisher=[[International Data Corporation|IDC]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170203013705/https://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS42272117|archive-date=February 3, 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
! 2017&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://techcrunch.com/2018/02/06/apple-continues-to-dominant-the-tablet-market/|title=Apple continues to dominate the tablet market as sales decline once again|author=Jon Russell|website=[[TechCrunch]]|date=February 6, 2018 }}&lt;/ref&gt;
! 2018&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=IDC: Tablet sales dropped by 0.6% in Q4 2019, Apple still leads |url=https://www.gsmarena.com/idc_tablet_sales_dropped_by_06_in_q4_2019_apple_still_holds_highest_market_share-news-41315.php |access-date=2023-01-06 |website=GSMArena.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
!2019&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|-
! యూనిట్లు (మిలియన్లు)
| 17.6
| 60.0
| 116.3
| 195.4
| 216.0 &lt;small&gt;(అమ్మకాలు)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;229.6 &lt;small&gt;(రవాణాలు)&lt;/small&gt;
| 207.2
| 174.8
| 163.5
| 146.2
|144.1
|-
! వృద్ధి (శాతం)
| వర్తించదు
| 240.9
| 93.8
| 68.0
| 10.5 &lt;small&gt;(అమ్మకాలు)&lt;/small&gt;
4.4 &lt;small&gt;(రవాణాలు)&lt;/small&gt;
| −10.1
| −15.6
|−6.5
|−11.4
|−1.5
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ప్రపంచ టాబ్లెట్ మార్కెట్ యూనిట్ రవాణాలు 2020–ప్రస్తుతం
&lt;small&gt;(2023 వరకు అంకెలు [[ఇంటర్నేషనల్ డేటా గ్రూప్|IDC]] అందించినవి; 2024 అంకెలు [[ఇన్ఫార్మా టెక్ టార్గెట్|కెనాలిస్]] అందించినవి)&lt;/small&gt;
|-
!
! 2020&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tablet shipments grew in 2020, Apple still dominant |url=https://www.gsmarena.com/tablet_shipments_grew_in_2020_apple_still_dominant_at_number_1-news-47634.php |access-date=2023-01-06 |website=GSMArena.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
! 2021&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=February 2, 2022 |title=Tablet sales start to slump despite strong growth in 2021 |url=https://www.itpro.co.uk/hardware/tablets/362120/tablet-sales-start-to-slump-despite-strong-growth-in-2021 |access-date=2023-01-06 |website=IT PRO |language=en}}&lt;/ref&gt;
! 2022&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Worldwide Shipments of Tablets and Chromebooks Declined Sharply in 2022, According to IDC Tracker |url=https://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS50239723 |access-date=2023-09-26 |website=IDC: The premier global market intelligence company |archive-date=September 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926141921/https://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS50239723 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! 2023&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Worldwide Tablet Shipments Hit Their Lowest Level Since 2011 in 2023, According to IDC |url=https://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS51842524 |access-date=2025-02-07 |website=IDC: The premier global market intelligence company |archive-date=2024-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213190341/https://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS51842524 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! 2024&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Michail |title=Apple led global tablet shipments in 2024 as the market rebounds |url=https://www.gsmarena.com/apple_led_global_tablet_shipments_in_2024_as_the_market_rebounds-news-66410.php |access-date=2025-02-27 |website=GSMArena.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
! యూనిట్లు (మిలియన్లు)
| 164.1
| 168.8
| 162.8
| 128.5
|147.6
|-
! వృద్ధి (శాతం)
| 13.6
| 3.2
| −3.3
| −20.5
|9.0
|}

===తయారీదారుల వారీగా===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;20&quot; |{{center|యూనిట్ రవాణాల ప్రకారం ప్రపంచ టాబ్లెట్ మార్కెట్ వాటా, శాతం (2011–2019)}}
|-
!ర్యాంకు
! colspan=&quot;2&quot; |Q3 2011&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 18, 2011 |title=Apple tablet market share reduced to 61.5% in Q3 2011 from 63.3% in Q2 |url=https://www.telecomlead.com/tablets/apple-tablet-market-share-reduced-to-61-5-in-q3-2011-from-63-3-in-q2-5563 |access-date=2023-01-09 |website=TelecomLead |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;2&quot; |Q3 2012&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BUSINESS: Apple's tablet share falls infographic |url=https://www.graphicnews.com/index.php/en/pages/29954/business-apples-tablet-share-falls |access-date=2023-01-09 |website=Graphic News |language=en}}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;2&quot; |Q3 2013&lt;ref&gt;{{cite web |date=October 30, 2013 |title=ASUS and Samsung gain wide swaths of tablet market share in Q3 |url=https://www.engadget.com/2013/10/30/idc-tablet-share-q3-2013/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102170720/http://www.engadget.com/2013/10/30/idc-tablet-share-q3-2013// |archive-date=November 2, 2013}}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;2&quot; |Q3 2014&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2014-10-30 |title=IDC: Tablet shipments grew 11.5% in Q3 2014, but leaders Apple, Samsung, and Asus all lost market share |url=https://venturebeat.com/business/idc-tablets-shipments-grew-11-5-in-q3-2014-but-leaders-apple-samsung-and-asus-all-lost-market-share/ |access-date=2023-01-09 |website=VentureBeat |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;2&quot; |Q3 2015&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-10-30 |title=How tablet market performed in Q3 |url=https://www.telecomlead.com/telecom-statistics/how-tablet-market-performed-in-q3-65147 |access-date=2023-01-09 |website=TelecomLead |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;2&quot; |Q3 2016&lt;ref&gt;{{Cite web |title=IDC: Apple Continues to Dominate the Tablet Market Worldwide in Q3 2016 |url=https://www.patentlyapple.com/2016/10/idc-apple-continues-to-dominate-the-tablet-market-worldwide-in-q3-2016.html |access-date=2023-01-09 |website=Patently Apple |archive-date=2023-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109132852/https://www.patentlyapple.com/2016/10/idc-apple-continues-to-dominate-the-tablet-market-worldwide-in-q3-2016.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;2&quot; |Q3 2017&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Icogo |first=Peter Jan &quot;PJ&quot; R. |title=IDC: Tablet Market continues to decline, Apple is still on top (Q3 2017) |url=https://www.gizguide.com/2017/11/idc-tablet-market-continues-to-decline.html |access-date=2023-01-09 |website=GIZGUIDE {{!}} Your Gadget Coach}}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;2&quot; |Q3 2018&lt;ref&gt;{{Cite web |title=iPad Remained World's Most Popular Tablet Last Quarter While Huawei Topped Apple in Smartphones Again |url=https://www.macrumors.com/2018/11/02/idc-q3-2018-ipad-iphone-shipments/ |access-date=2023-01-09 |website=MacRumors |date=November 2, 2018 |language=en}}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;2&quot; |Q3 2019&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Worldwide tablet shipments grow by 1.9% in Q3 2019, Apple leads with 31.4% share: IDC |url=https://www.fonearena.com/blog/296945/worldwide-tablet-shipments-q3-2019.html |access-date=2023-01-09 |website=www.fonearena.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|1
|[[యాపిల్ ఇన్‌కార్పొరేషన్|యాపిల్]]
|61.5
|యాపిల్
|50.4
|యాపిల్
|29.6
|యాపిల్
|22.8
|యాపిల్
|20.3
|యాపిల్
|21.5
|యాపిల్
|25.8
|యాపిల్
|26.6
|యాపిల్
|31.4
|-
|2
|[[శామ్‌సంగ్ ఎలక్ట్రానిక్స్|శామ్‌సంగ్]]
|5.6
|శామ్‌సంగ్
|18.4
|శామ్‌సంగ్
|20.4
|శామ్‌సంగ్
|18.3
|శామ్‌సంగ్
|16.5
|శామ్‌సంగ్
|15.1
|శామ్‌సంగ్
|15.0
|శామ్‌సంగ్
|14.6
|అమెజాన్
|14.5
|-
|3
|[[హ్యూలెట్-పాకార్డ్|హెచ్‌పి]]
|5.0
|[[అమెజాన్ (సంస్థ)|అమెజాన్]]
|9.0
|ఆసస్
|7.4
|ఆసస్
|6.5
|లెనోవో
|6.3
|అమెజాన్
|7.3
|అమెజాన్
|10.9
|అమెజాన్
|12.0
|శామ్‌సంగ్
|12.3
|-
|4
|[[బార్న్స్ &amp; నోబుల్]]
|4.5
|ఆసస్
|8.6
|లెనోవో
|4.8
|లెనోవో
|5.7
|ఆసస్
|4.0
|లెనోవో
|6.3
|హువావే
|7.5
|హువావే
|8.9
|హువావే
|9.5
|-
|5
|[[ఆసస్]]
|4.0
|[[లెనోవో]]
|1.4
|ఏసర్
|2.5
|[[ఆర్సిఎ (ట్రేడ్‌మార్క్)|ఆర్సిఎ]]
|6.9
|[[హువావే]]
|3.7
|హువావే
|5.6
|లెనోవో
|7.4
|లెనోవో
|6.3
|లెనోవో
|6.7
|-
|ఇతరులు
|
|
|
|12.2
|
|35.3
|
|41.8
|
|49.1
|
|44.2
|
|33.3
|
|31.6
|
|25.5
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;12&quot; |{{center|యూనిట్ రవాణాల ప్రకారం ప్రపంచ టాబ్లెట్ మార్కెట్ వాటా, శాతం (2020–ప్రస్తుతం)}}
|-
!ర్యాంకు
! colspan=&quot;2&quot; |Q3 2020&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Diaconescu |first=Adrian |date=November 2, 2020 |title=Samsung is starting to look like a real threat for Apple in the thriving tablet market |url=https://www.phonearena.com/news/q3-2020-global-tablet-sales-report-apple-samsung-amazon_id128172 |access-date=2023-01-09 |website=Phone Arena |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;2&quot; |Q3 2021&lt;ref&gt;{{Cite web |title=For Q3-21, Apple Remained the Worlds Top Tablet Maker by doubling Samsung's Second Place Volume |url=https://www.patentlyapple.com/2021/11/for-q3-21-apple-remained-the-worlds-top-tablet-maker-by-doubling-samsungs-second-place-volume.html |access-date=2023-01-09 |website=Patently Apple |archive-date=2023-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109132853/https://www.patentlyapple.com/2021/11/for-q3-21-apple-remained-the-worlds-top-tablet-maker-by-doubling-samsungs-second-place-volume.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;2&quot; |Q3 2022&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Worldwide Tablet shipments fall 8.8% YoY in Q3 2022: IDC |url=https://www.fonearena.com/blog/377637/worldwide-tablet-shipments-q3-2022-idc.html |access-date=2023-01-09 |website=www.fonearena.com}}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;2&quot; |Q3 2023&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Worldwide Shipments of Tablets and Chromebooks Continued to Decline in Q3 2023, According to IDC |url=https://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS51359223 |access-date=2025-02-07 |website=IDC: The premier global market intelligence company }}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;2&quot; |Q3 2024&lt;ref&gt;{{Cite web |title=IDC: Worldwide Tablet Shipments Increase by 20.4% in Q3 2024, Reaching 39.6 Million Units |url=https://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS52695624 |access-date=2025-02-07 |website=IDC: The premier global market intelligence company |archive-date=2024-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241228014912/https://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS52695624 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|1
|యాపిల్
|29.2
|యాపిల్
|34.6
|యాపిల్
|37.5
|యాపిల్
|37.5
|యాపిల్
|31.7
|-
|2
|శామ్‌సంగ్
|19.8
|శామ్‌సంగ్
|17.7
|శామ్‌సంగ్
|18.4
|శామ్‌సంగ్
|18.0
|శామ్‌సంగ్
|17.9
|-
|3
|అమెజాన్
|11.4
|అమెజాన్
|11.1
|అమెజాన్
|11.1
|లెనోవో
|7.9
|అమెజాన్
|11.6
|-
|4
|హువావే
|10.2
|లెనోవో
|10.1
|లెనోవో
|7.0
|హువావే
|6.8
|హువావే
|8.2
|-
|5
|లెనోవో
|8.6
|హువావే
|5.4
|హువావే
|6.2
|అమెజాన్
|6.5
|లెనోవో
|7.6
|-
|ఇతరులు
|
|20.9
|
|21.1
|
|19.7
|
|23.3
|
|22.9
|}

===ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్ వారీగా===

ప్రస్తుతం డిజిటల్ కంటెంట్ నెక్స్ట్ (DCN) అని పిలువబడుతున్న ఆన్‌లైన్ పబ్లిషర్స్ అసోసియేషన్ (OPA) మార్చి 2012లో నిర్వహించిన సర్వే ప్రకారం, 72% మంది టాబ్లెట్ యజమానులు ఐప్యాడ్‌ను కలిగి ఉండగా, 32% మంది ఆండ్రాయిడ్ టాబ్లెట్‌ను కలిగి ఉన్నారని తేలింది. 2012 నాటికి, ఆండ్రాయిడ్ టాబ్లెట్ స్వీకరణ పెరిగింది. 52% మంది టాబ్లెట్ యజమానులు ఐప్యాడ్‌ను కలిగి ఉండగా, 51% మంది ఆండ్రాయిడ్ తో పనిచేసే టాబ్లెట్‌ను కలిగి ఉన్నారు (కొందరు టాబ్లెట్ యజమానులు ఒకటి కంటే ఎక్కువ రకాలను కలిగి ఉన్నందున శాతాలు 100% వరకు కలవవు).&lt;ref name=&quot;OwnerPercent&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2405972,00.asp|title=Survey: 31 Percent of U.S. Internet Users Own Tablets|work=PCMAG|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121014171620/http://www.pcmag.com/article2/0%2C2817%2C2405972%2C00.asp|archive-date=October 14, 2012}}&lt;/ref&gt; 2013 చివరి నాటికి, ఆండ్రాయిడ్ మార్కెట్ వాటా 61.9%కి పెరిగింది, దాని తర్వాత iOS 36% వాటాతో నిలిచింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.zdnet.com/article/android-races-past-ios-to-tablet-number-one-but-theres-no-budging-apple-from-the-top-slot/|title=Android races past iOS to tablet number one, but there's no budging Apple from the top slot|work=ZDNet|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141106205700/http://www.zdnet.com/android-races-past-ios-to-tablet-number-one-but-theres-no-budging-apple-from-the-top-slot-7000026927/|archive-date=November 6, 2014}}&lt;/ref&gt; 2014 చివరి నాటికి, ఆండ్రాయిడ్ మార్కెట్ వాటా 72%కి పెరిగింది, దాని తదుపరి స్థానాల్లో iOS 22.3%, విండోస్ 5.7% వాటాతో నిలిచాయి.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/tech/hardware/apple-rules-global-tablet-market-with-22-3-share-strategy-analytics/articleshow/45147317.cms|title=Apple rules global tablet market with 22.3% share: Strategy Analytics|newspaper=The Economic Times|date=November 14, 2014|access-date=November 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011235234/http://economictimes.indiatimes.com/tech/hardware/apple-rules-global-tablet-market-with-22-3-share-strategy-analytics/articleshow/45147317.cms|archive-date=October 11, 2016}}&lt;/ref&gt; 2016 ప్రారంభం నాటికి, ఆండ్రాయిడ్ 65%, యాపిల్ 26%, విండోస్ 9% మార్కెట్ వాటాను కలిగి ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;mspoweruser.com&quot;/&gt; 2018 మొదటి త్రైమాసికంలో, ఆండ్రాయిడ్ టాబ్లెట్‌లు 62%, యాపిల్ iOS 23.4%, [[విండోస్ 10]] 14.6% మార్కెట్ వాటాను కలిగి ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!
! మార్కెట్ వాటా
(Q3 2022)
|-
| [[ఆండ్రాయిడ్ (ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్)|ఆండ్రాయిడ్]]
| 49%
|-
| [[ఐప్యాడ్ ఓఎస్|iPadOS]]
| 38%
|-
|[[విండోస్]]
|11%
|-
|ఇతరులు
|2%
|}
మూలం: స్ట్రాటజీ అనలిటిక్స్&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-07-29 |title=Strategy Analytics: Android Tablet Market Share Falls Below 50% for First Time in 10 Years |url=https://www.businesswire.com/news/home/20220729005225/en/Strategy-Analytics-Android-Tablet-Market-Share-Falls-Below-50-for-First-Time-in-10-Years |access-date=2023-01-09 |website=www.businesswire.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
==ఉపయోగం==
[[ఫైలు:Pocket PC.jpg|తునక|పాకెట్ పిసిని ఉపయోగిస్తున్న ఒక వ్యక్తి]]
===నిద్ర===
{{ముఖ్య వ్యాసము|ఎలక్ట్రానిక్ మీడియా, నిద్ర}}

బ్యాక్‌లైట్ ఉన్న టాబ్లెట్‌ల నుండి వెలువడే నీలి రంగు కాంతి తరంగదైర్ఘ్యం, [[మెలటోనిన్]] ఉత్పత్తిని అణచివేయడం ద్వారా రాత్రి వేళల్లో చదివేటప్పుడు నిద్రపోవడానికి ఇబ్బంది కలిగించవచ్చు.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Blue Light Blues? Three Apps to Fix Screen Tint – And Jet Lag |author=Johnson, Russ |url=http://anewdomain.net/2013/12/24/blue-light-blues-three-apps-fix-screen-tint-jetlag/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131229125919/http://anewdomain.net/2013/12/24/blue-light-blues-three-apps-fix-screen-tint-jetlag/ |url-status=dead |archive-date=December 29, 2013 |website=A New Doman |date=December 24, 2013}}&lt;/ref&gt; రాత్రిపూట పుస్తకాలు చదవడానికి టాబ్లెట్‌ల వినియోగాన్ని పరిమితం చేయాలని హార్వర్డ్ మెడికల్ స్కూల్ నిపుణులు సూచిస్తున్నారు. టీనేజర్ల లాంటి ఆలస్యమైన శారీరక గడియారం ఉన్నవారు, రాత్రి ఆలస్యంగా పడుకోవడం, ఉదయాన్నే ఆలస్యంగా మేల్కొనడం వల్ల నిద్రలేమి సమస్య తీవ్రమయ్యే ప్రమాదం ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite news|title=E-readers 'damage sleep and health,' doctors warn|work=BBC News |date=December 23, 2014 |url=https://www.bbc.com/news/health-30574260|access-date=January 12, 2023}}&lt;/ref&gt; పిసి కోసం [[F.lux]] అలాగే ఆండ్రాయిడ్ కోసం CF.lumen,&lt;ref&gt;{{cite web|website=Alternative to|url=https://alternativeto.net/software/cf-lumen/|title=CF.Lumen|access-date=January 12, 2023}}&lt;/ref&gt; Twilight&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.androidegis.com/app-reviews/keep-you-healthy-sleep-using-android-devices-twilight-health-app-review/|website=Androidegis|date=2013|last=Rehman |first=Abdur |title=Keep you healthy sleep using Android Devices – Twilight Health App Review|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304070702/http://www.androidegis.com/app-reviews/keep-you-healthy-sleep-using-android-devices-twilight-health-app-review/|archive-date=March 4, 2016}}&lt;/ref&gt; వంటి అప్లికేషన్‌లు ప్రదర్శన స్క్రీన్ నుండి నీలి తరంగదైర్ఘ్యాలను ఫిల్టర్ చేయడం ద్వారా నిద్రపై పడే ప్రభావాన్ని తగ్గించడానికి ప్రయత్నిస్తాయి. [[iOS 9.3]] వెర్షన్‌లో ఉన్న [[నైట్ షిఫ్ట్ (సాఫ్ట్‌వేర్)|నైట్ షిఫ్ట్]] ఫీచర్ రాత్రి వేళల్లో పరికరం రంగులను వెచ్చని షేడ్స్‌లోకి మారుస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=A better experience every day. And night.|url=https://www.apple.com/ios/updates/|website=Apple|access-date=April 17, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417211949/http://www.apple.com/ios/updates/|archive-date=April 17, 2016}}&lt;/ref&gt;

===విమాన ప్రయాణాల్లో===
ఈ రకమైన పరికరాల నుండి వెలువడే విద్యుదయస్కాంత తరంగాల కారణంగా, వాణిజ్య విమానాల్లో విమానం టేకాఫ్, ల్యాండింగ్ సమయాల్లో ఎలాంటి ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలను ఉపయోగించడం పూర్తిగా నిషేధించబడింది. 2013 నవంబరు 13న, [[యూరోపియన్ ఏవియేషన్ సేఫ్టీ ఏజెన్సీ]] (EASA) సెల్లులార్ సేవలను నిలిపివేసే (&quot;ఎయిర్‌ప్లేన్&quot; మోడ్ ఆన్ చేసే) నిబంధనతో 2014 నుండి యూరోపియన్ విమానయాన సంస్థల ప్రయాణాల్లో మొబైల్ పరికరాల వినియోగానికి అనుమతి ఇవ్వవచ్చని ప్రకటించింది.&lt;ref&gt;{{cite press release|url=https://www.easa.europa.eu/newsroom-and-events/press-releases/easa-allows-use-electronic-devices-board|title=EASA allows use of Electronic Devices on board|date=November 13, 2013|publisher=[[European Aviation Safety Agency]]}}&lt;/ref&gt; 2014 సెప్టెంబరులో EASA జారీ చేసిన మార్గదర్శకాల ప్రకారం, యూరోపియన్ యూనియన్ విమాన ప్రయాణంలో ఎయిర్‌ప్లేన్ మోడ్‌లో పెట్టాల్సిన అవసరం లేకుండానే టాబ్లెట్‌లు, ఈ-రీడర్‌లు, స్మార్ట్‌ఫోన్‌లు, ఇతర పోర్టబుల్ ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలను ఆన్‌లో ఉంచడానికి విమానయాన సంస్థలకు అనుమతి లభించింది; అయితే ఈ నిబంధనను అమలు చేయడం సంబంధిత విమానయాన సంస్థ నిర్ణయంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.aviationtoday.com/2014/09/29/easa-phones-and-tablets-can-now-stay-connected-throughout-flight/ |title = EASA: Phones and Tablets Can Now Stay Connected Throughout Flight|date = September 29, 2014}}&lt;/ref&gt; అమెరికాలో, [[ఫెడరల్ ఏవియేషన్ అడ్మినిస్ట్రేషన్]] 2013 చివరి నాటికి ఎయిర్‌ప్లేన్ మోడ్‌లో ఉన్న పోర్టబుల్ ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలను విమాన ప్రయాణ సమయంలో ఉపయోగించడానికి అనుమతించింది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/local/trafficandcommuting/faa-to-relax-rules-on-personal-electronic-devices-while-in-flight/2013/10/31/d674b04e-4243-11e3-8b74-d89d714ca4dd_story.html|title=FAA to relax rules on personal electronic devices while in flight|first1=Luz|last1=Lazo|first2=Mark|last2=Berman|date=October 31, 2013|newspaper=[[The Washington Post]]}}&lt;/ref&gt;

===పర్యాటకం===
ఫ్రాన్స్ లోని కొన్ని చారిత్రక కట్టడాల్లో &quot;హిస్టోప్యాడ్&quot; అనే డిజిటల్ టచ్ టాబ్లెట్‌లను ఏర్పాటు చేశారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lesechos.fr/industrie-services/services-conseils/0211603795031-la-realite-augmentee-de-lhistopad-revolutionne-la-conciergerie-2051255.php|title=La réalité augmentée de l'Histopad révolutionne la Conciergerie – Les Echos|website=www.lesechos.fr|language=fr|access-date=September 24, 2018|date=December 17, 2016|archive-date=February 17, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217061906/http://www.lesechos.fr/industrie-services/services-conseils/0211603795031-la-realite-augmentee-de-lhistopad-revolutionne-la-conciergerie-2051255.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఇది [[ఐప్యాడ్ మినీ]]తో అనుసంధానించబడిన ఒక అప్లికేషన్. ఇది పర్యటనలోని వివిధ విభాగాలను ఆగ్మెంటెడ్, వర్చువల్ రియాలిటీ ద్వారా ప్రత్యక్షంగా వీక్షించే అనుభూతిని అందిస్తుంది, పర్యాటకులు ఇంటరాక్టివ్, వ్యక్తిగతీకరించిన రీతిలో తమ పర్యటనను నడిపించవచ్చు.

===నిర్దిష్ట రంగాలలో వృత్తిపరమైన ఉపయోగం===
కొందరు నిపుణులు – ఉదాహరణకు నిర్మాణం, ఇన్సూరెన్స్, లైఫ్‌గార్డులు లేదా సర్వేయర్ల రంగానికి చెందినవారు – తీవ్రమైన వేడి, చలి, వాతావరణ మార్పులను తట్టుకోగల కఠినమైన (రగ్గడ్) టాబ్లెట్ మోడళ్లను ఫీల్డ్‌లో ఉపయోగిస్తారు. కొన్ని పరికరాలు కింద పడిపోయినా, స్క్రీన్ పగిలిపోయినా దెబ్బతినకుండా బలంగా తయారుచేయబడతాయి. &quot;థోరియం X&quot; వంటి శాటిలైట్ అనుసంధానం ఉన్న టాబ్లెట్‌లను ఎలాంటి నెట్‌వర్క్ కనెక్టివిటీ లేని ప్రాంతాల్లో కూడా ఉపయోగించవచ్చు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thoriumxtablet.com/|archive-url=https://web.archive.org/web/20180924190436/https://www.thoriumxtablet.com/|url-status=usurped|archive-date=September 24, 2018|title=Thorium X – Rugged Iridium tablet|website=www.thoriumxtablet.com|access-date=September 24, 2018}}&lt;/ref&gt; ఇది ఏవియేషన్, మిలిటరీ రంగాలలో ఎంతో విలువైన ఫీచర్. ఉదాహరణకు, యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఆర్మీ హెలికాప్టర్ పైలట్లు సమాచారాన్ని త్వరగా, సౌకర్యవంతంగా సమకాలీకరించడానికి, నిరంతరం అప్‌డేట్ చేయడానికి టాబ్లెట్‌లను ఎలక్ట్రానిక్ ఫ్లైట్ బ్యాగ్‌లుగా ఉపయోగిస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.army.mil/article/217123/combat_aviation_brigade_transitions_to_electronic_flight_bags|author=Sgt. Ashton Hofmeister|date=February 6, 2019|title=Combat aviation brigade transitions to electronic flight bags}}&lt;/ref&gt; సైనికులతో కలసి ఫీల్డ్‌లో పనిచేసే యు.ఎస్. ఆర్మీ చాప్లిన్‌లు (మతపరమైన ఉపదేశకులు) నిబంధనలు, ఫీల్డ్ మాన్యువల్‌లు, ఇతర సమాచారాన్ని సులభంగా పొందేందుకు టాబ్లెట్‌లు ఉపయోగపడుతున్నాయని చెబుతున్నారు; అయితే వీరికి విద్యుత్ ఉత్పత్తి పరికరాలు, స్పీకర్లు, టాబ్లెట్ బ్యాగ్ కూడా అవసరమవుతాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.army.mil/article/231187/information_papers_offer_practical_guidance_on_providing_all_important_religious_support_to_soldiers|author=Ms. Jane Benson (CCDC SC)|date=December 19, 2019|title=Information papers offer practical guidance on providing all-important religious support to Soldiers|website=U.S. Army}}&lt;/ref&gt;

===జైళ్లు===
అమెరికాలోని అనేక జైళ్లలో [[JPay]], [[Global Tel Link]] సంస్థలు తయారుచేసిన ప్రత్యేక టాబ్లెట్‌లు అందుబాటులో ఉన్నాయి. మైక్రోట్రాన్సాక్షన్ల పేరిట అధిక రుసుములు వసూలు చేయడం, [[జైలు గ్రంథాలయాలు]] వంటి ఇతర కార్యక్రమాలను నిలిపివేయడానికి నెపంగా వీటిని వాడుకోవడంపై [[ప్రిజన్ పాలసీ ఇనిషియేటివ్]] ఈ టాబ్లెట్‌ల విధానాన్ని విమర్శించింది.&lt;ref name=&quot;w381&quot;&gt;{{cite web | title=JP5 Tablets | website=Jpay | url=https://offers.jpay.com/jp5-tablets/ | access-date=2025-11-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;n972&quot;&gt;{{cite web | title=More states are signing harmful &quot;free prison tablet&quot; contracts | website=Prison Policy Initiative | date=2019-03-07 | url=https://www.prisonpolicy.org/blog/2019/03/07/free-tablets/ | access-date=2025-11-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;z390&quot;&gt;{{cite web | title=Prison Banned Books Week: Books give incarcerated people access to the world, but tablets are often used to wall them off | website=Prison Policy Initiative | date=2024-09-16 | url=https://www.prisonpolicy.org/blog/2024/09/16/prison_banned_book_week/ | access-date=2025-11-26}}&lt;/ref&gt;

[[వర్గం:కంప్యూటింగ్]]
[[వర్గం:ఎలక్ట్రానిక్స్]]


[[వర్గం:ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్‌లు]]
[[వర్గం:మొబైల్ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్‌లు]]
[[వర్గం:టాబ్లెట్ కంప్యూటర్లు]]


[[వర్గం:టాబ్లెట్ కంప్యూటర్లు]]
[[వర్గం:కంప్యూటర్ హార్డ్‌వేర్]]

== మూలాలు ==


{{TOC limit|limit=4}}

[[వర్గం:మొబైల్ కంప్యూటర్లు]]
[[వర్గం:టాబ్లెట్ కంప్యూటర్లు]]
[[వర్గం:నమోదు పరికరాలు]]</text>
      <sha1>phiutm1dgpulafdktcq35xlmvi0k8z8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సొలీ సొరాబ్జీ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>506053</id>
    <revision>
      <id>4957490</id>
      <parentid>4925858</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:34:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* వ్యక్తిగత జీవితం */</comment>
      <origin>4957490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20075" sha1="r5l4640qg8bomzxxguj36h9ur7apwae" xml:space="preserve">{{Short description|భారతీయ న్యాయకోవిదుడు (1930–2021)}}
{{Use dmy dates|date=June 2020}}
{{Infobox officeholder
| office          = 7వ [[భారత అటార్నీ జనరల్]]
| image           = Soli Sorabjee lecture (cropped).jpg
| term            = 7 ఏప్రిల్ 1998 – 4 జూన్ 2004
| prime_minister  = [[అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి]]
| predecessor     = [[అశోక్ దేశాయ్]]
| successor       = [[మిలన్ కె. బెనర్జీ]]
| term1           = 9 డిసెంబర్ 1989 – 2 డిసెంబర్ 1990
| prime_minister1 = [[వి. పి. సింగ్]]
| predecessor1    = [[కె. పరాశరన్]]
| successor1      = జి. రామస్వామి
| birth_date      = {{birth date|1930|3|9|df=y}}
| birth_place     = [[ముంబై|బొంబాయి]], [[బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] (ప్రస్తుతం ముంబై, [[మహారాష్ట్ర]], భారతదేశం)
| death_date      = {{death date and age|2021|4|30|1930|3|9|df=y}}
| death_place     = [[ఢిల్లీ]], భారతదేశం
| caption         = 2011లో సొరాబ్జీ
| alt             = 2011లో సొరాబ్జీ
| awards          = [[పద్మవిభూషణ్ |పద్మవిభూషణ్]]&lt;br/&gt;[[పద్మభూషణ్]]&lt;br/&gt;[[ఆర్డర్ ఆఫ్ ఆస్ట్రేలియా]] గౌరవ సభ్యుడు
}}

'''సొలీ జెహంగీర్ సొరాబ్జీ''', AM (9 మార్చి 1930 – 30 ఏప్రిల్ 2021) ఒక భారతీయ న్యాయకోవిదుడు. ఆయన 1989 నుండి 1990 వరకు, తిరిగి 1998 నుండి 2004 వరకు [[భారత అటార్నీ జనరల్]]‌గా సేవలందించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mathur |first=Aneesha |last2=Sharma |first2=Nalini |date=30 April 2021 |title=Soli Sorabjee, former Attorney General of India, passes away after contracting Covid-19 |url=https://www.indiatoday.in/india/story/soli-sorabjee-dies-suffering-from-covid19-1796522-2021-04-30 |access-date=9 April 2025 |website=India Today}}&lt;/ref&gt; భావవ్యక్తీకరణ స్వేచ్ఛ, మానవ హక్కుల రక్షణ కోసం చేసిన కృషికి గాను 2002లో ఆయనకు [[పద్మవిభూషణ|పద్మవిభూషణ్]] పురస్కారం లభించింది.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/former-attorney-general-soli-sorabjee-passes-away/articleshow/82321222.cms | title=Former attorney general Soli Sorabjee dies of Covid-19 | work=[[ది టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా]] | date=30 April 2021 | access-date=30 April 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jsa&gt;{{cite web|title=Hall of Fame - Top 50|url=http://www.jsalaw.com/Admin/uplodedfiles/PublicationFiles/Hall%20of%20Fame_Top%2050_2010.pdf|publisher=[[J. Sagar Associates]]|access-date=21 May 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121202101217/http://www.jsalaw.com/Admin/uplodedfiles/PublicationFiles/Hall%20of%20Fame_Top%2050_2010.pdf|archive-date=2 December 2012}}&lt;/ref&gt;

== తొలి జీవితం ==

సొలీ జెహంగీర్ సొరాబ్జీ 1930 మార్చి 9న [[ముంబై|బొంబాయి]]లో ఒక పారసీ కుటుంబంలో జన్మించారు.&lt;ref name=&quot;nytobit&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Tripathi|first=Ashish|date=2021-04-30|title=Former Attorney General Soli Sorabjee passes away after contracting Covid-19|url=https://www.deccanherald.com/national/former-attorney-general-soli-sorabjee-passes-away-after-contracting-covid-19-980697.html|access-date=2021-04-30|work=[[డెక్కన్ హెరాల్డ్]]|language=en}}&lt;/ref&gt; ఆయన బొంబాయిలోని భార్దా న్యూ హైస్కూల్, సెయింట్ సేవియర్స్ కాలేజీ, గవర్నమెంట్ లా కాలేజీలలో విద్యనభ్యసించారు. 1953లో న్యాయవాదిగా నమోదయ్యారు.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|last=Rajagopal|first=Krishnadas|date=2021-04-30|title=Former Attorney General of India Soli Sorabjee passes away|language=en-IN|work=[[ది హిందూ]]|url=https://www.thehindu.com/news/national/former-attorney-general-of-india-soli-sorabjee-passes-away/article34446454.ece|access-date=2021-04-30|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; గవర్నమెంట్ లా కాలేజీలో, రోమన్ లా, జ్యూరిస్‌ప్రుడెన్స్ (1952) సబ్జెక్టులలో ఆయన కిన్‌లోచ్ ఫోర్బ్స్ స్వర్ణ పతకాన్ని సాధించారు.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|date=5 January 2003|title=Soli Jehangeer Sorabjee|url=https://timescontent.com/tss/showcase/preview-buy/8897/News/Soli-Jehangeer-Sorabjee.html|website=The Times Of India Group}}&lt;/ref&gt;

== వృత్తి జీవితం ==
1971లో సొరాబ్జీ [[బొంబాయి హైకోర్టు]] సీనియర్ అడ్వకేట్‌గా గుర్తింపు పొందారు. 1977 నుండి 1980 వరకు భారత సోలిసిటర్ జనరల్ గా సేవలందించారు. 1989 డిసెంబర్ 9 నుండి 1990 డిసెంబర్ 2 వరకు, తిరిగి 1998 ఏప్రిల్ 7 నుండి 2004 వరకు ఆయన [[భారత అటార్నీ జనరల్]]‌గా పదవిని నిర్వహించారు.&lt;ref name=jsa /&gt;

భావవ్యక్తీకరణ స్వేచ్ఛ, మానవ హక్కుల పరిరక్షణకు చేసిన కృషికి గాను 2002 మార్చిలో సొలీ సొరాబ్జీ పద్మవిభూషణ్ పురస్కారాన్ని అందుకున్నారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Padma Vibhushan for Rangarajan, Soli Sorabjee|url=http://hindu.com/2002/01/26/stories/2002012605040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20090719113305/http://www.hindu.com/2002/01/26/stories/2002012605040100.htm|url-status=dead|archive-date=19 July 2009|work=[[ది హిందూ]]|date=2002-01-26|access-date=26 January 2002}}&lt;/ref&gt; అత్యవసర పరిస్థితి (1975-1977) సమయంలో ఆయన రాజకీయ ఖైదీలకు ఉచితంగా అసిస్టెన్స్ అందించారు.&lt;ref name=&quot;nytobit&quot;&gt;{{Cite news|last=Yasir|first=Sameer|date=2021-05-06|title=Soli Sorabjee, Eminent Indian Jurist and Jazz Lover, Dies at 91|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/05/06/obituaries/soli-sorabjee-dead-coronavirus.html|access-date=2021-05-07|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; ఆ తర్వాత 1984 సిక్కుల వ్యతిరేక అల్లర్ల బాధితుల తరఫున ఉచితంగా వాదించిన 'సిటిజన్స్ జస్టిస్ కమిటీ'లో పనిచేశారు.&lt;ref name=BB&gt;{{cite web|title=25 Years after Indira Gandhi The lawyers in the Indira Gandhi Murder Trial and the 1984 Riots|url=http://barandbench.com/content/25-years-after-indira-gandhi-lawyers-indira-gandhi-murder-trial-and-1984-riots|work=2 November 2009|date=2 November 2009 |publisher=Bar and Bench|access-date=21 May 2013}}&lt;/ref&gt;

ఆస్ట్రేలియా-భారత ద్వైపాక్షిక న్యాయ సంబంధాలకు చేసిన సేవలకు గాను 2006 మార్చిలో ఆయనకు గౌరవ ఆర్డర్ ఆఫ్ ఆస్ట్రేలియా (AM) పురస్కారం లభించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/1129459|title=Award Extract|website=honours.pmc.gov.au}}&lt;/ref&gt;

[[భారత రాజ్యాంగం]] వ్యాఖ్యానానికి సంబంధించిన అనేక చారిత్రాత్మక కేసులలో సొరాబ్జీ భాగస్వామిగా ఉన్నారు. రాజ్యాంగ &quot;ప్రాథమిక నిర్మాణాన్ని&quot; సవరించే పార్లమెంటు అధికారాన్ని పరిమితం చేసిన 'కేశవానంద భారతి వర్సెస్ కేరళ రాష్ట్రం' కేసులో సొరాబ్జీ, ఫాలి నారిమన్ పిటిషనర్ న్యాయవాదికి సహాయం అందించారు. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 21 వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛా హక్కును చాటిచెప్పిన 'మేనెకా గాంధీ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా' కేసులో సోలిసిటర్ జనరల్‌గా ఆయన ప్రభుత్వ న్యాయ బృందంలో సభ్యుడిగా ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Vyas|first=Maulik|title=Once you choose law as a profession, you don't retire till you die: Soli Sorabjee|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/once-you-choose-law-as-a-profession-you-dont-retire-till-you-die-soli-sorabjee/articleshow/82329284.cms|access-date=2021-04-30}}&lt;/ref&gt; [[రాష్ట్రపతి పాలన]] విధించడంపై పరిమితులు విధించిన 'ఎస్. ఆర్. బొమ్మై వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా' కేసులో,&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|title=Legal Luminary Soli Sorabjee Passes Away Due to COVID-19|url=https://thewire.in/law/legal-luminary-soli-sorabjee-passes-away-due-to-covid-19|access-date=2021-04-30|website=[[The Wire (India)|The Wire]]}}&lt;/ref&gt; రాజ్యాంగంలోని 9వ షెడ్యూల్ కింద ఆమోదించిన చట్టాలు న్యాయ సమీక్ష నుండి మినహాయింపు పొందవని స్పష్టం చేసిన 'ఐ.ఆర్. కోయెల్హో వర్సెస్ తమిళనాడు రాష్ట్రం' కేసులో ఆయన ప్రాతినిధ్యం వహించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Former Attorney General Soli Sorabjee dies of Covid|url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/former-attorney-general-soli-sorabjee-passes-away-due-to-covid-246296|access-date=2021-04-30|website=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|language=en}}&lt;/ref&gt; సరైన కారణం లేకుండా రాష్ట్ర గవర్నర్లను తొలగించకూడదని అత్యున్నత న్యాయస్థానం తీర్పునిచ్చిన 'బి.పి. సింఘాల్ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా' కేసులోనూ ఆయన వాదించారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Chhibber|first1=Maneesh|last2=Anand|first2=Utkarsh|date=2014-06-18|title=In 2010, SC ruled govt change not a ground to remove Governors|url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/in-2010-sc-ruled-govt-change-not-a-ground-to-remove-governors/|access-date=2021-04-30|work=[[ది ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్]]|language=en}}&lt;/ref&gt; సమాచార సాంకేతిక చట్టం, 2000 లోని ఆన్‌లైన్ ప్రసంగ నియంత్రణలను సవాలు చేసిన 'శ్రేయ సింఘాల్ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా' కేసులో పిటిషనర్‌కు ఆయన సహాయపడ్డారు.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== ఆక్రమించిన పదవులు ===
ఆయన ట్రాన్స్‌పారెన్సీ ఇంటర్నేషనల్ ఛైర్మన్‌గా, మైనారిటీ రైట్స్ గ్రూప్ కన్వీనర్‌గా వ్యవహరించారు. 1997లో ఐక్యరాజ్యసమితి మానవ హక్కుల కమిషన్‌లో నైజీరియాకు ప్రత్యేక నివేదికకర్త (Special Rapporteur)గా, 1998 నుండి వివక్ష నివారణ, మైనారిటీల రక్షణపై ఐక్యరాజ్యసమితి ఉపకమిషన్ సభ్యుడిగా సేవలందించారు. 2000 నుండి 2006 వరకు ది హేగ్‌లోని 'పర్మనెంట్ కోర్ట్ ఆఫ్ ఆర్బిట్రేషన్' సభ్యుడిగా ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;legalera&quot; /&gt;

సొలీ జె. సొరాబ్జీ కామన్‌వెల్త్ లాయర్స్ అసోసియేషన్ ఉపాధ్యక్షుడిగా, ఇంటర్నేషనల్ లా అసోసియేషన్ ఆయుధ నియంత్రణ, నిరాయుధీకరణ చట్టాల కమిటీ సభ్యుడిగా పనిచేశారు.&lt;ref name=&quot;legalera&quot; /&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
సొరాబ్జీ నానాభాయ్ పాల్కీవాలాకు సన్నిహిత మిత్రుడు, సహచరుడు. సొరాబ్జీ కుమార్తె [[జియా మోడీ]], AZB &amp; పార్ట్నర్స్‌ సంస్థ మేనేజింగ్ పార్ట్నర్‌గా ఉన్నారు.&lt;ref name=legalera&gt;{{cite web|title=In Conversation with Soli Sorabjee|url=http://www.legalera.in/component/k2/item/26-in-conversation-with-soli-sorabjee|publisher=Legal Era|access-date=21 May 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130522190947/http://legalera.in/component/k2/item/26-in-conversation-with-soli-sorabjee|archive-date=22 May 2013}}&lt;/ref&gt; జ్యా మోడీ '10 జడ్జ్‌మెంట్స్ దట్ చేంజ్డ్ ఇండియా' పుస్తక రచయిత్రి.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.livemint.com/Politics/VNQTxDgBAg36bsrFaOoKaP/Its-a-tight-balance-for-the-Supreme-Court-says-Zia-Mody.html|title=It's a tight balance for the Supreme Court, says Zia Mody|date=31 August 2013|access-date=30 April 2021|website=www.livemint.com}}&lt;/ref&gt; సొరాబ్జీకి ముగ్గురు కుమారులు ఉన్నారు - డాక్టర్‌గా పనిచేస్తున్న జహంగీర్, ఆటోకార్ ఇండియా పత్రిక ఎడిటర్ హార్మజ్డ్ సొరాబ్జీ, జంషెడ్.&lt;ref name=&quot;ndtv-obit&quot;&gt;{{Cite news|title=Soli Sorabjee, Former Attorney General, Dies Of COVID-19|website=[[ఎన్‌డిటివి]]|url=https://www.ndtv.com/india-news/soli-sorabjee-former-attorney-general-dies-of-covid-19-he-was-91-2424976|access-date=2021-04-30}}&lt;/ref&gt; ఆయనకు నికి, అర్దేషిర్, రయాన్, మాయ, అంజలి, ఆరతి, అదితి అనే ఏడుగురు మనవళ్లు, మనవరాళ్లు ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/law-bores-me-says-zia-modys-daughter-anjali/articleshow/45054265.cms|title=Law bores me, says Zia Mody's daughter Anjali|last=Saxena|first=Aditi|work=The Economic Times|date=6 November 2014|access-date=30 April 2021}}&lt;/ref&gt;

సొరాబ్జీ జాజ్ ఇండియా అసోసియేషన్‌కు తొలి అధ్యక్షుడిగా వ్యవహరించారు. ఆయన క్లారినెట్ వాద్యపరికరమును వాయించేవారు; బెన్నీ గుడ్‌మ్యాన్, డిజ్జీ గిల్లెస్పీలు ఆయనకు అభిమాన కళాకారులు.&lt;ref name=&quot;nytobit&quot; /&gt;

ఆయన కోవిడ్-19 తో చికిత్స పొందుతూ 2021 ఏప్రిల్ 30న [[ఢిల్లీ]]లోని ఒక ప్రైవేట్ ఆసుపత్రిలో కన్నుమూశారు.&lt;ref name=&quot;ndtv-obit&quot; /&gt;

== ప్రచురణలు ==
=== పుస్తకాలు ===

* Law of Press Censorship in India (1976)
* The Emergency, Censorship and the Press in India, 1975–77 (1977)
* The Governor, Sage or Saboteur (1985)
* Law &amp; Justice: An Anthology (2003)

=== వ్యాసాలు, పరిశోధనా పత్రాలు ===

* Fundamental Rights (Public Law in India, 1982)
* Protection of Human Rights in Emergencies (1988)
* Equity in the United States and India (1990)

=== వ్యాసాలు ===

* Obliging Government to Control Itself; Recent Development in Indian Administrative Law (1994)
* Freedom of Expression and Censorship: Some Aspects of the Indian Experience (1994)
* Freedom of Expression (1993)

ఆయన ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ పత్రికకు వ్యాసాలు కూడా రాసేవారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-01-17|title=Soli J. Sorabjee|url=https://indianexpress.com/profile/columnist/soli-j-sorabjee/|access-date=2021-05-01|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

== పురస్కారాలు ==
* కిన్‌లోచ్ ఫోర్బ్స్ స్వర్ణ పతకం, 1952&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [[పద్మవిభూషణ్ விருது|పద్మవిభూషణ్]], మార్చి 2002&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2021-04-30|title=Former attorney general, Padma Vibhushan awardee Soli Sorabjee dies during treatment for COVID-19|url=https://www.firstpost.com/india/former-attorney-general-padma-vibhushan-awardee-soli-sorabjee-dies-during-treatment-for-covid-19-9579311.html|access-date=2021-04-30|website=Firstpost}}&lt;/ref&gt;
* జస్టిస్ కె. ఎస్. హెగ్డే ఫౌండేషన్ పురస్కారం, ఏప్రిల్ 2006&lt;ref&gt;{{cite web|title=Justice Hegde Award for Soli Sorabjee|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/justice-hegde-award-for-soli-sorabjee/article3153312.ece|date=27 April 2006|work=The Hindu|access-date=25 April 2015}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==
* [https://web.archive.org/web/20070312053355/http://rshrc.nic.in/htm/e-SpSorabji.htm మానవ హక్కులపై సొరాబ్జీ ప్రసంగం]


[[వర్గం:1930 జననాలు]]
[[వర్గం:2021 మరణాలు]]
[[వర్గం:ముంబైకి చెందిన పారసీ ప్రజలు]]
[[వర్గం:భారత సీనియర్ న్యాయవాదులు]]
[[వర్గం:సెయింట్ సేవియర్స్ కాలేజీ పూర్వ విద్యార్థులు]]
[[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ న్యాయవాదులు]]</text>
      <sha1>r5l4640qg8bomzxxguj36h9ur7apwae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఆరగాన్ ముడేజార్ వాస్తుశిల్పం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>506328</id>
    <revision>
      <id>4957485</id>
      <parentid>4931416</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:24:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <origin>4957485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12413" sha1="n4haofacrz3ksen9lac18eczx7507cq" xml:space="preserve">{{Infobox UNESCO World Heritage Site|name=Mudejar Architecture of Aragon|image=Cimborrio Mudéjar Catedral de Teruel.png|image_upright=1.2|caption=Dome of [[Teruel Cathedral]]|location=[[Aragon]], Spain|part_of=|includes=10 sites in [[Teruel]], [[Calatayud]], [[Cervera de la Cañada]], [[Tobed]] and [[Zaragoza]]|criteria={{UNESCO WHS type|(iv)}}(iv)|ID=378ter|embedded={{Location map many|border = infobox
| Spain
| caption = Main sites in Aragon
| coordinates1 = {{coord|40|20|37|N|1|6|26|W}}
| coordinates2 = {{coord|41|21|0|N|1|38|0|W}}
| coordinates3 = {{coord|41|26|0|N|1|34|0|W}}
| coordinates4 = {{coord|41|20|0|N|1|24|0|W}}
| coordinates5 = {{coord|41|39|0|N|0|53|0|W}}
}}|year=1986|extension=2001|area={{convert|4.269|ha|sqmi|abbr=on}}|buffer_zone={{convert|20.063|ha|sqmi|abbr=on}}|map_caption=}}

[[స్పెయిన్|స్పెయిన్‌]]&lt;nowiki/&gt;లోని అరగోన్‌లో '''ముడేజార్ వాస్తుశిల్పం''' అనేది ముడేజార్ శైలిలో ఒక సౌందర్య ధోరణి, దీనిలోని కొన్ని ప్రతినిధి భవనాలను యునెస్కో [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం]]&lt;nowiki/&gt;గా గుర్తించింది.

అరగోనీస్ ముడేజార్ కాలక్రమం 12వ శతాబ్దం నుండి 17వ శతాబ్దం వరకు విస్తరించి ఉంది, ఇందులో ప్రధానంగా ఎబ్రో, జలోన్, జిలోకా లోయలలో ఉన్న వందకు పైగా వాస్తు స్మారక చిహ్నాలు ఉన్నాయి.

అరగోనీస్ ముడేజార్ తొలి ఆవిర్భావాలకు రెండు మూలాలు ఉన్నాయి: ఒకవైపు, [[రాచరికం]]&lt;nowiki/&gt;తో ముడిపడి ఉన్న రాజభవన వాస్తుశిల్పం, ఇది ఇస్లామిక్ అలంకరణ సంప్రదాయాన్ని కొనసాగిస్తూ అల్జాఫెరియా ప్యాలెస్‌ను సవరించి, విస్తరించింది; మరోవైపు, రాతి కట్టడానికి బదులుగా ఇటుక పనిని ఉపయోగించి రోమనెస్క్ వాస్తుశిల్పాన్ని అభివృద్ధి చేసే సంప్రదాయం, ఇది తరచుగా హిస్పానిక్ మూలాలున్న అలంకారపు జాడలను ప్రదర్శిస్తుంది. రెండవ రకం ముడేజార్ వాస్తుశిల్పానికి ఉదాహరణలను డరోకాలోని చర్చిలలో చూడవచ్చు, వీటి నిర్మాణం రాతితో ప్రారంభమై 13వ శతాబ్దంలో ముడేజార్ ఇటుక పలకలతో పూర్తి చేయబడింది.

నిర్మాణపరంగా చూస్తే, అరగోన్‌లోని ముడేజార్ వాస్తుశిల్పం కొన్ని తేడాలతో సిస్టెర్షియన్ గోతిక్ కార్యాచరణ ప్రణాళికలను ప్రాధాన్యతగా అనుసరిస్తుంది. ముఖ్యంగా [[అష్ట భుజమ్|అష్టభుజి]] ఆకారపు నేల ప్రణాళికను కలిగి ఉండి, పైకప్పు నుండి వచ్చే ఒత్తిడిని తట్టుకోగల మందపాటి గోడలతో, ఇటుక అలంకరణలను ప్రముఖంగా చూపించడానికి స్థలాన్ని అందించే అప్సెస్‌లలో, బట్సెస్‌లు తరచుగా ఉండవు. మరోవైపు, [[కేథడ్రల్-బాసిలికా ఆఫ్ అవర్ లేడీ ఆఫ్ ది పిల్లర్|బసిలికా ఆఫ్ అవర్ లేడీ ఆఫ్ ది పిల్లర్]] శైలిలో వలె, నేవ్‌ల లక్షణంగా ఉండే బట్సెస్‌పై టర్రెట్‌లు ఉండవచ్చు. బయటి నుండి స్పష్టంగా కనిపించని ఉప ప్రార్థనా మందిరాలు ఉండవచ్చు. శాన్ పాబ్లో ఆఫ్ జరాగోజా వంటి పరిసర ప్రాంతాలలోని చర్చిలలో లేదా చిన్న పట్టణాలలో సాధారణంగా నడవలు ఉండవు, కానీ ప్రధాన మందిరం ఆధార స్తంభాల మధ్య ఉండే ప్రార్థనా మందిరాలలో అదనపు బలిపీఠాల కోసం స్థలాలు ఏర్పాటు చేయబడతాయి. ఈ ప్రక్క ప్రార్థనా మందిరాలకు, భవనం లోపలికి, బయటికి చూసే కిటికీలతో కూడిన మూసివున్న గ్యాలరీ లేదా ''ఆండిటే'' (నడకదారి) ఉండటం సర్వసాధారణం. ఈ నిర్మాణాన్ని చర్చి-కోట అని పిలుస్తారు, దీనికి మోంటాల్బాన్ చర్చి నమూనా కావచ్చు.

సాధారణంగా, [[ఘంట స్తంభం|గంట గోపురాలు]] అసాధారణమైన అలంకరణ అభివృద్ధిని ప్రదర్శిస్తాయి, ఈ నిర్మాణం ఇస్లామిక్ [[మీనార్|మినార్]] నుండి వారసత్వంగా వచ్చింది: అల్మోహాద్ మినార్లలో వలె, మధ్యలో ఒక స్తంభం ఉండి, దాని ఖాళీలు మెట్ల వంటి వంపుల ద్వారా నింపబడి ఉంటాయి. ఈ భాగం మీద సాధారణంగా బహుభుజి ఆకారంలో ఉండే గోపురం నిలబడి ఉండేది. అష్టభుజి గోపురాలకు కూడా ఉదాహరణలు ఉన్నాయి.
== ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం ==
[[దస్త్రం:Utebo_-_Torre_de_la_iglesia_Editada.jpg|thumb|549x549px|Tower of the Church of Utebo.]]
1986లో, [[యునెస్కో]] టెరుయెల్ మొత్తం ముడేజార్ సముదాయాన్ని [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం|ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా]] ప్రకటించింది, &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|last=|first=|date=1986|title=Mudejar Architecture of Aragon|url=https://whc.unesco.org/en/list/378/|access-date=2026-04-05|website=UNESCO World Heritage Centre|language=en}}&lt;/ref&gt; దీనిని 2001లో ఇతర అరగోనీస్ ముడేజార్ స్మారక చిహ్నాలను చేర్చడానికి విస్తరించారు:
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;60%&quot;
!కోడ్
! పేరు
! స్థలం
! సంవత్సరం
|-
| 378-001
| మీడియావిల్లాలోని సెయింట్ మేరీ కేథడ్రల్ గోపురం, పైకప్పు, గుమ్మటం
| టెరుయెల్
| 1986
|-
| 378-002
| శాన్ పెడ్రో టవర్, చర్చి
| టెరుయెల్
| 1986
|-
| 378-003
| శాన్ మార్టిన్ టవర్, చర్చి
| టెరుయెల్
| 1986
|-
| 378-004
| శాన్ సాల్వడార్ చర్చి గోపురం
| టెరుయెల్
| 1986
|-
| 378-005
| కోలేజియాటా డి శాంటా మారియా ఆప్సే, క్లోయిస్టర్, టవర్
| కలటాయుడ్
| 2001
|-
| 378-006
| [[Iglesia de Santa Tecla, Cervera de la Cañada|శాంటా టెక్లా పారిష్ చర్చి]]
| సెర్వెరా డి లా కానాడా
| 2001
|-
| 378-007
| [[Iglesia de Santa María, Tobed|సెయింట్ మేరీ చర్చి]]
| టోబెడ్
| 2001
|-
| 378-008
| ముడేజార్‌లోని అల్జాఫెరియా రాజభవనం అవశేషాలు
| జరాగోజా
| 2001
|-
| 378-009
| శాన్ పాబ్లో టవర్, పారిష్ చర్చి
| జరాగోజా
| 2001
|-
| 378-010
| లా సియో అప్స్, పారిష్, గోపురం
| జరాగోజా
| 2001
|}
[[దస్త్రం:2_Euro_2020_Spanien_-_Architektur_der_Mudéjares.jpg|thumb| అరాగాన్‌లోని ముడేజార్ వాస్తుశిల్పాన్ని స్మరించుకుంటూ విడుదల చేసిన స్పానిష్ 2 యూరో నాణెం, 2020]]

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== గ్రంథసూచి ==

* గొంజాలో బోరాస్ గువాలిస్, ''టెరుయెల్‌లోని ముడేజర్ ఆర్ట్'', టెరుయెల్ స్టడీస్ ఇన్‌స్టిట్యూట్, 1990.{{ISBN|84-86982-22-7}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/84-86982-22-7|&lt;bdi&gt;84-86982-22-7&lt;/bdi&gt;]] .

== బాహ్య లింకులు ==
{{commonscat|Mudéjar architecture in Aragon|&lt;br&gt;Mudéjar architecture in Aragon|position=}}

* [https://whc.unesco.org/en/list/378 యునెస్కో 'అరగాన్' ప్రపంచ వారసత్వ వెబ్‌సైట్]
* [https://artsandculture.google.com/story/VwVBrGnQt1ZofQ గూగుల్ ఆర్ట్స్ అండ్ కల్చర్‌లోని యునెస్కో సేకరణలో అరగోన్‌లోని ముడేజార్ వాస్తుశిల్పాన్ని అన్వేషించండి]
* [https://web.archive.org/web/20081020064515/http://www.dpz.es/ifc2/libros/fichas/ebook2292.asp &quot;ఫెర్నాండో ఎల్ కాటోలికో&quot; సంస్థ వెబ్‌సైట్‌లో ఉచితంగా లభించే జోసెఫ్ గాలియ సరన్యానా రచించిన &quot;అరగొనీస్ ముడెజార్ ఆర్ట్&quot; అనే పూర్తి పుస్తకం.]
* [https://web.archive.org/web/20100929184747/http://www.aragob.es/edycul/patrimo/index2.htm అరగాన్ ప్రభుత్వ వెబ్‌సైట్‌లో అరగోనీస్ ముడెజార్.]
* [http://www.aragonesasi.com/mudeabc.php అరగోనీస్ ముడెజార్ అక్షర క్రమ సూచిక] .
* [https://whc.unesco.org/en/list/378/multiple=1&amp;unique_number=434 యునెస్కోచే ప్రఖ్యాత ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా గుర్తించబడిన అరగోనీస్ ముడెజార్ భవనాలు]
* [http://www.aragonmudejar.com/index.html ముడెజార్ అరగోనీస్ కళ ఆన్‌లైన్ గైడ్.]
{{Authority control}}
[[వర్గం:స్పెయిన్]]
[[వర్గం:ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]
[[వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]]
[[వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]]</text>
      <sha1>n4haofacrz3ksen9lac18eczx7507cq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మూత్ర నాళ సంక్రమణం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>506367</id>
    <revision>
      <id>4957417</id>
      <parentid>4931790</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:33:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <origin>4957417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13366" sha1="g1iw5iwkgjsrjfd6rins5kjhhsop0ra" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             =Urinary tract infection
|synonym          =Acute cystitis, simple cystitis, bladder infection, symptomatic bacteriuria
|image            =Pyuria.JPG
|image_size       =
|image_thumbtime  =
|alt              =
|caption          =Multiple [[white blood cell|white cells]] seen in the urine of a person with a urinary tract infection using [[Urine microscopy#Microscopic examination|microscopy]]
|pronounce        =
|specialty        =[[Infectious disease (medical specialty)|Infectious disease]]
|symptoms         =Pain with [[urination]], frequent urination, feeling the need to urinate despite having an empty bladder&lt;ref name=CDC2015/&gt;
|complications    =
|onset            =
|duration         =
|types            =
|causes           =Most often ''[[Escherichia coli]]''&lt;ref name=Flo2015/&gt;
|risks            =Female anatomy, sexual intercourse, [[diabetes mellitus|diabetes]], [[obesity]], family history&lt;ref name=Flo2015/&gt;
|diagnosis        =Based on symptoms, [[urine culture]]&lt;ref name=Pylo2011/&gt;&lt;ref name=Review08/&gt;
|differential     =[[Vaginitis|Vulvovaginitis]], [[urethritis]], [[pelvic inflammatory disease]], [[interstitial cystitis]]&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Caterino|first1=Jeffrey M.|last2=Kahan|first2=Scott|title=In a Page: Emergency medicine|date=2003|publisher=Lippincott Williams &amp; Wilkins|isbn=9781405103572|page=95|url=https://books.google.com/books?id=O0LwFPZDKbsC&amp;pg=PA95|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170424173759/https://books.google.com/books?id=O0LwFPZDKbsC&amp;pg=PA95|archive-date=2017-04-24}}&lt;/ref&gt;
|prevention       =
|treatment        =[[Antibiotic]]s ([[nitrofurantoin]] or [[trimethoprim/sulfamethoxazole]])&lt;ref name=Sal2011/&gt;
|medication       =
|prognosis        =
|frequency        =152{{nbsp}}million (2015)&lt;ref name=GBD2015Pre&gt;{{cite journal|last1=GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence|first1=Collaborators.|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015.|journal=Lancet|date=8 October 2016|volume=388|issue=10053|pages=1545–1602|pmid=27733282|doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6|pmc=5055577}}&lt;/ref&gt;
|deaths           =196,500 (2015)&lt;ref name=GBD2015De&gt;{{cite journal|last1=GBD 2015 Mortality and Causes of Death|first1=Collaborators.|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015.|journal=Lancet|date=8 October 2016|volume=388|issue=10053|pages=1459–1544|pmid=27733281|doi=10.1016/S0140-6736(16)31012-1|pmc=5388903}}&lt;/ref&gt;
}}

'''మూత్ర నాళాల సంక్రమణ''' ('''యుటిఐ''') అనేది [[మూత్ర వ్యవస్థ|మూత్ర నాళం]] కొంత భాగాన్ని ప్రభావితం చేసే సంక్రమణ.&lt;ref name=&quot;CDC2015&quot;&gt;{{Cite web|title=Urinary Tract Infection|url=https://www.cdc.gov/getsmart/community/for-patients/common-illnesses/uti.html|website=[[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC)|access-date=9 February 2016|date=17 April 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160222034940/http://www.cdc.gov/getsmart/community/for-patients/common-illnesses/uti.html|archive-date=22 February 2016}}&lt;/ref&gt; ఇది దిగువ మూత్ర మార్గాన్ని ప్రభావితం చేసినప్పుడు దీనిని మూత్రాశయం సంక్రమణ ('''సిస్టిటిస్''') అని పిలుస్తారు, ఇది ఎగువ మూత్ర మార్గాన్ని ప్రభావితం చేసినప్పుడు దీనిని మూత్రపిండాల సంక్రమణ (పైలోనెఫ్రిటిస్) అని పిలుస్తున్నారు. మూత్ర నాళము దిగువ భాగంలో సంక్రమించే లక్షణాలు మూత్రవిసర్జనతో నొప్పి, తరచుగా మూత్రవిసర్జన, మూత్రాశయం ఖాళీగా ఉన్నప్పటికీ మూత్రవిసర్జన చేయవలసిన అవసరం ఉన్నట్లు అనిపించడం.&lt;ref name=&quot;CDC2015&quot; /&gt; మూత్రపిండాల సంక్రమణ లక్షణాలు సాధారణంగా తక్కువ UTI లక్షణాలతో పాటు జ్వరం, పార్శ్వ నొప్పి ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;EM2011&quot; /&gt; అరుదుగా మూత్రం రక్తంతో కనిపిస్తుంది . చాలా పాత, చాలా చిన్న వయస్సులో, లక్షణాలు అస్పష్టంగా లేదా నిర్దిష్టంగా ఉండకపోవచ్చు..&lt;ref name=&quot;CDC2015&quot; /&gt;

సంక్రమణకు అత్యంత సాధారణ కారణం ''ఎస్చెరిచియా కోలి'', అయితే ఇతర బ్యాక్టీరియా లేదా [[శిలీంధ్రం|శిలీంధ్రాలు]] కొన్నిసార్లు కారణం కావచ్చు. ప్రమాద కారకాలలో స్త్రీ శరీర నిర్మాణ శాస్త్రం, లైంగిక సంపర్కం, మధుమేహం, [[స్థూల కాయం|ఊబకాయం]], కుటుంబ చరిత్ర ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;Flo2015&quot; /&gt; లైంగిక సంపర్కం ప్రమాద కారకంగా ఉన్నప్పటికీ, యుటిఐలను లైంగిక సంక్రమణ అంటువ్యాధులుగా వర్గీకరించలేదు (ఎస్టిఐఎస్).&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Study Guide for Pathophysiology|date=2013|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9780323293181|page=272|edition=5|url=https://books.google.com/books?id=YvskCwAAQBAJ&amp;pg=PA272|archive-url=https://web.archive.org/web/20160216173856/https://books.google.com/books?id=YvskCwAAQBAJ&amp;pg=PA272|archive-date=2016-02-16}}&lt;/ref&gt; మూత్రపిండాల సంక్రమణ, అది సంభవించినట్లయితే, సాధారణంగా మూత్రాశయం సంక్రమణను అనుసరిస్తుంది, కానీ రక్తంతో సంక్రమించే సంక్రమణ వల్ల కూడా సంభవించవచ్చు.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Introduction to Medical-Surgical Nursing|date=2015|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9781455776412|page=909|url=https://books.google.com/books?id=mi3uBgAAQBAJ&amp;pg=PA909|df=|access-date=17 September 2017|archive-date=21 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200321210540/https://books.google.com/books?id=mi3uBgAAQBAJ&amp;pg=PA909}}&lt;/ref&gt; ఆరోగ్యవంతులైన యువ మహిళల్లో రోగ నిర్ధారణ అనేది కేవలం లక్షణాల ఆధారంగా మాత్రమే చేయవచ్చు.&lt;ref name=&quot;TI2022&quot;&gt;{{Cite web|title=Therapeutics Initiative {{!}} [135] Empiric Antibiotic Therapy for Uncomplicated Lower Urinary Tract Infections|url=https://www.ti.ubc.ca/2022/03/28/135-empiric-antibiotic-therapy-for-uncomplicated-lower-urinary-tract-infections/|publisher=Therapeutics Initiative|access-date=25 September 2022|language=en-CA|archive-date=17 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417033022/https://www.ti.ubc.ca/2022/03/28/135-empiric-antibiotic-therapy-for-uncomplicated-lower-urinary-tract-infections/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; అస్పష్టమైన లక్షణాలు ఉన్నవారిలో, వ్యాధి నిర్ధారణ కష్టం కావచ్చు ఎందుకంటే సంక్రమణ లేకుండా బ్యాక్టీరియా ఉండవచ్చు..&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Jarvis|first=William R.|title=Bennett &amp; Brachman's hospital infections.|date=2007|publisher=Wolters Kluwer Health/Lippincott Williams &amp; Wilkins|location=Philadelphia|isbn=9780781763837|page=474|edition=5th|url=https://books.google.com/books?id=tuy4zw5G4v4C&amp;pg=PA474|archive-url=https://web.archive.org/web/20160216175245/https://books.google.com/books?id=tuy4zw5G4v4C&amp;pg=PA474|archive-date=2016-02-16}}&lt;/ref&gt; సంక్లిష్టమైన సందర్భాల్లో లేదా చికిత్స విఫలమైతే, మూత్రం కల్చర్ ఉపయోగకరంగా ఉండవచ్చు.

సంక్లిష్టమైన సందర్భాల్లో, చికిత్స నైట్రోఫురాంటోయిన్, [[ఫోస్ఫోమైసిన్]] లేదా ట్రైమెథోప్రిమ్/సల్ఫామెథోక్సాజోల్ వంటి [[యాంటీబయోటిక్|యాంటీబయాటిక్స్]] చిన్న కోర్సుతో ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;TI2022&quot; /&gt; ఈ పరిస్థితికి చికిత్స చేయడానికి ఉపయోగించే అనేక యాంటీబయాటిక్స్కు నిరోధకత పెరుగుతోంది.&lt;ref name=&quot;CDC2015&quot; /&gt; సంక్లిష్టమైన సందర్భాల్లో, సుదీర్ఘమైన కోర్సు లేదా ఇంట్రావీనస్ యాంటీబయాటిక్స్ అవసరం కావచ్చు.&lt;ref name=&quot;Sal2011&quot; /&gt; రెండు లేదా మూడు రోజుల్లో లక్షణాలు మెరుగుపడకపోతే, మరింత రోగనిర్ధారణ పరీక్ష అవసరం కావచ్చు. ఫెనాజోపైరిడిన్ లక్షణాలతో సహాయపడవచ్చు.&lt;ref name=&quot;CDC2015&quot; /&gt; మూత్రంలో బ్యాక్టీరియా లేదా తెల్ల రక్త కణాలు ఉన్నప్పటికీ లక్షణాలు లేని వారిలో, యాంటీబయాటిక్స్ సాధారణంగా అవసరం లేదు, అయితే గర్భధారణ సమయంలో దీనికి మినహాయింపు ఉంటుంది. తరచుగా అంటువ్యాధులు ఉన్నవారిలో, లక్షణాలు ప్రారంభమైన వెంటనే యాంటీబయాటిక్స్ స్వల్ప కోర్సు తీసుకోవచ్చు లేదా దీర్ఘకాలిక యాంటీబయాటిక్లను నివారణ చర్యగా ఉపయోగించవచ్చు.

ఒక సంవత్సరంలో సుమారు 150 మిలియన్ల మంది ప్రజలు మూత్ర నాళాల సంక్రమణను అభివృద్ధి చేస్తారు. {{Spaces}}ఇవి పురుషుల కంటే మహిళల్లో ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి.&lt;ref name=&quot;Sal2011&quot; /&gt; మహిళల్లో, అవి బ్యాక్టీరియా సంక్రమణ అత్యంత సాధారణ రూపం . ఒక సంవత్సరంలో 10% మంది మహిళలకు మూత్ర నాళాల సంక్రమణ ఉంటుంది, సగం మంది మహిళలు వారి జీవితకాలంలో ఏదో ఒక సమయంలో కనీసం ఒక సంక్రమణను కలిగి ఉంటారు.&lt;ref name=&quot;Sal2011&quot; /&gt; ఇవి చాలా తరచుగా 16, 35 సంవత్సరాల మధ్య సంభవిస్తాయి.&lt;ref name=&quot;Sal2011&quot; /&gt; {{Spaces}}పునరావృత్తులు సర్వసాధారణం . మూత్ర నాళాల అంటువ్యాధులు పురాతన కాలం నుండి వర్ణించబడ్డాయి, ఎబెర్స్ పాపిరస్లో క్రీస్తుపూర్వం 1550 నాటి మొదటి డాక్యుమెంట్ వివరణ ఉంది.&lt;ref name=&quot;His2008&quot;&gt;{{Cite book|last=Al-Achi|first=Antoine|title=An introduction to botanical medicines : history, science, uses, and dangers|year=2008|publisher=Praeger Publishers|location=Westport, Conn.|isbn=978-0-313-35009-2|page=126|url=https://books.google.com/books?id=HMzxKua4_rcC&amp;pg=PA126|archive-url=https://web.archive.org/web/20160528215426/https://books.google.com/books?id=HMzxKua4_rcC&amp;pg=PA126|archive-date=2016-05-28}}&lt;/ref&gt;

== సూచనలు ==
{{Reflist}}
[[Category:వ్యాధులు]]
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>g1iw5iwkgjsrjfd6rins5kjhhsop0ra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>విశ్వనాధ్ &amp; సన్స్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>506544</id>
    <revision>
      <id>4957562</id>
      <parentid>4937028</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:00:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kavali Chandrakanth KCK</username>
        <id>125199</id>
      </contributor>
      <origin>4957562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16510" sha1="hcn8d3h1pleg6tvg1ej1ks3flapfgmi" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           =  విశ్వనాధ్ &amp; సన్స్ 
| image          = VishwanathAndSons.jpg
| caption        =  
| director       = [[వెంకీ అట్లూరి]]  
| screenplay     = [[వెంకీ అట్లూరి]]    
| story          = [[వెంకీ అట్లూరి]]  
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1=మాటలు 
| data1 = }}
| producer       = {{plain list|
*  సూర్యదేవర నాగవంశీ
*  సాయి సౌజన్య   }}
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1= సహ రచయితలు  
| data1 = }}
| starring       = {{plain list|
*  [[సూర్య (నటుడు)|సూర్య]]
*  [[మమితా బైజు]]
*  [[రాధిక శరత్‌కుమార్]]
*  [[రవీనా టాండన్]] 
}}
| cinematography = నిమిష్ రవి 
| editing        = [[నవీన్ నూలి]] 
| music          =  [[జి. వి. ప్రకాష్ కుమార్]] 
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1= ఆర్ట్ డైరెక్టర్‌
| data1 = }}
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1= ఫైట్స్  
| data1 = }}
| studio         = సితార ఎంటర్‌టైన్మెంట్స్,ఫార్చ్యూన్ ఫోర్  సినిమాస్, శ్రీకర స్టూడియోస్ 
| released       = {{Film date|df=y|2026|8|14}}
| country        = [[భారతదేశం]]
| distributor    = 
| budget         = 
| language       = 
}}
'''విశ్వనాథ్ అండ్ సన్స్''' 2026లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా.  శ్రీకర స్టూడియోస్ సమర్పణలో సితార ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్స్, ఫార్చ్యూన్ ఫోర్ సినిమాస్ బ్యానర్‌పై సూర్యదేవర నాగవంశీ, సాయి సౌజన్య నిర్మించిన ఈ సినిమాకు [[వెంకీ అట్లూరి]] దర్శకత్వం వహించాడు. [[సూర్య (నటుడు)|సూర్య]], [[మమితా బైజు]], [[రాధిక శరత్‌కుమార్]], [[రవీనా టాండన్]]  ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన ఈ సినిమా టీజర్‌ను మార్చ్ 16న,&lt;ref name=&quot;సూర్య 'విశ్వనాధ్ &amp; సన్స్' టీజర్ వచ్చేసింది.. 20 ఏళ్ళు పెద్దవాడితో ప్రేమ..&quot;&gt;{{cite news |title=సూర్య 'విశ్వనాధ్ &amp; సన్స్' టీజర్ వచ్చేసింది.. 20 ఏళ్ళు పెద్దవాడితో ప్రేమ.. |url=https://10tv.in/telugu-news/movies/suriya-mamitha-baiju-vishwanath-and-sons-movie-teaser-released-sy-1060911.html |access-date=12 August 2026 |publisher=10TV Telugu |date=16 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260812033713/https://10tv.in/telugu-news/movies/suriya-mamitha-baiju-vishwanath-and-sons-movie-teaser-released-sy-1060911.html#google_vignette |archive-date=12 August 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt; ట్రైలర్‌ను ఆగష్టు 7న విడుదల చేసి,&lt;ref name=&quot;సూర్య ‘విశ్వనాథ్ అండ్ సన్స్’ ట్రైలర్ వచ్చేసింది.. ఆగస్టు 14న గ్రాండ్ రిలీజ్!&quot;&gt;{{cite news |last1= |title=సూర్య ‘విశ్వనాథ్ అండ్ సన్స్’ ట్రైలర్ వచ్చేసింది.. ఆగస్టు 14న గ్రాండ్ రిలీజ్! |url=https://www.ntnews.com/cinema/suriya-and-venky-atluris-vishwanath-sons-official-trailer-unveiled-2476424 |access-date=12 August 2026 |work= |publisher=NT News |date=7 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260808025317/https://www.ntnews.com/cinema/suriya-and-venky-atluris-vishwanath-sons-official-trailer-unveiled-2476424 |archive-date=8 August 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt; సినిమాను ఆగష్టు 14న విడుదల అయింది.&lt;ref name=&quot;సూర్య విశ్వనాథ్ అండ్ సన్స్ రిలీజ్ డేట్ - కరుప్పు సక్సెస్ జోష్ కంటిన్యూ చేస్తూ...&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=సూర్య విశ్వనాథ్ అండ్ సన్స్ రిలీజ్ డేట్ - కరుప్పు సక్సెస్ జోష్ కంటిన్యూ చేస్తూ... |url=https://telugu.abplive.com/entertainment/cinema/suriya-vishwanath-and-sons-release-date-officially-locked-248696 |access-date=12 August 2026 |publisher=ABP Desam |date=28 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260812034110/https://telugu.abplive.com/entertainment/cinema/suriya-vishwanath-and-sons-release-date-officially-locked-248696 |archive-date=12 August 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;

ఈ సినిమా మే 2025లో తాత్కాలిక పేరు ''సూర్యా 46'' కింద అధికారికంగా ప్రకటించబడింది, ఎందుకంటే ఇది ప్రధాన పాత్రలో నటుడికి 46వ సినిమా, [[Principal photography|ప్రధాన ఫోటోగ్రఫీ]] అదే నెలలో ప్రారంభమైంది. అధికారిక పేరు మార్చి 2026లో ప్రకటించబడింది. జూన్ 2026లో చిత్రీకరణ ముగిసే ముందు [[ఉదగమండలం|ఊటీ]], [[బెలారస్]] సహా అనేక ప్రదేశాలలో చిత్రీకరణ జరిగింది. ఈ సినిమాకి [[జి. వి. ప్రకాష్|జి. వి. ప్రకాష్ కుమార్]] సంగీతం సమకూర్చగా, నిమిష్ రవి సినిమాటోగ్రఫీ, [[నవీన్ నూలి]] ఎడిటింగ్ చేశారు.&lt;ref name=&quot;thr-august&quot;&gt;{{Cite web|date=28 May 2026|title='Vishwanath and Sons': Suriya and Mamitha Baiju's Film Locks August Release|url=https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/vishwanath-and-sons-suriya-and-mamitha-baijus-film-locks-august-release|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260716022545/https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/vishwanath-and-sons-suriya-and-mamitha-baijus-film-locks-august-release|archive-date=16 July 2026|access-date=24 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter India]]}}&lt;/ref&gt;

''విశ్వనాథ్ &amp; సన్స్'' 14 ఆగస్టు 2026న థియేటర్లలో విడుదలై విమర్శకుల నుండి సానుకూల సమీక్షలను అందుకుంది.&lt;ref name=&quot;TimesNow2026&quot;&gt;{{Cite web|date=15 August 2026|title=Vishwanath And Sons Box Office Collection Day 1: Suriya-Starrer Takes Bumper Opening, Earns Rs 15.15 Crore|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/south/vishwanath-and-sons-box-office-collection-day-1-suriya-starrer-takes-bumper-opening-earns-rs-15-15-crore-article-155648181|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260815204328/https://www.timesnownews.com/entertainment-news/south/vishwanath-and-sons-box-office-collection-day-1-suriya-starrer-takes-bumper-opening-earns-rs-15-15-crore-article-155648181|archive-date=15 August 2026|access-date=23 August 2026|website=Times Now}}&lt;/ref&gt;  ఈ సినిమా సెప్టెంబర్ 11న [[నెట్‌ఫ్లిక్స్]] ఓటీటీలో స్ట్రీమింగ్ ప్రారంభమైంది.

==నటీనటులు==
* సంజయ్ విశ్వనాథ్ గా  [[సూర్య (నటుడు)|సూర్య]]
* మ్యాడీగా [[మమితా బైజు]]
* [[రాధిక శరత్‌కుమార్]]
* [[రవీనా టాండన్]]
* [[యోగి బాబు]]
* [[సుధ (నటి)|సుధ]]
* [[సర్వదమన్ బెనర్జీ]]
* [[హర్ష చెముడు]]
* మాథ్యూ వర్గీస్
* [[రఘుబాబు]]
* [[నాజర్ (నటుడు)|నాజర్]] 
* [[కాళీ వెంకట్]]
* [[కళ్యాణి నటరాజన్]]
* [[జార్జ్ మేరియన్]]
* [[భవాని శ్రీ]]
* కరాటే కార్తి
* రాజీవ్ మేనన్
* బ్యోర్న్ సుర్రావో

== ఉత్పత్తి ==

=== అభివృద్ధి ===
[[వెంకీ అట్లూరి]] స్క్రీన్ ప్లే రాశారు. అతను &quot;ఒక యువ మహిళతో ప్రేమలో పడే వృద్ధుడు&quot; కథను ఊహించుకున్నాడు, కానీ విషయం చాలా గమ్మత్తైనది, ఏ స్టార్ ఇందులో నటించడానికి అంగీకరించదని అతను ఆందోళన చెందాడు. అట్లూరి ఈ కథను 2D ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్ అధిపతి రాజశేఖర్ పాండియన్‌కు చెప్పాడు, ఆయనకు ఇది నచ్చింది.&lt;ref name=&quot;NDTV(2026-07-31)&quot;&gt;{{Cite web|last=Srinivasan|first=Latha|date=31 July 2026|title='He Never Took The Easy Route': Vishwanath And Sons Director Venky Atluri On Working With Suriya|url=https://www.ndtv.com/entertainment/he-never-took-the-easy-route-vishwanath-and-sons-director-venky-atluri-on-working-with-suriya-11847290|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260813010756/https://www.ndtv.com/entertainment/he-never-took-the-easy-route-vishwanath-and-sons-director-venky-atluri-on-working-with-suriya-11847290|archive-date=13 August 2026|access-date=7 August 2026|website=[[NDTV]]}}&lt;/ref&gt; కొన్ని రోజుల తరువాత, అట్లూరి ఆ కథను [[సూర్య (నటుడు)|సూర్య]] చెప్పగలిగాడు. అప్పటికి, కథ పూర్తి స్క్రిప్ట్గా అభివృద్ధి చేయబడింది. సూర్య వెంటనే ఈ ఆలోచనను ఇష్టపడి దానిని చిత్రంగా అభివృద్ధి చేయడానికి అంగీకరించాడు.&lt;ref name=&quot;NDTV(2026-07-31)&quot; /&gt; స్క్రిప్ట్ ఖరారు కావడానికి ముందే కొన్ని సన్నివేశాలకు (కొన్ని సన్నివేశాలు పది కంటే ఎక్కువ డ్రాఫ్ట్లు) లెక్కలేనన్ని డ్రాఫ్ట్లను రాశానని అట్లూరి చెప్పారు.&lt;ref name=&quot;NDTV(2026-07-31)&quot; /&gt;

== పాటలు ==
{{Track listing
| headline =  
| total_length =  
| extra_column = గాయకులు
| title1 = నేనో బటర్‌ఫ్లై&lt;ref name=&quot;విశ్వనాథ్ అండ్‌ సన్స్ నుంచి తొలి పాట 'నేనో బటర్‌ఫ్లై' వచ్చేసింది&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=విశ్వనాథ్ అండ్‌ సన్స్ నుంచి తొలి పాట 'నేనో బటర్‌ఫ్లై' వచ్చేసింది |url=https://10tv.in/telugu-news/movies/neno-butterfly-lyric-video-out-from-vishwanath-and-sons-vm-1101753.html |access-date=12 August 2026 |publisher=10TV Telugu |date=20 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260812040602/https://10tv.in/telugu-news/movies/neno-butterfly-lyric-video-out-from-vishwanath-and-sons-vm-1101753.html |archive-date=12 August 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;
| extra1 =  సుబ్లాషిని
| lyrics1 =  రామజోగయ్య శాస్త్రి 
| music1 = 
| length1 = 4:48
| title2 =  ది వెడ్డింగ్ సాంగ్&lt;ref name=&quot;సూర్య పాడిన వెడ్డింగ్ సాంగ్ వచ్చేసింది&quot;&gt;{{cite news |title=సూర్య పాడిన వెడ్డింగ్ సాంగ్ వచ్చేసింది |url=https://www.chitrajyothy.com/2026/tollywood/the-wedding-song-from-vishwanath-and-sons-released-rp-73851.html |access-date=12 August 2026 |publisher=Chitrajyothy |date=25 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260812040932/https://www.chitrajyothy.com/2026/tollywood/the-wedding-song-from-vishwanath-and-sons-released-rp-73851.html |archive-date=12 August 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;
| extra2 =  సూర్య
| lyrics2 =   రామ‌జోగ‌య్య శాస్త్రి 
| music2 =  
| length2 =  4:48
| title3 = 
| extra3 = 
| lyrics3 = 
| music3 =  
| length3 =  
| title4 =  
| extra4 =  
| lyrics4 =
| music4 =  
| length4 =  
}}

== కథ ==
సంజయ్ విశ్వనాథ్(సూర్య) ఓ వ్యాపారవేత్త, ఒలింపిక్స్‌లో గోల్డ్ మెడల్ సాధించిన షూటర్. 40 ఏళ్లు వయసొచ్చినా పెళ్లి చేసుకోడు. అమెరికాకి వెళ్లి  సరోగసి ద్వారా మగబిడ్డని కని స్వదేశానికి తిరిగొస్తాడు. కొన్నాళ్ల తర్వాత పిల్లాడు ఓ అరుదైన వ్యాధి బారిన పడతాడు. బోన్ మారో(ఎముక గుజ్జు) ట్రాన్స్ ప్లాంట్ అవసరమవుతుంది. దీంతో బిడ్డకు జన్మనిచ్చిన తల్లి అవసరం ఏర్పడుతుంది. అమెరికాకు తిరిగెళ్లి సరోగసి మదర్ మ్యాడీ (మమిత)ని వెతికి భారత్‌కి తీసుకొస్తాడు. సర్జరీ తర్వాత ఆమె తిరిగి వెళ్ళిపోవాలని ముందే ఒప్పందం చేసుకుంటాడు.&lt;ref name=&quot;సూర్య 'విశ్వనాధ్ &amp; సన్స్' టీజర్ వచ్చేసింది.. 20 ఏళ్ళు పెద్దవాడితో ప్రేమ..&quot; /&gt;

20 ఏళ్ల మ్యాడీ.. సంజయ్ ఇంటికి వచ్చిన తర్వాత వారి జీవితాల్లో ఎలాంటి పరిణామాలు చోటు చేసుకున్నాయి? అసలు సంజయ్ 40 ఏళ్లు వచ్చినా పెళ్లికి ఎందుకు దూరంగా ఉంటున్నాడు? తల్లి అవసరం లేకుండా తన కొడుకును పెంచుకోగలిగాడా? మ్యాడీ ప్రేమని సంజయ్ ఎందుకు తిరస్కరించాడు? చివరకు పెళ్లి విషయంలో సంజయ్ తన ఆలోచన మార్చుకున్నాడా లేదా? అనేది మిగతా స్టోరీ.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=సూర్య 'విశ్వనాథ్ అండ్ సన్స్' సినిమా రివ్యూ {{!}} Vishwanath and Sons Movie Review In Telugu {{!}} Sakshi|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/vishwanath-and-sons-movie-review-telugu-2873206|access-date=2026-08-17|website=www.sakshi.com|language=te}}&lt;/ref&gt;

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
==బయటి లింకులు==
* {{IMDb title |35836025}}

[[వర్గం:2026 తెలుగు సినిమాలు]]</text>
      <sha1>hcn8d3h1pleg6tvg1ej1ks3flapfgmi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957563</id>
      <parentid>4957562</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:01:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kavali Chandrakanth KCK</username>
        <id>125199</id>
      </contributor>
      <origin>4957563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19566" sha1="e7kx4c19fe6vkgo8ttwaj96cfpoyaiu" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           =  విశ్వనాధ్ &amp; సన్స్ 
| image          = VishwanathAndSons.jpg
| caption        =  
| director       = [[వెంకీ అట్లూరి]]  
| screenplay     = [[వెంకీ అట్లూరి]]    
| story          = [[వెంకీ అట్లూరి]]  
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1=మాటలు 
| data1 = }}
| producer       = {{plain list|
*  సూర్యదేవర నాగవంశీ
*  సాయి సౌజన్య   }}
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1= సహ రచయితలు  
| data1 = }}
| starring       = {{plain list|
*  [[సూర్య (నటుడు)|సూర్య]]
*  [[మమితా బైజు]]
*  [[రాధిక శరత్‌కుమార్]]
*  [[రవీనా టాండన్]] 
}}
| cinematography = నిమిష్ రవి 
| editing        = [[నవీన్ నూలి]] 
| music          =  [[జి. వి. ప్రకాష్ కుమార్]] 
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1= ఆర్ట్ డైరెక్టర్‌
| data1 = }}
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1= ఫైట్స్  
| data1 = }}
| studio         = సితార ఎంటర్‌టైన్మెంట్స్,ఫార్చ్యూన్ ఫోర్  సినిమాస్, శ్రీకర స్టూడియోస్ 
| released       = {{Film date|df=y|2026|8|14}}
| country        = [[భారతదేశం]]
| distributor    = 
| budget         = 
| language       = 
}}
'''విశ్వనాథ్ అండ్ సన్స్''' 2026లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా.  శ్రీకర స్టూడియోస్ సమర్పణలో సితార ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్స్, ఫార్చ్యూన్ ఫోర్ సినిమాస్ బ్యానర్‌పై సూర్యదేవర నాగవంశీ, సాయి సౌజన్య నిర్మించిన ఈ సినిమాకు [[వెంకీ అట్లూరి]] దర్శకత్వం వహించాడు. [[సూర్య (నటుడు)|సూర్య]], [[మమితా బైజు]], [[రాధిక శరత్‌కుమార్]], [[రవీనా టాండన్]]  ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన ఈ సినిమా టీజర్‌ను మార్చ్ 16న,&lt;ref name=&quot;సూర్య 'విశ్వనాధ్ &amp; సన్స్' టీజర్ వచ్చేసింది.. 20 ఏళ్ళు పెద్దవాడితో ప్రేమ..&quot;&gt;{{cite news |title=సూర్య 'విశ్వనాధ్ &amp; సన్స్' టీజర్ వచ్చేసింది.. 20 ఏళ్ళు పెద్దవాడితో ప్రేమ.. |url=https://10tv.in/telugu-news/movies/suriya-mamitha-baiju-vishwanath-and-sons-movie-teaser-released-sy-1060911.html |access-date=12 August 2026 |publisher=10TV Telugu |date=16 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260812033713/https://10tv.in/telugu-news/movies/suriya-mamitha-baiju-vishwanath-and-sons-movie-teaser-released-sy-1060911.html#google_vignette |archive-date=12 August 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt; ట్రైలర్‌ను ఆగష్టు 7న విడుదల చేసి,&lt;ref name=&quot;సూర్య ‘విశ్వనాథ్ అండ్ సన్స్’ ట్రైలర్ వచ్చేసింది.. ఆగస్టు 14న గ్రాండ్ రిలీజ్!&quot;&gt;{{cite news |last1= |title=సూర్య ‘విశ్వనాథ్ అండ్ సన్స్’ ట్రైలర్ వచ్చేసింది.. ఆగస్టు 14న గ్రాండ్ రిలీజ్! |url=https://www.ntnews.com/cinema/suriya-and-venky-atluris-vishwanath-sons-official-trailer-unveiled-2476424 |access-date=12 August 2026 |work= |publisher=NT News |date=7 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260808025317/https://www.ntnews.com/cinema/suriya-and-venky-atluris-vishwanath-sons-official-trailer-unveiled-2476424 |archive-date=8 August 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt; సినిమాను ఆగష్టు 14న విడుదల అయింది.&lt;ref name=&quot;సూర్య విశ్వనాథ్ అండ్ సన్స్ రిలీజ్ డేట్ - కరుప్పు సక్సెస్ జోష్ కంటిన్యూ చేస్తూ...&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=సూర్య విశ్వనాథ్ అండ్ సన్స్ రిలీజ్ డేట్ - కరుప్పు సక్సెస్ జోష్ కంటిన్యూ చేస్తూ... |url=https://telugu.abplive.com/entertainment/cinema/suriya-vishwanath-and-sons-release-date-officially-locked-248696 |access-date=12 August 2026 |publisher=ABP Desam |date=28 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260812034110/https://telugu.abplive.com/entertainment/cinema/suriya-vishwanath-and-sons-release-date-officially-locked-248696 |archive-date=12 August 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;

ఈ సినిమా మే 2025లో తాత్కాలిక పేరు ''సూర్యా 46'' కింద అధికారికంగా ప్రకటించబడింది, ఎందుకంటే ఇది ప్రధాన పాత్రలో నటుడికి 46వ సినిమా, ప్రధాన ఫోటోగ్రఫీ అదే నెలలో ప్రారంభమైంది. అధికారిక పేరు మార్చి 2026లో ప్రకటించబడింది. జూన్ 2026లో చిత్రీకరణ ముగిసే ముందు [[ఉదగమండలం|ఊటీ]], [[బెలారస్]] సహా అనేక ప్రదేశాలలో చిత్రీకరణ జరిగింది. ఈ సినిమాకి [[జి. వి. ప్రకాష్|జి. వి. ప్రకాష్ కుమార్]] సంగీతం సమకూర్చగా, నిమిష్ రవి సినిమాటోగ్రఫీ, [[నవీన్ నూలి]] ఎడిటింగ్ చేశారు.&lt;ref name=&quot;thr-august&quot;&gt;{{Cite web|date=28 May 2026|title='Vishwanath and Sons': Suriya and Mamitha Baiju's Film Locks August Release|url=https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/vishwanath-and-sons-suriya-and-mamitha-baijus-film-locks-august-release|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260716022545/https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/vishwanath-and-sons-suriya-and-mamitha-baijus-film-locks-august-release|archive-date=16 July 2026|access-date=24 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter India]]}}&lt;/ref&gt;

''విశ్వనాథ్ &amp; సన్స్'' 14 ఆగస్టు 2026న థియేటర్లలో విడుదలై విమర్శకుల నుండి సానుకూల సమీక్షలను అందుకుంది.&lt;ref name=&quot;TimesNow2026&quot;&gt;{{Cite web|date=15 August 2026|title=Vishwanath And Sons Box Office Collection Day 1: Suriya-Starrer Takes Bumper Opening, Earns Rs 15.15 Crore|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/south/vishwanath-and-sons-box-office-collection-day-1-suriya-starrer-takes-bumper-opening-earns-rs-15-15-crore-article-155648181|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260815204328/https://www.timesnownews.com/entertainment-news/south/vishwanath-and-sons-box-office-collection-day-1-suriya-starrer-takes-bumper-opening-earns-rs-15-15-crore-article-155648181|archive-date=15 August 2026|access-date=23 August 2026|website=Times Now}}&lt;/ref&gt;  ఈ సినిమా సెప్టెంబర్ 11న [[నెట్‌ఫ్లిక్స్]] ఓటీటీలో స్ట్రీమింగ్ ప్రారంభమైంది.

==నటీనటులు==
* సంజయ్ విశ్వనాథ్ గా  [[సూర్య (నటుడు)|సూర్య]]
* మ్యాడీగా [[మమితా బైజు]]
* [[రాధిక శరత్‌కుమార్]]
* [[రవీనా టాండన్]]
* [[యోగి బాబు]]
* [[సుధ (నటి)|సుధ]]
* [[సర్వదమన్ బెనర్జీ]]
* [[హర్ష చెముడు]]
* మాథ్యూ వర్గీస్
* [[రఘుబాబు]]
* [[నాజర్ (నటుడు)|నాజర్]] 
* [[కాళీ వెంకట్]]
* [[కళ్యాణి నటరాజన్]]
* [[జార్జ్ మేరియన్]]
* [[భవాని శ్రీ]]
* కరాటే కార్తి
* రాజీవ్ మేనన్
* బ్యోర్న్ సుర్రావో

== ఉత్పత్తి ==

=== అభివృద్ధి ===
[[వెంకీ అట్లూరి]] స్క్రీన్ ప్లే రాశారు. అతను &quot;ఒక యువ మహిళతో ప్రేమలో పడే వృద్ధుడు&quot; కథను ఊహించుకున్నాడు, కానీ విషయం చాలా గమ్మత్తైనది, ఏ స్టార్ ఇందులో నటించడానికి అంగీకరించదని అతను ఆందోళన చెందాడు. అట్లూరి ఈ కథను 2D ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్ అధిపతి రాజశేఖర్ పాండియన్‌కు చెప్పాడు, ఆయనకు ఇది నచ్చింది.&lt;ref name=&quot;NDTV(2026-07-31)&quot;&gt;{{Cite web|last=Srinivasan|first=Latha|date=31 July 2026|title='He Never Took The Easy Route': Vishwanath And Sons Director Venky Atluri On Working With Suriya|url=https://www.ndtv.com/entertainment/he-never-took-the-easy-route-vishwanath-and-sons-director-venky-atluri-on-working-with-suriya-11847290|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260813010756/https://www.ndtv.com/entertainment/he-never-took-the-easy-route-vishwanath-and-sons-director-venky-atluri-on-working-with-suriya-11847290|archive-date=13 August 2026|access-date=7 August 2026|website=[[NDTV]]}}&lt;/ref&gt; కొన్ని రోజుల తరువాత, అట్లూరి ఆ కథను [[సూర్య (నటుడు)|సూర్య]] చెప్పగలిగాడు. అప్పటికి, కథ పూర్తి స్క్రిప్ట్గా అభివృద్ధి చేయబడింది. సూర్య వెంటనే ఈ ఆలోచనను ఇష్టపడి దానిని చిత్రంగా అభివృద్ధి చేయడానికి అంగీకరించాడు.&lt;ref name=&quot;NDTV(2026-07-31)&quot; /&gt; స్క్రిప్ట్ ఖరారు కావడానికి ముందే కొన్ని సన్నివేశాలకు (కొన్ని సన్నివేశాలు పది కంటే ఎక్కువ డ్రాఫ్ట్లు) లెక్కలేనన్ని డ్రాఫ్ట్లను రాశానని అట్లూరి చెప్పారు.&lt;ref name=&quot;NDTV(2026-07-31)&quot; /&gt;

తాత్కాలికంగా సూర్''సూర్యా 46'' అని పేరు పెట్టబడిన, సితార ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్స్ ప్రొడక్షన్ నంబర్ 33 అని కూడా పిలువబడే ఈ ప్రాజెక్ట్  2025 మే 19న హైదరాబాద్‌లోని రామానాయుడు స్టూడియోస్‌లో సాంప్రదాయ [[పూజ]] వేడుకతో అధికారికంగా ప్రారంభించబడింది, దర్శకుడు త్రివిక్రమ శ్రీనివాస్ మొదటి క్లాప్ కొట్టారు.&lt;ref name=&quot;sakshi-pooja&quot;&gt;{{Cite web|date=19 May 2025|title=Director Venky Atluri's film with Suriya goes on floors with grand pooja|url=https://www.sakshipost.com/news/director-venky-atluris-film-suriya-goes-floors-grand-pooja-409559|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260813011437/https://www.sakshipost.com/news/director-venky-atluris-film-suriya-goes-floors-grand-pooja-409559|archive-date=13 August 2026|access-date=24 June 2026|website=[[Sakshi Post]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hans&quot;&gt;{{Cite web|date=19 May 2025|title=Suriya–Venky Atluri's film gets a grand launch with pooja ceremony|url=https://www.thehansindia.com/cinema/suriya-venky-atluris-film-gets-a-grand-launch-with-pooja-ceremony-972384|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250826091914/https://www.thehansindia.com/cinema/suriya-venky-atluris-film-gets-a-grand-launch-with-pooja-ceremony-972384|archive-date=26 August 2025|access-date=24 June 2026|website=[[The Hans India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;thr-launched&quot;&gt;{{Cite web|date=21 May 2025|title=Suriya and Mamitha Baiju's Film With Venky Atluri Launched|url=https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/suriya-and-mamitha-baijus-film-with-venky-atluri-launched|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260208074942/https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/suriya-and-mamitha-baijus-film-with-venky-atluri-launched|archive-date=8 February 2026|access-date=24 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter India]]}}&lt;/ref&gt; వాతీ (2023), [[లక్కీ భాస్కర్]] (2024) సినిమాలతో వరుస విజయాలు సాధించిన అట్లూరితో సూర్యకు ఇది మొదటి సినిమా.&lt;ref name=&quot;sakshi-shooting&quot;&gt;{{Cite web|date=19 May 2025|title=Suriya–Venky Atluri Film: Shooting Starts May 2025, Targeting Summer 2026 Release|url=https://www.sakshipost.com/news/entertainment/suriya-venky-atluri-film-shooting-starts-may-2025-targeting-summer-2025-release|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260813005154/https://www.sakshipost.com/news/entertainment/suriya-venky-atluri-film-shooting-starts-may-2025-targeting-summer-2025-release|archive-date=13 August 2026|access-date=24 June 2026|website=[[Sakshi Post]]}}&lt;/ref&gt;

== పాటలు ==
{{Track listing
| headline =  
| total_length =  
| extra_column = గాయకులు
| title1 = నేనో బటర్‌ఫ్లై&lt;ref name=&quot;విశ్వనాథ్ అండ్‌ సన్స్ నుంచి తొలి పాట 'నేనో బటర్‌ఫ్లై' వచ్చేసింది&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=విశ్వనాథ్ అండ్‌ సన్స్ నుంచి తొలి పాట 'నేనో బటర్‌ఫ్లై' వచ్చేసింది |url=https://10tv.in/telugu-news/movies/neno-butterfly-lyric-video-out-from-vishwanath-and-sons-vm-1101753.html |access-date=12 August 2026 |publisher=10TV Telugu |date=20 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260812040602/https://10tv.in/telugu-news/movies/neno-butterfly-lyric-video-out-from-vishwanath-and-sons-vm-1101753.html |archive-date=12 August 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;
| extra1 =  సుబ్లాషిని
| lyrics1 =  రామజోగయ్య శాస్త్రి 
| music1 = 
| length1 = 4:48
| title2 =  ది వెడ్డింగ్ సాంగ్&lt;ref name=&quot;సూర్య పాడిన వెడ్డింగ్ సాంగ్ వచ్చేసింది&quot;&gt;{{cite news |title=సూర్య పాడిన వెడ్డింగ్ సాంగ్ వచ్చేసింది |url=https://www.chitrajyothy.com/2026/tollywood/the-wedding-song-from-vishwanath-and-sons-released-rp-73851.html |access-date=12 August 2026 |publisher=Chitrajyothy |date=25 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260812040932/https://www.chitrajyothy.com/2026/tollywood/the-wedding-song-from-vishwanath-and-sons-released-rp-73851.html |archive-date=12 August 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;
| extra2 =  సూర్య
| lyrics2 =   రామ‌జోగ‌య్య శాస్త్రి 
| music2 =  
| length2 =  4:48
| title3 = 
| extra3 = 
| lyrics3 = 
| music3 =  
| length3 =  
| title4 =  
| extra4 =  
| lyrics4 =
| music4 =  
| length4 =  
}}

== కథ ==
సంజయ్ విశ్వనాథ్(సూర్య) ఓ వ్యాపారవేత్త, ఒలింపిక్స్‌లో గోల్డ్ మెడల్ సాధించిన షూటర్. 40 ఏళ్లు వయసొచ్చినా పెళ్లి చేసుకోడు. అమెరికాకి వెళ్లి  సరోగసి ద్వారా మగబిడ్డని కని స్వదేశానికి తిరిగొస్తాడు. కొన్నాళ్ల తర్వాత పిల్లాడు ఓ అరుదైన వ్యాధి బారిన పడతాడు. బోన్ మారో(ఎముక గుజ్జు) ట్రాన్స్ ప్లాంట్ అవసరమవుతుంది. దీంతో బిడ్డకు జన్మనిచ్చిన తల్లి అవసరం ఏర్పడుతుంది. అమెరికాకు తిరిగెళ్లి సరోగసి మదర్ మ్యాడీ (మమిత)ని వెతికి భారత్‌కి తీసుకొస్తాడు. సర్జరీ తర్వాత ఆమె తిరిగి వెళ్ళిపోవాలని ముందే ఒప్పందం చేసుకుంటాడు.&lt;ref name=&quot;సూర్య 'విశ్వనాధ్ &amp; సన్స్' టీజర్ వచ్చేసింది.. 20 ఏళ్ళు పెద్దవాడితో ప్రేమ..&quot; /&gt;

20 ఏళ్ల మ్యాడీ.. సంజయ్ ఇంటికి వచ్చిన తర్వాత వారి జీవితాల్లో ఎలాంటి పరిణామాలు చోటు చేసుకున్నాయి? అసలు సంజయ్ 40 ఏళ్లు వచ్చినా పెళ్లికి ఎందుకు దూరంగా ఉంటున్నాడు? తల్లి అవసరం లేకుండా తన కొడుకును పెంచుకోగలిగాడా? మ్యాడీ ప్రేమని సంజయ్ ఎందుకు తిరస్కరించాడు? చివరకు పెళ్లి విషయంలో సంజయ్ తన ఆలోచన మార్చుకున్నాడా లేదా? అనేది మిగతా స్టోరీ.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=సూర్య 'విశ్వనాథ్ అండ్ సన్స్' సినిమా రివ్యూ {{!}} Vishwanath and Sons Movie Review In Telugu {{!}} Sakshi|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/vishwanath-and-sons-movie-review-telugu-2873206|access-date=2026-08-17|website=www.sakshi.com|language=te}}&lt;/ref&gt;

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
==బయటి లింకులు==
* {{IMDb title |35836025}}

[[వర్గం:2026 తెలుగు సినిమాలు]]</text>
      <sha1>e7kx4c19fe6vkgo8ttwaj96cfpoyaiu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957564</id>
      <parentid>4957563</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:03:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kavali Chandrakanth KCK</username>
        <id>125199</id>
      </contributor>
      <origin>4957564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33993" sha1="qqqtvrga7xhy9a4y1fphy8a8alduydz" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           =  విశ్వనాధ్ &amp; సన్స్ 
| image          = VishwanathAndSons.jpg
| caption        =  
| director       = [[వెంకీ అట్లూరి]]  
| screenplay     = [[వెంకీ అట్లూరి]]    
| story          = [[వెంకీ అట్లూరి]]  
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1=మాటలు 
| data1 = }}
| producer       = {{plain list|
*  సూర్యదేవర నాగవంశీ
*  సాయి సౌజన్య   }}
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1= సహ రచయితలు  
| data1 = }}
| starring       = {{plain list|
*  [[సూర్య (నటుడు)|సూర్య]]
*  [[మమితా బైజు]]
*  [[రాధిక శరత్‌కుమార్]]
*  [[రవీనా టాండన్]] 
}}
| cinematography = నిమిష్ రవి 
| editing        = [[నవీన్ నూలి]] 
| music          =  [[జి. వి. ప్రకాష్ కుమార్]] 
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1= ఆర్ట్ డైరెక్టర్‌
| data1 = }}
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1= ఫైట్స్  
| data1 = }}
| studio         = సితార ఎంటర్‌టైన్మెంట్స్,ఫార్చ్యూన్ ఫోర్  సినిమాస్, శ్రీకర స్టూడియోస్ 
| released       = {{Film date|df=y|2026|8|14}}
| country        = [[భారతదేశం]]
| distributor    = 
| budget         = 
| language       = 
}}
'''విశ్వనాథ్ అండ్ సన్స్''' 2026లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా.  శ్రీకర స్టూడియోస్ సమర్పణలో సితార ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్స్, ఫార్చ్యూన్ ఫోర్ సినిమాస్ బ్యానర్‌పై సూర్యదేవర నాగవంశీ, సాయి సౌజన్య నిర్మించిన ఈ సినిమాకు [[వెంకీ అట్లూరి]] దర్శకత్వం వహించాడు. [[సూర్య (నటుడు)|సూర్య]], [[మమితా బైజు]], [[రాధిక శరత్‌కుమార్]], [[రవీనా టాండన్]]  ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన ఈ సినిమా టీజర్‌ను మార్చ్ 16న,&lt;ref name=&quot;సూర్య 'విశ్వనాధ్ &amp; సన్స్' టీజర్ వచ్చేసింది.. 20 ఏళ్ళు పెద్దవాడితో ప్రేమ..&quot;&gt;{{cite news |title=సూర్య 'విశ్వనాధ్ &amp; సన్స్' టీజర్ వచ్చేసింది.. 20 ఏళ్ళు పెద్దవాడితో ప్రేమ.. |url=https://10tv.in/telugu-news/movies/suriya-mamitha-baiju-vishwanath-and-sons-movie-teaser-released-sy-1060911.html |access-date=12 August 2026 |publisher=10TV Telugu |date=16 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260812033713/https://10tv.in/telugu-news/movies/suriya-mamitha-baiju-vishwanath-and-sons-movie-teaser-released-sy-1060911.html#google_vignette |archive-date=12 August 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt; ట్రైలర్‌ను ఆగష్టు 7న విడుదల చేసి,&lt;ref name=&quot;సూర్య ‘విశ్వనాథ్ అండ్ సన్స్’ ట్రైలర్ వచ్చేసింది.. ఆగస్టు 14న గ్రాండ్ రిలీజ్!&quot;&gt;{{cite news |last1= |title=సూర్య ‘విశ్వనాథ్ అండ్ సన్స్’ ట్రైలర్ వచ్చేసింది.. ఆగస్టు 14న గ్రాండ్ రిలీజ్! |url=https://www.ntnews.com/cinema/suriya-and-venky-atluris-vishwanath-sons-official-trailer-unveiled-2476424 |access-date=12 August 2026 |work= |publisher=NT News |date=7 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260808025317/https://www.ntnews.com/cinema/suriya-and-venky-atluris-vishwanath-sons-official-trailer-unveiled-2476424 |archive-date=8 August 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt; సినిమాను ఆగష్టు 14న విడుదల అయింది.&lt;ref name=&quot;సూర్య విశ్వనాథ్ అండ్ సన్స్ రిలీజ్ డేట్ - కరుప్పు సక్సెస్ జోష్ కంటిన్యూ చేస్తూ...&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=సూర్య విశ్వనాథ్ అండ్ సన్స్ రిలీజ్ డేట్ - కరుప్పు సక్సెస్ జోష్ కంటిన్యూ చేస్తూ... |url=https://telugu.abplive.com/entertainment/cinema/suriya-vishwanath-and-sons-release-date-officially-locked-248696 |access-date=12 August 2026 |publisher=ABP Desam |date=28 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260812034110/https://telugu.abplive.com/entertainment/cinema/suriya-vishwanath-and-sons-release-date-officially-locked-248696 |archive-date=12 August 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;

ఈ సినిమా మే 2025లో తాత్కాలిక పేరు ''సూర్యా 46'' కింద అధికారికంగా ప్రకటించబడింది, ఎందుకంటే ఇది ప్రధాన పాత్రలో నటుడికి 46వ సినిమా, ప్రధాన ఫోటోగ్రఫీ అదే నెలలో ప్రారంభమైంది. అధికారిక పేరు మార్చి 2026లో ప్రకటించబడింది. జూన్ 2026లో చిత్రీకరణ ముగిసే ముందు [[ఉదగమండలం|ఊటీ]], [[బెలారస్]] సహా అనేక ప్రదేశాలలో చిత్రీకరణ జరిగింది. ఈ సినిమాకి [[జి. వి. ప్రకాష్|జి. వి. ప్రకాష్ కుమార్]] సంగీతం సమకూర్చగా, నిమిష్ రవి సినిమాటోగ్రఫీ, [[నవీన్ నూలి]] ఎడిటింగ్ చేశారు.&lt;ref name=&quot;thr-august&quot;&gt;{{Cite web|date=28 May 2026|title='Vishwanath and Sons': Suriya and Mamitha Baiju's Film Locks August Release|url=https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/vishwanath-and-sons-suriya-and-mamitha-baijus-film-locks-august-release|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260716022545/https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/vishwanath-and-sons-suriya-and-mamitha-baijus-film-locks-august-release|archive-date=16 July 2026|access-date=24 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter India]]}}&lt;/ref&gt;

''విశ్వనాథ్ &amp; సన్స్'' 14 ఆగస్టు 2026న థియేటర్లలో విడుదలై విమర్శకుల నుండి సానుకూల సమీక్షలను అందుకుంది.&lt;ref name=&quot;TimesNow2026&quot;&gt;{{Cite web|date=15 August 2026|title=Vishwanath And Sons Box Office Collection Day 1: Suriya-Starrer Takes Bumper Opening, Earns Rs 15.15 Crore|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/south/vishwanath-and-sons-box-office-collection-day-1-suriya-starrer-takes-bumper-opening-earns-rs-15-15-crore-article-155648181|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260815204328/https://www.timesnownews.com/entertainment-news/south/vishwanath-and-sons-box-office-collection-day-1-suriya-starrer-takes-bumper-opening-earns-rs-15-15-crore-article-155648181|archive-date=15 August 2026|access-date=23 August 2026|website=Times Now}}&lt;/ref&gt;  ఈ సినిమా సెప్టెంబర్ 11న [[నెట్‌ఫ్లిక్స్]] ఓటీటీలో స్ట్రీమింగ్ ప్రారంభమైంది.
== కథ ==
సంజయ్ విశ్వనాథ్(సూర్య) ఓ వ్యాపారవేత్త, ఒలింపిక్స్‌లో గోల్డ్ మెడల్ సాధించిన షూటర్. 40 ఏళ్లు వయసొచ్చినా పెళ్లి చేసుకోడు. అమెరికాకి వెళ్లి  సరోగసి ద్వారా మగబిడ్డని కని స్వదేశానికి తిరిగొస్తాడు. కొన్నాళ్ల తర్వాత పిల్లాడు ఓ అరుదైన వ్యాధి బారిన పడతాడు. బోన్ మారో(ఎముక గుజ్జు) ట్రాన్స్ ప్లాంట్ అవసరమవుతుంది. దీంతో బిడ్డకు జన్మనిచ్చిన తల్లి అవసరం ఏర్పడుతుంది. అమెరికాకు తిరిగెళ్లి సరోగసి మదర్ మ్యాడీ (మమిత)ని వెతికి భారత్‌కి తీసుకొస్తాడు. సర్జరీ తర్వాత ఆమె తిరిగి వెళ్ళిపోవాలని ముందే ఒప్పందం చేసుకుంటాడు.&lt;ref name=&quot;సూర్య 'విశ్వనాధ్ &amp; సన్స్' టీజర్ వచ్చేసింది.. 20 ఏళ్ళు పెద్దవాడితో ప్రేమ..&quot; /&gt;

20 ఏళ్ల మ్యాడీ.. సంజయ్ ఇంటికి వచ్చిన తర్వాత వారి జీవితాల్లో ఎలాంటి పరిణామాలు చోటు చేసుకున్నాయి? అసలు సంజయ్ 40 ఏళ్లు వచ్చినా పెళ్లికి ఎందుకు దూరంగా ఉంటున్నాడు? తల్లి అవసరం లేకుండా తన కొడుకును పెంచుకోగలిగాడా? మ్యాడీ ప్రేమని సంజయ్ ఎందుకు తిరస్కరించాడు? చివరకు పెళ్లి విషయంలో సంజయ్ తన ఆలోచన మార్చుకున్నాడా లేదా? అనేది మిగతా స్టోరీ.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=సూర్య 'విశ్వనాథ్ అండ్ సన్స్' సినిమా రివ్యూ {{!}} Vishwanath and Sons Movie Review In Telugu {{!}} Sakshi|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/vishwanath-and-sons-movie-review-telugu-2873206|access-date=2026-08-17|website=www.sakshi.com|language=te}}&lt;/ref&gt;
==నటీనటులు==
{{refbegin|2}}
* సంజయ్ విశ్వనాథ్ గా  [[సూర్య (నటుడు)|సూర్య]]
* మ్యాడీగా [[మమితా బైజు]]
* [[రాధిక శరత్‌కుమార్]]
* [[రవీనా టాండన్]]
* [[యోగి బాబు]]
* [[సుధ (నటి)|సుధ]]
* [[సర్వదమన్ బెనర్జీ]]
* [[హర్ష చెముడు]]
* మాథ్యూ వర్గీస్
* [[రఘుబాబు]]
* [[నాజర్ (నటుడు)|నాజర్]] 
* [[కాళీ వెంకట్]]
* [[కళ్యాణి నటరాజన్]]
* [[జార్జ్ మేరియన్]]
* [[భవాని శ్రీ]]
* కరాటే కార్తి
* రాజీవ్ మేనన్
* బ్యోర్న్ సుర్రావో
{{refend}}
== ఉత్పత్తి ==
=== అభివృద్ధి ===
[[వెంకీ అట్లూరి]] స్క్రీన్ ప్లే రాశారు. అతను &quot;ఒక యువ మహిళతో ప్రేమలో పడే వృద్ధుడు&quot; కథను ఊహించుకున్నాడు, కానీ విషయం చాలా గమ్మత్తైనది, ఏ స్టార్ ఇందులో నటించడానికి అంగీకరించదని అతను ఆందోళన చెందాడు. అట్లూరి ఈ కథను 2D ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్ అధిపతి రాజశేఖర్ పాండియన్‌కు చెప్పాడు, ఆయనకు ఇది నచ్చింది.&lt;ref name=&quot;NDTV(2026-07-31)&quot;&gt;{{Cite web|last=Srinivasan|first=Latha|date=31 July 2026|title='He Never Took The Easy Route': Vishwanath And Sons Director Venky Atluri On Working With Suriya|url=https://www.ndtv.com/entertainment/he-never-took-the-easy-route-vishwanath-and-sons-director-venky-atluri-on-working-with-suriya-11847290|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260813010756/https://www.ndtv.com/entertainment/he-never-took-the-easy-route-vishwanath-and-sons-director-venky-atluri-on-working-with-suriya-11847290|archive-date=13 August 2026|access-date=7 August 2026|website=[[NDTV]]}}&lt;/ref&gt; కొన్ని రోజుల తరువాత, అట్లూరి ఆ కథను [[సూర్య (నటుడు)|సూర్య]] చెప్పగలిగాడు. అప్పటికి, కథ పూర్తి స్క్రిప్ట్గా అభివృద్ధి చేయబడింది. సూర్య వెంటనే ఈ ఆలోచనను ఇష్టపడి దానిని చిత్రంగా అభివృద్ధి చేయడానికి అంగీకరించాడు.&lt;ref name=&quot;NDTV(2026-07-31)&quot; /&gt; స్క్రిప్ట్ ఖరారు కావడానికి ముందే కొన్ని సన్నివేశాలకు (కొన్ని సన్నివేశాలు పది కంటే ఎక్కువ డ్రాఫ్ట్లు) లెక్కలేనన్ని డ్రాఫ్ట్లను రాశానని అట్లూరి చెప్పారు.&lt;ref name=&quot;NDTV(2026-07-31)&quot; /&gt;

తాత్కాలికంగా సూర్''సూర్యా 46'' అని పేరు పెట్టబడిన, సితార ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్స్ ప్రొడక్షన్ నంబర్ 33 అని కూడా పిలువబడే ఈ ప్రాజెక్ట్  2025 మే 19న హైదరాబాద్‌లోని రామానాయుడు స్టూడియోస్‌లో సాంప్రదాయ [[పూజ]] వేడుకతో అధికారికంగా ప్రారంభించబడింది, దర్శకుడు త్రివిక్రమ శ్రీనివాస్ మొదటి క్లాప్ కొట్టారు.&lt;ref name=&quot;sakshi-pooja&quot;&gt;{{Cite web|date=19 May 2025|title=Director Venky Atluri's film with Suriya goes on floors with grand pooja|url=https://www.sakshipost.com/news/director-venky-atluris-film-suriya-goes-floors-grand-pooja-409559|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260813011437/https://www.sakshipost.com/news/director-venky-atluris-film-suriya-goes-floors-grand-pooja-409559|archive-date=13 August 2026|access-date=24 June 2026|website=[[Sakshi Post]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hans&quot;&gt;{{Cite web|date=19 May 2025|title=Suriya–Venky Atluri's film gets a grand launch with pooja ceremony|url=https://www.thehansindia.com/cinema/suriya-venky-atluris-film-gets-a-grand-launch-with-pooja-ceremony-972384|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250826091914/https://www.thehansindia.com/cinema/suriya-venky-atluris-film-gets-a-grand-launch-with-pooja-ceremony-972384|archive-date=26 August 2025|access-date=24 June 2026|website=[[The Hans India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;thr-launched&quot;&gt;{{Cite web|date=21 May 2025|title=Suriya and Mamitha Baiju's Film With Venky Atluri Launched|url=https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/suriya-and-mamitha-baijus-film-with-venky-atluri-launched|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260208074942/https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/suriya-and-mamitha-baijus-film-with-venky-atluri-launched|archive-date=8 February 2026|access-date=24 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter India]]}}&lt;/ref&gt; వాతీ (2023), [[లక్కీ భాస్కర్]] (2024) సినిమాలతో వరుస విజయాలు సాధించిన అట్లూరితో సూర్యకు ఇది మొదటి సినిమా.&lt;ref name=&quot;sakshi-shooting&quot;&gt;{{Cite web|date=19 May 2025|title=Suriya–Venky Atluri Film: Shooting Starts May 2025, Targeting Summer 2026 Release|url=https://www.sakshipost.com/news/entertainment/suriya-venky-atluri-film-shooting-starts-may-2025-targeting-summer-2025-release|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260813005154/https://www.sakshipost.com/news/entertainment/suriya-venky-atluri-film-shooting-starts-may-2025-targeting-summer-2025-release|archive-date=13 August 2026|access-date=24 June 2026|website=[[Sakshi Post]]}}&lt;/ref&gt;
===కాస్టింగ్===
ఇందులో [[మమితా బైజు|మమిత బైజు]] కథానాయికగా నటిస్తోంది. [[రవీనా టాండన్]], [[రాధిక (నటి)|రాధిక శరత్ కుమార్]] కూడా ఈ సినిమాలో నటిస్తున్నారు.&lt;ref name=&quot;sakshi-shooting2&quot;&gt;{{Cite web|date=19 May 2025|title=Suriya–Venky Atluri Film: Shooting Starts May 2025, Targeting Summer 2026 Release|url=https://www.sakshipost.com/news/entertainment/suriya-venky-atluri-film-shooting-starts-may-2025-targeting-summer-2025-release|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260813005154/https://www.sakshipost.com/news/entertainment/suriya-venky-atluri-film-shooting-starts-may-2025-targeting-summer-2025-release|archive-date=13 August 2026|access-date=24 June 2026|website=[[Sakshi Post]]}}&lt;/ref&gt; సూర్యను ''[[గజినీ]]'' (2005) లో చూసినప్పటి నుండి తాను అతన్ని మెచ్చుకున్నానని, ఇంతకుముందు అతనితో కలిసి పనిచేసే అవకాశాన్ని కోల్పోయానని మమత వెల్లడించింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|date=3 August 2026|title=Mamitha Baiju calls ‘Vishwanath And Sons’ co-star Suriyaan ‘inspiration and a gentleman’; reveals she missed an earlier chance to work with him|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/mamitha-baiju-calls-vishwanath-and-sons-co-star-suriya-an-inspiration-and-a-gentleman-reveals-she-missed-an-earlier-chance-to-work-with-him/articleshow/132818295.cms|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260813122502/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/mamitha-baiju-calls-vishwanath-and-sons-co-star-suriya-an-inspiration-and-a-gentleman-reveals-she-missed-an-earlier-chance-to-work-with-him/articleshow/132818295.cms|archive-date=13 August 2026|access-date=13 August 2026|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ఈ ప్రాజెక్ట్ 25 సంవత్సరాల తరువాత [[రవీనా టాండన్|రవీనా]] తమిళ సినిమాల్లోకి తిరిగి అడుగుపెట్టింది, 2001 సినిమా అలవందన్ లో ఆమె కనిపించిన తరువాత, ఇది మొత్తం మీద ఆమె మూడవ తమిళ సినిమాగా నిలిచింది.&lt;ref name=&quot;newsx-date&quot;&gt;{{Cite web|date=14 March 2026|title='Vishwanath And Sons' Teaser To Release On THIS Date! Suriya And Venky Atluri Movie Poster Out|url=https://www.newsx.com/entertainment/vishwanath-and-sons-teaser-to-release-on-this-date-suriya-and-venky-atluri-movie-poster-out-check-release-date-cast-and-story-182731/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260315091655/https://www.newsx.com/entertainment/vishwanath-and-sons-teaser-to-release-on-this-date-suriya-and-venky-atluri-movie-poster-out-check-release-date-cast-and-story-182731/|archive-date=15 March 2026|access-date=24 June 2026|website=[[NewsX]]}}&lt;/ref&gt;

===చిత్రీకరణ===
ఈ సినిమా ప్రారంభోత్సవం తరువాత ప్రధాన ఫోటోగ్రఫీ 9 జూన్ 2025న ప్రారంభమైంది, ఆ సమయంలో నిర్మాతలు ఈ సినిమా  అధికారిక ఫస్ట్-లుక్ పోస్టర్‌ను విడుదల చేశారు.&lt;ref name=&quot;thr-filming&quot;&gt;{{Cite web|date=12 June 2025|title='Suriya 46' with Venky Atluri Begins Filming, Makers Release First Look|url=https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/suriya-46-with-venky-atluri-begins-filming-makers-release-first-look|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260813012433/https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/suriya-46-with-venky-atluri-begins-filming-makers-release-first-look|archive-date=13 August 2026|access-date=24 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter India]]}}&lt;/ref&gt;ఈ సినిమా భారతదేశంలోని [[ఉదగమండలం|ఊటీ]], [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] వంటి ప్రదేశాలలో చిత్రీకరణ జరిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=29 July 2026|title=Venky Atluri on Collaborations: 'When You Come to Telugu, You Have to Work According to a Telugu Mindset'|url=https://www.hollywoodreporterindia.com/features/interviews/venky-atluri-on-actors-coming-to-telugu-films-when-you-come-to-telugu-you-have-to-work-according-to-a-telugu-mindset|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260813014430/https://www.hollywoodreporterindia.com/features/interviews/venky-atluri-on-actors-coming-to-telugu-films-when-you-come-to-telugu-you-have-to-work-according-to-a-telugu-mindset|archive-date=13 August 2026|access-date=13 August 2026|website=[[The Hollywood Reporter India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=8 December 2025|title=Suriya returns to Hyderabad to wrap ‘Suriya 46’ as work begins on his ‘Suriya 47’ movie|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/suriya-returns-to-hyderabad-to-wrap-suriya-46-as-work-begins-on-his-suriya-47-movie/articleshow/125842469.cms|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260131083121/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/suriya-returns-to-hyderabad-to-wrap-suriya-46-as-work-begins-on-his-suriya-47-movie/articleshow/125842469.cms|archive-date=31 January 2026|access-date=7 August 2026|website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=9 June 2025|title=Actor Suriya in Hyderabad with daughter Diya for Venky Atluri's upcoming film shoot|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/actor-suriya-lands-in-hyderabad-with-daughter-diya-ahead-of-venky-atluri-film-shoot-2737967-2025-06-09|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260316024700/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/actor-suriya-lands-in-hyderabad-with-daughter-diya-ahead-of-venky-atluri-film-shoot-2737967-2025-06-09|archive-date=16 March 2026|access-date=7 August 2026|website=[[India Today]]}}&lt;/ref&gt; ఈ సినిమా ఐరోపాలో కూడా విస్తృతంగా చిత్రీకరించబడింది, [[పారిస్]] చిత్రీకరణ జరిగింది, [[బెలారస్]] ప్రధాన షెడ్యూల్ జరిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=9 August 2026|title=Venky Atluri reveals rejected script from Suriya before Vishwanath &amp; Sons: 'I was scared...'|url=https://www.cinemaexpress.com/tamil/news/2026/Aug/09/venky-atluri-reveals-rejected-script-from-suriya-before-vishwanath-sons-i-was-scared|website=[[Cinema Express]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=8 October 2025|title=Suriya 46: Venky Atluri's film shoot moves to Europe; fans demand 'Karuppu' release date|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/suriya-46-venky-atluris-film-shoot-moves-to-europe-fans-demand-karuppu-release-date/articleshow/124384684.cms|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260731150536/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/suriya-46-venky-atluris-film-shoot-moves-to-europe-fans-demand-karuppu-release-date/articleshow/124384684.cms|archive-date=31 July 2026|access-date=7 August 2026|website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; అట్లూరి రెగ్యులర్ టెక్నికల్ సహకారులు చాలా మంది, సినిమాటోగ్రాఫర్ నిమిష్ రవి,  ప్రొడక్షన్ డిజైనర్ బాంగ్లాన్‌తో పాటు ఎడిటర్ నవీన్ నూలితో కలిసి ఈ ప్రాజెక్ట్‌లో చేరారు.&lt;ref name=&quot;thr-august2&quot;&gt;{{Cite web|date=28 May 2026|title='Vishwanath and Sons': Suriya and Mamitha Baiju's Film Locks August Release|url=https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/vishwanath-and-sons-suriya-and-mamitha-baijus-film-locks-august-release|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260716022545/https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/vishwanath-and-sons-suriya-and-mamitha-baijus-film-locks-august-release|archive-date=16 July 2026|access-date=24 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hans2&quot;&gt;{{Cite web|date=19 May 2025|title=Suriya–Venky Atluri's film gets a grand launch with pooja ceremony|url=https://www.thehansindia.com/cinema/suriya-venky-atluris-film-gets-a-grand-launch-with-pooja-ceremony-972384|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250826091914/https://www.thehansindia.com/cinema/suriya-venky-atluris-film-gets-a-grand-launch-with-pooja-ceremony-972384|archive-date=26 August 2025|access-date=24 June 2026|website=[[The Hans India]]}}&lt;/ref&gt; జూన్ 2026లో చిత్రీకరణ పూర్తయింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Tanmayi|first=Bhawana|date=23 June 2026|title=Suriya and Mamitha Baiju’s Vishwanath and Sons release gets much-needed boost|url=https://www.moneycontrol.com/entertainment/suriya-and-mamitha-baiju-s-vishwanath-and-sons-release-gets-much-needed-boost-article-13956300.html|website=[[Moneycontrol]]}}&lt;/ref&gt;

== సంగీతం ==
సౌండ్‌ట్రాక్, బ్యాక్‌గ్రౌండ్ స్కోర్‌ను [[జి. వి. ప్రకాష్|జి. వి. ప్రకాష్ కుమార్]] స్వరపరిచాడు. ''[[సార్|వథి/సర్]]'', వాటి తర్వాత అట్లూరితో తిరిగి వ్,  సూరారై పోట్రు (2020) తో ప్రారంభమైన సూర్యతో స్వరకర్త అనుబంధాన్ని కొనసాగించారు.&lt;ref name=&quot;thr-august3&quot;&gt;{{Cite web|date=28 May 2026|title='Vishwanath and Sons': Suriya and Mamitha Baiju's Film Locks August Release|url=https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/vishwanath-and-sons-suriya-and-mamitha-baijus-film-locks-august-release|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260716022545/https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/vishwanath-and-sons-suriya-and-mamitha-baijus-film-locks-august-release|archive-date=16 July 2026|access-date=24 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter India]]}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్ర సంగీత ప్రచారంలో భాగంగా తమిళంలో &quot;పట్టంపూచి&quot;, తెలుగులో &quot;నేనేనో బటర్‌ఫ్లై&quot; అనే మొదటి సింగిల్ విడుదల చేయబడింది. రెండు వెర్షన్‌లలోనూ [[సుభలాషిణి|సుబ్లషినీ]] గాత్రం అందించగా, తమిళంలో అరుణరాజా కామరాజ్ సాహిత్యం అందించాడు.&lt;ref name=&quot;ccn-single&quot;&gt;{{Cite web|date=22 June 2026|title=Vishwanath And Sons First Single 'Pattampoochi' Emerges as the Next Big Musical Sensation|url=https://www.chennaicitynews.net/cinema/vishwanath-and-sons-first-single-pattampoochi-emerges-as-the-next-big-musical-sensation/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260813011849/https://www.chennaicitynews.net/cinema/vishwanath-and-sons-first-single-pattampoochi-emerges-as-the-next-big-musical-sensation/|archive-date=13 August 2026|access-date=24 June 2026|website=Chennai City News}}&lt;/ref&gt;

=== పాటలు ===
{{Track listing
| headline =  
| total_length =  
| extra_column = గాయకులు
| title1 = నేనో బటర్‌ఫ్లై&lt;ref name=&quot;విశ్వనాథ్ అండ్‌ సన్స్ నుంచి తొలి పాట 'నేనో బటర్‌ఫ్లై' వచ్చేసింది&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=విశ్వనాథ్ అండ్‌ సన్స్ నుంచి తొలి పాట 'నేనో బటర్‌ఫ్లై' వచ్చేసింది |url=https://10tv.in/telugu-news/movies/neno-butterfly-lyric-video-out-from-vishwanath-and-sons-vm-1101753.html |access-date=12 August 2026 |publisher=10TV Telugu |date=20 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260812040602/https://10tv.in/telugu-news/movies/neno-butterfly-lyric-video-out-from-vishwanath-and-sons-vm-1101753.html |archive-date=12 August 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;
| extra1 =  సుబ్లాషిని
| lyrics1 =  రామజోగయ్య శాస్త్రి 
| music1 = 
| length1 = 4:48
| title2 =  ది వెడ్డింగ్ సాంగ్&lt;ref name=&quot;సూర్య పాడిన వెడ్డింగ్ సాంగ్ వచ్చేసింది&quot;&gt;{{cite news |title=సూర్య పాడిన వెడ్డింగ్ సాంగ్ వచ్చేసింది |url=https://www.chitrajyothy.com/2026/tollywood/the-wedding-song-from-vishwanath-and-sons-released-rp-73851.html |access-date=12 August 2026 |publisher=Chitrajyothy |date=25 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260812040932/https://www.chitrajyothy.com/2026/tollywood/the-wedding-song-from-vishwanath-and-sons-released-rp-73851.html |archive-date=12 August 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;
| extra2 =  సూర్య
| lyrics2 =   రామ‌జోగ‌య్య శాస్త్రి 
| music2 =  
| length2 =  4:48
| title3 = 
| extra3 = 
| lyrics3 = 
| music3 =  
| length3 =  
| title4 =  
| extra4 =  
| lyrics4 =
| music4 =  
| length4 =  
}}

== మార్కెటింగ్ ==
ఈ సినిమా పేరు మార్చి 2026లో వెల్లడైంది, టీజర్ మార్చి 16న వస్తుందని మేకర్స్ ప్రకటించారు.&lt;ref name=&quot;newsx-date2&quot;&gt;{{Cite web|date=14 March 2026|title='Vishwanath And Sons' Teaser To Release On THIS Date! Suriya And Venky Atluri Movie Poster Out|url=https://www.newsx.com/entertainment/vishwanath-and-sons-teaser-to-release-on-this-date-suriya-and-venky-atluri-movie-poster-out-check-release-date-cast-and-story-182731/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260315091655/https://www.newsx.com/entertainment/vishwanath-and-sons-teaser-to-release-on-this-date-suriya-and-venky-atluri-movie-poster-out-check-release-date-cast-and-story-182731/|archive-date=15 March 2026|access-date=24 June 2026|website=[[NewsX]]}}&lt;/ref&gt; ఆ రోజున విడుదలైన టీజర్ సూర్యను సంజయ్ విశ్వనాథ్‌గా పరిచయం చేసి ఆన్‌లైన్‌లో ట్రెండింగ్‌లో నిలిచింది, ప్రేక్షకులు నటుడి లుక్‌ను, సినిమా టోన్‌ను ప్రశంసించారు.&lt;ref name=&quot;newsx-teaser&quot;&gt;{{Cite web|last=Gothi|first=Harshita|date=16 March 2026|title=Suriya's 'Vishwanath and Sons' Teaser Dropped|url=https://www.newsx.com/entertainment/suriyas-vishwanath-and-sons-teaser-dropped-release-date-cast-storyline-and-venky-atluris-family-drama-first-glimpse-out-183734/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260317110229/https://www.newsx.com/entertainment/suriyas-vishwanath-and-sons-teaser-dropped-release-date-cast-storyline-and-venky-atluris-family-drama-first-glimpse-out-183734/|archive-date=17 March 2026|access-date=24 June 2026|website=[[NewsX]]}}&lt;/ref&gt; ఈ సినిమా ఆడియో విడుదల 2026 ఆగస్టు 2న కోయంబత్తూరులోని హిందూస్తాన్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ &amp; సైన్స్‌లో జరిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite tweet|number=2083046625648488880|user=SitharaEnts|title=Get Ready for the Grand Celebration 🥳|author=Sithara Entertainments|date=31 July 2026|access-date=8 August 2026}}&lt;/ref&gt;

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
==బయటి లింకులు==
* {{IMDb title |35836025}}

[[వర్గం:2026 తెలుగు సినిమాలు]]</text>
      <sha1>qqqtvrga7xhy9a4y1fphy8a8alduydz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957566</id>
      <parentid>4957564</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:05:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kavali Chandrakanth KCK</username>
        <id>125199</id>
      </contributor>
      <origin>4957566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42109" sha1="pi462k0ghxfktm6qi1znf4llz2kskqv" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           =  విశ్వనాధ్ &amp; సన్స్ 
| image          = VishwanathAndSons.jpg
| caption        =  
| director       = [[వెంకీ అట్లూరి]]  
| screenplay     = [[వెంకీ అట్లూరి]]    
| story          = [[వెంకీ అట్లూరి]]  
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1=మాటలు 
| data1 = }}
| producer       = {{plain list|
*  సూర్యదేవర నాగవంశీ
*  సాయి సౌజన్య   }}
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1= సహ రచయితలు  
| data1 = }}
| starring       = {{plain list|
*  [[సూర్య (నటుడు)|సూర్య]]
*  [[మమితా బైజు]]
*  [[రాధిక శరత్‌కుమార్]]
*  [[రవీనా టాండన్]] 
}}
| cinematography = నిమిష్ రవి 
| editing        = [[నవీన్ నూలి]] 
| music          =  [[జి. వి. ప్రకాష్ కుమార్]] 
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1= ఆర్ట్ డైరెక్టర్‌
| data1 = }}
{{Infobox | decat = yes | child = yes
| label1= ఫైట్స్  
| data1 = }}
| studio         = సితార ఎంటర్‌టైన్మెంట్స్,ఫార్చ్యూన్ ఫోర్  సినిమాస్, శ్రీకర స్టూడియోస్ 
| released       = {{Film date|df=y|2026|8|14}}
| country        = [[భారతదేశం]]
| distributor    = 
| budget         = 
| language       = 
}}
'''విశ్వనాథ్ అండ్ సన్స్''' 2026లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా.  శ్రీకర స్టూడియోస్ సమర్పణలో సితార ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్స్, ఫార్చ్యూన్ ఫోర్ సినిమాస్ బ్యానర్‌పై సూర్యదేవర నాగవంశీ, సాయి సౌజన్య నిర్మించిన ఈ సినిమాకు [[వెంకీ అట్లూరి]] దర్శకత్వం వహించాడు. [[సూర్య (నటుడు)|సూర్య]], [[మమితా బైజు]], [[రాధిక శరత్‌కుమార్]], [[రవీనా టాండన్]]  ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన ఈ సినిమా టీజర్‌ను మార్చ్ 16న,&lt;ref name=&quot;సూర్య 'విశ్వనాధ్ &amp; సన్స్' టీజర్ వచ్చేసింది.. 20 ఏళ్ళు పెద్దవాడితో ప్రేమ..&quot;&gt;{{cite news |title=సూర్య 'విశ్వనాధ్ &amp; సన్స్' టీజర్ వచ్చేసింది.. 20 ఏళ్ళు పెద్దవాడితో ప్రేమ.. |url=https://10tv.in/telugu-news/movies/suriya-mamitha-baiju-vishwanath-and-sons-movie-teaser-released-sy-1060911.html |access-date=12 August 2026 |publisher=10TV Telugu |date=16 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260812033713/https://10tv.in/telugu-news/movies/suriya-mamitha-baiju-vishwanath-and-sons-movie-teaser-released-sy-1060911.html#google_vignette |archive-date=12 August 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt; ట్రైలర్‌ను ఆగష్టు 7న విడుదల చేసి,&lt;ref name=&quot;సూర్య ‘విశ్వనాథ్ అండ్ సన్స్’ ట్రైలర్ వచ్చేసింది.. ఆగస్టు 14న గ్రాండ్ రిలీజ్!&quot;&gt;{{cite news |last1= |title=సూర్య ‘విశ్వనాథ్ అండ్ సన్స్’ ట్రైలర్ వచ్చేసింది.. ఆగస్టు 14న గ్రాండ్ రిలీజ్! |url=https://www.ntnews.com/cinema/suriya-and-venky-atluris-vishwanath-sons-official-trailer-unveiled-2476424 |access-date=12 August 2026 |work= |publisher=NT News |date=7 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260808025317/https://www.ntnews.com/cinema/suriya-and-venky-atluris-vishwanath-sons-official-trailer-unveiled-2476424 |archive-date=8 August 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt; సినిమాను ఆగష్టు 14న విడుదల అయింది.&lt;ref name=&quot;సూర్య విశ్వనాథ్ అండ్ సన్స్ రిలీజ్ డేట్ - కరుప్పు సక్సెస్ జోష్ కంటిన్యూ చేస్తూ...&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=సూర్య విశ్వనాథ్ అండ్ సన్స్ రిలీజ్ డేట్ - కరుప్పు సక్సెస్ జోష్ కంటిన్యూ చేస్తూ... |url=https://telugu.abplive.com/entertainment/cinema/suriya-vishwanath-and-sons-release-date-officially-locked-248696 |access-date=12 August 2026 |publisher=ABP Desam |date=28 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260812034110/https://telugu.abplive.com/entertainment/cinema/suriya-vishwanath-and-sons-release-date-officially-locked-248696 |archive-date=12 August 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;

ఈ సినిమా మే 2025లో తాత్కాలిక పేరు ''సూర్యా 46'' కింద అధికారికంగా ప్రకటించబడింది, ఎందుకంటే ఇది ప్రధాన పాత్రలో నటుడికి 46వ సినిమా, ప్రధాన ఫోటోగ్రఫీ అదే నెలలో ప్రారంభమైంది. అధికారిక పేరు మార్చి 2026లో ప్రకటించబడింది. జూన్ 2026లో చిత్రీకరణ ముగిసే ముందు [[ఉదగమండలం|ఊటీ]], [[బెలారస్]] సహా అనేక ప్రదేశాలలో చిత్రీకరణ జరిగింది. ఈ సినిమాకి [[జి. వి. ప్రకాష్|జి. వి. ప్రకాష్ కుమార్]] సంగీతం సమకూర్చగా, నిమిష్ రవి సినిమాటోగ్రఫీ, [[నవీన్ నూలి]] ఎడిటింగ్ చేశారు.&lt;ref name=&quot;thr-august&quot;&gt;{{Cite web|date=28 May 2026|title='Vishwanath and Sons': Suriya and Mamitha Baiju's Film Locks August Release|url=https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/vishwanath-and-sons-suriya-and-mamitha-baijus-film-locks-august-release|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260716022545/https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/vishwanath-and-sons-suriya-and-mamitha-baijus-film-locks-august-release|archive-date=16 July 2026|access-date=24 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter India]]}}&lt;/ref&gt;

''విశ్వనాథ్ &amp; సన్స్'' 14 ఆగస్టు 2026న థియేటర్లలో విడుదలై విమర్శకుల నుండి సానుకూల సమీక్షలను అందుకుంది.&lt;ref name=&quot;TimesNow2026&quot;&gt;{{Cite web|date=15 August 2026|title=Vishwanath And Sons Box Office Collection Day 1: Suriya-Starrer Takes Bumper Opening, Earns Rs 15.15 Crore|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/south/vishwanath-and-sons-box-office-collection-day-1-suriya-starrer-takes-bumper-opening-earns-rs-15-15-crore-article-155648181|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260815204328/https://www.timesnownews.com/entertainment-news/south/vishwanath-and-sons-box-office-collection-day-1-suriya-starrer-takes-bumper-opening-earns-rs-15-15-crore-article-155648181|archive-date=15 August 2026|access-date=23 August 2026|website=Times Now}}&lt;/ref&gt;  ఈ సినిమా సెప్టెంబర్ 11న [[నెట్‌ఫ్లిక్స్]] ఓటీటీలో స్ట్రీమింగ్ ప్రారంభమైంది.
== కథ ==
సంజయ్ విశ్వనాథ్(సూర్య) ఓ వ్యాపారవేత్త, ఒలింపిక్స్‌లో గోల్డ్ మెడల్ సాధించిన షూటర్. 40 ఏళ్లు వయసొచ్చినా పెళ్లి చేసుకోడు. అమెరికాకి వెళ్లి  సరోగసి ద్వారా మగబిడ్డని కని స్వదేశానికి తిరిగొస్తాడు. కొన్నాళ్ల తర్వాత పిల్లాడు ఓ అరుదైన వ్యాధి బారిన పడతాడు. బోన్ మారో(ఎముక గుజ్జు) ట్రాన్స్ ప్లాంట్ అవసరమవుతుంది. దీంతో బిడ్డకు జన్మనిచ్చిన తల్లి అవసరం ఏర్పడుతుంది. అమెరికాకు తిరిగెళ్లి సరోగసి మదర్ మ్యాడీ (మమిత)ని వెతికి భారత్‌కి తీసుకొస్తాడు. సర్జరీ తర్వాత ఆమె తిరిగి వెళ్ళిపోవాలని ముందే ఒప్పందం చేసుకుంటాడు.&lt;ref name=&quot;సూర్య 'విశ్వనాధ్ &amp; సన్స్' టీజర్ వచ్చేసింది.. 20 ఏళ్ళు పెద్దవాడితో ప్రేమ..&quot; /&gt;

20 ఏళ్ల మ్యాడీ.. సంజయ్ ఇంటికి వచ్చిన తర్వాత వారి జీవితాల్లో ఎలాంటి పరిణామాలు చోటు చేసుకున్నాయి? అసలు సంజయ్ 40 ఏళ్లు వచ్చినా పెళ్లికి ఎందుకు దూరంగా ఉంటున్నాడు? తల్లి అవసరం లేకుండా తన కొడుకును పెంచుకోగలిగాడా? మ్యాడీ ప్రేమని సంజయ్ ఎందుకు తిరస్కరించాడు? చివరకు పెళ్లి విషయంలో సంజయ్ తన ఆలోచన మార్చుకున్నాడా లేదా? అనేది మిగతా స్టోరీ.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=సూర్య 'విశ్వనాథ్ అండ్ సన్స్' సినిమా రివ్యూ {{!}} Vishwanath and Sons Movie Review In Telugu {{!}} Sakshi|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/vishwanath-and-sons-movie-review-telugu-2873206|access-date=2026-08-17|website=www.sakshi.com|language=te}}&lt;/ref&gt;
==నటీనటులు==
{{refbegin|2}}
* సంజయ్ విశ్వనాథ్ గా  [[సూర్య (నటుడు)|సూర్య]]
* మ్యాడీగా [[మమితా బైజు]]
* [[రాధిక శరత్‌కుమార్]]
* [[రవీనా టాండన్]]
* [[యోగి బాబు]]
* [[సుధ (నటి)|సుధ]]
* [[సర్వదమన్ బెనర్జీ]]
* [[హర్ష చెముడు]]
* మాథ్యూ వర్గీస్
* [[రఘుబాబు]]
* [[నాజర్ (నటుడు)|నాజర్]] 
* [[కాళీ వెంకట్]]
* [[కళ్యాణి నటరాజన్]]
* [[జార్జ్ మేరియన్]]
* [[భవాని శ్రీ]]
* కరాటే కార్తి
* రాజీవ్ మేనన్
* బ్యోర్న్ సుర్రావో
{{refend}}
== ఉత్పత్తి ==
=== అభివృద్ధి ===
[[వెంకీ అట్లూరి]] స్క్రీన్ ప్లే రాశారు. అతను &quot;ఒక యువ మహిళతో ప్రేమలో పడే వృద్ధుడు&quot; కథను ఊహించుకున్నాడు, కానీ విషయం చాలా గమ్మత్తైనది, ఏ స్టార్ ఇందులో నటించడానికి అంగీకరించదని అతను ఆందోళన చెందాడు. అట్లూరి ఈ కథను 2D ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్ అధిపతి రాజశేఖర్ పాండియన్‌కు చెప్పాడు, ఆయనకు ఇది నచ్చింది.&lt;ref name=&quot;NDTV(2026-07-31)&quot;&gt;{{Cite web|last=Srinivasan|first=Latha|date=31 July 2026|title='He Never Took The Easy Route': Vishwanath And Sons Director Venky Atluri On Working With Suriya|url=https://www.ndtv.com/entertainment/he-never-took-the-easy-route-vishwanath-and-sons-director-venky-atluri-on-working-with-suriya-11847290|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260813010756/https://www.ndtv.com/entertainment/he-never-took-the-easy-route-vishwanath-and-sons-director-venky-atluri-on-working-with-suriya-11847290|archive-date=13 August 2026|access-date=7 August 2026|website=[[NDTV]]}}&lt;/ref&gt; కొన్ని రోజుల తరువాత, అట్లూరి ఆ కథను [[సూర్య (నటుడు)|సూర్య]] చెప్పగలిగాడు. అప్పటికి, కథ పూర్తి స్క్రిప్ట్గా అభివృద్ధి చేయబడింది. సూర్య వెంటనే ఈ ఆలోచనను ఇష్టపడి దానిని చిత్రంగా అభివృద్ధి చేయడానికి అంగీకరించాడు.&lt;ref name=&quot;NDTV(2026-07-31)&quot; /&gt; స్క్రిప్ట్ ఖరారు కావడానికి ముందే కొన్ని సన్నివేశాలకు (కొన్ని సన్నివేశాలు పది కంటే ఎక్కువ డ్రాఫ్ట్లు) లెక్కలేనన్ని డ్రాఫ్ట్లను రాశానని అట్లూరి చెప్పారు.&lt;ref name=&quot;NDTV(2026-07-31)&quot; /&gt;

తాత్కాలికంగా సూర్''సూర్యా 46'' అని పేరు పెట్టబడిన, సితార ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్స్ ప్రొడక్షన్ నంబర్ 33 అని కూడా పిలువబడే ఈ ప్రాజెక్ట్  2025 మే 19న హైదరాబాద్‌లోని రామానాయుడు స్టూడియోస్‌లో సాంప్రదాయ [[పూజ]] వేడుకతో అధికారికంగా ప్రారంభించబడింది, దర్శకుడు త్రివిక్రమ శ్రీనివాస్ మొదటి క్లాప్ కొట్టారు.&lt;ref name=&quot;sakshi-pooja&quot;&gt;{{Cite web|date=19 May 2025|title=Director Venky Atluri's film with Suriya goes on floors with grand pooja|url=https://www.sakshipost.com/news/director-venky-atluris-film-suriya-goes-floors-grand-pooja-409559|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260813011437/https://www.sakshipost.com/news/director-venky-atluris-film-suriya-goes-floors-grand-pooja-409559|archive-date=13 August 2026|access-date=24 June 2026|website=[[Sakshi Post]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hans&quot;&gt;{{Cite web|date=19 May 2025|title=Suriya–Venky Atluri's film gets a grand launch with pooja ceremony|url=https://www.thehansindia.com/cinema/suriya-venky-atluris-film-gets-a-grand-launch-with-pooja-ceremony-972384|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250826091914/https://www.thehansindia.com/cinema/suriya-venky-atluris-film-gets-a-grand-launch-with-pooja-ceremony-972384|archive-date=26 August 2025|access-date=24 June 2026|website=[[The Hans India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;thr-launched&quot;&gt;{{Cite web|date=21 May 2025|title=Suriya and Mamitha Baiju's Film With Venky Atluri Launched|url=https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/suriya-and-mamitha-baijus-film-with-venky-atluri-launched|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260208074942/https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/suriya-and-mamitha-baijus-film-with-venky-atluri-launched|archive-date=8 February 2026|access-date=24 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter India]]}}&lt;/ref&gt; వాతీ (2023), [[లక్కీ భాస్కర్]] (2024) సినిమాలతో వరుస విజయాలు సాధించిన అట్లూరితో సూర్యకు ఇది మొదటి సినిమా.&lt;ref name=&quot;sakshi-shooting&quot;&gt;{{Cite web|date=19 May 2025|title=Suriya–Venky Atluri Film: Shooting Starts May 2025, Targeting Summer 2026 Release|url=https://www.sakshipost.com/news/entertainment/suriya-venky-atluri-film-shooting-starts-may-2025-targeting-summer-2025-release|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260813005154/https://www.sakshipost.com/news/entertainment/suriya-venky-atluri-film-shooting-starts-may-2025-targeting-summer-2025-release|archive-date=13 August 2026|access-date=24 June 2026|website=[[Sakshi Post]]}}&lt;/ref&gt;
===కాస్టింగ్===
ఇందులో [[మమితా బైజు|మమిత బైజు]] కథానాయికగా నటిస్తోంది. [[రవీనా టాండన్]], [[రాధిక (నటి)|రాధిక శరత్ కుమార్]] కూడా ఈ సినిమాలో నటిస్తున్నారు.&lt;ref name=&quot;sakshi-shooting2&quot;&gt;{{Cite web|date=19 May 2025|title=Suriya–Venky Atluri Film: Shooting Starts May 2025, Targeting Summer 2026 Release|url=https://www.sakshipost.com/news/entertainment/suriya-venky-atluri-film-shooting-starts-may-2025-targeting-summer-2025-release|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260813005154/https://www.sakshipost.com/news/entertainment/suriya-venky-atluri-film-shooting-starts-may-2025-targeting-summer-2025-release|archive-date=13 August 2026|access-date=24 June 2026|website=[[Sakshi Post]]}}&lt;/ref&gt; సూర్యను ''[[గజినీ]]'' (2005) లో చూసినప్పటి నుండి తాను అతన్ని మెచ్చుకున్నానని, ఇంతకుముందు అతనితో కలిసి పనిచేసే అవకాశాన్ని కోల్పోయానని మమత వెల్లడించింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|date=3 August 2026|title=Mamitha Baiju calls ‘Vishwanath And Sons’ co-star Suriyaan ‘inspiration and a gentleman’; reveals she missed an earlier chance to work with him|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/mamitha-baiju-calls-vishwanath-and-sons-co-star-suriya-an-inspiration-and-a-gentleman-reveals-she-missed-an-earlier-chance-to-work-with-him/articleshow/132818295.cms|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260813122502/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/mamitha-baiju-calls-vishwanath-and-sons-co-star-suriya-an-inspiration-and-a-gentleman-reveals-she-missed-an-earlier-chance-to-work-with-him/articleshow/132818295.cms|archive-date=13 August 2026|access-date=13 August 2026|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ఈ ప్రాజెక్ట్ 25 సంవత్సరాల తరువాత [[రవీనా టాండన్|రవీనా]] తమిళ సినిమాల్లోకి తిరిగి అడుగుపెట్టింది, 2001 సినిమా అలవందన్ లో ఆమె కనిపించిన తరువాత, ఇది మొత్తం మీద ఆమె మూడవ తమిళ సినిమాగా నిలిచింది.&lt;ref name=&quot;newsx-date&quot;&gt;{{Cite web|date=14 March 2026|title='Vishwanath And Sons' Teaser To Release On THIS Date! Suriya And Venky Atluri Movie Poster Out|url=https://www.newsx.com/entertainment/vishwanath-and-sons-teaser-to-release-on-this-date-suriya-and-venky-atluri-movie-poster-out-check-release-date-cast-and-story-182731/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260315091655/https://www.newsx.com/entertainment/vishwanath-and-sons-teaser-to-release-on-this-date-suriya-and-venky-atluri-movie-poster-out-check-release-date-cast-and-story-182731/|archive-date=15 March 2026|access-date=24 June 2026|website=[[NewsX]]}}&lt;/ref&gt;

===చిత్రీకరణ===
ఈ సినిమా ప్రారంభోత్సవం తరువాత ప్రధాన ఫోటోగ్రఫీ 9 జూన్ 2025న ప్రారంభమైంది, ఆ సమయంలో నిర్మాతలు ఈ సినిమా  అధికారిక ఫస్ట్-లుక్ పోస్టర్‌ను విడుదల చేశారు.&lt;ref name=&quot;thr-filming&quot;&gt;{{Cite web|date=12 June 2025|title='Suriya 46' with Venky Atluri Begins Filming, Makers Release First Look|url=https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/suriya-46-with-venky-atluri-begins-filming-makers-release-first-look|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260813012433/https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/suriya-46-with-venky-atluri-begins-filming-makers-release-first-look|archive-date=13 August 2026|access-date=24 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter India]]}}&lt;/ref&gt;ఈ సినిమా భారతదేశంలోని [[ఉదగమండలం|ఊటీ]], [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] వంటి ప్రదేశాలలో చిత్రీకరణ జరిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=29 July 2026|title=Venky Atluri on Collaborations: 'When You Come to Telugu, You Have to Work According to a Telugu Mindset'|url=https://www.hollywoodreporterindia.com/features/interviews/venky-atluri-on-actors-coming-to-telugu-films-when-you-come-to-telugu-you-have-to-work-according-to-a-telugu-mindset|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260813014430/https://www.hollywoodreporterindia.com/features/interviews/venky-atluri-on-actors-coming-to-telugu-films-when-you-come-to-telugu-you-have-to-work-according-to-a-telugu-mindset|archive-date=13 August 2026|access-date=13 August 2026|website=[[The Hollywood Reporter India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=8 December 2025|title=Suriya returns to Hyderabad to wrap ‘Suriya 46’ as work begins on his ‘Suriya 47’ movie|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/suriya-returns-to-hyderabad-to-wrap-suriya-46-as-work-begins-on-his-suriya-47-movie/articleshow/125842469.cms|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260131083121/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/suriya-returns-to-hyderabad-to-wrap-suriya-46-as-work-begins-on-his-suriya-47-movie/articleshow/125842469.cms|archive-date=31 January 2026|access-date=7 August 2026|website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=9 June 2025|title=Actor Suriya in Hyderabad with daughter Diya for Venky Atluri's upcoming film shoot|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/actor-suriya-lands-in-hyderabad-with-daughter-diya-ahead-of-venky-atluri-film-shoot-2737967-2025-06-09|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260316024700/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/actor-suriya-lands-in-hyderabad-with-daughter-diya-ahead-of-venky-atluri-film-shoot-2737967-2025-06-09|archive-date=16 March 2026|access-date=7 August 2026|website=[[India Today]]}}&lt;/ref&gt; ఈ సినిమా ఐరోపాలో కూడా విస్తృతంగా చిత్రీకరించబడింది, [[పారిస్]] చిత్రీకరణ జరిగింది, [[బెలారస్]] ప్రధాన షెడ్యూల్ జరిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=9 August 2026|title=Venky Atluri reveals rejected script from Suriya before Vishwanath &amp; Sons: 'I was scared...'|url=https://www.cinemaexpress.com/tamil/news/2026/Aug/09/venky-atluri-reveals-rejected-script-from-suriya-before-vishwanath-sons-i-was-scared|website=[[Cinema Express]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=8 October 2025|title=Suriya 46: Venky Atluri's film shoot moves to Europe; fans demand 'Karuppu' release date|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/suriya-46-venky-atluris-film-shoot-moves-to-europe-fans-demand-karuppu-release-date/articleshow/124384684.cms|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260731150536/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/suriya-46-venky-atluris-film-shoot-moves-to-europe-fans-demand-karuppu-release-date/articleshow/124384684.cms|archive-date=31 July 2026|access-date=7 August 2026|website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; అట్లూరి రెగ్యులర్ టెక్నికల్ సహకారులు చాలా మంది, సినిమాటోగ్రాఫర్ నిమిష్ రవి,  ప్రొడక్షన్ డిజైనర్ బాంగ్లాన్‌తో పాటు ఎడిటర్ నవీన్ నూలితో కలిసి ఈ ప్రాజెక్ట్‌లో చేరారు.&lt;ref name=&quot;thr-august2&quot;&gt;{{Cite web|date=28 May 2026|title='Vishwanath and Sons': Suriya and Mamitha Baiju's Film Locks August Release|url=https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/vishwanath-and-sons-suriya-and-mamitha-baijus-film-locks-august-release|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260716022545/https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/vishwanath-and-sons-suriya-and-mamitha-baijus-film-locks-august-release|archive-date=16 July 2026|access-date=24 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hans2&quot;&gt;{{Cite web|date=19 May 2025|title=Suriya–Venky Atluri's film gets a grand launch with pooja ceremony|url=https://www.thehansindia.com/cinema/suriya-venky-atluris-film-gets-a-grand-launch-with-pooja-ceremony-972384|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250826091914/https://www.thehansindia.com/cinema/suriya-venky-atluris-film-gets-a-grand-launch-with-pooja-ceremony-972384|archive-date=26 August 2025|access-date=24 June 2026|website=[[The Hans India]]}}&lt;/ref&gt; జూన్ 2026లో చిత్రీకరణ పూర్తయింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Tanmayi|first=Bhawana|date=23 June 2026|title=Suriya and Mamitha Baiju’s Vishwanath and Sons release gets much-needed boost|url=https://www.moneycontrol.com/entertainment/suriya-and-mamitha-baiju-s-vishwanath-and-sons-release-gets-much-needed-boost-article-13956300.html|website=[[Moneycontrol]]}}&lt;/ref&gt;

== సంగీతం ==
సౌండ్‌ట్రాక్, బ్యాక్‌గ్రౌండ్ స్కోర్‌ను [[జి. వి. ప్రకాష్|జి. వి. ప్రకాష్ కుమార్]] స్వరపరిచాడు. ''[[సార్|వథి/సర్]]'', వాటి తర్వాత అట్లూరితో తిరిగి వ్,  సూరారై పోట్రు (2020) తో ప్రారంభమైన సూర్యతో స్వరకర్త అనుబంధాన్ని కొనసాగించారు.&lt;ref name=&quot;thr-august3&quot;&gt;{{Cite web|date=28 May 2026|title='Vishwanath and Sons': Suriya and Mamitha Baiju's Film Locks August Release|url=https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/vishwanath-and-sons-suriya-and-mamitha-baijus-film-locks-august-release|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260716022545/https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/vishwanath-and-sons-suriya-and-mamitha-baijus-film-locks-august-release|archive-date=16 July 2026|access-date=24 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter India]]}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్ర సంగీత ప్రచారంలో భాగంగా తమిళంలో &quot;పట్టంపూచి&quot;, తెలుగులో &quot;నేనేనో బటర్‌ఫ్లై&quot; అనే మొదటి సింగిల్ విడుదల చేయబడింది. రెండు వెర్షన్‌లలోనూ [[సుభలాషిణి|సుబ్లషినీ]] గాత్రం అందించగా, తమిళంలో అరుణరాజా కామరాజ్ సాహిత్యం అందించాడు.&lt;ref name=&quot;ccn-single&quot;&gt;{{Cite web|date=22 June 2026|title=Vishwanath And Sons First Single 'Pattampoochi' Emerges as the Next Big Musical Sensation|url=https://www.chennaicitynews.net/cinema/vishwanath-and-sons-first-single-pattampoochi-emerges-as-the-next-big-musical-sensation/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260813011849/https://www.chennaicitynews.net/cinema/vishwanath-and-sons-first-single-pattampoochi-emerges-as-the-next-big-musical-sensation/|archive-date=13 August 2026|access-date=24 June 2026|website=Chennai City News}}&lt;/ref&gt;

=== పాటలు ===
{{Track listing
| headline =  
| total_length =  
| extra_column = గాయకులు
| title1 = నేనో బటర్‌ఫ్లై&lt;ref name=&quot;విశ్వనాథ్ అండ్‌ సన్స్ నుంచి తొలి పాట 'నేనో బటర్‌ఫ్లై' వచ్చేసింది&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=విశ్వనాథ్ అండ్‌ సన్స్ నుంచి తొలి పాట 'నేనో బటర్‌ఫ్లై' వచ్చేసింది |url=https://10tv.in/telugu-news/movies/neno-butterfly-lyric-video-out-from-vishwanath-and-sons-vm-1101753.html |access-date=12 August 2026 |publisher=10TV Telugu |date=20 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260812040602/https://10tv.in/telugu-news/movies/neno-butterfly-lyric-video-out-from-vishwanath-and-sons-vm-1101753.html |archive-date=12 August 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;
| extra1 =  సుబ్లాషిని
| lyrics1 =  రామజోగయ్య శాస్త్రి 
| music1 = 
| length1 = 4:48
| title2 =  ది వెడ్డింగ్ సాంగ్&lt;ref name=&quot;సూర్య పాడిన వెడ్డింగ్ సాంగ్ వచ్చేసింది&quot;&gt;{{cite news |title=సూర్య పాడిన వెడ్డింగ్ సాంగ్ వచ్చేసింది |url=https://www.chitrajyothy.com/2026/tollywood/the-wedding-song-from-vishwanath-and-sons-released-rp-73851.html |access-date=12 August 2026 |publisher=Chitrajyothy |date=25 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260812040932/https://www.chitrajyothy.com/2026/tollywood/the-wedding-song-from-vishwanath-and-sons-released-rp-73851.html |archive-date=12 August 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;
| extra2 =  సూర్య
| lyrics2 =   రామ‌జోగ‌య్య శాస్త్రి 
| music2 =  
| length2 =  4:48
| title3 = 
| extra3 = 
| lyrics3 = 
| music3 =  
| length3 =  
| title4 =  
| extra4 =  
| lyrics4 =
| music4 =  
| length4 =  
}}

== మార్కెటింగ్ ==
ఈ సినిమా పేరు మార్చి 2026లో వెల్లడైంది, టీజర్ మార్చి 16న వస్తుందని మేకర్స్ ప్రకటించారు.&lt;ref name=&quot;newsx-date2&quot;&gt;{{Cite web|date=14 March 2026|title='Vishwanath And Sons' Teaser To Release On THIS Date! Suriya And Venky Atluri Movie Poster Out|url=https://www.newsx.com/entertainment/vishwanath-and-sons-teaser-to-release-on-this-date-suriya-and-venky-atluri-movie-poster-out-check-release-date-cast-and-story-182731/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260315091655/https://www.newsx.com/entertainment/vishwanath-and-sons-teaser-to-release-on-this-date-suriya-and-venky-atluri-movie-poster-out-check-release-date-cast-and-story-182731/|archive-date=15 March 2026|access-date=24 June 2026|website=[[NewsX]]}}&lt;/ref&gt; ఆ రోజున విడుదలైన టీజర్ సూర్యను సంజయ్ విశ్వనాథ్‌గా పరిచయం చేసి ఆన్‌లైన్‌లో ట్రెండింగ్‌లో నిలిచింది, ప్రేక్షకులు నటుడి లుక్‌ను, సినిమా టోన్‌ను ప్రశంసించారు.&lt;ref name=&quot;newsx-teaser&quot;&gt;{{Cite web|last=Gothi|first=Harshita|date=16 March 2026|title=Suriya's 'Vishwanath and Sons' Teaser Dropped|url=https://www.newsx.com/entertainment/suriyas-vishwanath-and-sons-teaser-dropped-release-date-cast-storyline-and-venky-atluris-family-drama-first-glimpse-out-183734/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260317110229/https://www.newsx.com/entertainment/suriyas-vishwanath-and-sons-teaser-dropped-release-date-cast-storyline-and-venky-atluris-family-drama-first-glimpse-out-183734/|archive-date=17 March 2026|access-date=24 June 2026|website=[[NewsX]]}}&lt;/ref&gt; ఈ సినిమా ఆడియో విడుదల 2026 ఆగస్టు 2న కోయంబత్తూరులోని హిందూస్తాన్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ &amp; సైన్స్‌లో జరిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite tweet|number=2083046625648488880|user=SitharaEnts|title=Get Ready for the Grand Celebration 🥳|author=Sithara Entertainments|date=31 July 2026|access-date=8 August 2026}}&lt;/ref&gt;

== విడుదల ==

=== థియేట్రికల్ ===
''విశ్వనాథ్ &amp; సన్స్ సినిమా స్వాతంత్ర్య దినోత్సవ సందర్బంగా 2026 ఆగస్టు 14న థియేటర్లలో విడుదలైంది''.వాస్తవానికి ప్రకటించిన జూలై 2026 విడుదల తేదీని మార్చి, నిర్మాత నాగ వంశీ  మే 28న ఈ తేదీని ధృవీకరించారు.&lt;ref name=&quot;thr-august4&quot;&gt;{{Cite web|date=28 May 2026|title='Vishwanath and Sons': Suriya and Mamitha Baiju's Film Locks August Release|url=https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/vishwanath-and-sons-suriya-and-mamitha-baijus-film-locks-august-release|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260716022545/https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/vishwanath-and-sons-suriya-and-mamitha-baijus-film-locks-august-release|archive-date=16 July 2026|access-date=24 June 2026|website=[[The Hollywood Reporter India]]}}&lt;/ref&gt; ఇది తెలుగు, తమిళ భాషలలో విడుదలైంది.&lt;ref&gt;{{Cite AV media}}&lt;/ref&gt; విడుదలకు ముందు, ఈ''సినిమా'' ప్రీ-రిలీజ్ బిజినెస్ ₹300 కోట్లు  మిలియన్లు) దాటిందని వార్తలు వచ్చాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=17 July 2026|title=Suriya's Viswanath and Sons OTT Rights Sold|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/ott/netflix-grabs-suriyas-viswanath-and-sons-digital-rights-1971668|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260718084728/https://www.deccanchronicle.com/entertainment/ott/netflix-grabs-suriyas-viswanath-and-sons-digital-rights-1971668|archive-date=18 July 2026|access-date=7 August 2026|website=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt; ఈ ''సినిమా'' 2026 ఆగస్టు 13న యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ప్రీమియర్ చేయబడింది.&lt;ref name=&quot;USA&quot;&gt;{{Cite tweet|number=2082482642050806164|user=ShlokaEnts|title=For everyone who is in love, believes in love and everyone waiting for it...❤️|author=Shloka Entertainments|date=29 July 2026|access-date=8 August 2026}}&lt;/ref&gt;

=== పంపిణీ ===
తమిళనాడులో ఈ సినిమా పంపిణీ బాధ్యతను ప్రైమార్క్ ప్రొడక్షన్స్ నిర్వహిస్తోంది.&lt;ref&gt;{{Cite tweet|number=2080636283710546402|user=PrimarkProd|title=Taking our next big step 🔥|author=Primark Productions|date=24 July 2026|access-date=8 August 2026}}&lt;/ref&gt; భారతదేశంలో ఈ సినిమాకు ఇతర పంపిణీదారులలో న్యూ సూర్య ఫిల్మ్స్ ([[కేరళ]]), రాజుకుంటా ఫిల్మ్ డిస్ట్రిబ్యూటర్స్ ఎల్ఎల్‌పి ([[నిజాం|నిజాం ప్రాంతం]]), వికె ఫిల్మ్స్ (కర్ణాటక) ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite tweet|number=2082712321772925057|user=SitharaEnts|title=New Surya Films is set to bring #VishwanathAndSons to audiences across Kerala 💥💥|author=Sithara Entertainments|date=30 July 2026|access-date=8 August 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite tweet|number=2084872748250304857|user=GulteOfficial|title=New Development In Nizam Business|author=Gulte|date=5 August 2026|access-date=8 August 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite tweet|number=2085340391415652788|user=vkfilmsrelease|title=#VishwanathAndSons is all set to entertain audiences across Karnataka, released by @vkfilmsrelease.|author=VK Films|date=6 August 2026|access-date=8 August 2026}}&lt;/ref&gt; విదేశీ ప్రచురణకర్తలలో శ్లోక ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్స్ (USA), యార్క్ సినిమాస్ (కెనడా), లైనస్ మీడియా (బెల్జియం, నెదర్లాండ్స్, లక్సెంబర్గ్), జినెఫ్లిక్స్ (జర్మనీ), SAS ప్లాజా (శ్రీలంక) బోలిన్ సినిమా (UK, యూరోప్), హోమ్ స్క్రీన్ ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్ (సింగపూర్), మాలిక్ స్ట్రీమ్స్ కార్పొరేషన్ (మలేషియా) ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;USA2&quot;&gt;{{Cite tweet|number=2082482642050806164|user=ShlokaEnts|title=For everyone who is in love, believes in love and everyone waiting for it...❤️|author=Shloka Entertainments|date=29 July 2026|access-date=8 August 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite tweet|number=2082898050432086416|user=yorkcinemas|title=Canada, get ready! ❤️✨|author=York Cinemas|date=31 July 2026|access-date=8 August 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite tweet|number=2084639525352231119|user=ahimsafilms|title=Belgium, Netherlands &amp; Luxembourg, welcome aboard|author=Ahimsa Entertainment|date=4 August 2026|access-date=8 August 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite tweet|number=2084240355978080479|user=ahimsafilms|title=Germany joins the celebration early|author=Ahimsa Entertainment|date=3 August 2026|access-date=8 August 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite tweet|number=2084903980065550459|user=StudioFlicks|title=#VishwanathAndSons Srilanka release by SAS Plaza|author=Studio Flicks|date=5 August 2026|access-date=8 August 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite tweet|number=2084897337147789738|user=PharsFilm|title=Excited to announce Boleyn Cinema as our distribution partner for Vishwanath &amp; Sons in UK &amp; Europe.|author=Phars Film Co LLC|date=5 August 2026|access-date=8 August 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite tweet|number=2087050457831407748|user=homescreenent|title=SINGAPORE, GET READY! 🔥|author=Home Screen Entertainment|date=11 August 2026|access-date=12 August 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 August 2026|title=Excited to announce Malik Streams Corporation as our distribution partner for Vishwanath &amp; Sons in Malaysia.|url=https://www.instagram.com/p/DbpiwpHsKzz/|access-date=14 August 2026|website=malikstreams|format=[[Instagram]]}}&lt;/ref&gt;

=== ఓటీటీ ===
థియేటర్లలో విడుదలైన తర్వాత [[నెట్‌ఫ్లిక్స్]] డిజిటల్ స్ట్రీమింగ్ హక్కులను పొందింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=18 March 2026|title='Vishwanath and Sons' OTT release: Suriya starrer to stream on THIS platform after theatrical run|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vishwanath-and-sons-ott-release-suriya-starrer-to-stream-on-this-platform-after-theatrical-run/articleshow/129644968.cms|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260814182841/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vishwanath-and-sons-ott-release-suriya-starrer-to-stream-on-this-platform-after-theatrical-run/articleshow/129644968.cms|archive-date=14 August 2026|access-date=14 August 2026|website=The Times of India|language=en}}&lt;/ref&gt; ఈ సినిమా తెలుగు, తమిళం, మలయాళం, కన్నడ, హిందీ భాషలలో [[నెట్‌ఫ్లిక్స్|నెట్‌ఫ్లిక్స్‌లో]] సెప్టెంబర్ 11 నుండి ప్రసారం చేయడం ప్రారంభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=‘Vishwanath And Sons’ OTT release date official: When and where to watch the Suriya and Mamitha Baiju starrer family entertainer online?|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vishwanath-and-sons-ott-release-date-official-when-and-where-to-watch-the-suriya-and-mamitha-baiju-starrer-family-entertainer-online/articleshow/133914327.cms|access-date=10 September 2026|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}
==బయటి లింకులు==
* {{IMDb title |35836025}}

[[వర్గం:2026 తెలుగు సినిమాలు]]</text>
      <sha1>pi462k0ghxfktm6qi1znf4llz2kskqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ప్రసూతి మరణం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>506644</id>
    <revision>
      <id>4957401</id>
      <parentid>4955508</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T01:58:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <origin>4957401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10442" sha1="dtl0yw7p2yshq9e6qzk8btz5qcjdfbc" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             =Maternal death
|synonym          =Maternal mortality
|image            =A mother dies and is taken by angels as her new-born child is taken away, A grave from 1863 in Striesener Friedhof in Dresden.jpg
|image_size       =
|image_thumbtime  =
|alt              =
|caption          =A mother dies and is taken by angels as her new-born child is taken away, A grave from 1863 in Striesener Friedhof in Dresden.
|pronounce        =
|specialty        =[[Obstetrics]]
|symptoms         =
|complications    =
|onset            =
|duration         =
|types            =
|causes           =[[Obstetrical bleeding]], including [[postpartum bleeding]]; [[high blood pressure during pregnancy]]; infections, including [[postpartum infections]]; complications of [[delivery]]; [[unsafe abortion]]&lt;ref name=WHO2024/&gt;
|risks            =[[Poverty]], [[ethnicity]], living outside [[urban centers]], few [[women's rights]], few [[healthcare providers]]&lt;ref name=WHO2024/&gt;
|diagnosis        =
|differential     =
|prevention       =Access to [[birth control]], safe [[abortion]]s, skilled [[birth attendant]]s with backup emergency [[obstetric care]]&lt;ref name=WHO2024/&gt;&lt;ref name=UNFPA2024/&gt;
|treatment        =
|medication       =
|prognosis        =
|frequency        =
|deaths           =287,000 women (2020)&lt;ref name=WHO2024/&gt;
}}

[[ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ]] (WHO) ప్రకారం, '''ప్రసూతి మరణం''' ( '''మాతృ మరణం''' ) అంటే గర్భధారణ సమయంలో లేదా [[గర్భం]] ముగిసిన ఆరు వారాలలోపు, గర్భధారణ సమస్యలు, గర్భధారణ వల్ల తీవ్రమయ్యే అంతర్లీన ఆరోగ్య పరిస్థితులు లేదా ఈ పరిస్థితుల నిర్వహణ కారణంగా ఒక మహిళ [[మరణం|మరణించడం]].&lt;ref name=&quot;WHO2024Def&quot;&gt;{{Cite web|title=Indicator Metadata Registry Details|url=https://www.who.int/data/gho/indicator-metadata-registry/imr-details/4622|access-date=2021-11-08|website=www.who.int|language=en|archive-date=2021-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20211108021425/https://www.who.int/data/gho/indicator-metadata-registry/imr-details/4622|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211108021425/https://www.who.int/data/gho/indicator-metadata-registry/imr-details/4622|date=2021-11-08}}&lt;/ref&gt; CDC నిర్వచనం ప్రకారం గర్భం ముగిసిన ఒక సంవత్సరం లోపు, 42 రోజుల తర్వాత WHO దీనిని &quot;ఆలస్య మాతృ మరణం&quot; అని సూచిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;CDC2024Def&quot;&gt;{{Cite web|title=Pregnancy Mortality Surveillance System {{!}} Maternal and Infant Health {{!}} CDC|url=https://www.cdc.gov/reproductivehealth/maternal-mortality/pregnancy-mortality-surveillance-system.htm|website=www.cdc.gov|access-date=9 March 2024|language=en-us|date=31 March 2023|archive-date=5 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210105205430/https://www.cdc.gov/reproductivehealth/maternal-mortality/pregnancy-mortality-surveillance-system.htm|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210105205430/https://www.cdc.gov/reproductivehealth/maternal-mortality/pregnancy-mortality-surveillance-system.htm|date=5 January 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WHO2024Def&quot; /&gt;

సాధారణ కారణాలలో ప్రసూతి రక్తస్రావం, ప్రసవానంతర రక్తస్రావంతో సహా; [[గర్భధారణ సమయంలో అధిక రక్తపోటు]] ; ఇన్ఫెక్షన్లు, [[ప్రసూతి ఇన్ఫెక్షన్లు|ప్రసవానంతర ఇన్ఫెక్షన్లతో]] సహా; ప్రసవ సమస్యలు;, అసురక్షిత గర్భస్రావం ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;WHO2024&quot;&gt;{{Cite web|title=Maternal mortality|url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/maternal-mortality|website=www.who.int|access-date=8 March 2024|language=en|archive-date=10 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210410041804/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/maternal-mortality|url-status=live}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/maternal-mortality &quot;Maternal mortality&quot;]. ''www.who.int''. [https://web.archive.org/web/20210410041804/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/maternal-mortality Archived] from the original on 10 April 2021&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;8 March&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt; {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210410041804/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/maternal-mortality|date=10 April 2021}}&lt;/ref&gt; ఇతర కారణాలలో రక్తపు గడ్డలు, అమ్నియోటిక్ ఫ్లూయిడ్ ఎంబోలిజం, [[పెరిపార్టమ్ కార్డియోమయోపతి]] ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;CDC2024Def&quot; /&gt; వాటిని గర్భధారణ సమస్యల వంటి ప్రత్యక్ష మరణాలు;, గర్భధారణ ఇప్పటికే ఉన్న పరిస్థితిని మరింత తీవ్రతరం చేసినప్పుడు సంభవించే పరోక్ష మరణాలుగా విభజించారు.&lt;ref name=&quot;WHO2024Def&quot; /&gt; మాతృ మరణాల నిష్పత్తి (ప్రతి 100,000 సజీవ జననాలకు మాతృ మరణాల సంఖ్య), మాతృ మరణాల రేటు (పునరుత్పత్తి వయస్సు గల ప్రతి 100,000 మంది మహిళలకు మరణాల సంఖ్య) అనే రెండు ప్రధాన కొలమానాలు ఉన్నాయి, ఈ రెండింటినీ MMR గా సంక్షిప్తీకరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Staff|first=P. R. I.|title=Definitions of Maternal Mortality|url=https://www.pop.org/definitions-of-maternal-mortality/|website=PRI|access-date=9 March 2024|date=10 January 2014|archive-date=2 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202083826/https://www.pop.org/content/definitions-maternal-mortality|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202083826/https://www.pop.org/content/definitions-maternal-mortality|date=2 February 2017}}&lt;/ref&gt;

నివారణలో [[గర్భనియంత్రణ|జనన నియంత్రణ]], సురక్షితమైన [[గర్భస్రావం|అబార్షన్‌లు]], బ్యాకప్ అత్యవసర ప్రసూతి సంరక్షణతో నైపుణ్యం కలిగిన ప్రసవ సహాయకుల లభ్యత ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;WHO2024&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;UNFPA2024&quot;&gt;{{Cite web|title=Maternal health|url=https://www.unfpa.org/maternal-health#readmore-expand|publisher=United Nations Population Fund|access-date=9 March 2024|archive-date=2 September 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090902114209/http://www.unfpa.org/mothers/consensus.htm#readmore-expand|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090902114209/http://www.unfpa.org/mothers/consensus.htm#readmore-expand|date=2 September 2009}}&lt;/ref&gt; తగినంత సంరక్షణ అందకపోవడానికి గల ప్రమాద కారకాలలో [[పేదరికం]], జాతి, పట్టణ కేంద్రాలకు వెలుపల నివసించడం, మహిళల హక్కులు తక్కువగా ఉండటం, ఆరోగ్య సంరక్షణ ప్రదాతల లభ్యత తక్కువగా ఉండటం వంటివి ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;WHO2024&quot; /&gt; [[సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాలు|సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాలలో]] (SDG) 2030 నాటికి ప్రసూతి మరణాలను తగ్గించడం కూడా ఉంది, ఇది ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ కీలక ప్రాధాన్యతలలో ఒకటి.&lt;ref name=&quot;WHO2024&quot; /&gt;

2020లో, సుమారు 2,87,000 మంది మహిళలు గర్భధారణ, ప్రసవం కారణంగా మరణించారు.&lt;ref name=&quot;WHO2024&quot; /&gt; దాదాపు 95% మరణాలు తక్కువ, మధ్య ఆదాయ దేశాలలో, ముఖ్యంగా సహారా ఉప-ప్రాంత ఆఫ్రికాలో, కొంతవరకు దక్షిణ ఆసియాలో సంభవిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;WHO2024&quot; /&gt; తక్కువ ఆదాయ దేశాలలో ఇది 15 సంవత్సరాల వయస్సు వచ్చే మహిళల మరణాలలో సుమారు 2% ని సూచిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;WHO2024&quot; /&gt; 2000, 2020 మధ్య మాతృ మరణాల రేటు 34% తగ్గింది; అనేక దేశాలు తమ రేటును సగానికి పైగా తగ్గించాయి.&lt;ref name=&quot;WHO2024&quot; /&gt; ప్రతి మరణానికి, సుమారు 25 మంది మహిళలు గాయపడతారు, వ్యాధి బారిన పడతారు లేదా అంగవైకల్యానికి గురవుతారు.&lt;ref name=&quot;UNFPA2024&quot; /&gt;

== మూలాలు ==
{{:మూస:Reflist}}{{Reflist}}
&lt;references group=&quot;World Health Organization&quot; /&gt;
{{Reflist|group=United Nations}}
[[Category:స్త్రీ జననేంద్రియ వ్యవస్థ]]
[[Category:ప్రసూతి వైద్యం]]
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]
[[వర్గం:మరణాలు]]</text>
      <sha1>dtl0yw7p2yshq9e6qzk8btz5qcjdfbc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>డెర్జ్‌ప్రోమ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>506979</id>
    <revision>
      <id>4957281</id>
      <parentid>4941581</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T13:55:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4957281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26876" sha1="id16ybp4gz0cppq5546c4djj4cznlun" xml:space="preserve">{{Short description|ఖార్కివ్, ఉక్రెయిన్లోని కన్స్ట్రక్టివిస్ట్ భవనం}}

{{Infobox building
| name                = డెర్జ్ప్రోమ్
| native_name         = {{native name|uk|Держпром}}&lt;br /&gt;{{native name|ru|Госпром}}
| image               = Derzhprom building.jpg
| caption             = 2020లో వైమానిక దృశ్యం
| building_type       = [[కార్యాలయ భవనం|కార్యాలయం]], [[సమావేశ కేంద్రం|సమావేశం]]
| architectural_style = [[కన్స్ట్రక్టివిస్ట్ ఆర్కిటెక్చర్|కన్స్ట్రక్టివిజం]]
| address             = [[ఫ్రీడమ్ స్క్వేర్ (ఖార్కివ్)|మైదాన్ స్వోబోడీ]], 5, [[ఖార్కివ్]], [[ఖార్కివ్ ఒబ్లాస్ట్]], 61022
| location_town       = 
| location_country    = {{UKR}}
| client              = 
| owner               = 
| current_tenants     = 
| coordinates         = {{coord|50|0|24|N|36|13|37.5|E|type:landmark_region:BE|display=inline}}
| construction_start_date = 1925
| inauguration_date   = 7 నవంబర్ 1928
| cost                = 14,176,000 [[ఉక్రేనియన్ కార్బోవనెట్స్|UAK]]
| height              = 
| architectural       = 
| antenna_spire       = {{convert|108|m|ft|abbr=on}}
| roof                = {{convert|63|m|ft|abbr=on}}
| floor_count         = 13
| floor_area          = {{convert|60,000|m2|sqft|abbr=on}}
| elevator_count      = 12
| architect           = సెర్గీ సెరాఫిమోవ్, శామ్యూల్ క్రావెట్స్ మరియు మార్క్ ఫెల్గర్
| engineer            = పావ్లో రోట్టెర్ట్
| developer           = USSR ఆర్థిక మండలి
| public_transit      = 
| embedded            = {{Infobox historic site
 |embed = yes
 |designation1 = UKRAINE NATIONAL
 |designation1_offname = {{Lang|uk|Будинок держпромисловості (ДЕРЖПРОМ)}}&lt;br&gt;('రాష్ట్ర పరిశ్రమ భవనం (DERZHPROM)')
 |designation1_type = నిర్మాణకళ, పట్టణ ప్రణాళిక
 |designation1_number = 200031
}}
| website             = https://www.derzhprom.kh.ua/
}}

'''డెర్జ్ప్రోమ్''' ({{langx|uk|Держпром}}) లేదా '''గోస్ప్రోమ్''' ({{langx|ru|Госпром}}) భవనం [[ఉక్రెయిన్]] లోని [[ఖార్కివ్]] లోని [[ఫ్రీడమ్ స్క్వేర్, ఖార్కివ్|ఫ్రీడమ్ స్క్వేర్]] పై ఉన్న [[కార్యాలయ భవనం]]. [[కన్స్ట్రక్టివిస్ట్ ఆర్కిటెక్చర్|కన్స్ట్రక్టివిస్ట్]] శైలిలో నిర్మించబడిన ఇది, 1928లో పూర్తయినప్పుడు [[సోవియట్ యూనియన్]]లో మొదటి ఆధునిక [[ఆకాశహర్మ్యం]] భవనం.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ది ఫస్ట్ సోవియట్ స్కైస్క్రాపర్|url=http://travel.uaportal.com/news/52616.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070807173634/http://travel.uaportal.com:80/news/52616.html |archive-date=7 August 2007 }}&lt;/ref&gt; దీని పేరు రెండు పదాల [[సంక్షిప్తీకరణ]], అవి కలిపి ''రాష్ట్ర పరిశ్రమ'' అని అర్థం. ఆంగ్లంలో ఈ నిర్మాణాన్ని స్టేట్ ఇండస్ట్రీ బిల్డింగ్ లేదా ప్యాలెస్ ఆఫ్ ఇండస్ట్రీ అని పిలుస్తారు.

డెర్జ్ప్రోమ్, ఇప్పటికే [[UNESCO]] [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం|ప్రపంచ వారసత్వ జాబితా]]లో లేదా తాత్కాలిక జాబితాలోని 20వ శతాబ్దం ప్రారంభ నాటి ఆధునిక వాస్తుశిల్పానికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న వివిధ నిర్మాణాలలో ఒక విశిష్టమైన ప్రపంచ వాస్తు దృగ్విషయం.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6249/|title = డెర్జ్ప్రోమ్ (ది స్టేట్ ఇండస్ట్రీ బిల్డింగ్)|access-date=30 April 2026|publisher=ప్రపంచ వారసత్వ కేంద్రం}}&lt;/ref&gt;

2024 అక్టోబర్ 28న, రష్యా జరిపిన బాంబు దాడిలో డెర్జ్‌ప్రోమ్ తీవ్రంగా దెబ్బతింది.

==చరిత్ర==
[[File:palace of industry.jpg|thumb|left|1920ల చివరలో డెర్జ్ప్రోమ్ భవనం.]]
[[File:Gosprom to Build 1925.jpg|thumb|left|డెర్జ్ప్రోమ్ భవన నిర్మాణం (సుమారు 1925).]]
&quot;మొదటి సోవియట్ ఆకాశహర్మ్యం&quot; యొక్క ప్రారంభోత్సవం 7 నవంబర్ 1928న జరిగింది.&lt;ref name=&quot;GUE&quot; /&gt;

ఖార్కివ్ [[ఉక్రేనియన్ SSR]] రాజధానిగా ఉన్నప్పుడు రూపొందించబడిన కొన్ని ప్రదర్శన ప్రాజెక్టులలో ఈ భవనం ఒకటి. దీనిని [[వాస్తుశిల్పులు|వాస్తుశిల్పులు]] సెర్గీ సెరాఫిమోవ్, శామ్యూల్ క్రావెట్స్ మరియు మార్క్ ఫెల్గర్ కేవలం మూడు సంవత్సరాలలో నిర్మించారు.&lt;ref name=&quot;EHU&quot;&gt;{{Cite encyclopedia |year=2021 |script-title=uk:ДЕРЖПРОМ, Будинок державної промисловості |encyclopedia=[[Encyclopedia of History of Ukraine]] |publisher=[[Naukova Dumka]] |location=Kyiv |url=http://www.history.org.ua/?termin=derzhprom_budynok_derzhavnoji_promyslovosti |access-date=30 April 2026 |last=Shvydenko |first=O. O. |editor-last=Smoliy |editor-first=Valeriy |editor-link=Valeriy Smoliy |volume=1 (supplementary) |language=uk |trans-title=DERZHPROM, ది బిల్డింగ్ ఆఫ్ స్టేట్ ఇండస్ట్రీ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250604023430/http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?&amp;I21DBN=EIU&amp;P21DBN=EIU&amp;S21STN=1&amp;S21REF=10&amp;S21FMT=eiu_all&amp;C21COM=S&amp;S21CNR=20&amp;S21P01=0&amp;S21P02=0&amp;S21P03=TRN=&amp;S21COLORTERMS=0&amp;S21STR=derzhprom_budynok_derzhavnoji_promyslovosti |archive-date=4 June 2025}}&lt;/ref&gt; 1928లో దీని నిర్మాణం పూర్తయినప్పుడు, ఇది ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ఏకైక కట్టడంగా ఉండేది మరియు 1930ల వరకు దీనిని మించినది ఏదీ నిర్మించబడలేదు. దీని ప్రత్యేక లక్షణం ఏమిటంటే, చతురస్రం యొక్క కేంద్ర బిందువు వద్ద మాత్రమే సౌష్టవం కనిపిస్తుంది.{{cn|date=January 2026}}

దీని నిర్మాణంలో కాంక్రీటు వాడకం, పైకప్పు నడక మార్గాల వ్యవస్థ మరియు ఒకదానితో ఒకటి అనుసంధానించబడిన టవర్లు ఈ భవనాన్ని అత్యంత వినూత్నంగా చేస్తాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=ua_archi|date=13 November 2009|title=Госпром|url=https://ua-archi.livejournal.com/517.html|access-date=19 April 2021|website=Україна. Архітектура. Історія.}}&lt;/ref&gt; డెర్జ్‌ప్రోమ్ కార్యాలయాలు మరియు ఇతర గదులలో ఎయిర్ కండిషనింగ్, విద్యుత్ దీపాలు, రేడియో పాయింట్లు వంటి అధునాతన సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ఏర్పాటు చేశారు, మరియు ఈ భవనంలో ఉక్రెయిన్ యొక్క మొట్టమొదటి చెత్త డబ్బాల వ్యవస్థ కూడా ఉంది.&lt;ref name=&quot;EHU&quot; /&gt; విమర్శకుడు [[రేనర్ బాన్హామ్]] తన ''థియరీ అండ్ డిజైన్ ఇన్ ది ఫస్ట్ మెషిన్ ఏజ్'' పుస్తకంలో ఈ భవనాన్ని 1920ల ప్రధాన నిర్మాణ విజయాలలో ఒకటిగా భావించారు, ఇది [[డెసావు]] [[బౌహౌస్]] మరియు [[రోటర్డామ్]] లోని [[వాన్ నెల్లే ఫ్యాక్టరీ]]తో పోల్చదగిన స్థాయిలో ఉంది.&lt;ref&gt;(ఆర్కిటెక్చరల్ ప్రెస్ 1972, p. 297).&lt;/ref&gt; లోపలి భాగంలో జరిగిన పేలుళ్ల వల్ల దెబ్బతిన్నప్పటికీ ఇది రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో జరిగిన ఎలాంటి విధ్వంసక ప్రయత్నాలనైనా తట్టుకుని నిలబడగలిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 November 2024 |script-title=uk:Держпром — найвідоміша конструктивістська будівля та символ Харкова, що двічі був ушкоджений російською авіабомбою |trans-title=Derzhprom—అత్యంత ప్రసిద్ధ కన్స్ట్రక్టివిస్ట్ భవనం మరియు ఖార్కివ్ చిహ్నం, ఇది రష్యన్ వైమానిక బాంబు దాడితో రెండుసార్లు దెబ్బతిన్నది |url=https://suspilne.media/culture/867919-derzprom-najvidomisa-konstruktivistska-budivla-ta-simvol-harkova-so-bula-uskodzena-rosijskou-raketou/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260414112548/https://suspilne.media/culture/867919-derzprom-najvidomisa-konstruktivistska-budivla-ta-simvol-harkova-so-bula-uskodzena-rosijskou-raketou/ |archive-date=14 April 2026 |access-date=30 April 2026 |website=[[Suspilne Kultura]] |language=uk}}&lt;/ref&gt;

1926 వసంతకాలంలో, ఆర్థిక ఇబ్బందుల కారణంగా నిర్మాణాన్ని నిలిపివేయాలని నిర్ణయించారు. అప్పుడు ప్రభుత్వ నిర్మాణ పరిశ్రమల అధిపతి, పావ్లో రోటెర్ట్, మాస్కోకు వెళ్లారు, అక్కడ ఆయన ఫెలిక్స్ జెర్జిన్స్కీ నుండి నిర్మాణానికి మద్దతు పొందగలిగారు. 1926 మార్చిలో, ఆయన ఆకాశహర్మ్యం నిర్మాణాన్ని తిరిగి ప్రారంభించారు, మరియు 1926 ఆగస్టులో నిర్మాణానికి అసాధారణ ప్రాతిపదికన నిధులు సమకూర్చాలని నిర్ణయించారు.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Shuvalova |first1=E.A. |last2=Nuriddinov |first2=K.K. |last3=Hovakimyan |first3=S.S. |title=Conference Materials |date=2019 |chapter=Waste wood-based building materials |chapter-url=http://dx.doi.org/10.18411/sr-10-06-2019-25 |publisher=LJournal |doi=10.18411/sr-10-06-2019-25}}&lt;/ref&gt;

డెర్జ్ప్రోమ్ సముదాయాన్ని [[డిజిగా వెర్టోవ్]] యొక్క ''త్రీ సాంగ్స్ అబౌట్ లెనిన్'' మరియు [[సెర్గీ ఐసెన్స్టీన్]] యొక్క ''[[ది జనరల్ లైన్]]'' వంటి చిత్రాలలో ఆధునికతకు చిహ్నంగా ఉపయోగించారు. 1934లో ఉక్రేనియన్ రాజధానిని [[కీవ్]]కు మార్చడం, కన్స్ట్రక్టివిజం ఖండించి [[స్టాలినిస్ట్ ఆర్కిటెక్చర్]]కి అనుకూలంగా మారడం మరియు [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] తరువాత భవనం యొక్క ప్రాముఖ్యత తగ్గింది. ఖార్కివ్ రాజధానిగా ఉన్నప్పుడు డెర్జ్ప్రోమ్ [[కౌన్సిల్ ఆఫ్ పీపుల్స్ కమీసర్స్ (ఉక్రెయిన్)|కౌన్సిల్ ఆఫ్ పీపుల్స్ కమీసర్స్]] మరియు అనేక ప్రభుత్వ విభాగాలకు నిలయంగా ఉంది. 1950ల నుండి, దాని టవర్లలో ఒకటి టెలివిజన్ కేంద్రంగా ఉపయోగించబడింది మరియు దాని పైకప్పుపై టీవీ రిలే టవర్ నిర్మించబడింది.&lt;ref name=&quot;GUE&quot;&gt;{{Cite encyclopedia |script-title=uk:Держпром у Харкові |encyclopedia=[[Great Ukrainian Encyclopedia]] |url=https://vue.gov.ua/%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%83_%D0%A5%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%96 |access-date=30 April 2026 |last=Vechersky |first=Victor |date=5 April 2022 |author-link=Victor Vechersky |language=uk |trans-title=ఖార్కివ్లో డెర్జ్ప్రోమ్ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241116165022/https://vue.gov.ua/%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%83_%D0%A5%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%96 |archive-date=16 November 2024}}&lt;/ref&gt;

భవనాన్ని 2017లో తాత్కాలిక [[UNESCO]] ప్రపంచ వారసత్వ జాబితాలో చేర్చారు&lt;ref name=&quot;bomb2&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-10-30 |title=ఖార్కివ్ యొక్క చారిత్రాత్మక డెర్జ్ప్రోమ్ ఆకాశహర్మ్యం రష్యా బాంబు దాడికి తాజా బలి |url=https://kyivindependent.com/kharkivs-historic-skyscraper-becomes-the-latest-victim-of-russias-bombardments/ |access-date=2024-10-29 |website=ది కీవ్ ఇండిపెండెంట్ |author=ఎల్సా కోర్ట్ |language=en}}&lt;/ref&gt; మరియు 2022లో UNESCO ద్వారా తాత్కాలిక మెరుగైన రక్షణ కింద ఉంచబడింది.&lt;ref name=&quot;bomb&quot;&gt;{{Cite web |date=2024-10-29|title=నవీకరించబడింది: ఖార్కివ్పై రష్యా దాడిలో 9 మంది గాయపడ్డారు, చారిత్రక ప్రదేశం దెబ్బతిన్నది |url=https://kyivindependent.com/russia-strikes-center-of-kharkiv-with-aerial-glide-bombs-injuring-at-least-5-people/ |access-date=2024-10-29 |website=ది కీవ్ ఇండిపెండెంట్ |author1=కతేరినా హోడునోవా |author2=ఓలెనా గోంచరోవా |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[File:Attack on Derzhprom, 28 October 2024 (40).jpg|thumb|2024లో దాడి తర్వాత]]
[[రస్సో-ఉక్రేనియన్ యుద్ధం (2022–ప్రస్తుతం)|రస్సో-ఉక్రేనియన్ యుద్ధం]] సమయంలో, డెర్జ్ప్రోమ్ 28 అక్టోబర్ 2024న రష్యన్ మార్గదర్శక బాంబుతో దెబ్బతిన్నది, ఇది [[FAB-500]] మోడల్ అని భావిస్తున్నారు,&lt;ref name=&quot;bomb2&quot;/&gt; గణనీయమైన నష్టం మరియు తొమ్మిది మంది గాయపడ్డారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-28 |title=హిట్లర్ కూడా నాశనం చేయలేదు: ఖార్కివ్లో డెర్జ్ప్రోమ్ భవనంపై &quot;దాడి&quot; (ఫోటో, వీడియో) |url=https://tsn.ua/ukrayina/u-harkovi-prilit-po-budivli-derzhpromu-socmerezhi-foto-2689140.html |access-date=2024-10-28 |website=ТСН.ua |language=uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=ముర్రే |first=వారెన్ |date=2024-10-29 |title=ఉక్రెయిన్ యుద్ధ సమాచారం: బాంబు ఖార్కివ్లోని చారిత్రక ప్రదేశాన్ని ధ్వంసం చేసింది |url=https://www.theguardian.com/world/2024/oct/29/ukraine-war-briefing-bomb-derzhprom-historic-landmark-kharkiv |access-date=2024-10-29 |work=ది గార్డియన్ |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bomb&quot;/&gt; ఫలితంగా, ఖార్కివ్ మేయర్ ఇగోర్ టెరెఖోవ్ మరియు ఉక్రెయిన్ యునెస్కో బ్యూరో, ఫ్రీడమ్ స్క్వేర్ కాంప్లెక్స్‌ను (డెర్జ్‌ప్రోమ్‌తో సహా) ప్రపంచ వారసత్వ జాబితాకు నామినేట్ చేయడానికి ఒక వేగవంతమైన ప్రక్రియను ప్రారంభించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=కొలోనీయి |first=ద్మిత్రో |date=4 November 2024 |title= |script-title=uk:ЮНЕСКО допоможе відновити будівлю Держпрому у Харкові |trans-title=ఖార్కివ్లోని డెర్జ్ప్రోమ్ భవనాన్ని పునరుద్ధరించడానికి UNESCO సహాయపడుతుంది |url=https://infocity.kharkiv.ua/obshchestvo/iunesko-dopomozhe-vidnovyty-budivliu-derzhpromu-u-kharkovi/ |access-date=6 November 2024 |website=Infocity}}&lt;/ref&gt;

== నిర్మాణకళ ==
[[File:Panorama of Derzhprom Building - Kharkiv (Kharkov) - Ukraine - 01 (43963740521).jpg|thumb|2018లో డెర్జ్ప్రోమ్ భవనం యొక్క పనోరమా.]]
[[File:Facade of Derzhprom Building - Kharkiv (Kharkov) - Ukraine - 03 (30095271458).jpg|thumb|2018లో డెర్జ్ప్రోమ్ భవనం యొక్క ముఖభాగం.]]
డెర్జ్‌ప్రోమ్ ఒక పారిశ్రామిక, ఆధునిక మరియు పెద్ద నగరంగా ఖార్కివ్‌కు చిహ్నంగా నిలుస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=గోస్ప్రోమ్ – ఖార్కివ్ చిహ్నం మరియు శైలి చిహ్నం |url=https://galinaaksyenova.livejournal.com/10275.html|access-date=19 April 2021|website=galinaaksyenova.livejournal.com}}&lt;/ref&gt;

డెర్జ్‌ప్రోమ్ వాస్తుశిల్పం అంతర్జాతీయ నిర్మాణాత్మకవాదానికి సంబంధించినది, దాని రూపాలు పారిశ్రామికంగా ఉంటాయి.ఈ భవనం అధిక సౌందర్య సామర్థ్యాన్ని మరియు కార్యాచరణను కలిగి ఉంది; దీని నిర్మాణాన్ని &quot;కమ్యూనికేషన్ లీప్&quot;తో పోల్చారు. 1920లలో, ఇటువంటి వాస్తుశిల్పం ఐరోపాలోనే కాకుండా ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఒక నూతనత్వంగా ఉండేది.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=В.в|first=Бородин|date=13 August 2007|title=Системы показателей, используемые для оценки финансово – хозяйственной деятельности туристских организаций|url=http://www.rusnauka.com/9._EISN_2007/Stroitelstvo/21548.doc.htm|journal=Наука: теория и практика|volume=2|issue=2007}}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

[[కార్యాత్మకత (నిర్మాణకళ)|నిర్మాణ కార్యాత్మకత]] కింది విధులను కలిగి ఉంటుంది:

* [[యుటిలిటేరియనిజం|యుటిలిటేరియన్]] – ఉక్రెయిన్లో పారిశ్రామిక నిర్వహణ కార్యకలాపాలకు ఒక ప్రదేశం.
* [[సిద్ధాంతం|సిద్ధాంతపరమైన]] – ప్రగతిశీల [[దృగ్విషయం]]గా [[పారిశ్రామికీకరణ|పారిశ్రామికీకరణ]] ఆలోచనను వెల్లడించడం.
* సామాజిక – కొత్త ఖార్కివ్ యొక్క విశాలమైన కేంద్రం, [[ప్రభుత్వం]] యొక్క సామాజికంగా ముఖ్యమైన వస్తువు, సెలవులు మరియు ప్రదర్శనలు వంటి సామూహిక కార్యక్రమాల ప్రదేశం.
* సంకేత – ''&quot;వ్యవస్థీకృత ప్రపంచం&quot;'', కొత్త యుగం మరియు పారిశ్రామికీకరణకు చిహ్నం.
* కూర్పు – నగరం యొక్క ప్రాదేశిక నిర్మాణంలో ఆధిపత్యం; చతురస్రం మరియు నగరం యొక్క ప్రదేశాలను అనుసంధానించడం; చతురస్రం మరియు నగరాన్ని వేరు చేయడం (చతురస్రం స్థాయిలో).
* సైమాటిక్ – ఆర్కిటైపల్ పథకాలకు దారితీసే లకోనిక్ రూపాలు; ప్రకృతి దృశ్యం యొక్క ప్రతీకాత్మకతలో చేర్చడం.

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* [[ఫ్రీడమ్ స్క్వేర్ (ఖార్కివ్)]]

==మూలాలు==
{{reflist}}

==బాహ్య లింకులు==
* [http://www.artandarchitecture.org.uk/search/results.html?object_id=%2265e45e1597e2c1c05ddbae896ddd921ec67b0875%22&amp;display=Palace+of+Industry రాబర్ట్ బైరాన్ చే 1930ల ఫోటోలు] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412032517/http://www.artandarchitecture.org.uk/search/results.html?object_id=%2265e45e1597e2c1c05ddbae896ddd921ec67b0875%22&amp;display=Palace+of+Industry |date=2023-04-12 }}
* [http://www.kharkov.ua/culture/2b.html భవనంపై వ్యాసం] {{in lang|ru}}
* [https://web.archive.org/web/20080204034754/http://news.webshots.com/photo/2255496620089413999ycXTEE యుద్ధ సమయంలో దృశ్యం]
* [http://englishrussia.com/?p=2952 రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో లుఫ్ట్వాఫ్ పైలట్లు తీసిన ఫోటోలు, వాటిలో కొన్ని డెర్జ్ప్రోమ్ భవనం] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100226085519/http://englishrussia.com/?p=2952 |date=2010-02-26 }}
* [https://www.panoramio.com/photo/2534222 డెర్జ్ప్రోమ్ భవనం యొక్క ఫోటో]
* [https://www.cca.qc.ca/en/search?query=Gosprom&amp;filters=%7B%22forms_collection_library_bookstore%22%3A%5B%22photographs%22%5D%7D డెర్జ్ప్రోమ్/గోస్ప్రోమ్ భవనం, జార్జెస్ డెడోయార్డ్ మరియు ఇతరుల ఫోటోలు], [[కెనడియన్ సెంటర్ ఫర్ ఆర్కిటెక్చర్]] ([https://www.cca.qc.ca/en/search?query=Gosprom&amp;img_filter=1 డిజిటలైజ్ చేసిన అంశాలు])

{{coord|50|0|23|N|36|13|38|E|type:landmark_region:UA|display=title}}

[[:వర్గం:ఖార్కివ్లోని భవనాలు మరియు నిర్మాణాలు]]
[[:వర్గం:సోవియట్ యూనియన్లో నిర్మించిన భవనాలు మరియు నిర్మాణాలు]]
[[:వర్గం:1928లో పూర్తి చేసిన వాణిజ్య భవనాలు]]
[[:వర్గం:కన్స్ట్రక్టివిస్ట్ నిర్మాణకళ]]
[[:వర్గం:1928లో సోవియట్ యూనియన్లో స్థాపనలు]]
[[:వర్గం:ప్రపంచ వారసత్వ తాత్కాలిక జాబితా]]
[[:వర్గం:ఉక్రెయిన్లో ఆధునిక నిర్మాణకళ]]
[[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]</text>
      <sha1>id16ybp4gz0cppq5546c4djj4cznlun</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>హర్విందర్ సింగ్ ఫూల్కా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>507263</id>
    <revision>
      <id>4957492</id>
      <parentid>4955647</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:35:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* సిటిజన్స్ జస్టిస్ కమిటీ, ద సిక్కు ఫోరం */</comment>
      <origin>4957492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25578" sha1="iu96rxmdtwe3bbsjhf3dhrtz7it9vjc" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name = హర్విందర్ సింగ్ ఫూల్కా
| image = H. S. Phoolka.jpg
| image_size = 250px
| caption = 
| birth_date = {{birth date and age|df=y|1955|08|24}}
| birth_place = [[భదౌర్]], పంజాబ్, భారతదేశం
| term_start = 16 మార్చి 2017
| term_end = 12 అక్టోబరు 2018
| education = బ్యాచిలర్ ఇన్ లా, చండీగఢ్
| office = [[పంజాబ్ శాసనసభ]] సభ్యుడు
| constituency = [[దాఖా శాసనసభ నియోజకవర్గం|దాఖా]]
| predecessor = [[మన్ప్రీత్ సింగ్ అయాళీ]]
| successor = [[మన్ప్రీత్ సింగ్ అయాళీ]]
| office2 = [[భారత అత్యున్నత న్యాయస్థానం|సుప్రీంకోర్టు]], [[ఢిల్లీ హైకోర్టు]] సీనియర్ అడ్వకేట్
| office1 = [[పంజాబ్ శాసనసభ]] ప్రతిపక్ష నాయకుడు
| term_start1 = 16 మార్చి 2017&lt;ref&gt;[https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/h-s-phoolka-to-be-leader-of-opposition-in-punjab/articleshow/57654214.cm AAP's H S Phoolka is leader of opposition in Punjab assembly]{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| term_end1 = 20 జూలై 2017&lt;ref name=&quot;newindianexpress.com&quot;&gt;[https://www.newindianexpress.com/nation/2017/jul/09/punjabs-leader-of-opposition-h-s-phoolka-resigns-wants-to-help-anti-sikh-riot-victims-1626367.html Punjab's leader of Opposition H S Phoolka resigns, wants to help anti-Sikh riot victims]&lt;/ref&gt;
| predecessor1 = [[చరణ్‌జిత్ సింగ్ చన్నీ]]
| successor1 = [[సుఖ్‌పాల్ సింగ్ ఖైరా]]
| party = [[ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ]] (2014–2026)&lt;br&gt;[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] (2026–ప్రస్తుతం)
| spouse = మనీందర్ కౌర్
| awards = [[పద్మశ్రీ సంస్కారాలు|పద్మశ్రీ]]
}}

'''హర్విందర్ సింగ్ ఫూల్కా''' [[ఢిల్లీ హైకోర్టు]] సీనియర్ అడ్వకేట్, రాజకీయ నాయకుడు, మానవ హక్కుల కార్యకర్త, రచయిత. ఆయన పంజాబ్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుడిగా సేవలందించారు.&lt;ref name=&quot;newindianexpress.com&quot;&gt;[https://www.newindianexpress.com/nation/2017/jul/09/punjabs-leader-of-opposition-h-s-phoolka-resigns-wants-to-help-anti-sikh-riot-victims-1626367.html Punjab's leader of Opposition H S Phoolka resigns, wants to help anti-Sikh riot victims]&lt;/ref&gt;

[[File:The President, Shri Ram Nath Kovind presenting the Padma Shri Award to Shri Harvinder Singh Phoolka, at the Civil Investiture Ceremony-II, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on March 16, 2019.jpg|thumb|2019 మార్చి 16న న్యూఢిల్లీలోని రాష్ట్రీయ భవనంలో జరిగిన పౌర పురస్కారాల ప్రదానోత్సవంలో హర్విందర్ సింగ్ ఫూల్కా (ఎడమ)కు పద్మశ్రీ పురస్కారాన్ని అందజేస్తున్న అప్పటి రాష్ట్రపతి రామ్‌నాథ్ కోవింద్ (కుడి).]]
1984 సిక్కు వ్యతిరేక అల్లర్ల బాధితులకు న్యాయం అందించడానికి అత్యంత సుదీర్ఘమైన, క్లిష్టమైన న్యాయ పోరాటాలకు నేతృత్వం వహించిన వ్యక్తిగా ఆయన ప్రసిద్ధి చెందారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title= Judges have been a party to a cover-up|publisher= India Times (English Daily)|url= http://info.indiatimes.com/1984/21.htm|access-date= 28 December 2008|quote= He has been the force behind setting up of the Citizen's Justice Committee and has spearheaded one of the longest and most torturous legal battles for the riot victims.|archive-date= 2 January 2009|archive-url= https://web.archive.org/web/20090102043606/http://info.indiatimes.com/1984/21.htm|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;warrier-1&quot;&gt;{{cite news | last =Warrier |first = K. Hari | title = Advocate of a just cause | publisher = The Pioneer | date = 20 October 1996}}&lt;/ref&gt; ప్రభుత్వాల మద్దతు ఉన్నప్పటికీ కాంగ్రెస్ నాయకులు [[హెచ్. కె. ఎల్. భగత్]], [[సజ్జన్ కుమార్]], జగదీష్ టైట్లర్ల పాత్రపై విడివిడిగా కేసులు వాదించారు.&lt;ref name=&quot;coverup-1&quot;&gt;{{cite news | last = Mustafa |first = Seema | title = 1984 Sikhs Massacres: Mother of All Cover-ups | work = Front page story | page = 1| publisher = The Asian Age | date = 9 August 2005}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;agal&quot;&gt;{{cite news | last = Agal |first = Renu | title = Justice delayed, justice denied | work = BBC News | date = 11 August 2005}}&lt;/ref&gt; అధికార పార్టీ నాయకుల ప్రమేయాన్ని బయటపెట్టినందుకు ఆయనకు బెదిరింపు లేఖలు వచ్చాయి.&lt;ref name=&quot;threatened&quot;&gt;{{cite web |title=Judges have been a party to a cover-up |publisher=India Times (English Daily) |url=http://info.indiatimes.com/1984/21.htm |access-date=28 December 2008 |archive-date=2 January 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090102043606/http://info.indiatimes.com/1984/21.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;coverup-1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;agal&quot; /&gt; అవుట్‌లుక్ పత్రిక ప్రత్యేక వార్షిక సంచిక భారతదేశంలో మార్పు తెచ్చిన 50 మంది ప్రముఖుల జాబితాలో అమర్త్య సేన్, అభినవ్ ఘోష్ లతో పాటు ఫూల్కాను చేర్చింది.&lt;ref name=&quot;50list&quot;&gt;{{cite news | last =Deb |first = Sandipan | title = Fifty Faces, A Million Reasons | publisher = Outlook (magazine, first anniversary special edition) | date = October 1996}}&lt;/ref&gt; ఆయన [[2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2014 లోక్‌సభ ఎన్నికలలో]] [[ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ]] అభ్యర్థిగా లూధియానా నుండి పోటీ చేసి ఓటమి చెందారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=AAP releases its list of first 20 Candidates for Lok Sabha Polls 2014|url=http://news.biharprabha.com/2014/02/aap-releases-its-list-of-first-20-candidates-for-lok-sabha-polls-2014/|work=IANS|publisher=news.biharprabha.com|access-date=16 February 2014}}&lt;/ref&gt; 2017లో దాఖా శాసనసభ నియోజకవర్గం నుండి విజయం సాధించారు. గురు గ్రంథ్ సాహిబ్ జీ గౌరవానికి భంగం కలిగించిన ఘటనపై రంజిత్ సింగ్ కమిషన్ విచారణ నివేదికపై కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం తగిన చర్యలు తీసుకోలేదని ఆరోపిస్తూ 2018 అక్టోబరు 12న తన పదవికి రాజీనామా చేశారు. ఆయన రాజీనామాను స్పీకర్ 2019 ఆగస్టు 9న ఆమోదించారు.&lt;ref&gt;[https://www.thehindu.com/news/national/other-states/phoolkas-resignation-accepted/article28969587.ece Phoolka's resignation accepted by speaker]&lt;/ref&gt;

== తొలి జీవితం, విద్య ==
ఫూల్కా బాల్యం పంజాబ్‌లోని [[బర్నాలా]] జిల్లా భదౌర్ గ్రామంలోని సిద్ధూ జట్ రాజకుటుంబంలో సాగింది.&lt;ref name=Bio&gt;{{cite web|title=Authors|publisher=SikhSpectrum Quarterly| url=http://www.sikhspectrum.com/authors.asp| archive-url=https://web.archive.org/web/20020628100455/http://www.sikhspectrum.com/authors.asp| url-status=usurped| archive-date=28 June 2002| access-date=28 December 2008}}&lt;/ref&gt; ఆయన ప్రాథమిక విద్య స్వగ్రామంలోని ఒక చిన్న పాఠశాలలో ప్రారంభమైంది. లూధియానాలో డిగ్రీ పూర్తి చేసి, చండీగఢ్‌లోని లా కాలేజీలో న్యాయ విద్యనభ్యసించారు.

== కుటుంబం ==
ఫూల్కా 1983లో మనీందర్ కౌర్‌ను వివాహమాడారు. ఆమె ఫుడ్ టెక్నాలజిస్ట్. కన్సాస్‌లోని అమెరికన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ బేకింగ్‌లో 1990 ప్రముఖ గ్రాడ్యుయేట్‌గా నిలిచారు.&lt;ref name=Bio/&gt; ఆమె యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో లభించిన ఉద్యోగావకాశాలను నిరాకరించి, న్యాయపోరాటంలో భర్తకు మద్దతుగా భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చారు.&lt;ref name=Bio/&gt;

== ప్రస్థానం ==
చండీగఢ్‌లో న్యాయశాస్త్ర పట్టా పూర్తి చేసిన తరువాత ఫూల్కా ఢిల్లీ చేరి వృత్తి జీవితాన్ని ప్రారంభించారు. 1993లో అల్లర్ల విచారణకు ఏర్పాటు చేసిన జస్టిస్ నరులా కమిటీ సభ్య కార్యదర్శిగా పనిచేశారు.&lt;ref name=KhuranaNarula&gt;{{cite news | title = No justice for 84 carnage victims| publisher = The Statesman | date = 30 October 1998}}&lt;/ref&gt; 2001 జనవరిలో కేంద్ర ప్రభుత్వ తరఫున న్యాయవాదిగా నియమితులయ్యారు.&lt;ref name=quits-1&gt;{{cite news | title = Senior govt counsel quits | publisher = Indian Express (Newspaper)| date = 13 February 2001}}&lt;/ref&gt; క్లయింట్ వైపు తప్పు ఉందని భావిస్తే కేసు అంగీకరించని న్యాయవాదిగా ఆయనకు పేరుంది.&lt;ref name=warrier-4&gt;{{cite news | last =Warrier |first = K. Hari | title = Advocate of a just cause | publisher = The Pioneer | date = 20 October 1996}}&lt;/ref&gt;

2014లో ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీలో చేరారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=7 January 2014|title=H.S. Phoolka to Join AAP|work=Outlook Magazine|url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/hs-phoolka-to-join-aap/823942|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624201216/https://www.outlookindia.com/newswire/story/hs-phoolka-to-join-aap/823942|url-status=dead|archive-date=24 June 2021|access-date=17 June 2021}}&lt;/ref&gt; 2017 పంజాబ్ శాసనసభ ఎన్నికలలో దాఖా శాసనసభ నియోజకవర్గం నుండి గెలుపొంది,&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Doval|first=Nikita|date=2017-03-11|title=Punjab election results: H.S. Phoolka wins Dakha seat, loses political hot seat|url=https://www.livemint.com/Politics/VOx3SPALHSXnL64fSBL5UJ/Punjab-election-results-HS-Phoolka-wins-Dakha-seat-loses.html|access-date=2021-06-17|website=mint|language=en}}&lt;/ref&gt; పంజాబ్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుడిగా నియమితులయ్యారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=IANS|date=2017-03-15|title=AAP MLA H S Phoolka to be Leader of Opposition in Punjab|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/elections/punjab-assembly-elections-2017/aap-mla-h-s-phoolka-to-be-leader-of-opposition-in-punjab-117031500632_1.html|access-date=2021-06-17}}&lt;/ref&gt; ప్రతిపక్ష నేత పదవిని లాభదాయక పదవిగా పేర్కొంటూ ఢిల్లీ బార్ కౌన్సిల్ ఆయనను న్యాయవాదిగా ప్రాక్టీస్ చేయకుండా అడ్డుకుంది. దాంతో 1984 సిక్కు అల్లర్ల కేసును ఢిల్లీ హైకోర్టులో వాదించడానికి 2017 జూలైలో ప్రతిపక్ష నేత పదవికి ರಾಜీనామా చేశారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2017-07-11|title=HS Phoolka resigns as leader of Opposition in Punjab assembly|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/hs-phoolka-resigns-as-leader-of-opposition-in-punjab-assembly/story-2wK5M7WZpuyOslMjHSLggI.html|access-date=2021-06-17|website=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt; 1984 సిక్కు అల్లర్ల బాధితులకు న్యాయం పోరాటానికే పూర్తిగా జీవితాన్ని అంకితం చేయాలని భావిస్తున్నట్లు పేర్కొంటూ 2019 జనవరిలో ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీని వీడారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Turning Anna Movement Into Party Was Wrong: HS Phoolka After Quitting AAP|url=https://www.ndtv.com/india-news/after-quitting-aap-hs-phoolka-says-justice-for-1984-victims-is-his-lifes-mission-1972825|access-date=2021-06-17|website=NDTV.com}}&lt;/ref&gt;

== 1984 సిక్కు వ్యతిరేక అల్లర్లు ==
ఇందిరా గాంధీ హత్య తరువాత న్యూఢిల్లీలో చోటుచేసుకున్న 1984 సిక్కు వ్యతిరేక అల్లర్ల బాధితులకు న్యాయం తెచ్చేందుకు సాగించిన పోరాటానికి ఫూల్కా ప్రసిద్ధి చెందారు. ఈ ఘటనలలో సుమారు 2,733 మంది సిక్కులు మరణించగా, 50,000 మందికి పైగా నిరాశ్రయులయ్యారు.&lt;ref name=xfiles&gt;{{cite news | last = John |first = Shobha | title = The X-Files: Where the mob goes scot free | publisher = The Economic Times | date = 13 July 2003}}&lt;/ref&gt; ఆ సమయానికి ఆయన వయస్సు 28 సంవత్సరాలు. ఢిల్లీకి కొత్తగా వచ్చిన యువ న్యాయవాదిగా ఉన్నారు.&lt;ref name=obsessed&gt;{{cite news | last =Suryamurthy |first = R. | title = A lawyer obsessed with the rights of riot victims | work = The Tribune | date = 3 December 2001}}&lt;/ref&gt; తన వృత్తిని, వ్యక్తిగత జీవితాన్ని పక్కనపెట్టి బాధితుల తరుఫున న్యాయపోరాటం చేపట్టారు.&lt;ref name=quits-1/&gt;&lt;ref name=warrier-5&gt;{{cite news | last =Warrier |first = K. Hari | title = Advocate of a just cause | publisher = The Pioneer | date = 20 October 1996}}&lt;/ref&gt;

=== అల్లర్లనుండి తప్పించుకోవడం ===
అల్లర్లు చెలరేగిన సమయంలో ఫూల్కా గర్భిణిగా ఉన్న తన భార్య మనీందర్ కౌర్‌తో కలిసి మోటార్ బైక్‌పై వెళ్తున్నారు. సిక్కులపై దాడులు జరుగుతున్నాయని మిత్రుడు హెచ్చరించడంతో, ప్రధాన రహదారులను వదిలి కోట్ల ముబారక్‌పూర్ దారిన దక్షిణ ఢిల్లీలోని ఇంటికి సురక్షితంగా చేరుకున్నారు.&lt;ref name=firstencounter&gt;{{cite web|title=Judges have been a party to a cover-up|publisher=India Times (English Daily)|url=http://info.indiatimes.com/1984/21.htm|access-date=28 December 2008|archive-date=2 January 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090102043606/http://info.indiatimes.com/1984/21.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఫూల్కా కుటుంబం ఢిల్లీ వదిలి వెళ్లిపోయిందని అబద్ధం చెప్పి, వారి హిందూ యజమాని తన ఇంట్రాయ్ దాగేలా చేసి ఆందోళనకారులను వెనక్కి పంపారు. స్టోర్ రూమ్‌లో 2 రోజులు గడిపిన పిమ్మట ఆర్మీ రక్షణలో బయటకు వచ్చి విమానంలో చండీగఢ్ చేరుకున్నారు.&lt;ref name=warrier-escape&gt;{{cite news | last =Warrier |first = K. Hari | title = Advocate of a just cause | publisher = The Pioneer | date = 20 October 1996}}&lt;/ref&gt;

=== పోరాట నిశ్చయం ===
నివాసాన్ని చండీగఢ్‌కు మార్చాలని భావించినప్పటికీ, బాధితుల అఫిడవిట్ల తయారీకి న్యాయవాదులు అవసరమని తెలుసుకుని ఫర్ష్ విహార్ ఉపశమన శిబిరానికి వెళ్లారు.&lt;ref name=&quot;obsessed&quot;/&gt; అక్కడ అనాథలుగా మారిన పిల్లలు, తల్లుల పరిస్థితి చూసి తమ నిర్ణయాన్ని మార్చుకున్నారు. బాధితులకు న్యాయం జరిగే వరకు ఢిల్లీలోనే ఉండి పోరాడాలని నిశ్చయించుకున్నారు.&lt;ref name=50list/&gt;

=== సిటిజన్స్ జస్టిస్ కమిటీ, ద సిక్కు ఫోరం ===
[[File:Descendants_of_victims_of_1984_riots_with_The_Sikh_Forum.jpg|thumb|1984 అల్లర్ల బాధితుల కుటుంబ సభ్యులతో ద సిక్కు ఫోరం ప్రతినిధులు; చిత్రంలో హర్విందర్ సింగ్ ఫూల్కా, డి.ఐ.జి. ప్రతాప్ సింగ్, పుష్పిందర్ సింగ్.]]
ఫూల్కా 'సిటిజన్స్ జస్టిస్ కమిటీ' (CJC) ఏర్పాటులో కీలక పాత్ర పోషించారు. ఇది మానవ హక్కుల కార్యకర్తలు, ప్రముఖ న్యాయకోవిదులతో కూడిన సమూహం. 1985 మేలో ప్రారంభమైన ఈ కమిటీ,&lt;ref name=Tribune-1&gt;{{cite news | title = Justice Narula passes away| publisher = The Tribune (Chandigarh)| date = 7 November 1985}}&lt;/ref&gt; వివిధ విచారణ కమిషన్ల ముందు బాధితుల తరుఫున వాదనలు వినిపించింది. ఇందులో జస్టిస్ రంజిత్ సింగ్ నరులా, [[సోలీ సొరాబ్జీ]], జనరల్ జగ్‌జీత్ సింగ్ అరోరా, జస్టిస్ వి.ఎమ్. తార్‌కుండే, ఖుష్వంత్ సింగ్ సభ్యులుగా ఉన్నారు.&lt;ref name=Tribune-1/&gt; 1985 జూలై 29న మిశ్రా కమిషన్ ముందు సిజెసి న్యాయవాదిగా ఫూల్కా హాజరయ్యారు.&lt;ref name=firstsitting&gt;{{cite news | title = Judicial inquiry into November 1984 riots| work =BBC Summary of World Broadcasts | publisher = The Press Trust of India | date = 31 July 1985}}&lt;/ref&gt; రహస్య విచారణలు నిర్వహించాలనే నిర్ణయంతో విభేదిస్తూ 1986 మార్చిలో కమిషన్ నుంచి వైదొలిగి విడివిడిగా కేసులు దాఖలు చేయడం ప్రారంభించారు.&lt;ref&gt;{{cite news | last = Tenorio |first = Vyvyan | title = Victimized Sikhs await redress | page = 19| publisher = Christian Science Monitor (Boston) | date = 6 June 1986}}&lt;/ref&gt; ఆయన 'ద సిక్కు ఫోరం' స్థాపన నుండి దానితో కలిసి పనిచేస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Legal Aftermath of 1984 and the Way Forward-Panel Discussion – Lok Raj Sangathan |url=https://lokraj.org.in/2016/11/14/legal-aftermath-of-1984-and-the-way-forward-panel-discussion/ |access-date=2026-07-26 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

=== కార్నేజ్84 వెబ్‌సైట్ ===
1984 సిక్కు అల్లర్ల నివేదికలను ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంచడానికి ఫూల్కా &quot;Carnage84.com&quot; అనే వెబ్‌సైట్‌ను ప్రారంభించారు. 2001 జూలై 10న ప్రారంభమైన ఈ సైట్‌ను 10 రోజులలోనే 30 దేశాల నుండి 1,50,000 మంది సందర్శించారు.&lt;ref name=site-1&gt;{{cite news | title = 1,50,000 visit website on '84 riots since launch on July 10 | page = 19| publisher = The Press Trust of India | date = 21 July 2001}}&lt;/ref&gt;

=== రాజకీయ ప్రస్థానం ===
2014 జనవరిలో ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీలో చేరి, లూధియానా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుండి పోటీ చేసి కాంగ్రెస్ అభ్యర్థి రవ్‌నీత్ సింగ్ బిట్టూ చేతిలో ఓటమి పాలయ్యారు.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.indiavotes.com/pc/detail/8067/7/16|title= IndiaVotes; PC Ludhiana 2014}}&lt;/ref&gt; 2017 పంజాబ్ అసెంబ్లీ ఎన్నికలలో దాఖా నియోజకవర్గం నుండి గెలుపొందారు. 2026 ఏప్రిల్ 1న ఫూల్కా [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]లో చేరారు.&lt;ref&gt;https://www.bjp.org/senior-advocate-and-former-leader-opposition-punjab-h-s-phoolka-joins-bjp-new-delhi&lt;/ref&gt;

== ప్రముఖ వ్యాఖ్యలు ==
{{blockquote|అల్లర్ల బాధితులు సాగించిన న్యాయపోరాటం ఎంతటి శక్తివంతులనైనా ఎదిరించవచ్చనే సందేశాన్ని ఇచ్చింది. వారు కొండలా ఉంటే బాధితులు ఆ కొండను కదిలించే చీమల్లా ప్రయత్నించారు. మన కృషి వల్ల కొండ కదలడం ప్రారంభమైంది. మనం ప్రయత్నాలు ఆపితే అది మళ్లీ పర్వతంలా స్థిరంగా మారిపోతుంది.&lt;ref name=obsessed/&gt;}}

== పుస్తకం ==
మానవ హక్కుల కార్యకర్త, విలేఖరి మనోజ్ మిట్టాతో కలిసి ఫూల్కా 1984 సిక్కు అల్లర్ల నేపథ్యంతో ''వెన్ ఎ ట్రీ షుక్ ఢిల్లీ'' అనే పుస్తకాన్ని రాశారు.&lt;ref&gt;{{cite news | title = Defamation suit: Tytler may depose in city court today | publisher = Indian Express | date = 11 September 2008}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాలు|2}}

== బయటి లింకులు ==
*[http://www.carnage84.com కార్నేజ్84 వెబ్‌సైట్]
*[https://www.youtube.com/watch?v=k8pu18lUh6s ఎన్‌డిటివి ఇంటర్వ్యూ]

[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]]
[[వర్గం:1955 జననాలు]]
[[వర్గం:భారతీయ జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]]</text>
      <sha1>iu96rxmdtwe3bbsjhf3dhrtz7it9vjc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సీరియలిజం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>507404</id>
    <revision>
      <id>4957447</id>
      <parentid>4944277</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:25:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <origin>4957447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6047" sha1="0tb2wjc44hv8vr6h1d9zpgv9huu54en" xml:space="preserve">
[[సంగీతం]]&lt;nowiki/&gt;లో, '''సీరియలిజం''' అనేది [[సప్తస్వరాలు|స్వరాలు]], [[లయ|లయలు]], [[గతి శక్తి|గతిశీలత]], [[ధ్వని]] లక్షణాలు లేదా ఇతర సంగీత అంశాల శ్రేణులను ఉపయోగించి కూర్పు చేసే ఒక పద్ధతి. సీరియలిజం ప్రధానంగా ఆర్నాల్డ్ షోన్‌బెర్గ్ [[పన్నెండు-స్వరాల పద్ధతి]]&lt;nowiki&gt;తో&lt;/nowiki&gt; ప్రారంభమైనప్పటికీ, అతని సమకాలీనులలో కొందరు కూడా సీరియలిజాన్ని స్వరానంతర ఆలోచనా విధానంగా స్థాపించడానికి కృషి చేస్తున్నారు. ట్వెల్వ్-టోన్ టెక్నిక్ అనేది క్రోమాటిక్ స్కేల్‌లోని పన్నెండు స్వరాలను ఒక వరుసగా లేదా శ్రేణిగా అమర్చి, ఒక స్వరకల్పన [[మెలోడీ|రాగం]], శ్రావ్యత, నిర్మాణ పురోగతులు, వైవిధ్యాలకు ఏకీకృత ఆధారాన్ని అందిస్తుంది. ఇతర రకాల సీరియలిజం కూడా సెట్‌లతో, అంటే వస్తువుల సేకరణలతో పనిచేస్తాయి, కానీ తప్పనిసరిగా స్థిర-క్రమ శ్రేణులతో కాదు, ఈ పద్ధతిని వ్యవధి, డైనమిక్స్, టింబ్రే వంటి ఇతర సంగీత కోణాలకు (తరచుగా &quot; పారామీటర్లు &quot; అని పిలుస్తారు) విస్తరిస్తాయి.

సీరియలిజం అనే భావనను [[దృశ్య కళలు]], రూపకల్పన, [[భవన నిర్మాణ శాస్త్రం|వాస్తుశిల్పంలో]] కూడా వివిధ మార్గాల్లో వర్తింపజేస్తారు, {{Sfn|Bandur|2001|pp=5, 12, 74}} {{Sfn|Gerstner|1964|loc=passim}}, సంగీత భావనను సాహిత్యంలో కూడా స్వీకరించారు. {{Sfn|Collot|2008|p=81}} {{Sfn|Leray|2008|pp=217–219}} {{Sfn|Waelti-Walters|1992|pp=37, 64, 81, 95}}

'''సమగ్ర సీరియలిజం''' లేదా '''మొత్తం సీరియలిజం''' అనేది వ్యవధి, డైనమిక్స్, రిజిస్టర్ అలాగే పిచ్ వంటి అంశాల కోసం శ్రేణులను ఉపయోగించడం. {{Sfn|Whittall|2008|p=273}} [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] తర్వాత వచ్చిన సీరియల్ సంగీతాన్ని, ట్వెల్వ్-టోన్ సంగీతం, దాని [[అమెరికన్లు|అమెరికన్]] విస్తరణల నుండి వేరు చేయడానికి, ముఖ్యంగా [[ఐరోపా|యూరప్‌]]&lt;nowiki/&gt;లో ఉపయోగించే ఇతర పదాలు '''జనరల్ సీరియలిజం''', '''మల్టిపుల్ సీరియలిజం'''. {{Sfn|Grant|2001|pp=5–6}}

ఆర్నాల్డ్ స్కోయెన్‌బర్గ్, అంటోన్ వెబెర్న్, అల్బన్ బెర్గ్, కార్ల్‌హీంజ్ స్టాక్‌హౌసెన్, పియరీ బౌలేజ్, లుయిగి నోనో, మిల్టన్ బాబిట్, ఎలిసబెత్ లుటియన్స్, హెన్రీ పౌసెర్, చార్లెస్ వూరినెన్, జీన్ బారాక్ వంటి స్వరకర్తలు తమ సంగీత టెక్నిక్‌లలో ఎక్కువగా ఉపయోగించారు. టాడ్యూస్జ్ బైర్డ్, బేలా బార్టోక్, లూసియానో ​​బెరియో, బ్రూనో మడెర్నా, ఫ్రాంకో డొనాటోని, బెంజమిన్ బ్రిట్టెన్, జాన్ కేజ్, ఆరోన్ కోప్లాండ్, ఎర్నెస్ట్ క్రెనెక్, జియోర్గీ లిగేటి, ఒలివియర్, అర్వోటెరాన్, మెస్ వంటి ఇతర స్వరకర్తలు నెడ్ రోరెమ్, ఆల్ఫ్రెడ్ ష్నిట్కే, రూత్ క్రాఫోర్డ్ సీగర్, డిమిత్రి షోస్టాకోవిచ్, ఇగోర్ స్ట్రావిన్స్కీలు తమ కొన్ని కంపోజిషన్లలో మాత్రమే సీరియలిజాన్ని ఉపయోగించారు లేదా కొన్ని భాగాలలో మాత్రమే ఉపయోగించారు, బిల్ ఎవాన్స్, యూసెఫ్ లతీఫ్ వంటి కొంతమంది [[జాజ్]] కంపోజర్లు, ఎఫ్ జెడ్ ర్యాంక్, రాక్ సంగీతకారులు కూడా.
== మూలాలు ==

[[వర్గం:సంగీతం]]
[[వర్గం:సంగీత చరిత్ర]]
[[వర్గం:శాస్త్రీయ సంగీతకారులు]]</text>
      <sha1>0tb2wjc44hv8vr6h1d9zpgv9huu54en</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>హెపటైటిస్ ఈ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>507993</id>
    <revision>
      <id>4957474</id>
      <parentid>4946798</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:02:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Divya4232</username>
        <id>105587</id>
      </contributor>
      <origin>4957474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8352" sha1="ku8v8hihz4i66oh81ji1vj5id2hq7tc" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             =Hepatitis E
|synonym          =
|image            =Hepatitis E virus.jpg
|image_size       =
|image_thumbtime  =
|alt              =
|caption          =[[Hepatitis E virus|Hepatitis E virus]]
|pronounce        =
|specialty        =[[Infectious diseases (medical specialty)|Infectious disease]], [[gastroenterology]]
|symptoms         =Tiredness, nausea, pain over liver, [[jaundice]]&lt;ref name=NIDDK2017/&gt;
|complications    =[[Cirrhosis]], [[acute liver failure]]&lt;ref name=NIDDK2017/&gt;
|onset            =2 to 10 wks after exposure&lt;ref name=WHO2020/&gt;
|duration         =2 to 6 wks&lt;ref name=WHO2020/&gt;
|types            =
|causes           =Hepatitis E virus (HEV)&lt;ref name=NIDDK2017/&gt;
|risks            =
|diagnosis        =Blood test&lt;ref name=NIDDK2017/&gt;
|differential     =Other types of [[viral hepatitis]], [[leptospirosis]], [[dengue]], [[malaria]]&lt;ref name=WHO2020/&gt;&lt;ref name=Stat2021/&gt;
|prevention       =Clean water, [[toilets]], vaccination&lt;ref name=WHO2020/&gt;
|treatment        =[[Symptomatic treatment|Symptomatic care]], [[ribavirin]] (if chronic)&lt;ref name=NIDDK2017/&gt;
|medication       =
|prognosis        =
|frequency        =20 million cases per year&lt;ref name=WHO2020/&gt;
|deaths           =44,000 (2015)&lt;ref name=WHO2020/&gt;
}}

'''హెపటైటిస్ ఈ''' అనేది హెపటైటిస్ E వైరస్ (HEV) వల్ల [[కాలేయం|కాలేయానికి]] సోకే ఒక రకమైన వైరల్ హెపటైటిస్.&lt;ref name=&quot;WHO2020&quot;&gt;{{Cite web|title=Hepatitis E|url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hepatitis-e|website=www.who.int|access-date=22 May 2021|language=en|archive-date=20 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420231850/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hepatitis-e|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NIDDK2017&quot;&gt;{{Cite web|title=Hepatitis (Viral) NIDDK|url=https://www.niddk.nih.gov/health-information/liver-disease/viral-hepatitis|access-date=2020-06-19|website=The National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases|archive-date=2016-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229174128/https://www.niddk.nih.gov/health-information/liver-disease/viral-hepatitis|url-status=live}}&lt;/ref&gt; లక్షణాలలో [[నీరసం|అలసట]], వికారం, కాలేయంపై నొప్పి, ముదురు రంగు మూత్రం, [[పచ్చకామెర్లు|పసుపు రంగు చర్మం]] ఉండవచ్చు; అయినప్పటికీ చాలా మందికి ఎటువంటి లక్షణాలు ఉండవు.&lt;ref name=&quot;NIDDK2017&quot; /&gt; సాధారణంగా, వ్యాధి సోకిన 2 నుండి 10 వారాల తర్వాత లక్షణాలు మొదలవుతాయి, 2 నుండి 6 వారాల పాటు ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;WHO2020&quot; /&gt; అప్పుడప్పుడు, బలహీనమైన రోగనిరోధక వ్యవస్థ ఉన్న వ్యక్తులలో, ఇన్ఫెక్షన్ నయం కాదు, [[నారంగ కాలేయవ్యాధి|సిర్రోసిస్]] వంటి సమస్యలకు దారితీయవచ్చు.&lt;ref name=&quot;NIDDK2017&quot; /&gt; [[గర్భం|గర్భిణీ స్త్రీలలో]] తీవ్రమైన ఇన్ఫెక్షన్లు వచ్చి, తీవ్రమైన కాలేయ వైఫల్యానికి దారితీయవచ్చు.&lt;ref name=&quot;NIDDK2017&quot; /&gt;

ఇది ప్రధానంగా కలుషితమైన నీరు త్రాగడం వల్ల వ్యాపిస్తుంది; అయినప్పటికీ ఇది సరిగ్గా ఉడకని మాంసం తినడం వల్ల కూడా వ్యాపించవచ్చు.&lt;ref name=&quot;WHO2020&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NIDDK2017&quot; /&gt; ఇది సాధారణంగా ప్రజల మధ్య నేరుగా వ్యాపించదు.&lt;ref name=&quot;NIDDK2017&quot; /&gt; ఈ [[వైరస్]] ఒక పాజిటివ్-సెన్స్, నాన్ఎన్వెలోప్డ్, సింగిల్-స్ట్రాండెడ్, RNA ఐకోసాహెడ్రల్ .  రక్త లేదా మల పరీక్షల ద్వారా రోగ నిర్ధారణ చేయవచ్చు.&lt;ref name=&quot;NIDDK2017&quot; /&gt; ఈ వ్యాధిని 8 జన్యురకాలుగా విభజించవచ్చు, వాటిలో 4 ప్రాథమికంగా ప్రజలలో వ్యాధిని కలిగిస్తాయి.  ఇతర రకాల వైరల్ హెపటైటిస్‌లో [[హెపటైటిస్ ఎ|A]], [[హెపటైటిస్‌-బి|B]], [[హెపటైటిస్ C|C]], D, X ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=What Is Viral Hepatitis?|url=https://www.niddk.nih.gov/health-information/liver-disease/viral-hepatitis/what-is-viral-hepatitis|website=National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases|publisher=NIDDK|access-date=23 May 2021|archive-date=16 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416053349/https://www.niddk.nih.gov/health-information/liver-disease/viral-hepatitis/what-is-viral-hepatitis|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

శుభ్రమైన నీటిని, సరైన [[మరుగు దొడ్డి|మరుగుదొడ్లను]] ఉపయోగించడం ద్వారా నివారణ సాధ్యమవుతుంది.&lt;ref name=&quot;WHO2020&quot; /&gt; [[చైనా|చైనాలో]] ఈ వ్యాధిని నివారించడానికి ఒక [[టీకా]] (HEV 239) అందుబాటులో ఉంది.&lt;ref name=&quot;WHO2020&quot; /&gt;  సాధారణంగా చికిత్సలో విశ్రాంతి తీసుకోవడం, తగినంత ద్రవపదార్థాలు తాగడం వంటి లక్షణాల ఆధారిత సంరక్షణ ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;NIDDK2017&quot; /&gt; దీర్ఘకాలిక కేసులకు [[రైబావిరిన్]] ఉపయోగించవచ్చు.&lt;ref name=&quot;NIDDK2017&quot; /&gt; 2015లో దీని ఫలితంగా సుమారు 44,000 మరణాలు సంభవించాయి.&lt;ref name=&quot;WHO2020&quot; /&gt; గర్భధారణ [[గర్భం|మూడవ త్రైమాసికంలో]] 25% వరకు మహిళలు మరణించవచ్చు.&lt;ref name=&quot;WHO2020&quot; /&gt;

2017లో, హెపటైటిస్ E 19 మిలియన్ల కంటే ఎక్కువ మందిని ప్రభావితం చేస్తుందని అంచనా వేయబడింది.  ఇది అభివృద్ధి చెందుతున్న ప్రపంచంలో, ముఖ్యంగా ఆసియాలో ఎక్కువగా సంభవిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;NIDDK2017&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;WHO2020&quot; /&gt; 15 నుండి 30 సంవత్సరాల వయస్సు గల పురుషులు ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతారు.&lt;ref name=&quot;Izo2014&quot; /&gt; [[తాగునీరు|సురక్షితమైన నీటి]] లభ్యత సరిగా లేకపోవడం వల్ల ఇది వ్యాప్తి చెందవచ్చు.&lt;ref name=&quot;WHO2020&quot; /&gt; [[న్యూ ఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీలో]] హెపటైటిస్ E వ్యాప్తి కనీసం 1955 నుండి ఉంది.  1983లో [[ఆఫ్ఘనిస్తాన్|ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లో]] వ్యాప్తిపై పరిశోధన చేస్తున్న రష్యన్ శాస్త్రవేత్తలు ఈ వైరస్‌ను వేరు చేశారు. 

== సూచనలు ==
మరియు{{Reflist}}
[[Category:వ్యాధి లక్షణాలు]]
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>ku8v8hihz4i66oh81ji1vj5id2hq7tc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నికితా రాజేష్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>508071</id>
    <revision>
      <id>4957497</id>
      <parentid>4947085</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:49:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4957497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10496" sha1="nlcld2map6rcxrjukj10o63y3lycu9e" xml:space="preserve">
{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=నికితా రాజేష్|image=|caption=|birth_date=|birth_place=|occupation=Actress|years_active=2005{{endash}}ప్రస్తుతం|known_for=''మంజురుకుమ్ కలాం''&lt;br /&gt;''మల్లి (2024 TV సిరీస్)''|parents=}}

'''నికితా రాజేష్''' ఒక భారతీయ నటి, మాజీ బాలనటి. ఆమె మలయాళం, తమిళ టెలివిజన్లలో పనిచేస్తుంది. ఆమె బాలనటిగా ఒమానతింకల్ పక్షిలో తన కెరీర్ ప్రారంభించింది. ''మంజురుకుమ్ కలాం'' (ID2)లో జానికుట్టి పాత్రకు ఆమె గుర్తింపు పొందింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/premi-viswanath-to-sujitha-malayalam-tv-actors-who-are-shining-in-neighbouring-industries/photostory/89543506.cms|title=Premi Viswanath to Sujitha: Malayalam TV actors who are shining in neighbouring industries|date=13 February 2022|work=The Times of India|access-date=19 December 2025}}&lt;/ref&gt;

== ప్రారంభ జీవితం ==
నికిత కేరళలోని [[తిరువనంతపురం]]&lt;nowiki/&gt;లో జన్మించింది. ఆమె తండ్రి రాజేష్ టెలివిజన్ సీరియల్ డైరెక్టర్, తల్లి చిత్ర అటవీ శాఖలో ఉద్యోగం చేస్తున్నది. ఆమె స్థానిక సరస్వతి విద్యాలయలో చదివింది. &lt;ref name=&quot;Deccan&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/260216/musings-of-jaanikutty.html|title=Musings of Jaanikutty|last=Thomas|first=Elizabeth|date=26 February 2016|work=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IE_Bio&quot;&gt;{{Cite news|url=https://tamil.indianexpress.com/lifestyle/zee-tamil-serial-suryavamsam-actress-samantha-nikitha-rajesh-biography-300884/|title=சூர்யவம்சம் சீரியல் சமந்தாவா இது? ஜானിക്കുட்டியின் வேற லெவல் க்ளிக்ஸ்!|date=17 June 2021|work=The Indian Express Tamil|language=ta}}&lt;/ref&gt;

== కెరీర్ ==
3 సంవత్సరాల వయస్సులో ఏషియానెట్ సీరియల్ ఓమానతింకల్ పక్షిలో అన్నమోల్ పాత్రను పోషించి నికిత అరంగేట్రం చేసింది.&lt;ref name=&quot;TOI2021&quot;&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/shruthi-rajanikanth-to-rebecca-santhosh-tv-actors-who-started-their-career-as-child-artists/photostory/83279139.cms|title=Shruthi Rajanikanth to Rebecca Santhosh: TV actors who started their career as child artists|date=6 June 2021|work=The Times of India|access-date=22 May 2024}}&lt;/ref&gt; ఆ తరువాత, ఆమె పౌరాణిక ధారావాహికలు ''దేవిమహాత్మ్యం'', రహస్యం, ''సస్నేహం'', ''శ్రీ గురువాయూరప్పన్'', జూనియర్ చాణక్యాలతో సహా అనేక మలయాళ టెలివిజన్ ప్రాజెక్టులలో బాలనటిగా కనిపించింది.&lt;ref name=&quot;Samayam&quot;&gt;{{Cite news|url=https://malayalam.samayam.com/tv/celebrity-news/nikitha-rajesh-about-crazy-fan-moments-in-her-career/articleshow/89292498.cms|title=കാലില്‍ വീണ് തൊഴുത ആരാധികയെ കുറിച്ച് നിഖിത രാജേഷ്, എനിക്ക് ക്രഷ് ഒന്നുമില്ല, കോളേജ് ബഗ്ഗ് ചെയ്യാറില്ല ഞാന്‍ ശരിക്കും നല്ല കുട്ടിയാണ് എന്ന് നടി|date=2 February 2022|work=Samayam Malayalam|access-date=22 May 2024|language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Samayam2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://malayalam.samayam.com/tv/celebrity-gossips/when-you-get-access-to-your-grandmas-wardrobe-says-nikitha-rajesh/articleshow/75290880.cms|title=മുത്തശ്ശിയുടെ അലമാര തുറക്കാനുള്ള വഴി തെളിഞ്ഞാൽ ഇങ്ങനെയിരിക്കും'എന്തൊരുമാറ്റമെന്ന് ആരാധകർ|date=22 April 2020|work=Samayam Malayalam|access-date=19 December 2025|language=ml}}&lt;/ref&gt; ఆమె కలర్స్, ''కన్యాకుమారి ఎక్స్‌ప్రెస్'', ''ఆకాశం'' వంటి చిత్రాలలో బాలనటిగా కూడా కనిపించింది.&lt;ref name=&quot;.2&quot;&gt;{{Cite web|title=ഞാനൊരു മിണ്ടാപ്പൂച്ചയല്ല|url=https://www.manoramaonline.com/women/work-and-life/chat-with-nikitha.html|website=Manorama Online}}&lt;/ref&gt; ''మంజురుకుమ్ కలాం'' లో జానికుట్టి పాత్రకు ఆమె గుర్తింపు పొందింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Chandra|first=Anu|date=June 6, 2017|title=മഞ്ഞുരുകും കാലത്തിലെ ജാനിക്കുട്ടിയുടെ വേഷം നിഖിത ഉപേക്ഷിച്ചത് എന്തിന്|url=https://www.manoramaonline.com/style/glitz-n-glamour/2017/06/06/interview-with-serial-actress-nikhitha.html|access-date=January 4, 2026|website=Manorama Online|language=ml}}&lt;/ref&gt;

2019లో, ఆమె సన్ టీవీలో అతీంద్రియ నాటకం అరుంధతి తో తమిళ టెలివిజన్లోకి అడుగుపెట్టింది.&lt;ref name=&quot;TOI_Aru&quot;&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/tamil/akila-turns-nostalgic-about-her-show-arundhathi/articleshow/75739802.cms|title=Akila turns nostalgic about her show Arundhathi|date=14 May 2020|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; 2020లో, ఆమె [[పూర్ణిమ భాగ్యరాజ్]] తో కలిసి నటించిన జీ తమిళ సిరీస్ ''సూర్యవంశం'' లో ప్రధాన పాత్ర పోషించిన &quot;సమంతా&quot; గా నటించింది.&lt;ref name=&quot;TOI_Sur&quot;&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/tamil/daily-soap-suryavamsam-to-launch-today/articleshow/78236201.cms|title=Daily soap Suryavamsam to launch today|date=21 September 2020|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; 2024లో, ఆమె ''మల్లి'' చిత్రంలో ప్రధాన పాత్ర పోషించడానికి సన్ టీవీకి తిరిగి వచ్చింది.&lt;ref name=&quot;Samayam2025&quot;&gt;{{Cite news|url=https://malayalam.samayam.com/tv/celebrity-news/nikitha-rajeshs-latest-photo-goes-viral/articleshow/117916508.cms|title=എന്തൊരു മാറ്റമാണ് നികിതയ്ക്ക്, തിളങ്ങുന്ന സൗന്ദര്യം! ഇന്ന് തമിഴില്‍ തിരക്കേറുന്ന മലയാളികളുടെ സ്വന്തം ജാനിക്കുട്ടി|date=4 February 2025|work=Samayam Malayalam}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=அட்ஜஸ்ட்மென்ட்டிக்கு கேட்டா ஓகே....இது என்னோட கருத்து!! சன் டிவி நடிகை ஓபன் டாக்|url=https://ibctamilnadu.com/article/sun-tv-actress-nikitha-rajesh-adjustment-news-1718093460|access-date=16 April 2026|website=IBC Tamil Nadu|language=tamil}}&lt;/ref&gt; ఆమె 2025లో ''మజా తోరుం మున్పే'' ద్వారా మలయాళ టెలివిజన్లోకి తిరిగి వచ్చింది, ఇది రచయిత జాయ్స్ తో ఆమె మూడవ సహకారం.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=3 February 2026|title=Mazha Thorum Munpe: Everything about the Nikitha-Rahul starrer|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/mazha-thorum-munpe-everything-about-the-nikitha-rahul-starrer/articleshow/127869389.cms|website=Times of India}}&lt;/ref&gt;
== అవార్డులు ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!సంవత్సరం
!అవార్డు
!వర్గం
!సినిమా
!ఫలితం
!మూలం
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2025
|షీ తమిళ్ నక్షత్రం అవార్డ్స్
|ఉత్తమ నటి (టెలివిజన్) 
| rowspan=&quot;2&quot; |''మల్లి''
| rowspan=&quot;3&quot; |విజేత
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=She Tamil Nakshatram Awards 2025|url=https://www.sheawards.in/copy-of-nakshatram-2024-tamil|access-date=23 April 2026|archive-date=27 ఏప్రిల్ 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260427120304/https://www.sheawards.in/copy-of-nakshatram-2024-tamil|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|సన్ కుడుంబమ్ విరుతుగల్
|సిరంద సగోత్రి (ఉత్తమ సోదరి) 
|&lt;ref&gt;{{cite AV media|title=Nikitha Receives Sirandha Sagothari Award  {{!}} Malli Serial {{!}} Sun Kudumbam Virudhugal 2025 {{!}} Sun TV|url=https://www.youtube.com/watch?v=f15MJ8H1FmU|accessdate=23 April 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
|ఏషియానెట్ టెలివిజన్ అవార్డ్స్
|ఉత్తమ జంట &lt;small&gt; (రాహుల్ సురేష్ తో కలిసి) &lt;/small&gt; 
|''మజా తోరుం మున్పే''
|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Manoj|first=Janani|date=2026-03-30|title=Asianet Television Awards 2026 Winners List|url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2026/asianet-television-awards-2026-winners-list-who-won-best-actor-actress-serial-couple-award-at-at-506927.html|access-date=2026-04-12|website=Filmibeat|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== మూలాలు ==

[[వర్గం:భారతీయ టెలివిజన్ నటీమణులు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>nlcld2map6rcxrjukj10o63y3lycu9e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>గర్భ పాలిమార్ఫిక్ విస్ఫోటనం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>508247</id>
    <revision>
      <id>4957397</id>
      <parentid>4948152</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T01:49:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <origin>4957397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6897" sha1="smuyflldtle65gjbt77kpg0rpe24pr1" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             =Polymorphic eruption of pregnancy
|synonym          =Pruritic urticarial papules and plaques of pregnancy (PUPPP)
|image            =Polymorphic eruption of pregnancy1.png
|image_size       =
|image_thumbtime  =
|alt              =
|caption          =Typical rash of PEP presenting along the [[stretch marks]]
|pronounce        =
|specialty        =[[Dermatology]], [[obstetrics]]
|symptoms         =[[Itchy]] [[hives]], [[vesicle|small blisters]], widespread [[erythema|redness]] with clearing around the belly button&lt;ref name=Stef2022/&gt;
|complications    =No long-term risks for mother or baby&lt;ref name=Chouk2022/&gt;
|onset            =Late [[pregnancy]] or shortly after [[childbirth]]&lt;ref name=Stef2022/&gt;
|duration         =4 to 6 weeks&lt;ref name=Roth2011/&gt;
|types            =
|causes           =Unclear&lt;ref name=Stef2022/&gt;
|risks            =First pregnancy, larger belly, [[multiple pregnancies]]&lt;ref name=Stef2022/&gt;
|diagnosis        =
|differential     =[[Pemphigoid gestationis|Pemphigus gestationis]], [[prurigo of pregnancy]], [[pruritic folliculitis of pregnancy]], [[scabies]]&lt;ref name=Roth2011/&gt;
|prevention       =
|treatment        =[[Topical steroid|Steroid cream]], [[antihistamines]]&lt;ref name=Andrew2020/&gt;&lt;ref name=Roth2011/&gt;
|medication       =
|prognosis        =Resolves after delivery&lt;ref name=Andrew2020/&gt;
|frequency        =1 in 120 to 300 pregnant women&lt;ref name=Stef2022/&gt;
|deaths           =
}}

'''గర్భ పాలిమార్ఫిక్ విస్ఫోటనం''' (PEP), దీనిని ప్రూరిటిక్ ఉర్టికారియల్ పాపుల్స్, గర్భం ఫలకాలు అని కూడా పిలుస్తారు (PUPP) అనేది గర్భం అత్యంత సాధారణ నిర్దిష్ట చర్మ పరిస్థితి. లక్షణాలు చాలా దురద దద్దుర్లు, చిన్న బొబ్బలు, [[బొడ్డు|బొడ్డు బటన్]] చుట్టూ ప్రమేయం లేని ప్రాంతంతో విస్తృతంగా ఎరుపు రంగులో ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;Stef2022&quot; /&gt; ఇది సాధారణంగా తొడలు, ట్రంక్ కు వ్యాపించే ముందు స్ట్రెచ్ మార్క్స్ లోపల కనిపిస్తుంది, అయితే ముఖం, అరచేతులు, అరికాళ్ళు సాధారణంగా పాల్గొనకపోవచ్చు.&lt;ref name=&quot;Bologne2021&quot;&gt;{{Cite book|last=Bolognia|first=Jean L.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=4QZSEAAAQBAJ&amp;pg=PA221|title=Dermatology Essentials|last2=Schaffer|first2=Julie V.|last3=Duncan|first3=Karynne O.|last4=Ko|first4=Christine|date=2021|publisher=Elsevier|edition=2nd|isbn=978-0-323-62453-4|language=en|chapter=22. Pregnancy Dermatoses|pages=221-227|access-date=2024-06-20|archive-date=2024-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20240620235611/https://books.google.com/books?id=4QZSEAAAQBAJ&amp;pg=PA221#v=onepage&amp;q&amp;f=false}}&lt;/ref&gt; ప్రారంభంలో సాధారణంగా [[గర్భం]] తరువాతి భాగంలో లేదా ప్రసవించిన వెంటనే ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;Stef2022&quot; /&gt;

ఇది సాధారణంగా మొదటి గర్భధారణలో, పెద్ద కడుపు ఉన్నవారు, బహుళ గర్భాలను కలిగి ఉన్న మహిళలను ప్రభావితం చేస్తుంది. అంతర్లీన విధానం అస్పష్టంగా ఉన్నప్పటికీ, ఇది చర్మం సాగదీయడం కలిగి ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;Stef2022&quot; /&gt; రోగ నిర్ధారణ తరచుగా లక్షణాల ఆధారంగా ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;Roth2011&quot; /&gt; అప్పుడప్పుడు IgE పెరుగుదల తప్ప, సాధారణంగా, ప్రయోగశాల పరీక్షలు సాధారణం.

చికిత్స కార్టికోస్టెరాయిడ్స్ తో జరుగుతుంది.&lt;ref name=&quot;Andrew2020&quot;&gt;{{Cite book|last=James|first=William D.|last2=Elston|first2=Dirk|last3=Treat|first3=James R.|last4=Rosenbach|first4=Misha A.|last5=Neuhaus|first5=Isaac|title=Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology|date=2020|publisher=Elsevier|location=Edinburgh|isbn=978-0-323-54753-6|page=465-466|edition=13th|chapter-url=https://books.google.com/books?id=UEaEDwAAQBAJ&amp;pg=PA465|language=en|chapter=21. Chronic blistering dermatoses|access-date=2023-05-15|archive-date=2023-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230701215633/https://books.google.com/books?id=UEaEDwAAQBAJ&amp;pg=PA465}}&lt;/ref&gt; సాధారణంగా వీటిని బీటామెథసోన్ వాలెరేట్ వంటి చర్మంపై పూస్తారు, అయితే అప్పుడప్పుడు నోటి ద్వారా తీసుకోవచ్చు..&lt;ref name=&quot;Andrew2020&quot; /&gt; [[సెటిరిజిన్]] వంటి యాంటిహిస్టామైన్లను కూడా ఉపయోగించవచ్చు.&lt;ref name=&quot;Roth2011&quot; /&gt; డెలివరీ తర్వాత పరిస్థితి పరిష్కరించబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;Andrew2020&quot; /&gt; ఇది తల్లి లేదా బిడ్డకు దీర్ఘకాలిక ప్రమాదాలను అందించదు. ఇది తిరిగి జరగడం అసాధారణం.&lt;ref name=&quot;Chouk2022&quot; /&gt;

గర్భం పాలిమార్ఫిక్ విస్ఫోటనం 120 నుండి 300 మంది గర్భిణీ స్త్రీలలో 1 మందిని ప్రభావితం చేస్తుంది. కవలలు లేదా ముగ్గురితో ఉన్నవారిలో 3 నుండి 17% మంది ప్రభావితమవుతారు. ప్రభావితమైన వారు మగ శిశువును మోయడానికి రెండు రెట్లు ఎక్కువగా ఉండవచ్చు..&lt;ref name=&quot;Chouk2022&quot; /&gt; ఈ పరిస్థితి మొదటిసారిగా 1979లో వివరించబడింది..&lt;ref name=&quot;Andrew2020&quot; /&gt;

== సూచనలు ==
{{Reflist}}
[[Category:వ్యాధి లక్షణాలు]]
[[Category:గర్భాశయ వ్యాధులు]]
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>smuyflldtle65gjbt77kpg0rpe24pr1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:మైలవరం మండల గ్రామాలు (వైఎస్‌ఆర్ కడప)</title>
    <ns>14</ns>
    <id>508625</id>
    <revision>
      <id>4957310</id>
      <parentid>4950259</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T15:45:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:WikiProject Check Wikipedia participants]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4957310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="n3il3j3wq4oe8nchmbltsczl0csi0k0" xml:space="preserve">[[వర్గం:WikiProject Check Wikipedia participants]]</text>
      <sha1>n3il3j3wq4oe8nchmbltsczl0csi0k0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957311</id>
      <parentid>4957310</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T15:45:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:WikiProject Check Wikipedia participants]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4957311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957312</id>
      <parentid>4957311</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T15:45:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా మండలాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4957312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98" sha1="hqgrl47rxn4m11pc58vi22qz7q72o80" xml:space="preserve">[[వర్గం:వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా మండలాలు]]</text>
      <sha1>hqgrl47rxn4m11pc58vi22qz7q72o80</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957313</id>
      <parentid>4957312</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T15:46:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా మండలాలు]] ను తీసివేసారు;  [[వర్గం:వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా గ్రామాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4957313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101" sha1="0we8szb0jb85332kdwgc7pvbmafcuit" xml:space="preserve">[[వర్గం:వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా గ్రామాలు]]</text>
      <sha1>0we8szb0jb85332kdwgc7pvbmafcuit</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మల్టిపుల్ మైలోమా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509102</id>
    <revision>
      <id>4957395</id>
      <parentid>4955173</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T01:47:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <origin>4957395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12732" sha1="bva0h3vn7exohwntlrfsy1incqp5ieo" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             =మల్టిపుల్ మైలోమా
|synonym          = ప్లాస్మా సెల్ మైలోమా, మైలోమాటోసిస్, కాహ్లర్ వ్యాధి, మైలోమా &lt;ref&gt;{{cite web |title=Myeloma Canada {{!}} What is Multiple Myeloma?
|url              =https://www.myelomacanada.ca/en/about-multiple-myeloma/what-is-myeloma
|website          =www.myelomacanada.ca
|access-date      =17 April 2020
|archive-date     =13 May 2020
|archive-url      =https://web.archive.org/web/20200513072222/https://myelomacanada.ca/en/about-multiple-myeloma/what-is-myeloma
|url-status       =dead }}&lt;/ref&gt;
|image            ={{Photomontage
|photo1a          =Blausen 0656 MultipleMyeloma.png
|photo2a          =Plasmacytoma_ultramini1.jpg
|size             =320
|spacing          =2
|color            =#FFFFFF
|text             =}}
|image_size       =
|image_thumbtime  =
|alt              =
|caption          =పైభాగం: ఎముకలలో పుండ్లు ఎక్కువగా వచ్చే ప్రదేశం వెన్నెముక. కిందిభాగం: ప్లాస్మాసైటోమా యొక్క మైక్రోగ్రాఫ్ , H&amp;E స్టెయిన్.
|pronounce        =
|specialty        =	హెమటాలజీ &amp; ఆంకాలజీ
|symptoms         =	ఎముక నొప్పి , రక్తస్రావం, తరచుగా వచ్చే ఇన్ఫెక్షన్లు, రక్తహీనత&lt;ref name=NIH2016Pt/&gt;
|complications    =	అమైలోసిస్ , మూత్రపిండాల సమస్యలు , ఎముక పగుళ్లు , రక్తం అధికంగా చిక్కబడటం&lt;ref name=NIH2016Pt/&gt;&lt;ref name=NIH2016Pro/&gt;
|onset            =
|duration         =దీర్ఘకాలిక&lt;ref name=NIH2016Pro/&gt;
|types            =
|causes           =తెలియని&lt;ref name=WCR2014Cp513/&gt;
|risks            =ఊబకాయం&lt;ref name=WCR2014Cp2/&gt;
|diagnosis        =రక్త లేదా మూత్ర పరీక్షలు, ఎముక మజ్జ బయాప్సీ , వైద్య ఇమేజింగ్&lt;ref name=Raab2009/&gt;
|differential     =
|prevention       =
|treatment        =	స్టెరాయిడ్లు , కీమోథెరపీ , [[థాలిడోమైడ్]] , మూల కణ మార్పిడి , బిస్ఫాస్ఫోనేట్లు , రేడియేషన్ థెరపీ&lt;ref name=NIH2016Pro/&gt;&lt;ref name=Raab2009/&gt;
|medication       =
|prognosis        =	ఐదేళ్ల మనుగడ రేటు 52% / ఆయుర్దాయం 6 సంవత్సరాలు (USA)&lt;ref name=SEER2016/&gt;
|frequency        =488,200 (2015లో ప్రభావితమయ్యారు)&lt;ref name=GBD2015Pre&gt;{{cite journal|last1=GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence|first1=Collaborators.|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015.|journal=Lancet|date=8 October 2016|volume=388|issue=10053|pages=1545–1602|pmid=27733282|doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6|pmc=5055577}}&lt;/ref&gt;
|deaths           =101,100 (2015)&lt;ref name=GBD2015De&gt;{{cite journal|last1=GBD 2015 Mortality and Causes of Death|first1=Collaborators.|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015.|journal=Lancet|date=8 October 2016|volume=388|issue=10053|pages=1459–1544|pmid=27733281|doi=10.1016/s0140-6736(16)31012-1|pmc=5388903}}&lt;/ref&gt;
}}
'''ప్లాస్మా సెల్ '''మైలోమా'''''' సాధారణ మైలోమా అని కూడా పిలువబడే '''బహుళ మైలోమా''' అనేది ప్లాస్మా కణాల [[కాన్సర్|క్యాన్సర్]], ఇది సాధారణంగా ప్రతిరోధకాలను ఉత్పత్తి చేసే ఒక రకమైన [[తెల్ల రక్తకణాలు|తెల్ల రక్త కణాలు]]. తరచుగా, ప్రారంభంలో ఎటువంటి లక్షణాలు కనిపించవు..&lt;ref name=&quot;NIH2016Pt&quot;&gt;{{Cite web|title=Plasma Cell Neoplasms (Including Multiple Myeloma)—Patient Version|url=http://www.cancer.gov/types/myeloma|website=NCI|access-date=8 August 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160727234102/http://www.cancer.gov/types/myeloma|archive-date=27 July 2016|date=1980-01-01}}&lt;/ref&gt; ఇది పెరిగే కొద్దీ, ఎముక నొప్పి, రక్తస్రావం, తరచుగా ఇన్ఫెక్షన్లు, [[రక్తహీనత]] సంభవించవచ్చు.&lt;ref name=&quot;NIH2016Pt&quot; /&gt; సంక్లిష్టతలు [[అమిలోయిడోసిస్]] కలిగి ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;NIH2016Pro&quot;&gt;{{Cite web|title=Plasma Cell Neoplasms (Including Multiple Myeloma) Treatment (PDQ®)–Health Professional Version|url=http://www.cancer.gov/types/myeloma/hp/myeloma-treatment-pdq|website=NCI|access-date=8 August 2016|date=July 29, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160704233112/http://www.cancer.gov/types/myeloma/hp/myeloma-treatment-pdq|archive-date=4 July 2016}}&lt;/ref&gt;

బహుళ మైలోమా కారణం తెలియదు.&lt;ref name=&quot;WCR2014Cp513&quot;&gt;{{Cite book|title=World Cancer Report 2014|date=2014|publisher=World Health Organization|isbn=978-9283204299|pages=Chapter 5.13}}&lt;/ref&gt; ప్రమాద కారకాలలో [[స్థూల కాయం|ఊబకాయం]], [[వికిరణం|రేడియేషన్]] ఎక్స్పోజర్, కుటుంబ చరిత్ర, కొన్ని రసాయనాలు ఉన్నాయి..&lt;ref name=&quot;WCR2014Cp2&quot;&gt;{{Cite book|title=World Cancer Report 2014|date=2014|publisher=World Health Organization|isbn=978-9283204299|pages=Chapter 2.3 and 2.6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Plasma Cell Neoplasms (Including Multiple Myeloma) Treatment|url=https://www.cancer.gov/types/myeloma/patient/myeloma-treatment-pdq#section/all|website=National Cancer Institute|access-date=28 November 2017|date=1980-01-01|archive-date=2021-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109231912/https://www.cancer.gov/types/myeloma/patient/myeloma-treatment-pdq#section/all|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Ferri|first=Fred F.|title=Ferri's Clinical Advisor 2014 E-Book: 5 Books in 1|date=2013|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=978-0323084314|page=726|url=https://books.google.ca/books?id=H63KViNwsdcC&amp;pg=PA726|access-date=2020-08-06|archive-date=2019-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917193640/https://books.google.ca/books?id=H63KViNwsdcC&amp;pg=PA726}}&lt;/ref&gt; బహుళ మైలోమా అనేది నిర్ణయించని ప్రాముఖ్యత కలిగిన మోనోక్లోనల్ గమ్మోపతి నుండి అభివృద్ధి చెందవచ్చు, ఇది మైలోమాను పొగబెట్టడానికి దారితీస్తుంది . అసాధారణ ప్లాస్మా కణాలు అసాధారణ ప్రతిరోధకాలను ఉత్పత్తి చేస్తాయి, ఇవి మూత్రపిండాల సమస్యలను, మితిమీరిన మందపాటి రక్తాన్ని కలిగిస్తాయి.&lt;ref name=&quot;NIH2016Pt&quot; /&gt; ప్లాస్మా కణాలు [[ఎముక మజ్జ]] లేదా మృదువైన కణజాలంలో కూడా ద్రవ్యరాశిని ఏర్పరుస్తాయి.&lt;ref name=&quot;NIH2016Pt&quot; /&gt; ఒక కణితి ఉన్నప్పుడు, దీనిని ప్లాస్మాసైటోమా అని పిలుస్తారు, ఒకటి కంటే ఎక్కువ కణితులను బహుళ మైలోమా అని పిలుస్తున్నారు.&lt;ref name=&quot;NIH2016Pt&quot; /&gt; రక్తం లేదా మూత్ర పరీక్షలలో అసాధారణ ప్రతిరక్షకాలు, ఎముక మజ్జ బయాప్సీ క్యాన్సర్ ప్లాస్మా కణాలు, ఎముక గాయాలను కనుగొనే వైద్య చిత్రాల ఆధారంగా బహుళ మైలోమా నిర్ధారణ చేయబడుతుంది. మరొక సాధారణ అన్వేషణ అధిక రక్త కాల్షియం స్థాయిలు.&lt;ref name=Raab2009&gt;{{cite journal |vauthors=Raab MS, Podar K, Breitkreutz I, Richardson PG, Anderson KC |title=Multiple myeloma |journal=Lancet |volume=374 |issue=9686 |pages=324–39 |date=July 2009 |pmid=19541364 |doi=10.1016/S0140-6736(09)60221-X}}&lt;/ref&gt;

బహుళ మైలోమాను చికిత్స చేయదగినదిగా పరిగణిస్తారు, కానీ సాధారణంగా నయం చేయలేనిదిగా పరిగణించబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;NIH2016Pro&quot; /&gt; స్టెరాయిడ్స్, కీమోథెరపీ, లక్షిత చికిత్స, మూల కణ మార్పిడి ద్వారా ఉపశమనాలు తీసుకురావచ్చు.&lt;ref name=&quot;NIH2016Pro&quot; /&gt; బిస్ఫాస్ఫోనేట్లు, [[రేడియో చికిత్స|రేడియేషన్ థెరపీ]] కొన్నిసార్లు ఎముక గాయాల నుండి నొప్పిని తగ్గించడానికి ఉపయోగిస్తారు..&lt;ref name=&quot;NIH2016Pro&quot; /&gt;

ప్రపంచవ్యాప్తంగా, బహుళ మైలోమా 488,000 మందిని ప్రభావితం చేసింది, ఫలితంగా 2015 లో 101,100 మరణాలు సంభవించాయి. యునైటెడ్ స్టేట్స్లో, ఇది సంవత్సరానికి 100,000 మందికి 6.5% లో అభివృద్ధి చెందుతుంది, 0.7% మంది ప్రజలు వారి జీవితాల్లో ఏదో ఒక సమయంలో ప్రభావితమవుతారు.&lt;ref name=&quot;SEER2016&quot;&gt;{{Cite web|title=SEER Stat Fact Sheets: Myeloma|url=http://seer.cancer.gov/statfacts/html/mulmy.html|website=NCI Surveillance, Epidemiology, and End Results Program|access-date=8 August 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160727230344/http://seer.cancer.gov/statfacts/html/mulmy.html|archive-date=27 July 2016}}&lt;/ref&gt; ఇది సాధారణంగా 60 సంవత్సరాల వయస్సులో సంభవిస్తుంది, మహిళల కంటే పురుషులలో ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఇది 40 ఏళ్ల వయస్సులోపు అరుదు.&lt;ref name=Raab2009 /&gt; చికిత్స లేకుండా, సాధారణ మనుగడ ఏడు నెలలు ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;NIH2016Pro&quot; /&gt; ప్రస్తుత చికిత్సలతో, మనుగడ సాధారణంగా 4 నుండి 5 సంవత్సరాలు ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;NIH2016Pro&quot; /&gt; ఐదు సంవత్సరాల మనుగడ రేటు సుమారు 49%.&lt;ref name=&quot;SEER2016&quot; /&gt; మైలోమా అనే పదం గ్రీకు మైలో నుండి వచ్చింది-అంటే &quot;మజ్జ&quot; &amp; -ఓమా అంటే &quot;కణితి&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Diepenbrock|first=Nancy H.|title=Quick Reference to Critical Care|date=2011|publisher=Lippincott Williams &amp; Wilkins|isbn=9781608314645|page=292|url=https://books.google.ca/books?id=Xk7znn4rxIMC&amp;pg=PA292|archive-url=https://web.archive.org/web/20160821001921/https://books.google.ca/books?id=Xk7znn4rxIMC&amp;pg=PA292|archive-date=2016-08-21}}&lt;/ref&gt;

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>bva0h3vn7exohwntlrfsy1incqp5ieo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>దీప్తి శర్మ (మోడల్)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509207</id>
    <revision>
      <id>4957386</id>
      <parentid>4954760</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T00:06:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4957386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6576" sha1="ckimjp4sz54jz3w2r5a9xydgu4fmnv3" xml:space="preserve">
{{Infobox model|name=దీప్తి శర్మ|image=Dipti Sharma Model.jpg|caption=|birth_name=|birth_date={{birth date and age|df=yes|1994|10|23}}|birth_place=రుద్రపూర్, ఉత్తరాఖండ్, [[భారతదేశం]]|occupation=మోడల్|height=|haircolor=నలుపు|eyecolor=గోధుమ రంగు|agency=ఎలైట్ మోడల్ మేనేజ్‌మెంట్ (న్యూయార్క్, లాస్ ఏంజిల్స్) &lt;br /&gt; న్యూ మాడిసన్ (పారిస్) &lt;br /&gt; ఉమెన్ మేనేజ్‌మెంట్ (మిలన్) &lt;br /&gt; ప్రీమియర్ మోడల్ మేనేజ్‌మెంట్ (లండన్)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://models.com/models/dipti-sharma|title=Dipti Sharma - Model|publisher=}}&lt;/ref&gt;}}

'''దీప్తి శర్మ''' ఒక భారతీయ ఫ్యాషన్ మోడల్, అందాల పోటీ ఫైనలిస్ట్.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.businessoffashion.com/articles/global-currents/an-inflection-point-for-indian-models|title=An Inflection Point for Indian Models|date=2017-11-28|work=The Business of Fashion|access-date=2018-02-08|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2017-10-25|title=Make in India models on the international ramps lead the change of guard|url=https://www.indiatoday.in/india/story/indian-models-on-international-ramps-supermodels-paris-fashion-week-1070632-2017-10-25|access-date=2018-02-08|website=India Today|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ఆమె బాలెన్సియాగా (Balenciaga) ఎస్/ఎస్ 2018 షో తో అరంగేట్రం చేసింది. వారి ప్రచారంలో కనిపించిన మొదటి భారతీయ మోడల్.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dipti Sharma On Breaking The Rules For Balenciaga|url=https://www.vogue.co.uk/article/dipti-sharma-model-interview|website=British Vogue}}&lt;/ref&gt;

== ప్రారంభ జీవితం ==
దీప్తి శర్మ [[ఉత్తరాఖండ్]] రాష్ట్రంలోని [[రుద్రాపూర్ (ఉత్తరాఖండ్)|రుద్రపూర్]] లో జన్మించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=http://blog.fdci.org/2016/07/fashioning-a-tailor-made-future/|title=Fashioning a tailor-made future - FDCI|date=2016-07-20|work=FDCI|access-date=2018-02-08|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180209003124/http://blog.fdci.org/2016/07/fashioning-a-tailor-made-future/|archive-date=9 February 2018|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== కెరీర్ ==
ఆమె [[పంజాబ్ విశ్వవిద్యాలయం]]&lt;nowiki/&gt;లో ఇంగ్లీష్ చదువుతున్నప్పుడు [[ఫెమినా మిస్ ఇండియా|క్యాంపస్ ప్రిన్సెస్ 2015]] అందాల పోటీలో ప్రవేశించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://beautypageants.indiatimes.com/campus-princess/2015/2015-season-2/deepti-sharma/contestantprofile/48832248.cms|title=Deepti Sharma-Campus Princess-Campus Princess-Beauty Pageant|work=Femina Miss India|access-date=2018-02-08|archive-date=2018-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180209004400/https://beautypageants.indiatimes.com/campus-princess/2015/2015-season-2/deepti-sharma/contestantprofile/48832248.cms|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఆమె క్యాంపస్ ప్రిన్సెస్ టైటిల్ గెలుచుకోలేకపోయినప్పటికీ, ఆమె ఫైనలిస్ట్ గా నిలిచింది. 'మిస్ ర్యాంప్ వాక్' బిరుదును గెలుచుకుంది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ఆమె 2015లో [[ఎలైట్ మోడల్ లుక్ ఇండియా]] పోటీలో టైటిల్ విజేత.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Elite Model Look India 2015 Grand Finale -- Dipti Sharma and Pranav Patidar Picture # 318340|url=http://www.santabanta.com/gallery/events/elite-model-look-india-2015-grand-finale/dipti-sharma-and-pranav-patidar/318340/|access-date=2018-02-08|website=www.santabanta.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Look|first=Elite Model|title=Success Stories - Elite Model Look|url=http://www.elitemodellook.com/in/en/success-stories/index.htm|access-date=2018-02-08|website=Elite Model Look|language=en}}&lt;/ref&gt; ఆ తర్వాత, ఆమె [[మిలన్]] అంతర్జాతీయ ఎలైట్ మోడల్ లుక్ టైటిల్ కోసం పోటీ పడింది. అయితే, టైటిల్ కొట్టడంలో విఫలమయింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Look|first=Elite Model|title=Winning Big With Anouk Thijssen - Elite Model Look|url=http://www.elitemodellook.com/int/en/home/winning-big-with-anouk-thijssen/index.htm|access-date=2018-02-08|website=Elite Model Look|language=en}}&lt;/ref&gt;

బాలెన్సియాగా ఎస్/ఎస్ 2018 షో కోసం కేశాలంకరణ నిపుణుడు హోలీ స్మిత్ ఆమెకు గిన్నెలా జుట్టును కత్తిరించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.crfashionbook.com/fashion/a13990304/now-casting-dipti-sharma/|title=Now Casting Dipti Sharma|date=2017-12-15|work=CR Fashion Book|access-date=2018-02-08|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180209063231/http://www.crfashionbook.com/fashion/a13990304/now-casting-dipti-sharma/|archive-date=9 February 2018|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.vogue.com/article/balenciaga-spring-2018-beauty-hair-short-cropped-cuts-jane-moseley-lotta-volkova|title=Bobs! Bangs! Bowl Cuts! The 10 Best Short Cuts from the Balenciaga Runway|work=Vogue|access-date=2018-02-08|language=en}}&lt;/ref&gt;

ఆమె ''క్రాష్'', ''వోగ్ ఇండియా'', ''హార్పర్స్ బజార్ రష్యా'' వంటి పత్రికలలో కనిపించింది.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://models.com/models/dipti-sharma|title=Dipti Sharma - Model|work=MODELS.com|access-date=2018-02-08}}&lt;/ref&gt;
== మూలాలు ==

[[వర్గం:1994 జననాలు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>ckimjp4sz54jz3w2r5a9xydgu4fmnv3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నా ఫ్రెండ్ చారు (ధారావాహిక)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509226</id>
    <revision>
      <id>4957295</id>
      <parentid>4954895</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:27:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49448-00</username>
        <id>154150</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4957295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6111" sha1="1aofkemvzpcfx7zottdguhov7ah0f0f" xml:space="preserve">{{Infobox television
| show_name                = పౌర్ణమి (ధారావాహిక)
| director                 = జె.ఎస్. రాజు
| caption                  = పౌర్ణమి ధారావాహిక పోస్టర్
| camera                   = మల్టిఫుల్ కెమెరా
| editor                   = పసుపులేటి గుణశేఖర్&lt;br/&gt;సుబ్రహ్మణ్యం పోలిసెట్టి
| picture_format           = 576ఐ ఎస్.డి., &lt;br/&gt; 1080ఐ హెచ్.డి.
| runtime                  = 20-22 నిముషాలు
| creator                  = 
| developer                = 
| producer                 = వైదేహి రామ్మూర్తి
| executive_producer       = 
| writer                   = మహేందర్ దొంగరి (వర్మ), &lt;br/&gt; '''మాటలు''' &lt;br/&gt; నరసింహ మూర్తి నల్లం
| starring                 = [[రష్మీ ప్రభాకర్]] &lt;br/&gt; కిరణ్ కాంత్ &lt;br/&gt;ఎక్ నాథ్ &lt;br/&gt; సంయుక్త&lt;br/&gt; రాజ్ కుమార్ &lt;br/&gt; భావన
| narrated                 = 
| theme_music_composer     = 
| opentheme                = 
| country                  = [[భారతదేశం]]
| language                 = [[తెలుగు]]
| network                  = [[జెమినీ టీవీ]]
| first_aired              = 12 నవంబరు 2018 - ప్రస్తుతం
| num_episodes             = 309 (28 డిసెంబరు 2019)
| followed_by              = 
| preceded_by              = మాయ్
| image                    = [[దస్త్రం:Pournami Serial Title.jpg|200px]]
| num_seasons              = 1
| genre                    = కుటుంబ కథ
| cinematography           = శరవరణ్
| screenplay               = మహేందర్ దొంగరి (వర్మ)
| company                  = విజన్ టైం ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్
| creative_director        = కె.వి. కిరణ్ కుమార్
| website                  = http://visiontime.in/
}}

'''నా ఫ్రెండ్ చారు''' 2026, సెప్టెంబర్ 28న [[జెమినీ టీవీ]]లో ప్రారంభమైన ధారావాహిక.&lt;ref name=&quot;బుల్లితెర రేటింగ్స్ ఎలా ఉన్నాయంటే..&quot;&gt;{{cite news |last1=టివి5 |first1=తాజావార్తలు |title=బుల్లితెర రేటింగ్స్ ఎలా ఉన్నాయంటే.. |url=http://tv5news.in/telugu-tv-shows-ratings-on-june-22-to-28/ |accessdate=19 February 2020 |date=7 July 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200101071030/http://tv5news.in/telugu-tv-shows-ratings-on-june-22-to-28/ |archivedate=1 జనవరి 2020 |work= |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;సినీ హీరోయిన్లకు దీటుగా ఈమె తెలుగు చానెళ్లను దున్నేస్తున్నది..!&quot;&gt;{{cite web |last1=ముచ్చట |first1=సీరియల్స్ |title=సినీ హీరోయిన్లకు దీటుగా ఈమె తెలుగు చానెళ్లను దున్నేస్తున్నది..! |url=https://muchata.com/premi-viswanath-ruling-telugu-channels/ |website=www.muchata.com |publisher=ఎం.ఎస్. రావు |accessdate=19 February 2020 |date=2 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200101071106/https://muchata.com/premi-viswanath-ruling-telugu-channels/ |archive-date=1 జనవరి 2020 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; సోమవారం నుండి శనివారం వరకు మధ్యాహ్నం 1:00 గంటలకు ప్రసారంచేయబడుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sunnetwork.in/program-details.aspx?IProgramID=FnkQ7sShzG8=&amp;ShowType=What%27s%20New|title=SunNetwork - Program Detail|website=www.sunnetwork.in|access-date=31 December 2019}}{{Dead link|date=జూలై 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ఈ ధారావాహికలో [[రష్మీ ప్రభాకర్]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.onenov.in/rashmi-prabhakar-indian-television-actress/|title=Rashmi Prabhakar|date=2018-06-15|website=Onenov|language=en-US|access-date=31 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190720080626/https://www.onenov.in/rashmi-prabhakar-indian-television-actress/|archive-date=20 జూలై 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; కిరణ్ కాంత్, ఎక్ నాథ్,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.todayincity.com/chit-chat-with-telugu-serial-actor-kiran-kanth/|title=Chit Chat with Telugu Serial Actor Kiran Kanth -|date=6 May 2018|language=en|access-date=31 December 2019|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190720093112/https://www.todayincity.com/chit-chat-with-telugu-serial-actor-kiran-kanth/|archive-date=20 జూలై 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; సంయుక్త, రాజ్ కుమార్,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nettv4u.com/celebrity/telugu/movie-actor/raj-kumar|title=Tollywood Movie Actor Raj Kumar Biography, News, Photos, Videos|website=nettv4u|language=en|access-date=31 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190720094128/https://nettv4u.com/celebrity/telugu/movie-actor/raj-kumar|archive-date=20 జూలై 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; భావన&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nettv4u.com/celebrity/telugu/tv-actress/bhavana|title=Telugu Tv Actress Bhavana Biography, News, Photos, Videos|website=nettv4u|language=en|access-date=31 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190720094103/https://nettv4u.com/celebrity/telugu/tv-actress/bhavana|archive-date=20 జూలై 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; తదితరులు ముఖ్యపాత్రల్లో నటించారు.</text>
      <sha1>1aofkemvzpcfx7zottdguhov7ah0f0f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>డిజిటల్ ఆర్ట్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509235</id>
    <revision>
      <id>4957275</id>
      <parentid>4954959</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T13:24:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>2 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4957275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67322" sha1="bvwyv54okvrrql3pxjv27xcm8l9wvmd" xml:space="preserve">[[దస్త్రం:Boundaryfunctions_1.jpg|alt=Boundary Functions at the Tokyo Intercommunications Center, 1999.|thumb|టోక్యోలోని ఎన్టీటీ ఇంటర్‌కమ్యూనికేషన్ సెంటర్‌లో స్కాట్ స్నిబ్బె రూపొందించిన ''బౌండరీ ఫంక్షన్స్'' (1998) ఇంటరాక్టివ్ ఫ్లోర్ ప్రొజెక్షన్&lt;ref name=&quot;bf2&quot;&gt;{{Cite web|last=Snibbe|first=Scott|date=1998|title=Boundary Functions - Interactive Art|url=https://www.snibbe.com/art/boundaryfunctions|access-date=|website=|language=}}&lt;/ref&gt;]]
'''డిజిటల్ ఆర్ట్''' (డిజిటల్ కళ), అనగా డిజిటల్ సాంకేతికతను ఉపయోగించి సృష్టించే కళాత్మక సృజన. డిజిటల్ మీడియాతో అనుసంధానమై ఉపయోగించే కంప్యూటేషనల్ కళను సూచించడానికి కూడా ఇది వాడబడుతుంది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=A Companion to Digital Art|last1=Paul|first1=Christiane|date=2016|publisher=Wiley|isbn=978-1-118-47520-1|editor1-last=Paul|editor1-first=Christiane|location=Malden, MA|pages=1–2|chapter=Introduction From Digital to Post-Digital—Evolutions of an Art Form}}&lt;/ref&gt; 1960ల నుండి డిజిటల్ ఆర్ట్‌ను వర్ణించడానికి కంప్యూటర్ కళ, ఎలక్ట్రానిక్ కళ, మల్టీమీడియా కళ,&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Reichardt, Jasia |author-link=Jasia Reichardt |date=1974 |title=Twenty years of symbiosis between art and science |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000009559 |journal=Art and Science |volume=XXIV |issue=1 |pages=41–53}}&lt;/ref&gt; న్యూ మీడియా కళ వంటి అనేక పేర్లను ఉపయోగించారు.&lt;ref&gt;Christiane Paul (2006). ''Digital Art'', pp. 7–8. Thames &amp; Hudson.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Lieser, Wolf. ''Digital Art''. Langenscheidt: h.f. ullmann. 2009, pp. 13–15&lt;/ref&gt; డిజిటల్ ఆర్ట్‌లో భౌతిక మాధ్యమాలలో భద్రపరిచిన డిజిటల్ పెయింటింగ్ వంటి కళాఖండాలు, వెబ్‌సైట్లలోని డిజిటల్ గ్యాలరీలు కూడా ఉంటాయి. డిజిటల్ ఆర్ట్ విజువల్ కంప్యూటింగ్ రంగానికి కూడా విస్తరించింది. 

== చరిత్ర ==

1960ల ప్రారంభంలో జాన్ విట్నీ గణిత ప్రక్రియలను ఉపయోగించి మొట్టమొదటి కంప్యూటర్-ఆధారిత కళను అభివృద్ధి చేశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Grierson|first=Mick|title=Creative Coding for Audiovisual Art: The CodeCircle Platform|url=https://ualresearchonline.arts.ac.uk/id/eprint/15056/3/Grierson_Chapter-%20revised%2BSE.pdf}}&lt;/ref&gt; 1963లో ఇవాన్ సదర్లాండ్ స్కెచ్‌ప్యాడ్ అని పిలువబడే మొదటి యూజర్ ఇంటరాక్టివ్ కంప్యూటర్-గ్రాఫిక్స్ ఇంటర్‌ఫేస్‌ను కనుగొన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sketchpad {{!}} computer program {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/technology/Sketchpad|access-date=2022-12-01|website=www.britannica.com|language=en}}&lt;/ref&gt; 1974, 1977 మధ్య [[సాల్వడార్ డాలీ]] రెండు పెద్ద కాన్వాసులను సృష్టించాడు. అవి &quot;రికగ్నిషన్ ఆఫ్ ఫేసెస్&quot; లో ప్రచురితమై లియోన్ హార్మోన్ ద్వారా కంప్యూటర్‌లో ప్రాసెస్ చేయబడిన [[అబ్రహం లింకన్|అబ్రహాం లింకన్]] చిత్రపటం ఆధారంగా రూపొందినవి.&lt;ref name=&quot;Pitxot&quot;&gt;{{cite book|title=Guía - Teatro-Museo Dalí - Figueres|last1=Pitxot|first1=Antoni|last2=Aguer|first2=Montse|date=2022|publisher=Fundació Gala-Salvador Dalí - Triangle Books|isbn=978-84-8478-714-3|location=Barcelona|page=97|language=es|chapter=Cúpula|quote=A la derecha llama la atención el inmenso óleo fotográfico &quot;Gala desnuda mirando al mar que a 18 metros aparece el presidente Lincoln&quot; (1975), nueva muestra anticipadora de Dalí que representa, en este caso, el primer ejemplo de utilización de imagen digitalizada en la pintura.|author1-link=Antoni Pitxot|trans-quote=On the right, attention is attracted by the immense photographic oil &quot;Nude Gala Looking at the Sea that from 18 Meters Appears as Lincoln (1975), new anticipating sample of Dalí that represents, in this case, the first example of the use of the digitized image in painting.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Harmon&quot;&gt;{{cite journal |last1=Harmon |first1=Leon D. |date=November 1973 |title=The Recognition of Faces |url=https://www.scientificamerican.com/article/the-recognition-of-faces/ |journal=Scientific American |language=en |volume=229 |issue=5 |pages=70–82 |bibcode=1973SciAm.229e..70H |doi=10.1038/scientificamerican1173-70 |pmid=4748120 |url-access=subscription |access-date=4 September 2023}}&lt;/ref&gt; ఈ సాంకేతికత తరువాత ఫోటోగ్రాఫిక్ మొజాయిక్స్‌గా పిలువబడే దానికి సమానంగా ఉంటుంది.
జులై 1985లో లింకన్ సెంటర్‌లో బహిరంగంగా పరిచయం చేయబడిన అమిగా [[కంప్యూటర్ సాఫ్ట్‌వేర్|కంప్యూటర్‌]]&lt;nowiki/&gt;ను ఉపయోగించి ఆండీ వార్హోల్ డిజిటల్ ఆర్ట్‌ను సృష్టించాడు. ఒక వీడియో కెమెరా నుండి డెబ్బీ హ్యారీ చిత్రాన్ని మోనోక్రోమ్‌లో బంధించి ప్రోపెయింట్ అనే గ్రాఫిక్స్ ప్రోగ్రామ్‌లోకి డిజిటలైజ్ చేశారు. వార్హోల్ ఫ్లడ్ ఫిల్స్ ఉపయోగించి రంగులను జోడించడం ద్వారా చిత్రాన్ని మార్చాడు.&lt;ref&gt;'{{cite web |last=Reimer |first=Jeremy |date=October 21, 2007 |title=A history of the Amiga, part 4: Enter Commodore |url=https://arstechnica.com/hardware/news/2007/10/amiga-history-4-commodore-years.ars/4 |access-date=June 10, 2011 |work=Arstechnica.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=3oqUd8utr14 |title=YouTube |archive-url=https://web.archive.org/web/20090507045347/http://www.youtube.com/watch?v=3oqUd8utr14 |archive-date=2009-05-07 }}&lt;/ref&gt;

== డిజిటల్ మాధ్యమం కోసం రూపొందించిన కళ ==
అత్యంత కంప్యూటేషనల్, డిజిటల్ మాధ్యమాల ద్వారా ప్రదర్శించబడే, స్పష్టంగా డిజిటల్ సాంకేతికతలతో నిమగ్నమయ్యే కళాకృతులను &quot;డిజిటల్ మాధ్యమం కోసం రూపొందించిన కళ&quot;గా వర్గీకరిస్తారు. ఇది డిజిటల్ సాధనాలను ఉపయోగించే కళకు భిన్నంగా ఉంటుంది, ఇవి సృష్టి ప్రక్రియలో డిజిటల్ సాంకేతికతను పొందుపరుస్తాయి కానీ డిజిటల్ ప్రపంచం వెలుపల ఉనికిలో ఉండవచ్చు.

ఉత్పత్తి, వ్యాప్తి ప్రక్రియలో ఎక్కడో ఒకచోట డిజిటల్ సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ఉపయోగించే అన్ని కళలను డిజిటల్ కళగా వర్గీకరించడం చాలా సమస్యాత్మకం అని డిజిటల్ ఆర్ట్ చరిత్రకారిణి క్రిస్టియన్ పాల్ రాసింది.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=A companion to digital art |date=2016 |publisher=Wiley |isbn=978-1-118-47521-8 |editor=Christiane Paul |location=Chichester, West Sussex |pages=1–2 |oclc=925426732}}&lt;/ref&gt;

== డిజిటల్ సాధనాలను ఉపయోగించే కళ ==
[[File:Graphics tablet.jpg|thumb|క్రిటా సాఫ్ట్‌వేర్ ఉపయోగిస్తున్న ఎక్స్‌పి-పెన్ డెకో 01వి3 గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్]]
డిజిటల్ కళ అనేది పూర్తిగా కంప్యూటర్ ద్వారా సృష్టించబడినది కావచ్చు (ఫ్రాక్టల్స్, అల్గారిథమిక్ కళ వంటివి) లేదా స్కాన్ చేసిన ఛాయాచిత్రం లేదా మౌస్, గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్ ఉపయోగించి వెక్టార్ గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్‌తో గీసిన చిత్రం వంటి ఇతర మూలాల నుండి తీసుకోబడినది కావచ్చు. డిజిటల్ కాని పెయింటింగ్స్ మాదిరిగానే కంప్యూటర్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌పై సాఫ్ట్‌వేర్ ఉపయోగించి సృష్టించినప్పుడు, ఫలిత చిత్రాన్ని కాన్వాస్‌పై చిత్రించినట్లు డిజిటల్‌గా అవుట్‌పుట్ చేసినప్పుడు కళాకృతులను డిజిటల్ పెయింటింగ్‌లుగా పరిగణిస్తారు.

కళలపై డిజిటల్ టెక్నాలజీ ప్రభావం గురించి భిన్నమైన అభిప్రాయాలు ఉన్నప్పటికీ, సృజనాత్మక రంగాన్ని విస్తరించడంలో దీని గణనీయమైన సహకారం గురించి డిజిటల్ కళా సంఘంలో ఏకాభిప్రాయం ఉంది, అనగా ఇది వృత్తిపరమైన, వృత్తిేతర కళాకారులకు అందుబాటులో ఉన్న సృజనాత్మక అవకాశాలను బాగా విస్తృతం చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Bessette, Juliette |author2=Frederic Fol Leymarie |author3=Glenn W. Smith|date=16 September 2019|title=Trends and Anti-Trends in Techno-Art Scholarship: The Legacy of the Arts &quot;Machine&quot; Special Issues|journal=Arts|volume=8|issue=3|pages=120|doi=10.3390/arts8030120|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== కళా సిద్ధాంతకర్తలు, కళా చరిత్రకారులు ==
ఈ రంగంలో ప్రముఖ కళా సిద్ధాంతకర్తలు, చరిత్రకారులలో ఒలివర్ గ్రౌ, జోన్ ఇప్పోలిటో, క్రిస్టియన్ పాల్, ఫ్రాంక్ పాప్పర్, జసియా రీచార్డ్ట్, మారియో కోస్టా, క్రిస్టీన్ బుసి-గ్లక్స్‌మాన్, డొమినిక్ మౌలాన్, రాయ్ అస్కాట్, కేథరీన్ పెరెట్, మార్గోట్ లవ్‌జాయ్, ఎడ్మండ్ కౌచోట్, టీనా రివర్స్ ర్యాన్, ఫ్రెడ్ ఫారెస్ట్, ఎడ్వర్డ్ ఎ. షాంకెన్ ఉన్నారు.

=== డిజిటల్ పెయింటింగ్ ===
డిజిటల్ పెయింటింగ్ అనేది డిజిటల్ ఫైన్ ఆర్ట్ సందర్భంలో డిజిటల్ ఎలక్ట్రానిక్స్, స్ప్రే పెయింట్ రోబోటిక్స్ వాడకంతో చేసిన భౌతిక పెయింటింగ్&lt;ref&gt;Christiane Paul, ''Digital Art'', Thames &amp; Hudson World of Art, 2003, pp. 51-60&lt;/ref&gt; లేదా సాంప్రదాయ పెయింటింగ్, ఇలస్ట్రేషన్ కళాకృతులను అనుకరించే కంప్యూటర్ స్క్రీన్‌పై పిక్సెల్‌లతో చేసిన చిత్ర కళ.&lt;ref&gt;Christiane Paul ''Digital Art'', Fourth Edition, Thames &amp; Hudson Ltd, pp. 177-181&lt;/ref&gt;

=== కృత్రిమ మేధ కళ ===
కళాకారులు కనీసం 1960ల నుండి కళాకృతులను సృష్టించడానికి కృత్రిమ మేధస్సును ఉపయోగిస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=McCorduck |first=Pamela |title=AARONS's Code: Meta-Art. Artificial Intelligence, and the Work of Harold Cohen |publisher=W. H. Freeman and Company |year=1991 |isbn=0-7167-2173-2 |location=New York |pages=210 |language=English}}&lt;/ref&gt; 2014లో వాటి రూపకల్పన నుండి కొంతమంది కళాకారులు జెనరేటివ్ అడ్వర్సరియల్ నెట్‌వర్క్ (GAN) ఉపయోగించి కళాకృతులను సృష్టించారు. ఇది రెండు అల్గారిథమ్‌లను ఒకదానితో ఒకటి పోటీ పడేలా చేసే మెషీన్ లెర్నింగ్ ఫ్రేమ్‌వర్క్.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last1=Karpathy |first1=Andrej |last2=Abbeel |first2=Pieter |last3=Brockman |first3=Greg |last4=Chen |first4=Peter |last5=Cheung |first5=Vicki |last6=Duan |first6=Rock |last7=Goodfellow |first7=Ian |last8=Kingma |first8=Durk |last9=Ho |first9=Jonathan |last10=Houthooft |first10=Rein |last11=Salimans |first11=Tim |last12=Schulman |first12=John |last13=Sutskeyer |first13=Ilya |last14=Zaermba |first14=Wojciech |date=2016-06-16 |title=Generative Models, OpenAI |url=https://openai.com/blog/generative-models/ |access-date=2022-10-09 |website=OpenAI |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite arXiv |last1=Ramesh |first1=Aditya |last2=Pavlov |first2=Mikhail |last3=Goh |first3=Gabriel |last4=Gray |first4=Scott |last5=Voss |first5=Chelsea |last6=Radford |first6=Alec |last7=Chen |first7=Mark |last8=Sutskever |first8=Ilya |date=2021-02-26 |title=Zero-Shot Text-to-Image Generation |class=cs.CV |eprint=2102.12092 }}&lt;/ref&gt; సాంప్రదాయ లలిత కళల మాదిరిగానే దృశ్య ప్రభావాలను కలిగి ఉండే చిత్రాలను రూపొందించడానికి దీనిని ఉపయోగించవచ్చు. ఇమేజ్ జనరేటర్ల ప్రాథమిక ఉద్దేశ్యం ఏమిటంటే ప్రజలు టెక్స్ట్ వివరణలను ఉపయోగించి AI వారి టెక్స్ట్‌ను దృశ్య చిత్ర కంటెంట్‌గా మార్చడానికి అనుమతించడం. పిక్చర్ జనరేటర్ ద్వారా ఎవరైనా తమ భాషను పెయింటింగ్‌గా మార్చుకోవచ్చు.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web |last=Roose |first=Kevin |date=2022-09-02 |title=An A.I.-Generated Picture Won an Art Prize. Artists Aren't Happy. |url=https://www.nytimes.com/2022/09/02/technology/ai-artificial-intelligence-artists.html |access-date=2022-10-04 |website=The New York Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== డిజిటల్ కళా విద్య ==
[[File:Digital art classroom.webp|thumb|డిజిటల్ ఆర్ట్ వర్క్‌స్టేషన్లలో గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్లు, టాబ్లెట్లు, స్టైలస్‌లతో కూడిన డిజిటల్ ఆర్ట్ తరగతి గది 3D డిజైన్]]

డిజిటల్ హార్డ్‌వేర్, సాఫ్ట్‌వేర్ అభివృద్ధితో డిజిటల్ కళా విద్య మరింత సాధారణమైంది. గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్లు, స్టైలస్‌లు, టాబ్లెట్లు, 3డి స్కానర్లు, వర్చువల్ రియాలిటీ హెడ్‌సెట్‌లు, డిజిటల్ కెమెరాల వంటి హార్డ్‌వేర్ నుండి; డిజిటల్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్, 3డి మోడలింగ్ సాఫ్ట్‌వేర్, 3డి రెండరింగ్, డిజిటల్ స్కల్ప్టింగ్, 2డి గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్, డిజిటల్ పెయింటింగ్, 3డి టెర్రైన్ జనరేషన్, 2డి యానిమేషన్ సాఫ్ట్‌వేర్, 3డి యానిమేషన్ సాఫ్ట్‌వేర్, రాస్టర్ గ్రాఫిక్స్ ఎడిటర్లు, వెక్టర్ గ్రాఫిక్స్ ఎడిటర్లు, గణిత ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్, వీడియో ఎడిటింగ్ సాఫ్ట్‌వేర్ వరకు.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://edtechmagazine.com/k12/article/2021/06/how-tech-reinventing-arts-education | title=How Tech is Reinventing Arts Education }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.rmcad.edu/blog/integrating-technology-in-art-education-tools-and-best-practices/ | title=Integrating Technology in Art Education: Tools and Techniques | date=17 October 2024 }}&lt;/ref&gt;

== స్కాలర్‌షిప్, ఆర్కైవ్‌లు ==
అసలైన కళా సృష్టికి అదనంగా డిజిటల్ కళా సేకరణలను పరిమాణాత్మకంగా విశ్లేషించడానికి AI ని ఉపయోగించే పరిశోధన పద్ధతులు రూపొందించబడ్డాయి. గత కొన్ని దశాబ్దాలుగా కళాకృతులను పెద్ద ఎత్తున డిజిటలైజేషన్ చేయడం వల్ల ఇది సాధ్యమైంది.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Lang |first1=Sabine |last2=Ommer |first2=Björn |date=2021-08-21 |title=Transforming Information Into Knowledge: How Computational Methods Reshape Art History |url=https://www.digitalhumanities.org/dhq/vol/15/3/000560/000560.html |journal=Digital Humanities Quarterly |volume=015 |issue=3 |issn=1938-4122}}&lt;/ref&gt; డిజిటలైజేషన్ ముఖ్య లక్ష్యం ఈ సేకరణల ప్రాప్యత, అన్వేషణను అనుమతించడం అయినప్పటికీ, వాటిని విశ్లేషించడంలో AI వాడకం కొత్త పరిశోధన దృక్కోణాలను తీసుకువచ్చింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Cetinic |first1=Eva |last2=She |first2=James |date=2022-02-16 |title=Understanding and Creating Art with AI: Review and Outlook |journal=ACM Transactions on Multimedia Computing, Communications, and Applications |volume=18 |issue=2 |pages=66:1–66:22 |doi=10.1145/3475799 |arxiv=2102.09109 |s2cid=231951381 |issn=1551-6857}}&lt;/ref&gt;

డిజిటలైజ్ చేసిన కళను విశ్లేషించడానికి క్లోజ్ రీడింగ్, డిస్టెంట్ వ్యూయింగ్ అనే రెండు గణన పద్ధతులు సాధారణ విధానాలు.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite conference |last1=Lang |first1=Sabine |last2=Ommer |first2=Bjorn |date=2018 |title=Reflecting on How Artworks Are Processed and Analyzed by Computer Vision: Supplementary Material |book-title=Proceedings of the European Conference on Computer Vision (ECCV) Workshops |url=https://openaccess.thecvf.com/content_eccv_2018_workshops/w13/html/Lang_Reflecting_on_How_Artworks_Are_Processed_and_Analyzed_by_Computer_ECCVW_2018_paper.html |via=Computer Vision Foundation}}&lt;/ref&gt; క్లోజ్ రీడింగ్ ఒక భాగం నిర్దిష్ట దృశ్య అంశాలపై దృష్టి పెడుతుంది. క్లోజ్ రీడింగ్ పద్ధతుల్లో యంత్రాలు చేసే కొన్ని పనులలో కంప్యూటేషనల్ ఆర్టిస్ట్ అథెంటికేషన్, బ్రష్‌స్ట్రోక్స్ లేదా టెక్స్‌చర్ లక్షణాల విశ్లేషణ ఉన్నాయి. దీనికి విరుద్ధంగా, డిస్టెంట్ వ్యూయింగ్ పద్ధతుల ద్వారా ఒక నిర్దిష్ట లక్షణం కోసం మొత్తం సేకరణలో సారూప్యతను గణాంకపరంగా దృశ్యమానం చేయవచ్చు. ఈ పద్ధతికి సంబంధించిన సాధారణ పనులలో ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ, ఆబ్జెక్ట్ డిటెక్షన్, మల్టీమోడల్ పనులు, కళా చరిత్రలో జ్ఞాన ఆవిష్కరణ, కంప్యూటేషనల్ ఈస్తటిక్స్ ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; డిస్టెంట్ వ్యూయింగ్ పెద్ద సేకరణల విశ్లేషణను కలిగి ఉండగా, క్లోజ్ రీడింగ్ ఒక కళాఖండాన్ని కలిగి ఉంటుంది.

ప్రకృతి వైపరీత్యాలు, యుద్ధం వంటి సంఘటనల ద్వారా నాశనం అయ్యే చరిత్రను భద్రపరచడానికి 2D, 3D డిజిటల్ కళ ప్రయోజనకరంగా ఉన్నప్పటికీ, ఈ 3D స్కాన్‌లను ఎవరు స్వంతం చేసుకోవాలి {{En dash}} అనగా, డిజిటల్ కాపీరైట్‌లను ఎవరు కలిగి ఉండాలి అనే సమస్య ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Sydell |first=Laura |date=21 May 2018 |title=3D Scans Help Preserve History, But Who Should Own Them? 2018 |url=https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2018/05/21/609084578/3d-scans-help-preserve-history-but-who-should-own-them?t=1612716311697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118183055/https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2018/05/21/609084578/3d-scans-help-preserve-history-but-who-should-own-them?t=1612716311697 |archive-date=2022-01-18 |access-date=7 February 2021 |website=NPR}}&lt;/ref&gt;

=== కంప్యూటర్ డెమోలు ===
[[File:Debris. 04.jpg|thumb|2007లో ఫార్బ్రాష్ విడుదల చేసిన &quot;fr-041: డెబ్రిస్&quot; డెమో ద్వారా సృష్టించబడిన యానిమేషన్ ఫ్రేమ్]]
కంప్యూటర్ డెమోలు సాధారణంగా నాన్-ఇంటరాక్టివ్ కంప్యూటర్ ప్రోగ్రామ్‌లపై ఆధారపడి ఉంటాయి. ఇది ఆడియోవిజువల్ ప్రదర్శనలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఇవి 1980ల ప్రారంభంలో హోమ్ కంప్యూటర్ విప్లవం పర్యవసానంగా ఉద్భవించిన నవల కళారూపం. డిజిటల్ ఆర్ట్ వర్గీకరణలో వీటిని రియల్ టైమ్ ప్రొసీజరల్లీ జనరేటెడ్ యానిమేటెడ్ ఆడియో-విజువల్స్‌గా ఉత్తమంగా వర్ణించవచ్చు.

ఈ కళారూపం తుది ప్రదర్శన సౌందర్యంపై మాత్రమే కాకుండా, ప్రదర్శనను సృష్టించడంలో ఉన్న సంక్లిష్టతలు, నైపుణ్యాలపై కూడా దృష్టి పెడుతుంది. అందుకని సంబంధిత కంప్యూటర్ టెక్నాలజీల గురించి సాపేక్షంగా అధిక జ్ఞానం ఉన్న వ్యక్తులు మాత్రమే దీనిని పూర్తిగా ఆస్వాదించగలరు. హువా జిన్, జీ యాంగ్ చెప్పినట్లుగా దీనికి ఉదాహరణ, ఆర్ట్ డిజైన్ బోధనలో తరగతి కంటెంట్‌ను ప్రదర్శించడానికి కంప్యూటర్-ఎయిడెడ్ డిజైన్ సాఫ్ట్‌వేర్‌ను ఉపయోగించడం, &quot;చేత్తో గీసిన పనితీరుకు బదులుగా కంప్యూటర్-ఎయిడెడ్ డిజైన్‌ను సమర్థించడం కోసం కాదు, మరింత సహేతుకమైన కోర్సు ఏర్పాటు ద్వారా వృత్తికి ముందుగానే సేవలందించేలా చేయడం కోసం.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Jin |first1=H |last2=Yang |first2=J |date=2021 |title=Using computer-aided design software in teaching environmental art design |url=https://www.cad-journal.net/files/vol_19/CAD_19(S1)_2022_173-183.pdf |journal=Computer-Aided Design and Applications |volume=19 |issue=S1 |pages=173–183|doi=10.14733/cadaps.2022.S1.173-183 }}&lt;/ref&gt;

మరోవైపు, సృష్టించబడిన కళాఖండాలలో చాలా వరకు ప్రాథమికంగా సౌందర్యంగా లేదా వినోదభరితంగా ఉంటాయి, వాటిని సాధారణ ప్రజలు ఆనందించవచ్చు.

=== డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్ కళ ===
డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్ కళ కళాత్మక పద్ధతులు, వివిధ రకాల రూపాలతో కూడిన విస్తృత రంగాన్ని కలిగి ఉంటుంది.

కొన్ని వీడియో ఇన్‌స్టాలేషన్‌లను పోలి ఉంటాయి, ముఖ్యంగా ప్రొజెక్షన్‌లు, లైవ్ వీడియో క్యాప్చర్‌తో కూడిన భారీ-స్థాయి పనులు. సెన్సరీ ఎన్వలప్‌మెంట్ గురించి ప్రేక్షకుల ముద్రను పెంచే ప్రొజెక్షన్ పద్ధతులను ఉపయోగించడం ద్వారా చాలా డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్‌లు లీనమయ్యే వాతావరణాలను సృష్టించడానికి ప్రయత్నిస్తాయి.

మరికొన్ని మరింత ముందుకు వెళ్లి వర్చువల్ రియాలిటీ రంగాలలో పూర్తి ఇమ్మర్షన్‌ను సులభతరం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తాయి. ఈ రకమైన ఇన్‌స్టాలేషన్ సాధారణంగా నిర్దిష్ట సైట్‌కు అనుగుణంగా, స్కేలబుల్ గా ఉంటుంది, స్థిరమైన పరిమాణం లేకుండా ఉంటుంది. అంటే విభిన్న ప్రదర్శన ప్రదేశాలకు అనుగుణంగా దీనిని మార్చుకోవచ్చు.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Paul |first=Christiane |title=Digital art |publisher=Thames &amp; Hudson |year=2023 |isbn=9780500204801 |edition=4th |location=London |pages=71}}&lt;/ref&gt;

స్కాట్ స్నిబ్బె రచించిన &quot;బౌండరీ ఫంక్షన్స్&quot; ఆగ్మెంటెడ్ రియాలిటీ డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్ కళకు ఒక ఉదాహరణ, ఇది ఇన్‌స్టాలేషన్‌లోకి ప్రవేశించే వ్యక్తుల మధ్య రేఖలను గీయడం ద్వారా వారి వ్యక్తిగత స్థలాన్ని సూచిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;bf2&quot; /&gt; నోహ్ వార్డ్రిప్-ఫ్రూయిన్ &quot;స్క్రీన్&quot; (2003) ఇంటరాక్టివ్, టెక్స్ట్-ఆధారిత డిజిటల్ అనుభవాన్ని సృష్టించడానికి కేవ్ ఆటోమేటిక్ వర్చువల్ ఎన్విరాన్మెంట్ (CAVE) ను ఉపయోగిస్తుంది, ఇది వీక్షకుడిని బహుళ-సెన్సరీ పరస్పర చర్యలో నిమగ్నం చేస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Wardrip-Fruin |first=Noah |date=2002 |title=screen |url=http://www.noahwf.com/screen/index.html |access-date=}}&lt;/ref&gt;

=== ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్, నెట్.ఆర్ట్ ===
ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్ అనేది ఇంటర్నెట్ నిర్దిష్ట లక్షణాలను ఉపయోగించే, ఇంటర్నెట్‌లో ప్రదర్శించబడే డిజిటల్ ఆర్ట్. &quot;ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్&quot; అనే పదం &quot;నెట్ ఆర్ట్&quot; ద్వారా చేర్చబడింది, దీని కోసం నెట్‌వర్క్ చరిత్ర ద్వారా రిఫ్రెష్ అవుతుందని కళాకారులు భావిస్తారు. కాబట్టి ఇంటర్నెట్ మీడియా వెలుపల ఉన్న కళాకృతులను మినహాయించడానికి &quot;పోస్ట్-ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్&quot; అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=DANAE |date=2019-12-02 |title=Net Art, Post-internet Art, New Aesthetics: The Fundamentals of Art on the Internet |url=https://medium.com/danae/net-art-post-internet-art-new-aesthetics-the-fundamentals-of-art-on-the-internet-55dcbd9d6a5#f65b |access-date= |website=DANAE.IO |language=}}&lt;/ref&gt;

ప్రోటోకాల్స్ ఫర్ అచీవ్‌మెంట్స్ అనేది ఒక ప్రాతినిధ్య ఉదాహరణ, ఇది కిట్ష్ సౌందర్యాన్ని ఎదుర్కొనే డిజిటల్ ఫోటో ఫ్రేమ్, సంస్థాగత మీడియాలో వ్యక్తిగత కళాత్మక డైనమిక్స్‌ను చొప్పించే సాధనం.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=GCC |date=2013 |title=Protocols for Achievements |url=https://artsandculture.google.com/story/MgUxxWs5PRkA8A |website=Art Post-Internet}}&lt;/ref&gt;

=== డిజిటల్ ఆర్ట్, బ్లాక్‌చెయిన్ ===
2020-2021 ఎన్‌ఎఫ్‌టిల బూమ్ నుండి డిజిటల్ కళలకు బ్లాక్‌చెయిన్, ప్రత్యేకంగా నాన్-ఫంగిబుల్ టోకెన్‌లు (NFTలు) ఒక సాధారణ సాధనంగా మారాయి.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sestino |first1=Andrea |title=Non-Fungible Tokens (NFTs). Examining the Impact on Consumers and Marketing Strategies |last2=Guido |first2=Gianluigi |last3=Peluso |first3=Alessandro M. |date=2022 |publisher=Palgrave |isbn=978-3-031-07202-4 |page=26 f |doi=10.1007/978-3-031-07203-1 |s2cid=250238540}}&lt;/ref&gt; డిజిటల్ కళాకృతులను ఎన్‌ఎఫ్‌టిలుగా ముద్రించడం ద్వారా, కళాకారులు నిరూపించదగిన యాజమాన్యాన్ని స్థాపించగలరు.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kugler |first1=Logan |date=2021 |title=Non-Fungible Tokens and the Future of Art |journal=Communications of the ACM |volume=64 |issue=9 |pages=19–20 |doi=10.1145/3474355 |s2cid=237283169 |quote=There is nothing stopping someone online from viewing, copying, and sharing a digital art file, but thanks to NFTs, they cannot fake possession of the art. NFTs make it possible to have exclusive ownership of digital art — something that was previously impossible. |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Trautman |first=Lawrence J. |date=2021 |title=Virtual Art and Non-fungible Tokens |url=https://www.ssrn.com/abstract=3814087 |journal=SSRN Electronic Journal |language=en |doi=10.2139/ssrn.3814087 |issn=1556-5068 |quote=Trautman references Zittrain, Jonathan; Marks, Will (7 April 2021). &quot;What Critics Don't Understand About NFTs. The complexity and arbitrariness of non-fungible tokens are a big part of their appeal&quot;. The Atlantic. Retrieved 11 January 2023. The buyer is not, however, acquiring anything that they alone can use. (...) an NFT buyer is not purchasing a work, but rather a publicly available token that links to a work. (...) The token itself is visible to all, as is the work to which it points, so anyone else can look at the work and download it. And most NFT transactions don't purport to convey copyright or other intellectual-property interests regarding the work in question (...) By these terms, many NFT purchases are akin to acquiring a piece of art that nevertheless remains in the gallery where it was sold, open all the time to members of the public, who may grab a free print of the work after their visit.}}&lt;/ref&gt; అయితే, ఈ సాంకేతికత తీవ్ర విమర్శలను అందుకుంది, దోపిడీ, మోసానికి సంబంధించిన అనేక లోపాలను కలిగి ఉంది (''దాని దాదాపు పూర్తిగా క్రమబద్ధీకరించబడని స్వభావం కారణంగా'').&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lu |first=Fei |date=2022-01-06 |title=Does NFT Art Have A Place In The Museum In 2022? |url=https://jingculturecommerce.com/pamm-nfts-the-next-500-years-takeaways/ |website=Jing Daily Culture |language= |access-date=2026-09-08 |archive-date=2022-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220203004330/https://jingculturecommerce.com/pamm-nfts-the-next-500-years-takeaways/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

అంతేకాకుండా, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న వేలం గృహాలు, మ్యూజియంలు, గ్యాలరీలు ఎన్‌ఎఫ్‌టిలను ఏకీకృతం చేయడం, డిజిటల్ కళాకారులతో సహకరించడం ప్రారంభించాయి, వారి కళాకృతులను (''సంబంధిత ఎన్‌ఎఫ్‌టిలతో అనుబంధించబడిన'') వర్చువల్ గ్యాలరీలు, నిజ జీవిత స్క్రీన్‌లు, మానిటర్‌లు, టీవీలలో ప్రదర్శిస్తున్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Trautman |first1=Lawrence J. |date=2022 |title=Virtual Art and Non-Fungible Tokens |journal=Hofstra Law Review |volume=50 |issue=361 |pages=371 |doi=10.2139/ssrn.3814087 |s2cid=234830426}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-06-03 |title=Natively Digital: A Curated NFT Sale |url=https://www.sothebys.com/en/digital-catalogues/natively-digital-a-curated-nft-sale |website=sothebys.com |language=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kastrenakes |first=Jacob |date=2021-03-11 |title=Beeple sold an NFT for $69 million |url=https://www.theverge.com/2021/3/11/22325054/beeple-christies-nft-sale-cost-everydays-69-million |website=theverge.com |language=}}&lt;/ref&gt;

మార్చి 2024లో సోథెబైస్ మునుపటి దశాబ్దంలో డిజిటల్ కళాకారుల ముఖ్యమైన సహకారాన్ని హైలైట్ చేస్తూ ఒక వేలం నిర్వహించింది, ఇది వేలం గృహం నిర్వహించిన డిజిటల్ కళాకృతుల అనేక రికార్డ్ బ్రేకింగ్ వేలంలో ఒకటి.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-15 |title=Evolutionaries Digital Art Through The Decade |url=https://www.sothebys.com/en/auction-catalogue/2024/revolutionaries-digital-art-through-the-decade?s=intro |website=sothebys.com}}&lt;/ref&gt; ఈ వేలం 21వ శతాబ్దంలో డిజిటల్ కళ సాంస్కృతిక ప్రభావాన్ని విస్తృతంగా పరిశీలిస్తుంది. జెన్నిఫర్, కెవిన్ మెక్కాయ్, వెరా మోల్నార్, క్లాడియా హార్ట్, జోనాథన్ మొనాఘన్, సారా జుకర్ వంటి కళాకారుల పనిని ప్రదర్శిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tremayne-Pengelly |first=Alexandra |date=2023-10-27 |title=Traditional and Digital Art Will Merge in Sotheby's ThankYouX Show |url=https://observer.com/2023/10/thankyoux-sothebys-exhibition/ |website=The New York Observer}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Escalante-De Mattei |first=Shanti |date=2022-04-13 |title=Sotheby's Is Launching Another Digital Art Auction, This Time on the Art Before NFTs |url=https://www.artnews.com/art-news/news/sothebys-announces-third-natively-digital-auction-generative-art-1234625167/ |website=ARTnews}}&lt;/ref&gt;

=== కంప్యూటర్-ఉత్పత్తి దృశ్య మాధ్యమం ===
[[File:Inkscape.png|thumb|ఇంక్‌స్కేప్‌పై కారు డిజిటల్ డ్రాయింగ్]]
డిజిటల్ విజువల్ ఆర్ట్ అనేది ఎలక్ట్రానిక్ విజువల్ డిస్‌ప్లేపై ప్రదర్శించబడే 2D దృశ్య సమాచారాన్ని లేదా ఎలక్ట్రానిక్ విజువల్ డిస్‌ప్లేపై పర్స్పెక్టివ్ ప్రొజెక్షన్ ద్వారా వీక్షించబడే 3D సమాచారంగా గణితశాస్త్రపరంగా అనువదించబడిన సమాచారాన్ని కలిగి ఉంటుంది. దీని సరళమైన రూపం 2D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్, పెన్సిల్ లేదా కాగితంతో ఒకరు ఎలా గీయవచ్చో ప్రతిబింబిస్తుంది. ఈ సందర్భంలో, చిత్రం కంప్యూటర్ స్క్రీన్‌పై ఉంటుంది, మీరు గీసే సాధనం టాబ్లెట్ స్టైలస్ లేదా మౌస్ కావచ్చు. మీ స్క్రీన్‌పై ఉత్పన్నమయ్యేది పెన్సిల్, పెన్ లేదా పెయింట్‌బ్రష్‌తో గీసినట్లుగా అనిపించవచ్చు. రెండవ రకం 3D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్, ఇక్కడ స్క్రీన్ వర్చువల్ పర్యావరణంలోకి ఒక విండోగా మారుతుంది, ఇక్కడ మీరు కంప్యూటర్ ద్వారా &quot;ఫోటోగ్రాఫ్&quot; చేయడానికి వస్తువులను అమర్చుతారు.

సాధారణంగా 2D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ వాటి మూల డేటా ప్రాతినిధ్యాల ప్రాథమిక సాధనంగా రాస్టర్ గ్రాఫిక్స్‌ను ఉపయోగిస్తాయి, అయితే 3D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ లీనమయ్యే వర్చువల్ రియాలిటీ ఇన్‌స్టాలేషన్‌ల సృష్టిలో వెక్టార్ గ్రాఫిక్స్‌ను ఉపయోగిస్తాయి. కంప్యూటర్ ప్రోగ్రామ్‌లలో కోడ్ చేయబడిన అల్గారిథమ్‌ల అమలు ద్వారా పూర్తిగా 2D లేదా 3D లో కళను రూపొందించడం సాధ్యమయ్యే మూడవ నమూనా. దీనిని కంప్యూటర్ స్థానిక కళారూపంగా పరిగణించవచ్చు, దీని చరిత్రకు పరిచయం కంప్యూటర్ ఆర్ట్ మార్గదర్శకుడు ఫ్రైడర్ నాకేతో చేసిన ఇంటర్వ్యూలో అందుబాటులో ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Smith, Glenn|date=31 May 2019|title=An Interview with Frieder Nake|journal=Arts|volume=8|issue=2|pages=69|doi=10.3390/arts8020069|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ఫ్రాక్టల్ ఆర్ట్, డేటామోషింగ్, అల్గారిథమిక్ ఆర్ట్, రియల్ టైమ్ జెనరేటివ్ ఆర్ట్ దీనికి ఉదాహరణలు.

=== కంప్యూటర్-సృజిత 3D నిశ్చల చిత్రాలు ===
{{Main|3D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్}}

చలనచిత్రం, టెలివిజన్, ప్రింట్, ర్యాపిడ్ ప్రోటోటైపింగ్, గేమ్‌లు/సిమ్యులేషన్‌లు, ప్రత్యేక దృశ్య ప్రభావాలు వంటి వివిధ మాధ్యమాలలో ఉపయోగించడానికి త్రిమితీయ వస్తువులు, దృశ్యాలను సృష్టించడానికి జ్యామితీయ ఆకారాలు, బహుభుజులు లేదా నర్బ్స్ (NURBS) వక్రతల నుండి చిత్రాలను రూపొందించే ప్రక్రియ ద్వారా 3D గ్రాఫిక్స్ సృష్టించబడతాయి.&lt;ref&gt;Wands, Bruce (2006). ''Art of the Digital Age'', pp. 15–16. Thames &amp; Hudson.&lt;/ref&gt;

దీన్ని చేయడానికి అనేక సాఫ్ట్‌వేర్ ప్రోగ్రామ్‌లు ఉన్నాయి. ఈ సాంకేతిక పరిజ్ఞానం సహకారాన్ని సులభతరం చేస్తుంది, ఓపెన్ సోర్స్ ఉద్యమం, క్రియేటివ్ కామన్స్ మాదిరిగానే సృజనాత్మక ప్రయత్నం ద్వారా భాగస్వామ్యం చేయడానికి, అభివృద్ధి చేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది, ఇందులో వినియోగదారులు కళను సృష్టించడానికి ఒక ప్రాజెక్ట్‌పై కలిసి పని చేయవచ్చు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Foundation|first=Blender|title=About|url=https://www.blender.org/about/|access-date=2021-02-25|website=blender.org|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== కంప్యూటర్ ద్వారా సృష్టించబడిన యానిమేషన్ చిత్రాలు ===
{{Main|కంప్యూటర్-జనరేటెడ్ ఇమేజరీ}}

కంప్యూటర్ ద్వారా రూపొందించబడిన యానిమేషన్‌లు అనగా 3D కళాకారుల ద్వారా సృష్టించబడిన డిజిటల్ నమూనాల నుండి లేదా విధానపరంగా సృష్టించబడిన కంప్యూటర్‌తో రూపొందించిన యానిమేషన్‌లు. ఈ పదం సాధారణంగా పూర్తిగా కంప్యూటర్‌తో సృష్టించబడిన పనులకు వర్తించబడుతుంది. చలనచిత్రాలు కంప్యూటర్ ద్వారా సృష్టించబడిన గ్రాఫిక్‌లను ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తాయి; చలనచిత్ర పరిశ్రమలో వాటిని కంప్యూటర్-జనరేటెడ్ ఇమేజరీ (CGI) అని పిలుస్తారు. 1990లు, 2000ల ప్రారంభంలో వాస్తవిక 3D కంప్యూటర్ యానిమేషన్‌ను సృష్టించడం మొదటిసారిగా సాధ్యమయ్యేంతగా CGI అభివృద్ధి చెందింది, అయితే 70ల మధ్యకాలం నుండి చలనచిత్రాలు విస్తృతమైన కంప్యూటర్ చిత్రాలను ఉపయోగిస్తున్నాయి. అనేక ఆధునిక చిత్రాలు ఫోటో-రియలిస్టిక్ CGI ని ఎక్కువగా ఉపయోగించినందుకు గుర్తింపు పొందాయి.&lt;ref&gt;Lev Manovich (2001) ''The Language of New Media'' Cambridge, Massachusetts: The MIT Press.&lt;/ref&gt;

==== ఉత్పత్తి ప్రక్రియ ====
సాధారణంగా వినియోగదారు ఇన్‌పుట్‌ను సెట్ చేయవచ్చు, ఇన్‌పుట్ కంటెంట్‌లో వినియోగదారు కోరుకునే వివరణాత్మక చిత్ర కంటెంట్ ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, కంటెంట్ అనేది దృశ్య కంటెంట్, పాత్రలు, వాతావరణం, పాత్రల సంబంధాలు, నిర్దిష్ట అంశాలు మొదలైనవి కావచ్చు. నిర్దిష్ట కళాకారుడి శైలి, స్క్రీన్ శైలి, ఇమేజ్ పిక్సెల్ పరిమాణం, ప్రకాశం మొదలైనవాటిని ఎంచుకోవడం కూడా ఇందులో ఉండవచ్చు. అప్పుడు పిక్చర్ జనరేటర్లు ఇన్‌పుట్ ప్రకారం రూపొందించిన సారూప్య చిత్రాలను అందిస్తాయి (సాధారణంగా, ఇప్పుడు 4 చిత్రాలు ఇవ్వబడతాయి).&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; పిక్చర్ జనరేటర్లు సృష్టించిన ఫలితాలను స్వీకరించిన తర్వాత, వినియోగదారు తనకు కావలసిన ఒక చిత్రాన్ని ఫలితంగా ఎంచుకోవచ్చు లేదా జనరేటర్‌ను తిరిగి గీయమని అడగవచ్చు, కొత్త చిత్రాలకు మారవచ్చు.

==== అవార్డులు, గుర్తింపు ====
1991, 1992 రెండింటిలోనూ కార్ల్ సిమ్స్ కృత్రిమ పరిణామాన్ని ఉపయోగించి తన 3D AI యానిమేటెడ్ వీడియోలకు ప్రిక్స్ ఆర్స్ ఎలక్ట్రానికాలో గోల్డెన్ నికా అవార్డును గెలుచుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Golden Nicas |url=https://ars.electronica.art/center/en/golden-nicas/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226175528/https://ars.electronica.art/center/en/golden-nicas/ |archive-date=2023-02-26 |access-date=2023-02-26 |website=Ars Electronica Center |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 2009లో ఎరిక్ మిల్లికిన్ డెట్రాయిట్‌లో ప్రభుత్వ అవినీతిని విమర్శించిన అతని కృత్రిమ మేధస్సు కళకు పులిట్జర్ బహుమతితో పాటు అనేక ఇతర అవార్డులను గెలుచుకున్నాడు, దీని ఫలితంగా నగర మేయర్‌ను జైలుకు పంపారు.&lt;ref name=&quot;Detroit Free Press IRE&quot;&gt;&quot;Mayoral reporting: Free Press wins top honor&quot;. (April 1, 2009). ''Detroit Free Press'', p. 5A.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Detroit Free Press Pulitzer&quot;&gt;&quot;Free Press wins its 9th Pulitzer; Reporting led to downfall of mayor&quot;. (April 21, 2009). ''Detroit Free Press'', p.1A.&lt;/ref&gt; 2018లో న్యూయార్క్‌లోని క్రిస్టీస్ వేలం గృహం &quot;ఎడ్మండ్ డి బెలమీ&quot; అనే కృత్రిమ మేధస్సు కళాకృతిని US$432,500కు విక్రయించింది. దీనిని ప్యారిస్‌లో &quot;ఆబ్వియస్&quot; అనే సముదాయం సృష్టించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cohn |first=Gabe |date=2018-10-25 |title=AI Art at Christie's Sells for $432,500 |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/10/25/arts/design/ai-art-sold-christies.html |access-date=2022-10-04 |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

2019లో స్టెఫానీ డింకిన్స్ &quot;రంగు జాతుల ప్రజల ఆసక్తులు, సంస్కృతి(ల)&quot; ఆధారంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న కృత్రిమ మేధస్సును సృష్టించినందుకు క్రియేటివ్ క్యాపిటల్ అవార్డును గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Not the Only One |url=https://creative-capital.org/projects/not-the-only-one/ |access-date=2023-02-26 |website=Creative Capital |language=en}}&lt;/ref&gt; 2022లో మిడ్‌జర్నీని ఉపయోగించిన ఒక ఔత్సాహిక కళాకారుడు కొలరాడో స్టేట్ ఫెయిర్‌లో జరిగిన డిజిటల్ ఆర్ట్ పోటీలో మొదటి స్థానంలో నిలిచి $300 బహుమతిని గెలుచుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=2022 Fine Arts Placings of the Colorado State Fair |url=https://coloradostatefair.com/wp-content/uploads/2022/08/2022-Fine-Arts-First-Second-Third.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; అలాగే 2022లో రెఫిక్ అనాడోల్ న్యూయార్క్‌లోని మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్‌లో మ్యూజియం సొంత సేకరణ ఆధారంగా ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ ఆర్ట్ ఇన్‌స్టాలేషన్‌ను సృష్టించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Refik Anadol: Unsupervised {{!}} MoMA |url=https://www.moma.org/calendar/exhibitions/5535 |access-date=2023-02-26 |website=The Museum of Modern Art |language=en}}&lt;/ref&gt;

== డిజిటల్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్ జాబితా ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:100%;&quot; 
! colspan=&quot;4&quot; | డిజిటల్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్ జాబితా&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.g2.com/articles/free-drawing-software | title=15 Best Free Drawing Software for 2024 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.parblo.com/blogs/guides/7-best-software-for-drawing-tablets | title=7 Best Software for Drawing Tablets }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.clipstudio.net/how-to-draw/archives/155465 | title=Best Drawing Apps and Software in 2024 (Free &amp; Paid) | date=4 September 2019 }}&lt;/ref&gt;
|-
! సాఫ్ట్‌వేర్ !! డెవలపర్ !! ప్లాట్‌ఫారమ్ !! లైసెన్స్
|-
| 3D-కోట్ || పిల్‌గ్వే || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Free|ట్రయల్‌వేర్}}
|-
| అడోబ్ ఫ్రెస్కో || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, ఐఓఎస్, ఐపాడ్ ఓఎస్ || {{Free|ఫ్రీమియం}}
|-
| అడోబ్ ఫోటోషాప్ || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}}
|-
| అడోబ్ ఇలస్ట్రేటర్ || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐపాడ్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}}
|-
| అడోబ్ సబ్‌స్టాన్స్ 3D మోడలర్ || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}}
|-
| అఫినిటీ డిజైనర్ || సెరిఫ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} 
|-
| ఆర్ట్‌రేజ్ || యాంబియెంట్ డిజైన్ లిమిటెడ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐఓఎస్, ఆండ్రాయిడ్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ EULA}}
|-
| ఆర్ట్‌వీవర్ || బోరిస్ ఐరిచ్ సాఫ్ట్‌వేర్ || విండోస్ || {{Free|ఫ్రీమియం}} 
|-
| ఆటోడెస్క్ స్కెచ్‌బుక్ || ఆటోడెస్క్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐఓఎస్, ఆండ్రాయిడ్ || {{Free|ఫ్రీమియం}} 
|-
| బ్లెండర్ || బ్లెండర్ ఫౌండేషన్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv2}}
|-
| కోరెల్ పెయింటర్ || కోరెల్ కార్పొరేషన్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} 
|-
| క్లిప్ స్టూడియో పెయింట్ || సెల్సిస్, ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐఓఎస్, ఆండ్రాయిడ్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} 
|-
| గింప్ (GIMP) || గ్నూ ఇమేజ్ మానిప్యులేషన్ ప్రోగ్రామ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv3}}
|-
| ఇంక్‌స్కేప్ || ఇంక్‌స్కేప్ డెవలపర్లు || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv2}}
|-
| క్రిటా || క్రిటా ఫౌండేషన్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv3}}
|-
| మడ్‌బాక్స్ || ఆటోడెస్క్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}}
|-
| మైపెయింట్ || మైపెయింట్ కంట్రిబ్యూటర్స్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్, BSD || {{Open source|GPLv2}}
|-
| పెన్సిల్2D || పెన్సిల్2D టీమ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv2}}
|-
| ప్రోక్రియేట్ || సావేజ్ ఇంటరాక్టివ్ || ఐపాడ్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} 
|-
| టెర్రాజెన్ || ప్లానెట్‌సైడ్ సాఫ్ట్‌వేర్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Free|ఫ్రీవేర్}} 
|-
| జెడ్‌బ్రష్ || పిక్సోలాజిక్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్  || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} 
|}

{{image key|{{legend|#FFCCEE|ప్రొప్రైటరీ}}|{{legend|#9EFF9E|ఓపెన్ సోర్స్}}|{{legend|#DDFFFF|ఫ్రీవేర్/ఫ్రీమియం/ట్రయల్‌వేర్}}
}}

=== 2D డిజిటల్ ఆర్ట్ రిపోజిటరీల జాబితా ===
2D, వెక్టర్ డిజిటల్ ఆర్ట్ రిపోజిటరీలు వ్యక్తిగతంగా లేదా బల్క్‌లో డౌన్‌లోడ్ చేసుకోవడానికి ముక్కలను అందిస్తాయి. ప్రొప్రైటరీ రిపోజిటరీలు ఏదైనా ఇమేజ్‌కి లైసెన్స్ ఇవ్వడానికి లేదా ఉపయోగించడానికి కొనుగోలు చేయవలసి ఉంటుంది, అయితే ఫ్లాటికాన్, వెక్టీజీ మొదలైన ఫ్రీమియం మోడల్‌ల క్రింద పనిచేసేవి కొన్ని చిత్రాలను ఉచితంగా, మరికొన్నింటిని టయర్‌ల ఆధారంగా రుసుముతో అందిస్తాయి.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-05-18 |title=10 Best Websites For Free Graphics &amp; Vector Designs - PageTraffic |url=https://www.pagetraffic.in/blog/10-free-vector-graphic-websites/ |access-date=2024-08-25 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;3&quot; | 2D డిజిటల్ ఆర్ట్ రిపోజిటరీల జాబితా&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{cite web | url=https://geekflare.com/platforms-to-get-icons/#geekflare-toc-pngtree | title=13 Platforms to Get Icons for Your Website &amp;#91;Free and Paid&amp;#93; | date=26 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Estefani |first=Nikka |date=27 July 2023 |title=10 Best Free Vector Websites for Designers |url=https://uigarage.net/blog-post/10-best-free-vector-websites-designers/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523160627/https://uigarage.net/blog-post/10-best-free-vector-websites-designers/ |archive-date=23 May 2024 |website=UI Garage}}&lt;/ref&gt;
|-
! రిపోజిటరీ !! కంపెనీ !! లైసెన్స్
|-
| వెక్టీజీ || ఈజీ ఎల్‌ఎల్‌సి || {{Free|ఫ్రీమియం}}
|-
| ఫ్లాటికాన్ || ఫ్రీపిక్ కంపెనీ || {{Free|ఫ్రీమియం}}
|-
| ది నౌన్ ప్రాజెక్ట్ || నౌన్ ప్రాజెక్ట్ ఇంక్. || {{Free|ఫ్రీమియం}}
|- 
| ఓపెన్‌క్లిపార్ట్ || కమ్యూనిటీ-ఆధారితం || {{open source|పబ్లిక్ డొమైన్}}
|-
| పిక్సాబే || కాన్వా || {{open source|ఉచిత వినియోగం (పిక్సాబే కంటెంట్ లైసెన్స్)}}
|-
| షట్టర్‌స్టాక్ || షట్టర్‌స్టాక్, ఇంక్. || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} 
|}

== ఉప రకాలు ==
{{div col|colwidth=22em}}
* ఆర్ట్ గేమ్
* ఆస్కీ ఆర్ట్
* చిప్ ఆర్ట్
* కంప్యూటర్ ఆర్ట్ సీన్
* కంప్యూటర్ సంగీతం
* క్రిప్టో ఆర్ట్
* సైబర్‌ఆర్ట్స్
* డిజిటల్ ఇలస్ట్రేషన్
* డిజిటల్ ఇమేజింగ్
* డిజిటల్ సాహిత్యం
* డిజిటల్ పెయింటింగ్
* డిజిటల్ ఫోటోగ్రఫీ
* డిజిటల్ కవిత్వం
* డిజిటల్ శిల్పం
* డిజిటల్ ఆర్కిటెక్చర్
* ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతం
* ఎవల్యూషనరీ ఆర్ట్
* హోలోగ్రఫీ ఆర్ట్
* ఫ్రాక్టల్ ఆర్ట్
* జెనరేటివ్ ఆర్ట్
* జెనరేటివ్ సంగీతం
* జిఫ్ ఆర్ట్
* ఇమ్మర్షన్ (వర్చువల్ రియాలిటీ)
* ఇంటరాక్టివ్ ఆర్ట్
* ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్
* మోషన్ గ్రాఫిక్స్
* మ్యూజిక్ విజువలైజేషన్
* ఫోటో మానిప్యులేషన్
* పిక్సెల్ ఆర్ట్
* రెండర్ ఆర్ట్
* సాఫ్ట్‌వేర్ ఆర్ట్
* సిస్టమ్స్ ఆర్ట్
* టెక్స్చర్స్
{{div col end}}

== సంబంధిత సంస్థలు, సమావేశాలు ==
* ఆర్ట్‌ఫ్యూచురా
* ఆర్ట్‌మీడియా
* ఆస్టిన్ మ్యూజియం ఆఫ్ డిజిటల్ ఆర్ట్
* కంప్యూటర్ ఆర్ట్స్ సొసైటీ
* ఇవా (EVA) సమావేశాలు
* లాస్ ఏంజిల్స్ సెంటర్ ఫర్ డిజిటల్ ఆర్ట్
* ల్యూమెన్ ప్రైజ్
* వన్‌డాట్‌జీరో
* రైజోమ్
* V&amp;A డిజిటల్ ఫ్యూచర్స్

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* AI ఆర్ట్
* అల్గారిథమిక్ ఆర్ట్
* కంప్యూటర్ ఆర్ట్
* కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్
* ఎలక్ట్రానిక్ ఆర్ట్
* జెనరేటివ్ ఆర్ట్
* గ్రాఫిక్ ఆర్ట్స్
* గ్రాఫిక్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్
* 2D గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్ జాబితా
* న్యూ మీడియా ఆర్ట్
* థియేటర్ ఆఫ్ డిజిటల్ ఆర్ట్
* వెక్టర్ గ్రాఫిక్స్
* వర్చువల్ ఆర్ట్

== మూలాలు ==
{{Reflist|30em}}

== బాహ్య లింకులు ==
{{Library resources box|by=no|onlinebooks=no|wikititle=digital art}}
*{{Commons category-inline}}
* Dreher, Thomas. [http://iasl.uni-muenchen.de/links/GCA_Indexe.html &quot;History of Computer Art&quot;]
* Zorich, Diane M. [http://journalofdigitalhumanities.org/1-2/transitioning-to-a-digital-world-by-diane-zorich/ &quot;Transitioning to a Digital World&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220408093011/http://journalofdigitalhumanities.org/1-2/transitioning-to-a-digital-world-by-diane-zorich/ |date=2022-04-08 }}
* Chitrakala [https://www.chitrakalaart.in/art-and-technology-exploring-the-impact-of-digital-art-in-the-modern-world/ &quot;Digital Art&quot;]

{{Authority control}}

[[వర్గం:గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్]]
[[వర్గం:డిజిటల్ ఆర్ట్]]
[[వర్గం:కళలు]]</text>
      <sha1>bvwyv54okvrrql3pxjv27xcm8l9wvmd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>గర్భధారణ సమయంలో అధిక రక్తపోటు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509302</id>
    <revision>
      <id>4957400</id>
      <parentid>4955362</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T01:58:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <origin>4957400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9367" sha1="3xpe0hkl355tqj2liuq9kjveu5mnuqq" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             ={{PAGENAME}}
|synonym          =Hypertensive disease of pregnancy; maternal hypertensive disorder
|image_size       =400px
|image_thumbtime  =
|alt              =
|pronounce        =
|specialty        =[[Obstetrics]]
|symptoms         =None, [[headaches]], vision changes, [[shortness of breath]], [[seizures]]&lt;ref name=Bro2018&gt;{{cite journal |last1=Brown |first1=Mark A. |last2=Magee |first2=Laura A. |last3=Kenny |first3=Louise C. |last4=Karumanchi |first4=S. Ananth |last5=McCarthy |first5=Fergus P. |last6=Saito |first6=Shigeru |last7=Hall |first7=David R. |last8=Warren |first8=Charlotte E. |last9=Adoyi |first9=Gloria |last10=Ishaku |first10=Salisu |title=Hypertensive Disorders of Pregnancy: ISSHP Classification, Diagnosis, and Management Recommendations for International Practice |journal=Hypertension |date=July 2018 |volume=72 |issue=1 |pages=24–43 |doi=10.1161/HYPERTENSIONAHA.117.10803}}&lt;/ref&gt;
|complications    ='''Mother''': [[Stroke]], [[peripartum cardiomyopathy]], [[spontaneous coronary artery dissection]]&lt;ref name=Gar2022/&gt;&lt;br&gt;'''Baby''': [[Preterm birth|Preterm]], [[small for gestational age]], [[still birth]]&lt;ref name=Gar2022/&gt;&lt;ref name=BMJ2023/&gt;
|onset            =
|duration         =
|types            =[[hypertension|Chronic hypertension]]&lt;br&gt;[[Gestational hypertension]]&lt;br&gt;[[Pre-eclampsia]] (mild, severe, [[HELLP syndrome]])/[[eclampsia]]&lt;br&gt;Pre-eclampsia superimposed on chronic hypertension&lt;ref name=Clin2019/&gt;&lt;ref name=MCPC2017&gt;{{cite book |title=Managing complications in pregnancy and childbirth: a guide for midwives and doctors |date=2017 |publisher=World Health Organization |location=Geneva |isbn=9789241565493 |edition=2nd |url=https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/255760/9789241565493-eng.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y |access-date=8 March 2024 |archive-date=11 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240311081927/https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/255760/9789241565493-eng.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|causes           =
|risks            =Older age, [[obesity]]&lt;ref name=Gar2022/&gt;
|diagnosis        =BP&gt;140/90 mmHg&lt;ref name=BMJ2023/&gt;
|differential     =
|prevention       =Diet, weight loss, exercise, [[aspirin]]&lt;ref name=Gar2022/&gt;
|treatment        =Early [[delivery]]&lt;ref name=Clin2019/&gt;
|medication       =[[Labetalol]], [[nifedipine]], [[methyldopa]], [[hydralazine]]&lt;ref name=Baj2023/&gt;
|prognosis        =
|frequency        =18 million (2019)&lt;ref name=BMJ2023/&gt;
|deaths           =27,800 [[maternal deaths]] (2019)&lt;ref name=BMJ2023/&gt;
}}
'''గర్భధారణలో అధిక రక్తపోటు''', దీనిని '''గర్భధారణ హైపర్‌టెన్సివ్ రుగ్మతలు''' ( '''HDP''' ) అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది [[గర్భం|గర్భధారణ]] సమయంలో అధిక రక్తపోటుకు దారితీసే పరిస్థితుల సమూహం.  లక్షణాలు ఏమీ లేకపోవడం నుండి [[తలనొప్పి]], దృష్టిలో మార్పులు, [[ఆయాసం|శ్వాస ఆడకపోవడం]], మూర్ఛల వరకు మారవచ్చు.  తల్లికి వచ్చే సమస్యలలో [[స్ట్రోక్]], [[పెరిపార్టమ్ కార్డియోమయోపతి]], ఆకస్మిక కరోనరీ ఆర్టరీ డిసెక్షన్ ఉండవచ్చు.  భవిష్యత్తులో [[మధుమేహం]], గుండె జబ్బులు వచ్చే ప్రమాదం కూడా ఉంది.  శిశువుకు వచ్చే సమస్యలలో [[అకాల జననం|నెలలు నిండక ముందే]] పుట్టడం, గర్భధారణ వయస్సుకు తగినంతగా పెరగకపోవడం, [[మృతపిండస్రావము|మృత శిశు జననం]] ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;Gar2022&quot;&gt;{{Cite paper|title=Hypertension in Pregnancy: Diagnosis, Blood Pressure Goals, and Pharmacotherapy: A Scientific Statement From the American Heart Association.|date=February 2022}}&lt;/ref&gt;

ప్రమాద కారకాలలో వృద్ధాప్యం, [[స్థూల కాయం|ఊబకాయం]] ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;Gar2022&quot; /&gt; సాధారణంగా రోగ నిర్ధారణ కనీసం 4 గంటల వ్యవధిలో 140/90 mmHg కంటే ఎక్కువ రక్తపోటుపై ఆధారపడి ఉంటుంది, తీవ్రమైన వ్యాధి 160/110 mmHg కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;BMJ2023&quot;&gt;{{Cite paper|title=Hypertensive disorders of pregnancy.|date=30 June 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gar2022&quot; /&gt; రకాలలో దీర్ఘకాలిక అధిక రక్తపోటు, గర్భధారణ అధిక రక్తపోటు, [[ప్రి-ఎక్లంప్సియా|ప్రీఎక్లాంప్సియా]] / [[ఎక్లాంప్సియా]], దీర్ఘకాలిక అధిక రక్తపోటుపై ఏర్పడిన ప్రీఎక్లాంప్సియా ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;Gar2022&quot; /&gt; వైట్ కోట్ హైపర్‌టెన్షన్ (ఆరోగ్య కేంద్రంలో అధిక రక్తపోటు, కానీ ఇంట్లో సాధారణంగా ఉండటం), మాస్క్డ్ హైపర్‌టెన్షన్ (ఆరోగ్య కేంద్రంలో సాధారణంగా ఉండటం, కానీ ఇంట్లో ఎక్కువగా ఉండటం) రకాలుగా చేర్చబడవచ్చు.&lt;ref name=&quot;BMJ2023&quot; /&gt;

నివారణలో ఆహారం, బరువు తగ్గడం, వ్యాయామం ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;Gar2022&quot; /&gt; గర్భధారణ మధ్యలో తక్కువ మోతాదు [[ఆస్పిరిన్|ఆస్పిరిన్ తీసుకోవడం]] ప్రారంభిస్తే ప్రమాదం తగ్గుతుంది.&lt;ref name=&quot;Gar2022&quot; /&gt; రక్తపోటు 135/85 నుండి 160/110 mmHg వరకు ఉన్నప్పుడు చికిత్సను ఎప్పుడు ప్రారంభించాలనేది మార్గదర్శకాలలో మారుతూ ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;Gar2022&quot; /&gt; 130/80 mmHg రక్తపోటు లక్ష్యంతో లాబెటలోల్, నిఫెడిపైన్, మెథైల్డోపా లేదా హైడ్రాలజైన్ వంటి మందులు ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;Baj2023&quot;&gt;{{Cite paper|title=Evaluation and Management of Hypertensive Disorders of Pregnancy.|date=1 October 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gar2022&quot; /&gt; అదనంగా ప్రీ-ఎక్లాంప్సియా కోసం మెగ్నీషియం సల్ఫేట్ ఉపయోగించవచ్చు.&lt;ref name=&quot;Clin2019&quot;&gt;{{Cite paper|title=Hypertensive Disorders of Pregnancy.|date=May 2019}}&lt;/ref&gt; ముందస్తు ప్రసవం కూడా సిఫార్సు చేయబడింది.&lt;ref name=&quot;Clin2019&quot; /&gt;

2019లో సుమారు 18 మిలియన్ల మంది మహిళలు గర్భధారణ సమయంలో అధిక రక్తపోటుకు గురయ్యారు (గర్భాలలో 7.5%).   అయితే 15% మంది మహిళలు ఏదో ఒక సమయంలో ప్రభావితమవుతారు.&lt;ref name=&quot;Gar2022&quot; /&gt; ఇది ఎక్కువగా [[ఆఫ్రికా]], [[ఆగ్నేయాసియా]], [[మధ్యప్రాచ్యం|మధ్యప్రాచ్యంలో]] సంభవిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;BMJ2023&quot; /&gt; వీటి ఫలితంగా 2019లో 27,800 [[ప్రసూతి మరణం|ప్రసూతి మరణాలు]] సంభవించాయి, ఇది 1990లో 37,000 మరణాల నుండి తగ్గింది.&lt;ref name=&quot;BMJ2023&quot; /&gt; ప్రపంచవ్యాప్తంగా గర్భధారణ సమయంలో మరణానికి ఇవి అత్యంత సాధారణ కారణం (16%), ఆ [[ప్రసవానంతర రక్తస్రావం|తర్వాత ప్రసవానంతర రక్తస్రావం]] (13%), [[ప్రసూతి ఇన్ఫెక్షన్లు|ప్రసవానంతర ఇన్ఫెక్షన్లు]] (2%) ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;BMJ2023&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;W2014&quot;&gt;{{Cite book|title=Williams obstetrics|date=2014|publisher=McGraw-Hill Professional|isbn=9780071798938|edition=24th|chapter=40}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;
[[Category:గర్భాశయ వ్యాధులు]]
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>3xpe0hkl355tqj2liuq9kjveu5mnuqq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>క్లోపిడోగ్రెల్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509338</id>
    <revision>
      <id>4957580</id>
      <parentid>4956509</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:46:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kavali Chandrakanth KCK</username>
        <id>125199</id>
      </contributor>
      <origin>4957580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20870" sha1="i7udhy3l5dfwaxxknk5x47ksacwatdx" xml:space="preserve">{{Infobox drug
| verifiedrevid = 460044539
| drug_name = క్లోపిడోగ్రెల్
| INN = 
| image = Clopidogrel skeletal formula.svg
| width = 200
| alt = Skeletal formula
| image2 = Clopidogrel molecule ball from xtal.png
| width2 = 200
| alt2 = Ball-and-stick model clopidogrel
| caption = 
| type = &lt;!-- empty --&gt;

&lt;!-- Names --&gt;| pronounce = {{IPAc-en|k|l|ə|ˈ|p|ɪ|d|ə|ɡ|r|ɛ|l|,_|k|l|oʊ|-}}&lt;ref&gt;{{cite web |title=Clopidogrel |url=https://www.lexico.com/en/definition/clopidogrel |website=Lexico Dictionaries |access-date=26 October 2019 |archive-date=25 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025164606/https://www.lexico.com/en/definition/clopidogrel |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| tradename = ప్లావిక్స్
| synonyms = 
| IUPAC_name = (+)-(''S'')-methyl 2-(2-chlorophenyl)-2-(6,7-dihydrothieno[3,2-''c'']pyridin-5(4''H'')-yl)acetate

&lt;!-- Clinical data --&gt;| class = థియనోపిరిడిన్, యాంటీప్లేట్‌లెట్
| pregnancy_AU = B1
| pregnancy_AU_comment = 
| pregnancy_category = 
| routes_of_administration = మాత్రల రూపంలో నోటి ద్వారా
| onset = 2 గంటలు
| duration_of_action = 5 రోజులు
| Drugs.com = {{drugs.com|monograph|clopidogrel-bisulfate}}
| MedlinePlus = a601040

&lt;!-- Legal data --&gt;| legal_AU = S4
| legal_AU_comment = 
| legal_BR = &lt;!-- OTC, A1, A2, A3, B1, B2, C1, C2, C3, C4, C5, D1, D2, E, F--&gt;
| legal_BR_comment = 
| legal_CA = &lt;!-- OTC, Rx-only, Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII --&gt;
| legal_CA_comment = 
| legal_DE = &lt;!-- Anlage I, II, III or Unscheduled--&gt;
| legal_DE_comment = 
| legal_NZ = &lt;!-- Class A, B, C --&gt;
| legal_NZ_comment = 
| legal_UN = &lt;!-- N I, II, III, IV / P I, II, III, IV--&gt;
| legal_UN_comment = 
| legal_UK = POM
| legal_UK_comment = 
| legal_US = Rx-only
| legal_US_comment = 
| legal_status = &lt;!--For countries not listed above--&gt;
| DailyMedID = Clopidogrel
| licence_US = Clopidogrel
| licence_CA = &lt;!-- Health Canada may use generic or brand name (generic name preferred) --&gt;
| licence_EU = yes

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;| bioavailability = &gt;50%
| protein_bound = 94–98%
| metabolism = [[Liver]]
| metabolites = 
| elimination_half-life = 7–8 గంటలు
| excretion = 50% మూత్రపిండాలు &gt;46% పిత్తాశయం 

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;| C = 16
| Cl = 1
| H = 16
| N = 1
| O = 2
| S = 1
| chemical_formula = 
| SMILES = COC(=O)[C@H](c1ccccc1Cl)N2CCc3c(ccs3)C2
| StdInChI = 1S/C16H16ClNO2S/c1-20-16(19)15(12-4-2-3-5-13(12)17)18-8-6-14-11(10-18)7-9-21-14/h2-5,7,9,15H,6,8,10H2,1H3/t15-/m0/s1
| StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChI_comment = 
| StdInChIKey = GKTWGGQPFAXNFI-HNNXBMFYSA-N
| StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| Jmol = 
| density = 
| density_notes = 
| melting_point = 
| melting_high = 
| melting_notes = 
| boiling_point = 
| boiling_notes = 
| solubility = 
| sol_units = 
| specific_rotation = 
}}
'''క్లోపిడోగ్రెల్''' (ఆంగ్లం: Clopidogrel) రక్తం గడ్డకట్టే ప్రక్రియను నిరోధించే ఒక ఔషధం.  ఇది ప్లావిక్స్ అనే వాణిజ్య పేరుతో కూడా విక్రయించుతారు.  గుండె జబ్బులు, పోటు ([[స్ట్రోక్]]) వంటి అధిక ప్రమాదం ఉన్నవారిలో  ఆ ప్రమాదం తగ్గించడానికి ఉపయోగించే ఔషధం. ఇది రక్తం గడ్డ కట్టడాన్ని నిరోధించే (యాంటీప్లెట్లెట్) ఔషధం&lt;ref name=&quot;brands&quot;&gt;{{Cite web|title=Clopidogrel International brand names|url=https://www.drugs.com/international/clopidogrel.html|publisher=Drugs.com|access-date=1 April 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170401144417/https://www.drugs.com/international/clopidogrel.html|archive-date=1 April 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AHFS2016&quot;&gt;{{Cite web|title=Clopidogrel Bisulfate|url=https://www.drugs.com/monograph/clopidogrel-bisulfate.html|publisher=The American Society of Health-System Pharmacists|access-date=8 December 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221010729/https://www.drugs.com/monograph/clopidogrel-bisulfate.html|archive-date=21 December 2016}}&lt;/ref&gt; [[గుండెపోటు]], కొరోనరీ ఆర్టరీ [[గుండె|స్టెంట్]] (ద్వంద్వ యాంటీప్లెట్లెట్ థెరపీ) వేసిన తరువాత కూడా దీనిని [[ఆస్పిరిన్]] తో కలిపి  ఉపయోగిస్తారు. దీనిని మాత్రల రూపంలో నోటి ద్వారా తీసుకుంటారు. ఈ ఔషధ ప్రభావం సుమారు రెండు గంటలు నుండి ఐదు రోజుల పాటు ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS2016&quot; /&gt;

ఈ క్లోపిడోగ్రెల్ థియోనోపైరిడిన్-యాంటీప్లెట్లెట్ల వర్గానికి చెందినది. ఇది ప్లేట్లెట్లపై P2Y&lt;nowiki&gt;&lt;sub id=&quot;mwWw&quot;&gt;12&lt;/sub&gt;&lt;/nowiki&gt; అనే స్థిరమైన (irreversible) గ్రాహకాన్ని నిరోధించడం ద్వారా పనిచేస్తుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS2016&quot; /&gt;

== ఉపయోగాలు ==
[[పక్షవాతం]], [[గుండెపోటు]], తీవ్రమైన ఛాతీ నొప్పి లేదా పెరిఫెరల్ ఆర్టీరియల్ డిసీజ్ (కాళ్ళకు రక్తాన్ని సరఫరా చేసే [[రక్తనాళాలు|రక్తనాళాల]] రక్త ప్రసరణ సరిగా లేకపోవడం) వంటి వ్యాధులున్న వ్యక్తులలో, మళ్ళీ గుండెపోటు లేదా పక్షవాతం రాకుండా నివారించడానికి క్లోపిడోగ్రెల్ ఉపయోస్తారు. ఇది ప్లేట్‌లెట్లు (ఒక రకమైన రక్త కణాలు) రక్తనాళాలలో ఒకచోట చేరి గుండెపోటు లేదా పక్షవాతానికి కారణమయ్యే విధంగా గడ్డలుగా ఏర్పడకుండా నిరోధిస్తుంది. దీనిని వైద్యుల సలహా ప్రకారం నిర్దేశించిన మోతాదులో తీసుకోవాలి.  స్వంత నిర్ణయం పై తీసుకోవడం ఆపివేసినా వ్యాధి లక్షణాలు పునరావృతమవవచ్చు.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|date=2026-08-15|title=Clopidogrel|url=https://www.medlineplus.gov/druginfo/meds/a601040.html|access-date=2026-09-11|website=MedlinePlus Connect for EHRs}}&lt;/ref&gt;

== దుష్ప్రభావాలు ==
సాధారణంగా  దుష్ప్రభావాలలో [[తలనొప్పి]], వికారం, సులభంగా గాయపడటం, దురద, గుండెల్లో మంట ఉంటాయి.  [[రక్తస్రావం]], థ్రోంబోటిక్ థ్రోంబోసైటోపెనిక్ పర్పురా  వంటి ఇంకా తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలు కూడా ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;AHFS2016&quot; /&gt; 

* [[శ్వాస]] తీసుకోవడం లేదా మింగడం కష్టం
* [[ముఖం]], గొంతు, నాలుక, పెదవులు, కళ్ళు, చేతులు, పాదాలు, చీలమండలు లేదా దిగువ కాళ్ళ వాపు
* బొంగురుపోవడం
* నలుపు, నల్ల రంగులో మలం, మలంలో ఎర్రటి రక్తం
* రక్తపు వాంతి, కాఫీ రంగులో  కనిపించే వాంతి
* అధిక వినియోగం వలన ఏర్పడే అసాధారణ రక్తస్రావం లేదా గాయాలు
* గులాబీ లేదా గోధుమ రంగు మూత్రం
* నెమ్మదిగా లేదా కష్టమైన మాట్లాడడం, బలహీనత, చేయి లేదా కాలు తిమ్మిరి, దృష్టిలో మార్పులు, గందరగోళం
* [[జ్వరం]]; శ్వాస ఆడకపోవుట; వేగవంతమైన హృదయ స్పందన; చర్మం కింద ఊదా పాచెస్ లేదా రక్తస్రావం; లేత చర్మం; చర్మం లేదా కళ్ళు పసుపు రంగులోకి మారడం
* మూర్ఛలు&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

[[గర్భం|గర్భధారణ]] సమయంలో దీని వినియోగం వల్ల హాని జరిగినట్లు ఎటువంటి ఆధారాలు లేనప్పటికీ, అటువంటి వినియోగం గురించి ఎక్కువగా జరిగిన అధ్యయనాలు లేవు.&lt;ref name=&quot;Drugs.com pregnanacy&quot;&gt;{{Cite web|title=Clopidogrel (Plavix) Use During Pregnancy|url=https://www.drugs.com/pregnancy/clopidogrel.html|website=Drugs.com|access-date=14 December 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221010752/https://www.drugs.com/pregnancy/clopidogrel.html|archive-date=21 December 2016}}&lt;/ref&gt;

== ఇతర మందులతో పరస్పర చర్యలు  ==
క్లోపిడోగ్రెల్ కు ఇతర  మందులతో సంకర్షణ (interaction) చెందే సామర్థ్యం సాధారణంగా తక్కువ. ఆస్పిరిన్, హెపారిన్‌లు  థ్రోంబోలైటిక్స్ వంటి రక్తం గడ్డకట్టడాన్ని ప్రభావితం చేసే ఇతర మందులతో కలిపి వాడినప్పుడు, ఎటువంటి సంబంధిత సంకర్షణలు కనిపించలేదు. ఇతర నాన్‌స్టెరాయిడల్ యాంటీ-ఇన్‌ఫ్లమేటరీ మందుల వాడకం విషయంలో 'నాప్రోక్సెన్' జీర్ణకోశ రక్తస్రావం సంభావ్యత కనిపించింది.&lt;ref name=&quot;Austria-Codex&quot;&gt;{{cite book|title=Austria-Codex|publisher=Österreichischer Apothekerverlag|year=2007|isbn=978-3-85200-181-4|editor=Jasek, W|edition=62nd|location=Vienna|pages=6526–7|language=de}}&lt;/ref&gt;

నవంబర్ 2009లో, యుఎస్ ఫుడ్ అండ్ డ్రగ్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ (FDA) ప్రోటాన్-పంప్ ఇన్హిబిటర్లైన ఒమెప్రజోల్ లేదా ఎసోమెప్రజోల్ వాడే వ్యక్తులలో క్లోపిడోగ్రెల్‌ను జాగ్రత్తగా ఉపయోగించాలని ప్రకటించింది&lt;ref&gt;{{cite web|date=23 February 2016|title=FDA Warns Plavix Patients of Drug Interactions|url=http://www.webmd.com/heart-disease/news/20091117/fda-warns-plavix-patients-drug-interactions|archive-url=https://web.archive.org/web/20160223165743/http://www.webmd.com/heart-disease/news/20091117/fda-warns-plavix-patients-drug-interactions|archive-date=23 February 2016|access-date=23 November 2009|website=WebMD|vauthors=DeNoon DJ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=17 November 2009|title=Public Health Advisory: Updated Safety Information about a drug interaction between Clopidogrel Bisulfate (marketed as Plavix) and Omeprazole (marketed as Prilosec and Prilosec OTC)|url=https://www.fda.gov/Drugs/DrugSafety/PublicHealthAdvisories/ucm190825.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20091229162205/https://www.fda.gov/Drugs/DrugSafety/PublicHealthAdvisories/ucm190825.htm|archive-date=29 December 2009|access-date=13 March 2010|publisher=Food and Drug Administration (FDA)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Farhat N, Haddad N, Crispo J, Birkett N, McNair D, Momoli F, Wen SW, Mattison DR, Krewski D |date=February 2019 |title=Trends in concomitant clopidogrel and proton pump inhibitor treatment among ACS inpatients, 2000-2016 |journal=Eur. J. Clin. Pharmacol. |volume=75 |issue=2 |pages=227–235 |doi=10.1007/s00228-018-2564-8 |pmid=30324301 |s2cid=53085923}}&lt;/ref&gt; అయితే [[పాంటోప్రజోల్]] తో సురక్షితం అని భావిస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Wedemeyer RS, Blume H |year=2014 |title=Pharmacokinetic Drug Interaction Profiles of Proton Pump Inhibitors: An Update |journal=Drug Safety |volume=37 |issue=4 |pages=201–11 |doi=10.1007/s40264-014-0144-0 |pmc=3975086 |pmid=24550106}}&lt;/ref&gt;వేరే యాంటీప్లేట్‌లెట్ ఏజెంట్ ప్రసుగ్రెల్‌కు ఒమెప్రజోల్‌తో అతి తక్కువ పరస్పర చర్య ఉంటుంది, కాబట్టి ప్రోటాన్-పంప్ ఇన్హిబిటర్లను తీసుకుంటున్న వ్యక్తులలో (ఇతర వ్యతిరేకతలు లేనట్లయితే) ఇది మంచి ప్రత్యామ్నాయం కావచ్చు.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=John J, Koshy SK |year=2012 |title=Current Oral Antiplatelets: Focus Update on Prasugrel |journal=The Journal of the American Board of Family Medicine |volume=25 |issue=3 |pages=343–349 |doi=10.3122/jabfm.2012.03.100270 |pmid=22570398 |doi-access=free |title-link=doi}}&lt;/ref&gt;

== తీసుకోవలసిన జాగ్రత్తలు  ==
క్లోపిడోగ్రెల్ తీసుకోవడం ప్రారంభించడానికి ముందు ఈ క్రింది పరిస్థితులలో వైద్యునకు  తెలియచేయవలసి ఉంటుంది 

* ఎసోమెప్రజోల్; [[ఆస్పిరిన్]] లేదా ఇబుప్రోఫెన్ లేదా న్యాప్రోక్సెన్ వంటి ఇతర నాన్‌స్టెరాయిడ్ యాంటీ ఇన్ఫ్లమేటరీ డ్రగ్స్ (NSAIDలు) తీసుకుంటున్నారని .
* ఇంతకుముందే  రక్తస్రావం,  [[అల్సర్|అల్సర్లు]] ([[ఉదరము|కడుపు]] లేదా చిన్న ప్రేగు  లైనింగ్‌లో పుండ్లు), మెదడులో రక్తస్రావం లేదా తీవ్రమైన రక్తస్రావం కలిగించే ఏదైనా ఇతర పరిస్థితి ఉంటే  
* ఇటీవల గాయపడినట్లయితే లేదా  [[కాలేయం]] లేదా మూత్రపిండాల వ్యాధి ఉన్నట్లయితే 
* కడుపు సమస్యలు లేదా అల్సర్ వంటి రక్తస్రావం కలిగించే ఏదైనా పరిస్థితి ఉంటే 
* దంత శస్త్రచికిత్సతో సహా ఏదేని  శస్త్రచికిత్స ఉంటే, (శస్త్రచికిత్స సమయంలో అధిక రక్తస్రావం నివారించడానికి కనీసం 5 రోజుల ముందు క్లోపిడోగ్రెల్ తీసుకోవడం ఆపమని  డాక్టర్ చెప్పవచ్చు). 
* క్లోపిడోగ్రెల్ తీసుకునేటప్పుడు సాధారణం కంటే ఎక్కువ  రక్తస్రావం అవుతుంది కాబట్టి కోతలు  లేదా గాయాలు లేకుండా జాగ్రత్త వహించాలి. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
క్లోపిడోగ్రెల్ ను  1982 లో పేటెంట్ చేశారు. 1997 లో వైద్య ఉపయోగం కోసం ఆమోదించారు.&lt;ref name=&quot;PrescribingInfo&quot;&gt;{{Cite web|title=Plavix- clopidogrel bisulfate tablet, film coated|website=DailyMed|date=17 May 2019|url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=01b14603-8f29-4fa3-8d7e-9d523f802e0b|access-date=26 December 2019|publisher=Bristol-Myers Squibb/Sanofi Pharmaceuticals Partnership|archive-date=4 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804222235/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=01b14603-8f29-4fa3-8d7e-9d523f802e0b|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fis2006&quot;&gt;{{Cite book|last=Fischer|first=Janos|last2=Ganellin|first2=C. Robin|title=Analogue-based Drug Discovery|date=2006|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=9783527607495|page=453|url=https://books.google.ca/books?id=FjKfqkaKkAAC&amp;pg=PA453|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220130738/https://books.google.ca/books?id=FjKfqkaKkAAC&amp;pg=PA453|archive-date=2016-12-20}}&lt;/ref&gt; ఇది [[ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ]] ప్రకటించిన అత్యవసర ఔషధాల జాబితాలో ఉంది.&lt;ref name=&quot;WHO21st&quot;&gt;{{Cite book|vauthors=((World Health Organization))|title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019|year=2019|hdl=10665/325771|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|location=Geneva|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt; అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో టోకు ధర నెలకు సుమారు US $0.77-31.59.&lt;ref name=&quot;ERC2014&quot;&gt;{{Cite web|title=Clopidogrel Bisulfate|url=http://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=1486&amp;searchYear=2014|website=International Drug Price Indicator Guide|access-date=8 December 2016|archive-date=13 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181013172350/http://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=1486&amp;searchYear=2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt; యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో, ఒక నెల చికిత్స ఖర్చు US $25 కంటే తక్కువ.&lt;ref name=&quot;Ric2015&quot;&gt;{{Cite book|last=Hamilton|first=Richart|title=Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition|date=2015|publisher=Jones &amp; Bartlett Learning|isbn=9781284057560|page=147}}&lt;/ref&gt; 2017 లో దీనిని 19 మిలియన్లకు పైగా వైద్యుల సూచనలు చేసారు. యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో అత్యంత సాధారణంగా సూచించే  ఔషధాలలో ఇది 40వది.&lt;ref name=&quot;ref&quot;&gt;{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref1&quot;&gt;{{Cite web|title=Clopidogrel Bisulfate - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|date=23 December 2019|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/ClopidogrelBisulfate|access-date=11 April 2020|archive-date=12 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412031159/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/ClopidogrelBisulfate|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== సూచనలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]
[[వర్గం:ఔషధాలు]]
[[వర్గం:ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రకటించిన అవసరమైన మందులు]]</text>
      <sha1>i7udhy3l5dfwaxxknk5x47ksacwatdx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>డిఫెన్హైడ్రామైన్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509378</id>
    <revision>
      <id>4957399</id>
      <parentid>4955796</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T01:50:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <origin>4957399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11379" sha1="pagl6i2zo75x7by8tj5remarv1k08rf" xml:space="preserve">{{Infobox drug
|Verifiedfields   =changed
|Watchedfields    =changed
|verifiedrevid    =460791686
|image            =Diphenhydramine 2D skeletal.svg
|image2           =Diphenhydramine 3D 2aot.png

&lt;!-- Names --&gt;
|pronounce        ={{IPAc-en|ˌ|d|aɪ|f|ɛ|n|ˈ|h|aɪ|d|r|ə|m|iː|n}}
|tradename        =[[Benadryl]], Unisom, [[Sominex]], others
|synonyms         =
|IUPAC_name       =2-(diphenylmethoxy)-''N'',''N''-dimethylethanamine

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|class            =
|pregnancy_AU     =A
|routes_of_administration=[[Oral administration|By mouth]], [[intramuscular injection]], [[intravenous therapy|intravenous]], [[topical medication|topical]], [[rectal administration|rectal]]
|onset            =
|duration_of_action=Up to 7 hrs&lt;ref name=AHSP2016/&gt;
|dependency_liability=Very low&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Hubbard |first1=John R. |last2=Martin |first2=Peter R. |title=Substance Abuse in the Mentally and Physically Disabled |date=2001 |publisher=CRC Press |isbn=9780824744977 |page=26 |url=https://books.google.com/books?id=MY1kFYk98mQC&amp;pg=PA26 |language=en |access-date=29 July 2020 |archive-date=1 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801020251/https://books.google.com/books?id=MY1kFYk98mQC&amp;pg=PA26 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- External links --&gt;
|Drugs.com        ={{drugs.com|monograph|diphenhydramine-hydrochloride}}
|MedlinePlus      =a682539

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal_AU         =S2
|legal_US         =OTC

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =40–60%&lt;ref name=&quot;pmid2866055&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Paton DM, Webster DR | title = Clinical pharmacokinetics of H1-receptor antagonists (the antihistamines) | journal = Clinical Pharmacokinetics | volume = 10 | issue = 6 | pages = 477–97 | year = 1985 | pmid = 2866055 | doi = 10.2165/00003088-198510060-00002 }}&lt;/ref&gt;
|protein_bound    =98–99%
|metabolism       =[[Liver]] ([[CYP2D6]] (80%), [[CYP3A4]] (10%))&lt;ref&gt;{{cite web | title = Showing Diphenhydramine (DB01075) | url = http://www.drugbank.ca/drugs/DB01075 | publisher = DrugBank |access-date= 5 September 2009 | url-status = live | archive-url = https://web.archive.org/web/20090831145953/http://drugbank.ca/drugs/DB01075 |archive-date= 31 August 2009 | df = dmy-all }}&lt;/ref&gt;
|elimination_half-life=Range: 2.4–13.5&amp;nbsp;[[hour|h]]&lt;ref name=&quot;AHFS&quot;&gt;{{cite book|title=AHFS Drug Information|url=https://books.google.com/books?id=WR0NAQAAMAAJ|year=1990|publisher=Published by authority of the Board of Directors of the American Society of Hospital Pharmacists|access-date=29 July 2020|archive-date=1 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801020320/https://books.google.com/books?id=WR0NAQAAMAAJ|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid2866055&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;pmid2391399&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Simons KJ, Watson WT, Martin TJ, Chen XY, Simons FE | title = Diphenhydramine: pharmacokinetics and pharmacodynamics in elderly adults, young adults, and children | journal = Journal of Clinical Pharmacology | volume = 30 | issue = 7 | pages = 665–71 | date = July 1990 | pmid = 2391399 | doi = 10.1002/j.1552-4604.1990.tb01871.x }}&lt;/ref&gt;
|excretion        =[[Urine]]: 94%&lt;ref name=&quot;pmid3962845&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Garnett WR | title = Diphenhydramine | journal = American Pharmacy | volume = NS26 | issue = 2 | pages = 35–40 | date = February 1986 | pmid = 3962845 | doi = 10.1016/s0095-9561(16)38634-0 }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[Feces]]: 6%&lt;ref name=&quot;pmid3962845&quot; /&gt;

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =17
|H                =21
|N                =1
|O                =1
|SMILES           =O(CCN(C)C)C(c1ccccc1)c2ccccc2
|StdInChI         =1S/C17H21NO/c1-18(2)13-14-19-17(15-9-5-3-6-10-15)16-11-7-4-8-12-16/h3-12,17H,13-14H2,1-2H3
|StdInChI_Ref     ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|StdInChIKey      =ZZVUWRFHKOJYTH-UHFFFAOYSA-N
|StdInChIKey_Ref  ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|molecular_weight =255.355
|drug_name        =Diphenhydramine
}}

'''డిఫెన్హైడ్రామైన్''' అనేది ప్రధానంగా అలెర్జీలకు చికిత్స చేయడానికి ఉపయోగించే యాంటిహిస్టామైన్.&lt;ref name=&quot;AHSP2016&quot;&gt;{{Cite web|title=Diphenhydramine Hydrochloride|url=https://www.drugs.com/monograph/diphenhydramine-hydrochloride.html|website=Drugs.com|publisher=American Society of Health-System Pharmacists|access-date=28 September 2016|date=6 September 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160915002404/https://www.drugs.com/monograph/diphenhydramine-hydrochloride.html|archive-date=15 September 2016}}&lt;/ref&gt; అయితే, దద్దుర్లు కోసం [[సెటిరిజిన్]] లేదా లోరాటాడిన్ వంటి కొత్త యాంటిహిస్టామైన్లకు ఇది తక్కువ ప్రాధాన్యతనిస్తుంది. [[నిద్రలేమి]], [[జలుబు|సాధారణ జలుబు]] లక్షణాలు, పార్కిన్సోనిజం వణుకు, వికారం కోసం కూడా దీనిని ఉపయోగించవచ్చు.&lt;ref name=&quot;AHSP2016&quot; /&gt; దీనిని నోటి ద్వారా, సిరలోకి ఇంజెక్షన్ ద్వారా, కండరాలలోకి ఇంజెక్షన్ లేదా చర్మానికి పూయడం ద్వారా ఉపయోగిస్తారు.&lt;ref name=&quot;AHSP2016&quot; /&gt; గరిష్ట ప్రభావం సాధారణంగా ఒక మోతాదు తర్వాత రెండు గంటల వరకు ఉంటుంది,  ప్రభావాలు ఏడు గంటల వరకు ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;AHSP2016&quot; /&gt;

సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో నిద్రపోవడం, సరైన సమన్వయం లేకపోవడం, కడుపు నొప్పి ఉంటాయి..&lt;ref name=&quot;AHSP2016&quot; /&gt; దీని ఉపయోగం చిన్న పిల్లలలో లేదా వృద్ధులలో సిఫారసు చేయబడలేదు..&lt;ref name=&quot;AHSP2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;schroeck2016&quot;&gt;{{Cite paper|title=Review of Safety and Efficacy of Sleep Medicines in Older Adults|date=November 2016}}&lt;/ref&gt; గర్భధారణ సమయంలో ఉపయోగించినప్పుడు, తల్లిపాలను సరిగ్గా కనిపించినప్పుడు అప్పుడప్పుడు ఉపయోగించినప్పుడు హాని కలిగించే స్పష్టమైన ప్రమాదం లేదు..&lt;ref name=&quot;Preg2021&quot;&gt;{{Cite web|title=Diphenhydramine Pregnancy and Breastfeeding Warnings|url=https://www.drugs.com/pregnancy/diphenhydramine.html|website=Drugs.com|access-date=28 September 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161002114958/https://www.drugs.com/pregnancy/diphenhydramine.html|archive-date=2 October 2016}}&lt;/ref&gt; ఇది మొదటి తరం H&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;-యాంటిహిస్టామైన్, [[హిస్టమిన్|హిస్టామిన్]] కొన్ని ప్రభావాలను నిరోధించడం ద్వారా పనిచేస్తుంది.&lt;ref name=&quot;AHSP2016&quot; /&gt; డిఫెన్హైడ్రామైన్ కూడా ఒక యాంటికోలినర్జిక్..&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Ayd|first=Frank J.|title=Lexicon of Psychiatry, Neurology, and the Neurosciences|date=2000|publisher=Lippincott Williams &amp; Wilkins|isbn=978-0-7817-2468-5|page=332|url=https://books.google.com/books?id=ea_QVG2BFy8C&amp;pg=PA332|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908214041/https://books.google.ca/books?id=ea_QVG2BFy8C&amp;pg=PA332|archive-date=8 September 2017}}&lt;/ref&gt;

డిఫెన్హైడ్రామైన్ మొట్టమొదట జార్జ్ రీవ్స్చ్ల్ చేత తయారు చేయబడింది,  1946లో వాణిజ్య ఉపయోగంలోకి వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Dörwald|first=Florencio Zaragoza|title=Lead Optimization for Medicinal Chemists: Pharmacokinetic Properties of Functional Groups and Organic Compounds|date=2013|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-3-527-64565-7|page=225|url=https://books.google.com/books?id=YTeY9ZEfNccC&amp;pg=PA225|archive-url=https://web.archive.org/web/20161002085621/https://books.google.ca/books?id=YTeY9ZEfNccC&amp;pg=PA225|archive-date=2 October 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Benadryl|url=http://ohiohistorycentral.org/w/Benadryl?rec=2591|website=Ohio History Central|access-date=28 September 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161017192649/http://ohiohistorycentral.org/w/Benadryl?rec=2591|archive-date=17 October 2016}}&lt;/ref&gt; ఇది సాధారణ ఔషధంగా అందుబాటులో ఉంది.&lt;ref name=&quot;AHSP2016&quot; /&gt; 2014 నాటికి అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో టోకు ధర మోతాదుకు US $&lt;span&gt;0.01&lt;/span&gt; గా ఉంది.&lt;ref name=&quot;ref&quot;&gt;{{Cite web|title=Diphenhydramine|url=http://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=273&amp;searchYear=2014|website=International Drug Price Indicator Guide|access-date=28 September 2016|archive-date=27 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200927162514/https://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=273&amp;searchYear=2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt; యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, ఒక సాధారణ నెల సరఫరాకు US $&lt;span&gt;25&lt;/span&gt; కంటే తక్కువ ఖర్చు అవుతుంది.&lt;ref name=&quot;Ric2015&quot;&gt;{{Cite book|last=Hamilton|first=Richart|title=Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition|date=2015|publisher=Jones &amp; Bartlett Learning|isbn=978-1-284-05756-0|page=240}}&lt;/ref&gt; ఇది బెనాడ్రైల్ అనే వాణిజ్య పేరుతో విక్రయించబడుతుంది,&lt;ref name=&quot;AHSP2016&quot; /&gt; 2017 లో, ఇది రెండు మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్‌లతో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 241 వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించిన ఔషధం.&lt;ref name=&quot;ref1&quot;&gt;{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref2&quot;&gt;{{Cite web|title=Diphenhydramine Hydrochloride - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/DiphenhydramineHydrochloride|access-date=11 April 2020|archive-date=26 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200626054432/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/DiphenhydramineHydrochloride|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== సూచనలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>pagl6i2zo75x7by8tj5remarv1k08rf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509429</id>
    <revision>
      <id>4957247</id>
      <parentid>4957164</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:10:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vmakumar</username>
        <id>44743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112238" sha1="lvi4ux8x971mowr28xfutrkc1k82egq" xml:space="preserve">{{in use}}
{{Infobox person
| name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg
| caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| birth_date = 1605
| birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్
| death_date = 1689
| death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా
| occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత
| known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు
| notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''
}}

'''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .&lt;ref name=&quot;LOC&quot;&gt;{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు.

టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

== టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 
17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి.

* భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత.

* హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది.

* రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి.

* మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి.

* ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి.

* 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. 

* 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో  నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు.

* సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి.

*సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు.

* సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. &lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}&lt;/ref&gt; ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 

1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు.

== ఆసియా యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారతదేశం తదితర ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. 

'''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు.

'''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. 
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.

'''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు.
* ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు.

'''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి &amp; గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు.

'''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు.

'''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు.

మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.

== భారతదేశ యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. 

గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది.

1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు.

===మొఘల్ భారతదేశం===
టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు.

అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి.

===గోల్కొండ===
టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే.

టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి.

===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు===
1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి.

ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి.

== ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు ==
'''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. 

'''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు.

'''సిలోన్‌ ''':  టావెర్నియర్ సిలోన్ (ప్రస్తుత శ్రీలంక)ను సందర్శించినప్పటికీ, నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే నిర్దిష్ట ప్రాంతాలను స్వయంగా పరిశీలించినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యతపై అతను లోతైన విశ్లేషణను అందించాడు. ద్వీపం మధ్యలోని ఎత్తైన పర్వతాల నుంచి వచ్చే జలప్రవాహాలు వర్షాకాలంలో ఉద్ధృతమవుతాయని, వరద తగ్గాక, స్థానిక పేద ప్రజలు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు (Rubies), నీలమణులు (Sapphires), పుష్యరాగాలు (Topazes) సేకరిస్తారని అతను నమోదు చేశాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాలు మరియు రత్న సేకరణల మధ్య ఉన్న 'కాలానుగుణ ఒండ్రు ప్రక్రియ'ను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేయడం అతని పరిశీలనలోని ప్రత్యేకత. 

టావెర్నియర్ బోర్నియోలో గనిని చూడలేదు కానీ వజ్రాలను చూశాడు; పెగూ–కపెలాన్‌లో గనిని స్వయంగా చూసినట్లు ఆధారం లేదు కానీ రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని వివరించాడు; సిలోన్‌లో ద్వీపాన్ని సందర్శించాడు కానీ నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే నిర్దిష్ట ప్రాంతాలను అతను స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారణ కాలేదు. అందుబాటులో ఉన్న ఆధారాల ప్రకారం, టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించి వర్ణించినట్లు స్పష్టంగా నిర్ధారించగల వజ్రాల గనులు భారతదేశంలోని గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినవే.

==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు==
టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది.

===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ ===
1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి  'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు  ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా  స్థిరపడింది..&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;&gt;{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; 

సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన  స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;  టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు.

=== గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ ===
1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. 

తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు.

== వాణిజ్య పరిశీలనలు ==

టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt;

* వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), 
* ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. 
* వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. 
* పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, 
* రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు:

భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు.

ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు.

== భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు ==
టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో  ఆవిష్కరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}&lt;/ref&gt; తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు.

=== కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య ===
ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు.

=== వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు ===
భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt; సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి.

=== పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు ===
భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది.

=== సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు ===
భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా (&quot;absurd&quot;) విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి.

=== సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు ===
భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు.

=== 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు ===
టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది.

=== విధవత్వ ఆచారాలు ===
స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను  విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు.

సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది.

=== సతీసహగమన ఆచారాలు ===
సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. 

రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి &quot;ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను&quot; (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. 

మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది.

=== బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం ===
బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; 

== చివరి జీవితం ==
టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. 

ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు.  14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.  

జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk)  1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు.

== గ్రంథ రచన &amp; ఆంగ్ల అనువాదాలు ==
టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి.

1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది.

వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది.

== టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ==
టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో  కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు.

16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం.

అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలోనే అర్థం చేసుకోవాలి. టావెర్నియర్ ఆధునిక శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా నేటి ప్రమాణాల ప్రకారం పనిచేసిన వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వ్యాపారి, యాత్రికుడు, ప్రత్యక్ష పరిశీలకుడు. ఒక యాత్రికుడు తనకు పరిచితమైన సమాజపు భావనలు, విలువలు, ప్రమాణాలతో అపరిచిత సమాజాన్ని అర్థం చేసుకోవడం అతని కాలానికే ప్రత్యేకమైన అసాధారణ లక్షణం కాదు. అందువల్ల అతని యూరోపియన్ లేదా క్రైస్తవ దృక్కోణాన్ని గుర్తించడం అవసరమే గాని, అదొక్కటే అతని మొత్తం రచనల విశ్వసనీయతను నిర్ణయించే కొలమానంగా తీసుకోవడం సముచితం కాదు. అదే విధంగా ఆయన రచనల్లోని ప్రత్యక్ష పరిశీలన, విన్న సమాచారం, స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం ఆయన పేర్కొన్న వివరాలను తోసిపుచ్చడానికి కాదు; ఆయా అంశాల చారిత్రక విలువను ((Historical weight) సరిగ్గా అంచనా వేయడానికే.

వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం ==
చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 
17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా &quot;వాణిజ్య చరిత్ర&quot;, భారతీయ వజ్రాలు–&quot;రత్నాల చరిత్ర&quot;, మొఘల్  &quot;భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర&quot;

మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. గోల్కొండ గనుల నుంచి ఆయన యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue), కాలక్రమంలో రూపాంతరం చెంది ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన ‘హోప్ డైమండ్’ (Hope Diamond) గా చరిత్రకెక్కింది. దీనితో పాటు మొఘల్ చక్రవర్తుల ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం, గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వంటి అమూల్యమైన రత్నాభరణాల పరిమాణాలు, బరువులు, కటింగ్ పద్ధతులపై ఆయన అందించిన సాంకేతిక వివరాలు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో అత్యంత ప్రామాణికమైనవిగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఆయన గ్రంథమైన ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా ఒక అనివార్యమైన చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. రాజ దర్బారుల ఆర్భాటాలకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, బిడారు బాటలు, మతాచారాలు మరియు సామాన్య ప్రజల జీవనశైలిని నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేయడం ద్వారా, ఆయన రచన 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమగ్ర ముఖచిత్రాన్ని అధ్యయనం చేసే ఆధునిక చరిత్రకారులకు ఒక ముఖ్యమైన కరదీపికగా నిలిచింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో, భారతదేశంలో యూరోపియన్ల వాణిజ్య ప్రవేశం ఆరంభమైన నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ రచనలు, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనంలో నేటికీ తమ ప్రాముఖ్యతను నిలుపుకున్నాయి. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

ఇవి కూడా చూడండి

రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు

బాహ్య లింకులు 

చిత్రమాలిక 

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>lvi4ux8x971mowr28xfutrkc1k82egq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957248</id>
      <parentid>4957247</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:13:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vmakumar</username>
        <id>44743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112262" sha1="7e430ed8p8jmw1j5nhcc1wyzuwo3t98" xml:space="preserve">{{in use}}
{{Infobox person
| name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg
| caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| birth_date = 1605
| birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్
| death_date = 1689
| death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా
| occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత
| known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు
| notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''
}}

'''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .&lt;ref name=&quot;LOC&quot;&gt;{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు.

టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

== టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 
17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి.

* భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత.

* హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది.

* రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి.

* మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి.

* ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి.

* 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. 

* 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో  నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు.

* సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి.

*సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు.

* సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. &lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}&lt;/ref&gt; ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 

1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు.

== ఆసియా యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారతదేశం తదితర ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. 

'''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు.

'''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. 
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.

'''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు.
* ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు.

'''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి &amp; గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు.

'''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు.

'''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు.

మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.

== భారతదేశ యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. 

గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది.

1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు.

===మొఘల్ భారతదేశం===
టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు.

అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి.

===గోల్కొండ===
టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే.

టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి.

===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు===
1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి.

ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి.

== ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు ==
'''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. 

'''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు.

'''సిలోన్‌ ''':  టావెర్నియర్ సిలోన్ (ప్రస్తుత శ్రీలంక)ను సందర్శించినప్పటికీ, నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే నిర్దిష్ట ప్రాంతాలను స్వయంగా పరిశీలించినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యతపై అతను లోతైన విశ్లేషణను అందించాడు. ద్వీపం మధ్యలోని ఎత్తైన పర్వతాల నుంచి వచ్చే జలప్రవాహాలు వర్షాకాలంలో ఉద్ధృతమవుతాయని, వరద తగ్గాక, స్థానిక పేద ప్రజలు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు (Rubies), నీలమణులు (Sapphires), పుష్యరాగాలు (Topazes) సేకరిస్తారని అతను నమోదు చేశాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాలు మరియు రత్న సేకరణల మధ్య ఉన్న 'కాలానుగుణ ఒండ్రు ప్రక్రియ'ను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేయడం అతని పరిశీలనలోని ప్రత్యేకత. 

టావెర్నియర్ బోర్నియోలో గనిని చూడలేదు కానీ వజ్రాలను చూశాడు; పెగూ–కపెలాన్‌లో గనిని స్వయంగా చూసినట్లు ఆధారం లేదు కానీ రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని వివరించాడు; సిలోన్‌లో ద్వీపాన్ని సందర్శించాడు కానీ నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే నిర్దిష్ట ప్రాంతాలను అతను స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారణ కాలేదు. అందుబాటులో ఉన్న ఆధారాల ప్రకారం, టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించి వర్ణించినట్లు స్పష్టంగా నిర్ధారించగల వజ్రాల గనులు భారతదేశంలోని గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినవే.

==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు==
టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది.

===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ ===
1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి  'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు  ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా  స్థిరపడింది..&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;&gt;{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; 

సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన  స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;  టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు.

=== గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ ===
1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. 

తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు.

== వాణిజ్య పరిశీలనలు ==

టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt;

* వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), 
* ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. 
* వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. 
* పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, 
* రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు:

భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు.

ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు.

== భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు ==
టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో  ఆవిష్కరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}&lt;/ref&gt; తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు.

=== కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య ===
ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు.

=== వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు ===
భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt; సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి.

=== పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు ===
భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది.

=== సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు ===
భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా (&quot;absurd&quot;) విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి.

=== సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు ===
భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు.

=== 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు ===
టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది.

=== విధవత్వ ఆచారాలు ===
స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను  విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు.

సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది.

=== సతీసహగమన ఆచారాలు ===
సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. 

రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి &quot;ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను&quot; (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. 

మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది.

=== బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం ===
బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; 

== చివరి జీవితం ==
టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. 

ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు.  14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.  

జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk)  1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు.

== గ్రంథ రచన &amp; ఆంగ్ల అనువాదాలు ==
టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి.

1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది.

వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది.

== టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ==
టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో  కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు.

16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం.

అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలోనే అర్థం చేసుకోవాలి. టావెర్నియర్ ఆధునిక శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా నేటి ప్రమాణాల ప్రకారం పనిచేసిన వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వ్యాపారి, యాత్రికుడు, ప్రత్యక్ష పరిశీలకుడు. ఒక యాత్రికుడు తనకు పరిచితమైన సమాజపు భావనలు, విలువలు, ప్రమాణాలతో అపరిచిత సమాజాన్ని అర్థం చేసుకోవడం అతని కాలానికే ప్రత్యేకమైన అసాధారణ లక్షణం కాదు. అందువల్ల అతని యూరోపియన్ లేదా క్రైస్తవ దృక్కోణాన్ని గుర్తించడం అవసరమే గాని, అదొక్కటే అతని మొత్తం రచనల విశ్వసనీయతను నిర్ణయించే కొలమానంగా తీసుకోవడం సముచితం కాదు. అదే విధంగా ఆయన రచనల్లోని ప్రత్యక్ష పరిశీలన, విన్న సమాచారం, స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం ఆయన పేర్కొన్న వివరాలను తోసిపుచ్చడానికి కాదు; ఆయా అంశాల చారిత్రక విలువను ((Historical weight) సరిగ్గా అంచనా వేయడానికే.

వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం ==
చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 
17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా &quot;వాణిజ్య చరిత్ర&quot;, భారతీయ వజ్రాలు–&quot;రత్నాల చరిత్ర&quot;, మొఘల్  &quot;భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర&quot;

మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. గోల్కొండ గనుల నుంచి ఆయన యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue), కాలక్రమంలో రూపాంతరం చెంది ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన ‘హోప్ డైమండ్’ (Hope Diamond) గా చరిత్రకెక్కింది. దీనితో పాటు మొఘల్ చక్రవర్తుల ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం, గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వంటి అమూల్యమైన రత్నాభరణాల పరిమాణాలు, బరువులు, కటింగ్ పద్ధతులపై ఆయన అందించిన సాంకేతిక వివరాలు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో అత్యంత ప్రామాణికమైనవిగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఆయన గ్రంథమైన ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా ఒక అనివార్యమైన చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. రాజ దర్బారుల ఆర్భాటాలకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, బిడారు బాటలు, మతాచారాలు మరియు సామాన్య ప్రజల జీవనశైలిని నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేయడం ద్వారా, ఆయన రచన 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమగ్ర ముఖచిత్రాన్ని అధ్యయనం చేసే ఆధునిక చరిత్రకారులకు ఒక ముఖ్యమైన కరదీపికగా నిలిచింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో, భారతదేశంలో యూరోపియన్ల వాణిజ్య ప్రవేశం ఆరంభమైన నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ రచనలు, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనంలో నేటికీ తమ ప్రాముఖ్యతను నిలుపుకున్నాయి. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు ==

== ఇవి కూడా చూడండి ==

== బాహ్య లింకులు == 

== చిత్రమాలిక == 

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>7e430ed8p8jmw1j5nhcc1wyzuwo3t98</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957250</id>
      <parentid>4957248</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:17:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vmakumar</username>
        <id>44743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ఆసియా యాత్రలు */</comment>
      <origin>4957250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112326" sha1="4d178i4w9u4wmkvduw4c3h58vldlxij" xml:space="preserve">{{in use}}
{{Infobox person
| name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg
| caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| birth_date = 1605
| birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్
| death_date = 1689
| death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా
| occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత
| known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు
| notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''
}}

'''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .&lt;ref name=&quot;LOC&quot;&gt;{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు.

టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

== టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 
17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి.

* భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత.

* హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది.

* రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి.

* మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి.

* ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి.

* 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. 

* 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో  నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు.

* సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి.

*సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు.

* సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. &lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}&lt;/ref&gt; ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 

1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు.

== ఆసియా యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;
.
అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. 

'''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు.

'''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. 
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.

'''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు.
* ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు.

'''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి &amp; గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు.

'''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు.

'''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు.

మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.

== భారతదేశ యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. 

గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది.

1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు.

===మొఘల్ భారతదేశం===
టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు.

అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి.

===గోల్కొండ===
టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే.

టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి.

===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు===
1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి.

ఈ పరిచయం వల్ల లభించిన అధికారిక ప్రాపకంతో టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి.

== ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు ==
'''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. 

'''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు.

'''సిలోన్‌ ''':  టావెర్నియర్ సిలోన్ (ప్రస్తుత శ్రీలంక)ను సందర్శించినప్పటికీ, నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే నిర్దిష్ట ప్రాంతాలను స్వయంగా పరిశీలించినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యతపై అతను లోతైన విశ్లేషణను అందించాడు. ద్వీపం మధ్యలోని ఎత్తైన పర్వతాల నుంచి వచ్చే జలప్రవాహాలు వర్షాకాలంలో ఉద్ధృతమవుతాయని, వరద తగ్గాక, స్థానిక పేద ప్రజలు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు (Rubies), నీలమణులు (Sapphires), పుష్యరాగాలు (Topazes) సేకరిస్తారని అతను నమోదు చేశాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాలు మరియు రత్న సేకరణల మధ్య ఉన్న 'కాలానుగుణ ఒండ్రు ప్రక్రియ'ను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేయడం అతని పరిశీలనలోని ప్రత్యేకత. 

టావెర్నియర్ బోర్నియోలో గనిని చూడలేదు కానీ వజ్రాలను చూశాడు; పెగూ–కపెలాన్‌లో గనిని స్వయంగా చూసినట్లు ఆధారం లేదు కానీ రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని వివరించాడు; సిలోన్‌లో ద్వీపాన్ని సందర్శించాడు కానీ నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే నిర్దిష్ట ప్రాంతాలను అతను స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారణ కాలేదు. అందుబాటులో ఉన్న ఆధారాల ప్రకారం, టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించి వర్ణించినట్లు స్పష్టంగా నిర్ధారించగల వజ్రాల గనులు భారతదేశంలోని గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినవే.

==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు==
టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది.

===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ ===
1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి  'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు  ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా  స్థిరపడింది..&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;&gt;{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; 

సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన  స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;  టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు.

=== గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ ===
1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. 

తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు.

== వాణిజ్య పరిశీలనలు ==

టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt;

* వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), 
* ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. 
* వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. 
* పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, 
* రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు:

భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు.

ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు.

== భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు ==
టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో  ఆవిష్కరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}&lt;/ref&gt; తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు.

=== కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య ===
ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు.

=== వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు ===
భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt; సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి.

=== పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు ===
భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది.

=== సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు ===
భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా (&quot;absurd&quot;) విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి.

=== సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు ===
భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు.

=== 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు ===
టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది.

=== విధవత్వ ఆచారాలు ===
స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను  విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు.

సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది.

=== సతీసహగమన ఆచారాలు ===
సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. 

రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి &quot;ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను&quot; (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. 

మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది.

=== బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం ===
బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; 

== చివరి జీవితం ==
టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. 

ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు.  14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.  

జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk)  1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు.

== గ్రంథ రచన &amp; ఆంగ్ల అనువాదాలు ==
టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి.

1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది.

వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది.

== టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ==
టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో  కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు.

16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం.

అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలోనే అర్థం చేసుకోవాలి. టావెర్నియర్ ఆధునిక శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా నేటి ప్రమాణాల ప్రకారం పనిచేసిన వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వ్యాపారి, యాత్రికుడు, ప్రత్యక్ష పరిశీలకుడు. ఒక యాత్రికుడు తనకు పరిచితమైన సమాజపు భావనలు, విలువలు, ప్రమాణాలతో అపరిచిత సమాజాన్ని అర్థం చేసుకోవడం అతని కాలానికే ప్రత్యేకమైన అసాధారణ లక్షణం కాదు. అందువల్ల అతని యూరోపియన్ లేదా క్రైస్తవ దృక్కోణాన్ని గుర్తించడం అవసరమే గాని, అదొక్కటే అతని మొత్తం రచనల విశ్వసనీయతను నిర్ణయించే కొలమానంగా తీసుకోవడం సముచితం కాదు. అదే విధంగా ఆయన రచనల్లోని ప్రత్యక్ష పరిశీలన, విన్న సమాచారం, స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం ఆయన పేర్కొన్న వివరాలను తోసిపుచ్చడానికి కాదు; ఆయా అంశాల చారిత్రక విలువను ((Historical weight) సరిగ్గా అంచనా వేయడానికే.

వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం ==
చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 
17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా &quot;వాణిజ్య చరిత్ర&quot;, భారతీయ వజ్రాలు–&quot;రత్నాల చరిత్ర&quot;, మొఘల్  &quot;భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర&quot;

మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. గోల్కొండ గనుల నుంచి ఆయన యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue), కాలక్రమంలో రూపాంతరం చెంది ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన ‘హోప్ డైమండ్’ (Hope Diamond) గా చరిత్రకెక్కింది. దీనితో పాటు మొఘల్ చక్రవర్తుల ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం, గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వంటి అమూల్యమైన రత్నాభరణాల పరిమాణాలు, బరువులు, కటింగ్ పద్ధతులపై ఆయన అందించిన సాంకేతిక వివరాలు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో అత్యంత ప్రామాణికమైనవిగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఆయన గ్రంథమైన ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా ఒక అనివార్యమైన చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. రాజ దర్బారుల ఆర్భాటాలకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, బిడారు బాటలు, మతాచారాలు మరియు సామాన్య ప్రజల జీవనశైలిని నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేయడం ద్వారా, ఆయన రచన 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమగ్ర ముఖచిత్రాన్ని అధ్యయనం చేసే ఆధునిక చరిత్రకారులకు ఒక ముఖ్యమైన కరదీపికగా నిలిచింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో, భారతదేశంలో యూరోపియన్ల వాణిజ్య ప్రవేశం ఆరంభమైన నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ రచనలు, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనంలో నేటికీ తమ ప్రాముఖ్యతను నిలుపుకున్నాయి. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు ==

== ఇవి కూడా చూడండి ==

== బాహ్య లింకులు == 

== చిత్రమాలిక == 

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>4d178i4w9u4wmkvduw4c3h58vldlxij</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957253</id>
      <parentid>4957250</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:26:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vmakumar</username>
        <id>44743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112303" sha1="jta0kaenkodkv99pwef44uai44yq89x" xml:space="preserve">{{in use}}
{{Infobox person
| name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg
| caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| birth_date = 1605
| birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్
| death_date = 1689
| death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా
| occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత
| known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు
| notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''
}}

'''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .&lt;ref name=&quot;LOC&quot;&gt;{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు.

టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

== టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 
17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి.

* భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత.

* హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది.

* రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి.

* మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి.

* ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి.

* 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. 

* 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో  నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు.

* సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి.

*సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు.

* సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. &lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}&lt;/ref&gt; ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 

1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు.

== ఆసియా యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;
.
అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. 

'''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు.

'''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. 
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.

'''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు.
* ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు.

'''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి &amp; గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు.

'''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు.

'''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు.

మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.

== భారతదేశ యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. 

గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది.

1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు.

===మొఘల్ భారతదేశం===
టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు.

అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి.

===గోల్కొండ===
టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే.

టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి.

===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు===
1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి.

మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి.

== ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు ==
'''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. 

'''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు.

'''సిలోన్‌ ''':  టావెర్నియర్ సిలోన్ (ప్రస్తుత శ్రీలంక)ను సందర్శించినప్పటికీ, నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే నిర్దిష్ట ప్రాంతాలను స్వయంగా పరిశీలించినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. ద్వీపం మధ్యలోని ఎత్తైన పర్వతాల నుంచి వచ్చే జలప్రవాహాలు వర్షాకాలంలో ఉద్ధృతమవుతాయని, వరద తగ్గాక, స్థానిక పేద ప్రజలు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు (Rubies), నీలమణులు (Sapphires), పుష్యరాగాలు (Topazes) సేకరిస్తారని అతను నమోదు చేశాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాలు మరియు రత్న సేకరణల మధ్య ఉన్న 'కాలానుగుణ ఒండ్రు ప్రక్రియ'ను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేయడం అతని పరిశీలనలోని ప్రత్యేకత. 

టావెర్నియర్ బోర్నియోలో గనిని చూడలేదు కానీ వజ్రాలను చూశాడు; పెగూ–కపెలాన్‌లో గనిని స్వయంగా చూసినట్లు ఆధారం లేదు కానీ రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని వివరించాడు; సిలోన్‌లో ద్వీపాన్ని సందర్శించాడు కానీ నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే నిర్దిష్ట ప్రాంతాలను అతను స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారణ కాలేదు. అందుబాటులో ఉన్న ఆధారాల ప్రకారం, టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించి వర్ణించినట్లు స్పష్టంగా నిర్ధారించగల వజ్రాల గనులు భారతదేశంలోని గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినవే.

==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు==
టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది.

===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ ===
1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి  'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు  ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా  స్థిరపడింది..&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;&gt;{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; 

సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన  స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;  టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు.

=== గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ ===
1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. 

తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు.

== వాణిజ్య పరిశీలనలు ==

టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt;

* వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), 
* ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. 
* వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. 
* పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, 
* రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు:

భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు.

ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు.

== భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు ==
టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో  ఆవిష్కరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}&lt;/ref&gt; తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు.

=== కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య ===
ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు.

=== వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు ===
భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt; సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి.

=== పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు ===
భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది.

=== సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు ===
భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా (&quot;absurd&quot;) విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి.

=== సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు ===
భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు.

=== 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు ===
టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది.

=== విధవత్వ ఆచారాలు ===
స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను  విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు.

సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది.

=== సతీసహగమన ఆచారాలు ===
సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. 

రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి &quot;ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను&quot; (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. 

మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది.

=== బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం ===
బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; 

== చివరి జీవితం ==
టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. 

ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు.  14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.  

జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk)  1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు.

== గ్రంథ రచన &amp; ఆంగ్ల అనువాదాలు ==
టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి.

1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది.

వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది.

== టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ==
టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో  కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు.

16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం.

అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలోనే అర్థం చేసుకోవాలి. టావెర్నియర్ ఆధునిక శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా నేటి ప్రమాణాల ప్రకారం పనిచేసిన వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వ్యాపారి, యాత్రికుడు, ప్రత్యక్ష పరిశీలకుడు. ఒక యాత్రికుడు తనకు పరిచితమైన సమాజపు భావనలు, విలువలు, ప్రమాణాలతో అపరిచిత సమాజాన్ని అర్థం చేసుకోవడం అతని కాలానికే ప్రత్యేకమైన అసాధారణ లక్షణం కాదు. అందువల్ల అతని యూరోపియన్ లేదా క్రైస్తవ దృక్కోణాన్ని గుర్తించడం అవసరమే గాని, అదొక్కటే అతని మొత్తం రచనల విశ్వసనీయతను నిర్ణయించే కొలమానంగా తీసుకోవడం సముచితం కాదు. అదే విధంగా ఆయన రచనల్లోని ప్రత్యక్ష పరిశీలన, విన్న సమాచారం, స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం ఆయన పేర్కొన్న వివరాలను తోసిపుచ్చడానికి కాదు; ఆయా అంశాల చారిత్రక విలువను ((Historical weight) సరిగ్గా అంచనా వేయడానికే.

వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం ==
చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 
17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా &quot;వాణిజ్య చరిత్ర&quot;, భారతీయ వజ్రాలు–&quot;రత్నాల చరిత్ర&quot;, మొఘల్  &quot;భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర&quot;

మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. గోల్కొండ గనుల నుంచి ఆయన యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue), కాలక్రమంలో రూపాంతరం చెంది ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన ‘హోప్ డైమండ్’ (Hope Diamond) గా చరిత్రకెక్కింది. దీనితో పాటు మొఘల్ చక్రవర్తుల ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం, గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వంటి అమూల్యమైన రత్నాభరణాల పరిమాణాలు, బరువులు, కటింగ్ పద్ధతులపై ఆయన అందించిన సాంకేతిక వివరాలు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో అత్యంత ప్రామాణికమైనవిగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఆయన గ్రంథమైన ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా ఒక అనివార్యమైన చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. రాజ దర్బారుల ఆర్భాటాలకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, బిడారు బాటలు, మతాచారాలు మరియు సామాన్య ప్రజల జీవనశైలిని నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేయడం ద్వారా, ఆయన రచన 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమగ్ర ముఖచిత్రాన్ని అధ్యయనం చేసే ఆధునిక చరిత్రకారులకు ఒక ముఖ్యమైన కరదీపికగా నిలిచింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో, భారతదేశంలో యూరోపియన్ల వాణిజ్య ప్రవేశం ఆరంభమైన నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ రచనలు, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనంలో నేటికీ తమ ప్రాముఖ్యతను నిలుపుకున్నాయి. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు ==

== ఇవి కూడా చూడండి ==

== బాహ్య లింకులు == 

== చిత్రమాలిక == 

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>jta0kaenkodkv99pwef44uai44yq89x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957261</id>
      <parentid>4957253</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:54:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vmakumar</username>
        <id>44743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112191" sha1="gco8m3noz5v12w5y5k8slzaztndn93f" xml:space="preserve">{{in use}}
{{Infobox person
| name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg
| caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| birth_date = 1605
| birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్
| death_date = 1689
| death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా
| occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత
| known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు
| notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''
}}

'''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .&lt;ref name=&quot;LOC&quot;&gt;{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు.

టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

== టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 
17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి.

* భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత.

* హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది.

* రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి.

* మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి.

* ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి.

* 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. 

* 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో  నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు.

* సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి.

*సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు.

* సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. &lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}&lt;/ref&gt; ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 

1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు.

== ఆసియా యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;
.
అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. 

'''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు.

'''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. 
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.

'''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు.
* ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు.

'''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి &amp; గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు.

'''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు.

'''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు.

మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.

== భారతదేశ యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. 

గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది.

1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు.

===మొఘల్ భారతదేశం===
టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు.

అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి.

===గోల్కొండ===
టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే.

టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి.

===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు===
1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి.

మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి.

== ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు ==
'''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. 

'''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు.

'''సిలోన్‌ ''':  టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం  తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే  రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. 

టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు.

==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు==
టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది.

===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ ===
1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి  'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు  ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా  స్థిరపడింది..&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;&gt;{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; 

సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన  స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;  టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు.

=== గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ ===
1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. 

తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు.

== వాణిజ్య పరిశీలనలు ==

టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt;

* వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), 
* ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. 
* వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. 
* పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, 
* రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు:

భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు.

ఈ లక్షణాల వల్ల అతని Six Voyages గ్రంథాన్ని కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా' గా అభివర్ణిస్తారు.

== భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు ==
టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో  ఆవిష్కరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}&lt;/ref&gt; తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు.

=== కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య ===
ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు.

=== వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు ===
భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt; సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి.

=== పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు ===
భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది.

=== సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు ===
భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా (&quot;absurd&quot;) విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి.

=== సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు ===
భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు.

=== 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు ===
టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది.

=== విధవత్వ ఆచారాలు ===
స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను  విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు.

సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది.

=== సతీసహగమన ఆచారాలు ===
సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. 

రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి &quot;ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను&quot; (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. 

మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది.

=== బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం ===
బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; 

== చివరి జీవితం ==
టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. 

ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు.  14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.  

జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk)  1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు.

== గ్రంథ రచన &amp; ఆంగ్ల అనువాదాలు ==
టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి.

1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది.

వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది.

== టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ==
టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో  కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు.

16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం.

అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలోనే అర్థం చేసుకోవాలి. టావెర్నియర్ ఆధునిక శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా నేటి ప్రమాణాల ప్రకారం పనిచేసిన వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వ్యాపారి, యాత్రికుడు, ప్రత్యక్ష పరిశీలకుడు. ఒక యాత్రికుడు తనకు పరిచితమైన సమాజపు భావనలు, విలువలు, ప్రమాణాలతో అపరిచిత సమాజాన్ని అర్థం చేసుకోవడం అతని కాలానికే ప్రత్యేకమైన అసాధారణ లక్షణం కాదు. అందువల్ల అతని యూరోపియన్ లేదా క్రైస్తవ దృక్కోణాన్ని గుర్తించడం అవసరమే గాని, అదొక్కటే అతని మొత్తం రచనల విశ్వసనీయతను నిర్ణయించే కొలమానంగా తీసుకోవడం సముచితం కాదు. అదే విధంగా ఆయన రచనల్లోని ప్రత్యక్ష పరిశీలన, విన్న సమాచారం, స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం ఆయన పేర్కొన్న వివరాలను తోసిపుచ్చడానికి కాదు; ఆయా అంశాల చారిత్రక విలువను ((Historical weight) సరిగ్గా అంచనా వేయడానికే.

వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం ==
చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 
17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా &quot;వాణిజ్య చరిత్ర&quot;, భారతీయ వజ్రాలు–&quot;రత్నాల చరిత్ర&quot;, మొఘల్  &quot;భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర&quot;

మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. గోల్కొండ గనుల నుంచి ఆయన యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue), కాలక్రమంలో రూపాంతరం చెంది ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన ‘హోప్ డైమండ్’ (Hope Diamond) గా చరిత్రకెక్కింది. దీనితో పాటు మొఘల్ చక్రవర్తుల ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం, గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వంటి అమూల్యమైన రత్నాభరణాల పరిమాణాలు, బరువులు, కటింగ్ పద్ధతులపై ఆయన అందించిన సాంకేతిక వివరాలు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో అత్యంత ప్రామాణికమైనవిగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఆయన గ్రంథమైన ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా ఒక అనివార్యమైన చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. రాజ దర్బారుల ఆర్భాటాలకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, బిడారు బాటలు, మతాచారాలు మరియు సామాన్య ప్రజల జీవనశైలిని నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేయడం ద్వారా, ఆయన రచన 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమగ్ర ముఖచిత్రాన్ని అధ్యయనం చేసే ఆధునిక చరిత్రకారులకు ఒక ముఖ్యమైన కరదీపికగా నిలిచింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో, భారతదేశంలో యూరోపియన్ల వాణిజ్య ప్రవేశం ఆరంభమైన నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ రచనలు, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనంలో నేటికీ తమ ప్రాముఖ్యతను నిలుపుకున్నాయి. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు ==

== ఇవి కూడా చూడండి ==

== బాహ్య లింకులు == 

== చిత్రమాలిక == 

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>gco8m3noz5v12w5y5k8slzaztndn93f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957267</id>
      <parentid>4957261</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T13:05:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vmakumar</username>
        <id>44743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112292" sha1="51stat6s3oaxp209ej2amo6zdjb2zn6" xml:space="preserve">{{in use}}
{{Infobox person
| name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg
| caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| birth_date = 1605
| birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్
| death_date = 1689
| death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా
| occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత
| known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు
| notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''
}}

'''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .&lt;ref name=&quot;LOC&quot;&gt;{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు.

టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

== టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 
17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి.

* భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత.

* హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది.

* రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి.

* మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి.

* ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి.

* 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. 

* 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో  నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు.

* సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి.

*సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు.

* సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. &lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}&lt;/ref&gt; ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 

1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు.

== ఆసియా యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;
.
అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. 

'''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు.

'''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. 
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.

'''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు.
* ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు.

'''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి &amp; గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు.

'''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు.

'''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు.

మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.

== భారతదేశ యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. 

గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది.

1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు.

===మొఘల్ భారతదేశం===
టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు.

అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి.

===గోల్కొండ===
టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే.

టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి.

===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు===
1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి.

మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి.

== ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు ==
'''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. 

'''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు.

'''సిలోన్‌ ''':  టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం  తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే  రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. 

టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు.

==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు==
టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది.

===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ ===
1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి  'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు  ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా  స్థిరపడింది..&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;&gt;{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; 

సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన  స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;  టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు.

=== గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ ===
1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. 

తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు.

== వాణిజ్య పరిశీలనలు ==

టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt;

* వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), 
* ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. 
* వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. 
* పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, 
* రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు:

భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు.

ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది 

== భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు ==
టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో  ఆవిష్కరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}&lt;/ref&gt; తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు.

=== కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య ===
ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు.

=== వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు ===
భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt; సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి.

=== పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు ===
భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ అందించిన ఈ వివరాల్లో నాటి సమాజంలో పునర్జన్మ విశ్వాసం, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ మరియు గోవుకు ఉన్న ప్రత్యేక మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం ఎలా ముడిపడి ఉండేవో స్పష్టమవుతుంది.

=== సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు ===
భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా (&quot;absurd&quot;) విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి.

=== సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు ===
భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు.

=== 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు ===
టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది.

=== విధవత్వ ఆచారాలు ===
స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను  విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు.

సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది.

=== సతీసహగమన ఆచారాలు ===
సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. 

రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి &quot;ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను&quot; (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. 

మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతోనే మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ముట్టజెప్పి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ వివరణల ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది.

=== బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం ===
బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; 

== చివరి జీవితం ==
టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. 

ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు.  14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.  

జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk)  1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు.

== గ్రంథ రచన &amp; ఆంగ్ల అనువాదాలు ==
టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి.

1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది.

వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది.

== టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ==
టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో  కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు.

16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం.

అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలోనే అర్థం చేసుకోవాలి. టావెర్నియర్ ఆధునిక శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా నేటి ప్రమాణాల ప్రకారం పనిచేసిన వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వ్యాపారి, యాత్రికుడు, ప్రత్యక్ష పరిశీలకుడు. ఒక యాత్రికుడు తనకు పరిచితమైన సమాజపు భావనలు, విలువలు, ప్రమాణాలతో అపరిచిత సమాజాన్ని అర్థం చేసుకోవడం అతని కాలానికే ప్రత్యేకమైన అసాధారణ లక్షణం కాదు. అందువల్ల అతని యూరోపియన్ లేదా క్రైస్తవ దృక్కోణాన్ని గుర్తించడం అవసరమే గాని, అదొక్కటే అతని మొత్తం రచనల విశ్వసనీయతను నిర్ణయించే కొలమానంగా తీసుకోవడం సముచితం కాదు. అదే విధంగా ఆయన రచనల్లోని ప్రత్యక్ష పరిశీలన, విన్న సమాచారం, స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం ఆయన పేర్కొన్న వివరాలను తోసిపుచ్చడానికి కాదు; ఆయా అంశాల చారిత్రక విలువను ((Historical weight) సరిగ్గా అంచనా వేయడానికే.

వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం ==
చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 
17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా &quot;వాణిజ్య చరిత్ర&quot;, భారతీయ వజ్రాలు–&quot;రత్నాల చరిత్ర&quot;, మొఘల్  &quot;భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర&quot;

మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. గోల్కొండ గనుల నుంచి ఆయన యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue), కాలక్రమంలో రూపాంతరం చెంది ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన ‘హోప్ డైమండ్’ (Hope Diamond) గా చరిత్రకెక్కింది. దీనితో పాటు మొఘల్ చక్రవర్తుల ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం, గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వంటి అమూల్యమైన రత్నాభరణాల పరిమాణాలు, బరువులు, కటింగ్ పద్ధతులపై ఆయన అందించిన సాంకేతిక వివరాలు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో అత్యంత ప్రామాణికమైనవిగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఆయన గ్రంథమైన ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా ఒక అనివార్యమైన చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. రాజ దర్బారుల ఆర్భాటాలకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, బిడారు బాటలు, మతాచారాలు మరియు సామాన్య ప్రజల జీవనశైలిని నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేయడం ద్వారా, ఆయన రచన 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమగ్ర ముఖచిత్రాన్ని అధ్యయనం చేసే ఆధునిక చరిత్రకారులకు ఒక ముఖ్యమైన కరదీపికగా నిలిచింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో, భారతదేశంలో యూరోపియన్ల వాణిజ్య ప్రవేశం ఆరంభమైన నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ రచనలు, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనంలో నేటికీ తమ ప్రాముఖ్యతను నిలుపుకున్నాయి. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు ==

== ఇవి కూడా చూడండి ==

== బాహ్య లింకులు == 

== చిత్రమాలిక == 

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>51stat6s3oaxp209ej2amo6zdjb2zn6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957274</id>
      <parentid>4957267</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T13:21:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vmakumar</username>
        <id>44743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112103" sha1="n7t727z555hlitssyza5vws4ggbf0rq" xml:space="preserve">{{in use}}
{{Infobox person
| name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg
| caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| birth_date = 1605
| birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్
| death_date = 1689
| death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా
| occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత
| known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు
| notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''
}}

'''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .&lt;ref name=&quot;LOC&quot;&gt;{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు.

టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

== టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 
17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి.

* భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత.

* హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది.

* రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి.

* మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి.

* ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి.

* 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. 

* 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో  నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు.

* సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి.

*సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు.

* సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. &lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}&lt;/ref&gt; ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 

1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు.

== ఆసియా యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;
.
అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. 

'''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు.

'''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. 
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.

'''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు.
* ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు.

'''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి &amp; గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు.

'''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు.

'''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు.

మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.

== భారతదేశ యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. 

గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది.

1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు.

===మొఘల్ భారతదేశం===
టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు.

అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి.

===గోల్కొండ===
టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే.

టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి.

===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు===
1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి.

మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి.

== ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు ==
'''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. 

'''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు.

'''సిలోన్‌ ''':  టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం  తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే  రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. 

టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు.

==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు==
టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది.

===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ ===
1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి  'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు  ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా  స్థిరపడింది..&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;&gt;{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; 

సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన  స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;  టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు.

=== గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ ===
1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. 

తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు.

== వాణిజ్య పరిశీలనలు ==

టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt;

* వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), 
* ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. 
* వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. 
* పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, 
* రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు:

భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు.

ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది 

== భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు ==
టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో  ఆవిష్కరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}&lt;/ref&gt; తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు.

=== కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య ===
ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు.

=== వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు ===
భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt; సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి.

=== పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు ===
భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; పునర్జన్మ, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ, గోవుకు ఉన్న మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం సంబంధం కలిగిన విశ్వాసాలుగా టావెర్నియర్ తన రచనలో వర్ణించాడు. 

=== సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు ===
భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా (&quot;absurd&quot;) విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి.

=== సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు ===
భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు.

=== 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు ===
టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది.

=== విధవత్వ ఆచారాలు ===
స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను  విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు.

సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది.

=== సతీసహగమన ఆచారాలు ===
సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. 

రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి &quot;ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను&quot; (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. 

మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ఇచ్చి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు. ఈ విధంగా టావెర్నియర్ వర్ణనలో సతి ఒకే విధమైన దురాచారంగా కాకుండా, ప్రాంతాన్నిబట్టి వేర్వేరు పద్ధతుల్లో అమలైన దురాచారంగా, దాని చుట్టూ కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు వంటి అనేక వర్గాలు పాత్ర వహించిన సామాజిక ప్రక్రియగా కనిపిస్తుంది.

=== బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం ===
బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; 

== చివరి జీవితం ==
టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. 

ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు.  14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.  

జీవిత చరమాంకంలోనూ వ్యాపార కాంక్షతో, రష్యా మీదుగా పర్షియా లేదా భారతదేశానికి మరోసారి ప్రయాణించాలనే సంకల్పంతో టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరి చివర్లో మాస్కో నగరానికి పయనమయ్యాడు. అయితే తీవ్రమైన చలి, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా ఆ మాస్కో కు కూడా చేరలేకపోయాడు. మాస్కోకు ప్రయాణిస్తుండగా, మార్గమధ్యంలోనే రష్యాలోని స్మోలెన్స్క్‌ పట్టణంలో (Smolensk)  1689 ఫిబ్రవరిలో తన 84వ ఏట కన్ను మూశాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; కొందరు అల్లిన 'శాపం' కథనాలను తోసిపుచ్చుతూ, ఆయన ప్రయాణ అలసట, వృద్ధాప్యం వల్లనే సహజంగానే మరణించాడని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు స్పష్టం చేశారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. మాస్కోలో టావెర్నియర్ సమాధిరాయి కనుగొనబడిందనే పాత వాదన ప్రచారంలో ఉన్నప్పటికీ, తరువాతి పరిశోధనల్లో అది విశ్వసనీయమైనదిగా పరిగణించబడలేదు.

== గ్రంథ రచన &amp; ఆంగ్ల అనువాదాలు ==
టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి.

1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది.

వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది.

== టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ==
టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో  కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు.

16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం.

అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలోనే అర్థం చేసుకోవాలి. టావెర్నియర్ ఆధునిక శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా నేటి ప్రమాణాల ప్రకారం పనిచేసిన వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వ్యాపారి, యాత్రికుడు, ప్రత్యక్ష పరిశీలకుడు. ఒక యాత్రికుడు తనకు పరిచితమైన సమాజపు భావనలు, విలువలు, ప్రమాణాలతో అపరిచిత సమాజాన్ని అర్థం చేసుకోవడం అతని కాలానికే ప్రత్యేకమైన అసాధారణ లక్షణం కాదు. అందువల్ల అతని యూరోపియన్ లేదా క్రైస్తవ దృక్కోణాన్ని గుర్తించడం అవసరమే గాని, అదొక్కటే అతని మొత్తం రచనల విశ్వసనీయతను నిర్ణయించే కొలమానంగా తీసుకోవడం సముచితం కాదు. అదే విధంగా ఆయన రచనల్లోని ప్రత్యక్ష పరిశీలన, విన్న సమాచారం, స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం ఆయన పేర్కొన్న వివరాలను తోసిపుచ్చడానికి కాదు; ఆయా అంశాల చారిత్రక విలువను ((Historical weight) సరిగ్గా అంచనా వేయడానికే.

వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం ==
చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 
17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా &quot;వాణిజ్య చరిత్ర&quot;, భారతీయ వజ్రాలు–&quot;రత్నాల చరిత్ర&quot;, మొఘల్  &quot;భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర&quot;

మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. గోల్కొండ గనుల నుంచి ఆయన యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue), కాలక్రమంలో రూపాంతరం చెంది ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన ‘హోప్ డైమండ్’ (Hope Diamond) గా చరిత్రకెక్కింది. దీనితో పాటు మొఘల్ చక్రవర్తుల ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం, గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వంటి అమూల్యమైన రత్నాభరణాల పరిమాణాలు, బరువులు, కటింగ్ పద్ధతులపై ఆయన అందించిన సాంకేతిక వివరాలు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో అత్యంత ప్రామాణికమైనవిగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఆయన గ్రంథమైన ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా ఒక అనివార్యమైన చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. రాజ దర్బారుల ఆర్భాటాలకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, బిడారు బాటలు, మతాచారాలు మరియు సామాన్య ప్రజల జీవనశైలిని నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేయడం ద్వారా, ఆయన రచన 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమగ్ర ముఖచిత్రాన్ని అధ్యయనం చేసే ఆధునిక చరిత్రకారులకు ఒక ముఖ్యమైన కరదీపికగా నిలిచింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో, భారతదేశంలో యూరోపియన్ల వాణిజ్య ప్రవేశం ఆరంభమైన నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ రచనలు, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనంలో నేటికీ తమ ప్రాముఖ్యతను నిలుపుకున్నాయి. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు ==

== ఇవి కూడా చూడండి ==

== బాహ్య లింకులు == 

== చిత్రమాలిక == 

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>n7t727z555hlitssyza5vws4ggbf0rq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957303</id>
      <parentid>4957274</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T15:19:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vmakumar</username>
        <id>44743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111569" sha1="hbgvgyyug7vrz24sdqpsxepmrpy7c3j" xml:space="preserve">{{in use}}
{{Infobox person
| name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg
| caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| birth_date = 1605
| birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్
| death_date = 1689
| death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా
| occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత
| known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు
| notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''
}}

'''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .&lt;ref name=&quot;LOC&quot;&gt;{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు.

టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

== టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 
17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి.

* భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత.

* హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది.

* రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి.

* మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి.

* ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి.

* 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. 

* 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో  నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు.

* సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి.

*సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు.

* సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. &lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}&lt;/ref&gt; ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 

1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు.

== ఆసియా యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;
.
అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. 

'''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు.

'''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. 
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.

'''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు.
* ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు.

'''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి &amp; గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు.

'''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు.

'''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు.

మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.

== భారతదేశ యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. 

గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది.

1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు.

===మొఘల్ భారతదేశం===
టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు.

అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి.

===గోల్కొండ===
టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే.

టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి.

===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు===
1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి.

మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి.

== ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు ==
'''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. 

'''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు.

'''సిలోన్‌ ''':  టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం  తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే  రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. 

టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు.

==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు==
టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది.

===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ ===
1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి  'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు  ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా  స్థిరపడింది..&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;&gt;{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; 

సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన  స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;  టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు.

=== గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ ===
1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. 

తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు.

== వాణిజ్య పరిశీలనలు ==

టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt;

* వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), 
* ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. 
* వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. 
* పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, 
* రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు:

భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు.

ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది 

== భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు ==
టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో  ఆవిష్కరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}&lt;/ref&gt; తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు.

=== కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య ===
ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు.

=== వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు ===
భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt; సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి.

=== పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు ===
భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; పునర్జన్మ, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ, గోవుకు ఉన్న మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం సంబంధం కలిగిన విశ్వాసాలుగా టావెర్నియర్ తన రచనలో వర్ణించాడు. 

=== సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు ===
భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా (&quot;absurd&quot;) విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి.

=== సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు ===
భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు.

=== 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు ===
టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది.

=== విధవత్వ ఆచారాలు ===
స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను  విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు.

సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది.

=== సతీసహగమన ఆచారాలు ===
సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. 

రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి &quot;ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను&quot; (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. 

మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ఇచ్చి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ వర్ణనల ప్రకారం, సతీసహగమన పద్ధతులు ప్రాంతాన్నిబట్టి భిన్నంగా ఉండేవి; సతి నిర్వహణలో కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు సైతం వేర్వేరు పాత్రలు పోషించినట్లు అతను నమోదు చేశాడు

=== బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం ===
బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; 

== చివరి జీవితం ==
టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. 

ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు.  14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.  

జీవితపు చివరి దశలోనూ వ్యాపార సంకల్పంతో రష్యా మీదుగా తూర్పు దేశాలకు వెళ్లేందుకు టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరిలో బయలుదేరాడు. అయితే తీవ్రమైన శీతల వాతావరణం, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా మాస్కో చేరుకోకముందే స్మోలెన్స్క్‌ (Smolensk-రష్యా)లో 84వ ఏట మరణించాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని మరణాన్ని కాల్పనిక &quot;శాపం&quot; కథలతో ముడిపెట్టే వాదనలను వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు కొట్టిపారేస్తూ, ఇది వృద్ధాప్యం వల్ల సంభవించిన సహజ మరణమేనని నిర్ధారించారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. గతంలో మాస్కోలో అతని సమాధి ఉన్నట్లు వచ్చిన కథనాలు తరువాతి పరిశోధనల్లో ఆధారరహితమైనవిగా తేలాయి. 

== గ్రంథ రచన &amp; ఆంగ్ల అనువాదాలు ==
టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి.

1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది.

వాలెంటైన్ బాల్ అనువాదాన్ని ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) పునర్విమర్శించి, అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు తాజా పరిశోధనల వివరాలను జోడిస్తూ 1925లో సరికొత్త సంచికను వెలువరించాడు.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; నేటికీ 17వ శతాబ్దపు భారతీయ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్రను, ముఖ్యంగా మొఘల్ మరియు గోల్కొండ రాజ్యాల రత్న భాండాగారాలను అధ్యయనం చేయడానికి విలియం క్రూక్ సవరించిన బాల్ అనువాదమే అంతర్జాతీయంగా అత్యంత ప్రామాణికమైన మూల గ్రంథంగా పరిగణించబడుతోంది.

== టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ==
టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో  కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు.

16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం.

అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలోనే అర్థం చేసుకోవాలి. టావెర్నియర్ ఆధునిక శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా నేటి ప్రమాణాల ప్రకారం పనిచేసిన వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వ్యాపారి, యాత్రికుడు, ప్రత్యక్ష పరిశీలకుడు. ఒక యాత్రికుడు తనకు పరిచితమైన సమాజపు భావనలు, విలువలు, ప్రమాణాలతో అపరిచిత సమాజాన్ని అర్థం చేసుకోవడం అతని కాలానికే ప్రత్యేకమైన అసాధారణ లక్షణం కాదు. అందువల్ల అతని యూరోపియన్ లేదా క్రైస్తవ దృక్కోణాన్ని గుర్తించడం అవసరమే గాని, అదొక్కటే అతని మొత్తం రచనల విశ్వసనీయతను నిర్ణయించే కొలమానంగా తీసుకోవడం సముచితం కాదు. అదే విధంగా ఆయన రచనల్లోని ప్రత్యక్ష పరిశీలన, విన్న సమాచారం, స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం ఆయన పేర్కొన్న వివరాలను తోసిపుచ్చడానికి కాదు; ఆయా అంశాల చారిత్రక విలువను ((Historical weight) సరిగ్గా అంచనా వేయడానికే.

వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం ==
చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 
17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా &quot;వాణిజ్య చరిత్ర&quot;, భారతీయ వజ్రాలు–&quot;రత్నాల చరిత్ర&quot;, మొఘల్  &quot;భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర&quot;

మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. గోల్కొండ గనుల నుంచి ఆయన యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue), కాలక్రమంలో రూపాంతరం చెంది ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన ‘హోప్ డైమండ్’ (Hope Diamond) గా చరిత్రకెక్కింది. దీనితో పాటు మొఘల్ చక్రవర్తుల ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం, గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వంటి అమూల్యమైన రత్నాభరణాల పరిమాణాలు, బరువులు, కటింగ్ పద్ధతులపై ఆయన అందించిన సాంకేతిక వివరాలు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో అత్యంత ప్రామాణికమైనవిగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఆయన గ్రంథమైన ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా ఒక అనివార్యమైన చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. రాజ దర్బారుల ఆర్భాటాలకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, బిడారు బాటలు, మతాచారాలు మరియు సామాన్య ప్రజల జీవనశైలిని నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేయడం ద్వారా, ఆయన రచన 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమగ్ర ముఖచిత్రాన్ని అధ్యయనం చేసే ఆధునిక చరిత్రకారులకు ఒక ముఖ్యమైన కరదీపికగా నిలిచింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో, భారతదేశంలో యూరోపియన్ల వాణిజ్య ప్రవేశం ఆరంభమైన నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ రచనలు, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనంలో నేటికీ తమ ప్రాముఖ్యతను నిలుపుకున్నాయి. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు ==

== ఇవి కూడా చూడండి ==

== బాహ్య లింకులు == 

== చిత్రమాలిక == 

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>hbgvgyyug7vrz24sdqpsxepmrpy7c3j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957309</id>
      <parentid>4957303</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T15:43:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vmakumar</username>
        <id>44743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110863" sha1="5d6tizpspuyatmtgmbx5u2rffhfus0w" xml:space="preserve">{{in use}}
{{Infobox person
| name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg
| caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| birth_date = 1605
| birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్
| death_date = 1689
| death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా
| occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత
| known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు
| notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''
}}

'''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .&lt;ref name=&quot;LOC&quot;&gt;{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు.

టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

== టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 
17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి.

* భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత.

* హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది.

* రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి.

* మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి.

* ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి.

* 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. 

* 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో  నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు.

* సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి.

*సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు.

* సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. &lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}&lt;/ref&gt; ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 

1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు.

== ఆసియా యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;
.
అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. 

'''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు.

'''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. 
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.

'''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు.
* ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు.

'''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి &amp; గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు.

'''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు.

'''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు.

మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.

== భారతదేశ యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. 

గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది.

1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు.

===మొఘల్ భారతదేశం===
టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు.

అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి.

===గోల్కొండ===
టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే.

టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి.

===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు===
1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి.

మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి.

== ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు ==
'''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. 

'''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు.

'''సిలోన్‌ ''':  టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం  తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే  రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. 

టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు.

==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు==
టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది.

===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ ===
1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి  'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు  ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా  స్థిరపడింది..&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;&gt;{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; 

సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన  స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;  టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు.

=== గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ ===
1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. 

తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు.

== వాణిజ్య పరిశీలనలు ==

టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt;

* వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), 
* ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. 
* వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. 
* పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, 
* రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు:

భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు.

ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది 

== భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు ==
టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో  ఆవిష్కరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}&lt;/ref&gt; తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు.

=== కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య ===
ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు.

=== వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు ===
భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt; సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి.

=== పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు ===
భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; పునర్జన్మ, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ, గోవుకు ఉన్న మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం సంబంధం కలిగిన విశ్వాసాలుగా టావెర్నియర్ తన రచనలో వర్ణించాడు. 

=== సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు ===
భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా (&quot;absurd&quot;) విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి.

=== సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు ===
భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు.

=== 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు ===
టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది.

=== విధవత్వ ఆచారాలు ===
స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను  విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు.

సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది.

=== సతీసహగమన ఆచారాలు ===
సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. 

రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి &quot;ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను&quot; (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. 

మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ఇచ్చి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ వర్ణనల ప్రకారం, సతీసహగమన పద్ధతులు ప్రాంతాన్నిబట్టి భిన్నంగా ఉండేవి; సతి నిర్వహణలో కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు సైతం వేర్వేరు పాత్రలు పోషించినట్లు అతను నమోదు చేశాడు

=== బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం ===
బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; 

== చివరి జీవితం ==
టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. 

ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు.  14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.  

జీవితపు చివరి దశలోనూ వ్యాపార సంకల్పంతో రష్యా మీదుగా తూర్పు దేశాలకు వెళ్లేందుకు టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరిలో బయలుదేరాడు. అయితే తీవ్రమైన శీతల వాతావరణం, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా మాస్కో చేరుకోకముందే స్మోలెన్స్క్‌ (Smolensk-రష్యా)లో 84వ ఏట మరణించాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని మరణాన్ని కాల్పనిక &quot;శాపం&quot; కథలతో ముడిపెట్టే వాదనలను వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు కొట్టిపారేస్తూ, ఇది వృద్ధాప్యం వల్ల సంభవించిన సహజ మరణమేనని నిర్ధారించారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. గతంలో మాస్కోలో అతని సమాధి ఉన్నట్లు వచ్చిన కథనాలు తరువాతి పరిశోధనల్లో ఆధారరహితమైనవిగా తేలాయి. 

== గ్రంథ రచన &amp; ఆంగ్ల అనువాదాలు ==
టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి.

1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది.

వాలెంటైన్ బాల్ ఆంగ్ల అనువాదానికి ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు, తాజా పరిశోధనలను జోడించి 1925లో వెలువరించిన సరికొత్త సంచిక—టావెర్నియర్ భారత యాత్రా విశేషాలను అధ్యయనం చేయడానికి నేటికీ అత్యంత విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ప్రామాణిక ఆంగ్ల ఆధార గ్రంథాలలో (scholarly editions) ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది.

== టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ==
టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో  కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు.

16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం.

అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలో విశ్లేషించాల్సి ఉంటుంది. టావెర్నియర్ ఆధునిక శాస్త్రీయ శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వర్తకుడు, యాత్రికుడు మరియు పరిశీలకుడు. భారతీయ సమాజం, మతాలపై అతను చేసిన వ్యాఖ్యానాల్లో, తనకు పరిచితమైన యూరోపియన్, క్రైస్తవ భావనలు మరియు విలువల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల అతని రచనలను చారిత్రక మూలంగా ఉపయోగించేటప్పుడు ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు, విన్న సమాచారం, అతని స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం అవసరం. ఈ భేదం అతను నమోదు చేసిన వివిధ అంశాలకు ఇవ్వవలసిన చారిత్రక ప్రాధాన్యతను (historical weight) అంచనా వేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం ==
చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 
17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా &quot;వాణిజ్య చరిత్ర&quot;, భారతీయ వజ్రాలు–&quot;రత్నాల చరిత్ర&quot;, మొఘల్  &quot;భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర&quot;

మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. గోల్కొండ గనుల నుంచి ఆయన యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue), కాలక్రమంలో రూపాంతరం చెంది ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన ‘హోప్ డైమండ్’ (Hope Diamond) గా చరిత్రకెక్కింది. దీనితో పాటు మొఘల్ చక్రవర్తుల ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం, గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వంటి అమూల్యమైన రత్నాభరణాల పరిమాణాలు, బరువులు, కటింగ్ పద్ధతులపై ఆయన అందించిన సాంకేతిక వివరాలు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో అత్యంత ప్రామాణికమైనవిగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఆయన గ్రంథమైన ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా ఒక అనివార్యమైన చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. రాజ దర్బారుల ఆర్భాటాలకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, బిడారు బాటలు, మతాచారాలు మరియు సామాన్య ప్రజల జీవనశైలిని నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేయడం ద్వారా, ఆయన రచన 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమగ్ర ముఖచిత్రాన్ని అధ్యయనం చేసే ఆధునిక చరిత్రకారులకు ఒక ముఖ్యమైన కరదీపికగా నిలిచింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో, భారతదేశంలో యూరోపియన్ల వాణిజ్య ప్రవేశం ఆరంభమైన నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ రచనలు, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనంలో నేటికీ తమ ప్రాముఖ్యతను నిలుపుకున్నాయి. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు ==

== ఇవి కూడా చూడండి ==

== బాహ్య లింకులు == 

== చిత్రమాలిక == 

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>5d6tizpspuyatmtgmbx5u2rffhfus0w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957322</id>
      <parentid>4957309</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:00:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vmakumar</username>
        <id>44743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111143" sha1="gegrii1oj0tlthp1nljol4kdjwm95b0" xml:space="preserve">{{in use}}
{{Infobox person
| name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg
| caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| birth_date = 1605
| birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్
| death_date = 1689
| death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా
| occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత
| known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు
| notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''
}}

'''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .&lt;ref name=&quot;LOC&quot;&gt;{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు.

టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

== టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 
17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి.

* భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత.

* హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది.

* రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి.

* మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి.

* ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి.

* 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. 

* 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో  నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు.

* సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి.

*సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు.

* సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. &lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}&lt;/ref&gt; ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 

1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు.

== ఆసియా యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;
.
అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. 

'''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు.

'''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. 
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.

'''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు.
* ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు.

'''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి &amp; గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు.

'''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు.

'''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు.

మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.

== భారతదేశ యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. 

గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది.

1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు.

===మొఘల్ భారతదేశం===
టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు.

అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి.

===గోల్కొండ===
టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే.

టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి.

===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు===
1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి.

మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి.

== ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు ==
'''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. 

'''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు.

'''సిలోన్‌ ''':  టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం  తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే  రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. 

టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు.

==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు==
టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది.

===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ ===
1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి  'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు  ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా  స్థిరపడింది..&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;&gt;{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; 

సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన  స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;  టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు.

=== గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ ===
1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. 

తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు.

== వాణిజ్య పరిశీలనలు ==

టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt;

* వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), 
* ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. 
* వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. 
* పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, 
* రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు:

భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు.

ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది 

== భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు ==
టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో  ఆవిష్కరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}&lt;/ref&gt; తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు.

=== కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య ===
ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు.

=== వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు ===
భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt; సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి.

=== పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు ===
భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; పునర్జన్మ, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ, గోవుకు ఉన్న మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం సంబంధం కలిగిన విశ్వాసాలుగా టావెర్నియర్ తన రచనలో వర్ణించాడు. 

=== సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు ===
భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా (&quot;absurd&quot;) విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి.

=== సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు ===
భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు.

=== 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు ===
టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది.

=== విధవత్వ ఆచారాలు ===
స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను  విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు.

సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది.

=== సతీసహగమన ఆచారాలు ===
సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. 

రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి &quot;ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను&quot; (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. 

మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ఇచ్చి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ వర్ణనల ప్రకారం, సతీసహగమన పద్ధతులు ప్రాంతాన్నిబట్టి భిన్నంగా ఉండేవి; సతి నిర్వహణలో కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు సైతం వేర్వేరు పాత్రలు పోషించినట్లు అతను నమోదు చేశాడు

=== బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం ===
బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; 

== చివరి జీవితం ==
టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. 

ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు.  14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.  

జీవితపు చివరి దశలోనూ వ్యాపార సంకల్పంతో రష్యా మీదుగా తూర్పు దేశాలకు వెళ్లేందుకు టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరిలో బయలుదేరాడు. అయితే తీవ్రమైన శీతల వాతావరణం, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా మాస్కో చేరుకోకముందే స్మోలెన్స్క్‌ (Smolensk-రష్యా)లో 84వ ఏట మరణించాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని మరణాన్ని కాల్పనిక &quot;శాపం&quot; కథలతో ముడిపెట్టే వాదనలను వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు కొట్టిపారేస్తూ, ఇది వృద్ధాప్యం వల్ల సంభవించిన సహజ మరణమేనని నిర్ధారించారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. గతంలో మాస్కోలో అతని సమాధి ఉన్నట్లు వచ్చిన కథనాలు తరువాతి పరిశోధనల్లో ఆధారరహితమైనవిగా తేలాయి. 

== గ్రంథ రచన &amp; ఆంగ్ల అనువాదాలు ==
టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి.

1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది.

వాలెంటైన్ బాల్ ఆంగ్ల అనువాదానికి ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు, తాజా పరిశోధనలను జోడించి 1925లో వెలువరించిన సరికొత్త సంచిక—టావెర్నియర్ భారత యాత్రా విశేషాలను అధ్యయనం చేయడానికి నేటికీ అత్యంత విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ప్రామాణిక ఆంగ్ల ఆధార గ్రంథాలలో (scholarly editions) ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది.

== టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ==
టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో  కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు.

16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం.

అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలో విశ్లేషించాల్సి ఉంటుంది. టావెర్నియర్ ఆధునిక శాస్త్రీయ శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వర్తకుడు, యాత్రికుడు మరియు పరిశీలకుడు. భారతీయ సమాజం, మతాలపై అతను చేసిన వ్యాఖ్యానాల్లో, తనకు పరిచితమైన యూరోపియన్, క్రైస్తవ భావనలు మరియు విలువల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల అతని రచనలను చారిత్రక మూలంగా ఉపయోగించేటప్పుడు ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు, విన్న సమాచారం, అతని స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం అవసరం. ఈ భేదం అతను నమోదు చేసిన వివిధ అంశాలకు ఇవ్వవలసిన చారిత్రక ప్రాధాన్యతను (historical weight) అంచనా వేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం ==
చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 
17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా &quot;వాణిజ్య చరిత్ర&quot;, భారతీయ వజ్రాలు–&quot;రత్నాల చరిత్ర&quot;, మొఘల్  &quot;భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర&quot;

మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. అతను యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue) తరువాత 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ'గా, అనంతరం సుప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్‌'గా రూపాంతరం చెందింది. ఈ వజ్రం గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినదేనని సాధారణంగా భావిస్తున్నప్పటికీ, టావెర్నియర్ దీనిని ఏ గని నుండి సేకరించాడనే విషయంపై నిర్దిష్ట ఆధారాలు లేవు.  దీనితో పాటు మొఘల్ ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం, గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వంటి అమూల్యమైన రత్నాభరణాల పరిమాణాలు, బరువులు, కటింగ్ పద్ధతులపై ఆయన అందించిన సాంకేతిక వివరాలు నేటికీ రత్నాల చరిత్ర పరిశోధనలో అత్యంత ప్రామాణికమైనవిగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఆయన గ్రంథమైన ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా ఒక అనివార్యమైన చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. రాజ దర్బారుల ఆర్భాటాలకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, బిడారు బాటలు, మతాచారాలు మరియు సామాన్య ప్రజల జీవనశైలిని నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేయడం ద్వారా, ఆయన రచన 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమగ్ర ముఖచిత్రాన్ని అధ్యయనం చేసే ఆధునిక చరిత్రకారులకు ఒక ముఖ్యమైన కరదీపికగా నిలిచింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో, భారతదేశంలో యూరోపియన్ల వాణిజ్య ప్రవేశం ఆరంభమైన నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ రచనలు, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనంలో నేటికీ తమ ప్రాముఖ్యతను నిలుపుకున్నాయి. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు ==

== ఇవి కూడా చూడండి ==

== బాహ్య లింకులు == 

== చిత్రమాలిక == 

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>gegrii1oj0tlthp1nljol4kdjwm95b0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957331</id>
      <parentid>4957322</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:18:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vmakumar</username>
        <id>44743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111200" sha1="r49zhxamyha16w83t2gayrzgzq87y4z" xml:space="preserve">{{in use}}
{{Infobox person
| name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg
| caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| birth_date = 1605
| birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్
| death_date = 1689
| death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా
| occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత
| known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు
| notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''
}}

'''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .&lt;ref name=&quot;LOC&quot;&gt;{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు.

టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

== టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 
17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి.

* భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత.

* హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది.

* రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి.

* మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి.

* ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి.

* 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. 

* 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో  నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు.

* సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి.

*సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు.

* సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. &lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}&lt;/ref&gt; ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 

1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు.

== ఆసియా యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;
.
అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. 

'''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు.

'''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. 
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.

'''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు.
* ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు.

'''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి &amp; గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు.

'''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు.

'''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు.

మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.

== భారతదేశ యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. 

గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది.

1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు.

===మొఘల్ భారతదేశం===
టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు.

అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి.

===గోల్కొండ===
టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే.

టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి.

===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు===
1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి.

మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి.

== ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు ==
'''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. 

'''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు.

'''సిలోన్‌ ''':  టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం  తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే  రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. 

టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు.

==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు==
టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది.

===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ ===
1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి  'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు  ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా  స్థిరపడింది..&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;&gt;{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; 

సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన  స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;  టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు.

=== గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ ===
1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. 

తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు.

== వాణిజ్య పరిశీలనలు ==

టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt;

* వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), 
* ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. 
* వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. 
* పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, 
* రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు:

భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు.

ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది 

== భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు ==
టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో  ఆవిష్కరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}&lt;/ref&gt; తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు.

=== కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య ===
ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు.

=== వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు ===
భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt; సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి.

=== పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు ===
భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; పునర్జన్మ, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ, గోవుకు ఉన్న మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం సంబంధం కలిగిన విశ్వాసాలుగా టావెర్నియర్ తన రచనలో వర్ణించాడు. 

=== సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు ===
భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా (&quot;absurd&quot;) విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి.

=== సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు ===
భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు.

=== 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు ===
టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది.

=== విధవత్వ ఆచారాలు ===
స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను  విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు.

సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది.

=== సతీసహగమన ఆచారాలు ===
సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. 

రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి &quot;ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను&quot; (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. 

మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ఇచ్చి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ వర్ణనల ప్రకారం, సతీసహగమన పద్ధతులు ప్రాంతాన్నిబట్టి భిన్నంగా ఉండేవి; సతి నిర్వహణలో కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు సైతం వేర్వేరు పాత్రలు పోషించినట్లు అతను నమోదు చేశాడు

=== బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం ===
బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; 

== చివరి జీవితం ==
టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. 

ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు.  14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.  

జీవితపు చివరి దశలోనూ వ్యాపార సంకల్పంతో రష్యా మీదుగా తూర్పు దేశాలకు వెళ్లేందుకు టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరిలో బయలుదేరాడు. అయితే తీవ్రమైన శీతల వాతావరణం, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా మాస్కో చేరుకోకముందే స్మోలెన్స్క్‌ (Smolensk-రష్యా)లో 84వ ఏట మరణించాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని మరణాన్ని కాల్పనిక &quot;శాపం&quot; కథలతో ముడిపెట్టే వాదనలను వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు కొట్టిపారేస్తూ, ఇది వృద్ధాప్యం వల్ల సంభవించిన సహజ మరణమేనని నిర్ధారించారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. గతంలో మాస్కోలో అతని సమాధి ఉన్నట్లు వచ్చిన కథనాలు తరువాతి పరిశోధనల్లో ఆధారరహితమైనవిగా తేలాయి. 

== గ్రంథ రచన &amp; ఆంగ్ల అనువాదాలు ==
టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి.

1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది.

వాలెంటైన్ బాల్ ఆంగ్ల అనువాదానికి ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు, తాజా పరిశోధనలను జోడించి 1925లో వెలువరించిన సరికొత్త సంచిక—టావెర్నియర్ భారత యాత్రా విశేషాలను అధ్యయనం చేయడానికి నేటికీ అత్యంత విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ప్రామాణిక ఆంగ్ల ఆధార గ్రంథాలలో (scholarly editions) ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది.

== టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ==
టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో  కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు.

16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం.

అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలో విశ్లేషించాల్సి ఉంటుంది. టావెర్నియర్ ఆధునిక శాస్త్రీయ శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వర్తకుడు, యాత్రికుడు మరియు పరిశీలకుడు. భారతీయ సమాజం, మతాలపై అతను చేసిన వ్యాఖ్యానాల్లో, తనకు పరిచితమైన యూరోపియన్, క్రైస్తవ భావనలు మరియు విలువల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల అతని రచనలను చారిత్రక మూలంగా ఉపయోగించేటప్పుడు ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు, విన్న సమాచారం, అతని స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం అవసరం. ఈ భేదం అతను నమోదు చేసిన వివిధ అంశాలకు ఇవ్వవలసిన చారిత్రక ప్రాధాన్యతను (historical weight) అంచనా వేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం ==
చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 
17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా &quot;వాణిజ్య చరిత్ర&quot;, భారతీయ వజ్రాలు–&quot;రత్నాల చరిత్ర&quot;, మొఘల్  &quot;భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర&quot;

మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. అతను యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue) తరువాత 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ'గా, అనంతరం సుప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్‌'గా రూపాంతరం చెందింది. ఈ వజ్రం గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినదేనని సాధారణంగా భావిస్తున్నప్పటికీ, టావెర్నియర్ దీనిని ఏ గని నుండి సేకరించాడనే విషయంపై నిర్దిష్ట ఆధారాలు లేవు.  దీనితో పాటు మొఘల్ ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం వంటి రత్నఖచిత కళాఖండాలు, ‘గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్’ వంటి అపురూప రత్నాల పరిమాణాలు, ఆకృతి, కటింగ్ మరియు రేఖాచిత్రాలపై టావెర్నియర్ అందించిన వివరాలు రత్నాల చరిత్ర అధ్యయనానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన ఆధారాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి.

చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఆయన గ్రంథమైన ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా ఒక అనివార్యమైన చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. రాజ దర్బారుల ఆర్భాటాలకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, బిడారు బాటలు, మతాచారాలు మరియు సామాన్య ప్రజల జీవనశైలిని నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేయడం ద్వారా, ఆయన రచన 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమగ్ర ముఖచిత్రాన్ని అధ్యయనం చేసే ఆధునిక చరిత్రకారులకు ఒక ముఖ్యమైన కరదీపికగా నిలిచింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో, భారతదేశంలో యూరోపియన్ల వాణిజ్య ప్రవేశం ఆరంభమైన నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ రచనలు, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనంలో నేటికీ తమ ప్రాముఖ్యతను నిలుపుకున్నాయి. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు ==

== ఇవి కూడా చూడండి ==

== బాహ్య లింకులు == 

== చిత్రమాలిక == 

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>r49zhxamyha16w83t2gayrzgzq87y4z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957345</id>
      <parentid>4957331</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:45:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vmakumar</username>
        <id>44743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111172" sha1="7vcsdrq5vy0zcdepydh49kp2dmav2uk" xml:space="preserve">{{in use}}
{{Infobox person
| name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg
| caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| birth_date = 1605
| birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్
| death_date = 1689
| death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా
| occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత
| known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు
| notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''
}}

'''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .&lt;ref name=&quot;LOC&quot;&gt;{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు.

టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

== టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 
17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి.

* భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత.

* హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది.

* రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి.

* మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి.

* ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి.

* 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. 

* 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో  నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు.

* సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి.

*సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు.

* సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. &lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}&lt;/ref&gt; ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 

1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు.

== ఆసియా యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;
.
అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. 

'''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు.

'''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. 
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.

'''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు.
* ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు.

'''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి &amp; గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు.

'''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు.

'''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు.

మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.

== భారతదేశ యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. 

గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది.

1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు.

===మొఘల్ భారతదేశం===
టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు.

అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి.

===గోల్కొండ===
టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే.

టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి.

===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు===
1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి.

మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి.

== ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు ==
'''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. 

'''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు.

'''సిలోన్‌ ''':  టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం  తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే  రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. 

టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు.

==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు==
టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది.

===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ ===
1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి  'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు  ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా  స్థిరపడింది..&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;&gt;{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; 

సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన  స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;  టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు.

=== గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ ===
1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. 

తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు.

== వాణిజ్య పరిశీలనలు ==

టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt;

* వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), 
* ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. 
* వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. 
* పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, 
* రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు:

భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు.

ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది 

== భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు ==
టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో  ఆవిష్కరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}&lt;/ref&gt; తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు.

=== కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య ===
ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు.

=== వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు ===
భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt; సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి.

=== పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు ===
భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; పునర్జన్మ, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ, గోవుకు ఉన్న మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం సంబంధం కలిగిన విశ్వాసాలుగా టావెర్నియర్ తన రచనలో వర్ణించాడు. 

=== సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు ===
భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా (&quot;absurd&quot;) విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి.

=== సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు ===
భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు.

=== 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు ===
టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది.

=== విధవత్వ ఆచారాలు ===
స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను  విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు.

సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది.

=== సతీసహగమన ఆచారాలు ===
సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. 

రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి &quot;ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను&quot; (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. 

మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ఇచ్చి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ వర్ణనల ప్రకారం, సతీసహగమన పద్ధతులు ప్రాంతాన్నిబట్టి భిన్నంగా ఉండేవి; సతి నిర్వహణలో కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు సైతం వేర్వేరు పాత్రలు పోషించినట్లు అతను నమోదు చేశాడు

=== బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం ===
బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; 

== చివరి జీవితం ==
టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. 

ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు.  14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.  

జీవితపు చివరి దశలోనూ వ్యాపార సంకల్పంతో రష్యా మీదుగా తూర్పు దేశాలకు వెళ్లేందుకు టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరిలో బయలుదేరాడు. అయితే తీవ్రమైన శీతల వాతావరణం, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా మాస్కో చేరుకోకముందే స్మోలెన్స్క్‌ (Smolensk-రష్యా)లో 84వ ఏట మరణించాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని మరణాన్ని కాల్పనిక &quot;శాపం&quot; కథలతో ముడిపెట్టే వాదనలను వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు కొట్టిపారేస్తూ, ఇది వృద్ధాప్యం వల్ల సంభవించిన సహజ మరణమేనని నిర్ధారించారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. గతంలో మాస్కోలో అతని సమాధి ఉన్నట్లు వచ్చిన కథనాలు తరువాతి పరిశోధనల్లో ఆధారరహితమైనవిగా తేలాయి. 

== గ్రంథ రచన &amp; ఆంగ్ల అనువాదాలు ==
టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి.

1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది.

వాలెంటైన్ బాల్ ఆంగ్ల అనువాదానికి ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు, తాజా పరిశోధనలను జోడించి 1925లో వెలువరించిన సరికొత్త సంచిక—టావెర్నియర్ భారత యాత్రా విశేషాలను అధ్యయనం చేయడానికి నేటికీ అత్యంత విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ప్రామాణిక ఆంగ్ల ఆధార గ్రంథాలలో (scholarly editions) ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది.

== టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ==
టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో  కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు.

16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం.

అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలో విశ్లేషించాల్సి ఉంటుంది. టావెర్నియర్ ఆధునిక శాస్త్రీయ శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వర్తకుడు, యాత్రికుడు మరియు పరిశీలకుడు. భారతీయ సమాజం, మతాలపై అతను చేసిన వ్యాఖ్యానాల్లో, తనకు పరిచితమైన యూరోపియన్, క్రైస్తవ భావనలు మరియు విలువల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల అతని రచనలను చారిత్రక మూలంగా ఉపయోగించేటప్పుడు ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు, విన్న సమాచారం, అతని స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం అవసరం. ఈ భేదం అతను నమోదు చేసిన వివిధ అంశాలకు ఇవ్వవలసిన చారిత్రక ప్రాధాన్యతను (historical weight) అంచనా వేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం ==
చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 
17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా &quot;వాణిజ్య చరిత్ర&quot;, భారతీయ వజ్రాలు–&quot;రత్నాల చరిత్ర&quot;, మొఘల్  &quot;భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర&quot;

మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. అతను యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue) తరువాత 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ'గా, అనంతరం సుప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్‌'గా రూపాంతరం చెందింది. ఈ వజ్రం గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినదేనని సాధారణంగా భావిస్తున్నప్పటికీ, టావెర్నియర్ దీనిని ఏ గని నుండి సేకరించాడనే విషయంపై నిర్దిష్ట ఆధారాలు లేవు.  దీనితో పాటు మొఘల్ ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం వంటి రత్నఖచిత కళాఖండాలు, ‘గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్’ వంటి అపురూప రత్నాల పరిమాణాలు, ఆకృతి, కటింగ్ మరియు రేఖాచిత్రాలపై టావెర్నియర్ అందించిన వివరాలు రత్నాల చరిత్ర అధ్యయనానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన ఆధారాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి.

చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఇతని గ్రంథమైన ''ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా'' ఒక కీలక చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. కేవలం రాజదర్బారులకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, వర్తక మార్గాలు (బిడారు బాటలు), మతాచారాలు, సామాన్య ప్రజల జీవనశైలికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేయడం వల్ల, 17వ శతాబ్దపు భారతదేశాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఈ రచన ఒక ముఖ్యమైన సమాచార వనరుగా మారింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో భారతదేశంలో యూరోపియన్ వాణిజ్య కార్యకలాపాలు విస్తరిస్తున్న నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ గ్రంథం, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనానికి ప్రాధాన్యత కలిగిన మూలంగా గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు ==

== ఇవి కూడా చూడండి ==

== బాహ్య లింకులు == 

== చిత్రమాలిక == 

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>7vcsdrq5vy0zcdepydh49kp2dmav2uk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957361</id>
      <parentid>4957345</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:20:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vmakumar</username>
        <id>44743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ */</comment>
      <origin>4957361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111176" sha1="g41nzpzff21vmgh3y3869as7z5cax9p" xml:space="preserve">{{in use}}
{{Infobox person
| name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg
| caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| birth_date = 1605
| birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్
| death_date = 1689
| death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా
| occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత
| known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు
| notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''
}}

'''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .&lt;ref name=&quot;LOC&quot;&gt;{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు.

టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

== టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 
17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి.

* భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత.

* హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది.

* రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి.

* మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి.

* ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి.

* 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. 

* 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో  నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు.

* సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి.

*సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు.

* సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. &lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}&lt;/ref&gt; ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 

1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు.

== ఆసియా యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;
.
అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. 

'''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు.

'''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. 
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.

'''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు.
* ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు.

'''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి &amp; గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు.

'''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు.

'''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు.

మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.

== భారతదేశ యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. 

గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది.

1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు.

===మొఘల్ భారతదేశం===
టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు.

అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి.

===గోల్కొండ===
టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే.

టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి.

===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు===
1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి.

మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి.

== ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు ==
'''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. 

'''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు.

'''సిలోన్‌ ''':  టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం  తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే  రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. 

టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు.

==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు==
టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది.

===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ ===
1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి  'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు  ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా  స్థిరపడింది..&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;&gt;{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; 

సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన  స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;  టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు.

=== గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ ===
1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో [[గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్]] (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. 

తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు.

== వాణిజ్య పరిశీలనలు ==

టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt;

* వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), 
* ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. 
* వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. 
* పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, 
* రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు:

భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు.

ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది 

== భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు ==
టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో  ఆవిష్కరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}&lt;/ref&gt; తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు.

=== కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య ===
ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు.

=== వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు ===
భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt; సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి.

=== పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు ===
భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; పునర్జన్మ, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ, గోవుకు ఉన్న మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం సంబంధం కలిగిన విశ్వాసాలుగా టావెర్నియర్ తన రచనలో వర్ణించాడు. 

=== సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు ===
భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా (&quot;absurd&quot;) విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి.

=== సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు ===
భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు.

=== 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు ===
టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది.

=== విధవత్వ ఆచారాలు ===
స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను  విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు.

సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది.

=== సతీసహగమన ఆచారాలు ===
సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. 

రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి &quot;ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను&quot; (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. 

మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ఇచ్చి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ వర్ణనల ప్రకారం, సతీసహగమన పద్ధతులు ప్రాంతాన్నిబట్టి భిన్నంగా ఉండేవి; సతి నిర్వహణలో కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు సైతం వేర్వేరు పాత్రలు పోషించినట్లు అతను నమోదు చేశాడు

=== బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం ===
బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; 

== చివరి జీవితం ==
టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. 

ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు.  14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.  

జీవితపు చివరి దశలోనూ వ్యాపార సంకల్పంతో రష్యా మీదుగా తూర్పు దేశాలకు వెళ్లేందుకు టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరిలో బయలుదేరాడు. అయితే తీవ్రమైన శీతల వాతావరణం, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా మాస్కో చేరుకోకముందే స్మోలెన్స్క్‌ (Smolensk-రష్యా)లో 84వ ఏట మరణించాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని మరణాన్ని కాల్పనిక &quot;శాపం&quot; కథలతో ముడిపెట్టే వాదనలను వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు కొట్టిపారేస్తూ, ఇది వృద్ధాప్యం వల్ల సంభవించిన సహజ మరణమేనని నిర్ధారించారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. గతంలో మాస్కోలో అతని సమాధి ఉన్నట్లు వచ్చిన కథనాలు తరువాతి పరిశోధనల్లో ఆధారరహితమైనవిగా తేలాయి. 

== గ్రంథ రచన &amp; ఆంగ్ల అనువాదాలు ==
టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి.

1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది.

వాలెంటైన్ బాల్ ఆంగ్ల అనువాదానికి ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు, తాజా పరిశోధనలను జోడించి 1925లో వెలువరించిన సరికొత్త సంచిక—టావెర్నియర్ భారత యాత్రా విశేషాలను అధ్యయనం చేయడానికి నేటికీ అత్యంత విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ప్రామాణిక ఆంగ్ల ఆధార గ్రంథాలలో (scholarly editions) ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది.

== టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ==
టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో  కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు.

16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం.

అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలో విశ్లేషించాల్సి ఉంటుంది. టావెర్నియర్ ఆధునిక శాస్త్రీయ శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వర్తకుడు, యాత్రికుడు మరియు పరిశీలకుడు. భారతీయ సమాజం, మతాలపై అతను చేసిన వ్యాఖ్యానాల్లో, తనకు పరిచితమైన యూరోపియన్, క్రైస్తవ భావనలు మరియు విలువల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల అతని రచనలను చారిత్రక మూలంగా ఉపయోగించేటప్పుడు ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు, విన్న సమాచారం, అతని స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం అవసరం. ఈ భేదం అతను నమోదు చేసిన వివిధ అంశాలకు ఇవ్వవలసిన చారిత్రక ప్రాధాన్యతను (historical weight) అంచనా వేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం ==
చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 
17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా &quot;వాణిజ్య చరిత్ర&quot;, భారతీయ వజ్రాలు–&quot;రత్నాల చరిత్ర&quot;, మొఘల్  &quot;భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర&quot;

మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. అతను యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue) తరువాత 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ'గా, అనంతరం సుప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్‌'గా రూపాంతరం చెందింది. ఈ వజ్రం గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినదేనని సాధారణంగా భావిస్తున్నప్పటికీ, టావెర్నియర్ దీనిని ఏ గని నుండి సేకరించాడనే విషయంపై నిర్దిష్ట ఆధారాలు లేవు.  దీనితో పాటు మొఘల్ ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం వంటి రత్నఖచిత కళాఖండాలు, ‘గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్’ వంటి అపురూప రత్నాల పరిమాణాలు, ఆకృతి, కటింగ్ మరియు రేఖాచిత్రాలపై టావెర్నియర్ అందించిన వివరాలు రత్నాల చరిత్ర అధ్యయనానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన ఆధారాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి.

చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఇతని గ్రంథమైన ''ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా'' ఒక కీలక చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. కేవలం రాజదర్బారులకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, వర్తక మార్గాలు (బిడారు బాటలు), మతాచారాలు, సామాన్య ప్రజల జీవనశైలికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేయడం వల్ల, 17వ శతాబ్దపు భారతదేశాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఈ రచన ఒక ముఖ్యమైన సమాచార వనరుగా మారింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో భారతదేశంలో యూరోపియన్ వాణిజ్య కార్యకలాపాలు విస్తరిస్తున్న నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ గ్రంథం, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనానికి ప్రాధాన్యత కలిగిన మూలంగా గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు ==

== ఇవి కూడా చూడండి ==

== బాహ్య లింకులు == 

== చిత్రమాలిక == 

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>g41nzpzff21vmgh3y3869as7z5cax9p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957362</id>
      <parentid>4957361</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:21:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vmakumar</username>
        <id>44743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ */</comment>
      <origin>4957362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111230" sha1="2umxbgr3h3hr9ql1ihc2tnqz5ewfipz" xml:space="preserve">{{in use}}
{{Infobox person
| name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg
| caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| birth_date = 1605
| birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్
| death_date = 1689
| death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా
| occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత
| known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు
| notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''
}}

'''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .&lt;ref name=&quot;LOC&quot;&gt;{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు.

టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

== టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 
17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి.

* భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత.

* హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది.

* రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి.

* మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి.

* ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి.

* 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. 

* 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో  నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు.

* సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి.

*సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు.

* సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. &lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}&lt;/ref&gt; ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 

1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు.

== ఆసియా యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;
.
అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. 

'''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు.

'''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. 
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.

'''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు.
* ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు.

'''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి &amp; గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు.

'''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు.

'''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు.

మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.

== భారతదేశ యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. 

గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది.

1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు.

===మొఘల్ భారతదేశం===
టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు.

అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి.

===గోల్కొండ===
టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే.

టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి.

===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు===
1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి.

మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి.

== ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు ==
'''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. 

'''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు.

'''సిలోన్‌ ''':  టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం  తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే  రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. 

టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు.

==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు==
టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది.

===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ ===
1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి  'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు  ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా  స్థిరపడింది..&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;&gt;{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; 

సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన  స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;  టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు.

=== గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ ===
1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో [[గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్/గ్రేట్ మొగల్ డైమండ్]] (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. 

తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు.

== వాణిజ్య పరిశీలనలు ==

టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt;

* వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), 
* ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. 
* వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. 
* పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, 
* రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు:

భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు.

ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది 

== భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు ==
టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో  ఆవిష్కరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}&lt;/ref&gt; తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు.

=== కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య ===
ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు.

=== వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు ===
భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt; సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి.

=== పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు ===
భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; పునర్జన్మ, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ, గోవుకు ఉన్న మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం సంబంధం కలిగిన విశ్వాసాలుగా టావెర్నియర్ తన రచనలో వర్ణించాడు. 

=== సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు ===
భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా (&quot;absurd&quot;) విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి.

=== సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు ===
భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు.

=== 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు ===
టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది.

=== విధవత్వ ఆచారాలు ===
స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను  విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు.

సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది.

=== సతీసహగమన ఆచారాలు ===
సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. 

రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి &quot;ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను&quot; (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. 

మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ఇచ్చి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ వర్ణనల ప్రకారం, సతీసహగమన పద్ధతులు ప్రాంతాన్నిబట్టి భిన్నంగా ఉండేవి; సతి నిర్వహణలో కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు సైతం వేర్వేరు పాత్రలు పోషించినట్లు అతను నమోదు చేశాడు

=== బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం ===
బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; 

== చివరి జీవితం ==
టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. 

ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు.  14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.  

జీవితపు చివరి దశలోనూ వ్యాపార సంకల్పంతో రష్యా మీదుగా తూర్పు దేశాలకు వెళ్లేందుకు టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరిలో బయలుదేరాడు. అయితే తీవ్రమైన శీతల వాతావరణం, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా మాస్కో చేరుకోకముందే స్మోలెన్స్క్‌ (Smolensk-రష్యా)లో 84వ ఏట మరణించాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని మరణాన్ని కాల్పనిక &quot;శాపం&quot; కథలతో ముడిపెట్టే వాదనలను వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు కొట్టిపారేస్తూ, ఇది వృద్ధాప్యం వల్ల సంభవించిన సహజ మరణమేనని నిర్ధారించారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. గతంలో మాస్కోలో అతని సమాధి ఉన్నట్లు వచ్చిన కథనాలు తరువాతి పరిశోధనల్లో ఆధారరహితమైనవిగా తేలాయి. 

== గ్రంథ రచన &amp; ఆంగ్ల అనువాదాలు ==
టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి.

1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది.

వాలెంటైన్ బాల్ ఆంగ్ల అనువాదానికి ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు, తాజా పరిశోధనలను జోడించి 1925లో వెలువరించిన సరికొత్త సంచిక—టావెర్నియర్ భారత యాత్రా విశేషాలను అధ్యయనం చేయడానికి నేటికీ అత్యంత విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ప్రామాణిక ఆంగ్ల ఆధార గ్రంథాలలో (scholarly editions) ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది.

== టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ==
టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో  కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు.

16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం.

అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలో విశ్లేషించాల్సి ఉంటుంది. టావెర్నియర్ ఆధునిక శాస్త్రీయ శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వర్తకుడు, యాత్రికుడు మరియు పరిశీలకుడు. భారతీయ సమాజం, మతాలపై అతను చేసిన వ్యాఖ్యానాల్లో, తనకు పరిచితమైన యూరోపియన్, క్రైస్తవ భావనలు మరియు విలువల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల అతని రచనలను చారిత్రక మూలంగా ఉపయోగించేటప్పుడు ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు, విన్న సమాచారం, అతని స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం అవసరం. ఈ భేదం అతను నమోదు చేసిన వివిధ అంశాలకు ఇవ్వవలసిన చారిత్రక ప్రాధాన్యతను (historical weight) అంచనా వేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం ==
చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 
17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా &quot;వాణిజ్య చరిత్ర&quot;, భారతీయ వజ్రాలు–&quot;రత్నాల చరిత్ర&quot;, మొఘల్  &quot;భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర&quot;

మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. అతను యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue) తరువాత 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ'గా, అనంతరం సుప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్‌'గా రూపాంతరం చెందింది. ఈ వజ్రం గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినదేనని సాధారణంగా భావిస్తున్నప్పటికీ, టావెర్నియర్ దీనిని ఏ గని నుండి సేకరించాడనే విషయంపై నిర్దిష్ట ఆధారాలు లేవు.  దీనితో పాటు మొఘల్ ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం వంటి రత్నఖచిత కళాఖండాలు, ‘గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్’ వంటి అపురూప రత్నాల పరిమాణాలు, ఆకృతి, కటింగ్ మరియు రేఖాచిత్రాలపై టావెర్నియర్ అందించిన వివరాలు రత్నాల చరిత్ర అధ్యయనానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన ఆధారాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి.

చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఇతని గ్రంథమైన ''ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా'' ఒక కీలక చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. కేవలం రాజదర్బారులకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, వర్తక మార్గాలు (బిడారు బాటలు), మతాచారాలు, సామాన్య ప్రజల జీవనశైలికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేయడం వల్ల, 17వ శతాబ్దపు భారతదేశాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఈ రచన ఒక ముఖ్యమైన సమాచార వనరుగా మారింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో భారతదేశంలో యూరోపియన్ వాణిజ్య కార్యకలాపాలు విస్తరిస్తున్న నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ గ్రంథం, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనానికి ప్రాధాన్యత కలిగిన మూలంగా గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు ==

== ఇవి కూడా చూడండి ==

== బాహ్య లింకులు == 

== చిత్రమాలిక == 

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>2umxbgr3h3hr9ql1ihc2tnqz5ewfipz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957363</id>
      <parentid>4957362</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:22:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vmakumar</username>
        <id>44743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ */</comment>
      <origin>4957363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111230" sha1="l6ho5zn8tgl075ivv14stnofionro3a" xml:space="preserve">{{in use}}
{{Infobox person
| name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg
| caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| birth_date = 1605
| birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్
| death_date = 1689
| death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా
| occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత
| known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు
| notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''
}}

'''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .&lt;ref name=&quot;LOC&quot;&gt;{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు.

టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

== టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 
17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి.

* భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత.

* హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది.

* రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి.

* మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి.

* ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి.

* 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. 

* 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో  నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు.

* సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి.

*సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు.

* సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. &lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}&lt;/ref&gt; ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 

1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు.

== ఆసియా యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;
.
అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. 

'''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు.

'''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. 
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.

'''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు.
* ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు.

'''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి &amp; గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు.

'''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు.

'''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు.

మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.

== భారతదేశ యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. 

గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది.

1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు.

===మొఘల్ భారతదేశం===
టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు.

అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి.

===గోల్కొండ===
టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే.

టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి.

===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు===
1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి.

మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి.

== ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు ==
'''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. 

'''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు.

'''సిలోన్‌ ''':  టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం  తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే  రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. 

టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు.

==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు==
టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది.

===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ ===
1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి  'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు  ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా  స్థిరపడింది..&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;&gt;{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; 

సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన  స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;  టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు.

=== గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ ===
1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో [[గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్|గ్రేట్ మొగల్ డైమండ్]] (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. 

తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు.

== వాణిజ్య పరిశీలనలు ==

టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt;

* వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), 
* ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. 
* వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. 
* పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, 
* రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు:

భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు.

ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది 

== భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు ==
టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో  ఆవిష్కరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}&lt;/ref&gt; తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు.

=== కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య ===
ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు.

=== వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు ===
భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt; సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి.

=== పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు ===
భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; పునర్జన్మ, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ, గోవుకు ఉన్న మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం సంబంధం కలిగిన విశ్వాసాలుగా టావెర్నియర్ తన రచనలో వర్ణించాడు. 

=== సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు ===
భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా (&quot;absurd&quot;) విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి.

=== సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు ===
భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు.

=== 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు ===
టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది.

=== విధవత్వ ఆచారాలు ===
స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను  విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు.

సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది.

=== సతీసహగమన ఆచారాలు ===
సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. 

రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి &quot;ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను&quot; (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. 

మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ఇచ్చి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ వర్ణనల ప్రకారం, సతీసహగమన పద్ధతులు ప్రాంతాన్నిబట్టి భిన్నంగా ఉండేవి; సతి నిర్వహణలో కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు సైతం వేర్వేరు పాత్రలు పోషించినట్లు అతను నమోదు చేశాడు

=== బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం ===
బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; 

== చివరి జీవితం ==
టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. 

ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు.  14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.  

జీవితపు చివరి దశలోనూ వ్యాపార సంకల్పంతో రష్యా మీదుగా తూర్పు దేశాలకు వెళ్లేందుకు టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరిలో బయలుదేరాడు. అయితే తీవ్రమైన శీతల వాతావరణం, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా మాస్కో చేరుకోకముందే స్మోలెన్స్క్‌ (Smolensk-రష్యా)లో 84వ ఏట మరణించాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని మరణాన్ని కాల్పనిక &quot;శాపం&quot; కథలతో ముడిపెట్టే వాదనలను వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు కొట్టిపారేస్తూ, ఇది వృద్ధాప్యం వల్ల సంభవించిన సహజ మరణమేనని నిర్ధారించారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. గతంలో మాస్కోలో అతని సమాధి ఉన్నట్లు వచ్చిన కథనాలు తరువాతి పరిశోధనల్లో ఆధారరహితమైనవిగా తేలాయి. 

== గ్రంథ రచన &amp; ఆంగ్ల అనువాదాలు ==
టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి.

1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది.

వాలెంటైన్ బాల్ ఆంగ్ల అనువాదానికి ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు, తాజా పరిశోధనలను జోడించి 1925లో వెలువరించిన సరికొత్త సంచిక—టావెర్నియర్ భారత యాత్రా విశేషాలను అధ్యయనం చేయడానికి నేటికీ అత్యంత విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ప్రామాణిక ఆంగ్ల ఆధార గ్రంథాలలో (scholarly editions) ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది.

== టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ==
టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో  కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు.

16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం.

అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలో విశ్లేషించాల్సి ఉంటుంది. టావెర్నియర్ ఆధునిక శాస్త్రీయ శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వర్తకుడు, యాత్రికుడు మరియు పరిశీలకుడు. భారతీయ సమాజం, మతాలపై అతను చేసిన వ్యాఖ్యానాల్లో, తనకు పరిచితమైన యూరోపియన్, క్రైస్తవ భావనలు మరియు విలువల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల అతని రచనలను చారిత్రక మూలంగా ఉపయోగించేటప్పుడు ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు, విన్న సమాచారం, అతని స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం అవసరం. ఈ భేదం అతను నమోదు చేసిన వివిధ అంశాలకు ఇవ్వవలసిన చారిత్రక ప్రాధాన్యతను (historical weight) అంచనా వేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం ==
చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 
17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా &quot;వాణిజ్య చరిత్ర&quot;, భారతీయ వజ్రాలు–&quot;రత్నాల చరిత్ర&quot;, మొఘల్  &quot;భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర&quot;

మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. అతను యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue) తరువాత 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ'గా, అనంతరం సుప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్‌'గా రూపాంతరం చెందింది. ఈ వజ్రం గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినదేనని సాధారణంగా భావిస్తున్నప్పటికీ, టావెర్నియర్ దీనిని ఏ గని నుండి సేకరించాడనే విషయంపై నిర్దిష్ట ఆధారాలు లేవు.  దీనితో పాటు మొఘల్ ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం వంటి రత్నఖచిత కళాఖండాలు, ‘గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్’ వంటి అపురూప రత్నాల పరిమాణాలు, ఆకృతి, కటింగ్ మరియు రేఖాచిత్రాలపై టావెర్నియర్ అందించిన వివరాలు రత్నాల చరిత్ర అధ్యయనానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన ఆధారాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి.

చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఇతని గ్రంథమైన ''ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా'' ఒక కీలక చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. కేవలం రాజదర్బారులకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, వర్తక మార్గాలు (బిడారు బాటలు), మతాచారాలు, సామాన్య ప్రజల జీవనశైలికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేయడం వల్ల, 17వ శతాబ్దపు భారతదేశాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఈ రచన ఒక ముఖ్యమైన సమాచార వనరుగా మారింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో భారతదేశంలో యూరోపియన్ వాణిజ్య కార్యకలాపాలు విస్తరిస్తున్న నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ గ్రంథం, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనానికి ప్రాధాన్యత కలిగిన మూలంగా గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు ==

== ఇవి కూడా చూడండి ==

== బాహ్య లింకులు == 

== చిత్రమాలిక == 

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>l6ho5zn8tgl075ivv14stnofionro3a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957364</id>
      <parentid>4957363</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:26:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vmakumar</username>
        <id>44743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111232" sha1="o4gko6yur1dmwru6yroi9da4rboohow" xml:space="preserve">{{in use}}
{{Infobox person
| name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg
| caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| birth_date = 1605
| birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్
| death_date = 1689
| death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా
| occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత
| known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు
| notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''
}}

'''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .&lt;ref name=&quot;LOC&quot;&gt;{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు.

టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

== టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 
17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి.

* భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత.

* హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది.

* రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి.

* మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి.

* ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి.

* 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. 

* 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో  నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు.

* సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి.

*సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు.

* సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. &lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}&lt;/ref&gt; ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 

1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు.

== ఆసియా యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;
.
అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. 

'''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు.

'''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. 
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.

'''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు.
* ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు.

'''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి &amp; గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు.

'''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు.

'''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు.

మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.

== భారతదేశ యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. 

గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది.

1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు.

===మొఘల్ భారతదేశం===
టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు.

అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి.

===గోల్కొండ===
టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే.

టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి.

===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు===
1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి.

మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి.

== ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు ==
'''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. 

'''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు.

'''సిలోన్‌ ''':  టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం  తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే  రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. 

టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు.

==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు==
టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది.

===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ ===
1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి  'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు  ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా  స్థిరపడింది..&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;&gt;{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; 

సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన  స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;  టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు.

=== గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ ===
1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో [[గ్రేట్ మొగల్ డైమండ్ | గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్]] (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. 

తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు.

== వాణిజ్య పరిశీలనలు ==

టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt;

* వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), 
* ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. 
* వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. 
* పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, 
* రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు:

భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు.

ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది 

== భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు ==
టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో  ఆవిష్కరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}&lt;/ref&gt; తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు.

=== కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య ===
ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు.

=== వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు ===
భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt; సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి.

=== పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు ===
భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; పునర్జన్మ, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ, గోవుకు ఉన్న మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం సంబంధం కలిగిన విశ్వాసాలుగా టావెర్నియర్ తన రచనలో వర్ణించాడు. 

=== సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు ===
భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా (&quot;absurd&quot;) విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి.

=== సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు ===
భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు.

=== 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు ===
టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది.

=== విధవత్వ ఆచారాలు ===
స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను  విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు.

సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది.

=== సతీసహగమన ఆచారాలు ===
సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. 

రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి &quot;ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను&quot; (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. 

మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ఇచ్చి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ వర్ణనల ప్రకారం, సతీసహగమన పద్ధతులు ప్రాంతాన్నిబట్టి భిన్నంగా ఉండేవి; సతి నిర్వహణలో కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు సైతం వేర్వేరు పాత్రలు పోషించినట్లు అతను నమోదు చేశాడు

=== బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం ===
బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; 

== చివరి జీవితం ==
టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. 

ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు.  14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.  

జీవితపు చివరి దశలోనూ వ్యాపార సంకల్పంతో రష్యా మీదుగా తూర్పు దేశాలకు వెళ్లేందుకు టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరిలో బయలుదేరాడు. అయితే తీవ్రమైన శీతల వాతావరణం, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా మాస్కో చేరుకోకముందే స్మోలెన్స్క్‌ (Smolensk-రష్యా)లో 84వ ఏట మరణించాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని మరణాన్ని కాల్పనిక &quot;శాపం&quot; కథలతో ముడిపెట్టే వాదనలను వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు కొట్టిపారేస్తూ, ఇది వృద్ధాప్యం వల్ల సంభవించిన సహజ మరణమేనని నిర్ధారించారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. గతంలో మాస్కోలో అతని సమాధి ఉన్నట్లు వచ్చిన కథనాలు తరువాతి పరిశోధనల్లో ఆధారరహితమైనవిగా తేలాయి. 

== గ్రంథ రచన &amp; ఆంగ్ల అనువాదాలు ==
టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి.

1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది.

వాలెంటైన్ బాల్ ఆంగ్ల అనువాదానికి ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు, తాజా పరిశోధనలను జోడించి 1925లో వెలువరించిన సరికొత్త సంచిక—టావెర్నియర్ భారత యాత్రా విశేషాలను అధ్యయనం చేయడానికి నేటికీ అత్యంత విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ప్రామాణిక ఆంగ్ల ఆధార గ్రంథాలలో (scholarly editions) ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది.

== టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ==
టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో  కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు.

16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం.

అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలో విశ్లేషించాల్సి ఉంటుంది. టావెర్నియర్ ఆధునిక శాస్త్రీయ శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వర్తకుడు, యాత్రికుడు మరియు పరిశీలకుడు. భారతీయ సమాజం, మతాలపై అతను చేసిన వ్యాఖ్యానాల్లో, తనకు పరిచితమైన యూరోపియన్, క్రైస్తవ భావనలు మరియు విలువల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల అతని రచనలను చారిత్రక మూలంగా ఉపయోగించేటప్పుడు ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు, విన్న సమాచారం, అతని స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం అవసరం. ఈ భేదం అతను నమోదు చేసిన వివిధ అంశాలకు ఇవ్వవలసిన చారిత్రక ప్రాధాన్యతను (historical weight) అంచనా వేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం ==
చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 
17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా &quot;వాణిజ్య చరిత్ర&quot;, భారతీయ వజ్రాలు–&quot;రత్నాల చరిత్ర&quot;, మొఘల్  &quot;భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర&quot;

మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. అతను యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue) తరువాత 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ'గా, అనంతరం సుప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్‌'గా రూపాంతరం చెందింది. ఈ వజ్రం గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినదేనని సాధారణంగా భావిస్తున్నప్పటికీ, టావెర్నియర్ దీనిని ఏ గని నుండి సేకరించాడనే విషయంపై నిర్దిష్ట ఆధారాలు లేవు.  దీనితో పాటు మొఘల్ ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం వంటి రత్నఖచిత కళాఖండాలు, ‘గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్’ వంటి అపురూప రత్నాల పరిమాణాలు, ఆకృతి, కటింగ్ మరియు రేఖాచిత్రాలపై టావెర్నియర్ అందించిన వివరాలు రత్నాల చరిత్ర అధ్యయనానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన ఆధారాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి.

చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఇతని గ్రంథమైన ''ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా'' ఒక కీలక చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. కేవలం రాజదర్బారులకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, వర్తక మార్గాలు (బిడారు బాటలు), మతాచారాలు, సామాన్య ప్రజల జీవనశైలికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేయడం వల్ల, 17వ శతాబ్దపు భారతదేశాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఈ రచన ఒక ముఖ్యమైన సమాచార వనరుగా మారింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో భారతదేశంలో యూరోపియన్ వాణిజ్య కార్యకలాపాలు విస్తరిస్తున్న నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ గ్రంథం, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనానికి ప్రాధాన్యత కలిగిన మూలంగా గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు ==

== ఇవి కూడా చూడండి ==

== బాహ్య లింకులు == 

== చిత్రమాలిక == 

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>o4gko6yur1dmwru6yroi9da4rboohow</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957366</id>
      <parentid>4957364</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:37:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vmakumar</username>
        <id>44743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ఇవి కూడా చూడండి */</comment>
      <origin>4957366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111888" sha1="l4tnk95yn6jzil5lfxukgp2oah54nn6" xml:space="preserve">{{in use}}
{{Infobox person
| name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg
| caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| birth_date = 1605
| birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్
| death_date = 1689
| death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా
| occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత
| known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు
| notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''
}}

'''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .&lt;ref name=&quot;LOC&quot;&gt;{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు.

టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

== టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 
17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి.

* భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత.

* హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది.

* రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి.

* మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి.

* ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి.

* 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. 

* 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో  నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు.

* సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి.

*సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు.

* సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. &lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}&lt;/ref&gt; ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 

1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు.

== ఆసియా యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;
.
అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. 

'''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు.

'''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. 
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.

'''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు.
* ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు.

'''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి &amp; గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు.

'''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు.

'''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు.

మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.

== భారతదేశ యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. 

గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది.

1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు.

===మొఘల్ భారతదేశం===
టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు.

అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి.

===గోల్కొండ===
టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే.

టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి.

===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు===
1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి.

మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి.

== ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు ==
'''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. 

'''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు.

'''సిలోన్‌ ''':  టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం  తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే  రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. 

టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు.

==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు==
టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది.

===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ ===
1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి  'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు  ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా  స్థిరపడింది..&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;&gt;{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; 

సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన  స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;  టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు.

=== గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ ===
1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో [[గ్రేట్ మొగల్ డైమండ్ | గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్]] (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. 

తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు.

== వాణిజ్య పరిశీలనలు ==

టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt;

* వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), 
* ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. 
* వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. 
* పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, 
* రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు:

భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు.

ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది 

== భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు ==
టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో  ఆవిష్కరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}&lt;/ref&gt; తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు.

=== కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య ===
ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు.

=== వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు ===
భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt; సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి.

=== పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు ===
భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; పునర్జన్మ, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ, గోవుకు ఉన్న మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం సంబంధం కలిగిన విశ్వాసాలుగా టావెర్నియర్ తన రచనలో వర్ణించాడు. 

=== సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు ===
భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా (&quot;absurd&quot;) విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి.

=== సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు ===
భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు.

=== 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు ===
టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది.

=== విధవత్వ ఆచారాలు ===
స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను  విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు.

సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది.

=== సతీసహగమన ఆచారాలు ===
సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. 

రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి &quot;ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను&quot; (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. 

మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ఇచ్చి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ వర్ణనల ప్రకారం, సతీసహగమన పద్ధతులు ప్రాంతాన్నిబట్టి భిన్నంగా ఉండేవి; సతి నిర్వహణలో కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు సైతం వేర్వేరు పాత్రలు పోషించినట్లు అతను నమోదు చేశాడు

=== బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం ===
బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; 

== చివరి జీవితం ==
టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. 

ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు.  14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.  

జీవితపు చివరి దశలోనూ వ్యాపార సంకల్పంతో రష్యా మీదుగా తూర్పు దేశాలకు వెళ్లేందుకు టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరిలో బయలుదేరాడు. అయితే తీవ్రమైన శీతల వాతావరణం, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా మాస్కో చేరుకోకముందే స్మోలెన్స్క్‌ (Smolensk-రష్యా)లో 84వ ఏట మరణించాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని మరణాన్ని కాల్పనిక &quot;శాపం&quot; కథలతో ముడిపెట్టే వాదనలను వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు కొట్టిపారేస్తూ, ఇది వృద్ధాప్యం వల్ల సంభవించిన సహజ మరణమేనని నిర్ధారించారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. గతంలో మాస్కోలో అతని సమాధి ఉన్నట్లు వచ్చిన కథనాలు తరువాతి పరిశోధనల్లో ఆధారరహితమైనవిగా తేలాయి. 

== గ్రంథ రచన &amp; ఆంగ్ల అనువాదాలు ==
టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి.

1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది.

వాలెంటైన్ బాల్ ఆంగ్ల అనువాదానికి ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు, తాజా పరిశోధనలను జోడించి 1925లో వెలువరించిన సరికొత్త సంచిక—టావెర్నియర్ భారత యాత్రా విశేషాలను అధ్యయనం చేయడానికి నేటికీ అత్యంత విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ప్రామాణిక ఆంగ్ల ఆధార గ్రంథాలలో (scholarly editions) ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది.

== టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ==
టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో  కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు.

16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం.

అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలో విశ్లేషించాల్సి ఉంటుంది. టావెర్నియర్ ఆధునిక శాస్త్రీయ శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వర్తకుడు, యాత్రికుడు మరియు పరిశీలకుడు. భారతీయ సమాజం, మతాలపై అతను చేసిన వ్యాఖ్యానాల్లో, తనకు పరిచితమైన యూరోపియన్, క్రైస్తవ భావనలు మరియు విలువల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల అతని రచనలను చారిత్రక మూలంగా ఉపయోగించేటప్పుడు ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు, విన్న సమాచారం, అతని స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం అవసరం. ఈ భేదం అతను నమోదు చేసిన వివిధ అంశాలకు ఇవ్వవలసిన చారిత్రక ప్రాధాన్యతను (historical weight) అంచనా వేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం ==
చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 
17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా &quot;వాణిజ్య చరిత్ర&quot;, భారతీయ వజ్రాలు–&quot;రత్నాల చరిత్ర&quot;, మొఘల్  &quot;భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర&quot;

మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. అతను యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue) తరువాత 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ'గా, అనంతరం సుప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్‌'గా రూపాంతరం చెందింది. ఈ వజ్రం గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినదేనని సాధారణంగా భావిస్తున్నప్పటికీ, టావెర్నియర్ దీనిని ఏ గని నుండి సేకరించాడనే విషయంపై నిర్దిష్ట ఆధారాలు లేవు.  దీనితో పాటు మొఘల్ ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం వంటి రత్నఖచిత కళాఖండాలు, ‘గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్’ వంటి అపురూప రత్నాల పరిమాణాలు, ఆకృతి, కటింగ్ మరియు రేఖాచిత్రాలపై టావెర్నియర్ అందించిన వివరాలు రత్నాల చరిత్ర అధ్యయనానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన ఆధారాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి.

చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఇతని గ్రంథమైన ''ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా'' ఒక కీలక చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. కేవలం రాజదర్బారులకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, వర్తక మార్గాలు (బిడారు బాటలు), మతాచారాలు, సామాన్య ప్రజల జీవనశైలికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేయడం వల్ల, 17వ శతాబ్దపు భారతదేశాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఈ రచన ఒక ముఖ్యమైన సమాచార వనరుగా మారింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో భారతదేశంలో యూరోపియన్ వాణిజ్య కార్యకలాపాలు విస్తరిస్తున్న నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ గ్రంథం, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనానికి ప్రాధాన్యత కలిగిన మూలంగా గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు ==

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* Wise, Richard W., The French Blue: A Novel of the 17th Century. Brunswick House Press, 2010. ISBN 0-9728223-6-4.
* Harlow, George E. 2012. &quot;The Buyer's Guide to India, Circa 1678.&quot; In: Baione, Tom. 2012. Natural histories: extraordinary rare book selections from the American Museum of Natural History Library. New York, NY: Sterling Signature. ISBN 9781402791499; 1402791496.
* Malecka, Anna, &quot;The Great Mughal and the Orlov: One and the Same Diamond ?&quot; The Journal of Gemmology, vol. 35 (2016)
* Malecka, Anna, &quot;Daryā-ye Nur: History and Myth of a Crown Jewel of Iran&quot;, Iranian Studies vol. 51 (2018), https://dx.doi.org/10.1080/00210862.2017.1362952

== బాహ్య లింకులు == 

== చిత్రమాలిక == 

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>l4tnk95yn6jzil5lfxukgp2oah54nn6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957367</id>
      <parentid>4957366</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:40:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vmakumar</username>
        <id>44743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112008" sha1="26b8vhoxfktlkd3z6b6iqn6aybnyu1w" xml:space="preserve">{{in use}}
[[File:Jean-Baptist Tavernier, by Nicolas de Largillière.jpg|thumb|Jean-Baptiste Tavernier in oriental costume, 1679]]
{{Infobox person
| name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg
| caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| birth_date = 1605
| birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్
| death_date = 1689
| death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా
| occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత
| known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు
| notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''
}}

'''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .&lt;ref name=&quot;LOC&quot;&gt;{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు.

టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

== టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 
17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి.

* భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత.

* హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది.

* రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి.

* మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి.

* ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి.

* 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. 

* 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో  నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు.

* సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి.

*సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు.

* సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. &lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}&lt;/ref&gt; ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 

1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు.

== ఆసియా యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;
.
అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. 

'''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు.

'''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. 
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.

'''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు.
* ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు.

'''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి &amp; గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు.

'''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు.

'''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు.

మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.

== భారతదేశ యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. 

గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది.

1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు.

===మొఘల్ భారతదేశం===
టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు.

అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి.

===గోల్కొండ===
టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే.

టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి.

===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు===
1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి.

మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి.

== ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు ==
'''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. 

'''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు.

'''సిలోన్‌ ''':  టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం  తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే  రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. 

టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు.

==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు==
టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది.

===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ ===
1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి  'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు  ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా  స్థిరపడింది..&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;&gt;{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; 

సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన  స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;  టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు.

=== గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ ===
1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో [[గ్రేట్ మొగల్ డైమండ్ | గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్]] (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. 

తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు.

== వాణిజ్య పరిశీలనలు ==

టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt;

* వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), 
* ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. 
* వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. 
* పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, 
* రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు:

భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు.

ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది 

== భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు ==
టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో  ఆవిష్కరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}&lt;/ref&gt; తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు.

=== కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య ===
ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు.

=== వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు ===
భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt; సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి.

=== పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు ===
భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; పునర్జన్మ, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ, గోవుకు ఉన్న మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం సంబంధం కలిగిన విశ్వాసాలుగా టావెర్నియర్ తన రచనలో వర్ణించాడు. 

=== సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు ===
భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా (&quot;absurd&quot;) విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి.

=== సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు ===
భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు.

=== 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు ===
టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది.

=== విధవత్వ ఆచారాలు ===
స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను  విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు.

సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది.

=== సతీసహగమన ఆచారాలు ===
సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. 

రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి &quot;ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను&quot; (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. 

మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ఇచ్చి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ వర్ణనల ప్రకారం, సతీసహగమన పద్ధతులు ప్రాంతాన్నిబట్టి భిన్నంగా ఉండేవి; సతి నిర్వహణలో కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు సైతం వేర్వేరు పాత్రలు పోషించినట్లు అతను నమోదు చేశాడు

=== బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం ===
బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; 

== చివరి జీవితం ==
టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. 

ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు.  14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.  

జీవితపు చివరి దశలోనూ వ్యాపార సంకల్పంతో రష్యా మీదుగా తూర్పు దేశాలకు వెళ్లేందుకు టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరిలో బయలుదేరాడు. అయితే తీవ్రమైన శీతల వాతావరణం, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా మాస్కో చేరుకోకముందే స్మోలెన్స్క్‌ (Smolensk-రష్యా)లో 84వ ఏట మరణించాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని మరణాన్ని కాల్పనిక &quot;శాపం&quot; కథలతో ముడిపెట్టే వాదనలను వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు కొట్టిపారేస్తూ, ఇది వృద్ధాప్యం వల్ల సంభవించిన సహజ మరణమేనని నిర్ధారించారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. గతంలో మాస్కోలో అతని సమాధి ఉన్నట్లు వచ్చిన కథనాలు తరువాతి పరిశోధనల్లో ఆధారరహితమైనవిగా తేలాయి. 

== గ్రంథ రచన &amp; ఆంగ్ల అనువాదాలు ==
టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి.

1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది.

వాలెంటైన్ బాల్ ఆంగ్ల అనువాదానికి ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు, తాజా పరిశోధనలను జోడించి 1925లో వెలువరించిన సరికొత్త సంచిక—టావెర్నియర్ భారత యాత్రా విశేషాలను అధ్యయనం చేయడానికి నేటికీ అత్యంత విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ప్రామాణిక ఆంగ్ల ఆధార గ్రంథాలలో (scholarly editions) ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది.

== టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ==
టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో  కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు.

16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం.

అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలో విశ్లేషించాల్సి ఉంటుంది. టావెర్నియర్ ఆధునిక శాస్త్రీయ శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వర్తకుడు, యాత్రికుడు మరియు పరిశీలకుడు. భారతీయ సమాజం, మతాలపై అతను చేసిన వ్యాఖ్యానాల్లో, తనకు పరిచితమైన యూరోపియన్, క్రైస్తవ భావనలు మరియు విలువల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల అతని రచనలను చారిత్రక మూలంగా ఉపయోగించేటప్పుడు ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు, విన్న సమాచారం, అతని స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం అవసరం. ఈ భేదం అతను నమోదు చేసిన వివిధ అంశాలకు ఇవ్వవలసిన చారిత్రక ప్రాధాన్యతను (historical weight) అంచనా వేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం ==
చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 
17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా &quot;వాణిజ్య చరిత్ర&quot;, భారతీయ వజ్రాలు–&quot;రత్నాల చరిత్ర&quot;, మొఘల్  &quot;భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర&quot;

మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. అతను యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue) తరువాత 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ'గా, అనంతరం సుప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్‌'గా రూపాంతరం చెందింది. ఈ వజ్రం గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినదేనని సాధారణంగా భావిస్తున్నప్పటికీ, టావెర్నియర్ దీనిని ఏ గని నుండి సేకరించాడనే విషయంపై నిర్దిష్ట ఆధారాలు లేవు.  దీనితో పాటు మొఘల్ ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం వంటి రత్నఖచిత కళాఖండాలు, ‘గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్’ వంటి అపురూప రత్నాల పరిమాణాలు, ఆకృతి, కటింగ్ మరియు రేఖాచిత్రాలపై టావెర్నియర్ అందించిన వివరాలు రత్నాల చరిత్ర అధ్యయనానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన ఆధారాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి.

చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఇతని గ్రంథమైన ''ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా'' ఒక కీలక చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. కేవలం రాజదర్బారులకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, వర్తక మార్గాలు (బిడారు బాటలు), మతాచారాలు, సామాన్య ప్రజల జీవనశైలికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేయడం వల్ల, 17వ శతాబ్దపు భారతదేశాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఈ రచన ఒక ముఖ్యమైన సమాచార వనరుగా మారింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో భారతదేశంలో యూరోపియన్ వాణిజ్య కార్యకలాపాలు విస్తరిస్తున్న నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ గ్రంథం, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనానికి ప్రాధాన్యత కలిగిన మూలంగా గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు ==

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* Wise, Richard W., The French Blue: A Novel of the 17th Century. Brunswick House Press, 2010. ISBN 0-9728223-6-4.
* Harlow, George E. 2012. &quot;The Buyer's Guide to India, Circa 1678.&quot; In: Baione, Tom. 2012. Natural histories: extraordinary rare book selections from the American Museum of Natural History Library. New York, NY: Sterling Signature. ISBN 9781402791499; 1402791496.
* Malecka, Anna, &quot;The Great Mughal and the Orlov: One and the Same Diamond ?&quot; The Journal of Gemmology, vol. 35 (2016)
* Malecka, Anna, &quot;Daryā-ye Nur: History and Myth of a Crown Jewel of Iran&quot;, Iranian Studies vol. 51 (2018), https://dx.doi.org/10.1080/00210862.2017.1362952

== బాహ్య లింకులు == 

== చిత్రమాలిక == 

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>26b8vhoxfktlkd3z6b6iqn6aybnyu1w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957368</id>
      <parentid>4957367</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:41:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vmakumar</username>
        <id>44743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112101" sha1="e1982a5gf6f8mxi5f9sqrqo1m4ndvhy" xml:space="preserve">{{in use}}
[[File:Jean-Baptist Tavernier, by Nicolas de Largillière.jpg|thumb|ప్రాచ్య వస్త్రధారణలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్, 1679]]
{{Infobox person
| name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg
| caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| birth_date = 1605
| birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్
| death_date = 1689
| death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా
| occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత
| known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు
| notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''
}}

'''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .&lt;ref name=&quot;LOC&quot;&gt;{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు.

టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

== టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 
17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి.

* భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత.

* హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది.

* రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి.

* మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి.

* ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి.

* 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. 

* 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో  నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు.

* సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి.

*సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు.

* సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. &lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}&lt;/ref&gt; ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 

1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు.

== ఆసియా యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;
.
అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. 

'''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు.

'''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. 
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.

'''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు.
* ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు.

'''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి &amp; గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు.

'''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు.

'''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు.

మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.

== భారతదేశ యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. 

గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది.

1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు.

===మొఘల్ భారతదేశం===
టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు.

అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి.

===గోల్కొండ===
టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే.

టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి.

===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు===
1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి.

మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి.

== ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు ==
'''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. 

'''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు.

'''సిలోన్‌ ''':  టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం  తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే  రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. 

టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు.

==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు==
టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది.

===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ ===
1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి  'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు  ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా  స్థిరపడింది..&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;&gt;{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; 

సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన  స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;  టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు.

=== గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ ===
1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో [[గ్రేట్ మొగల్ డైమండ్ | గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్]] (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. 

తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు.

== వాణిజ్య పరిశీలనలు ==

టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt;

* వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), 
* ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. 
* వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. 
* పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, 
* రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు:

భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు.

ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది 

== భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు ==
టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో  ఆవిష్కరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}&lt;/ref&gt; తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు.

=== కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య ===
ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు.

=== వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు ===
భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt; సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి.

=== పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు ===
భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; పునర్జన్మ, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ, గోవుకు ఉన్న మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం సంబంధం కలిగిన విశ్వాసాలుగా టావెర్నియర్ తన రచనలో వర్ణించాడు. 

=== సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు ===
భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా (&quot;absurd&quot;) విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి.

=== సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు ===
భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు.

=== 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు ===
టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది.

=== విధవత్వ ఆచారాలు ===
స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను  విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు.

సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది.

=== సతీసహగమన ఆచారాలు ===
సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. 

రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి &quot;ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను&quot; (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. 

మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ఇచ్చి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ వర్ణనల ప్రకారం, సతీసహగమన పద్ధతులు ప్రాంతాన్నిబట్టి భిన్నంగా ఉండేవి; సతి నిర్వహణలో కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు సైతం వేర్వేరు పాత్రలు పోషించినట్లు అతను నమోదు చేశాడు

=== బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం ===
బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; 

== చివరి జీవితం ==
టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. 

ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు.  14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.  

జీవితపు చివరి దశలోనూ వ్యాపార సంకల్పంతో రష్యా మీదుగా తూర్పు దేశాలకు వెళ్లేందుకు టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరిలో బయలుదేరాడు. అయితే తీవ్రమైన శీతల వాతావరణం, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా మాస్కో చేరుకోకముందే స్మోలెన్స్క్‌ (Smolensk-రష్యా)లో 84వ ఏట మరణించాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని మరణాన్ని కాల్పనిక &quot;శాపం&quot; కథలతో ముడిపెట్టే వాదనలను వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు కొట్టిపారేస్తూ, ఇది వృద్ధాప్యం వల్ల సంభవించిన సహజ మరణమేనని నిర్ధారించారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. గతంలో మాస్కోలో అతని సమాధి ఉన్నట్లు వచ్చిన కథనాలు తరువాతి పరిశోధనల్లో ఆధారరహితమైనవిగా తేలాయి. 

== గ్రంథ రచన &amp; ఆంగ్ల అనువాదాలు ==
టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి.

1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది.

వాలెంటైన్ బాల్ ఆంగ్ల అనువాదానికి ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు, తాజా పరిశోధనలను జోడించి 1925లో వెలువరించిన సరికొత్త సంచిక—టావెర్నియర్ భారత యాత్రా విశేషాలను అధ్యయనం చేయడానికి నేటికీ అత్యంత విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ప్రామాణిక ఆంగ్ల ఆధార గ్రంథాలలో (scholarly editions) ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది.

== టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ==
టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో  కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు.

16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం.

అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలో విశ్లేషించాల్సి ఉంటుంది. టావెర్నియర్ ఆధునిక శాస్త్రీయ శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వర్తకుడు, యాత్రికుడు మరియు పరిశీలకుడు. భారతీయ సమాజం, మతాలపై అతను చేసిన వ్యాఖ్యానాల్లో, తనకు పరిచితమైన యూరోపియన్, క్రైస్తవ భావనలు మరియు విలువల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల అతని రచనలను చారిత్రక మూలంగా ఉపయోగించేటప్పుడు ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు, విన్న సమాచారం, అతని స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం అవసరం. ఈ భేదం అతను నమోదు చేసిన వివిధ అంశాలకు ఇవ్వవలసిన చారిత్రక ప్రాధాన్యతను (historical weight) అంచనా వేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం ==
చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 
17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా &quot;వాణిజ్య చరిత్ర&quot;, భారతీయ వజ్రాలు–&quot;రత్నాల చరిత్ర&quot;, మొఘల్  &quot;భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర&quot;

మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. అతను యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue) తరువాత 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ'గా, అనంతరం సుప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్‌'గా రూపాంతరం చెందింది. ఈ వజ్రం గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినదేనని సాధారణంగా భావిస్తున్నప్పటికీ, టావెర్నియర్ దీనిని ఏ గని నుండి సేకరించాడనే విషయంపై నిర్దిష్ట ఆధారాలు లేవు.  దీనితో పాటు మొఘల్ ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం వంటి రత్నఖచిత కళాఖండాలు, ‘గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్’ వంటి అపురూప రత్నాల పరిమాణాలు, ఆకృతి, కటింగ్ మరియు రేఖాచిత్రాలపై టావెర్నియర్ అందించిన వివరాలు రత్నాల చరిత్ర అధ్యయనానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన ఆధారాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి.

చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఇతని గ్రంథమైన ''ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా'' ఒక కీలక చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. కేవలం రాజదర్బారులకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, వర్తక మార్గాలు (బిడారు బాటలు), మతాచారాలు, సామాన్య ప్రజల జీవనశైలికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేయడం వల్ల, 17వ శతాబ్దపు భారతదేశాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఈ రచన ఒక ముఖ్యమైన సమాచార వనరుగా మారింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో భారతదేశంలో యూరోపియన్ వాణిజ్య కార్యకలాపాలు విస్తరిస్తున్న నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ గ్రంథం, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనానికి ప్రాధాన్యత కలిగిన మూలంగా గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు ==

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* Wise, Richard W., The French Blue: A Novel of the 17th Century. Brunswick House Press, 2010. ISBN 0-9728223-6-4.
* Harlow, George E. 2012. &quot;The Buyer's Guide to India, Circa 1678.&quot; In: Baione, Tom. 2012. Natural histories: extraordinary rare book selections from the American Museum of Natural History Library. New York, NY: Sterling Signature. ISBN 9781402791499; 1402791496.
* Malecka, Anna, &quot;The Great Mughal and the Orlov: One and the Same Diamond ?&quot; The Journal of Gemmology, vol. 35 (2016)
* Malecka, Anna, &quot;Daryā-ye Nur: History and Myth of a Crown Jewel of Iran&quot;, Iranian Studies vol. 51 (2018), https://dx.doi.org/10.1080/00210862.2017.1362952

== బాహ్య లింకులు == 

== చిత్రమాలిక == 

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>e1982a5gf6f8mxi5f9sqrqo1m4ndvhy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957375</id>
      <parentid>4957368</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:54:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vmakumar</username>
        <id>44743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు */</comment>
      <origin>4957375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112483" sha1="k95tgig1zsqlbk7qq5hpnwa26iuybt9" xml:space="preserve">{{in use}}
[[File:Jean-Baptist Tavernier, by Nicolas de Largillière.jpg|thumb|ప్రాచ్య వస్త్రధారణలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్, 1679]]
{{Infobox person
| name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg
| caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| birth_date = 1605
| birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్
| death_date = 1689
| death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా
| occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత
| known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు
| notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''
}}

'''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .&lt;ref name=&quot;LOC&quot;&gt;{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు.

టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

== టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 
17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి.

* భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత.

* హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది.

* రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి.

* మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి.

* ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి.

* 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. 

* 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో  నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు.

* సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి.

*సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు.

* సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. &lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}&lt;/ref&gt; ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 

1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు.

== ఆసియా యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;
.
అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. 

'''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు.

'''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. 
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.

'''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు.
* ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు.

'''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి &amp; గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు.

'''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు.

'''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు.

మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.

== భారతదేశ యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. 

గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది.

1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు.

===మొఘల్ భారతదేశం===
టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు.

అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి.

===గోల్కొండ===
టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే.

టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి.

===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు===
1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి.

మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి.

== ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు ==
'''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. 

'''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు.

'''సిలోన్‌ ''':  టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం  తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే  రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. 

టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు.

==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు==
టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది.

===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ ===
1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి  'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు  ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా  స్థిరపడింది..&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;&gt;{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; 

సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన  స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;  టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు.

=== గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ ===
1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో [[గ్రేట్ మొగల్ డైమండ్ | గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్]] (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. 

తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు.

== వాణిజ్య పరిశీలనలు ==

టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt;

* వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), 
* ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. 
* వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. 
* పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, 
* రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు:

భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు.

ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది 

== భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు ==
టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో  ఆవిష్కరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}&lt;/ref&gt; తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు.

=== కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య ===
ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు.

=== వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు ===
భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt; సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి.

=== పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు ===
భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; పునర్జన్మ, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ, గోవుకు ఉన్న మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం సంబంధం కలిగిన విశ్వాసాలుగా టావెర్నియర్ తన రచనలో వర్ణించాడు. 

=== సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు ===
[[File:Banyans Yogis.jpeg|thumb|ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా గ్రంథంలో టావెర్నియర్ చేర్చిన చిత్రం: మర్రిచెట్టు కింద వివిధ యోగాసన, తపస్సు భంగిమల్లో ఉన్న హిందూ సన్యాసులు]]
భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా (&quot;absurd&quot;) విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి.

=== సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు ===
భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు.

=== 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు ===
టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది.

=== విధవత్వ ఆచారాలు ===
స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను  విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు.

సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది.

=== సతీసహగమన ఆచారాలు ===
సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. 

రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి &quot;ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను&quot; (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. 

మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ఇచ్చి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ వర్ణనల ప్రకారం, సతీసహగమన పద్ధతులు ప్రాంతాన్నిబట్టి భిన్నంగా ఉండేవి; సతి నిర్వహణలో కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు సైతం వేర్వేరు పాత్రలు పోషించినట్లు అతను నమోదు చేశాడు

=== బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం ===
బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; 

== చివరి జీవితం ==
టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. 

ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు.  14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న ఒబోన్ (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ ఒబోన్' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.  

జీవితపు చివరి దశలోనూ వ్యాపార సంకల్పంతో రష్యా మీదుగా తూర్పు దేశాలకు వెళ్లేందుకు టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరిలో బయలుదేరాడు. అయితే తీవ్రమైన శీతల వాతావరణం, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా మాస్కో చేరుకోకముందే స్మోలెన్స్క్‌ (Smolensk-రష్యా)లో 84వ ఏట మరణించాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని మరణాన్ని కాల్పనిక &quot;శాపం&quot; కథలతో ముడిపెట్టే వాదనలను వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు కొట్టిపారేస్తూ, ఇది వృద్ధాప్యం వల్ల సంభవించిన సహజ మరణమేనని నిర్ధారించారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. గతంలో మాస్కోలో అతని సమాధి ఉన్నట్లు వచ్చిన కథనాలు తరువాతి పరిశోధనల్లో ఆధారరహితమైనవిగా తేలాయి. 

== గ్రంథ రచన &amp; ఆంగ్ల అనువాదాలు ==
టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి.

1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది.

వాలెంటైన్ బాల్ ఆంగ్ల అనువాదానికి ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు, తాజా పరిశోధనలను జోడించి 1925లో వెలువరించిన సరికొత్త సంచిక—టావెర్నియర్ భారత యాత్రా విశేషాలను అధ్యయనం చేయడానికి నేటికీ అత్యంత విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ప్రామాణిక ఆంగ్ల ఆధార గ్రంథాలలో (scholarly editions) ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది.

== టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ==
టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో  కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు.

16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం.

అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలో విశ్లేషించాల్సి ఉంటుంది. టావెర్నియర్ ఆధునిక శాస్త్రీయ శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వర్తకుడు, యాత్రికుడు మరియు పరిశీలకుడు. భారతీయ సమాజం, మతాలపై అతను చేసిన వ్యాఖ్యానాల్లో, తనకు పరిచితమైన యూరోపియన్, క్రైస్తవ భావనలు మరియు విలువల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల అతని రచనలను చారిత్రక మూలంగా ఉపయోగించేటప్పుడు ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు, విన్న సమాచారం, అతని స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం అవసరం. ఈ భేదం అతను నమోదు చేసిన వివిధ అంశాలకు ఇవ్వవలసిన చారిత్రక ప్రాధాన్యతను (historical weight) అంచనా వేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం ==
చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 
17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా &quot;వాణిజ్య చరిత్ర&quot;, భారతీయ వజ్రాలు–&quot;రత్నాల చరిత్ర&quot;, మొఘల్  &quot;భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర&quot;

మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. అతను యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue) తరువాత 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ'గా, అనంతరం సుప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్‌'గా రూపాంతరం చెందింది. ఈ వజ్రం గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినదేనని సాధారణంగా భావిస్తున్నప్పటికీ, టావెర్నియర్ దీనిని ఏ గని నుండి సేకరించాడనే విషయంపై నిర్దిష్ట ఆధారాలు లేవు.  దీనితో పాటు మొఘల్ ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం వంటి రత్నఖచిత కళాఖండాలు, ‘గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్’ వంటి అపురూప రత్నాల పరిమాణాలు, ఆకృతి, కటింగ్ మరియు రేఖాచిత్రాలపై టావెర్నియర్ అందించిన వివరాలు రత్నాల చరిత్ర అధ్యయనానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన ఆధారాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి.

చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఇతని గ్రంథమైన ''ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా'' ఒక కీలక చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. కేవలం రాజదర్బారులకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, వర్తక మార్గాలు (బిడారు బాటలు), మతాచారాలు, సామాన్య ప్రజల జీవనశైలికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేయడం వల్ల, 17వ శతాబ్దపు భారతదేశాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఈ రచన ఒక ముఖ్యమైన సమాచార వనరుగా మారింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో భారతదేశంలో యూరోపియన్ వాణిజ్య కార్యకలాపాలు విస్తరిస్తున్న నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ గ్రంథం, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనానికి ప్రాధాన్యత కలిగిన మూలంగా గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు ==

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* Wise, Richard W., The French Blue: A Novel of the 17th Century. Brunswick House Press, 2010. ISBN 0-9728223-6-4.
* Harlow, George E. 2012. &quot;The Buyer's Guide to India, Circa 1678.&quot; In: Baione, Tom. 2012. Natural histories: extraordinary rare book selections from the American Museum of Natural History Library. New York, NY: Sterling Signature. ISBN 9781402791499; 1402791496.
* Malecka, Anna, &quot;The Great Mughal and the Orlov: One and the Same Diamond ?&quot; The Journal of Gemmology, vol. 35 (2016)
* Malecka, Anna, &quot;Daryā-ye Nur: History and Myth of a Crown Jewel of Iran&quot;, Iranian Studies vol. 51 (2018), https://dx.doi.org/10.1080/00210862.2017.1362952

== బాహ్య లింకులు == 

== చిత్రమాలిక == 

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>k95tgig1zsqlbk7qq5hpnwa26iuybt9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957376</id>
      <parentid>4957375</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:05:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vmakumar</username>
        <id>44743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112783" sha1="btla8epc12goxy2z3kuiwdxjourj8hb" xml:space="preserve">{{in use}}
[[File:Jean-Baptist Tavernier, by Nicolas de Largillière.jpg|thumb|ప్రాచ్య వస్త్రధారణలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్, 1679]]
{{Infobox person
| name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg
| caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| birth_date = 1605
| birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్
| death_date = 1689
| death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా
| occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత
| known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు
| notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''
}}

'''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .&lt;ref name=&quot;LOC&quot;&gt;{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు.

టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

== టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 
17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి.

* భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత.

* హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది.

* రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి.

* మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి.

* ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి.

* 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. 

* 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో  నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు.

* సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి.

*సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు.

* సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. &lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}&lt;/ref&gt; ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 

1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు.

== ఆసియా యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;
.
అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. 

'''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు.

'''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. 
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.

'''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు.
* ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు.

'''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి &amp; గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు.

'''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు.

'''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు.

మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.

== భారతదేశ యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. 

గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది.

1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు.

===మొఘల్ భారతదేశం===
టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు.

అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి.

===గోల్కొండ===
టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే.

టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి.

===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు===
1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి.

మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి.

== ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు ==
'''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. 

'''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు.

'''సిలోన్‌ ''':  టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం  తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే  రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. 

టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు.

==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు==
టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది.

===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ ===
1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి  'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు  ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా  స్థిరపడింది..&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;&gt;{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; 

సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన  స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;  టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు.

=== గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ ===
1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో [[గ్రేట్ మొగల్ డైమండ్ | గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్]] (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. 

తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు.

== వాణిజ్య పరిశీలనలు ==

టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt;

* వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), 
* ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. 
* వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. 
* పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, 
* రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు:

భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు.

ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది 

== భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు ==
టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో  ఆవిష్కరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}&lt;/ref&gt; తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు.

=== కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య ===
ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు.

=== వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు ===
భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt; సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి.

=== పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు ===
భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; పునర్జన్మ, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ, గోవుకు ఉన్న మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం సంబంధం కలిగిన విశ్వాసాలుగా టావెర్నియర్ తన రచనలో వర్ణించాడు. 

=== సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు ===
[[File:Banyans Yogis.jpeg|thumb|ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా గ్రంథంలో టావెర్నియర్ చేర్చిన చిత్రం: మర్రిచెట్టు కింద వివిధ యోగాసన, తపస్సు భంగిమల్లో ఉన్న హిందూ సన్యాసులు]]
భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా (&quot;absurd&quot;) విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి.

=== సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు ===
భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు.

=== 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు ===
టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది.

=== విధవత్వ ఆచారాలు ===
స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను  విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు.

సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది.

=== సతీసహగమన ఆచారాలు ===
సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. 

రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి &quot;ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను&quot; (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. 

మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ఇచ్చి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ వర్ణనల ప్రకారం, సతీసహగమన పద్ధతులు ప్రాంతాన్నిబట్టి భిన్నంగా ఉండేవి; సతి నిర్వహణలో కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు సైతం వేర్వేరు పాత్రలు పోషించినట్లు అతను నమోదు చేశాడు

=== బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం ===
బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; 

== చివరి జీవితం ==
[[File:Aubonne-Eglise-Bourg.jpg|thumb|టావెర్నియర్ కోసం అబోన్నే పట్టణం (స్విట్జర్లాండ్)లో మినార్-శైలి టవర్‌తో నిర్మించబడిన కాజల్ ]] 
టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. 

ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు.  14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న అబోన్నే (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ అబోన్నే' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.  

జీవితపు చివరి దశలోనూ వ్యాపార సంకల్పంతో రష్యా మీదుగా తూర్పు దేశాలకు వెళ్లేందుకు టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరిలో బయలుదేరాడు. అయితే తీవ్రమైన శీతల వాతావరణం, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా మాస్కో చేరుకోకముందే స్మోలెన్స్క్‌ (Smolensk-రష్యా)లో 84వ ఏట మరణించాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని మరణాన్ని కాల్పనిక &quot;శాపం&quot; కథలతో ముడిపెట్టే వాదనలను వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు కొట్టిపారేస్తూ, ఇది వృద్ధాప్యం వల్ల సంభవించిన సహజ మరణమేనని నిర్ధారించారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. గతంలో మాస్కోలో అతని సమాధి ఉన్నట్లు వచ్చిన కథనాలు తరువాతి పరిశోధనల్లో ఆధారరహితమైనవిగా తేలాయి. 

== గ్రంథ రచన &amp; ఆంగ్ల అనువాదాలు ==
టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి.

1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది.

వాలెంటైన్ బాల్ ఆంగ్ల అనువాదానికి ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు, తాజా పరిశోధనలను జోడించి 1925లో వెలువరించిన సరికొత్త సంచిక—టావెర్నియర్ భారత యాత్రా విశేషాలను అధ్యయనం చేయడానికి నేటికీ అత్యంత విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ప్రామాణిక ఆంగ్ల ఆధార గ్రంథాలలో (scholarly editions) ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది.

== టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ==
టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో  కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు.

16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం.

అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలో విశ్లేషించాల్సి ఉంటుంది. టావెర్నియర్ ఆధునిక శాస్త్రీయ శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వర్తకుడు, యాత్రికుడు మరియు పరిశీలకుడు. భారతీయ సమాజం, మతాలపై అతను చేసిన వ్యాఖ్యానాల్లో, తనకు పరిచితమైన యూరోపియన్, క్రైస్తవ భావనలు మరియు విలువల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల అతని రచనలను చారిత్రక మూలంగా ఉపయోగించేటప్పుడు ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు, విన్న సమాచారం, అతని స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం అవసరం. ఈ భేదం అతను నమోదు చేసిన వివిధ అంశాలకు ఇవ్వవలసిన చారిత్రక ప్రాధాన్యతను (historical weight) అంచనా వేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం ==
చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 
17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా &quot;వాణిజ్య చరిత్ర&quot;, భారతీయ వజ్రాలు–&quot;రత్నాల చరిత్ర&quot;, మొఘల్  &quot;భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర&quot;

మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. అతను యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue) తరువాత 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ'గా, అనంతరం సుప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్‌'గా రూపాంతరం చెందింది. ఈ వజ్రం గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినదేనని సాధారణంగా భావిస్తున్నప్పటికీ, టావెర్నియర్ దీనిని ఏ గని నుండి సేకరించాడనే విషయంపై నిర్దిష్ట ఆధారాలు లేవు.  దీనితో పాటు మొఘల్ ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం వంటి రత్నఖచిత కళాఖండాలు, ‘గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్’ వంటి అపురూప రత్నాల పరిమాణాలు, ఆకృతి, కటింగ్ మరియు రేఖాచిత్రాలపై టావెర్నియర్ అందించిన వివరాలు రత్నాల చరిత్ర అధ్యయనానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన ఆధారాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి.

చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఇతని గ్రంథమైన ''ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా'' ఒక కీలక చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. కేవలం రాజదర్బారులకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, వర్తక మార్గాలు (బిడారు బాటలు), మతాచారాలు, సామాన్య ప్రజల జీవనశైలికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేయడం వల్ల, 17వ శతాబ్దపు భారతదేశాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఈ రచన ఒక ముఖ్యమైన సమాచార వనరుగా మారింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో భారతదేశంలో యూరోపియన్ వాణిజ్య కార్యకలాపాలు విస్తరిస్తున్న నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ గ్రంథం, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనానికి ప్రాధాన్యత కలిగిన మూలంగా గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు ==

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* Wise, Richard W., The French Blue: A Novel of the 17th Century. Brunswick House Press, 2010. ISBN 0-9728223-6-4.
* Harlow, George E. 2012. &quot;The Buyer's Guide to India, Circa 1678.&quot; In: Baione, Tom. 2012. Natural histories: extraordinary rare book selections from the American Museum of Natural History Library. New York, NY: Sterling Signature. ISBN 9781402791499; 1402791496.
* Malecka, Anna, &quot;The Great Mughal and the Orlov: One and the Same Diamond ?&quot; The Journal of Gemmology, vol. 35 (2016)
* Malecka, Anna, &quot;Daryā-ye Nur: History and Myth of a Crown Jewel of Iran&quot;, Iranian Studies vol. 51 (2018), https://dx.doi.org/10.1080/00210862.2017.1362952

== బాహ్య లింకులు == 

== చిత్రమాలిక == 

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>btla8epc12goxy2z3kuiwdxjourj8hb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957377</id>
      <parentid>4957376</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:30:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vmakumar</username>
        <id>44743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ */</comment>
      <origin>4957377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112857" sha1="9mj9gphc01pyl1glemyc9ur0fuvtvxl" xml:space="preserve">{{in use}}
[[File:Jean-Baptist Tavernier, by Nicolas de Largillière.jpg|thumb|ప్రాచ్య వస్త్రధారణలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్, 1679]]
{{Infobox person
| name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg
| caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| birth_date = 1605
| birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్
| death_date = 1689
| death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా
| occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత
| known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు
| notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''
}}

'''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .&lt;ref name=&quot;LOC&quot;&gt;{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు.

టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

== టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 
17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి.

* భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత.

* హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది.

* రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి.

* మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి.

* ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి.

* 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. 

* 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో  నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు.

* సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి.

*సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు.

* సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. &lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}&lt;/ref&gt; ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 

1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు.

== ఆసియా యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;
.
అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. 

'''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు.

'''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. 
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.

'''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు.
* ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు.

'''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి &amp; గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు.

'''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు.

'''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు.

మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.

== భారతదేశ యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. 

గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది.

1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు.

===మొఘల్ భారతదేశం===
టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు.

అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి.

===గోల్కొండ===
టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే.

టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి.

===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు===
1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి.

మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి.

== ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు ==
'''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. 

'''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు.

'''సిలోన్‌ ''':  టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం  తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే  రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. 

టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు.

==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు==
టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది.

===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ ===
[[File:The Hope Diamond - SIA.jpg|thumb|హోప్ డైమండ్]]
1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి  'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు  ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా  స్థిరపడింది..&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;&gt;{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; 

సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన  స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;  టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు.

=== గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ ===
1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో [[గ్రేట్ మొగల్ డైమండ్ | గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్]] (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. 

తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు.

== వాణిజ్య పరిశీలనలు ==

టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt;

* వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), 
* ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. 
* వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. 
* పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, 
* రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు:

భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు.

ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది 

== భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు ==
టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో  ఆవిష్కరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}&lt;/ref&gt; తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు.

=== కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య ===
ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు.

=== వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు ===
భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt; సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి.

=== పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు ===
భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; పునర్జన్మ, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ, గోవుకు ఉన్న మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం సంబంధం కలిగిన విశ్వాసాలుగా టావెర్నియర్ తన రచనలో వర్ణించాడు. 

=== సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు ===
[[File:Banyans Yogis.jpeg|thumb|ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా గ్రంథంలో టావెర్నియర్ చేర్చిన చిత్రం: మర్రిచెట్టు కింద వివిధ యోగాసన, తపస్సు భంగిమల్లో ఉన్న హిందూ సన్యాసులు]]
భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా (&quot;absurd&quot;) విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి.

=== సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు ===
భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు.

=== 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు ===
టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది.

=== విధవత్వ ఆచారాలు ===
స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను  విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు.

సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది.

=== సతీసహగమన ఆచారాలు ===
సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. 

రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి &quot;ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను&quot; (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. 

మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ఇచ్చి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ వర్ణనల ప్రకారం, సతీసహగమన పద్ధతులు ప్రాంతాన్నిబట్టి భిన్నంగా ఉండేవి; సతి నిర్వహణలో కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు సైతం వేర్వేరు పాత్రలు పోషించినట్లు అతను నమోదు చేశాడు

=== బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం ===
బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; 

== చివరి జీవితం ==
[[File:Aubonne-Eglise-Bourg.jpg|thumb|టావెర్నియర్ కోసం అబోన్నే పట్టణం (స్విట్జర్లాండ్)లో మినార్-శైలి టవర్‌తో నిర్మించబడిన కాజల్ ]] 
టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. 

ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు.  14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న అబోన్నే (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ అబోన్నే' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.  

జీవితపు చివరి దశలోనూ వ్యాపార సంకల్పంతో రష్యా మీదుగా తూర్పు దేశాలకు వెళ్లేందుకు టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరిలో బయలుదేరాడు. అయితే తీవ్రమైన శీతల వాతావరణం, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా మాస్కో చేరుకోకముందే స్మోలెన్స్క్‌ (Smolensk-రష్యా)లో 84వ ఏట మరణించాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని మరణాన్ని కాల్పనిక &quot;శాపం&quot; కథలతో ముడిపెట్టే వాదనలను వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు కొట్టిపారేస్తూ, ఇది వృద్ధాప్యం వల్ల సంభవించిన సహజ మరణమేనని నిర్ధారించారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. గతంలో మాస్కోలో అతని సమాధి ఉన్నట్లు వచ్చిన కథనాలు తరువాతి పరిశోధనల్లో ఆధారరహితమైనవిగా తేలాయి. 

== గ్రంథ రచన &amp; ఆంగ్ల అనువాదాలు ==
టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి.

1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది.

వాలెంటైన్ బాల్ ఆంగ్ల అనువాదానికి ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు, తాజా పరిశోధనలను జోడించి 1925లో వెలువరించిన సరికొత్త సంచిక—టావెర్నియర్ భారత యాత్రా విశేషాలను అధ్యయనం చేయడానికి నేటికీ అత్యంత విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ప్రామాణిక ఆంగ్ల ఆధార గ్రంథాలలో (scholarly editions) ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది.

== టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ==
టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో  కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు.

16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం.

అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలో విశ్లేషించాల్సి ఉంటుంది. టావెర్నియర్ ఆధునిక శాస్త్రీయ శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వర్తకుడు, యాత్రికుడు మరియు పరిశీలకుడు. భారతీయ సమాజం, మతాలపై అతను చేసిన వ్యాఖ్యానాల్లో, తనకు పరిచితమైన యూరోపియన్, క్రైస్తవ భావనలు మరియు విలువల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల అతని రచనలను చారిత్రక మూలంగా ఉపయోగించేటప్పుడు ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు, విన్న సమాచారం, అతని స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం అవసరం. ఈ భేదం అతను నమోదు చేసిన వివిధ అంశాలకు ఇవ్వవలసిన చారిత్రక ప్రాధాన్యతను (historical weight) అంచనా వేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం ==
చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 
17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా &quot;వాణిజ్య చరిత్ర&quot;, భారతీయ వజ్రాలు–&quot;రత్నాల చరిత్ర&quot;, మొఘల్  &quot;భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర&quot;

మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. అతను యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue) తరువాత 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ'గా, అనంతరం సుప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్‌'గా రూపాంతరం చెందింది. ఈ వజ్రం గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినదేనని సాధారణంగా భావిస్తున్నప్పటికీ, టావెర్నియర్ దీనిని ఏ గని నుండి సేకరించాడనే విషయంపై నిర్దిష్ట ఆధారాలు లేవు.  దీనితో పాటు మొఘల్ ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం వంటి రత్నఖచిత కళాఖండాలు, ‘గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్’ వంటి అపురూప రత్నాల పరిమాణాలు, ఆకృతి, కటింగ్ మరియు రేఖాచిత్రాలపై టావెర్నియర్ అందించిన వివరాలు రత్నాల చరిత్ర అధ్యయనానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన ఆధారాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి.

చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఇతని గ్రంథమైన ''ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా'' ఒక కీలక చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. కేవలం రాజదర్బారులకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, వర్తక మార్గాలు (బిడారు బాటలు), మతాచారాలు, సామాన్య ప్రజల జీవనశైలికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేయడం వల్ల, 17వ శతాబ్దపు భారతదేశాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఈ రచన ఒక ముఖ్యమైన సమాచార వనరుగా మారింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో భారతదేశంలో యూరోపియన్ వాణిజ్య కార్యకలాపాలు విస్తరిస్తున్న నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ గ్రంథం, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనానికి ప్రాధాన్యత కలిగిన మూలంగా గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు ==

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* Wise, Richard W., The French Blue: A Novel of the 17th Century. Brunswick House Press, 2010. ISBN 0-9728223-6-4.
* Harlow, George E. 2012. &quot;The Buyer's Guide to India, Circa 1678.&quot; In: Baione, Tom. 2012. Natural histories: extraordinary rare book selections from the American Museum of Natural History Library. New York, NY: Sterling Signature. ISBN 9781402791499; 1402791496.
* Malecka, Anna, &quot;The Great Mughal and the Orlov: One and the Same Diamond ?&quot; The Journal of Gemmology, vol. 35 (2016)
* Malecka, Anna, &quot;Daryā-ye Nur: History and Myth of a Crown Jewel of Iran&quot;, Iranian Studies vol. 51 (2018), https://dx.doi.org/10.1080/00210862.2017.1362952

== బాహ్య లింకులు == 

== చిత్రమాలిక == 

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>9mj9gphc01pyl1glemyc9ur0fuvtvxl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957378</id>
      <parentid>4957377</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:33:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vmakumar</username>
        <id>44743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ */</comment>
      <origin>4957378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113137" sha1="5o2b83igksirhf8gf8k8l4qsv85p3oo" xml:space="preserve">{{in use}}
[[File:Jean-Baptist Tavernier, by Nicolas de Largillière.jpg|thumb|ప్రాచ్య వస్త్రధారణలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్, 1679]]
{{Infobox person
| name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg
| caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| birth_date = 1605
| birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్
| death_date = 1689
| death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా
| occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత
| known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు
| notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''
}}

'''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .&lt;ref name=&quot;LOC&quot;&gt;{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు.

టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

== టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 
17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి.

* భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత.

* హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది.

* రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి.

* మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి.

* ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి.

* 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. 

* 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో  నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు.

* సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి.

*సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు.

* సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. &lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}&lt;/ref&gt; ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 

1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు.

== ఆసియా యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;
.
అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. 

'''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు.

'''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. 
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.

'''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు.
* ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు.

'''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి &amp; గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు.

'''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు.

'''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు.

మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.

== భారతదేశ యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. 

గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది.

1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు.

===మొఘల్ భారతదేశం===
టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు.

అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి.

===గోల్కొండ===
టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే.

టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి.

===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు===
1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి.

మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి.

== ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు ==
'''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. 

'''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు.

'''సిలోన్‌ ''':  టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం  తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే  రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. 

టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు.

==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు==
టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది.

===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ ===
[[File:Schets van de ruwe Hope diamant door Tavernier.jpg|right|thumb|upright=.8|టావెర్నియర్ బ్లూ వజ్రానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ గీసిన అసలు రేఖాచిత్రం]]
[[File:The Hope Diamond - SIA.jpg|thumb|హోప్ డైమండ్]]
1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి  'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు  ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా  స్థిరపడింది..&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;&gt;{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; 

సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన  స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;  టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు.

=== గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ ===
1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో [[గ్రేట్ మొగల్ డైమండ్ | గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్]] (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. 

తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు.

== వాణిజ్య పరిశీలనలు ==

టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt;

* వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), 
* ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. 
* వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. 
* పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, 
* రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు:

భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు.

ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది 

== భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు ==
టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో  ఆవిష్కరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}&lt;/ref&gt; తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు.

=== కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య ===
ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు.

=== వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు ===
భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt; సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి.

=== పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు ===
భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; పునర్జన్మ, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ, గోవుకు ఉన్న మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం సంబంధం కలిగిన విశ్వాసాలుగా టావెర్నియర్ తన రచనలో వర్ణించాడు. 

=== సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు ===
[[File:Banyans Yogis.jpeg|thumb|ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా గ్రంథంలో టావెర్నియర్ చేర్చిన చిత్రం: మర్రిచెట్టు కింద వివిధ యోగాసన, తపస్సు భంగిమల్లో ఉన్న హిందూ సన్యాసులు]]
భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా (&quot;absurd&quot;) విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి.

=== సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు ===
భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు.

=== 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు ===
టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది.

=== విధవత్వ ఆచారాలు ===
స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను  విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు.

సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది.

=== సతీసహగమన ఆచారాలు ===
సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. 

రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి &quot;ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను&quot; (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. 

మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ఇచ్చి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ వర్ణనల ప్రకారం, సతీసహగమన పద్ధతులు ప్రాంతాన్నిబట్టి భిన్నంగా ఉండేవి; సతి నిర్వహణలో కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు సైతం వేర్వేరు పాత్రలు పోషించినట్లు అతను నమోదు చేశాడు

=== బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం ===
బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; 

== చివరి జీవితం ==
[[File:Aubonne-Eglise-Bourg.jpg|thumb|టావెర్నియర్ కోసం అబోన్నే పట్టణం (స్విట్జర్లాండ్)లో మినార్-శైలి టవర్‌తో నిర్మించబడిన కాజల్ ]] 
టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. 

ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు.  14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న అబోన్నే (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ అబోన్నే' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.  

జీవితపు చివరి దశలోనూ వ్యాపార సంకల్పంతో రష్యా మీదుగా తూర్పు దేశాలకు వెళ్లేందుకు టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరిలో బయలుదేరాడు. అయితే తీవ్రమైన శీతల వాతావరణం, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా మాస్కో చేరుకోకముందే స్మోలెన్స్క్‌ (Smolensk-రష్యా)లో 84వ ఏట మరణించాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని మరణాన్ని కాల్పనిక &quot;శాపం&quot; కథలతో ముడిపెట్టే వాదనలను వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు కొట్టిపారేస్తూ, ఇది వృద్ధాప్యం వల్ల సంభవించిన సహజ మరణమేనని నిర్ధారించారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. గతంలో మాస్కోలో అతని సమాధి ఉన్నట్లు వచ్చిన కథనాలు తరువాతి పరిశోధనల్లో ఆధారరహితమైనవిగా తేలాయి. 

== గ్రంథ రచన &amp; ఆంగ్ల అనువాదాలు ==
టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి.

1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది.

వాలెంటైన్ బాల్ ఆంగ్ల అనువాదానికి ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు, తాజా పరిశోధనలను జోడించి 1925లో వెలువరించిన సరికొత్త సంచిక—టావెర్నియర్ భారత యాత్రా విశేషాలను అధ్యయనం చేయడానికి నేటికీ అత్యంత విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ప్రామాణిక ఆంగ్ల ఆధార గ్రంథాలలో (scholarly editions) ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది.

== టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ==
టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో  కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు.

16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం.

అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలో విశ్లేషించాల్సి ఉంటుంది. టావెర్నియర్ ఆధునిక శాస్త్రీయ శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వర్తకుడు, యాత్రికుడు మరియు పరిశీలకుడు. భారతీయ సమాజం, మతాలపై అతను చేసిన వ్యాఖ్యానాల్లో, తనకు పరిచితమైన యూరోపియన్, క్రైస్తవ భావనలు మరియు విలువల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల అతని రచనలను చారిత్రక మూలంగా ఉపయోగించేటప్పుడు ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు, విన్న సమాచారం, అతని స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం అవసరం. ఈ భేదం అతను నమోదు చేసిన వివిధ అంశాలకు ఇవ్వవలసిన చారిత్రక ప్రాధాన్యతను (historical weight) అంచనా వేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం ==
చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 
17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా &quot;వాణిజ్య చరిత్ర&quot;, భారతీయ వజ్రాలు–&quot;రత్నాల చరిత్ర&quot;, మొఘల్  &quot;భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర&quot;

మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. అతను యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue) తరువాత 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ'గా, అనంతరం సుప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్‌'గా రూపాంతరం చెందింది. ఈ వజ్రం గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినదేనని సాధారణంగా భావిస్తున్నప్పటికీ, టావెర్నియర్ దీనిని ఏ గని నుండి సేకరించాడనే విషయంపై నిర్దిష్ట ఆధారాలు లేవు.  దీనితో పాటు మొఘల్ ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం వంటి రత్నఖచిత కళాఖండాలు, ‘గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్’ వంటి అపురూప రత్నాల పరిమాణాలు, ఆకృతి, కటింగ్ మరియు రేఖాచిత్రాలపై టావెర్నియర్ అందించిన వివరాలు రత్నాల చరిత్ర అధ్యయనానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన ఆధారాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి.

చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఇతని గ్రంథమైన ''ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా'' ఒక కీలక చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. కేవలం రాజదర్బారులకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, వర్తక మార్గాలు (బిడారు బాటలు), మతాచారాలు, సామాన్య ప్రజల జీవనశైలికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేయడం వల్ల, 17వ శతాబ్దపు భారతదేశాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఈ రచన ఒక ముఖ్యమైన సమాచార వనరుగా మారింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో భారతదేశంలో యూరోపియన్ వాణిజ్య కార్యకలాపాలు విస్తరిస్తున్న నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ గ్రంథం, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనానికి ప్రాధాన్యత కలిగిన మూలంగా గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు ==

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* Wise, Richard W., The French Blue: A Novel of the 17th Century. Brunswick House Press, 2010. ISBN 0-9728223-6-4.
* Harlow, George E. 2012. &quot;The Buyer's Guide to India, Circa 1678.&quot; In: Baione, Tom. 2012. Natural histories: extraordinary rare book selections from the American Museum of Natural History Library. New York, NY: Sterling Signature. ISBN 9781402791499; 1402791496.
* Malecka, Anna, &quot;The Great Mughal and the Orlov: One and the Same Diamond ?&quot; The Journal of Gemmology, vol. 35 (2016)
* Malecka, Anna, &quot;Daryā-ye Nur: History and Myth of a Crown Jewel of Iran&quot;, Iranian Studies vol. 51 (2018), https://dx.doi.org/10.1080/00210862.2017.1362952

== బాహ్య లింకులు == 

== చిత్రమాలిక == 

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>5o2b83igksirhf8gf8k8l4qsv85p3oo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957379</id>
      <parentid>4957378</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:34:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vmakumar</username>
        <id>44743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ */</comment>
      <origin>4957379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112857" sha1="9mj9gphc01pyl1glemyc9ur0fuvtvxl" xml:space="preserve">{{in use}}
[[File:Jean-Baptist Tavernier, by Nicolas de Largillière.jpg|thumb|ప్రాచ్య వస్త్రధారణలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్, 1679]]
{{Infobox person
| name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg
| caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| birth_date = 1605
| birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్
| death_date = 1689
| death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా
| occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత
| known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు
| notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''
}}

'''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .&lt;ref name=&quot;LOC&quot;&gt;{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు.

టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

== టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 
17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి.

* భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత.

* హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది.

* రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి.

* మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి.

* ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి.

* 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. 

* 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో  నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు.

* సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి.

*సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు.

* సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. &lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}&lt;/ref&gt; ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 

1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు.

== ఆసియా యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;
.
అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. 

'''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు.

'''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. 
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.

'''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు.
* ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు.

'''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి &amp; గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు.

'''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు.

'''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు.

మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.

== భారతదేశ యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. 

గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది.

1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు.

===మొఘల్ భారతదేశం===
టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు.

అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి.

===గోల్కొండ===
టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే.

టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి.

===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు===
1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి.

మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి.

== ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు ==
'''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. 

'''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు.

'''సిలోన్‌ ''':  టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం  తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే  రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. 

టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు.

==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు==
టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది.

===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ ===
[[File:The Hope Diamond - SIA.jpg|thumb|హోప్ డైమండ్]]
1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి  'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు  ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా  స్థిరపడింది..&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;&gt;{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; 

సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన  స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;  టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు.

=== గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ ===
1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో [[గ్రేట్ మొగల్ డైమండ్ | గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్]] (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. 

తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు.

== వాణిజ్య పరిశీలనలు ==

టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt;

* వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), 
* ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. 
* వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. 
* పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, 
* రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు:

భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు.

ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది 

== భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు ==
టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో  ఆవిష్కరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}&lt;/ref&gt; తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు.

=== కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య ===
ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు.

=== వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు ===
భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt; సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి.

=== పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు ===
భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; పునర్జన్మ, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ, గోవుకు ఉన్న మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం సంబంధం కలిగిన విశ్వాసాలుగా టావెర్నియర్ తన రచనలో వర్ణించాడు. 

=== సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు ===
[[File:Banyans Yogis.jpeg|thumb|ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా గ్రంథంలో టావెర్నియర్ చేర్చిన చిత్రం: మర్రిచెట్టు కింద వివిధ యోగాసన, తపస్సు భంగిమల్లో ఉన్న హిందూ సన్యాసులు]]
భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా (&quot;absurd&quot;) విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి.

=== సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు ===
భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు.

=== 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు ===
టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది.

=== విధవత్వ ఆచారాలు ===
స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను  విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు.

సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది.

=== సతీసహగమన ఆచారాలు ===
సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. 

రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి &quot;ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను&quot; (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. 

మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ఇచ్చి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ వర్ణనల ప్రకారం, సతీసహగమన పద్ధతులు ప్రాంతాన్నిబట్టి భిన్నంగా ఉండేవి; సతి నిర్వహణలో కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు సైతం వేర్వేరు పాత్రలు పోషించినట్లు అతను నమోదు చేశాడు

=== బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం ===
బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; 

== చివరి జీవితం ==
[[File:Aubonne-Eglise-Bourg.jpg|thumb|టావెర్నియర్ కోసం అబోన్నే పట్టణం (స్విట్జర్లాండ్)లో మినార్-శైలి టవర్‌తో నిర్మించబడిన కాజల్ ]] 
టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. 

ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు.  14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న అబోన్నే (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ అబోన్నే' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.  

జీవితపు చివరి దశలోనూ వ్యాపార సంకల్పంతో రష్యా మీదుగా తూర్పు దేశాలకు వెళ్లేందుకు టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరిలో బయలుదేరాడు. అయితే తీవ్రమైన శీతల వాతావరణం, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా మాస్కో చేరుకోకముందే స్మోలెన్స్క్‌ (Smolensk-రష్యా)లో 84వ ఏట మరణించాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని మరణాన్ని కాల్పనిక &quot;శాపం&quot; కథలతో ముడిపెట్టే వాదనలను వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు కొట్టిపారేస్తూ, ఇది వృద్ధాప్యం వల్ల సంభవించిన సహజ మరణమేనని నిర్ధారించారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. గతంలో మాస్కోలో అతని సమాధి ఉన్నట్లు వచ్చిన కథనాలు తరువాతి పరిశోధనల్లో ఆధారరహితమైనవిగా తేలాయి. 

== గ్రంథ రచన &amp; ఆంగ్ల అనువాదాలు ==
టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి.

1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది.

వాలెంటైన్ బాల్ ఆంగ్ల అనువాదానికి ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు, తాజా పరిశోధనలను జోడించి 1925లో వెలువరించిన సరికొత్త సంచిక—టావెర్నియర్ భారత యాత్రా విశేషాలను అధ్యయనం చేయడానికి నేటికీ అత్యంత విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ప్రామాణిక ఆంగ్ల ఆధార గ్రంథాలలో (scholarly editions) ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది.

== టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ==
టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో  కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు.

16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం.

అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలో విశ్లేషించాల్సి ఉంటుంది. టావెర్నియర్ ఆధునిక శాస్త్రీయ శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వర్తకుడు, యాత్రికుడు మరియు పరిశీలకుడు. భారతీయ సమాజం, మతాలపై అతను చేసిన వ్యాఖ్యానాల్లో, తనకు పరిచితమైన యూరోపియన్, క్రైస్తవ భావనలు మరియు విలువల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల అతని రచనలను చారిత్రక మూలంగా ఉపయోగించేటప్పుడు ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు, విన్న సమాచారం, అతని స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం అవసరం. ఈ భేదం అతను నమోదు చేసిన వివిధ అంశాలకు ఇవ్వవలసిన చారిత్రక ప్రాధాన్యతను (historical weight) అంచనా వేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం ==
చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 
17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా &quot;వాణిజ్య చరిత్ర&quot;, భారతీయ వజ్రాలు–&quot;రత్నాల చరిత్ర&quot;, మొఘల్  &quot;భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర&quot;

మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. అతను యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue) తరువాత 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ'గా, అనంతరం సుప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్‌'గా రూపాంతరం చెందింది. ఈ వజ్రం గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినదేనని సాధారణంగా భావిస్తున్నప్పటికీ, టావెర్నియర్ దీనిని ఏ గని నుండి సేకరించాడనే విషయంపై నిర్దిష్ట ఆధారాలు లేవు.  దీనితో పాటు మొఘల్ ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం వంటి రత్నఖచిత కళాఖండాలు, ‘గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్’ వంటి అపురూప రత్నాల పరిమాణాలు, ఆకృతి, కటింగ్ మరియు రేఖాచిత్రాలపై టావెర్నియర్ అందించిన వివరాలు రత్నాల చరిత్ర అధ్యయనానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన ఆధారాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి.

చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఇతని గ్రంథమైన ''ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా'' ఒక కీలక చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. కేవలం రాజదర్బారులకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, వర్తక మార్గాలు (బిడారు బాటలు), మతాచారాలు, సామాన్య ప్రజల జీవనశైలికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేయడం వల్ల, 17వ శతాబ్దపు భారతదేశాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఈ రచన ఒక ముఖ్యమైన సమాచార వనరుగా మారింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో భారతదేశంలో యూరోపియన్ వాణిజ్య కార్యకలాపాలు విస్తరిస్తున్న నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ గ్రంథం, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనానికి ప్రాధాన్యత కలిగిన మూలంగా గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు ==

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* Wise, Richard W., The French Blue: A Novel of the 17th Century. Brunswick House Press, 2010. ISBN 0-9728223-6-4.
* Harlow, George E. 2012. &quot;The Buyer's Guide to India, Circa 1678.&quot; In: Baione, Tom. 2012. Natural histories: extraordinary rare book selections from the American Museum of Natural History Library. New York, NY: Sterling Signature. ISBN 9781402791499; 1402791496.
* Malecka, Anna, &quot;The Great Mughal and the Orlov: One and the Same Diamond ?&quot; The Journal of Gemmology, vol. 35 (2016)
* Malecka, Anna, &quot;Daryā-ye Nur: History and Myth of a Crown Jewel of Iran&quot;, Iranian Studies vol. 51 (2018), https://dx.doi.org/10.1080/00210862.2017.1362952

== బాహ్య లింకులు == 

== చిత్రమాలిక == 

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>9mj9gphc01pyl1glemyc9ur0fuvtvxl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957380</id>
      <parentid>4957379</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:34:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vmakumar</username>
        <id>44743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ప్రసిద్ధ వజ్రాలు */</comment>
      <origin>4957380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113137" sha1="dwo52mxlqdbx1w0g2g6j55b8ksw6exu" xml:space="preserve">{{in use}}
[[File:Jean-Baptist Tavernier, by Nicolas de Largillière.jpg|thumb|ప్రాచ్య వస్త్రధారణలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్, 1679]]
{{Infobox person
| name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg
| caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| birth_date = 1605
| birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్
| death_date = 1689
| death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా
| occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత
| known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు
| notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''
}}

'''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .&lt;ref name=&quot;LOC&quot;&gt;{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు.

టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

== టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 
17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి.

* భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత.

* హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది.

* రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి.

* మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి.

* ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి.

* 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. 

* 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో  నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు.

* సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి.

*సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు.

* సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. &lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}&lt;/ref&gt; ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 

1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు.

== ఆసియా యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;
.
అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. 

'''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు.

'''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. 
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.

'''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు.
* ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు.

'''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి &amp; గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు.

'''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు.

'''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు.

మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.

== భారతదేశ యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. 

గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది.

1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు.

===మొఘల్ భారతదేశం===
టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు.

అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి.

===గోల్కొండ===
టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే.

టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి.

===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు===
1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి.

మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి.

== ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు ==
'''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. 

'''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు.

'''సిలోన్‌ ''':  టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం  తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే  రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. 

టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు.

==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు==
[[File:Schets van de ruwe Hope diamant door Tavernier.jpg|right|thumb|upright=.8|టావెర్నియర్ బ్లూ వజ్రానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ గీసిన అసలు రేఖాచిత్రం]]
టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది.

===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ ===
[[File:The Hope Diamond - SIA.jpg|thumb|హోప్ డైమండ్]]
1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి  'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు  ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా  స్థిరపడింది..&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;&gt;{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; 

సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన  స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;  టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు.

=== గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ ===
1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో [[గ్రేట్ మొగల్ డైమండ్ | గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్]] (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. 

తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు.

== వాణిజ్య పరిశీలనలు ==

టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt;

* వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), 
* ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. 
* వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. 
* పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, 
* రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు:

భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు.

ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది 

== భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు ==
టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో  ఆవిష్కరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}&lt;/ref&gt; తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు.

=== కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య ===
ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు.

=== వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు ===
భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt; సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి.

=== పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు ===
భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; పునర్జన్మ, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ, గోవుకు ఉన్న మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం సంబంధం కలిగిన విశ్వాసాలుగా టావెర్నియర్ తన రచనలో వర్ణించాడు. 

=== సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు ===
[[File:Banyans Yogis.jpeg|thumb|ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా గ్రంథంలో టావెర్నియర్ చేర్చిన చిత్రం: మర్రిచెట్టు కింద వివిధ యోగాసన, తపస్సు భంగిమల్లో ఉన్న హిందూ సన్యాసులు]]
భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా (&quot;absurd&quot;) విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి.

=== సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు ===
భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు.

=== 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు ===
టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది.

=== విధవత్వ ఆచారాలు ===
స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను  విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు.

సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది.

=== సతీసహగమన ఆచారాలు ===
సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. 

రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి &quot;ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను&quot; (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. 

మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ఇచ్చి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ వర్ణనల ప్రకారం, సతీసహగమన పద్ధతులు ప్రాంతాన్నిబట్టి భిన్నంగా ఉండేవి; సతి నిర్వహణలో కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు సైతం వేర్వేరు పాత్రలు పోషించినట్లు అతను నమోదు చేశాడు

=== బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం ===
బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; 

== చివరి జీవితం ==
[[File:Aubonne-Eglise-Bourg.jpg|thumb|టావెర్నియర్ కోసం అబోన్నే పట్టణం (స్విట్జర్లాండ్)లో మినార్-శైలి టవర్‌తో నిర్మించబడిన కాజల్ ]] 
టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. 

ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు.  14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న అబోన్నే (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ అబోన్నే' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.  

జీవితపు చివరి దశలోనూ వ్యాపార సంకల్పంతో రష్యా మీదుగా తూర్పు దేశాలకు వెళ్లేందుకు టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరిలో బయలుదేరాడు. అయితే తీవ్రమైన శీతల వాతావరణం, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా మాస్కో చేరుకోకముందే స్మోలెన్స్క్‌ (Smolensk-రష్యా)లో 84వ ఏట మరణించాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని మరణాన్ని కాల్పనిక &quot;శాపం&quot; కథలతో ముడిపెట్టే వాదనలను వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు కొట్టిపారేస్తూ, ఇది వృద్ధాప్యం వల్ల సంభవించిన సహజ మరణమేనని నిర్ధారించారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. గతంలో మాస్కోలో అతని సమాధి ఉన్నట్లు వచ్చిన కథనాలు తరువాతి పరిశోధనల్లో ఆధారరహితమైనవిగా తేలాయి. 

== గ్రంథ రచన &amp; ఆంగ్ల అనువాదాలు ==
టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి.

1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది.

వాలెంటైన్ బాల్ ఆంగ్ల అనువాదానికి ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు, తాజా పరిశోధనలను జోడించి 1925లో వెలువరించిన సరికొత్త సంచిక—టావెర్నియర్ భారత యాత్రా విశేషాలను అధ్యయనం చేయడానికి నేటికీ అత్యంత విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ప్రామాణిక ఆంగ్ల ఆధార గ్రంథాలలో (scholarly editions) ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది.

== టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ==
టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో  కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు.

16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం.

అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలో విశ్లేషించాల్సి ఉంటుంది. టావెర్నియర్ ఆధునిక శాస్త్రీయ శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వర్తకుడు, యాత్రికుడు మరియు పరిశీలకుడు. భారతీయ సమాజం, మతాలపై అతను చేసిన వ్యాఖ్యానాల్లో, తనకు పరిచితమైన యూరోపియన్, క్రైస్తవ భావనలు మరియు విలువల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల అతని రచనలను చారిత్రక మూలంగా ఉపయోగించేటప్పుడు ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు, విన్న సమాచారం, అతని స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం అవసరం. ఈ భేదం అతను నమోదు చేసిన వివిధ అంశాలకు ఇవ్వవలసిన చారిత్రక ప్రాధాన్యతను (historical weight) అంచనా వేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం ==
చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 
17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా &quot;వాణిజ్య చరిత్ర&quot;, భారతీయ వజ్రాలు–&quot;రత్నాల చరిత్ర&quot;, మొఘల్  &quot;భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర&quot;

మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. అతను యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue) తరువాత 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ'గా, అనంతరం సుప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్‌'గా రూపాంతరం చెందింది. ఈ వజ్రం గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినదేనని సాధారణంగా భావిస్తున్నప్పటికీ, టావెర్నియర్ దీనిని ఏ గని నుండి సేకరించాడనే విషయంపై నిర్దిష్ట ఆధారాలు లేవు.  దీనితో పాటు మొఘల్ ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం వంటి రత్నఖచిత కళాఖండాలు, ‘గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్’ వంటి అపురూప రత్నాల పరిమాణాలు, ఆకృతి, కటింగ్ మరియు రేఖాచిత్రాలపై టావెర్నియర్ అందించిన వివరాలు రత్నాల చరిత్ర అధ్యయనానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన ఆధారాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి.

చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఇతని గ్రంథమైన ''ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా'' ఒక కీలక చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. కేవలం రాజదర్బారులకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, వర్తక మార్గాలు (బిడారు బాటలు), మతాచారాలు, సామాన్య ప్రజల జీవనశైలికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేయడం వల్ల, 17వ శతాబ్దపు భారతదేశాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఈ రచన ఒక ముఖ్యమైన సమాచార వనరుగా మారింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో భారతదేశంలో యూరోపియన్ వాణిజ్య కార్యకలాపాలు విస్తరిస్తున్న నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ గ్రంథం, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనానికి ప్రాధాన్యత కలిగిన మూలంగా గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు ==

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* Wise, Richard W., The French Blue: A Novel of the 17th Century. Brunswick House Press, 2010. ISBN 0-9728223-6-4.
* Harlow, George E. 2012. &quot;The Buyer's Guide to India, Circa 1678.&quot; In: Baione, Tom. 2012. Natural histories: extraordinary rare book selections from the American Museum of Natural History Library. New York, NY: Sterling Signature. ISBN 9781402791499; 1402791496.
* Malecka, Anna, &quot;The Great Mughal and the Orlov: One and the Same Diamond ?&quot; The Journal of Gemmology, vol. 35 (2016)
* Malecka, Anna, &quot;Daryā-ye Nur: History and Myth of a Crown Jewel of Iran&quot;, Iranian Studies vol. 51 (2018), https://dx.doi.org/10.1080/00210862.2017.1362952

== బాహ్య లింకులు == 

== చిత్రమాలిక == 

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>dwo52mxlqdbx1w0g2g6j55b8ksw6exu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957381</id>
      <parentid>4957380</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:35:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vmakumar</username>
        <id>44743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ప్రసిద్ధ వజ్రాలు */</comment>
      <origin>4957381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112858" sha1="rn0fum0japlx79dsgwkp3kstrzzgq6b" xml:space="preserve">{{in use}}
[[File:Jean-Baptist Tavernier, by Nicolas de Largillière.jpg|thumb|ప్రాచ్య వస్త్రధారణలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్, 1679]]
{{Infobox person
| name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg
| caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| birth_date = 1605
| birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్
| death_date = 1689
| death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా
| occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత
| known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు
| notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''
}}

'''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .&lt;ref name=&quot;LOC&quot;&gt;{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు.

టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

== టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 
17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి.

* భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత.

* హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది.

* రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి.

* మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి.

* ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి.

* 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. 

* 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో  నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు.

* సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి.

*సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు.

* సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. &lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}&lt;/ref&gt; ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 

1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు.

== ఆసియా యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;
.
అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. 

'''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు.

'''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. 
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.

'''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు.
* ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు.

'''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి &amp; గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు.

'''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు.

'''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు.

మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.

== భారతదేశ యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. 

గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది.

1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు.

===మొఘల్ భారతదేశం===
టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు.

అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి.

===గోల్కొండ===
టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే.

టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి.

===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు===
1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి.

మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి.

== ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు ==
'''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. 

'''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు.

'''సిలోన్‌ ''':  టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం  తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే  రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. 

టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు.

==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు==

టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది.

===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ ===
[[File:The Hope Diamond - SIA.jpg|thumb|హోప్ డైమండ్]]
1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి  'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు  ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా  స్థిరపడింది..&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;&gt;{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; 

సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన  స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;  టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు.

=== గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ ===
1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో [[గ్రేట్ మొగల్ డైమండ్ | గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్]] (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. 

తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు.

== వాణిజ్య పరిశీలనలు ==

టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt;

* వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), 
* ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. 
* వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. 
* పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, 
* రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు:

భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు.

ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది 

== భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు ==
టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో  ఆవిష్కరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}&lt;/ref&gt; తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు.

=== కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య ===
ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు.

=== వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు ===
భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt; సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి.

=== పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు ===
భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; పునర్జన్మ, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ, గోవుకు ఉన్న మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం సంబంధం కలిగిన విశ్వాసాలుగా టావెర్నియర్ తన రచనలో వర్ణించాడు. 

=== సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు ===
[[File:Banyans Yogis.jpeg|thumb|ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా గ్రంథంలో టావెర్నియర్ చేర్చిన చిత్రం: మర్రిచెట్టు కింద వివిధ యోగాసన, తపస్సు భంగిమల్లో ఉన్న హిందూ సన్యాసులు]]
భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా (&quot;absurd&quot;) విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి.

=== సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు ===
భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు.

=== 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు ===
టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది.

=== విధవత్వ ఆచారాలు ===
స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను  విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు.

సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది.

=== సతీసహగమన ఆచారాలు ===
సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. 

రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి &quot;ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను&quot; (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. 

మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ఇచ్చి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ వర్ణనల ప్రకారం, సతీసహగమన పద్ధతులు ప్రాంతాన్నిబట్టి భిన్నంగా ఉండేవి; సతి నిర్వహణలో కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు సైతం వేర్వేరు పాత్రలు పోషించినట్లు అతను నమోదు చేశాడు

=== బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం ===
బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; 

== చివరి జీవితం ==
[[File:Aubonne-Eglise-Bourg.jpg|thumb|టావెర్నియర్ కోసం అబోన్నే పట్టణం (స్విట్జర్లాండ్)లో మినార్-శైలి టవర్‌తో నిర్మించబడిన కాజల్ ]] 
టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. 

ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు.  14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న అబోన్నే (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ అబోన్నే' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.  

జీవితపు చివరి దశలోనూ వ్యాపార సంకల్పంతో రష్యా మీదుగా తూర్పు దేశాలకు వెళ్లేందుకు టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరిలో బయలుదేరాడు. అయితే తీవ్రమైన శీతల వాతావరణం, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా మాస్కో చేరుకోకముందే స్మోలెన్స్క్‌ (Smolensk-రష్యా)లో 84వ ఏట మరణించాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని మరణాన్ని కాల్పనిక &quot;శాపం&quot; కథలతో ముడిపెట్టే వాదనలను వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు కొట్టిపారేస్తూ, ఇది వృద్ధాప్యం వల్ల సంభవించిన సహజ మరణమేనని నిర్ధారించారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. గతంలో మాస్కోలో అతని సమాధి ఉన్నట్లు వచ్చిన కథనాలు తరువాతి పరిశోధనల్లో ఆధారరహితమైనవిగా తేలాయి. 

== గ్రంథ రచన &amp; ఆంగ్ల అనువాదాలు ==
టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి.

1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది.

వాలెంటైన్ బాల్ ఆంగ్ల అనువాదానికి ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు, తాజా పరిశోధనలను జోడించి 1925లో వెలువరించిన సరికొత్త సంచిక—టావెర్నియర్ భారత యాత్రా విశేషాలను అధ్యయనం చేయడానికి నేటికీ అత్యంత విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ప్రామాణిక ఆంగ్ల ఆధార గ్రంథాలలో (scholarly editions) ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది.

== టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ==
టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో  కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు.

16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం.

అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలో విశ్లేషించాల్సి ఉంటుంది. టావెర్నియర్ ఆధునిక శాస్త్రీయ శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వర్తకుడు, యాత్రికుడు మరియు పరిశీలకుడు. భారతీయ సమాజం, మతాలపై అతను చేసిన వ్యాఖ్యానాల్లో, తనకు పరిచితమైన యూరోపియన్, క్రైస్తవ భావనలు మరియు విలువల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల అతని రచనలను చారిత్రక మూలంగా ఉపయోగించేటప్పుడు ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు, విన్న సమాచారం, అతని స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం అవసరం. ఈ భేదం అతను నమోదు చేసిన వివిధ అంశాలకు ఇవ్వవలసిన చారిత్రక ప్రాధాన్యతను (historical weight) అంచనా వేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం ==
చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 
17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా &quot;వాణిజ్య చరిత్ర&quot;, భారతీయ వజ్రాలు–&quot;రత్నాల చరిత్ర&quot;, మొఘల్  &quot;భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర&quot;

మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. అతను యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue) తరువాత 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ'గా, అనంతరం సుప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్‌'గా రూపాంతరం చెందింది. ఈ వజ్రం గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినదేనని సాధారణంగా భావిస్తున్నప్పటికీ, టావెర్నియర్ దీనిని ఏ గని నుండి సేకరించాడనే విషయంపై నిర్దిష్ట ఆధారాలు లేవు.  దీనితో పాటు మొఘల్ ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం వంటి రత్నఖచిత కళాఖండాలు, ‘గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్’ వంటి అపురూప రత్నాల పరిమాణాలు, ఆకృతి, కటింగ్ మరియు రేఖాచిత్రాలపై టావెర్నియర్ అందించిన వివరాలు రత్నాల చరిత్ర అధ్యయనానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన ఆధారాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి.

చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఇతని గ్రంథమైన ''ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా'' ఒక కీలక చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. కేవలం రాజదర్బారులకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, వర్తక మార్గాలు (బిడారు బాటలు), మతాచారాలు, సామాన్య ప్రజల జీవనశైలికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేయడం వల్ల, 17వ శతాబ్దపు భారతదేశాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఈ రచన ఒక ముఖ్యమైన సమాచార వనరుగా మారింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో భారతదేశంలో యూరోపియన్ వాణిజ్య కార్యకలాపాలు విస్తరిస్తున్న నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ గ్రంథం, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనానికి ప్రాధాన్యత కలిగిన మూలంగా గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు ==

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* Wise, Richard W., The French Blue: A Novel of the 17th Century. Brunswick House Press, 2010. ISBN 0-9728223-6-4.
* Harlow, George E. 2012. &quot;The Buyer's Guide to India, Circa 1678.&quot; In: Baione, Tom. 2012. Natural histories: extraordinary rare book selections from the American Museum of Natural History Library. New York, NY: Sterling Signature. ISBN 9781402791499; 1402791496.
* Malecka, Anna, &quot;The Great Mughal and the Orlov: One and the Same Diamond ?&quot; The Journal of Gemmology, vol. 35 (2016)
* Malecka, Anna, &quot;Daryā-ye Nur: History and Myth of a Crown Jewel of Iran&quot;, Iranian Studies vol. 51 (2018), https://dx.doi.org/10.1080/00210862.2017.1362952

== బాహ్య లింకులు == 

== చిత్రమాలిక == 

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>rn0fum0japlx79dsgwkp3kstrzzgq6b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957382</id>
      <parentid>4957381</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T18:35:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vmakumar</username>
        <id>44743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ */</comment>
      <origin>4957382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113137" sha1="ghxe572yhwnh5g6oyjexqsyjcas5jry" xml:space="preserve">{{in use}}
[[File:Jean-Baptist Tavernier, by Nicolas de Largillière.jpg|thumb|ప్రాచ్య వస్త్రధారణలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్, 1679]]
{{Infobox person
| name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg
| caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| birth_date = 1605
| birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్
| death_date = 1689
| death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా
| occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత
| known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు
| notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''
}}

'''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .&lt;ref name=&quot;LOC&quot;&gt;{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు.

టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

== టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 
17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి.

* భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత.

* హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది.

* రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి.

* మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి.

* ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి.

* 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. 

* 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో  నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు.

* సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి.

*సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు.

* సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. &lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}&lt;/ref&gt; ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 

1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు.

== ఆసియా యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;
.
అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. 

'''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు.

'''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. 
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.

'''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు.
* ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు.

'''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి &amp; గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు.

'''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు.

'''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు.

మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.

== భారతదేశ యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. 

గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది.

1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు.

===మొఘల్ భారతదేశం===
టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు.

అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి.

===గోల్కొండ===
టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే.

టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి.

===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు===
1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి.

మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి.

== ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు ==
'''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. 

'''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు.

'''సిలోన్‌ ''':  టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం  తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే  రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. 

టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు.

==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు==

టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది.

===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ ===
[[File:Schets van de ruwe Hope diamant door Tavernier.jpg|left|thumb|upright=.8|టావెర్నియర్ బ్లూ వజ్రానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ గీసిన అసలు రేఖాచిత్రం]]
[[File:The Hope Diamond - SIA.jpg|thumb|హోప్ డైమండ్]]
1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి  'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు  ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా  స్థిరపడింది..&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;&gt;{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; 

సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన  స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;  టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు.

=== గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ ===
1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో [[గ్రేట్ మొగల్ డైమండ్ | గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్]] (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. 

తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు.

== వాణిజ్య పరిశీలనలు ==

టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt;

* వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), 
* ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. 
* వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. 
* పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, 
* రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు:

భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు.

ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది 

== భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు ==
టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో  ఆవిష్కరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}&lt;/ref&gt; తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు.

=== కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య ===
ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు.

=== వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు ===
భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt; సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి.

=== పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు ===
భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; పునర్జన్మ, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ, గోవుకు ఉన్న మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం సంబంధం కలిగిన విశ్వాసాలుగా టావెర్నియర్ తన రచనలో వర్ణించాడు. 

=== సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు ===
[[File:Banyans Yogis.jpeg|thumb|ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా గ్రంథంలో టావెర్నియర్ చేర్చిన చిత్రం: మర్రిచెట్టు కింద వివిధ యోగాసన, తపస్సు భంగిమల్లో ఉన్న హిందూ సన్యాసులు]]
భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా (&quot;absurd&quot;) విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి.

=== సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు ===
భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు.

=== 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు ===
టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది.

=== విధవత్వ ఆచారాలు ===
స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను  విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు.

సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది.

=== సతీసహగమన ఆచారాలు ===
సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. 

రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి &quot;ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను&quot; (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. 

మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ఇచ్చి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ వర్ణనల ప్రకారం, సతీసహగమన పద్ధతులు ప్రాంతాన్నిబట్టి భిన్నంగా ఉండేవి; సతి నిర్వహణలో కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు సైతం వేర్వేరు పాత్రలు పోషించినట్లు అతను నమోదు చేశాడు

=== బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం ===
బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; 

== చివరి జీవితం ==
[[File:Aubonne-Eglise-Bourg.jpg|thumb|టావెర్నియర్ కోసం అబోన్నే పట్టణం (స్విట్జర్లాండ్)లో మినార్-శైలి టవర్‌తో నిర్మించబడిన కాజల్ ]] 
టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. 

ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు.  14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న అబోన్నే (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ అబోన్నే' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.  

జీవితపు చివరి దశలోనూ వ్యాపార సంకల్పంతో రష్యా మీదుగా తూర్పు దేశాలకు వెళ్లేందుకు టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరిలో బయలుదేరాడు. అయితే తీవ్రమైన శీతల వాతావరణం, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా మాస్కో చేరుకోకముందే స్మోలెన్స్క్‌ (Smolensk-రష్యా)లో 84వ ఏట మరణించాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని మరణాన్ని కాల్పనిక &quot;శాపం&quot; కథలతో ముడిపెట్టే వాదనలను వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు కొట్టిపారేస్తూ, ఇది వృద్ధాప్యం వల్ల సంభవించిన సహజ మరణమేనని నిర్ధారించారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. గతంలో మాస్కోలో అతని సమాధి ఉన్నట్లు వచ్చిన కథనాలు తరువాతి పరిశోధనల్లో ఆధారరహితమైనవిగా తేలాయి. 

== గ్రంథ రచన &amp; ఆంగ్ల అనువాదాలు ==
టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి.

1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది.

వాలెంటైన్ బాల్ ఆంగ్ల అనువాదానికి ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు, తాజా పరిశోధనలను జోడించి 1925లో వెలువరించిన సరికొత్త సంచిక—టావెర్నియర్ భారత యాత్రా విశేషాలను అధ్యయనం చేయడానికి నేటికీ అత్యంత విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ప్రామాణిక ఆంగ్ల ఆధార గ్రంథాలలో (scholarly editions) ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది.

== టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ==
టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో  కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు.

16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం.

అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలో విశ్లేషించాల్సి ఉంటుంది. టావెర్నియర్ ఆధునిక శాస్త్రీయ శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వర్తకుడు, యాత్రికుడు మరియు పరిశీలకుడు. భారతీయ సమాజం, మతాలపై అతను చేసిన వ్యాఖ్యానాల్లో, తనకు పరిచితమైన యూరోపియన్, క్రైస్తవ భావనలు మరియు విలువల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల అతని రచనలను చారిత్రక మూలంగా ఉపయోగించేటప్పుడు ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు, విన్న సమాచారం, అతని స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం అవసరం. ఈ భేదం అతను నమోదు చేసిన వివిధ అంశాలకు ఇవ్వవలసిన చారిత్రక ప్రాధాన్యతను (historical weight) అంచనా వేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం ==
చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 
17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా &quot;వాణిజ్య చరిత్ర&quot;, భారతీయ వజ్రాలు–&quot;రత్నాల చరిత్ర&quot;, మొఘల్  &quot;భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర&quot;

మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. అతను యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue) తరువాత 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ'గా, అనంతరం సుప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్‌'గా రూపాంతరం చెందింది. ఈ వజ్రం గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినదేనని సాధారణంగా భావిస్తున్నప్పటికీ, టావెర్నియర్ దీనిని ఏ గని నుండి సేకరించాడనే విషయంపై నిర్దిష్ట ఆధారాలు లేవు.  దీనితో పాటు మొఘల్ ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం వంటి రత్నఖచిత కళాఖండాలు, ‘గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్’ వంటి అపురూప రత్నాల పరిమాణాలు, ఆకృతి, కటింగ్ మరియు రేఖాచిత్రాలపై టావెర్నియర్ అందించిన వివరాలు రత్నాల చరిత్ర అధ్యయనానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన ఆధారాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి.

చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఇతని గ్రంథమైన ''ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా'' ఒక కీలక చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. కేవలం రాజదర్బారులకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, వర్తక మార్గాలు (బిడారు బాటలు), మతాచారాలు, సామాన్య ప్రజల జీవనశైలికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేయడం వల్ల, 17వ శతాబ్దపు భారతదేశాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఈ రచన ఒక ముఖ్యమైన సమాచార వనరుగా మారింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో భారతదేశంలో యూరోపియన్ వాణిజ్య కార్యకలాపాలు విస్తరిస్తున్న నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ గ్రంథం, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనానికి ప్రాధాన్యత కలిగిన మూలంగా గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు ==

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* Wise, Richard W., The French Blue: A Novel of the 17th Century. Brunswick House Press, 2010. ISBN 0-9728223-6-4.
* Harlow, George E. 2012. &quot;The Buyer's Guide to India, Circa 1678.&quot; In: Baione, Tom. 2012. Natural histories: extraordinary rare book selections from the American Museum of Natural History Library. New York, NY: Sterling Signature. ISBN 9781402791499; 1402791496.
* Malecka, Anna, &quot;The Great Mughal and the Orlov: One and the Same Diamond ?&quot; The Journal of Gemmology, vol. 35 (2016)
* Malecka, Anna, &quot;Daryā-ye Nur: History and Myth of a Crown Jewel of Iran&quot;, Iranian Studies vol. 51 (2018), https://dx.doi.org/10.1080/00210862.2017.1362952

== బాహ్య లింకులు == 

== చిత్రమాలిక == 

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>ghxe572yhwnh5g6oyjexqsyjcas5jry</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957411</id>
      <parentid>4957382</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:18:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vmakumar</username>
        <id>44743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* బాహ్య లింకులు */</comment>
      <origin>4957411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113508" sha1="790qbzuxnxy4v95mkueib76ch3ss6b8" xml:space="preserve">{{in use}}
[[File:Jean-Baptist Tavernier, by Nicolas de Largillière.jpg|thumb|ప్రాచ్య వస్త్రధారణలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్, 1679]]
{{Infobox person
| name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg
| caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| birth_date = 1605
| birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్
| death_date = 1689
| death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా
| occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత
| known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు
| notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''
}}

'''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .&lt;ref name=&quot;LOC&quot;&gt;{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు.

టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

== టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 
17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి.

* భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత.

* హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది.

* రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి.

* మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి.

* ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి.

* 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. 

* 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో  నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు.

* సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి.

*సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు.

* సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. &lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}&lt;/ref&gt; ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 

1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు.

== ఆసియా యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;
.
అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. 

'''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు.

'''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. 
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.

'''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు.
* ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు.

'''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి &amp; గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు.

'''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు.

'''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు.

మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.

== భారతదేశ యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. 

గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది.

1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు.

===మొఘల్ భారతదేశం===
టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు.

అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి.

===గోల్కొండ===
టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే.

టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి.

===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు===
1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి.

మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి.

== ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు ==
'''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. 

'''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు.

'''సిలోన్‌ ''':  టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం  తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే  రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. 

టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు.

==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు==

టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది.

===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ ===
[[File:Schets van de ruwe Hope diamant door Tavernier.jpg|left|thumb|upright=.8|టావెర్నియర్ బ్లూ వజ్రానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ గీసిన అసలు రేఖాచిత్రం]]
[[File:The Hope Diamond - SIA.jpg|thumb|హోప్ డైమండ్]]
1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి  'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు  ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా  స్థిరపడింది..&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;&gt;{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; 

సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన  స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;  టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు.

=== గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ ===
1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో [[గ్రేట్ మొగల్ డైమండ్ | గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్]] (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. 

తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు.

== వాణిజ్య పరిశీలనలు ==

టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt;

* వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), 
* ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. 
* వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. 
* పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, 
* రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు:

భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు.

ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది 

== భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు ==
టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో  ఆవిష్కరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}&lt;/ref&gt; తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు.

=== కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య ===
ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు.

=== వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు ===
భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt; సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి.

=== పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు ===
భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; పునర్జన్మ, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ, గోవుకు ఉన్న మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం సంబంధం కలిగిన విశ్వాసాలుగా టావెర్నియర్ తన రచనలో వర్ణించాడు. 

=== సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు ===
[[File:Banyans Yogis.jpeg|thumb|ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా గ్రంథంలో టావెర్నియర్ చేర్చిన చిత్రం: మర్రిచెట్టు కింద వివిధ యోగాసన, తపస్సు భంగిమల్లో ఉన్న హిందూ సన్యాసులు]]
భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా (&quot;absurd&quot;) విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి.

=== సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు ===
భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు.

=== 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు ===
టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది.

=== విధవత్వ ఆచారాలు ===
స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను  విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు.

సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది.

=== సతీసహగమన ఆచారాలు ===
సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. 

రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి &quot;ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను&quot; (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. 

మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ఇచ్చి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ వర్ణనల ప్రకారం, సతీసహగమన పద్ధతులు ప్రాంతాన్నిబట్టి భిన్నంగా ఉండేవి; సతి నిర్వహణలో కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు సైతం వేర్వేరు పాత్రలు పోషించినట్లు అతను నమోదు చేశాడు

=== బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం ===
బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; 

== చివరి జీవితం ==
[[File:Aubonne-Eglise-Bourg.jpg|thumb|టావెర్నియర్ కోసం అబోన్నే పట్టణం (స్విట్జర్లాండ్)లో మినార్-శైలి టవర్‌తో నిర్మించబడిన కాజల్ ]] 
టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. 

ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు.  14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న అబోన్నే (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ అబోన్నే' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.  

జీవితపు చివరి దశలోనూ వ్యాపార సంకల్పంతో రష్యా మీదుగా తూర్పు దేశాలకు వెళ్లేందుకు టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరిలో బయలుదేరాడు. అయితే తీవ్రమైన శీతల వాతావరణం, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా మాస్కో చేరుకోకముందే స్మోలెన్స్క్‌ (Smolensk-రష్యా)లో 84వ ఏట మరణించాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని మరణాన్ని కాల్పనిక &quot;శాపం&quot; కథలతో ముడిపెట్టే వాదనలను వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు కొట్టిపారేస్తూ, ఇది వృద్ధాప్యం వల్ల సంభవించిన సహజ మరణమేనని నిర్ధారించారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. గతంలో మాస్కోలో అతని సమాధి ఉన్నట్లు వచ్చిన కథనాలు తరువాతి పరిశోధనల్లో ఆధారరహితమైనవిగా తేలాయి. 

== గ్రంథ రచన &amp; ఆంగ్ల అనువాదాలు ==
టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి.

1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది.

వాలెంటైన్ బాల్ ఆంగ్ల అనువాదానికి ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు, తాజా పరిశోధనలను జోడించి 1925లో వెలువరించిన సరికొత్త సంచిక—టావెర్నియర్ భారత యాత్రా విశేషాలను అధ్యయనం చేయడానికి నేటికీ అత్యంత విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ప్రామాణిక ఆంగ్ల ఆధార గ్రంథాలలో (scholarly editions) ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది.

== టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ==
టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో  కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు.

16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం.

అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలో విశ్లేషించాల్సి ఉంటుంది. టావెర్నియర్ ఆధునిక శాస్త్రీయ శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వర్తకుడు, యాత్రికుడు మరియు పరిశీలకుడు. భారతీయ సమాజం, మతాలపై అతను చేసిన వ్యాఖ్యానాల్లో, తనకు పరిచితమైన యూరోపియన్, క్రైస్తవ భావనలు మరియు విలువల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల అతని రచనలను చారిత్రక మూలంగా ఉపయోగించేటప్పుడు ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు, విన్న సమాచారం, అతని స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం అవసరం. ఈ భేదం అతను నమోదు చేసిన వివిధ అంశాలకు ఇవ్వవలసిన చారిత్రక ప్రాధాన్యతను (historical weight) అంచనా వేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం ==
చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 
17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా &quot;వాణిజ్య చరిత్ర&quot;, భారతీయ వజ్రాలు–&quot;రత్నాల చరిత్ర&quot;, మొఘల్  &quot;భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర&quot;

మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. అతను యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue) తరువాత 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ'గా, అనంతరం సుప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్‌'గా రూపాంతరం చెందింది. ఈ వజ్రం గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినదేనని సాధారణంగా భావిస్తున్నప్పటికీ, టావెర్నియర్ దీనిని ఏ గని నుండి సేకరించాడనే విషయంపై నిర్దిష్ట ఆధారాలు లేవు.  దీనితో పాటు మొఘల్ ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం వంటి రత్నఖచిత కళాఖండాలు, ‘గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్’ వంటి అపురూప రత్నాల పరిమాణాలు, ఆకృతి, కటింగ్ మరియు రేఖాచిత్రాలపై టావెర్నియర్ అందించిన వివరాలు రత్నాల చరిత్ర అధ్యయనానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన ఆధారాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి.

చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఇతని గ్రంథమైన ''ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా'' ఒక కీలక చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. కేవలం రాజదర్బారులకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, వర్తక మార్గాలు (బిడారు బాటలు), మతాచారాలు, సామాన్య ప్రజల జీవనశైలికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేయడం వల్ల, 17వ శతాబ్దపు భారతదేశాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఈ రచన ఒక ముఖ్యమైన సమాచార వనరుగా మారింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో భారతదేశంలో యూరోపియన్ వాణిజ్య కార్యకలాపాలు విస్తరిస్తున్న నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ గ్రంథం, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనానికి ప్రాధాన్యత కలిగిన మూలంగా గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు ==

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* Wise, Richard W., The French Blue: A Novel of the 17th Century. Brunswick House Press, 2010. ISBN 0-9728223-6-4.
* Harlow, George E. 2012. &quot;The Buyer's Guide to India, Circa 1678.&quot; In: Baione, Tom. 2012. Natural histories: extraordinary rare book selections from the American Museum of Natural History Library. New York, NY: Sterling Signature. ISBN 9781402791499; 1402791496.
* Malecka, Anna, &quot;The Great Mughal and the Orlov: One and the Same Diamond ?&quot; The Journal of Gemmology, vol. 35 (2016)
* Malecka, Anna, &quot;Daryā-ye Nur: History and Myth of a Crown Jewel of Iran&quot;, Iranian Studies vol. 51 (2018), https://dx.doi.org/10.1080/00210862.2017.1362952

== బాహ్య లింకులు ==
* [https://www.loc.gov/item/26013833/ Library of Congress — ''Travels in India'', 1925 edition] 
* [https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ Encyclopaedia Iranica — Jean-Baptiste Tavernier] 
* [https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history Smithsonian National Museum of Natural History — History of the Hope Diamond]

== చిత్రమాలిక == 

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>790qbzuxnxy4v95mkueib76ch3ss6b8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957424</id>
      <parentid>4957411</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:41:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vmakumar</username>
        <id>44743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113803" sha1="67kd8umj3pmkb6pthkgffsqlwuhlexr" xml:space="preserve">{{in use}}
[[File:Jean-Baptist Tavernier, by Nicolas de Largillière.jpg|thumb|ప్రాచ్య వస్త్రధారణలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్, 1679]]
{{Infobox person
| name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg
| caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| birth_date = 1605
| birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్
| death_date = 1689
| death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా
| occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత
| known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు
| notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''
}}

'''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .&lt;ref name=&quot;LOC&quot;&gt;{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు.

టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

== టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 
17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి.

* భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత.

* హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది.

* రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి.

* మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి.

* ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి.

* 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. 

* 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో  నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు.

* సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి.

*సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు.

* సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. &lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}&lt;/ref&gt; ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 

1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు.

== ఆసియా యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. {{cite encyclopedia
 | last = Burger
 | first = Pierre-François
 | title = Tavernier, Jean-Baptiste
 | encyclopedia = Encyclopaedia Iranica
 | date = 4 December 2017
 | url = https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/
 | access-date = 14 September 2026
 | language = en
}} అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;
.
అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. 

'''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు.

'''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. 
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.

'''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు.
* ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు.

'''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి &amp; గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు.

'''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు.

'''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు.

మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.

== భారతదేశ యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. 

గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది.

1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు.

===మొఘల్ భారతదేశం===
టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు.

అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి.

===గోల్కొండ===
టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే.

టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి.

===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు===
1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి.

మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి.

== ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు ==
'''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. 

'''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు.

'''సిలోన్‌ ''':  టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం  తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే  రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. 

టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు.

==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు==

టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది.

===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ ===
[[File:Schets van de ruwe Hope diamant door Tavernier.jpg|left|thumb|upright=.8|టావెర్నియర్ బ్లూ వజ్రానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ గీసిన అసలు రేఖాచిత్రం]]
[[File:The Hope Diamond - SIA.jpg|thumb|హోప్ డైమండ్]]
1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి  'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు  ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా  స్థిరపడింది..&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;&gt;{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; 

సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన  స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;  టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు.

=== గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ ===
1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో [[గ్రేట్ మొగల్ డైమండ్ | గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్]] (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. 

తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు.

== వాణిజ్య పరిశీలనలు ==

టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt;

* వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), 
* ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. 
* వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. 
* పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, 
* రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు:

భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు.

ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది 

== భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు ==
టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో  ఆవిష్కరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}&lt;/ref&gt; తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు.

=== కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య ===
ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు.

=== వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు ===
భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt; సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి.

=== పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు ===
భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; పునర్జన్మ, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ, గోవుకు ఉన్న మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం సంబంధం కలిగిన విశ్వాసాలుగా టావెర్నియర్ తన రచనలో వర్ణించాడు. 

=== సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు ===
[[File:Banyans Yogis.jpeg|thumb|ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా గ్రంథంలో టావెర్నియర్ చేర్చిన చిత్రం: మర్రిచెట్టు కింద వివిధ యోగాసన, తపస్సు భంగిమల్లో ఉన్న హిందూ సన్యాసులు]]
భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా (&quot;absurd&quot;) విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి.

=== సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు ===
భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు.

=== 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు ===
టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది.

=== విధవత్వ ఆచారాలు ===
స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను  విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు.

సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది.

=== సతీసహగమన ఆచారాలు ===
సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. 

రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి &quot;ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను&quot; (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. 

మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ఇచ్చి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ వర్ణనల ప్రకారం, సతీసహగమన పద్ధతులు ప్రాంతాన్నిబట్టి భిన్నంగా ఉండేవి; సతి నిర్వహణలో కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు సైతం వేర్వేరు పాత్రలు పోషించినట్లు అతను నమోదు చేశాడు

=== బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం ===
బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; 

== చివరి జీవితం ==
[[File:Aubonne-Eglise-Bourg.jpg|thumb|టావెర్నియర్ కోసం అబోన్నే పట్టణం (స్విట్జర్లాండ్)లో మినార్-శైలి టవర్‌తో నిర్మించబడిన కాజల్ ]] 
టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. 

ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు.  14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న అబోన్నే (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ అబోన్నే' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.  

జీవితపు చివరి దశలోనూ వ్యాపార సంకల్పంతో రష్యా మీదుగా తూర్పు దేశాలకు వెళ్లేందుకు టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరిలో బయలుదేరాడు. అయితే తీవ్రమైన శీతల వాతావరణం, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా మాస్కో చేరుకోకముందే స్మోలెన్స్క్‌ (Smolensk-రష్యా)లో 84వ ఏట మరణించాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని మరణాన్ని కాల్పనిక &quot;శాపం&quot; కథలతో ముడిపెట్టే వాదనలను వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు కొట్టిపారేస్తూ, ఇది వృద్ధాప్యం వల్ల సంభవించిన సహజ మరణమేనని నిర్ధారించారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. గతంలో మాస్కోలో అతని సమాధి ఉన్నట్లు వచ్చిన కథనాలు తరువాతి పరిశోధనల్లో ఆధారరహితమైనవిగా తేలాయి. 

== గ్రంథ రచన &amp; ఆంగ్ల అనువాదాలు ==
టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి.

1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది.

వాలెంటైన్ బాల్ ఆంగ్ల అనువాదానికి ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు, తాజా పరిశోధనలను జోడించి 1925లో వెలువరించిన సరికొత్త సంచిక—టావెర్నియర్ భారత యాత్రా విశేషాలను అధ్యయనం చేయడానికి నేటికీ అత్యంత విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ప్రామాణిక ఆంగ్ల ఆధార గ్రంథాలలో (scholarly editions) ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది.

== టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ==
టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో  కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు.

16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం.

అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలో విశ్లేషించాల్సి ఉంటుంది. టావెర్నియర్ ఆధునిక శాస్త్రీయ శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వర్తకుడు, యాత్రికుడు మరియు పరిశీలకుడు. భారతీయ సమాజం, మతాలపై అతను చేసిన వ్యాఖ్యానాల్లో, తనకు పరిచితమైన యూరోపియన్, క్రైస్తవ భావనలు మరియు విలువల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల అతని రచనలను చారిత్రక మూలంగా ఉపయోగించేటప్పుడు ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు, విన్న సమాచారం, అతని స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం అవసరం. ఈ భేదం అతను నమోదు చేసిన వివిధ అంశాలకు ఇవ్వవలసిన చారిత్రక ప్రాధాన్యతను (historical weight) అంచనా వేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం ==
చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 
17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా &quot;వాణిజ్య చరిత్ర&quot;, భారతీయ వజ్రాలు–&quot;రత్నాల చరిత్ర&quot;, మొఘల్  &quot;భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర&quot;

మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. అతను యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue) తరువాత 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ'గా, అనంతరం సుప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్‌'గా రూపాంతరం చెందింది. ఈ వజ్రం గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినదేనని సాధారణంగా భావిస్తున్నప్పటికీ, టావెర్నియర్ దీనిని ఏ గని నుండి సేకరించాడనే విషయంపై నిర్దిష్ట ఆధారాలు లేవు.  దీనితో పాటు మొఘల్ ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం వంటి రత్నఖచిత కళాఖండాలు, ‘గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్’ వంటి అపురూప రత్నాల పరిమాణాలు, ఆకృతి, కటింగ్ మరియు రేఖాచిత్రాలపై టావెర్నియర్ అందించిన వివరాలు రత్నాల చరిత్ర అధ్యయనానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన ఆధారాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి.

చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఇతని గ్రంథమైన ''ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా'' ఒక కీలక చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. కేవలం రాజదర్బారులకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, వర్తక మార్గాలు (బిడారు బాటలు), మతాచారాలు, సామాన్య ప్రజల జీవనశైలికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేయడం వల్ల, 17వ శతాబ్దపు భారతదేశాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఈ రచన ఒక ముఖ్యమైన సమాచార వనరుగా మారింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో భారతదేశంలో యూరోపియన్ వాణిజ్య కార్యకలాపాలు విస్తరిస్తున్న నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ గ్రంథం, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనానికి ప్రాధాన్యత కలిగిన మూలంగా గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు ==

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* Wise, Richard W., The French Blue: A Novel of the 17th Century. Brunswick House Press, 2010. ISBN 0-9728223-6-4.
* Harlow, George E. 2012. &quot;The Buyer's Guide to India, Circa 1678.&quot; In: Baione, Tom. 2012. Natural histories: extraordinary rare book selections from the American Museum of Natural History Library. New York, NY: Sterling Signature. ISBN 9781402791499; 1402791496.
* Malecka, Anna, &quot;The Great Mughal and the Orlov: One and the Same Diamond ?&quot; The Journal of Gemmology, vol. 35 (2016)
* Malecka, Anna, &quot;Daryā-ye Nur: History and Myth of a Crown Jewel of Iran&quot;, Iranian Studies vol. 51 (2018), https://dx.doi.org/10.1080/00210862.2017.1362952

== బాహ్య లింకులు ==
* [https://www.loc.gov/item/26013833/ Library of Congress — ''Travels in India'', 1925 edition] 
* [https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ Encyclopaedia Iranica — Jean-Baptiste Tavernier] 
* [https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history Smithsonian National Museum of Natural History — History of the Hope Diamond]

== చిత్రమాలిక == 

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>67kd8umj3pmkb6pthkgffsqlwuhlexr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957425</id>
      <parentid>4957424</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:42:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vmakumar</username>
        <id>44743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ఆసియా యాత్రలు */</comment>
      <origin>4957425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113839" sha1="sh1spfbg1wwc09epsjacz5uqtzn5ke0" xml:space="preserve">{{in use}}
[[File:Jean-Baptist Tavernier, by Nicolas de Largillière.jpg|thumb|ప్రాచ్య వస్త్రధారణలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్, 1679]]
{{Infobox person
| name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg
| caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| birth_date = 1605
| birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్
| death_date = 1689
| death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా
| occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత
| known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు
| notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''
}}

'''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .&lt;ref name=&quot;LOC&quot;&gt;{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు.

టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

== టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 
17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి.

* భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత.

* హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది.

* రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి.

* మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి.

* ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి.

* 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. 

* 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో  నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు.

* సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి.

*సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు.

* సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. &lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}&lt;/ref&gt; ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 

1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు.

== ఆసియా యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica-Tavernier&quot;&gt;{{cite encyclopedia
 | last = Burger
 | first = Pierre-François
 | title = Tavernier, Jean-Baptiste
 | encyclopedia = Encyclopaedia Iranica
 | date = 4 December 2017
 | url = https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/
 | access-date = 14 September 2026
 | language = en
}}&lt;/ref&gt; అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;
.
అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. 

'''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు.

'''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. 
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.

'''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు.
* ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు.

'''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి &amp; గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు.

'''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు.

'''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు.

మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.

== భారతదేశ యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. 

గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది.

1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు.

===మొఘల్ భారతదేశం===
టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు.

అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి.

===గోల్కొండ===
టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే.

టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి.

===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు===
1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి.

మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి.

== ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు ==
'''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. 

'''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు.

'''సిలోన్‌ ''':  టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం  తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే  రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. 

టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు.

==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు==

టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది.

===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ ===
[[File:Schets van de ruwe Hope diamant door Tavernier.jpg|left|thumb|upright=.8|టావెర్నియర్ బ్లూ వజ్రానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ గీసిన అసలు రేఖాచిత్రం]]
[[File:The Hope Diamond - SIA.jpg|thumb|హోప్ డైమండ్]]
1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి  'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు  ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా  స్థిరపడింది..&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;&gt;{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; 

సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన  స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;  టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు.

=== గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ ===
1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో [[గ్రేట్ మొగల్ డైమండ్ | గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్]] (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. 

తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు.

== వాణిజ్య పరిశీలనలు ==

టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt;

* వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), 
* ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. 
* వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. 
* పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, 
* రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు:

భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు.

ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది 

== భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు ==
టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో  ఆవిష్కరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}&lt;/ref&gt; తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు.

=== కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య ===
ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు.

=== వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు ===
భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt; సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి.

=== పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు ===
భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; పునర్జన్మ, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ, గోవుకు ఉన్న మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం సంబంధం కలిగిన విశ్వాసాలుగా టావెర్నియర్ తన రచనలో వర్ణించాడు. 

=== సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు ===
[[File:Banyans Yogis.jpeg|thumb|ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా గ్రంథంలో టావెర్నియర్ చేర్చిన చిత్రం: మర్రిచెట్టు కింద వివిధ యోగాసన, తపస్సు భంగిమల్లో ఉన్న హిందూ సన్యాసులు]]
భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా (&quot;absurd&quot;) విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి.

=== సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు ===
భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు.

=== 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు ===
టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది.

=== విధవత్వ ఆచారాలు ===
స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను  విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు.

సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది.

=== సతీసహగమన ఆచారాలు ===
సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. 

రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి &quot;ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను&quot; (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. 

మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ఇచ్చి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ వర్ణనల ప్రకారం, సతీసహగమన పద్ధతులు ప్రాంతాన్నిబట్టి భిన్నంగా ఉండేవి; సతి నిర్వహణలో కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు సైతం వేర్వేరు పాత్రలు పోషించినట్లు అతను నమోదు చేశాడు

=== బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం ===
బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; 

== చివరి జీవితం ==
[[File:Aubonne-Eglise-Bourg.jpg|thumb|టావెర్నియర్ కోసం అబోన్నే పట్టణం (స్విట్జర్లాండ్)లో మినార్-శైలి టవర్‌తో నిర్మించబడిన కాజల్ ]] 
టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. 

ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు.  14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న అబోన్నే (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ అబోన్నే' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.  

జీవితపు చివరి దశలోనూ వ్యాపార సంకల్పంతో రష్యా మీదుగా తూర్పు దేశాలకు వెళ్లేందుకు టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరిలో బయలుదేరాడు. అయితే తీవ్రమైన శీతల వాతావరణం, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా మాస్కో చేరుకోకముందే స్మోలెన్స్క్‌ (Smolensk-రష్యా)లో 84వ ఏట మరణించాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని మరణాన్ని కాల్పనిక &quot;శాపం&quot; కథలతో ముడిపెట్టే వాదనలను వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు కొట్టిపారేస్తూ, ఇది వృద్ధాప్యం వల్ల సంభవించిన సహజ మరణమేనని నిర్ధారించారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. గతంలో మాస్కోలో అతని సమాధి ఉన్నట్లు వచ్చిన కథనాలు తరువాతి పరిశోధనల్లో ఆధారరహితమైనవిగా తేలాయి. 

== గ్రంథ రచన &amp; ఆంగ్ల అనువాదాలు ==
టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి.

1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది.

వాలెంటైన్ బాల్ ఆంగ్ల అనువాదానికి ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు, తాజా పరిశోధనలను జోడించి 1925లో వెలువరించిన సరికొత్త సంచిక—టావెర్నియర్ భారత యాత్రా విశేషాలను అధ్యయనం చేయడానికి నేటికీ అత్యంత విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ప్రామాణిక ఆంగ్ల ఆధార గ్రంథాలలో (scholarly editions) ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది.

== టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ==
టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో  కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు.

16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం.

అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలో విశ్లేషించాల్సి ఉంటుంది. టావెర్నియర్ ఆధునిక శాస్త్రీయ శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వర్తకుడు, యాత్రికుడు మరియు పరిశీలకుడు. భారతీయ సమాజం, మతాలపై అతను చేసిన వ్యాఖ్యానాల్లో, తనకు పరిచితమైన యూరోపియన్, క్రైస్తవ భావనలు మరియు విలువల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల అతని రచనలను చారిత్రక మూలంగా ఉపయోగించేటప్పుడు ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు, విన్న సమాచారం, అతని స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం అవసరం. ఈ భేదం అతను నమోదు చేసిన వివిధ అంశాలకు ఇవ్వవలసిన చారిత్రక ప్రాధాన్యతను (historical weight) అంచనా వేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం ==
చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 
17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా &quot;వాణిజ్య చరిత్ర&quot;, భారతీయ వజ్రాలు–&quot;రత్నాల చరిత్ర&quot;, మొఘల్  &quot;భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర&quot;

మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. అతను యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue) తరువాత 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ'గా, అనంతరం సుప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్‌'గా రూపాంతరం చెందింది. ఈ వజ్రం గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినదేనని సాధారణంగా భావిస్తున్నప్పటికీ, టావెర్నియర్ దీనిని ఏ గని నుండి సేకరించాడనే విషయంపై నిర్దిష్ట ఆధారాలు లేవు.  దీనితో పాటు మొఘల్ ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం వంటి రత్నఖచిత కళాఖండాలు, ‘గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్’ వంటి అపురూప రత్నాల పరిమాణాలు, ఆకృతి, కటింగ్ మరియు రేఖాచిత్రాలపై టావెర్నియర్ అందించిన వివరాలు రత్నాల చరిత్ర అధ్యయనానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన ఆధారాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి.

చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఇతని గ్రంథమైన ''ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా'' ఒక కీలక చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. కేవలం రాజదర్బారులకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, వర్తక మార్గాలు (బిడారు బాటలు), మతాచారాలు, సామాన్య ప్రజల జీవనశైలికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేయడం వల్ల, 17వ శతాబ్దపు భారతదేశాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఈ రచన ఒక ముఖ్యమైన సమాచార వనరుగా మారింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో భారతదేశంలో యూరోపియన్ వాణిజ్య కార్యకలాపాలు విస్తరిస్తున్న నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ గ్రంథం, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనానికి ప్రాధాన్యత కలిగిన మూలంగా గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు ==

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* Wise, Richard W., The French Blue: A Novel of the 17th Century. Brunswick House Press, 2010. ISBN 0-9728223-6-4.
* Harlow, George E. 2012. &quot;The Buyer's Guide to India, Circa 1678.&quot; In: Baione, Tom. 2012. Natural histories: extraordinary rare book selections from the American Museum of Natural History Library. New York, NY: Sterling Signature. ISBN 9781402791499; 1402791496.
* Malecka, Anna, &quot;The Great Mughal and the Orlov: One and the Same Diamond ?&quot; The Journal of Gemmology, vol. 35 (2016)
* Malecka, Anna, &quot;Daryā-ye Nur: History and Myth of a Crown Jewel of Iran&quot;, Iranian Studies vol. 51 (2018), https://dx.doi.org/10.1080/00210862.2017.1362952

== బాహ్య లింకులు ==
* [https://www.loc.gov/item/26013833/ Library of Congress — ''Travels in India'', 1925 edition] 
* [https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ Encyclopaedia Iranica — Jean-Baptiste Tavernier] 
* [https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history Smithsonian National Museum of Natural History — History of the Hope Diamond]

== చిత్రమాలిక == 

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>sh1spfbg1wwc09epsjacz5uqtzn5ke0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957426</id>
      <parentid>4957425</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:45:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vmakumar</username>
        <id>44743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ఆసియా యాత్రలు */</comment>
      <origin>4957426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113826" sha1="rvaqcocnobd119nqmpanydubx9gh717" xml:space="preserve">{{in use}}
[[File:Jean-Baptist Tavernier, by Nicolas de Largillière.jpg|thumb|ప్రాచ్య వస్త్రధారణలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్, 1679]]
{{Infobox person
| name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg
| caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| birth_date = 1605
| birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్
| death_date = 1689
| death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా
| occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత
| known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు
| notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''
}}

'''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .&lt;ref name=&quot;LOC&quot;&gt;{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు.

టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

== టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 
17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి.

* భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత.

* హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది.

* రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి.

* మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి.

* ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి.

* 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. 

* 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో  నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు.

* సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి.

*సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు.

* సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. &lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}&lt;/ref&gt; ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 

1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు.

== ఆసియా యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica-Tavernier&quot;&gt;{{cite encyclopedia| last = Burger| first = Pierre-François| title = Tavernier, Jean-Baptiste | encyclopedia = Encyclopaedia Iranica| date = 4 December 2017 | url = https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ | access-date = 14 September 2026 | language = en}}&lt;/ref&gt; అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;
.
అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. 

'''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు.

'''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. 
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.

'''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు.
* ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు.

'''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి &amp; గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు.

'''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు.

'''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు.

మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.

== భారతదేశ యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. 

గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది.

1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు.

===మొఘల్ భారతదేశం===
టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు.

అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి.

===గోల్కొండ===
టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే.

టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి.

===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు===
1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి.

మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి.

== ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు ==
'''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. 

'''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు.

'''సిలోన్‌ ''':  టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం  తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే  రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. 

టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు.

==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు==

టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది.

===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ ===
[[File:Schets van de ruwe Hope diamant door Tavernier.jpg|left|thumb|upright=.8|టావెర్నియర్ బ్లూ వజ్రానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ గీసిన అసలు రేఖాచిత్రం]]
[[File:The Hope Diamond - SIA.jpg|thumb|హోప్ డైమండ్]]
1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి  'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు  ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా  స్థిరపడింది..&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;&gt;{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; 

సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన  స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;  టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు.

=== గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ ===
1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో [[గ్రేట్ మొగల్ డైమండ్ | గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్]] (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. 

తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు.

== వాణిజ్య పరిశీలనలు ==

టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt;

* వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), 
* ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. 
* వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. 
* పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, 
* రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు:

భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు.

ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది 

== భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు ==
టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో  ఆవిష్కరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}&lt;/ref&gt; తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు.

=== కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య ===
ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు.

=== వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు ===
భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt; సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి.

=== పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు ===
భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; పునర్జన్మ, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ, గోవుకు ఉన్న మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం సంబంధం కలిగిన విశ్వాసాలుగా టావెర్నియర్ తన రచనలో వర్ణించాడు. 

=== సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు ===
[[File:Banyans Yogis.jpeg|thumb|ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా గ్రంథంలో టావెర్నియర్ చేర్చిన చిత్రం: మర్రిచెట్టు కింద వివిధ యోగాసన, తపస్సు భంగిమల్లో ఉన్న హిందూ సన్యాసులు]]
భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా (&quot;absurd&quot;) విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి.

=== సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు ===
భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు.

=== 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు ===
టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది.

=== విధవత్వ ఆచారాలు ===
స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను  విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు.

సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది.

=== సతీసహగమన ఆచారాలు ===
సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. 

రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి &quot;ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను&quot; (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. 

మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ఇచ్చి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ వర్ణనల ప్రకారం, సతీసహగమన పద్ధతులు ప్రాంతాన్నిబట్టి భిన్నంగా ఉండేవి; సతి నిర్వహణలో కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు సైతం వేర్వేరు పాత్రలు పోషించినట్లు అతను నమోదు చేశాడు

=== బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం ===
బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; 

== చివరి జీవితం ==
[[File:Aubonne-Eglise-Bourg.jpg|thumb|టావెర్నియర్ కోసం అబోన్నే పట్టణం (స్విట్జర్లాండ్)లో మినార్-శైలి టవర్‌తో నిర్మించబడిన కాజల్ ]] 
టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. 

ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు.  14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న అబోన్నే (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ అబోన్నే' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.  

జీవితపు చివరి దశలోనూ వ్యాపార సంకల్పంతో రష్యా మీదుగా తూర్పు దేశాలకు వెళ్లేందుకు టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరిలో బయలుదేరాడు. అయితే తీవ్రమైన శీతల వాతావరణం, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా మాస్కో చేరుకోకముందే స్మోలెన్స్క్‌ (Smolensk-రష్యా)లో 84వ ఏట మరణించాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని మరణాన్ని కాల్పనిక &quot;శాపం&quot; కథలతో ముడిపెట్టే వాదనలను వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు కొట్టిపారేస్తూ, ఇది వృద్ధాప్యం వల్ల సంభవించిన సహజ మరణమేనని నిర్ధారించారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. గతంలో మాస్కోలో అతని సమాధి ఉన్నట్లు వచ్చిన కథనాలు తరువాతి పరిశోధనల్లో ఆధారరహితమైనవిగా తేలాయి. 

== గ్రంథ రచన &amp; ఆంగ్ల అనువాదాలు ==
టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి.

1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది.

వాలెంటైన్ బాల్ ఆంగ్ల అనువాదానికి ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు, తాజా పరిశోధనలను జోడించి 1925లో వెలువరించిన సరికొత్త సంచిక—టావెర్నియర్ భారత యాత్రా విశేషాలను అధ్యయనం చేయడానికి నేటికీ అత్యంత విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ప్రామాణిక ఆంగ్ల ఆధార గ్రంథాలలో (scholarly editions) ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది.

== టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ==
టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో  కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు.

16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం.

అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలో విశ్లేషించాల్సి ఉంటుంది. టావెర్నియర్ ఆధునిక శాస్త్రీయ శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వర్తకుడు, యాత్రికుడు మరియు పరిశీలకుడు. భారతీయ సమాజం, మతాలపై అతను చేసిన వ్యాఖ్యానాల్లో, తనకు పరిచితమైన యూరోపియన్, క్రైస్తవ భావనలు మరియు విలువల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల అతని రచనలను చారిత్రక మూలంగా ఉపయోగించేటప్పుడు ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు, విన్న సమాచారం, అతని స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం అవసరం. ఈ భేదం అతను నమోదు చేసిన వివిధ అంశాలకు ఇవ్వవలసిన చారిత్రక ప్రాధాన్యతను (historical weight) అంచనా వేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం ==
చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 
17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా &quot;వాణిజ్య చరిత్ర&quot;, భారతీయ వజ్రాలు–&quot;రత్నాల చరిత్ర&quot;, మొఘల్  &quot;భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర&quot;

మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. అతను యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue) తరువాత 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ'గా, అనంతరం సుప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్‌'గా రూపాంతరం చెందింది. ఈ వజ్రం గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినదేనని సాధారణంగా భావిస్తున్నప్పటికీ, టావెర్నియర్ దీనిని ఏ గని నుండి సేకరించాడనే విషయంపై నిర్దిష్ట ఆధారాలు లేవు.  దీనితో పాటు మొఘల్ ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం వంటి రత్నఖచిత కళాఖండాలు, ‘గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్’ వంటి అపురూప రత్నాల పరిమాణాలు, ఆకృతి, కటింగ్ మరియు రేఖాచిత్రాలపై టావెర్నియర్ అందించిన వివరాలు రత్నాల చరిత్ర అధ్యయనానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన ఆధారాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి.

చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఇతని గ్రంథమైన ''ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా'' ఒక కీలక చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. కేవలం రాజదర్బారులకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, వర్తక మార్గాలు (బిడారు బాటలు), మతాచారాలు, సామాన్య ప్రజల జీవనశైలికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేయడం వల్ల, 17వ శతాబ్దపు భారతదేశాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఈ రచన ఒక ముఖ్యమైన సమాచార వనరుగా మారింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో భారతదేశంలో యూరోపియన్ వాణిజ్య కార్యకలాపాలు విస్తరిస్తున్న నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ గ్రంథం, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనానికి ప్రాధాన్యత కలిగిన మూలంగా గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు ==

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* Wise, Richard W., The French Blue: A Novel of the 17th Century. Brunswick House Press, 2010. ISBN 0-9728223-6-4.
* Harlow, George E. 2012. &quot;The Buyer's Guide to India, Circa 1678.&quot; In: Baione, Tom. 2012. Natural histories: extraordinary rare book selections from the American Museum of Natural History Library. New York, NY: Sterling Signature. ISBN 9781402791499; 1402791496.
* Malecka, Anna, &quot;The Great Mughal and the Orlov: One and the Same Diamond ?&quot; The Journal of Gemmology, vol. 35 (2016)
* Malecka, Anna, &quot;Daryā-ye Nur: History and Myth of a Crown Jewel of Iran&quot;, Iranian Studies vol. 51 (2018), https://dx.doi.org/10.1080/00210862.2017.1362952

== బాహ్య లింకులు ==
* [https://www.loc.gov/item/26013833/ Library of Congress — ''Travels in India'', 1925 edition] 
* [https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ Encyclopaedia Iranica — Jean-Baptiste Tavernier] 
* [https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history Smithsonian National Museum of Natural History — History of the Hope Diamond]

== చిత్రమాలిక == 

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>rvaqcocnobd119nqmpanydubx9gh717</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957427</id>
      <parentid>4957426</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:45:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vmakumar</username>
        <id>44743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ఆసియా యాత్రలు */</comment>
      <origin>4957427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113831" sha1="bznn9dhlrxbt5b54yuu4wvupkw141tv" xml:space="preserve">{{in use}}
[[File:Jean-Baptist Tavernier, by Nicolas de Largillière.jpg|thumb|ప్రాచ్య వస్త్రధారణలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్, 1679]]
{{Infobox person
| name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg
| caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| birth_date = 1605
| birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్
| death_date = 1689
| death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా
| occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత
| known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు
| notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''
}}

'''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .&lt;ref name=&quot;LOC&quot;&gt;{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు.

టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

== టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 
17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి.

* భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత.

* హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది.

* రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి.

* మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి.

* ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి.

* 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. 

* 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో  నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు.

* సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి.

*సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు.

* సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. &lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}&lt;/ref&gt; ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 

1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు.

== ఆసియా యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica-Tavernier&quot;&gt;{{cite encyclopedia| last = Burger| first = Pierre-François| title = Tavernier, Jean-Baptiste | encyclopedia = Encyclopaedia Iranica| date = 4 December 2017 | url = https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ | access-date = 14 September 2026 | language = english}}&lt;/ref&gt; అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;
.
అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. 

'''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు.

'''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. 
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.

'''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు.
* ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు.

'''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి &amp; గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు.

'''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు.

'''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు.

మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.

== భారతదేశ యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. 

గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది.

1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు.

===మొఘల్ భారతదేశం===
టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు.

అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి.

===గోల్కొండ===
టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే.

టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి.

===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు===
1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు. కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి.

మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి.

== ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు ==
'''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. 

'''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు.

'''సిలోన్‌ ''':  టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం  తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే  రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. 

టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు.

==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు==

టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది.

===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ ===
[[File:Schets van de ruwe Hope diamant door Tavernier.jpg|left|thumb|upright=.8|టావెర్నియర్ బ్లూ వజ్రానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ గీసిన అసలు రేఖాచిత్రం]]
[[File:The Hope Diamond - SIA.jpg|thumb|హోప్ డైమండ్]]
1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి  'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు  ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా  స్థిరపడింది..&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;&gt;{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; 

సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన  స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;  టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు.

=== గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ ===
1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో [[గ్రేట్ మొగల్ డైమండ్ | గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్]] (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. 

తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు.

== వాణిజ్య పరిశీలనలు ==

టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt;

* వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), 
* ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. 
* వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. 
* పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, 
* రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు:

భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు.

ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది 

== భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు ==
టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో  ఆవిష్కరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}&lt;/ref&gt; తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు.

=== కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య ===
ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు.

=== వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు ===
భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt; సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి.

=== పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు ===
భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; పునర్జన్మ, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ, గోవుకు ఉన్న మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం సంబంధం కలిగిన విశ్వాసాలుగా టావెర్నియర్ తన రచనలో వర్ణించాడు. 

=== సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు ===
[[File:Banyans Yogis.jpeg|thumb|ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా గ్రంథంలో టావెర్నియర్ చేర్చిన చిత్రం: మర్రిచెట్టు కింద వివిధ యోగాసన, తపస్సు భంగిమల్లో ఉన్న హిందూ సన్యాసులు]]
భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా (&quot;absurd&quot;) విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి.

=== సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు ===
భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు.

=== 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు ===
టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది.

=== విధవత్వ ఆచారాలు ===
స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను  విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు.

సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది.

=== సతీసహగమన ఆచారాలు ===
సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. 

రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి &quot;ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను&quot; (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. 

మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ఇచ్చి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ వర్ణనల ప్రకారం, సతీసహగమన పద్ధతులు ప్రాంతాన్నిబట్టి భిన్నంగా ఉండేవి; సతి నిర్వహణలో కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు సైతం వేర్వేరు పాత్రలు పోషించినట్లు అతను నమోదు చేశాడు

=== బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం ===
బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; 

== చివరి జీవితం ==
[[File:Aubonne-Eglise-Bourg.jpg|thumb|టావెర్నియర్ కోసం అబోన్నే పట్టణం (స్విట్జర్లాండ్)లో మినార్-శైలి టవర్‌తో నిర్మించబడిన కాజల్ ]] 
టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. 

ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు.  14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న అబోన్నే (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ అబోన్నే' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.  

జీవితపు చివరి దశలోనూ వ్యాపార సంకల్పంతో రష్యా మీదుగా తూర్పు దేశాలకు వెళ్లేందుకు టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరిలో బయలుదేరాడు. అయితే తీవ్రమైన శీతల వాతావరణం, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా మాస్కో చేరుకోకముందే స్మోలెన్స్క్‌ (Smolensk-రష్యా)లో 84వ ఏట మరణించాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని మరణాన్ని కాల్పనిక &quot;శాపం&quot; కథలతో ముడిపెట్టే వాదనలను వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు కొట్టిపారేస్తూ, ఇది వృద్ధాప్యం వల్ల సంభవించిన సహజ మరణమేనని నిర్ధారించారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. గతంలో మాస్కోలో అతని సమాధి ఉన్నట్లు వచ్చిన కథనాలు తరువాతి పరిశోధనల్లో ఆధారరహితమైనవిగా తేలాయి. 

== గ్రంథ రచన &amp; ఆంగ్ల అనువాదాలు ==
టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి.

1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది.

వాలెంటైన్ బాల్ ఆంగ్ల అనువాదానికి ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు, తాజా పరిశోధనలను జోడించి 1925లో వెలువరించిన సరికొత్త సంచిక—టావెర్నియర్ భారత యాత్రా విశేషాలను అధ్యయనం చేయడానికి నేటికీ అత్యంత విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ప్రామాణిక ఆంగ్ల ఆధార గ్రంథాలలో (scholarly editions) ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది.

== టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ==
టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో  కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు.

16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం.

అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలో విశ్లేషించాల్సి ఉంటుంది. టావెర్నియర్ ఆధునిక శాస్త్రీయ శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వర్తకుడు, యాత్రికుడు మరియు పరిశీలకుడు. భారతీయ సమాజం, మతాలపై అతను చేసిన వ్యాఖ్యానాల్లో, తనకు పరిచితమైన యూరోపియన్, క్రైస్తవ భావనలు మరియు విలువల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల అతని రచనలను చారిత్రక మూలంగా ఉపయోగించేటప్పుడు ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు, విన్న సమాచారం, అతని స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం అవసరం. ఈ భేదం అతను నమోదు చేసిన వివిధ అంశాలకు ఇవ్వవలసిన చారిత్రక ప్రాధాన్యతను (historical weight) అంచనా వేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం ==
చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 
17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా &quot;వాణిజ్య చరిత్ర&quot;, భారతీయ వజ్రాలు–&quot;రత్నాల చరిత్ర&quot;, మొఘల్  &quot;భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర&quot;

మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. అతను యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue) తరువాత 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ'గా, అనంతరం సుప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్‌'గా రూపాంతరం చెందింది. ఈ వజ్రం గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినదేనని సాధారణంగా భావిస్తున్నప్పటికీ, టావెర్నియర్ దీనిని ఏ గని నుండి సేకరించాడనే విషయంపై నిర్దిష్ట ఆధారాలు లేవు.  దీనితో పాటు మొఘల్ ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం వంటి రత్నఖచిత కళాఖండాలు, ‘గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్’ వంటి అపురూప రత్నాల పరిమాణాలు, ఆకృతి, కటింగ్ మరియు రేఖాచిత్రాలపై టావెర్నియర్ అందించిన వివరాలు రత్నాల చరిత్ర అధ్యయనానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన ఆధారాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి.

చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఇతని గ్రంథమైన ''ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా'' ఒక కీలక చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. కేవలం రాజదర్బారులకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, వర్తక మార్గాలు (బిడారు బాటలు), మతాచారాలు, సామాన్య ప్రజల జీవనశైలికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేయడం వల్ల, 17వ శతాబ్దపు భారతదేశాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఈ రచన ఒక ముఖ్యమైన సమాచార వనరుగా మారింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో భారతదేశంలో యూరోపియన్ వాణిజ్య కార్యకలాపాలు విస్తరిస్తున్న నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ గ్రంథం, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనానికి ప్రాధాన్యత కలిగిన మూలంగా గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు ==

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* Wise, Richard W., The French Blue: A Novel of the 17th Century. Brunswick House Press, 2010. ISBN 0-9728223-6-4.
* Harlow, George E. 2012. &quot;The Buyer's Guide to India, Circa 1678.&quot; In: Baione, Tom. 2012. Natural histories: extraordinary rare book selections from the American Museum of Natural History Library. New York, NY: Sterling Signature. ISBN 9781402791499; 1402791496.
* Malecka, Anna, &quot;The Great Mughal and the Orlov: One and the Same Diamond ?&quot; The Journal of Gemmology, vol. 35 (2016)
* Malecka, Anna, &quot;Daryā-ye Nur: History and Myth of a Crown Jewel of Iran&quot;, Iranian Studies vol. 51 (2018), https://dx.doi.org/10.1080/00210862.2017.1362952

== బాహ్య లింకులు ==
* [https://www.loc.gov/item/26013833/ Library of Congress — ''Travels in India'', 1925 edition] 
* [https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ Encyclopaedia Iranica — Jean-Baptiste Tavernier] 
* [https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history Smithsonian National Museum of Natural History — History of the Hope Diamond]

== చిత్రమాలిక == 

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>bznn9dhlrxbt5b54yuu4wvupkw141tv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957433</id>
      <parentid>4957427</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T02:52:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vmakumar</username>
        <id>44743</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113862" sha1="t98vxtpaw9y831q47lykrqhig9ahqiz" xml:space="preserve">{{in use}}
[[File:Jean-Baptist Tavernier, by Nicolas de Largillière.jpg|thumb|ప్రాచ్య వస్త్రధారణలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్, 1679]]
{{Infobox person
| name = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| image = Jean-Baptiste Tavernier.jpg
| caption = జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్
| birth_date = 1605
| birth_place = పారిస్, ఫ్రాన్స్
| death_date = 1689
| death_place = స్మోలెన్స్క్, రష్యా
| occupation = వ్యాపారి, రత్నాల వర్తకుడు, యాత్రికుడు, రచయిత
| known_for = ఆసియాకు ఆరు యాత్రలు; భారతదేశపు వజ్రాల గనులు, వాణిజ్యం, మొఘల్ భారతదేశంపై వర్ణనలు
| notable_works = ''Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier''
}}

'''జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ ((Jean-Baptiste Tavernier; 1605–1689)''' 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడు మరియు రచయిత. 1630 నుండి 1668 మధ్య కాలంలో ఆయన ఐరోపా నుంచి పర్షియా, భారతదేశం వంటి ఆసియా ప్రాంతాలకు ఆరు ప్రధాన వాణిజ్య యాత్రలు చేపట్టారు. అతను పర్షియా, భారతదేశంతో సహా పశ్చిమాసియా, దక్షిణాసియాలోని అనేక ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా ప్రయాణించాడు. .&lt;ref name=&quot;LOC&quot;&gt;{{cite web |title=Travels in India |url=https://www.loc.gov/item/26013833/ |publisher=Library of Congress |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |last=Burger |first=Pierre-François |title=Tavernier, Jean-Baptiste |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ |date=2017-12-04 |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; ఈ పర్యటనల్లో మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవం, ప్రసిద్ధ గోల్కొండ వజ్రాల గనులు మరియు నాటి రత్నాల వ్యాపారంపై ఆయన నమోదు చేసిన ప్రత్యక్ష అనుభవాలు విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టాయి. తన యాత్రా విశేషాలన్నింటినీ సమగ్రంగా వివరిస్తూ 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు.

టావెర్నియర్ సాధారణ యాత్రికుడి కంటే ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. అందువల్ల అతని భారతదేశ వర్ణనలు రాజదర్బార్ లు, వాణిజ్య మార్గాలు, నాణేలు, ధరలు, వజ్రాలు, వజ్రాల గనులు, వ్యాపార పద్ధతులు వంటి అంశాలపై ప్రత్యేకంగా కేంద్రీకృతమయ్యాయి..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; అందువల్ల 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య చరిత్ర అధ్యయనానికి టావెర్నియర్ రచనలు ముఖ్యమైన సమకాలీన యూరోపియన్ ఆధారాలుగా పరిగణించబడుతున్నాయి.

== టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలు == 
17వ శతాబ్దంలో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన ఇతర యూరోపియన్ యాత్రికులతో పోలిస్తే టావెర్నియర్‌కు కొన్ని స్పష్టమైన ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యాత్రలు, రత్నాల చరిత్రతో ఆయనకున్న ప్రత్యక్ష సంబంధం ఒక విశేషమైతే, నాటి భారతీయ సమాజంపై ఆయన నమోదు చేసిన పరిశీలనలు చారిత్రకంగా విశిష్ట ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి.

* భారతీయ వజ్రాల గనుల చరిత్రకు తొలి ప్రత్యక్ష సాక్షి: భారతదేశంలోని వజ్రాల గనులను స్వయంగా సందర్శించి, గ్రంథస్థం చేసిన ఏకైక 17వ శతాబ్దపు పాశ్చాత్య యాత్రికుడు టావెర్నియర్. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; కొల్లూరు, రావులకొండ వంటి గోల్కొండ రాజ్యపు ప్రసిద్ధ వజ్రాల గనుల్లోని తవ్వకాల పద్ధతులు, కార్మికుల పనితీరు, రత్నాల సేకరణ, నాణ్యతా పరీక్షలు మరియు మార్కెట్ ధరలను క్షేత్రస్థాయిలో సమగ్రంగా నమోదు చేయడం ఆయన ప్రధాన ప్రత్యేకత.

* హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond) చరిత్రలో కీలక వ్యక్తి: భారతదేశం నుంచి ఆయన తీసుకువచ్చిన సుమారు 115 క్యారట్ల ముడి నీలి వజ్రాన్ని (Tavernier Blue) 1669లో ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ కొనుగోలు చేశాడు. తదనంతర కాలంలో రూపాంతరం చెందిన ఆ రత్నమే ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా స్థిరపడింది.

* రత్నాల వ్యాపారి, యాత్రికుడిగా ద్వంద్వ పాత్ర: టావెర్నియర్ కేవలం దేశాలు తిలకించడానికి వచ్చిన సాధారణ యాత్రికుడు కాదు, అతను యాత్రికుడి కంటే ముందు ప్రధానంగా అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారి. వజ్రాలు, ముత్యాలు, విలువైన రాళ్లను పెద్దయెత్తున క్రయవిక్రయాలు చేసిన వృత్తిపరమైన వ్యాపార నిపుణుడు. అందువల్ల ఇతర యాత్రికులకు సాధ్యంకాని రత్నాల నాణ్యత, తూకాలు, కటింగ్ విధానాలు మరియు వాణిజ్య మెళకువల వంటి సాంకేతిక వివరాలు ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి.

* మొఘల్ రత్న సంపదకు అరుదైన సమకాలీన సాక్ష్యం: ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు మొఘల్ రాజసభలోని అత్యంత విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశం ఆయనకు లభించింది. నెమలి సింహాసనం, మొఘల్ ఖజానాలోని వజ్రాల ఆకారం, పరిమాణం, విలువలపై ఆయన అందించిన రికార్డులు నేటికీ రత్నశాస్త్ర పరిశోధనల్లో ప్రామాణికంగా నిలుస్తున్నాయి.

* ఆసియాకు ఆరు భారీ వాణిజ్య యాత్రలు: దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో యూరప్–పర్షియా–భారతదేశాల మధ్య ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు. ఉత్తరాన ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా నుంచి దక్కన్ మీదుగా కోరమండల్ తీరం వరకు వేలాది మైళ్లు పదేపదే పర్యటించడం వల్ల, ఒక్కసారి మాత్రమే చూసి వెళ్లిన యాత్రికులతో పోలిస్తే ఆయన పరిశీలనలకు సమగ్రత, పరిపక్వత చేకూరాయి.

* 17వ శతాబ్దపు వాణిజ్య వ్యవస్థకు సూక్ష్మ రికార్డు: కేవలం నగరాలు, పాలకులకే పరిమితం కాకుండా నాటి వస్తువుల ధరలు, నాణేల స్వచ్ఛత, మారకపు విలువలు, సుంకాలు, సరాయిలు, కారవాన్ మార్గాలు మరియు తయారీదారుల నుంచి బనియాల ప్రత్యక్ష కొనుగోలు పద్ధతుల వంటి రోజువారీ ఆర్థిక వ్యవస్థను నమోదు చేశాడు. ఈ కారణంగానే ఆర్థిక చరిత్రకారులకు అతని రచన అమూల్యమైన ఆధారంగా మారింది. 

* 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక జీవనంపై అసాధారణమైన వివరాలతో  నిర్దిష్ట నమోదు: వర్ణ-కుల వ్యవస్థల కట్టుబాట్లు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, బనియా పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే ఇచ్చే వ్యాపార-గణిత శిక్షణ, పునర్జన్మ విశ్వాసాలు, గోవు పవిత్రత, కఠోర సాధనలు చేసే సంచార సన్యాసులు మరియు విధవల నిత్య జీవితంపై అతి సూక్ష్మమైన వివరాలను కూడా స్పష్టంగా, నిష్పాక్షికంగా గ్రంథస్థం చేశాడు.

* సామూహిక మతాచారాలకు ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం: 1666 జూలై 2న పాట్నాలో సంభవించిన సూర్యగ్రహణం సందర్భంగా గంగాతీరంలో వేలాది మంది జరిపిన సామూహిక స్నానాలు, మట్టిపాత్రలు పగలగొట్టడం, గంటలు-డప్పులు మోగించడం వంటి ఆచారాలను స్వయంగా చూసిన సంఘటనగా నమోదు చేశాడు. తేదీ, స్థల సహితమైన ఇటువంటి ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాలు ఆయన రచనకు అరుదైన చారిత్రక ప్రామాణికతను ఇస్తాయి.

*సతీసహగమనంలోని ప్రాంతీయ రూపభేదాల ప్రత్యక్ష నమోదు: “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు విధానాల్లో దహనం చేయడాన్ని నేను చూశాను” అని స్పష్టంగా పేర్కొంటూ, సతీసహగమనాన్ని ఒకే మూస పద్ధతిగా కాకుండా ఉత్తర భారతదేశం, బెంగాల్, కోరమండల్ ప్రాంతాల్లో కొనసాగిన ప్రాంతీయ రూపభేదాలను (చితి విధానాలు, సజీవ సమాధి) విడివిడిగా నమోదు చేశాడు. అంతే కాకుండా ఈ ఆచార నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, బ్రాహ్మణులు, మొఘల్ అధికారుల పాత్రలను కూడా లోతుగా విశ్లేషించాడు.

* సంచార వర్తకుడి సమగ్ర దృక్కోణం: టావెర్నియర్ ప్రత్యేకతలన్నింటినీ ఒకచోట క్రోడీకరించే మూలస్తంభం ఆయన వ్యాపార దృష్టికోణమే. రాజసభ నుంచి వజ్రాల గని వరకు, బనియా అంగడి నుంచి గంగాతీరపు గ్రహణస్నానం వరకు, కారవాన్ మార్గం నుంచి సతి చితి వరకు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశ ఆర్థిక, సామాజిక, మత జీవనాన్ని ఒక స్వతంత్ర సంచార వర్తకుడి (travelling merchant) కళ్లతో నిష్పాక్షికంగా నమోదు చేశాడు.

== ప్రారంభ జీవితం ==
టావెర్నియర్ 1605లో పారిస్‌లో జన్మించాడు. అతని కుటుంబం ప్రొటెస్టంట్ నేపథ్యానికి చెందినది. మతపరమైన వేధింపుల కారణంగా, అతని కుటుంబం పారిస్‌ నుంచి మొదట బెల్జియం లోని ఆంట్వెర్ప్ (Antwerp) ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళి, ఆ తర్వాత ఫ్రెంచ్ ప్రొటెస్టంట్లకు రక్షణ కల్పించే 'ఎడిక్ట్ ఆఫ్ నాంటెస్' (Edict of Nantes) చట్టం అమల్లోకి వచ్చిన అనంతరం తిరిగి పారిస్‌కు చేరుకుంది. కార్టోగ్రాఫర్లయిన తన తండ్రి, సోదరుల ప్రభావంతో టావెర్నియర్ కూడా మ్యాపుల తయారీ, ఎన్‌గ్రేవింగ్ కళలలో శిక్షణ పొందాడు. చిన్నతనం నుంచే టావెర్నియర్‌కు భౌగోళిక అంశాలు, ప్రయాణాలు మరియు విదేశీ వాణిజ్యంపై అమితమైన ఆసక్తి ఉండేది. &lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=1 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925}}&lt;/ref&gt; ఆ ఆసక్తితోనే తన పదహారవ ఏటికే ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్, జర్మనీ దేశాలను సందర్శించాడు. 

1624లో హంగేరీ వైస్రాయ్ వద్ద పనిచేసిన టావెర్నియర్, 1629లో మాంటూవా ముట్టడిలో డ్యూక్ ఆఫ్ నెవర్స్ ఆధ్వర్యంలో ఫిరంగీ దళంలో చేరాడు. అనంతరం ఐరిష్ కల్నల్ వాల్టర్ బట్లర్ వద్ద అనువాదకుడిగా సేవలందించి, తరువాత పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కుమారుడు (మూడవ ఫెర్డినాండ్) పట్టాభిషేక వేడుకకు హాజరయ్యేందుకు 1630లో ఆ దళాన్ని వీడాడు. ఆ యవ్వన ప్రాయంలోనే అతను ఇటలీ, స్విట్జర్లాండ్, జర్మనీ, హంగేరీ, పోలాండ్, ఇంగ్లాండ్ తదితర యూరోపియన్ దేశాల్లో పర్యటించి, అక్కడి ప్రధాన భాషల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. యౌవనంలోనే అతను యూరప్‌లోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించి, అనంతరం తూర్పు దేశాల వైపు తన వాణిజ్య యాత్రలను విస్తరించాడు. అతని ప్రయాణాలు కేవలం అన్వేషణ కోసం కాకుండా ప్రధానంగా వ్యాపార లక్ష్యాలతో సాగాయి. విలువైన రత్నాలు, ముఖ్యంగా వజ్రాలు, ముత్యాలు అతని వ్యాపారంలో కీలక వస్తువులుగా మారాయి.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

కాలక్రమేణా రత్నాల వ్యాపారంలో విశేష నైపుణ్యం సాధించిన టావెర్నియర్, ఆ రంగంలోనే తన వృత్తిని స్థిరపరుచుకున్నాడు. ఈ వృత్తే అతని తదుపరి ప్రపంచ యాత్రల గమనాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రధానంగా ఆసియాలోని ప్రతిష్టాత్మక రాజదర్బార్లు, రత్నాల విపణుల మధ్య అత్యంత విలువైన రాళ్లను కొనుగోలు చేసి విక్రయించే ప్రముఖ అంతర్జాతీయ రత్నాల వ్యాపారిగా అతను తనదైన ముద్ర వేశాడు.

== ఆసియా యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల కాలంలో ఐరోపా నుంచి ఆసియాకు ఆరు ప్రధాన యాత్రలు చేశాడు.&lt;ref name=&quot;Iranica-Tavernier&quot;&gt;{{cite encyclopedia| last = Burger| first = Pierre-François| title = Tavernier, Jean-Baptiste | encyclopedia = Encyclopaedia Iranica| date = 4 December 2017 | url = https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ | access-date = 14 September 2026 | language = english}}&lt;/ref&gt;  అతని ప్రయాణాలు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియా, భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియాలోని పలు ప్రాంతాల మీదుగా సాగాయి. ప్రస్తుత సైప్రస్, మాల్టా, టర్కీ, సిరియా, ఇరాక్, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, పాకిస్తాన్, భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్, శ్రీలంక, ఇండోనేషియా ప్రాంతాల్లో అతను ప్రయాణించినట్లు అతని యాత్రావివరణలు, తరువాతి పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి.&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;
.
అతను ఐరోపా నుంచి తూర్పు దేశాలకు చేపట్టిన ఆరు ప్రధాన యాత్రల వివరాలు. 

'''మొదటి యాత్ర (1631 – 1633)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' టావెర్నియర్ పారిస్ నుంచి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ (ఇస్తాంబుల్), అర్మేనియా, పర్షియా (ఇరాన్ - టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్), బాగ్దాద్ మీదుగా తిరిగి ఐరోపా చేరుకున్నాడు. ఈ మొదటి యాత్ర పర్షియా (ఇరాన్) వరకే సాగింది, భారతదేశానికి రాలేదు.

'''రెండవ యాత్ర (1638 – 1643)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి అలప్పో (సిరియా), పర్షియా (ఇస్ఫహాన్) చేరుకుని, అక్కడి నుంచి అరేబియా సముద్రం మీదుగా పశ్చిమ భారతదేశానికి చేరుకున్నాడు. గుజరాత్‌లోని సూరత్ నౌకాశ్రయం చేరుకున్నాడు. 
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:'' మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి బయలుదేరి బుర్హాన్‌పూర్ మీదుగా మొఘల్ రాజధాని ఆగ్రా చేరుకున్నాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ ఆస్థానాన్ని సందర్శించాడు.ఈ యాత్రలోనే అతను రత్నాల కొనుగోళ్లు ప్రారంభించి, ప్రముఖ వర్తకుడిగా గుర్తింపు పొందాడు.

'''మూడవ యాత్ర (1643 – 1649)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా సముద్ర మార్గంలో భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు. ఇక్కడి నుంచి దక్షిణ భారతదేశం, ఆ తర్వాత జావా (ఇండోనేషియా - బటావియా) వరకు వెళ్లి, ఆ తరువాత కేప్ ఆఫ్ గుడ్ హోప్ మార్గం మీదుగా తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలో పర్యటించిన ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ కుతుబ్ షాహీ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ నుంచి దక్కన్ పీఠభూమికి వచ్చి గోల్కొండ (హైదరాబాద్), మద్రాస్ (చెన్నై) ప్రాంతాలను సందర్శించాడు. ప్రసిద్ధ కొల్లూరు వజ్రాల గని (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు ప్రాంతం)ని సందర్శించి వజ్రాల వ్యాపారం చేశాడు.
* ''ఇతర విశేషాలు:'' ఈ పర్యటనలో ఇండోనేషియా లో వర్తకం సాగిస్తున్న డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారులతో అతని సంబంధాలు అంత సజావుగా సాగలేదు. వర్తక లావాదేవీలు, వస్తువుల రవాణా విషయంలో ఇరువురి మధ్య తీవ్ర విభేదాలు పొడసూపాయి. ఐరోపాకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత డచ్ కంపెనీపై అతను దీర్ఘకాలిక న్యాయపోరాటం చేసినప్పటికీ, ఆ వివాదంలో అతనికి ఆశించిన రీతిలో పూర్తి న్యాయం లభించలేదు.

'''నాల్గవ యాత్ర (1651 – 1655)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా, మస్కట్ మీదుగా భారతదేశం (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు గోల్కొండ రాజ్యం.
* ''నగరాలు &amp; గనులు:'' సూరత్ చేరుకుని, అక్కడి నుంచి దక్కన్ ప్రాంతంలోని గోల్కొండ, కడప (గండికోట సమీపంలోని రావులకొండ/వజ్రాల కేంద్రాలు) సందర్శించాడు. గోల్కొండలో స్థిరపడిన పర్షియన్ వజ్రాల వ్యాపారి &amp; గోల్కొండ వజీర్ అయిన మీర్ జుమ్లాను కలిసి వ్యాపార చర్చలు జరిపాడు.

'''ఐదవ యాత్ర (1657 – 1662)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' పారిస్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భూమార్గం/సముద్ర మార్గాల్లో భారతదేశానికి (సూరత్) చేరుకున్నాడు.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం.
* ''నగరాలు:'' సూరత్, అహ్మదాబాద్, బుర్హాన్‌పూర్, దిల్లీ, ఆగ్రా. ఈ సమయంలో భారతదేశంలో షాజహాన్ అనారోగ్యం, ఔరంగజేబు అధికారంలోకి రావడం వంటి రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా గమనించాడు.

'''ఆరవ యాత్ర (1663 – 1668)'''

* ''ప్రయాణ మార్గం:'' ఫ్రాన్స్ నుంచి పర్షియా మీదుగా భారతదేశానికి (సూరత్) వచ్చిన ఆఖరి మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధ యాత్ర.
* ''భారతదేశంలోని ప్రాంతాలు &amp; రాజ్యాలు:''మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరియు బెంగాల్ సుబా.
* ''నగరాలు &amp; విశేషాలు:'' సూరత్ నుంచి దిల్లీ మరియు ఆగ్రా వెళ్లి ఔరంగజేబు చక్రవర్తిను స్వయంగా దర్శించుకున్నాడు. మొఘల్ రాజదర్బారులోని ప్రసిద్ధ నెమలి సింహాసనం (Peacock Throne), గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ (Great Mogul Diamond) సహా ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించి వాటి గురించి వివరాలను నమోదు చేశాడు. అనంతరం అలహాబాద్, వారణాసి, పాట్నా మీదుగా బెంగాల్‌లోని ఢాకా వరకు ప్రయాణించాడు.

మొత్తం మీద టావెర్నియర్ సముద్ర మార్గాలకన్నా భూమార్గాల ప్రయాణాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగించాడు. అందువల్ల అతని రచనల్లో నగరాల మధ్య వాణిజ్య మార్గాలు, దూరాలు, కారవాన్ ప్రయాణం, సరాయిలు, ప్రయాణ ఖర్చులు, నాణేల మార్పిడి, సుంకాలు, వ్యాపార అవకాశాలు, ప్రయాణ ప్రమాదాలు వంటి ఆచరణాత్మక సమాచారం విస్తారంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అందువల్ల అతని రచన కేవలం యాత్రా కథనం గానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు ఆసియా వాణిజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించిన సమాచార భాండాగారంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.

== భారతదేశ యాత్రలు ==
టావెర్నియర్ భారతదేశాన్ని ఐదు సార్లు సందర్శించాడు. సూరత్ వంటి పశ్చిమ తీర వాణిజ్య కేంద్రాల నుంచి ఆగ్రా, ఢిల్లీ, బెనారస్, పాట్నా, గంగానదీ లోతట్టు ప్రాంతాలకు, దక్కన్‌లోని గోల్కొండ, బీజాపూర్ ప్రాంతాలకు మసులీపట్నం తదితర ప్రాంతాల్లో అతని ప్రయాణాలు సాగాయి. 

గోల్కొండ నుంచి మద్రాసు వైపు కడప లోయ ద్వారా వెళ్లే మార్గాన్ని, మసులీపట్నం నుంచి బెజవాడ మీదుగా మద్రాసుకు వెళ్లే మార్గాన్ని వివరించిన తొలి యూరోపియన్ యాత్రికుల్లో అతను ముఖ్యుడిగా పరిగణించబడుతున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని ఫ్రెంచ్ రచనకు ఆంగ్ల అనువాదమైన 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' (Travels in India) లో''ఇస్ఫహాన్ (ఇరాన్) నుంచి ఆగ్రాకు వెళ్లే మార్గాలు, ఆగ్రా నుంచి ఢిల్లీ–జహానాబాద్ ప్రాంతం, గోల్కొండ మరియు బీజాపూర్ రాజ్యాలకు వెళ్లే మార్గాలు ప్రత్యేకంగా వివరించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా అతని చివరి రెండు యాత్రల లలో భాగంగా చేసిన భారతదేశంలో నెరిపిన వజ్రాల వాణిజ్యం, అతనికి విశేష ధనలాభం తెచ్చిపెట్టింది.

1665 మే 16న అతను సూరత్‌లో ఉన్నట్లు ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సంవత్సరం నవంబరు 25న ఆగ్రా నుంచి ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు, యాత్రికుడు '''బెర్నియర్ (Bernier)'''తో కలిసి ప్రయాణించాడు..&lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; 1666 జనవరి 6న వారి ప్రయాణ మార్గాలు విడిపోయాయి. ఆగ్రా నుంచి ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణం ప్రారంభించినప్పటికీ, వారణాసి చేరేసరికి టావెర్నియర్ తన వాణిజ్య లక్ష్యాల కోసం బెంగాల్ లోతట్టు ప్రాంతాలకు తరలివెళ్లడంతో అక్కడ వారి ఉమ్మడి ప్రయాణం ముగిసింది. తన రత్నాల వ్యాపార నిమిత్తమై వారణాసి నుంచి గంగా నది మార్గంలో పాట్నా మీదుగా తూర్పున ఉన్న ఢాకా (బెంగాల్) వైపు సాగిపోయాడు.

===మొఘల్ భారతదేశం===
టావెర్నియర్ భారత యాత్రల కాలం ప్రధానంగా షాజహాన్, ఔరంగజేబు పాలనా కాలాలతో ముడిపడి ఉంది. మొఘల్ సామ్రాజ్యంలోని రాజదర్బారు, సంపద, వాణిజ్యం, రత్నాల వినియోగం గురించి అతను వివరాలు నమోదు చేశాడు.

అతని రచనలో మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రత్యేకంగా చారిత్రక, రాజకీయ వివరణ కూడా ఉంది. రాజదర్బారంలోని విలువైన రత్నాలను పరిశీలించే అవకాశం అతనికి లభించడం అతని వృత్తిపరమైన నేపథ్యానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రత్యేకత. 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' లో మొఘల్ రత్నభాండారం మరియు ప్రసిద్ధ వజ్రాలపై అతని పరిశీలనలు ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి.

===గోల్కొండ===
టావెర్నియర్ రచనలో గోల్కొండకు విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో భారతదేశం ప్రపంచ వజ్రాల సరఫరాలో అత్యంత ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండగా, గోల్కొండ ప్రాంతంలోని వజ్రాల గనులు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందాయి. బ్రెజిల్‌లో పెద్ద ఎత్తున వజ్రాల వనరులు కనుగొనబడటానికి ముందు ప్రపంచ వజ్రాల ప్రధాన మూలం భారతదేశమే.

టావెర్నియర్ గోల్కొండ రాజ్యాన్ని సందర్శించి వజ్రాల గనులు, వాటి వ్యాపారం గురించి నమోదు చేశాడు. అతని ఐదవ యాత్ర సమయంలో 1659లో అతను గోల్కొండలో ఉన్నట్లు, 1660 డిసెంబరు వరకు కూడా అక్కడ ఉన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. వజ్రాలను వెలికితీసే విధానం, వాటి పరిమాణం, నాణ్యత, వ్యాపారం, ధర నిర్ణయం వంటి అంశాలపై అతని వర్ణనలు తరువాతి రత్నశాస్త్ర చరిత్రలో ప్రాధాన్యం పొందాయి.

===మీర్ జుమ్లాతో వ్యాపార సంబంధాలు===
1652 సెప్టెంబరులో తన నాల్గవ భారత పర్యటన సందర్భంగా టావెర్నియర్, నాటి గోల్కొండ ప్రధానమంత్రి (వజీర్) మీర్ జుమ్లాను కడప సమీపంలోని చారిత్రక గండికోట వద్ద కలిశాడు.&lt;ref name=&quot;Iranica-Tavernier&quot;/&gt; కర్ణాటక దండయాత్రల ద్వారా గండికోటతో పాటు పరిసరాల్లోని విస్తారమైన వజ్రాల గనులను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్న మీర్ జుమ్లాతో టావెర్నియర్ కీలక వాణిజ్య సంప్రదింపులు జరిపాడు. తాను ఐరోపా నుంచి తెచ్చిన అరుదైన నగలు, గడియారాలు, ముత్యాల హారాలు తదితర విలాస వస్తువులను మీర్ జుమ్లాకు విక్రయించాడు. అలాగే మీర్ జుమ్లా ఖజానాలోని ముడి వజ్రాలను పరిశీలించి, యూరోపియన్ మార్కెట్ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా వాటి విలువను నిర్ధారించాడు. ఈ చర్చలు విజయవంతమై, టావెర్నియర్‌కు సూరత్ వర్తకులకు చెందిన హుండీల (Bills of Exchange) రూపంలో చెల్లింపులు జరిగాయి.

మీర్ జుమ్లాతో జరిగిన లావాదేవీలు అనంతరం టావెర్నియర్ రాయలసీమ, దక్కన్ ప్రాంతాల్లోని వజ్రాల విపణుల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి నాణ్యమైన ముడి వజ్రాలను కొనుగోలు చేశాడు. వ్యాపార అంశాలతో పాటు నాటి గండికోట సైనిక వ్యవస్థ, మీర్ జుమ్లా దర్బారు, పరిపాలన మరియు అతని న్యాయపాలన తీరును కూడా టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు. 17వ శతాబ్దపు రాయలసీమ ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఈ వివరాలు చరిత్రకారులకు ప్రామాణిక ఆధారంగా నిలుస్తున్నాయి.

== ఆసియాలోని ఇతర రత్నోత్పత్తి ప్రాంతాలు ==
'''బోర్నియో''': బోర్నియోలోని వజ్రోత్పత్తి ప్రాంతాన్ని టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించలేదు. అయితే అక్కడి సుకదానా(Suecadan) ప్రాంతంలోని నది ఇసుకలో వజ్రాలు లభిస్తాయని అతను తన రచనలో నమోదు చేశాడు. బటావియా ద్వారా తనకు 3–4 క్యారెట్ల పరిమాణంలో ఆరు బోర్నియో వజ్రాలు పంపబడినట్లు, అలాగే సుకదానా నదిలో లభించిన సుమారు 25½ క్యారెట్ల వజ్రాన్ని బటావియాలో ఒక డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా అధికారి తనకు చూపినట్లు పేర్కొన్నాడు. తాను పరిశీలించిన ఆ రాళ్ల కాఠిన్యాన్ని భారతదేశపు వజ్రాలతో పోల్చిన సందర్భమూ ఉంది. అందువల్ల బోర్నియో విషయంలో అతని సమాచారం ప్రత్యక్ష గని సందర్శనపై ఆధారపడింది కాదు; కానీ ఆ ప్రాంతం నుంచి వచ్చిన వజ్రాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన అనుభవం మరియు ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారంపై ఆధారపడింది మాత్రమే. 

'''పెగూ–బర్మా''' ప్రాంతం (Pegu /Burma): పెగూ ప్రాంతంలోని రత్నగనులను టావెర్నియర్ స్వయంగా సందర్శించినట్లు నిర్ధారిత ఆధారం లేదు; అతని వర్ణన ప్రధానంగా స్థానిక సమాచారం, వ్యాపార వర్గాల ద్వారా తెలిసిన వివరాలపై ఆధారపడినదిగా కనిపిస్తుంది. అతను కపెలాన్ (Capelan) అనే పర్వత ప్రాంతాన్ని పేర్కొని, అక్కడి నుంచి విస్తారంగా కెంపులు (rubies), స్పినెల్స్ (spinels), పసుపు పుష్యరాగాలు (yellow topazes), నీలం–తెలుపు నీలమణులు (blue/white sapphires), హయసింత్‌లు (hyacinths), అమేతిస్టులు (amethysts) వంటి రంగురాళ్లు లభిస్తాయని నమోదు చేశాడు. పెగూ నుంచి కంబోడియా దిశగా సాగిన పర్వత ప్రాంతాల్లో కూడా కెంపులు (rubies), బలాస్ కెంపులు (balas rubies), స్పినెల్స్ (spinels), నీలమణులు (sapphires), పుష్యరాగాలు (topazes) లభిస్తాయని చెప్పాడు; అక్కడ బంగారు గనులూ ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. పెగూలో రంగురాళ్లన్నింటినీ విస్తృతంగా “ruby” అనే పేరుతో పిలిచి, రంగు ఆధారంగా వాటిని వేరు చేస్తారని అతను ప్రత్యేకంగా వ్యాఖ్యానించాడు.

'''సిలోన్‌ ''':  టావెర్నియర్ సిలోన్‌ (శ్రీలంక)ను సందర్శించాడు; అయితే అతను వివరించిన నిర్దిష్ట రత్నసేకరణ (నీలాలను కడిగి శుద్ధి చేసే) ప్రాంతాన్ని స్వయంగా పరిశీలించినట్లు నిర్ధారించబడలేదు. అయినప్పటికీ, అక్కడి రత్నలభ్యత గురించి అతను విశ్లేషించాడు. సిలోన్‌లో వర్షాకాలం తరువాత, నదుల్లో నీటిమట్టం  తగ్గినప్పుడు స్థానికులు ఆ నదీ తీరాల ఇసుకను జల్లెడ పట్టి కెంపులు, నీలమణులు, పుష్యరాగాలు సేకరిస్తారని అతను పేర్కొన్నాడు. అక్కడి రాళ్లు సాధారణంగా పెగూ రత్నాల కంటే మరింత స్వచ్చంగా, అందంగా కనిపిస్తాయని కూడా వ్యాఖ్యానించాడు. కేవలం లభించే రత్నాల రకాలనే కాకుండా, వర్షం–నది–ఒండ్రు ఇసుక నిక్షేపాల ద్వారా జరిగే  రత్న సేకరణ వెనుకనున్న కాలానుగుణ ప్రక్రియను (seasonal alluvial process) సమగ్రంగా నమోదు చేసాడు. 

టావెర్నియర్ బోర్నియో వజ్రాలను స్వయంగా పరిశీలించినప్పటికీ అక్కడి గనులను సందర్శించలేదు; పెగూ–కపెలాన్ లో రత్నోత్పత్తి పద్ధతులను వివరించినప్పటికీ, ఆ ప్రాంతాలకు వెళ్లినట్లు స్పష్టమైన ఆధారాలు లేవు; ఇక సిలోన్‌కు వెళ్లినప్పటికీ, రత్నాలను సేకరించే నిర్దిష్ట స్థలాలను ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించిన దాఖలాలు కనిపించవు. వీటన్నింటికీ భిన్నంగా, భారతదేశంలోని గోల్కొండ రాజ్య వజ్రాల గనులను అతను స్వయంగా సందర్శించి, తన క్షేత్రస్థాయి ప్రత్యక్ష పరిశీలనల ఆధారంగానే సమగ్ర వివరాలను నమోదు చేశాడు.

==ప్రసిద్ధ వజ్రాలు==

టావెర్నియర్ పేరు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ వజ్రాల చరిత్రతో కూడా ముడిపడి ఉంది. ముఖ్యంగా తర్వాతి కాలంలో **హోప్ డైమండ్ (Hope Diamond)**గా పేరొందిన అరుదైన పెద్ద నీలి వజ్రం, మొఘల్ ఖజానాలోని గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ వివరాలను నమోదు చేయడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది.

===ఫ్రెంచ్ బ్లూ / హోప్ డైమండ్ ===
[[File:Schets van de ruwe Hope diamant door Tavernier.jpg|left|thumb|upright=.8|టావెర్నియర్ బ్లూ వజ్రానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ గీసిన అసలు రేఖాచిత్రం]]
[[File:The Hope Diamond - SIA.jpg|thumb|హోప్ డైమండ్]]
1668 డిసెంబరులో తన ఆరవ భారత యాత్ర ముగించుకుని స్వదేశం చేరిన టావెర్నియర్, తాను సేకరించిన వజ్రాల సమాహారాన్ని ఫ్రాన్స్ చక్రవర్తి 14వ లూయీ (Louis XIV)కి ప్రదర్శించాడు. 1669 ఫిబ్రవరిలో చక్రవర్తి వాటిని కొనుగోలు చేశాడు. ఈ కొనుగోలులో ప్రధాన ఆకర్షణ దాదాపు 115 క్యారట్ల (ఆధునిక మెట్రిక్ కొలతల్లో) బరువున్న ఒక పెద్ద ముడి నీలి వజ్రం.దీనిని టావెర్నియర్ బ్లూ (Tavernier Blue) గా పిలుస్తారు. &lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt; ఫ్రెంచ్ రాజ ఖజానాలో చేరిన ఈ వజ్రాన్ని ఆ తర్వాత 69 క్యారట్ల వరకు సానబెట్టి  'ఫ్రెంచ్ బ్లూ' (French Blue) అని పిలిచారు. తదనంతర కాలంలో ఫ్రెంచ్ బ్లూ వజ్రం చోరీకి గురై, తిరిగి వేరే ఆకారంలోకి (45.52 క్యారట్ల వజ్రంగా) మారి చివరకు  ప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్'గా  స్థిరపడింది..&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;&gt;{{cite web |title=History of the Hope Diamond |url=https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history |publisher=Smithsonian National Museum of Natural History |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt; 

సాధారణంగా ఈ నీలి వజ్రం (హోప్ డైమండ్) గోల్కొండ రాజ్యంలోని ప్రసిద్ధ కొల్లూరు గని నుంచే వచ్చిందని భావిస్తారు. అయితే టావెర్నియర్ దీనిని ఖచ్చితంగా కొల్లూరు గనిలోనే కొనుగోలు చేశాడని నిరూపించే ప్రత్యక్ష చారిత్రక ఆధారాలు లేవని వాషింగ్టన్‌కు చెందిన  స్మిత్సోనియన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్ పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;  టావెర్నియర్ తన ప్రచురిత యాత్రా గ్రంథంలో దీని కొనుగోలు సమయం, నిర్దిష్ట ప్రాంతాల గురించి స్పష్టమైన వివరాలు నమోదు చేయలేదు.

=== గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్ ===
1665లో మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు ఆహ్వానం మేరకు టావెర్నియర్ ఆయన ఖజానాలోని విలువైన రత్నాలను స్వయంగా పరిశీలించే అరుదైన అవకాశాన్ని పొందాడు. ఆ సమయంలో అక్కడ ఉన్న అత్యంత భారీ వజ్రాన్ని పరిశీలించిన టావెర్నియర్, దాని బరువు, కొలతలను నమోదు చేయడమే కాకుండా దాని ఆకారాన్ని చిత్రించాడు. టావెర్నియర్ ప్రకారం గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం బరువు 279 9/16 పాత ఫ్రెంచ్ క్యారెట్లు (సుమారు 287 ఆధునిక మెట్రిక్ క్యారెట్లు). ఈ వజ్రమే తర్వాతి కాలంలో [[గ్రేట్ మొగల్ డైమండ్ | గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్]] (Great Mogul Diamond)గా ప్రసిద్ధి చెందింది.

టావెర్నియర్ గీసిన ఆ చిత్రం తర్వాతి శతాబ్దాల్లో రత్నశాస్త్ర (Gemology) గ్రంథాల్లో ప్రామాణిక చిత్రంగా విస్తృతంగా పునర్ముద్రితమైంది. టావెర్నియర్‌తో పాటు ఆయన సమకాలికుడైన ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు బెర్నియర్ కూడా మొఘల్ ఖజానాలోని ఈ భారీ వజ్రాన్ని గురించి ప్రస్తావించినట్లు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ది మొఘల్ ఎంపైర్' మరియు 'ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా' గ్రంథాల సంపాదకీయ వ్యాఖ్యానాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. అయితే ఔరంగజేబు పాలన అనంతరం ఈ గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రం తరువాత ఏమైందన్నది మాత్రం చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడలేదు. 

తరువాతి కాలంలో అదృశ్యమైన ఈ వజ్రాన్ని ప్రసిద్ధ కోహినూర్ (Koh-i-Noor)తో అనుసంధానిస్తూ కొన్ని సిద్ధాంతాలు వెలువడ్డాయి. గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రమే తదనంతర కాలంలో తిరిగి సానబెట్టబడి కోహినూర్‌గా రూపాంతరం చెందిందని వాలెంటైన్ బాల్ వంటి కొందరు రత్నశాస్త్రవేత్తలు, పరిశోధకులు ప్రతిపాదించారు. అయినప్పటికీ, టావెర్నియర్ కాలం తర్వాత గ్రేట్ మొఘల్ వజ్రపు చరిత్రలో ఉన్న స్పష్టమైన ఆధారాల లోపం వల్ల—కోహినూర్, గ్రేట్ మొఘల్ రెండూ ఒకే వజ్రమని రూఢి చేయడానికి ఆధునిక చరిత్రకారుల్లో పూర్తి ఏకాభిప్రాయం లేదు.

== వాణిజ్య పరిశీలనలు ==

టావెర్నియర్ రచనల ప్రధాన ప్రత్యేకత కేవలం నాటి రాజుల దర్బార్లు, నగరాల అందాలను వర్ణించడానికే పరిమితం కాకపోవడం. ఒక అంతర్జాతీయ వర్తకుడి దృక్కోణంలో, వ్యాపారానికి అవసరమైన అత్యంత ప్రాయోగిక (practical) సమాచారాన్ని ఆయన క్షుణ్ణంగా నమోదు చేశాడు. ఆయన గ్రంథంలో ప్రధానంగా కింది అంశాలు కనిపిస్తాయి:.&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt;

* వివిధ రాజ్యాల్లోని నాణేల రకాలు, వాటి స్వచ్ఛత, తూకాలు మరియు కరెన్సీ మారకపు విలువలు (exchange rates), 
* ప్రముఖ వాణిజ్య రహదారులు, ప్రయాణ సమయాలు, మార్గమధ్యంలో ఎదురయ్యే భౌగోళిక, భద్రతా ప్రమాదాలు, బస చేసే సత్రాల వివరాలు. 
* వివిధ సరిహద్దులు, రేవుల్లో విధించే పన్నులు (customs/tolls), పాలకుల వాణిజ్య నిబంధనలు. 
* పర్షియా–భారతదేశం మధ్య సాగిన ఎగుమతి-దిగుమతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్లలో సరుకుల లభ్యత, ధరలు, 
* రత్నాల కొనుగోలు–అమ్మకాలు, రత్నాల వ్యాపార మెళకువలు, నాణ్యతను పరీక్షించే పద్ధతులు:

భారతీయ వర్తకులైన బనియాల వాణిజ్య దక్షతను టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించాడు. చిన్న వయస్సు నుంచే వారి పిల్లలకు అంకగణితం, వ్యాపార మెళకువలు నేర్పించడం, సంక్లిష్టమైన లెక్కలను సైతం కాగితం లేకుండా జ్ఞాపకశక్తితోనే క్షణాల్లో తేల్చడం గురించి అతను ప్రశంసించాడు. స్థానిక వర్తకుల వాణిజ్య నైపుణ్యం, బేరసారాల చాతుర్యాన్ని వర్ణిస్తూ, నాటి యూరోపియన్ మూసభావనల్లో అత్యంత జిత్తులమారులుగా భావించే యూదు వర్తకులకే వీరు పాఠాలు నేర్పగలరని టావెర్నియర్ తన గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు.

ఆసియా వాణిజ్యంపై సమగ్ర సమాచారాన్ని అందించినందువల్ల అతని Six Voyages గ్రంథం, కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా 17వ శతాబ్దపు తూర్పు దేశాల వాణిజ్య రంగానికి సంబంధించిన 'ప్రాక్టికల్ కమర్షియల్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా'గా గుర్తింపు పొందింది 

== భారతీయ సమాజం, మతవిశ్వాసాలు మరియు ఆచారాలపై వర్ణనలు ==
టావెర్నియర్ తన యాత్రా రచనల్లో వజ్రాలు, వాణిజ్యం, రాజసభలు, ప్రయాణమార్గాలతో పాటు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సామాజిక, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని కూడా సమగ్రంగా నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt; ఇందులో భాగంగా నాటి వర్ణ–కుల వ్యవస్థలు, బ్రాహ్మణుల విద్యా ప్రాధాన్యం, వ్యాపార వర్గాలైన బనియాల ఆర్థిక నైపుణ్యాలు మరియు సంపదకు సంబంధించిన నమ్మకాలను ఆయన విశ్లేషించాడు. అలాగే పునర్జన్మ, అహింస, గోవు పవిత్రత వంటి తాత్విక విశ్వాసాలతో పాటు సన్యాసులు, ఫకీర్ల కఠోర తపస్సులను ప్రస్తావించాడు. మరోవైపు పూరీ, బెనారస్ వంటి క్షేత్రాలకు సాగిన సామూహిక తీర్థయాత్రలు, 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం వేళ గంగాతీరంలో జరిగిన సామూహిక స్నానాచారాలను ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా అందించాడు. వీటన్నిటితో పాటు నాటి స్త్రీల స్థితిగతులకు అద్దంపట్టే వైధవ్యపు ఆంక్షలు, సతీసహగమనం యొక్క ప్రాంతీయ వైవిధ్యాలు మరియు దాని నిర్వహణలో కుటుంబీకులు, పూజారులు, మొఘల్ అధికారుల ప్రమేయంతో కూడిన సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవాలను ఆయన తన పరిశీలనల్లో  ఆవిష్కరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;&gt;{{cite book |last=Tavernier |first=Jean-Baptiste |author2=V. Ball |editor-last=Crooke |editor-first=William |title=Travels in India |volume=2 |edition=2 |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1925 |url=https://www.loc.gov/item/26013833/}}&lt;/ref&gt; తన ప్రయాణాల్లో గమనించిన లేదా తెలుసుకున్న వివరాల ఆధారంగా అనేక సామాజిక అంశాలను వర్ణించాడు. వీటిలో కొన్ని సంఘటనలకు తాను ప్రత్యక్ష సాక్షినని కూడా ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నాడు.

=== కులవ్యవస్థ, బ్రాహ్మణుల స్థానం మరియు విద్య ===
ఒక కులానికి చెందినవారు మరో కులానికి చెందినవారితో కలిసి భోజనం చేయకపోవడం వంటి కులపరమైన నియమాలను ప్రస్తావించిన అతను, బ్రాహ్మణులను సమాజంలోని ఉన్నత మతపరమైన, విద్యాసంబంధమైన వర్గంగా వర్ణించాడు. బెనారస్‌ను బ్రాహ్మణ విద్యకు ముఖ్య కేంద్రంగా పేర్కొంటూ, అక్కడ జ్యోతిషం, ఖగోళ గణనలు, ధర్మశాస్త్రం మొదలైనవి అభ్యసించేవారని, సూర్య–చంద్ర గ్రహణాలను ముందుగానే ఖచ్చితంగా లెక్కించగల సామర్థ్యం వారికి ఉందని నమోదు చేశాడు..&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  అయితే బ్రాహ్మణుల గురించి అతని వర్ణన ప్రశంసకే పరిమితం కాలేదు; వారిలో చాలామందిని “అజ్ఞానులు”, “మూఢనమ్మకాలతో కూడినవారు” అని విమర్శించడంతో పాటు, అత్యంత తెలివైనవారిగా పేరున్న కొందరిని “మంత్ర శక్తులు గలవారు (sorcerers)” అనే అర్థంలో తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుల విద్యా, గణనా సామర్థ్యాన్ని ఒకవైపు గుర్తిస్తూనే, వారి మతవిశ్వాసాలు, ఆచారాల పట్ల తనకున్న విమర్శాత్మక అభిప్రాయాలను కూడా టావెర్నియర్ తన వర్ణనల్లో నమోదు చేశాడు.

=== వ్యాపార వర్గాలు, మార్కెట్లు మరియు సంపదపై విశ్వాసాలు ===
భారతీయ వ్యాపార వర్గాల్లో ముఖ్యంగా బనియాల వ్యాపార నైపుణ్యం టావెర్నియర్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. బనియా పిల్లలను చిన్న వయస్సు నుంచే తండ్రుల వద్ద కూర్చోబెట్టి లెక్కలు, వ్యాపార గణితం, కొనుగోలు–అమ్మకాల పద్ధతులు నేర్పేవారని, వారు జ్ఞాపకశక్తితోనే వేగంగా లెక్కలు చేయగలిగేవారని అతను ప్రశంసించాడు. మరోవైపు వారి వడ్డీ వ్యాపారంపై ప్రతికూలంగా వ్యాఖ్యానిస్తూ, ముల్తాన్ ప్రాంతంలోని బనియా వ్యాపారులను యూదు వ్యాపారులతో పోల్చి, వడ్డీ విషయంలో వారిని మించిపోతారని రాశాడు. బెనారస్‌లోని వస్త్ర మార్కెట్లను వర్ణిస్తూ, పత్తి, పట్టు వస్త్రాలను తయారుచేసిన కార్మికులే వాటిని నేరుగా అమ్మేవారని, అందువల్ల బయటి వ్యాపారులు మధ్యవర్తుల (దళారీ వ్యవస్థ) అవసరం లేకుండా తయారీదారుల నుంచే కొనుగోలు చేయగలిగేవారని గమనించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke1&quot;/&gt; సంపదకు సంబంధించిన ఒక అసాధారణ విశ్వాసాన్ని కూడా అతను నమోదు చేశాడు: మరణానంతరం మరో జన్మలో ఉపయోగించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కొందరు తమ డబ్బు, బంగారం, రత్నాలను భూమిలో పాతిపెడతారని పేర్కొన్నాడు. దీనికి ఉదాహరణలుగా భూమిలో దాచిన ఒక అగేట్ పాత్ర (agate cup), అనేక దశాబ్దాలుగా భూమిలో దాచిపెట్టిన 62 వజ్రాలు, ఇతర నిధుల ఉదంతాలను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; టావెర్నియర్ చేసిన ఈ వర్ణనల్లో ఒకవైపు భారతీయ వర్తకుల గణిత నైపుణ్యం, వ్యాపార శిక్షణ, ప్రత్యక్ష విక్రయ పద్ధతులు కనిపిస్తే, మరోవైపు లౌకిక సంపదను పునర్జన్మ విశ్వాసాలతో ముడిపెట్టిన నాటి సామాజిక పోకడలు కూడా కనిపిస్తాయి.

=== పునర్జన్మ, అహింస మరియు ఆవుకు సంబంధించిన విశ్వాసాలు ===
భారతీయ సమాజంలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న పునర్జన్మ భావనలు, అహింసా సిద్ధాంతం మరియు గోవుకు ఉన్న పవిత్రత టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించాయి. దుర్మార్గుల ఆత్మలు మరుజన్మలో గాడిదలు, కుక్కలు, పిల్లులు వంటి జంతువుల శరీరాల్లో ప్రవేశిస్తాయని, పుణ్యాత్ములు ఆవుగా జన్మించడాన్ని అత్యంత శ్రేష్ఠమైనదిగా భావిస్తారని స్థానికులు తనకు వివరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ పునర్జన్మ విశ్వాసం కారణంగానే కొన్ని వర్గాల ప్రజలు పురుగులను, కీటకాలను సైతం చంపడానికి ఇష్టపడరని, ఏ జంతువులో ఏ పూర్వీకుడి ఆత్మ దాగి ఉందోనన్న భావనే దీనికి మూలమని అతను అర్థం చేసుకున్నాడు. మరణశయ్యపై ఉన్న వ్యక్తితో ఆవు తోకను పట్టుకోవడం వంటి ఆచారాన్ని కూడా నమోదు చేశాడు. ఆవుకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఆచారాలను వివరిస్తూ, ఆవు ఇంట్లోనే చనిపోతే ఇంటి యజమానికి బ్రాహ్మణులు జరిమానా విధిస్తారని, అందువల్ల అది మరణానికి చేరువైనప్పుడు నది లేదా చెరువు గట్లకు తీసుకువెళ్లేవారని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; పునర్జన్మ, జీవహింస పట్ల నిరాకరణ, గోవుకు ఉన్న మతపరమైన ప్రాధాన్యత పరస్పరం సంబంధం కలిగిన విశ్వాసాలుగా టావెర్నియర్ తన రచనలో వర్ణించాడు. 

=== సన్యాసులు, ఫకీర్లు మరియు శరీర తపస్సులు ===
[[File:Banyans Yogis.jpeg|thumb|ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా గ్రంథంలో టావెర్నియర్ చేర్చిన చిత్రం: మర్రిచెట్టు కింద వివిధ యోగాసన, తపస్సు భంగిమల్లో ఉన్న హిందూ సన్యాసులు]]
భారతదేశంలోని సన్యాసులు, ఫకీర్ల జీవన విధానం, ముఖ్యంగా వారు అనుసరించే కఠోర శరీర తపస్సులు టావెర్నియర్‌ను విశేషంగా ఆకర్షించాయి. ఏళ్ల తరబడి చేతిని పైకెత్తి ఉంచడం, ఒకే భంగిమలో నిలబడటం, సూర్యుడిని నిరంతరం చూస్తూ ఉండటం, తాడుపై నిద్రించడం, చీకటి ప్రదేశాల్లో నివసించడం వంటి శరీరాన్ని శ్రమపెట్టే సాధనలను అతను వివరించాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కొందరు దాదాపు నగ్నంగా లేదా కేవలం కౌపీనం ధరించి తిరుగుతూ, భిక్షాటనపై జీవించేవారని పేర్కొన్నాడు. ప్రజలు వీరిని పవిత్రులుగా భావించి గౌరవించేవారని, ముఖ్యంగా మహిళలు భక్తితో దానాలు చేసేవారని కూడా నమోదు చేశాడు. వారి రూపాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ తపస్సు భంగిమలను తన గ్రంథంలో రేఖా చిత్రాల ద్వారా భద్రపరిచిన టావెర్నియర్, వాటిలో కొన్నింటిని ఆశ్చర్యంతో వర్ణించగా, మరికొన్నింటిని అసహజమైనవిగా (&quot;absurd&quot;) విమర్శించాడు. ఈ వర్ణనలు 17వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో సంచార తపస్వుల జీవనశైలికి, వారికి ఉన్న ప్రజాదరణకు సమకాలీన సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి.

=== సామూహిక తీర్థయాత్రలు మరియు పుణ్యక్షేత్రాలు ===
భారతదేశంలోని తీర్థయాత్రల సామూహిక స్వభావాన్ని టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా గమనించాడు. యూరప్‌లో యాత్రికులు ఒకరిద్దరు విడివిడిగా ప్రయాణించినట్లు కాకుండా, భారతదేశంలో జగన్నాథ్, బెనారస్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు ఒక పట్టణం లేదా అనేక గ్రామాలకు చెందిన ప్రజలు పెద్ద గుంపులుగా బయలుదేరేవారని అతను రాశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ధనికులు పల్లకీలు లేదా బండ్లలో ప్రయాణిస్తూ పేదలకు దానధర్మాలు చేస్తుండగా, పేదలు కాలినడకన లేదా ఎద్దులపై వందల లీగుల దూరం సైతం ప్రయాణించేవారని వర్ణించాడు. ఒక పేద యాత్రిక కుటుంబాన్ని చిత్రీకరిస్తూ, తల్లి చిన్నపిల్లవాడిని మోసుకుంటూ నడుస్తుండగా, తండ్రి కుటుంబానికి అవసరమైన వంటపాత్రలను మోసుకుంటూ ప్రయాణించేవాడని ప్రత్యేకంగా నమోదు చేశాడు. జగన్నాథ రథయాత్ర నాటి అపార జనసందోహం, బెనారస్ ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యాన్ని ఆయన ప్రస్తావించాడు. ఈ వివరాలు తీర్థయాత్రలను కేవలం మతాచారంగా కాకుండా, కుటుంబాలు మరియు గ్రామసమూహాలు కలిసి పాల్గొనే సుదీర్ఘ ప్రయాణంగా, ధనిక–పేద తేడాలు, దాతృత్వం, సామూహిక జీవన విధానం ప్రతిబింబించే ఒక ముఖ్య సామాజిక ప్రక్రియగా టావెర్నియర్ చిత్రించాడు.

=== 1666 పాట్నా సూర్యగ్రహణం — సామూహిక స్నానాచారాలు ===
టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన అత్యంత స్పష్టమైన ప్రత్యక్ష సామాజిక పరిశీలనల్లో ఒకటి 1666 జూలై 2న మధ్యాహ్నం సుమారు ఒంటిగంటకు పాట్నాలో అతను చూసిన సూర్యగ్రహణం. గ్రహణానికి ముందే వేలాదిగా ప్రజలు గంగాతీరానికి చేరుకుని, మూడు రోజుల ముందునుంచే స్నానాలు చేస్తూ సిద్ధమయ్యారని బ్రాహ్మణుల గణనల ప్రకారం నిర్ణయించిన శుభసమయం కోసం ఎదురుచూశారని ఆయన వర్ణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;  ఆ సమయం ఆసన్నమవగానే గంగలోని జీవులకు (చేపలకు, మోసళ్లకు) ఆహారం సమర్పించడం, పాత మట్టిపాత్రలను పగలగొట్టడం, డప్పులు, గంటలు మోగిస్తూ శబ్దాలు చేయడం వంటి ఆచారాలను ఆయన నమోదు చేశాడు. అనంతరం ప్రజలు గంగలోకి దిగి, గ్రహణం ముగిసే వరకు తమ శరీరాలను రుద్దుకుంటూ సామూహిక స్నానాలు చేస్తూనే ఉన్నారని వివరించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; తేదీ, సమయం, స్థలాలతో సహా ఖగోళ సంఘటనల వేళ సాగిన నాటి సామూహిక మతాచారాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించే కీలకమైన చారిత్రక ఆధారమిది.

=== విధవత్వ ఆచారాలు ===
స్త్రీల జీవితానికి సంబంధించి టావెర్నియర్ ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసిన అంశాల్లో విధవత్వం ముఖ్యమైనది. భర్త మరణానంతరం స్త్రీల సామాజిక స్థితిగతులు, వారిపై అమలైన ఆంక్షలను అతను  విస్తృతంగా ప్రస్తావించాడు. ఆభరణాలు, గాజులు తొలగించడం, కేశఖండనం, పునర్వివాహ నిషేధం వంటి ఆచారాలను ఆయన వివరించాడు. వివాహితగా ఉన్నప్పుడు ఇంటికి యజమానురాలిగా ఉన్న స్త్రీ, భర్త మరణానంతరం “బానిసకన్నా అధమమైన” సామాజిక స్థితిలోకి దిగజారుతుందని అతను తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చిన్నపిల్లలు ఉన్న స్త్రీలకు స్థానిక మొఘల్ గవర్నర్లు సతీసహగమనానికి అనుమతి నిరాకరించేవారని, దాంతో వారు పిల్లల పెంపకం కోసమే జీవించేవారని రాశాడు.

సతి చేయని కొందరు విధవలు కఠినమైన వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, దానధర్మాలతో జీవితం గడిపేవారని నమోదు చేశాడు. వారిలో కొందరు రహదారుల వెంట ప్రయాణికులకు తాగేందుకు కూరగాయాలతో కాచిన నీటిని అందించడం, మరికొందరు బాటసారులకు పొగాకు పైపులు వెలిగించేందుకు నిప్పును సిద్ధంగా ఉంచడం చేసేవారని వివరించాడు. ఇంకా కొందరు ఆవుల విసర్జనలో జీర్ణంకాకుండా మిగిలిన వ్యర్ధ పదార్థాన్ని తినే వ్రతాన్ని పాటించేవారని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, ఇంకా మరిన్ని అసంబద్దమైన పనులు (“still more absurd things”) చేస్తారని తీవ్రంగా వ్యాఖ్యానించాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; ఈ విధంగా అతని వర్ణనలో విధవత్వం అనేది కేవలం పునర్వివాహ నిషేధానికే పరిమితం కాకుండా — భర్త మరణంతో స్త్రీ సామాజిక స్థితిలో వచ్చే తీవ్ర పతనాన్ని, శారీరక రూపంపై విధించిన ఆంక్షలను, సతికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టిన కఠిన వ్రతాలు మరియు ప్రజాసేవలతో కూడిన జీవనస్థితిని, వారిలో కలిగే మానసిక క్షోభను ప్రతిబింబించే ఒక సంక్లిష్ట సామాజిక వాస్తవంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది.

=== సతీసహగమన ఆచారాలు ===
సతీసహగమనానికి సిద్ధమైన స్త్రీని పెళ్లిరోజు మాదిరిగా మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో అలంకరించి, సంగీత వాయిద్యాలతో, బంధువుల సమక్షంలో ఊరేగింపుగా దహనస్థలానికి తీసుకువెళ్లడం టావెర్నియర్‌కు ప్రత్యేకంగా కనిపించింది. సతీసహగమనం గురించి వివరిస్తూ, “స్త్రీలను మూడు వేర్వేరు పద్ధతుల్లో దహనం చేయడాన్ని తాను చూశాను” అని అతను స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

మొదటిది (గుజరాత్–ఆగ్రా–ఢిల్లీ ప్రాంతం): ఇక్కడ చిన్న గుడిసెవంటి నిర్మాణంలో భర్త మృతదేహంతో విధవను ఉంచి దహనం చేసేవారని, మంటలు అంటుకున్న తరువాత ఆమె తప్పించుకోకుండా ఒక బ్రాహ్మణుడు ఆమె నడుమును లోపలున్న స్తంభానికి కట్టేస్తాడని వివరించాడు. 

రెండవది (బెంగాల్ ప్రాంతం): గంగాతీరంలో జరిగే మరో పద్ధతిని వర్ణిస్తూ టావెర్నియర్ ఒక హృదయవిదారక సంఘటనను నమోదు చేశాడు. భూటాన్ సరిహద్దు ప్రాంతం నుంచి భర్త మృతదేహాన్ని ఒక బండిలో ఉంచుకుని సుమారు పదిహేను రోజుల పాటు ప్రయాణించిన ఒక స్త్రీ, చివరకు గంగాతీరానికి చేరుకుంది. అప్పటికే కుళ్లిపోతున్న మృతదేహాన్ని నదిలో కడిగి, తాను పవిత్ర స్నానం చేసి, అనంతరం భర్తతో కలిసి ఆమె చితిపై దహనమైంది. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి &quot;ఆ సమయంలో నేను అక్కడే ఉన్నాను&quot; (I was there at the time) అని ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటూ తన ప్రత్యక్ష సాక్ష్యాన్ని నమోదు చేశాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; బెంగాల్‌లో కట్టెల కొరత కారణంగా సతికి సిద్ధమైన స్త్రీలు తమ దహనానికి అవసరమైన కట్టెలను దానంగా ఇవ్వమని ప్రజలను కోరేవారని, కొన్ని సందర్భాల్లో కట్టెలు చాలక పూర్తిగా కాలకుండా మిగిలిపోయిన స్త్రీ, భర్త మృతదేహాలను గంగలో పడవేసేవారని, అవి మొసళ్లకు ఆహారమయ్యేవని కూడా రాశాడు. 

మూడవది (కోరమండల్ తీరం): ఇక్కడ పెద్ద అగ్నిగుండం తవ్వి, దాని చుట్టూ విధవ మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన తరువాత ఆమెను అందులోకి తోసేవారని వర్ణించాడు. ఇక్కడ కొన్ని వర్గాల్లో దహనానికి బదులుగా భర్త శవంతో పాటు స్త్రీని సజీవంగా పాతిపెట్టే ఆచారం (సజీవ సమాధి) కూడా ఉండేదని పేర్కొన్నాడు. .&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt;

సతి నిర్వహణలో బ్రాహ్మణుల పాత్రను టావెర్నియర్ తీవ్రంగా విమర్శించాడు. చితిపైకి వెళ్లే విధవలను ధైర్యంగా, తమ నిర్ణయంలో స్థిరంగా ఉండమని వారు ప్రోత్సహించేవారని; దహనక్రియ పూర్తయిన తరువాత చితిబూడిదలో మిగిలిన కరిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాల అవశేషాలు బ్రాహ్మణులకు దక్కేవని రాశాడు. అందువల్ల స్త్రీలు సతీసహగమనం చేయాలనే నిర్ణయంలో గట్టిగా నిలబడటం బ్రాహ్మణుల స్వప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేదని అతను వ్యాఖ్యానించాడు. మరోవైపు మొఘల్ పాలకులు, ముస్లిం గవర్నర్లు ఈ ఆచారాన్ని ఇష్టపడక, సులభంగా అనుమతి ఇచ్చేవారు కాదని పేర్కొన్నాడు. సతి చేయాలని పట్టుబట్టిన స్త్రీని గవర్నర్ ఎంతగా మందలించి, నిర్ణయం మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించినప్పటికీ, బంధువులు, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన శాపగ్రస్తమైన నిర్ణయం (damnable resolution) నుంచి వెనక్కి తగ్గేది కాదని టావెర్నియర్ రాశాడు. చివరకు గవర్నర్ కార్యదర్శి లంచం అందుకున్నట్లు సంకేతం ఇచ్చిన తరువాత, గవర్నర్ సతీసహగమనానికి అనుమతి ఇచ్చేవాడని కూడా అతను పేర్కొన్నాడు. &lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; కుటుంబవర్గాల ఒత్తిడి, బ్రాహ్మణుల ప్రోత్సాహంతో మహిళలు సతికి సిద్ధపడేవారని, నాటి మొఘల్ అధికారులకు ముడుపులు ఇచ్చి కుటుంబీకులు సతికి అనుమతులు సంపాదించేవారని టావెర్నియర్ పేర్కొన్నాడు. టావెర్నియర్ వర్ణనల ప్రకారం, సతీసహగమన పద్ధతులు ప్రాంతాన్నిబట్టి భిన్నంగా ఉండేవి; సతి నిర్వహణలో కుటుంబ సభ్యులు, బ్రాహ్మణులు, స్థానిక ప్రజలు, మొఘల్ పరిపాలనా అధికారులు సైతం వేర్వేరు పాత్రలు పోషించినట్లు అతను నమోదు చేశాడు

=== బెంగాల్‌లో శిశువులను చెట్లకు వేలాడదీసే ఆచారం ===
బెంగాల్‌లో తల్లి పాలు తాగని శిశువులను వస్త్రంలో ఉంచి చెట్టు కొమ్మలకు వేలాడదీసి, కొన్ని రోజులపాటు అక్కడే ఉంచే ఆచారం ఉందని టావెర్నియర్ వర్ణించాడు. అటువంటి శిశువుల దుస్థితిని చూసి జాలిపడిన సమీపంలోని యూరోపియన్ ఫ్యాక్టరీలకు చెందిన కొందరు వారిని తీసుకెళ్లి పెంచేందుకు ఏర్పాట్లు చేసేవారని పేర్కొన్నాడు; హుగ్లీలో ఆ విధంగా రక్షించబడి పెంచబడుతున్న ఒక బాలుడిని తాను స్వయంగా చూశానని కూడా రాశాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; చెట్లకు వేలాడదీసిన శిశువుల కళ్లపై కాకులు దాడిచేసి గాయపరిచేవని పేర్కొన్న టావెర్నియర్, బెంగాల్‌లో ఒక కన్ను కోల్పోయినవారు ఎక్కువగా కనిపించడానికి ఈ ఆచారమే కారణమని భావించాడు. అయితే ఈ కారణనిర్ధారణను తరువాతి సంపాదకుడు విలియం క్రూక్ అతిశయోక్తిగా పరిగణించాడు.&lt;ref name=&quot;BallCrooke2&quot;/&gt; 

== చివరి జీవితం ==
[[File:Aubonne-Eglise-Bourg.jpg|thumb|టావెర్నియర్ కోసం అబోన్నే పట్టణం (స్విట్జర్లాండ్)లో మినార్-శైలి టవర్‌తో నిర్మించబడిన కాజల్ ]] 
టావెర్నియర్ తన చివరి రెండు యాత్రల (ఐదవది: 1657–1662, ఆరవది: 1664–1668) సమయంలో భారతదేశం దాటి తూర్పు వైపుకు వెళ్ళలేదు. 1662లో పారిస్‌కు చెందిన నగల వ్యాపారి కుమార్తె మాడెలైన్ గ్వాస్ (Madeleine Goisse)ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ చివరి యాత్రలలో భారతదేశంతో జరిపిన వర్తకం అతనికి అపారమైన సంపదతో పాటు స్వదేశంలో విశేష ఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టింది. 

ఆరవ యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఆయన ఫ్రెంచ్ రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కొనసాగించాడు.  14వ లూయీ చక్రవర్తికి పలు అరుదైన, విలువైన రత్నాలను విక్రయించాడు. ఈ లావాదేవీలకు గుర్తింపుగా 1669లో చక్రవర్తి ఆయనకు వంశపారంపర్య ప్రభువర్గ (nobility) హోదాను ప్రసాదించాడు. .&lt;ref name=&quot;SmithsonianHope&quot;/&gt;అనంతరం 1670లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా సరస్సు సమీపంలో ఉన్న అబోన్నే (Aubonne) జాగీరును కొనుగోలు చేసి, 'బారన్ ఆఫ్ అబోన్నే' (Baron of Aubonne)గా ప్రసిద్ధి చెందాడు.  

జీవితపు చివరి దశలోనూ వ్యాపార సంకల్పంతో రష్యా మీదుగా తూర్పు దేశాలకు వెళ్లేందుకు టావెర్నియర్ 1689 ఫిబ్రవరిలో బయలుదేరాడు. అయితే తీవ్రమైన శీతల వాతావరణం, సుదీర్ఘ ప్రయాణ బడలిక మరియు వృద్ధాప్య సమస్యల కారణంగా మాస్కో చేరుకోకముందే స్మోలెన్స్క్‌ (Smolensk-రష్యా)లో 84వ ఏట మరణించాడు. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt; అతని మరణాన్ని కాల్పనిక &quot;శాపం&quot; కథలతో ముడిపెట్టే వాదనలను వాలెంటైన్ బాల్ వంటి చరిత్రకారులు కొట్టిపారేస్తూ, ఇది వృద్ధాప్యం వల్ల సంభవించిన సహజ మరణమేనని నిర్ధారించారు. అనంతరం స్మోల్నేస్క్ పట్టణంలోనే అతని భౌతికకాయాన్ని సమాధి చేశారు. గతంలో మాస్కోలో అతని సమాధి ఉన్నట్లు వచ్చిన కథనాలు తరువాతి పరిశోధనల్లో ఆధారరహితమైనవిగా తేలాయి. 

== గ్రంథ రచన &amp; ఆంగ్ల అనువాదాలు ==
టావెర్నియర్ తాను ఆసియా దేశాల్లో జరిపిన సుదీర్ఘ పర్యటనల అనుభవాలను క్రోడీకరించి, 1676లో ఫ్రెంచ్ భాషలో 'లెస్ సిక్స్ వాయేజెస్ డి జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్' (Les Six Voyages de Jean-Baptiste Tavernier) పేరిట రెండు సంపుటాలుగా ప్రచురించాడు. ఇందులో పర్షియా, భారతదేశం తదితర ఆసియా ప్రాంతాల భౌగోళిక ముఖచిత్రం, అక్కడి రాజకీయ పరిస్థితులు, వాణిజ్య మార్గాలు, రత్నాల విపణులపై ఆయన నమోదు చేసిన లోతైన పరిశీలనలు ఉన్నాయి.

1677లో జాన్ ఫిలిప్స్ దీనిని సంక్షిప్తంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. 1889లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియాకు చెందిన ఐరిష్ భూగర్భ శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ వాలెంటైన్ బాల్ (Valentine Ball), భారతదేశానికి సంబంధించిన భాగాలను అత్యంత ప్రామాణికంగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. విలువైన విశ్లేషణాత్మక వ్యాఖ్యలతో కూడిన ఈ ఆంగ్ల అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా లండన్‌లో ప్రచురితమైంది.

వాలెంటైన్ బాల్ ఆంగ్ల అనువాదానికి ప్రముఖ చరిత్రకారుడు, మానవశాస్త్రవేత్త విలియం క్రూక్ (William Crooke) అదనపు చారిత్రక ఆధారాలు, తాజా పరిశోధనలను జోడించి 1925లో వెలువరించిన సరికొత్త సంచిక—టావెర్నియర్ భారత యాత్రా విశేషాలను అధ్యయనం చేయడానికి నేటికీ అత్యంత విస్తృతంగా ఆమోదించబడిన ప్రామాణిక ఆంగ్ల ఆధార గ్రంథాలలో (scholarly editions) ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది.

== టావెర్నియర్ వర్ణనలపై విమర్శ — పరిమితులు మరియు చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ==
టావెర్నియర్ వర్ణనలను చారిత్రక మూలంగా పరిశీలించేటప్పుడు ప్రధానంగా రెండు పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. మొదటిది, అతని వర్ణనల్లో ప్రత్యక్షంగా చూసిన సంఘటనలు, ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, వాటిపై అతను చేసిన స్వీయ వ్యాఖ్యానాలు, కారణనిర్ధారణలు కొన్ని సందర్భాల్లో  కలగలిసి కనిపిస్తాయి. అందువల్ల ముఖ్యంగా వివాదాస్పదమైన లేదా అసాధారణమైన వర్ణనల్లో ఏది ప్రత్యక్ష సాక్ష్యం, ఏది ఇతరుల నుంచి పొందిన సమాచారం, ఏది అతని వ్యాఖ్యానం అనే అంశాలను విడదీసి పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. రెండవది, భారతీయ మతం, ఆచారాలు, సామాజిక వ్యవస్థలను టావెర్నియర్ తన కాలానికి చెందిన యూరోపియన్—ముఖ్యంగా క్రైస్తవ—సాంస్కృతిక దృక్కోణం నుంచి అర్థం చేసుకున్న సందర్భాలు ఉన్నాయి. ఆయన భారతదేశంలోని దేవతారాధన, మతాచారాలు, బ్రాహ్మణులు, కులవ్యవస్థ, పునర్జన్మ, తీర్థయాత్రలు, గ్రహణాల వంటి అనేక అంశాలను నమోదు చేశాడు. ఈ పరిశీలనలు 17వ శతాబ్దపు భారతీయ సమాజానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన సాక్ష్యాలను అందించినప్పటికీ, వాటిని ఆయన పూర్తిగా తటస్థమైన మానవశాస్త్రీయ పదజాలంలో వివరించలేదు.

16–17వ శతాబ్దాల్లో భారతదేశాన్ని సందర్శించిన యూరోపియన్ యాత్రికుల రచనలను విశ్లేషిస్తూ ఆధునిక చరిత్రకారుడు ఫరాజ్ అంజూమ్ (Faraz Anjum) ఈ అంశాన్ని స్పష్టం చేశాడు. ఆ కాలపు యాత్రికులు హిందూ, ముస్లిం మతాచారాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బైబిల్ మరియు ప్రాచీన గ్రీకు-రోమన్ (classical antiquity) ప్రమాణాలను కొలమానంగా తీసుకున్నారని, ఇతర మత విశ్వాసాలను బేరీజు వేయడానికి క్రైస్తవాన్నే ప్రామాణిక కొలబద్దగా భావించి తీర్పులు ఇచ్చారని ఆయన పేర్కొన్నాడు. ఈ నేపథ్యం వల్లనే టావెర్నియర్ పరిశీలనల్లో కూడా నాటి యూరోపియన్ కేంద్రిత (Eurocentric) భావజాల ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల టావెర్నియర్ చేసిన మతపరమైన లేదా సామాజిక వ్యాఖ్యానాలను ఆయన కాలం, సాంస్కృతిక నేపథ్యం మరియు సమాచార మూలాల సందర్భంలోనే చదవడం అవసరం.

అయితే ఈ రెండు పరిమితులను వాటి చారిత్రక సందర్భంలో విశ్లేషించాల్సి ఉంటుంది. టావెర్నియర్ ఆధునిక శాస్త్రీయ శిక్షణ పొందిన మానవశాస్త్రవేత్త లేదా వృత్తిపరమైన చరిత్రకారుడు కాదు; అతను ప్రధానంగా 17వ శతాబ్దపు వర్తకుడు, యాత్రికుడు మరియు పరిశీలకుడు. భారతీయ సమాజం, మతాలపై అతను చేసిన వ్యాఖ్యానాల్లో, తనకు పరిచితమైన యూరోపియన్, క్రైస్తవ భావనలు మరియు విలువల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. అందువల్ల అతని రచనలను చారిత్రక మూలంగా ఉపయోగించేటప్పుడు ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు, విన్న సమాచారం, అతని స్వంత వ్యాఖ్యానాల మధ్య తేడాలను గుర్తించడం అవసరం. ఈ భేదం అతను నమోదు చేసిన వివిధ అంశాలకు ఇవ్వవలసిన చారిత్రక ప్రాధాన్యతను (historical weight) అంచనా వేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

వాస్తవానికి టావెర్నియర్ రచనలు మొదట్లో విశేష ఆదరణ పొందినప్పటికీ, ఆయన పండితుడు కాకపోవడం వల్ల తరువాతి కాలంలో కొందరు చరిత్రకారులు ఆయన పరిశీలనల ఖచ్చితత్వంపై సందేహాలు వ్యక్తం చేసి వాటిని పక్కన పెట్టారు. అయితే 20వ శతాబ్దంలో లూసియన్ ఫెబ్వ్రే, ఫెర్నాండ్ బ్రాడెల్ వంటి ఆధునిక ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్రకారులు వస్తువుల ధరలు, నాణ్యత, మార్కెట్ మార్గాలు, వ్యాపార పద్ధతులపై టావెర్నియర్ నమోదు చేసిన సూక్ష్మ సమాచారాన్ని సమగ్రంగా ఉపయోగించుకున్నారు. దీంతో ఆయన రచనల విశిష్ట చారిత్రక విలువకు అకడమిక్ వర్గాల్లో తిరిగి విశేషమైన ప్రామాణికత, ఆదరణ దక్కింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== చారిత్రక ప్రాధాన్యత మరియు వారసత్వం ==
చరిత్రలో జీన్-బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ వదిలివెళ్లిన వారసత్వం ప్రధానంగా మూడు విభిన్న రంగాలతో ప్రత్యేకంగా ముడిపడి ఉంది: 
17వ శతాబ్దపు యూరప్–ఆసియా &quot;వాణిజ్య చరిత్ర&quot;, భారతీయ వజ్రాలు–&quot;రత్నాల చరిత్ర&quot;, మొఘల్  &quot;భారతదేశపు ఆర్థిక–సామాజిక చరిత్ర&quot;

మొదటిది, ఒక వర్తకుడిగా ఆయన నమోదు చేసిన వివరాలు నాటి అంతర్జాతీయ వాణిజ్య అధ్యయనానికి ప్రామాణిక ఆధారాలుగా నిలిచాయి. ప్రయాణ మార్గాలు, వస్తువుల నాణ్యత, ధరల హెచ్చుతగ్గులు, నాణేల మారకపు విలువలు, సుంకాలు మరియు రవాణా భద్రత వంటి ఆచరణాత్మక అంశాలను ఆయన సూక్ష్మంగా నమోదు చేశాడు. దీనివల్ల ఆయన రచన కేవలం యాత్రా చరిత్రగానే కాకుండా, తూర్పు దేశాలతో వ్యాపారం చేయడానికి అవసరమైన ఒక ప్రామాణిక మార్గదర్శక గ్రంథంగా కూడా సమకాలీన పరిశోధకుల గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;Iranica&quot;/&gt;

రెండవది, ప్రపంచ రత్నాల చరిత్రలో టావెర్నియర్ స్థానం సుస్థిరమైనది. అతను యూరప్‌కు తీసుకువెళ్లిన భారీ నీలి వజ్రం (Tavernier Blue) తరువాత 'ఫ్రెంచ్ బ్లూ'గా, అనంతరం సుప్రసిద్ధ 'హోప్ డైమండ్‌'గా రూపాంతరం చెందింది. ఈ వజ్రం గోల్కొండ ప్రాంతానికి చెందినదేనని సాధారణంగా భావిస్తున్నప్పటికీ, టావెర్నియర్ దీనిని ఏ గని నుండి సేకరించాడనే విషయంపై నిర్దిష్ట ఆధారాలు లేవు.  దీనితో పాటు మొఘల్ ఆస్థానంలోని నెమలి సింహాసనం వంటి రత్నఖచిత కళాఖండాలు, ‘గ్రేట్ మొఘల్ డైమండ్’ వంటి అపురూప రత్నాల పరిమాణాలు, ఆకృతి, కటింగ్ మరియు రేఖాచిత్రాలపై టావెర్నియర్ అందించిన వివరాలు రత్నాల చరిత్ర అధ్యయనానికి ముఖ్యమైన సమకాలీన ఆధారాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి.

చివరగా, మొఘల్ భారతదేశపు ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఇతని గ్రంథమైన ''ట్రావెల్స్ ఇన్ ఇండియా'' ఒక కీలక చారిత్రక ఆధారంగా నిలిచింది. కేవలం రాజదర్బారులకే పరిమితం కాకుండా నాటి మార్కెట్లు, చేతివృత్తులు, వర్తక మార్గాలు (బిడారు బాటలు), మతాచారాలు, సామాన్య ప్రజల జీవనశైలికి సంబంధించిన వివరాలను నమోదు చేయడం వల్ల, 17వ శతాబ్దపు భారతదేశాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఈ రచన ఒక ముఖ్యమైన సమాచార వనరుగా మారింది. ముఖ్యంగా మొఘల్ సామ్రాజ్య వైభవ కాలంలో భారతదేశంలో యూరోపియన్ వాణిజ్య కార్యకలాపాలు విస్తరిస్తున్న నాటి స్థితిగతులను ఒక విదేశీ వర్తకుడి సమకాలీన దృష్టితో నమోదు చేసిన ఈ గ్రంథం, ఆర్థిక, సామాజిక చరిత్ర అధ్యయనానికి ప్రాధాన్యత కలిగిన మూలంగా గుర్తింపు పొందింది. &lt;ref name=&quot;LOC&quot;/&gt;

== రెఫరెన్స్ గ్రంధాలు ==

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* Wise, Richard W., The French Blue: A Novel of the 17th Century. Brunswick House Press, 2010. ISBN 0-9728223-6-4.
* Harlow, George E. 2012. &quot;The Buyer's Guide to India, Circa 1678.&quot; In: Baione, Tom. 2012. Natural histories: extraordinary rare book selections from the American Museum of Natural History Library. New York, NY: Sterling Signature. ISBN 9781402791499; 1402791496.
* Malecka, Anna, &quot;The Great Mughal and the Orlov: One and the Same Diamond ?&quot; The Journal of Gemmology, vol. 35 (2016)
* Malecka, Anna, &quot;Daryā-ye Nur: History and Myth of a Crown Jewel of Iran&quot;, Iranian Studies vol. 51 (2018), https://dx.doi.org/10.1080/00210862.2017.1362952

== బాహ్య లింకులు ==
* [https://www.loc.gov/item/26013833/ Library of Congress — ''Travels in India'', 1925 edition] 
* [https://www.iranicaonline.org/articles/tavernier-jean-baptiste/ Encyclopaedia Iranica — Jean-Baptiste Tavernier] 
* [https://naturalhistory.si.edu/explore/collections/hope-diamond-history Smithsonian National Museum of Natural History — History of the Hope Diamond]

== చిత్రమాలిక == 

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>t98vxtpaw9y831q47lykrqhig9ahqiz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>హైడ్రాక్సీజిన్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509437</id>
    <revision>
      <id>4957398</id>
      <parentid>4956372</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T01:49:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <origin>4957398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8782" sha1="lffe2amkkge7yk2slk636hb9kvq488m" xml:space="preserve">{{Infobox drug|verifiedrevid=461774177|image=Hydroxyzine.svg|width=250px|image2=Hydroxyzine-3d-sticks.png|width2=250px

&lt;!-- Names --&gt;|pronounce={{IPAc-en
|h|aɪ|ˈ|d|r|ɒ|k|s|ᵻ|z|iː|n
}}|tradename=అటరాక్స్, విస్టారిల్,&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Drugs@FDA: FDA-Approved Drugs|url=https://www.accessdata.fda.gov/scripts/cder/daf/index.cfm?event=overview.process&amp;ApplNo=011459|access-date=2020-08-05|website=U.S. [[Food and Drug Administration]] (FDA)|archive-date=2020-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020040523/https://www.accessdata.fda.gov/scripts/cder/daf/index.cfm?event=overview.process&amp;ApplNo=011459|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఇతరులు|synonyms=UCB-4492|IUPAC_name=(±)-2-(2-&lt;nowiki/&gt;{4-[(4-chlorophenyl)-phenylmethyl]piperazin-1-yl}ethoxy)ethanol

&lt;!-- Clinical data --&gt;|class= మొదటి తరం యాంటీహిస్టామిన్ &lt;ref name=Chem2020/&gt;|pregnancy_AU=&lt;!-- A / B1 / B2 / B3 / C / D / X --&gt;|pregnancy_AU_comment=|routes_of_administration=నోటి ద్వారా , కండరంలోకి ఇంజెక్షన్|onset=|duration_of_action=|dependency_liability=చాలా తక్కువ&lt;ref name=Hub2001&gt;{{cite book |last1=Hubbard |first1=John R. |last2=Martin |first2=Peter R. |title=Substance Abuse in the Mentally and Physically Disabled |date=2001 |publisher=CRC Press |isbn=9780824744977 |page=26 |url=https://books.google.com/books?id=MY1kFYk98mQC&amp;pg=PA26 |access-date=2019-08-20 |archive-date=2020-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801020251/https://books.google.com/books?id=MY1kFYk98mQC&amp;pg=PA26 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- External links --&gt;|Drugs.com={{drugs.com|monograph|hydroxyzine-hydrochloride}}|MedlinePlus=a682866

&lt;!-- Legal data --&gt;|legal_AU=S4|legal_status=Rx-only|DailyMedID=Hydroxyzine

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;|bioavailability=High|protein_bound=93%|metabolism=[[Liver]]|metabolites=[[Cetirizine]], others|elimination_half-life=Adults: 20.0 hours&lt;ref name=&quot;pmid2866055&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Paton DM, Webster DR|date=1985|title=Clinical pharmacokinetics of H&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;-receptor antagonists (the antihistamines)|journal=[[Clinical Pharmacokinetics|Clin. Pharmacokinet.]]|volume=10|issue=6|pages=477–97|doi=10.2165/00003088-198510060-00002|pmid=2866055}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid6141198&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Simons FE, Simons KJ, Frith EM|date=1984|title=The pharmacokinetics and antihistaminic of the H&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; receptor antagonist hydroxyzine|journal=[[The Journal of Allergy and Clinical Immunology|J. Allergy Clin. Immunol.]]|volume=73|issue=1 Pt 1|pages=69–75|doi=10.1016/0091-6749(84)90486-x|pmid=6141198}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;Children: 7.1 hours&lt;ref name=&quot;pmid2866055&quot; /&gt;|excretion=[[Urine]], [[feces]]

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;|C=21|Cl=1|H=27|N=2|O=2|SMILES=Clc1ccc(cc1)C(c2ccccc2)N3CCN(CC3)CCOCCO|StdInChI=1S/C21H27ClN2O2/c22-20-8-6-19(7-9-20)21(18-4-2-1-3-5-18)24-12-10-23(11-13-24)14-16-26-17-15-25/h1-9,21,25H,10-17H2|StdInChI_Ref={{stdinchicite|correct|chemspider}}|StdInChIKey=ZQDWXGKKHFNSQK-UHFFFAOYSA-N|StdInChIKey_Ref={{stdinchicite|correct|chemspider}}}}'''అటారాక్స్''', ఇతరుల బ్రాండ్ పేర్లతో విక్రయించే '''హైడ్రాక్సీజిన్''', యాంటిహిస్టామైన్ రకం ఔషధం.&lt;ref name=&quot;AHSF2018&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.drugs.com/monograph/hydroxyzine-hydrochloride.html|title=Hydroxyzine Hydrochloride Monograph for Professionals|website=Drugs.com|publisher=American Society of Health-System Pharmacists|access-date=21 Nov 2018|archive-date=27 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327183847/https://www.drugs.com/monograph/hydroxyzine-hydrochloride.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఇది చలనం అనారోగ్యం కారణంగా సహా [[దురద]], [[ఆందోళన]], వికారం చికిత్సలో ఉపయోగించబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;AHSF2018&quot; /&gt; అయితే, దద్దుర్లు కోసం [[సెటిరిజిన్]] లేదా లోరాటాడిన్ వంటి కొత్త యాంటిహిస్టామైన్లకు ఇది తక్కువ ప్రాధాన్యతనిస్తుంది. దీనిని నోటి ద్వారా లేదా కండరాలలోకి ఇంజెక్షన్ ద్వారా ఉపయోగిస్తారు.&lt;ref name=&quot;AHSF2018&quot; /&gt;

సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో నిద్రపోవడం, తలనొప్పి, నోరు పొడిగా ఉండటం ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;AHSF2018&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BNF74&quot;&gt;{{Cite book|title=British national formulary : BNF 74|date=2017|publisher=British Medical Association|isbn=978-0857112989|page=X|edition=74}}&lt;/ref&gt; తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో QT పొడిగింపు ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;BNF74&quot; /&gt; గర్భధారణ సమయంలో లేదా తల్లిపాలను సమయంలో ఉపయోగించడం సురక్షితమేనా అనేది అస్పష్టంగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;AHSF2018&quot; /&gt; [[హిస్టమిన్|హిస్టామిన్]]  ప్రభావాలను నిరోధించడం ద్వారా హైడ్రాక్సీజిన్ పనిచేస్తుంది.&lt;ref name=&quot;BNF74&quot; /&gt; ఇది పైపెరాజైన్ కుటుంబానికి చెందిన మొదటి తరం యాంటిహిస్టామైన్.&lt;ref name=&quot;AHSF2018&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Chem2020&quot;&gt;{{Cite web|title=Hydroxyzine|url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Hydroxyzine|website=pubchem.ncbi.nlm.nih.gov|access-date=4 March 2020|archive-date=13 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200813173927/https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/hydroxyzine|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

దీనిని మొట్టమొదట 1956లో యూనియన్ చిమిక్ బెల్జ్ తయారు చేసింది,  ఆ సంవత్సరం తరువాత [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్]] విక్రయానికి [[ఫైజర్]] ఆమోదించింది.&lt;ref name=&quot;AHSF2018&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Shor2009&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VaYF8pIPxgC&amp;lpg=PR13&amp;dq=hydroxyzine%201956&amp;pg=PR13|title=Before Prozac: the troubled history of mood disorders in psychiatry|vauthors=Shorter E|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=9780195368741|location=Oxford [Oxfordshire]|access-date=2016-09-23|archive-date=2020-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200102110322/https://books.google.com/books?id=8VaYF8pIPxgC&amp;lpg=PR13&amp;dq=hydroxyzine%201956&amp;pg=PR13}}&lt;/ref&gt; యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో 28 మోతాదుల ధర ఒక పౌండ్ కంటే తక్కువ.&lt;ref name=&quot;BNF74&quot; /&gt; యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 2018 లో టోకు ధర మోతాదుకు 0.05 డాలర్లు.&lt;ref name=&quot;ref&quot;&gt;{{Cite web|url=https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-11-21/j5j5-fxwa|title=NADAC as of 2018-11-21|website=Centers for Medicare and Medicaid Services|access-date=21 Nov 2018|archive-date=2019-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601083834/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-11-21/j5j5-fxwa|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2017లో ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఏడు మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్లతో 99 వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించిన ఔషధం.&lt;ref name=&quot;ref1&quot;&gt;{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref2&quot;&gt;{{Cite web|title=Hydroxyzine - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Hydroxyzine|access-date=11 April 2020|archive-date=8 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200708071701/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Hydroxyzine|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== సూచనలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>lffe2amkkge7yk2slk636hb9kvq488m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సెయింట్ ఆంథోనీస్ ష్రైన్ (మెట్టుగూడ చర్చి)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509469</id>
    <revision>
      <id>4957278</id>
      <parentid>4956704</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T13:31:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gantela divya</username>
        <id>152407</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Infobox</comment>
      <origin>4957278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4449" sha1="fyf6ipg6eaduy05cab5ueloqra9cnne" xml:space="preserve">{{Infobox church
| name = సెయింట్ ఆంథోనీస్ ష్రైన్, మెట్టుగూడ
| image = St. Anthony's Shrine, Mettuguda.jpg
| country = భారతదేశం
| location = మెట్టుగూడ, సికింద్రాబాద్, తెలంగాణ
| religious institute = రోమన్ క్యాథలిక్
| founded date = 1925 (ప్రస్తుత భవనం 1977)
| founder = స్థానిక క్యాథలిక్ కుటుంబాలు మరియు ఫాదర్ తింతి గియుసెప్పే
| province = తెలంగాణ
}}

'''సెయింట్ ఆంథోనీస్ ష్రైన్''' (St. Anthony's Shrine) తెలంగాణ రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాద్‌లోని [[సికింద్రాబాద్]] పరిధిలో గల [[మెట్టుగూడ]] ప్రాంతంలో ఉన్న ఒక ప్రసిద్ధ రోమన్ క్యాథలిక్ చర్చి. ఈ ప్రాంతంలో మెట్టుగూడ మెట్రో స్టేషన్‌కు కేవలం 100 అడుగుల దూరంలో ఈ చర్చి నెలకొని ఉంది. ఇక్కడ కొలువైన సెయింట్ ఆంథోనీ (పాడువా పుణ్యక్షేత్రం) విగ్రహం ఎన్నో మహిమలు గలదని భక్తుల నమ్మకం.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=St. Anthony’s Shrine {{!}} Mettuguda|url=https://archdioceseofhyderabad.org/mettuguda-st-anthonys-church.html|access-date=2026-09-12|website=archdioceseofhyderabad.org}}&lt;/ref&gt;

'''చరిత్ర మరియు నేపథ్యం'''

మెట్టుగూడ పరిసర ప్రాంతాలలో ఈ చర్చి మూలాలు 1925 లోనే ప్రారంభమయ్యాయి. మొదట్లో దీనిని 'ఓల్డ్ చాపెల్'  అని పిలిచేవారు. ఆ తర్వాత కాలంలో భక్తుల సంఖ్య పెరగడంతో, ప్రస్తుతమున్న ప్రధాన చర్చి భవనాన్ని 1977 లో నిర్మించి, ప్రతిష్టించారు. ఈ చర్చి హైదరాబాద్ ఆర్చ్‌డయాసిస్

'''ప్రత్యేకతలు మరియు ప్రార్థనలు'''

'''మంగళవారం ప్రాధాన్యత:''' ఈ చర్చిలో ప్రతి మంగళవారం చాలా ప్రత్యేకమైనది. ఆ రోజున హైదరాబాద్ నలుమూలల నుండే కాకుండా ఇతర ప్రాంతాల నుండి కూడా వేలాది మంది భక్తులు, రోగులు, బాధల్లో ఉన్నవారు వచ్చి ప్రత్యేక ప్రార్థనలలో  పాల్గొంటారు.

'''వార్షికోత్సవం (Feast):''' ప్రతి సంవత్సరం జూన్ 13వ తేదీన సెయింట్ ఆంథోనీ పండుగను ఇక్కడ అత్యంత వైభవంగా నిర్వహిస్తారు. ఈ ఉత్సవానికి కులమతాల కతీతంగా లక్షలాది మంది భక్తులు తరలివస్తారు.

'''సామాజిక సేవలు''' 

ఈ చర్చి ఆధ్వర్యంలో పారిష్ పరిధిలో విన్సెంట్ డి పాల్ సొసైటీ, లెజియన్ ఆఫ్ మేరీ వంటి లాయ్ మినిస్ట్రీలు సామాజిక సేవా కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తుంటాయి. అలాగే పేద బాలికల విద్య కోసం, అనాథ పిల్లల సంరక్షణ కోసం కొన్ని కాంగ్రెగేషన్లు కూడా ఇక్కడ పనిచేస్తున్నాయి.

మూలాలు
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Churches in Hyderabad]]</text>
      <sha1>fyf6ipg6eaduy05cab5ueloqra9cnne</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509544</id>
    <revision>
      <id>4957496</id>
      <parentid>4957243</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:42:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gantela divya</username>
        <id>152407</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6244" sha1="59z2sc26joffju9i5memq35pf7sb8pp" xml:space="preserve">{{Infobox church
| name = కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రం
| image = Karunagiri Shrine Church Khammam.jpg
| caption = రాత్రి వేళల్లో లైటింగ్ వెలుతురులో కరుణగిరి చర్చి ముఖద్వారం
| country = భారతదేశం
| location = సారథి నగర్, బైపాస్ రోడ్డు, ఖమ్మం
| founded date = 1999
| founder = బిషప్ మైపాన్ పాల్
| province = తెలంగాణ
| district = ఖమ్మం
}}

[[తెలంగాణ]] రాష్ట్రంలోని [[ఖమ్మం]] జిల్లాలో ప్రసిద్ధి చెందిన క్రైస్తవ ఆధ్యాత్మిక మరియు పర్యాటక కేంద్రాలలో '''[[కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రం]]'''  ఒకటి. ఖమ్మం నగర పరిధిలోని బైపాస్ రోడ్డు (సారథి నగర్) సమీపంలో ఒక అందమైన కొండ ప్రాంతంపై ఈ రోమన్ [[కాథలిక్ చర్చి|క్యాథలిక్ చర్చి]] కొలువై ఉంది. కరుణ చూపించే దేవుడైన యేసుక్రీస్తు జ్ఞాపకార్థం దీనిని &quot;కరుణగిరి నాథుడి పుణ్యక్షేత్రం&quot; అని కూడా పిలుస్తారు. ప్రశాంతమైన వాతావరణం, సుందరమైన ప్రకృతి అందాల మధ్య ఉన్న ఈ చర్చికి కేవలం తెలంగాణ నుంచే కాకుండా ఆంధ్రప్రదేశ్ మరియు దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుండి ప్రతి ఏటా లక్షలాది మంది భక్తులు, సందర్శకులు తరలివస్తుంటారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Khammam District {{!}} Welcome To Khammam District Web Portal {{!}} India|url=https://khammam.telangana.gov.in/|access-date=2026-09-13|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

'''చరిత్ర మరియు రూపకల్పన:'''

ఖమ్మం క్యాథలిక్ డయాసిస్ మాజీ బిషప్ మోస్ట్ రెవరెండ్ డాక్టర్ మైపాన్ పాల్ ప్రత్యేక మార్గదర్శకత్వంలో '''1999 లో''' ఈ కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రానికి పునాది పడింది. ఈ క్షేత్ర సముదాయంలో అద్భుతమైన నిర్మాణ శైలితో కూడిన ప్రధాన చర్చి భవనం  కేంద్రీకృతమై ఉంది. చర్చి లోపలి భాగంలో ఉన్న రంగుల అద్దాల కిటికీలు గోడలపై మరియు పైకప్పు పై గీసిన అద్భుతమైన పౌరాణిక వర్ణచిత్రాలు పర్యాటకులను ఎంతగానో ఆకట్టుకుంటాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=GCatholic.org|url=https://gcatholic.org/|access-date=2026-09-13|website=gcatholic.org}}&lt;/ref&gt;

ప్రధాన ఆకర్షణలు:విశాలమైన ఈ చర్చి ప్రాంగణంలో భక్తుల కోసం అనేక ప్రత్యేక ఆకర్షణలను అటవీ, జల వనరుల అందాల మధ్య తీర్చిదిద్దారు. వాటిలో ముఖ్యమైనవి:

చర్చి చుట్టూ పచ్చని చెట్లతో నిర్మించిన అందమైన తోట మరియు ప్రార్థనా స్థలం యేసుక్రీస్తు సిలువ మరణానికి సంబంధించిన ఘట్టాలను ప్రతిబింబించేలా ప్రత్యేక శిల్పాలతో కూడిన 14 సిలువ మార్గ స్టేషన్లను ఇక్కడ ఏర్పాటు చేశారు. చర్చి ప్రాంగణం గుండా ఒక చిన్న సహజ సిద్ధమైన నీటి ప్రవాహం ప్రవహిస్తూ ఇక్కడి వాతావరణానికి మరింత పచ్చదనాన్ని, ఆహ్లాదాన్ని ఇస్తుంది. పక్కనే పిల్లల కోసం ప్రత్యేక పార్కు కూడా ఉంది.

'''యాత్రా మహోత్సవాలు''' 

ప్రతి ఏటా ఫిబ్రవరి 27,28, మార్చి 1,2 తేదీలలో కరుణగిరి పుణ్యక్షేత్రంలో నాలుగు రోజుల పాటు '''వార్షిక యాత్రా మహోత్సవాలు''' అత్యంత వైభవంగా జరుగుతాయి. ఖమ్మం క్యాథలిక్ డయాసిస్ బిషప్ ఆధ్వర్యంలో అధికారిక పండగ జెండాను ఎగురవేయడంతో ఈ ఉత్సవాలు ప్రారంభమవుతాయి. ఈ నాలుగు రోజులు ప్రత్యేక ప్రార్థనలు  ఆధ్యాత్మిక ప్రసంగాలు నిర్వహిస్తారు. కులమతాలకు అతీతంగా స్థానిక ప్రజలతో పాటు సుదూర ప్రాంతాల నుండి వచ్చే యాత్రికులతో కరుణగిరి కొండ ఈ సమయంలో జాతరను తలపిస్తుంది.

'''మూలాలు'''
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>59z2sc26joffju9i5memq35pf7sb8pp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కూచిరాజు ఎఱ్ఱన</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509548</id>
    <revision>
      <id>4957245</id>
      <timestamp>2026-09-13T12:02:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mallepally Bhavani</username>
        <id>152461</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with 'కూచిరాజు [[ఎర్రన]] (క్రీ.శ. 1450-1500) [[కొక్కోకము|కొక్కోకమును]], [[సకలనీతిసమ్మతము|సకల నీతి]] కథానిధానమును రచించెను. కొక్కోకము [[కామశాస్త్రం|కామశాస్త్ర]] గ్రంథములలో మొట్టమొదటిది. కొక్కో...'</comment>
      <origin>4957245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3398" sha1="djugiu56qnrs7nf0ml68j5alid76g4q" xml:space="preserve">కూచిరాజు [[ఎర్రన]] (క్రీ.శ. 1450-1500) [[కొక్కోకము|కొక్కోకమును]], [[సకలనీతిసమ్మతము|సకల నీతి]] కథానిధానమును రచించెను. కొక్కోకము [[కామశాస్త్రం|కామశాస్త్ర]] గ్రంథములలో మొట్టమొదటిది. కొక్కోక పండితుడు [[రతిరహస్యం|రతిరహస్యమును]] 15 ప్రకరణములలో రచించెను. కూచిరాజు ఎర్రన మూడు ప్రకరణములను మాత్రమే అనువదించినాడు. కూచిరాజు ఎర్రనకు రాచరామున అను నామాంతరము కలదు. అతనికి నవఘంటా సుత్రాముడను బిరుదమున్నది. ఎర్రన అష్టభాషా ప్రవీణుడు, [[అవధానం (సాహిత్యం)|అవధాన]] కవిత్వము చెప్పగలడు. తెలుగు కొక్కోకమునకు కుంటముక్కల మల్లమంత్రి కృతిపతి.

కూచిరాజు [[ఎర్రన]] కుంటముక్కల మల్లమంత్రి అన్న కుమారుడైన పినభైరవ మంత్రి ప్రేరణచే సకలనీతి కథానిధానమును రచించి, తిరుపతి వేంకటేశ్వరునికి అంకిత మిచ్చెను. సకలనీతి కథానిధానము 5 ఆశ్వాసముల కథా కావ్యము. ఇందులో 1662 గద్య పద్యములున్నవి. నారదుడు బలిచక్రవర్తికి ఈ కథలను చెప్పినట్లు కలదు. ఇందులో సుమారు 150 కథలు కలవు. [[విక్రమార్క చరిత్ర|విక్రమార్క చరిత్ర,]] [[భేతాళ పంచవింశతి]], [[కేయూరబాహుచరిత్ర|కేయూరబాహు]] చరిత్ర, [[పంచతంత్రం|పంచతంత్రము]], [[దశకుమారచరిత్రము|దశకుమార]] చరిత్ర, [[కథాసరిత్సాగరము]]- వీటిలోని కథలనే కూచిరాజు ఎర్రన సకల నీతి కథానిధానమున సంగ్రహముగా చెప్పినాడు. ఈ కథలలో చెప్పుకొనదగిన చమత్కారమేదియు లేదు. విష్ణుశర్మ రాజకుమారులకు [[పంచతంత్రం|పంచతంత్ర]] కథలను చెప్పినట్లు లోకవిదితము. కాని ఇందులో ఎర్రన వాటిని ‘అరబ్బీ రాత్రుల గాథలు’ వలె చెప్పినాడు.

మూలాలు :&lt;ref&gt;{{Cite book|title=తెలుగు సాహిత్య సమీక్ష}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>djugiu56qnrs7nf0ml68j5alid76g4q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>త్రిపురాంతకోదాహరణము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509550</id>
    <revision>
      <id>4957252</id>
      <timestamp>2026-09-13T12:25:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mallepally Bhavani</username>
        <id>152461</id>
      </contributor>
      <comment>ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు</comment>
      <origin>4957252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957254</id>
      <parentid>4957252</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:27:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mallepally Bhavani</username>
        <id>152461</id>
      </contributor>
      <origin>4957254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2438" sha1="aqlgbty1cmpl7a4scqox8w4cczljbi0" xml:space="preserve">శ్రీశైలమునకు తూర్పు వాకిలియైన త్రిపురాంతకమున కుమారగిరి మీద వెలసిన శివుని గురించి చేసిన స్తోత్రము. ఉదాహరణమనగా తెలుగుభాషలోనున్న ఏడు విభక్తులను, సంబోధన విభక్తిని ఉదాహరించు లఘుకృతి. ఇందులో వృత్తములు, కళికలు, ఉత్కళికలు, సార్వవిభక్తిక పద్యము, కవికృత నామాంకిత పద్యము ఉండును. వృత్తములలో చంపకోత్పల మాలలు, మత్తేభ, శార్దూలములు మాత్రమే ఉపయోగింతురు. కళిక మాత్రాచ్ఛందస్సునకు సంబంధించిన రగడ భేదము ఉత్కళిక అర్ధకళిక. ఈ కళికోత్కళికలు పాటలవంటివి. ఆదిప్రాసతోపాటు, అంత్యప్రాస కూడా వీటిలో విధిగా నుండును.

త్రిపురాంతకోదాహరణము నందు కవినామాంకిత పద్యము లేదు. ఇందలి కవిత ప్రసన్న మధురమును, ఉదాత్తభావ సమన్వితమునై ఉన్నది. &quot;వాచవి లోనుగా నొరసి వాకికులంబోడసూపు తీపులం, ద్రోచి లోచవులు మర గించునది.&quot; తెలుగుతనమును, తెనుగు నుడికారమును చవి చూపునట్టిది. వస్తు విషయమున ఇది శైవమే. అల్పాక్షరముల ననల్పార్థ రచన ఇందులో వ్యక్తమగును. ఒక్కొక్క రగడ పాదమున ఒక్కొక్క శివకథను రావిపాటి తిప్పన్న సూచించియున్నాడు. ఇది పారాయణకు ఉపయుక్తముగు ప్రశస్త కృతి.</text>
      <sha1>aqlgbty1cmpl7a4scqox8w4cczljbi0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957255</id>
      <parentid>4957254</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T12:33:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mallepally Bhavani</username>
        <id>152461</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2862" sha1="k675l8dbi2d6ihdt2tt5ty04ch9ymnw" xml:space="preserve">[[శ్రీశైల క్షేత్రం|శ్రీశైలము]]&lt;nowiki/&gt;నకు తూర్పు వాకిలియైన త్రిపురాంతకమున కుమారగిరి మీద వెలసిన [[శివుని వేయి నామములు- 1-100|శివుని]] గురించి చేసిన స్తోత్రము. ఉదాహరణమనగా తెలుగుభాషలోనున్న ఏడు విభక్తులను, సంబోధన విభక్తిని ఉదాహరించు లఘుకృతి. ఇందులో వృత్తములు, కళికలు, ఉత్కళికలు, సార్వవిభక్తిక పద్యము, కవికృత నామాంకిత [[తెలుగు పద్యము|పద్యము]] ఉండును. వృత్తములలో చంపకోత్పల మాలలు, మత్తేభ, శార్దూలములు మాత్రమే ఉపయోగింతురు. కళిక మాత్రాచ్ఛందస్సునకు సంబంధించిన రగడ భేదము ఉత్కళిక అర్ధకళిక. ఈ కళికోత్కళికలు పాటలవంటివి. ఆదిప్రాసతోపాటు, అంత్యప్రాస కూడా వీటిలో విధిగా నుండును.

త్రిపురాంతకోదాహరణము నందు కవినామాంకిత పద్యము లేదు. ఇందలి కవిత ప్రసన్న మధురమును, ఉదాత్తభావ సమన్వితమునై ఉన్నది. &quot;వాచవి లోనుగా నొడలి  వాకిళులం బోడసూపు తీపులం, ద్రోచి లోచవులు మర&lt;ref&gt;{{Cite book|title=తెలుగు సాహిత్య సమీక్ష జి. నాగయ్య}}&lt;/ref&gt;గించునది.&quot; తెలుగుతనమును, తెనుగు నుడికారమును చవి చూపునట్టిది. వస్తు విషయమున ఇది శైవమే. అల్పాక్షరముల ననల్పార్థ రచన ఇందులో వ్యక్తమగును. ఒక్కొక్క రగడ పాదమున ఒక్కొక్క శివకథను రావిపాటి తిప్పన్న సూచించియున్నాడు. ఇది పారాయణకు ఉపయుక్తముగు ప్రశస్త కృతి.

మూలాలు :&lt;ref&gt;{{Cite book|title=తెలుగు సాహిత్య సమీక్ష జి. నాగయ్య}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>k675l8dbi2d6ihdt2tt5ty04ch9ymnw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రావిపాటి త్రిపురాంతకుడు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509552</id>
    <revision>
      <id>4957259</id>
      <timestamp>2026-09-13T12:44:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mallepally Bhavani</username>
        <id>152461</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with 'తిప్పన అని ఇతని వ్యవహారనామము. రావిపాటి తిప్పన్న (క్రీ.శ.1380) ప్రాంతమువాడని [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు|వీరేశలింగము పంతులు]]&lt;nowiki/&gt;గారు వ్రాసినారు.  అతడు తెలుగులో త్రిపురాంత కోదా...'</comment>
      <origin>4957259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="731" sha1="nwdez1cs5n5j4xnpxazowi4z3gnujsb" xml:space="preserve">తిప్పన అని ఇతని వ్యవహారనామము. రావిపాటి తిప్పన్న (క్రీ.శ.1380) ప్రాంతమువాడని [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు|వీరేశలింగము పంతులు]]&lt;nowiki/&gt;గారు వ్రాసినారు.

అతడు తెలుగులో త్రిపురాంత కోదాహరణము, మదన విజయము, అంబికా శతకము, చంద్రతారావళి అను గ్రంథములను, సంస్కృతమున ప్రేమాభిరామమును రచించినాడు.</text>
      <sha1>nwdez1cs5n5j4xnpxazowi4z3gnujsb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957265</id>
      <parentid>4957259</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T13:00:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mallepally Bhavani</username>
        <id>152461</id>
      </contributor>
      <origin>4957265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1564" sha1="4194spzddqd50l2y768hhuk5z85k0l8" xml:space="preserve">తిప్పన అని ఇతని వ్యవహారనామము. రావిపాటి తిప్పన్న (క్రీ.శ.1380) ప్రాంతమువాడని [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు|వీరేశలింగము పంతులు]]&lt;nowiki/&gt;గారు వ్రాసినారు.

అతడు తెలుగులో త్రిపురాంత కోదాహరణము, మదన విజయము, అంబికా శతకము, చంద్రతారావళి అను గ్రంథములను, సంస్కృతమున ప్రేమాభిరామమును రచించినాడు.

రావిపాటి త్రిపురాంతకుడు రాసిన 8అశ్వాసముల [[కామశాస్త్రం|కామాశాస్ర]] గ్రంథం మదనవిజయము.సంస్కృత కామశాస్రమైన [[కొక్కోకము]] మన విజయము అన్న రచనకు మూలము.

రావిపాటి త్రిపురాంతకుడు రాసిన సంస్కృత వీధిరూపకము ప్రేమభిరామము.

మూలలు :&lt;ref&gt;{{Cite book|title=తెలుగు సాహిత్య సమీక్ష జి. నాగయ్య.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=తెలుగు సాహిత్య దీపిక ఎన్. కె మద్దిలేటి}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>4194spzddqd50l2y768hhuk5z85k0l8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చర్చ:సయ్యద్ నశీర్ అహ్మద్</title>
    <ns>1</ns>
    <id>509553</id>
    <redirect title="చర్చ:సయ్యద్ నసీర్ అహ్మద్" />
    <revision>
      <id>4957263</id>
      <timestamp>2026-09-13T12:55:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <comment>యర్రా రామారావు, [[చర్చ:సయ్యద్ నశీర్ అహ్మద్]] పేజీని [[చర్చ:సయ్యద్ నసీర్ అహ్మద్]] కు తరలించారు</comment>
      <origin>4957263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102" sha1="45965po227opwx17kyniefqn7xwekvo" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[చర్చ:సయ్యద్ నసీర్ అహ్మద్]]</text>
      <sha1>45965po227opwx17kyniefqn7xwekvo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఔషధశాస్త్రం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509554</id>
    <revision>
      <id>4957266</id>
      <timestamp>2026-09-13T13:02:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chinthalwar sathvika</username>
        <id>152410</id>
      </contributor>
      <comment>కొత్త పేజీ</comment>
      <origin>4957266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5029" sha1="e0vb33upp9iiea6wqgvdaty4qpmco87" xml:space="preserve">

ఔషధ శాస్త్రం

ఔషధ శాస్త్రం అనేది వ్యాధుల నివారణ, నియంత్రణ మరియు చికిత్సకు ఉపయోగించే ఔషధాల గురించి అధ్యయనం చేసే శాస్త్రం. ఔషధాల మూలాలు, వాటి లక్షణాలు, శరీరంపై కలిగించే ప్రభావాలు, ఉపయోగాలు మరియు దుష్ప్రభావాలను ఈ శాస్త్రంలో అధ్యయనం చేస్తారు.

ప్రాచీన కాలం నుంచే మనిషి ప్రకృతిలో లభించే మొక్కలు, మూలికలు మరియు ఇతర సహజ పదార్థాలను ఆరోగ్య సంరక్షణ కోసం ఉపయోగిస్తున్నాడు. ఆయుర్వేదం వంటి సంప్రదాయ వైద్య విధానాల్లో అనేక ఔషధ మొక్కలకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది.

ఔషధాల మూలాలు

ఔషధాలు వివిధ మూలాల నుంచి లభిస్తాయి. వాటిలో ముఖ్యమైనవి:

- మొక్కలు – వేప, తులసి, అల్లం, పసుపు వంటి మొక్కలు.
- జంతువులు – కొన్ని ఔషధ పదార్థాలు జంతు మూలాల నుంచి లభిస్తాయి.
- ఖనిజాలు – కొన్ని ఔషధ తయారీలలో ఖనిజ పదార్థాలను ఉపయోగిస్తారు.
- సూక్ష్మజీవులు – కొన్ని ఔషధ పదార్థాలు సూక్ష్మజీవుల ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడతాయి.
- కృత్రిమంగా తయారు చేసిన పదార్థాలు – ఆధునిక ఔషధ పరిశ్రమలో అనేక ఔషధాలను శాస్త్రీయ పద్ధతుల్లో తయారు చేస్తారు.

ఔషధ మొక్కల ప్రాముఖ్యత

ఔషధ మొక్కలు మానవ ఆరోగ్య సంరక్షణలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తాయి. తులసి, వేప, పసుపు, అశ్వగంధ వంటి మొక్కలను సంప్రదాయ వైద్యంలో ఉపయోగిస్తారు. వీటిలోని కొన్ని సహజ రసాయన పదార్థాలపై శాస్త్రీయ పరిశోధనలు కూడా జరుగుతున్నాయి.

ఆధునిక ఔషధ శాస్త్రం

ఆధునిక ఔషధ శాస్త్రంలో కొత్త ఔషధాల ఆవిష్కరణ, వాటి భద్రత మరియు ప్రభావాన్ని పరిశీలించడం, సరైన మోతాదును నిర్ణయించడం వంటి అంశాలకు ప్రాధాన్యత ఉంటుంది. ఔషధాలు మన శరీరంలో ఎలా పనిచేస్తాయి, వాటిని శరీరం ఎలా గ్రహిస్తుంది మరియు బయటకు ఎలా పంపిస్తుంది అనే విషయాలను కూడా అధ్యయనం చేస్తారు.

ఔషధాల సురక్షిత వినియోగం

ఔషధాలను వైద్యుడు లేదా అర్హత కలిగిన ఆరోగ్య నిపుణుడి సలహా మేరకు మాత్రమే ఉపయోగించడం ముఖ్యం. ఒకరి కోసం సూచించిన ఔషధాన్ని మరొకరు స్వయంగా ఉపయోగించకూడదు. మోతాదు, వాడే సమయం మరియు ఇతర సూచనలను పాటించాలి.

ముగింపు

ఔషధ శాస్త్రం మానవ ఆరోగ్యానికి ఎంతో ఉపయోగకరమైన శాస్త్రం. వ్యాధులను అర్థం చేసుకోవడం, వాటి చికిత్సకు ఉపయోగపడే ఔషధాలను అభివృద్ధి చేయడం మరియు ఔషధాలను సురక్షితంగా ఉపయోగించడం ద్వారా మానవ జీవన నాణ్యతను మెరుగుపరచడంలో ఇది ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తుంది</text>
      <sha1>e0vb33upp9iiea6wqgvdaty4qpmco87</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957276</id>
      <parentid>4957266</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T13:27:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chinthalwar sathvika</username>
        <id>152410</id>
      </contributor>
      <comment>కొత్త వ్యాసం</comment>
      <origin>4957276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5087" sha1="kac6rivypmrtgyt39gjhn7c2yj3x5nl" xml:space="preserve">
&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Biology}}&lt;/ref&gt;ఔషధ శాస్త్రం

ఔషధ శాస్త్రం అనేది వ్యాధుల నివారణ, నియంత్రణ మరియు చికిత్సకు ఉపయోగించే ఔషధాల గురించి అధ్యయనం చేసే శాస్త్రం. ఔషధాల మూలాలు, వాటి లక్షణాలు, శరీరంపై కలిగించే ప్రభావాలు, ఉపయోగాలు మరియు దుష్ప్రభావాలను ఈ శాస్త్రంలో అధ్యయనం చేస్తారు.

ప్రాచీన కాలం నుంచే మనిషి ప్రకృతిలో లభించే మొక్కలు, మూలికలు మరియు ఇతర సహజ పదార్థాలను ఆరోగ్య సంరక్షణ కోసం ఉపయోగిస్తున్నాడు. ఆయుర్వేదం వంటి సంప్రదాయ వైద్య విధానాల్లో అనేక ఔషధ మొక్కలకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది.

ఔషధాల మూలాలు

ఔషధాలు వివిధ మూలాల నుంచి లభిస్తాయి. వాటిలో ముఖ్యమైనవి:

- మొక్కలు – వేప, తులసి, అల్లం, పసుపు వంటి మొక్కలు.
- జంతువులు – కొన్ని ఔషధ పదార్థాలు జంతు మూలాల నుంచి లభిస్తాయి.
- ఖనిజాలు – కొన్ని ఔషధ తయారీలలో ఖనిజ పదార్థాలను ఉపయోగిస్తారు.
- సూక్ష్మజీవులు – కొన్ని ఔషధ పదార్థాలు సూక్ష్మజీవుల ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడతాయి.
- కృత్రిమంగా తయారు చేసిన పదార్థాలు – ఆధునిక ఔషధ పరిశ్రమలో అనేక ఔషధాలను శాస్త్రీయ పద్ధతుల్లో తయారు చేస్తారు.

ఔషధ మొక్కల ప్రాముఖ్యత

ఔషధ మొక్కలు మానవ ఆరోగ్య సంరక్షణలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తాయి. తులసి, వేప, పసుపు, అశ్వగంధ వంటి మొక్కలను సంప్రదాయ వైద్యంలో ఉపయోగిస్తారు. వీటిలోని కొన్ని సహజ రసాయన పదార్థాలపై శాస్త్రీయ పరిశోధనలు కూడా జరుగుతున్నాయి.

ఆధునిక ఔషధ శాస్త్రం

ఆధునిక ఔషధ శాస్త్రంలో కొత్త ఔషధాల ఆవిష్కరణ, వాటి భద్రత మరియు ప్రభావాన్ని పరిశీలించడం, సరైన మోతాదును నిర్ణయించడం వంటి అంశాలకు ప్రాధాన్యత ఉంటుంది. ఔషధాలు మన శరీరంలో ఎలా పనిచేస్తాయి, వాటిని శరీరం ఎలా గ్రహిస్తుంది మరియు బయటకు ఎలా పంపిస్తుంది అనే విషయాలను కూడా అధ్యయనం చేస్తారు.

ఔషధాల సురక్షిత వినియోగం

ఔషధాలను వైద్యుడు లేదా అర్హత కలిగిన ఆరోగ్య నిపుణుడి సలహా మేరకు మాత్రమే ఉపయోగించడం ముఖ్యం. ఒకరి కోసం సూచించిన ఔషధాన్ని మరొకరు స్వయంగా ఉపయోగించకూడదు. మోతాదు, వాడే సమయం మరియు ఇతర సూచనలను పాటించాలి.

ముగింపు

ఔషధ శాస్త్రం మానవ ఆరోగ్యానికి ఎంతో ఉపయోగకరమైన శాస్త్రం. వ్యాధులను అర్థం చేసుకోవడం, వాటి చికిత్సకు ఉపయోగపడే ఔషధాలను అభివృద్ధి చేయడం మరియు ఔషధాలను సురక్షితంగా ఉపయోగించడం ద్వారా మానవ జీవన నాణ్యతను మెరుగుపరచడంలో ఇది ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తుంది

మూలాలు:</text>
      <sha1>kac6rivypmrtgyt39gjhn7c2yj3x5nl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>గిరిజన వాద కవిత్వం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509555</id>
    <revision>
      <id>4957268</id>
      <timestamp>2026-09-13T13:11:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>G.Sravani 123</username>
        <id>152463</id>
      </contributor>
      <comment>కొత్త పేజీ</comment>
      <origin>4957268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90" sha1="7vb5a1tatwfq2b927vw2ssy4wwinrnv" xml:space="preserve">&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ఆధునిక సాహిత్య చరిత్ర}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>7vb5a1tatwfq2b927vw2ssy4wwinrnv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ప్రతీకాత్మక విమర్శ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509557</id>
    <revision>
      <id>4957280</id>
      <timestamp>2026-09-13T13:41:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>G.Sravani 123</username>
        <id>152463</id>
      </contributor>
      <comment>కొత్త పేజీ</comment>
      <origin>4957280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58" sha1="c65rggrrv2a1h7igpgk44f076rg98rg" xml:space="preserve">== ప్రతీకాత్మక విమర్శ ==</text>
      <sha1>c65rggrrv2a1h7igpgk44f076rg98rg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Satoshinakamoto110</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509558</id>
    <revision>
      <id>4957282</id>
      <timestamp>2026-09-13T14:10:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4957282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10361" sha1="d998yk2ihp3xlmp1tyhh6jwjiopch2l" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Satoshinakamoto110 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Satoshinakamoto110 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 14:10, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>d998yk2ihp3xlmp1tyhh6jwjiopch2l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:PUNDARI RAJU</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509559</id>
    <revision>
      <id>4957283</id>
      <timestamp>2026-09-13T14:11:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4957283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10349" sha1="n2q8clb49vjkdn1cbde5bozml3yi9sj" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;PUNDARI RAJU గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
PUNDARI RAJU గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 14:11, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>n2q8clb49vjkdn1cbde5bozml3yi9sj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Prashanthed96</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509560</id>
    <revision>
      <id>4957284</id>
      <timestamp>2026-09-13T14:11:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4957284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10351" sha1="fej4o0obqlkles0bru8j9t9wk3z8q06" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Prashanthed96 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Prashanthed96 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 14:11, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>fej4o0obqlkles0bru8j9t9wk3z8q06</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Arvin88</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509561</id>
    <revision>
      <id>4957285</id>
      <timestamp>2026-09-13T14:12:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4957285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10339" sha1="9sj00h3ijxntur973wx3ko2ztji0t08" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Arvin88 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Arvin88 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 14:12, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>9sj00h3ijxntur973wx3ko2ztji0t08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రాత్రి కవిత సంకలనం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509562</id>
    <revision>
      <id>4957286</id>
      <timestamp>2026-09-13T14:17:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malleshwari Golla</username>
        <id>152504</id>
      </contributor>
      <comment>కొత్త వ్యాసం</comment>
      <origin>4957286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4558" sha1="sf59c6pzhlj4rhswhi06s5yfykou67i" xml:space="preserve">'''రాత్రి కవిత సంకలనం''' తెలుగు ఆధునిక కవిత్వంలో సామాజిక చైతన్యాన్ని, మానవ జీవితంలోని చీకటి కోణాలను ప్రతిబింబించే కవితా సంకలనం. ‘'''రాత్రి'''’ కవితా సంకలనం కూడా సమాజంలోని వాస్తవ పరిస్థితులను, మనిషి అనుభవాలను, బాధలను, ఆశలను కవితాత్మకంగా వ్యక్తం చేసే రచనగా గుర్తించవచ్చు.

== ‘రాత్రి’ అనే ప్రతీక: ==
రాత్రి అనేది కేవలం చీకటిని సూచించదు. కవిత్వంలో అది అజ్ఞానం, అణచివేత, పేదరికం, నిరాశ, అసమానతలు వంటి సామాజిక సమస్యలకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. అదే సమయంలో రాత్రి తర్వాత ఉదయం వస్తుందనే భావన ద్వారా ఆశ, మార్పు, కొత్త సమాజం అనే సానుకూల భావనను కూడా సూచిస్తుంది.

== కవితా సంకలనంలోని ప్రధాన అంశాలు: ==
సామాజిక వాస్తవికత: సమాజంలో ఉన్న అసమానతలు, పేదరికం, దోపిడీ వంటి సమస్యలను కవులు ప్రస్తావిస్తారు.

మానవ బాధ: సామాన్యుల జీవితాల్లోని కష్టాలు, కన్నీళ్లు, నిరాశలకు కవిత్వంలో స్థానం లభిస్తుంది.

అణచివేతకు నిరసన: అన్యాయం, దోపిడీ, వివక్షలను ప్రశ్నించే స్వరం కనిపిస్తుంది.

మానవతా దృక్పథం: మనిషి పట్ల ప్రేమ, సమానత్వం, సహానుభూతి వంటి విలువలను కవితలు ప్రతిపాదిస్తాయి.

ఆశావాదం: చీకటి ఎంతకాలం ఉన్నా చివరకు వెలుగు వస్తుందనే నమ్మకాన్ని కవితలు వ్యక్తం చేస్తాయి.

సామాజిక మార్పు: మెరుగైన సమాజ నిర్మాణం కోసం చైతన్యం కలిగించడం కవిత్వం యొక్క ముఖ్య లక్ష్యంగా కనిపిస్తుంది.

== భాషా శైలి: ==
‘రాత్రి’ కవితా సంకలనంలోని కవితల్లో ఆధునిక కవిత్వానికి అనుగుణమైన సరళమైన, భావగర్భితమైన భాష కనిపిస్తుంది. ప్రతీకలు, రూపకాలు, ఉపమానాలు వంటి కవితా పద్ధతుల ద్వారా కవులు తమ భావాలను ప్రభావవంతంగా వ్యక్తం చేస్తారు. సంప్రదాయ ఛందస్సుల కంటే వచన కవితా ధోరణికి ప్రాధాన్యం ఉండటం ఆధునిక కవిత్వ లక్షణాలను ప్రతిబింబిస్తుంది.

== ప్రాముఖ్యత: ==
‘రాత్రి’ అనే భావన ద్వారా కవి సమాజంలోని చీకటిని మాత్రమే కాకుండా, ఆ చీకటిని తొలగించే వెలుగు కోసం మనిషి చేసే అన్వేషణను కూడా చూపిస్తాడు. అందువల్ల ఈ కవితా సంకలనం వ్యక్తిగత అనుభూతులతో పాటు సామాజిక చైతన్యాన్ని కలిగించే సాహిత్యంగా భావించవచ్చు.</text>
      <sha1>sf59c6pzhlj4rhswhi06s5yfykou67i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957287</id>
      <parentid>4957286</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:19:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malleshwari Golla</username>
        <id>152504</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4566" sha1="18q0ol5xqf5cqs16r7f5urfl993vwer" xml:space="preserve">'''రాత్రి కవిత సంకలనం''' తెలుగు ఆధునిక కవిత్వంలో సామాజిక చైతన్యాన్ని, మానవ జీవితంలోని చీకటి కోణాలను ప్రతిబింబించే కవితా సంకలనం. ‘'''రాత్రి'''’ కవితా సంకలనం కూడా సమాజంలోని వాస్తవ పరిస్థితులను, మనిషి అనుభవాలను, బాధలను, ఆశలను కవితాత్మకంగా వ్యక్తం చేసే రచనగా గుర్తించవచ్చు.

== ‘రాత్రి’ అనే ప్రతీక: ==
రాత్రి అనేది కేవలం చీకటిని సూచించదు. కవిత్వంలో అది అజ్ఞానం, అణచివేత, పేదరికం, నిరాశ, అసమానతలు వంటి సామాజిక సమస్యలకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. అదే సమయంలో రాత్రి తర్వాత ఉదయం వస్తుందనే భావన ద్వారా ఆశ, మార్పు, కొత్త సమాజం అనే సానుకూల భావనను కూడా సూచిస్తుంది.

== కవితా సంకలనంలోని ప్రధాన అంశాలు: ==

# సామాజిక వాస్తవికత: సమాజంలో ఉన్న అసమానతలు, పేదరికం, దోపిడీ వంటి సమస్యలను కవులు ప్రస్తావిస్తారు.
# మానవ బాధ: సామాన్యుల జీవితాల్లోని కష్టాలు, కన్నీళ్లు, నిరాశలకు కవిత్వంలో స్థానం లభిస్తుంది.
# అణచివేతకు నిరసన: అన్యాయం, దోపిడీ, వివక్షలను ప్రశ్నించే స్వరం కనిపిస్తుంది.
# మానవతా దృక్పథం: మనిషి పట్ల ప్రేమ, సమానత్వం, సహానుభూతి వంటి విలువలను కవితలు ప్రతిపాదిస్తాయి.
# ఆశావాదం: చీకటి ఎంతకాలం ఉన్నా చివరకు వెలుగు వస్తుందనే నమ్మకాన్ని కవితలు వ్యక్తం చేస్తాయి.
# సామాజిక మార్పు: మెరుగైన సమాజ నిర్మాణం కోసం చైతన్యం కలిగించడం కవిత్వం యొక్క ముఖ్య లక్ష్యంగా కనిపిస్తుంది.

== భాషా శైలి: ==
‘రాత్రి’ కవితా సంకలనంలోని కవితల్లో ఆధునిక కవిత్వానికి అనుగుణమైన సరళమైన, భావగర్భితమైన భాష కనిపిస్తుంది. ప్రతీకలు, రూపకాలు, ఉపమానాలు వంటి కవితా పద్ధతుల ద్వారా కవులు తమ భావాలను ప్రభావవంతంగా వ్యక్తం చేస్తారు. సంప్రదాయ ఛందస్సుల కంటే వచన కవితా ధోరణికి ప్రాధాన్యం ఉండటం ఆధునిక కవిత్వ లక్షణాలను ప్రతిబింబిస్తుంది.

== ప్రాముఖ్యత: ==
‘రాత్రి’ అనే భావన ద్వారా కవి సమాజంలోని చీకటిని మాత్రమే కాకుండా, ఆ చీకటిని తొలగించే వెలుగు కోసం మనిషి చేసే అన్వేషణను కూడా చూపిస్తాడు. అందువల్ల ఈ కవితా సంకలనం వ్యక్తిగత అనుభూతులతో పాటు సామాజిక చైతన్యాన్ని కలిగించే సాహిత్యంగా భావించవచ్చు.</text>
      <sha1>18q0ol5xqf5cqs16r7f5urfl993vwer</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957288</id>
      <parentid>4957287</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:21:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malleshwari Golla</username>
        <id>152504</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4602" sha1="3eah9d1d2ctdio17v3ramf3pb0jrr6v" xml:space="preserve">'''రాత్రి కవిత సంకలనం''' తెలుగు ఆధునిక కవిత్వంలో సామాజిక చైతన్యాన్ని, మానవ జీవితంలోని చీకటి కోణాలను ప్రతిబింబించే కవితా సంకలనం. ‘'''రాత్రి'''’ కవితా సంకలనం కూడా సమాజంలోని వాస్తవ పరిస్థితులను, మనిషి అనుభవాలను, బాధలను, ఆశలను కవితాత్మకంగా వ్యక్తం చేసే రచనగా గుర్తించవచ్చు.

== ‘రాత్రి’ అనే ప్రతీక: ==
రాత్రి అనేది కేవలం చీకటిని సూచించదు. కవిత్వంలో అది అజ్ఞానం, అణచివేత, పేదరికం, నిరాశ, అసమానతలు వంటి సామాజిక సమస్యలకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. అదే సమయంలో రాత్రి తర్వాత ఉదయం వస్తుందనే భావన ద్వారా ఆశ, మార్పు, కొత్త సమాజం అనే సానుకూల భావనను కూడా సూచిస్తుంది.

== కవితా సంకలనంలోని ప్రధాన అంశాలు: ==

# '''సామాజిక వాస్తవికత:''' సమాజంలో ఉన్న అసమానతలు, పేదరికం, దోపిడీ వంటి సమస్యలను కవులు ప్రస్తావిస్తారు.
# '''మానవ బాధ:''' సామాన్యుల జీవితాల్లోని కష్టాలు, కన్నీళ్లు, నిరాశలకు కవిత్వంలో స్థానం లభిస్తుంది.
# '''అణచివేతకు నిరసన:''' అన్యాయం, దోపిడీ, వివక్షలను ప్రశ్నించే స్వరం కనిపిస్తుంది.
# '''మానవతా దృక్పథం:''' మనిషి పట్ల ప్రేమ, సమానత్వం, సహానుభూతి వంటి విలువలను కవితలు ప్రతిపాదిస్తాయి.
# '''ఆశావాదం:''' చీకటి ఎంతకాలం ఉన్నా చివరకు వెలుగు వస్తుందనే నమ్మకాన్ని కవితలు వ్యక్తం చేస్తాయి.
# '''సామాజిక మార్పు:''' మెరుగైన సమాజ నిర్మాణం కోసం చైతన్యం కలిగించడం కవిత్వం యొక్క ముఖ్య లక్ష్యంగా కనిపిస్తుంది.

== భాషా శైలి: ==
‘రాత్రి’ కవితా సంకలనంలోని కవితల్లో ఆధునిక కవిత్వానికి అనుగుణమైన సరళమైన, భావగర్భితమైన భాష కనిపిస్తుంది. ప్రతీకలు, రూపకాలు, ఉపమానాలు వంటి కవితా పద్ధతుల ద్వారా కవులు తమ భావాలను ప్రభావవంతంగా వ్యక్తం చేస్తారు. సంప్రదాయ ఛందస్సుల కంటే వచన కవితా ధోరణికి ప్రాధాన్యం ఉండటం ఆధునిక కవిత్వ లక్షణాలను ప్రతిబింబిస్తుంది.

== ప్రాముఖ్యత: ==
‘రాత్రి’ అనే భావన ద్వారా కవి సమాజంలోని చీకటిని మాత్రమే కాకుండా, ఆ చీకటిని తొలగించే వెలుగు కోసం మనిషి చేసే అన్వేషణను కూడా చూపిస్తాడు. అందువల్ల ఈ కవితా సంకలనం వ్యక్తిగత అనుభూతులతో పాటు సామాజిక చైతన్యాన్ని కలిగించే సాహిత్యంగా భావించవచ్చు.</text>
      <sha1>3eah9d1d2ctdio17v3ramf3pb0jrr6v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957290</id>
      <parentid>4957288</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:22:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malleshwari Golla</username>
        <id>152504</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4635" sha1="bmjnsu5ft5xayxko1vweendkmnkcjtt" xml:space="preserve">'''రాత్రి కవిత సంకలనం''' తెలుగు ఆధునిక కవిత్వంలో సామాజిక చైతన్యాన్ని, మానవ జీవితంలోని చీకటి కోణాలను ప్రతిబింబించే కవితా సంకలనం. ‘[[రాత్రి రచన|'''రాత్రి'''’]] కవితా సంకలనం కూడా సమాజంలోని వాస్తవ పరిస్థితులను, మనిషి అనుభవాలను, బాధలను, ఆశలను కవితాత్మకంగా వ్యక్తం చేసే రచనగా గుర్తించవచ్చు.

== ‘రాత్రి’ అనే ప్రతీక: ==
రాత్రి అనేది కేవలం చీకటిని సూచించదు. కవిత్వంలో అది అజ్ఞానం, అణచివేత, పేదరికం, నిరాశ, అసమానతలు వంటి సామాజిక సమస్యలకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. అదే సమయంలో రాత్రి తర్వాత ఉదయం వస్తుందనే భావన ద్వారా ఆశ, మార్పు, కొత్త సమాజం అనే సానుకూల భావనను కూడా సూచిస్తుంది.

== కవితా సంకలనంలోని ప్రధాన అంశాలు: ==

# '''సామాజిక వాస్తవికత:''' సమాజంలో ఉన్న అసమానతలు, పేదరికం, దోపిడీ వంటి సమస్యలను కవులు ప్రస్తావిస్తారు.
# '''మానవ బాధ:''' సామాన్యుల జీవితాల్లోని కష్టాలు, కన్నీళ్లు, నిరాశలకు కవిత్వంలో స్థానం లభిస్తుంది.
# '''అణచివేతకు నిరసన:''' అన్యాయం, దోపిడీ, వివక్షలను ప్రశ్నించే స్వరం కనిపిస్తుంది.
# '''మానవతా దృక్పథం:''' మనిషి పట్ల ప్రేమ, సమానత్వం, సహానుభూతి వంటి విలువలను కవితలు ప్రతిపాదిస్తాయి.
# '''ఆశావాదం:''' చీకటి ఎంతకాలం ఉన్నా చివరకు వెలుగు వస్తుందనే నమ్మకాన్ని కవితలు వ్యక్తం చేస్తాయి.
# '''సామాజిక మార్పు:''' మెరుగైన సమాజ నిర్మాణం కోసం చైతన్యం కలిగించడం కవిత్వం యొక్క ముఖ్య లక్ష్యంగా కనిపిస్తుంది.

== భాషా శైలి: ==
‘రాత్రి’ కవితా సంకలనంలోని కవితల్లో ఆధునిక కవిత్వానికి అనుగుణమైన సరళమైన, భావగర్భితమైన భాష కనిపిస్తుంది. ప్రతీకలు, రూపకాలు, ఉపమానాలు వంటి కవితా పద్ధతుల ద్వారా కవులు తమ భావాలను ప్రభావవంతంగా వ్యక్తం చేస్తారు. సంప్రదాయ ఛందస్సుల కంటే వచన కవితా ధోరణికి ప్రాధాన్యం ఉండటం ఆధునిక కవిత్వ లక్షణాలను ప్రతిబింబిస్తుంది.

== ప్రాముఖ్యత: ==
‘రాత్రి’ అనే భావన ద్వారా కవి సమాజంలోని చీకటిని మాత్రమే కాకుండా, ఆ చీకటిని తొలగించే వెలుగు కోసం మనిషి చేసే అన్వేషణను కూడా చూపిస్తాడు. అందువల్ల ఈ కవితా సంకలనం వ్యక్తిగత అనుభూతులతో పాటు సామాజిక చైతన్యాన్ని కలిగించే సాహిత్యంగా భావించవచ్చు.</text>
      <sha1>bmjnsu5ft5xayxko1vweendkmnkcjtt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957291</id>
      <parentid>4957290</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:22:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malleshwari Golla</username>
        <id>152504</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4641" sha1="2obtluagn6dxglgmsyyq4qu0hb04z00" xml:space="preserve">'''రాత్రి కవిత సంకలనం''' తెలుగు ఆధునిక కవిత్వంలో సామాజిక చైతన్యాన్ని, మానవ జీవితంలోని చీకటి కోణాలను ప్రతిబింబించే కవితా సంకలనం. ‘[[రాత్రి రచన|'''రాత్రి'''’]] కవితా సంకలనం కూడా సమాజంలోని వాస్తవ పరిస్థితులను, మనిషి అనుభవాలను, బాధలను, ఆశలను కవితాత్మకంగా వ్యక్తం చేసే రచనగా గుర్తించవచ్చు.

== ‘రాత్రి’ అనే ప్రతీక: ==
రాత్రి అనేది కేవలం చీకటిని సూచించదు. కవిత్వంలో అది అజ్ఞానం, అణచివేత, పేదరికం, నిరాశ, అసమానతలు వంటి సామాజిక సమస్యలకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. అదే సమయంలో రాత్రి తర్వాత ఉదయం వస్తుందనే భావన ద్వారా ఆశ, మార్పు, కొత్త సమాజం అనే సానుకూల భావనను కూడా సూచిస్తుంది.

== కవితా సంకలనంలోని ప్రధాన అంశాలు: ==

# '''సామాజిక వాస్తవికత:''' సమాజంలో ఉన్న అసమానతలు, పేదరికం, దోపిడీ వంటి సమస్యలను కవులు ప్రస్తావిస్తారు.
# '''మానవ బాధ:''' సామాన్యుల జీవితాల్లోని కష్టాలు, కన్నీళ్లు, నిరాశలకు కవిత్వంలో స్థానం లభిస్తుంది.
# '''అణచివేతకు నిరసన:''' అన్యాయం, దోపిడీ, వివక్షలను ప్రశ్నించే స్వరం కనిపిస్తుంది.
# '''మానవతా దృక్పథం:''' మనిషి పట్ల ప్రేమ, సమానత్వం, సహానుభూతి వంటి విలువలను కవితలు ప్రతిపాదిస్తాయి.
# '''ఆశావాదం:''' చీకటి ఎంతకాలం ఉన్నా చివరకు వెలుగు వస్తుందనే నమ్మకాన్ని కవితలు వ్యక్తం చేస్తాయి.
# '''సామాజిక మార్పు:''' మెరుగైన సమాజ నిర్మాణం కోసం చైతన్యం కలిగించడం కవిత్వం యొక్క ముఖ్య లక్ష్యంగా కనిపిస్తుంది.

== భాషా శైలి: ==
‘రాత్రి’ కవితా సంకలనంలోని కవితల్లో ఆధునిక కవిత్వానికి అనుగుణమైన సరళమైన, భావగర్భితమైన భాష కనిపిస్తుంది. ప్రతీకలు, రూపకాలు, ఉపమానాలు వంటి కవితా పద్ధతుల ద్వారా కవులు తమ భావాలను ప్రభావవంతంగా వ్యక్తం చేస్తారు. సంప్రదాయ ఛందస్సుల కంటే వచన కవితా ధోరణికి ప్రాధాన్యం ఉండటం ఆధునిక కవిత్వ లక్షణాలను ప్రతిబింబిస్తుంది.

== ప్రాముఖ్యత: ==
‘'''రాత్రి'''’ అనే భావన ద్వారా కవి సమాజంలోని చీకటిని మాత్రమే కాకుండా, ఆ చీకటిని తొలగించే వెలుగు కోసం మనిషి చేసే అన్వేషణను కూడా చూపిస్తాడు. అందువల్ల ఈ కవితా సంకలనం వ్యక్తిగత అనుభూతులతో పాటు సామాజిక చైతన్యాన్ని కలిగించే సాహిత్యంగా భావించవచ్చు.</text>
      <sha1>2obtluagn6dxglgmsyyq4qu0hb04z00</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957292</id>
      <parentid>4957291</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:25:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malleshwari Golla</username>
        <id>152504</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4667" sha1="bp3bbov19rn2s9qfwumxtud661a2mv4" xml:space="preserve">'''రాత్రి కవిత సంకలనం''' తెలుగు ఆధునిక కవిత్వంలో సామాజిక చైతన్యాన్ని, మానవ జీవితంలోని చీకటి కోణాలను ప్రతిబింబించే కవితా సంకలనం. ‘[[రాత్రి రచన|'''రాత్రి'''’]] కవితా సంకలనం కూడా సమాజంలోని వాస్తవ పరిస్థితులను, మనిషి అనుభవాలను, బాధలను, ఆశలను కవితాత్మకంగా వ్యక్తం చేసే రచనగా గుర్తించవచ్చు.

== ‘రాత్రి’ అనే ప్రతీక: ==
రాత్రి అనేది కేవలం చీకటిని సూచించదు. కవిత్వంలో అది అజ్ఞానం, అణచివేత, పేదరికం, నిరాశ, అసమానతలు వంటి సామాజిక సమస్యలకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. అదే సమయంలో రాత్రి తర్వాత ఉదయం వస్తుందనే భావన ద్వారా ఆశ, మార్పు, కొత్త సమాజం అనే సానుకూల భావనను కూడా సూచిస్తుంది.

== కవితా సంకలనంలోని ప్రధాన అంశాలు: ==

# '''సామాజిక వాస్తవికత:''' సమాజంలో ఉన్న అసమానతలు, పేదరికం, దోపిడీ వంటి సమస్యలను కవులు ప్రస్తావిస్తారు.
# '''మానవ బాధ:''' సామాన్యుల జీవితాల్లోని కష్టాలు, కన్నీళ్లు, నిరాశలకు కవిత్వంలో స్థానం లభిస్తుంది.
# '''అణచివేతకు నిరసన:''' అన్యాయం, దోపిడీ, వివక్షలను ప్రశ్నించే స్వరం కనిపిస్తుంది.
# '''మానవతా దృక్పథం:''' మనిషి పట్ల ప్రేమ, సమానత్వం, సహానుభూతి వంటి విలువలను కవితలు ప్రతిపాదిస్తాయి.
# '''ఆశావాదం:''' చీకటి ఎంతకాలం ఉన్నా చివరకు వెలుగు వస్తుందనే నమ్మకాన్ని కవితలు వ్యక్తం చేస్తాయి.
# '''సామాజిక మార్పు:''' మెరుగైన సమాజ నిర్మాణం కోసం చైతన్యం కలిగించడం కవిత్వం యొక్క ముఖ్య లక్ష్యంగా కనిపిస్తుంది.

== భాషా శైలి: ==
‘రాత్రి’ కవితా సంకలనంలోని కవితల్లో ఆధునిక కవిత్వానికి అనుగుణమైన సరళమైన, భావగర్భితమైన భాష కనిపిస్తుంది. ప్రతీకలు, రూపకాలు, ఉపమానాలు వంటి కవితా పద్ధతుల ద్వారా కవులు తమ భావాలను ప్రభావవంతంగా వ్యక్తం చేస్తారు. సంప్రదాయ ఛందస్సుల కంటే వచన కవితా ధోరణికి ప్రాధాన్యం ఉండటం ఆధునిక కవిత్వ లక్షణాలను ప్రతిబింబిస్తుంది.

== ప్రాముఖ్యత: ==
‘'''రాత్రి'''’ అనే భావన ద్వారా కవి సమాజంలోని చీకటిని మాత్రమే కాకుండా, ఆ చీకటిని తొలగించే వెలుగు కోసం మనిషి చేసే అన్వేషణను కూడా చూపిస్తాడు. అందువల్ల ఈ కవితా సంకలనం వ్యక్తిగత అనుభూతులతో పాటు సామాజిక చైతన్యాన్ని కలిగించే సాహిత్యంగా భావించవచ్చు.

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>bp3bbov19rn2s9qfwumxtud661a2mv4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957293</id>
      <parentid>4957292</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:26:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malleshwari Golla</username>
        <id>152504</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4693" sha1="rxoqvoqqb3c2nztu3zng1eudjp1wnk0" xml:space="preserve">'''రాత్రి కవిత సంకలనం''' తెలుగు ఆధునిక కవిత్వంలో సామాజిక చైతన్యాన్ని, మానవ జీవితంలోని చీకటి కోణాలను ప్రతిబింబించే కవితా సంకలనం. ‘[[రాత్రి రచన|'''రాత్రి'''’]] కవితా సంకలనం కూడా సమాజంలోని వాస్తవ పరిస్థితులను, మనిషి అనుభవాలను, బాధలను, ఆశలను కవితాత్మకంగా వ్యక్తం చేసే రచనగా గుర్తించవచ్చు.

== ‘రాత్రి’ అనే ప్రతీక: ==
రాత్రి అనేది కేవలం చీకటిని సూచించదు. కవిత్వంలో అది అజ్ఞానం, అణచివేత, పేదరికం, నిరాశ, అసమానతలు వంటి సామాజిక సమస్యలకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. అదే సమయంలో రాత్రి తర్వాత ఉదయం వస్తుందనే భావన ద్వారా ఆశ, మార్పు, కొత్త సమాజం అనే సానుకూల భావనను కూడా సూచిస్తుంది.

== కవితా సంకలనంలోని ప్రధాన అంశాలు: ==

# '''సామాజిక వాస్తవికత:''' సమాజంలో ఉన్న అసమానతలు, పేదరికం, దోపిడీ వంటి సమస్యలను కవులు ప్రస్తావిస్తారు.
# '''మానవ బాధ:''' సామాన్యుల జీవితాల్లోని కష్టాలు, కన్నీళ్లు, నిరాశలకు కవిత్వంలో స్థానం లభిస్తుంది.
# '''అణచివేతకు నిరసన:''' అన్యాయం, దోపిడీ, వివక్షలను ప్రశ్నించే స్వరం కనిపిస్తుంది.
# '''మానవతా దృక్పథం:''' మనిషి పట్ల ప్రేమ, సమానత్వం, సహానుభూతి వంటి విలువలను కవితలు ప్రతిపాదిస్తాయి.
# '''ఆశావాదం:''' చీకటి ఎంతకాలం ఉన్నా చివరకు వెలుగు వస్తుందనే నమ్మకాన్ని కవితలు వ్యక్తం చేస్తాయి.
# '''సామాజిక మార్పు:''' మెరుగైన సమాజ నిర్మాణం కోసం చైతన్యం కలిగించడం కవిత్వం యొక్క ముఖ్య లక్ష్యంగా కనిపిస్తుంది.

== భాషా శైలి: ==
‘రాత్రి’ కవితా సంకలనంలోని కవితల్లో ఆధునిక కవిత్వానికి అనుగుణమైన సరళమైన, భావగర్భితమైన భాష కనిపిస్తుంది. ప్రతీకలు, రూపకాలు, ఉపమానాలు వంటి కవితా పద్ధతుల ద్వారా కవులు తమ భావాలను ప్రభావవంతంగా వ్యక్తం చేస్తారు. సంప్రదాయ ఛందస్సుల కంటే వచన కవితా ధోరణికి ప్రాధాన్యం ఉండటం ఆధునిక కవిత్వ లక్షణాలను ప్రతిబింబిస్తుంది.

== ప్రాముఖ్యత: ==
‘'''రాత్రి'''’ అనే భావన ద్వారా కవి సమాజంలోని చీకటిని మాత్రమే కాకుండా, ఆ చీకటిని తొలగించే వెలుగు కోసం మనిషి చేసే అన్వేషణను కూడా చూపిస్తాడు. అందువల్ల ఈ కవితా సంకలనం వ్యక్తిగత అనుభూతులతో పాటు సామాజిక చైతన్యాన్ని కలిగించే సాహిత్యంగా భావించవచ్చు.

== ఉదాహరణ ==

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>rxoqvoqqb3c2nztu3zng1eudjp1wnk0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957294</id>
      <parentid>4957293</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:27:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malleshwari Golla</username>
        <id>152504</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5158" sha1="lchvs68dj94xypgl93n5tej58zkj5oj" xml:space="preserve">'''రాత్రి కవిత సంకలనం''' తెలుగు ఆధునిక కవిత్వంలో సామాజిక చైతన్యాన్ని, మానవ జీవితంలోని చీకటి కోణాలను ప్రతిబింబించే కవితా సంకలనం. ‘[[రాత్రి రచన|'''రాత్రి'''’]] కవితా సంకలనం కూడా సమాజంలోని వాస్తవ పరిస్థితులను, మనిషి అనుభవాలను, బాధలను, ఆశలను కవితాత్మకంగా వ్యక్తం చేసే రచనగా గుర్తించవచ్చు.

== ‘రాత్రి’ అనే ప్రతీక: ==
రాత్రి అనేది కేవలం చీకటిని సూచించదు. కవిత్వంలో అది అజ్ఞానం, అణచివేత, పేదరికం, నిరాశ, అసమానతలు వంటి సామాజిక సమస్యలకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. అదే సమయంలో రాత్రి తర్వాత ఉదయం వస్తుందనే భావన ద్వారా ఆశ, మార్పు, కొత్త సమాజం అనే సానుకూల భావనను కూడా సూచిస్తుంది.

== కవితా సంకలనంలోని ప్రధాన అంశాలు: ==

# '''సామాజిక వాస్తవికత:''' సమాజంలో ఉన్న అసమానతలు, పేదరికం, దోపిడీ వంటి సమస్యలను కవులు ప్రస్తావిస్తారు.
# '''మానవ బాధ:''' సామాన్యుల జీవితాల్లోని కష్టాలు, కన్నీళ్లు, నిరాశలకు కవిత్వంలో స్థానం లభిస్తుంది.
# '''అణచివేతకు నిరసన:''' అన్యాయం, దోపిడీ, వివక్షలను ప్రశ్నించే స్వరం కనిపిస్తుంది.
# '''మానవతా దృక్పథం:''' మనిషి పట్ల ప్రేమ, సమానత్వం, సహానుభూతి వంటి విలువలను కవితలు ప్రతిపాదిస్తాయి.
# '''ఆశావాదం:''' చీకటి ఎంతకాలం ఉన్నా చివరకు వెలుగు వస్తుందనే నమ్మకాన్ని కవితలు వ్యక్తం చేస్తాయి.
# '''సామాజిక మార్పు:''' మెరుగైన సమాజ నిర్మాణం కోసం చైతన్యం కలిగించడం కవిత్వం యొక్క ముఖ్య లక్ష్యంగా కనిపిస్తుంది.

== భాషా శైలి: ==
‘రాత్రి’ కవితా సంకలనంలోని కవితల్లో ఆధునిక కవిత్వానికి అనుగుణమైన సరళమైన, భావగర్భితమైన భాష కనిపిస్తుంది. ప్రతీకలు, రూపకాలు, ఉపమానాలు వంటి కవితా పద్ధతుల ద్వారా కవులు తమ భావాలను ప్రభావవంతంగా వ్యక్తం చేస్తారు. సంప్రదాయ ఛందస్సుల కంటే వచన కవితా ధోరణికి ప్రాధాన్యం ఉండటం ఆధునిక కవిత్వ లక్షణాలను ప్రతిబింబిస్తుంది.

== ప్రాముఖ్యత: ==
‘'''రాత్రి'''’ అనే భావన ద్వారా కవి సమాజంలోని చీకటిని మాత్రమే కాకుండా, ఆ చీకటిని తొలగించే వెలుగు కోసం మనిషి చేసే అన్వేషణను కూడా చూపిస్తాడు. అందువల్ల ఈ కవితా సంకలనం వ్యక్తిగత అనుభూతులతో పాటు సామాజిక చైతన్యాన్ని కలిగించే సాహిత్యంగా భావించవచ్చు.

== ఉదాహరణ ==
రాత్రి వచ్చింది —

చీకటి తన దుప్పటిని కప్పుకుంది.

నిద్రలో నగరం నిశ్శబ్దమైంది,

కానీ కష్టజీవి కన్నులకు

నిద్ర మాత్రం రాలేదు.

ఆ చీకటి వెనుకనే

ఒక కొత్త ఉదయం కోసం

ఆశ వెలుగుతోంది.

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>lchvs68dj94xypgl93n5tej58zkj5oj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957296</id>
      <parentid>4957294</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T14:32:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malleshwari Golla</username>
        <id>152504</id>
      </contributor>
      <comment>మూలాన్ని చేర్చాను</comment>
      <origin>4957296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5504" sha1="2c06entxzucviswpw3w6img5psgphe8" xml:space="preserve">'''రాత్రి కవిత సంకలనం''' తెలుగు ఆధునిక కవిత్వంలో సామాజిక చైతన్యాన్ని, మానవ జీవితంలోని చీకటి కోణాలను ప్రతిబింబించే కవితా సంకలనం. ‘[[రాత్రి రచన|'''రాత్రి'''’]] కవితా సంకలనం కూడా సమాజంలోని వాస్తవ పరిస్థితులను, మనిషి అనుభవాలను, బాధలను, ఆశలను కవితాత్మకంగా వ్యక్తం చేసే రచనగా గుర్తించవచ్చు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=ABN|date=2024-09-09|title=చరిత్ర నిద్రా సముద్రంపై మహాస్వప్నం!|url=https://www.andhrajyothy.com/2024/editorial/sampadakeeyam/mahaswapnas-stamp-on-telugu-poetry-is-not-ordinary-1307432.html|access-date=2026-09-13|website=Andhrajyothy Telugu News|language=te}}&lt;/ref&gt;

== ‘రాత్రి’ అనే ప్రతీక: ==
రాత్రి అనేది కేవలం చీకటిని సూచించదు. కవిత్వంలో అది అజ్ఞానం, అణచివేత, పేదరికం, నిరాశ, అసమానతలు వంటి సామాజిక సమస్యలకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. అదే సమయంలో రాత్రి తర్వాత ఉదయం వస్తుందనే భావన ద్వారా ఆశ, మార్పు, కొత్త సమాజం అనే సానుకూల భావనను కూడా సూచిస్తుంది.

== కవితా సంకలనంలోని ప్రధాన అంశాలు: ==

# '''సామాజిక వాస్తవికత:''' సమాజంలో ఉన్న అసమానతలు, పేదరికం, దోపిడీ వంటి సమస్యలను కవులు ప్రస్తావిస్తారు.
# '''మానవ బాధ:''' సామాన్యుల జీవితాల్లోని కష్టాలు, కన్నీళ్లు, నిరాశలకు కవిత్వంలో స్థానం లభిస్తుంది.
# '''అణచివేతకు నిరసన:''' అన్యాయం, దోపిడీ, వివక్షలను ప్రశ్నించే స్వరం కనిపిస్తుంది.
# '''మానవతా దృక్పథం:''' మనిషి పట్ల ప్రేమ, సమానత్వం, సహానుభూతి వంటి విలువలను కవితలు ప్రతిపాదిస్తాయి.
# '''ఆశావాదం:''' చీకటి ఎంతకాలం ఉన్నా చివరకు వెలుగు వస్తుందనే నమ్మకాన్ని కవితలు వ్యక్తం చేస్తాయి.
# '''సామాజిక మార్పు:''' మెరుగైన సమాజ నిర్మాణం కోసం చైతన్యం కలిగించడం కవిత్వం యొక్క ముఖ్య లక్ష్యంగా కనిపిస్తుంది.

== భాషా శైలి: ==
‘రాత్రి’ కవితా సంకలనంలోని కవితల్లో ఆధునిక కవిత్వానికి అనుగుణమైన సరళమైన, భావగర్భితమైన భాష కనిపిస్తుంది. ప్రతీకలు, రూపకాలు, ఉపమానాలు వంటి కవితా పద్ధతుల ద్వారా కవులు తమ భావాలను ప్రభావవంతంగా వ్యక్తం చేస్తారు. సంప్రదాయ ఛందస్సుల కంటే వచన కవితా ధోరణికి ప్రాధాన్యం ఉండటం ఆధునిక కవిత్వ లక్షణాలను ప్రతిబింబిస్తుంది.

== ప్రాముఖ్యత: ==
‘'''రాత్రి'''’ అనే భావన ద్వారా కవి సమాజంలోని చీకటిని మాత్రమే కాకుండా, ఆ చీకటిని తొలగించే వెలుగు కోసం మనిషి చేసే అన్వేషణను కూడా చూపిస్తాడు. అందువల్ల ఈ కవితా సంకలనం వ్యక్తిగత అనుభూతులతో పాటు సామాజిక చైతన్యాన్ని కలిగించే సాహిత్యంగా భావించవచ్చు.

== ఉదాహరణ ==
రాత్రి వచ్చింది —

చీకటి తన దుప్పటిని కప్పుకుంది.

నిద్రలో నగరం నిశ్శబ్దమైంది,

కానీ కష్టజీవి కన్నులకు

నిద్ర మాత్రం రాలేదు.

ఆ చీకటి వెనుకనే

ఒక కొత్త ఉదయం కోసం

ఆశ వెలుగుతోంది.

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>2c06entxzucviswpw3w6img5psgphe8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957300</id>
      <parentid>4957296</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T15:08:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malleshwari Golla</username>
        <id>152504</id>
      </contributor>
      <comment>మూలాన్ని చేర్చాను</comment>
      <origin>4957300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5609" sha1="9a4ejwzrqcy8pighsw4p3lxdkgk24m0" xml:space="preserve">'''రాత్రి కవిత సంకలనం''' తెలుగు ఆధునిక కవిత్వంలో సామాజిక చైతన్యాన్ని, మానవ జీవితంలోని చీకటి కోణాలను ప్రతిబింబించే కవితా సంకలనం. ‘[[రాత్రి రచన|'''రాత్రి'''’]] కవితా సంకలనం కూడా సమాజంలోని వాస్తవ పరిస్థితులను, మనిషి అనుభవాలను, బాధలను, ఆశలను కవితాత్మకంగా వ్యక్తం చేసే రచనగా గుర్తించవచ్చు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=ABN|date=2024-09-09|title=చరిత్ర నిద్రా సముద్రంపై మహాస్వప్నం!|url=https://www.andhrajyothy.com/2024/editorial/sampadakeeyam/mahaswapnas-stamp-on-telugu-poetry-is-not-ordinary-1307432.html|access-date=2026-09-13|website=Andhrajyothy Telugu News|language=te}}&lt;/ref&gt;

== ‘రాత్రి’ అనే ప్రతీక: ==
రాత్రి అనేది కేవలం చీకటిని సూచించదు. కవిత్వంలో అది అజ్ఞానం, అణచివేత, పేదరికం, నిరాశ, అసమానతలు వంటి సామాజిక సమస్యలకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. అదే సమయంలో రాత్రి తర్వాత ఉదయం వస్తుందనే భావన ద్వారా ఆశ, మార్పు, కొత్త సమాజం అనే సానుకూల భావనను కూడా సూచిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=|last=చేరబండ రాజు పాటలు - కవితలు}}&lt;/ref&gt;

== కవితా సంకలనంలోని ప్రధాన అంశాలు: ==

# '''సామాజిక వాస్తవికత:''' సమాజంలో ఉన్న అసమానతలు, పేదరికం, దోపిడీ వంటి సమస్యలను కవులు ప్రస్తావిస్తారు.
# '''మానవ బాధ:''' సామాన్యుల జీవితాల్లోని కష్టాలు, కన్నీళ్లు, నిరాశలకు కవిత్వంలో స్థానం లభిస్తుంది.
# '''అణచివేతకు నిరసన:''' అన్యాయం, దోపిడీ, వివక్షలను ప్రశ్నించే స్వరం కనిపిస్తుంది.
# '''మానవతా దృక్పథం:''' మనిషి పట్ల ప్రేమ, సమానత్వం, సహానుభూతి వంటి విలువలను కవితలు ప్రతిపాదిస్తాయి.
# '''ఆశావాదం:''' చీకటి ఎంతకాలం ఉన్నా చివరకు వెలుగు వస్తుందనే నమ్మకాన్ని కవితలు వ్యక్తం చేస్తాయి.
# '''సామాజిక మార్పు:''' మెరుగైన సమాజ నిర్మాణం కోసం చైతన్యం కలిగించడం కవిత్వం యొక్క ముఖ్య లక్ష్యంగా కనిపిస్తుంది.

== భాషా శైలి: ==
‘రాత్రి’ కవితా సంకలనంలోని కవితల్లో ఆధునిక కవిత్వానికి అనుగుణమైన సరళమైన, భావగర్భితమైన భాష కనిపిస్తుంది. ప్రతీకలు, రూపకాలు, ఉపమానాలు వంటి కవితా పద్ధతుల ద్వారా కవులు తమ భావాలను ప్రభావవంతంగా వ్యక్తం చేస్తారు. సంప్రదాయ ఛందస్సుల కంటే వచన కవితా ధోరణికి ప్రాధాన్యం ఉండటం ఆధునిక కవిత్వ లక్షణాలను ప్రతిబింబిస్తుంది.

== ప్రాముఖ్యత: ==
‘'''రాత్రి'''’ అనే భావన ద్వారా కవి సమాజంలోని చీకటిని మాత్రమే కాకుండా, ఆ చీకటిని తొలగించే వెలుగు కోసం మనిషి చేసే అన్వేషణను కూడా చూపిస్తాడు. అందువల్ల ఈ కవితా సంకలనం వ్యక్తిగత అనుభూతులతో పాటు సామాజిక చైతన్యాన్ని కలిగించే సాహిత్యంగా భావించవచ్చు.

== ఉదాహరణ ==
రాత్రి వచ్చింది —

చీకటి తన దుప్పటిని కప్పుకుంది.

నిద్రలో నగరం నిశ్శబ్దమైంది,

కానీ కష్టజీవి కన్నులకు

నిద్ర మాత్రం రాలేదు.

ఆ చీకటి వెనుకనే

ఒక కొత్త ఉదయం కోసం

ఆశ వెలుగుతోంది.

== మూలాలు ==</text>
      <sha1>9a4ejwzrqcy8pighsw4p3lxdkgk24m0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>జాతియోధ్యమ కవిత్వం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509563</id>
    <revision>
      <id>4957289</id>
      <timestamp>2026-09-13T14:21:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meesa vyshnavi</username>
        <id>152481</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with ''''నేపథ్యం:'''&lt;ref&gt;{{Cite book|title=“జాతీయోద్యమంలో తెలుగు సాహిత్యం పాత్ర” జాతీయోద్యమం–తెలుగు సాహిత్యానికి సంబంధించిన పరిశోధనా వ్యాసం}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=“జాతీయోద్యమంలో తెలుగు సాహిత్యం పాత్ర”...'</comment>
      <origin>4957289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="768" sha1="arbpvtt0t9dsdbliecv0fev64w3rlkt" xml:space="preserve">'''నేపథ్యం:'''&lt;ref&gt;{{Cite book|title=“జాతీయోద్యమంలో తెలుగు సాహిత్యం పాత్ర”
జాతీయోద్యమం–తెలుగు సాహిత్యానికి సంబంధించిన పరిశోధనా వ్యాసం}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=“జాతీయోద్యమంలో తెలుగు సాహిత్యం పాత్ర”
జాతీయోద్యమం–తెలుగు సాహిత్యానికి సంబంధించిన పరిశోధనా వ్యాసం.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite wikisource|title=ఆంధ్ర రచయితలు/రాయప్రోలు సుబ్బారావు}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>arbpvtt0t9dsdbliecv0fev64w3rlkt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957454</id>
      <parentid>4957289</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:40:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meesa vyshnavi</username>
        <id>152481</id>
      </contributor>
      <comment>వివరాలు</comment>
      <origin>4957454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="783" sha1="jdnfpj2bochpvzr2mh5009rkl30cqn7" xml:space="preserve">'''నేపథ్యం:'''&lt;ref&gt;{{Cite book|title=“జాతీయోద్యమంలో తెలుగు సాహిత్యం పాత్ర”
జాతీయోద్యమం–తెలుగు సాహిత్యానికి సంబంధించిన పరిశోధనా వ్యాసం}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=“జాతీయోద్యమంలో తెలుగు సాహిత్యం పాత్ర”
జాతీయోద్యమం–తెలుగు సాహిత్యానికి సంబంధించిన పరిశోధనా వ్యాసం.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite wikisource|title=ఆంధ్ర రచయితలు/రాయప్రోలు సుబ్బారావు}}&lt;/ref&gt;
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>jdnfpj2bochpvzr2mh5009rkl30cqn7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>అనుభూతివాద కవిత్వం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509564</id>
    <revision>
      <id>4957299</id>
      <timestamp>2026-09-13T15:05:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meesa vyshnavi</username>
        <id>152481</id>
      </contributor>
      <comment>అనుభూతి కవిత్వం</comment>
      <origin>4957299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9679" sha1="7eshu6dbbf3balogl3iiyzj2v758hlf" xml:space="preserve">'''నేపథ్యం''':

★ తెలుగునాట 1970 దశకంలో అనుభూతి కవిత్వం ప్రారంభమైంది.

★ అనుభూతి కవిత్వానికి ముఖ్య కవిత్వ స్పృహ ప్రేరణ.

★ “అనుభూతి కవిత్వానికి, అస్థిత్వ వాదానికి చాలా దగ్గర సంబంధం ఉంది.”

★ “అనుభూతి ప్రధానమైనది అనుభూతి కవిత్వం.”

★ “అనుభూతులు వాటి ద్వారా కలిగే ఊహలు ప్రతి అనుభూతివాదికి, కవితకి ప్రత్యేకం.”

★ “నువ్వు చెప్పేదేదైనా, నీ అనుభవంలోంచి పలకా &quot;లనేది అనేదే అనుభూతి కవిత్వం యొక్క ప్రాథమిక సూత్రం.

★ అనుభూతి కవులను ప్రోత్సహించిన ప్రముఖ కవి – అజంతా.

★ అనుభూతి ప్రధానమైన రచనలు చేసేవారిని అనుభూతి వాద కవులు అని పిలుస్తారు.

★ తెలుగులో మొదటి దశకంలో బాలగంగాధర తిలక్ అనుభూతి ప్రధానమైన కవితా ఖండికలను అందించారు.

★ తిలక్ రాసిన “అమృతం కురిసిన రాత్రి” అన్న వచన కవితా సంపుటిలో చక్కని అనుభూతి వాద కవిత ఖoడికాలు ఉన్నాయి.

★ తిలక్‌లోని అనుభూతిని మొట్టమొదటి సారిగా గుర్తించినది – కుందుర్తి ఆంజనేయులు

'''అనుభూతి కవిత్వం -నిర్వచనాలు''' :

“వస్తు ప్రపంచాన్ని గుర్తించడమే అనుభూతు - R. S. సుదర్శనం 

“కవిత చదివిన తర్వాత మిగిలేది ఒక సందేశం, ఒక భావన, ఒక దృక్పథం కాకుండా – కేవలం అనిర్దిష్టమైన అనుభూతి కావాలి.” – ఆర్.యస్. సుదర్శనం.

“కవిత్వంలో సమగ్ర సామజికాను భవాన్ని పండిoచా అత్యంత ఆధునిక స్పృహ తో చేస్తున్న ప్రయత్నంమే  అనుభూతి వాదం.” – ఆచార్య జి.వి. సుబ్రహ్మణ్యం.

“కవిత చదివిన తర్వాత మిగిలేది ఒక సందేశం, ఒక భావన, ఒక దృక్పథం కాకుండా – కేవలం అనిర్దిష్టమైన అనుభూతి కావాలి.” – ఇది అనుభూతి కవిత్వానికి ముఖ్యమైన నిర్వచనంగా ఇవ్వబడింది.

అనుభూతి కవిత్వం ప్రధానంగా వ్యక్తిగత అనుభవం, ఆత్మానుభూతి, అంతర్ముఖత్వం వంటి లక్షణాలకు ప్రాధాన్యమిస్తుంది.

అనుభూతివాద కవులు

మాదిరాజు రంగారావు

ఇస్మాయిల్

ఇంద్రగంటి శ్రీకాంతశర్మ

వేగుంట మోహన్ ప్రసాద్

1) కవి : ఇంద్రగంటి శ్రీకాంతశర్మ

జననం: 1944 – తూర్పుగోదావరి జిల్లా

తండ్రి: ఇంద్రగంటి హనుమచ్చశాస్త్రి

భార్య: ఇంద్రగంటి జానకీబాల (రమణి)

రచనలు:

అనుభూతి గీతాలు (కవితా సంకలనం – 1976 మొదలు)

ఉదయానికి విడిచిన మాయ (కవిత)

కవిత (కవిత)

మేఘాల గోదావరి (గేయాలు)

తూర్పున వాలిన సూర్యుడు (నవల)

శిలామురళి, గేయకావ్యం

సంవత్సరం, సాహిత్య పరిచయం (విమర్శ గ్రంథాలు)

★ ఇంద్రగంటి శ్రీకాంతశర్మ ఏ ఇజాలకు నిబద్ధుడు లేకుండా, అన్ని బంధువులను ఆహ్వానించిన కవి.

★ “కేవలం కవిత్వం కోసమే కలం పట్టిన అనుభూతి కవి శ్రీకాంతశర్మ” అని అజంతా పేర్కొన్నారు.

★ “భావి నా ఉజ్వాలనేత్రం ” అన్న అనుభూతి కవి ఇంద్రగంటి శ్రీకాంతశర్మ.

★ “జీవితం నుంచి వెలుగును స్వీకరించి వెలుతురిని ప్రసారింపచేసే కవి శ్రీకాంతశర్మ” అని కడియాల రామమోహనరావు పేర్కొన్నారు.

★ అనుభూతి వాదాన్ని బలంగా సమర్థించిన కవి ఇంద్రగంటి శ్రీకాంతశర్మ.

★ “సృష్టిలో తీయని స్నేహమే” అన్న ప్రసిద్ధ గీతాన్ని ఇంద్రగంటి జానకీబాల ఆలపించారు.

2) కవి : ఇస్మాయిల్

రచనలు:

కవితా సంకలనాలు:

చెట్టు నా ఆదర్శం

చిలుకలు వాలిన చెట్టు

రాత్రి వర్షపు రహస్యపు వాన

మృత్యు వృక్షం

ఇతర రచనలు:

మా ఆవిడ (గ్రంథం – 1980)

మా మనవడు 

కవిత్వంలో నిశ్శబ్దం (విమర్శ గ్రంథం)


★ పైకులను మొదట తెలుగులోకి తెచ్చినవారు – ఇస్మాయిల్.

3) కవి : మాదిరాజు రంగారావు

జననం: 6 ఆగస్టు 1935

పనిచేసిన పత్రికలు / రచనలు:

స్వతంత్ర, నవత, భారతి, స్రవంతి, జయంతి, మూసి 

స్వేచ్ఛ కవిత్వం (మూడు సంపూటలు )

యుగసంకేతం

అవాహన

మానవీయం

ముఖ్య రచనలు / విశేషాలు:

★ మాదిరాజు రంగారావు తన కావ్యాలన్నీ స్వేచ్ఛాకవిత్వం పేరుతో 46 పుస్తకాలు ముద్రించి వెలువరించారు.

కవి :వేగుంట మోహన్ ప్రసాద్ 

కవితా సంపుటాలు:

చితి – చింత

పునరగతి

బతికిన క్షణాలు 

★ “కవిత్వం నాకో మాయలాంతరు” లాంటిది అన్న కవి – వేగుంట మోహనప్రసాద్.

★ “మో &quot;గ  సుప్రసిద్దుడైన  కవి – వేగుంట మోహనప్రసాద్.

'''అనుభూతివాద ప్రధాన రచనలు – కవులు'''

దేవరకొండ బాలగంగాధర తిలక్ — అనుభూతి, శిలారూపణం

ఆర్.యస్. సుదర్శనం — నిశాంతం (కావ్యం)

గుడిపాటి వెంకటాచలం — సంధ్య (కావ్యం)

మాదిరాజు రంగారావు — స్వేచ్ఛా కవిత్వం


విన్నకోట రవిశంకర్ — కుండీలో ముదిరెట్టు (కవితాసంకలనం)

'''ముఖ్యంశాలు :'''


&lt;ref&gt;{{Cite book|title=“అనుభూతి కవిత్వం”, ఈమాట — అనుభూతి కవిత్వ స్వభావం, అనుభూతి–ఆలోచన సంబంధం గురించి ఇస్మాయిల్ స్వయంగా రాసిన వ్యాసం.}}&lt;/ref&gt;


&lt;ref&gt;{{Cite book|title=జి.వి. సుబ్రహ్మణ్యం – “కవిత్వాధ్యయనం” — అనుభూతి, కవిత్వం, ఆధునిక కవిత్వ అధ్యయనం గురించి ప్రామాణిక విమర్శనాత్మక వ్యాసం}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ప్రకాశిక – “ఆరు పదుల తెలుగు కవిత” సంచిక}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>7eshu6dbbf3balogl3iiyzj2v758hlf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957456</id>
      <parentid>4957299</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:42:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meesa vyshnavi</username>
        <id>152481</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9675" sha1="e20z3tjx39m7nm0xfqw541kiofubf61" xml:space="preserve">'''నేపథ్యం''':

★ తెలుగునాట 1970 దశకంలో అనుభూతి కవిత్వం ప్రారంభమైంది.

★ అనుభూతి కవిత్వానికి ముఖ్య కవిత్వ స్పృహ ప్రేరణ.

★ “అనుభూతి కవిత్వానికి, అస్థిత్వ వాదానికి చాలా దగ్గర సంబంధం ఉంది.”

★ “అనుభూతి ప్రధానమైనది అనుభూతి కవిత్వం.”

★ “అనుభూతులు వాటి ద్వారా కలిగే ఊహలు ప్రతి అనుభూతివాదికి, కవితకి ప్రత్యేకం.”

★ “నువ్వు చెప్పేదేదైనా, నీ అనుభవంలోంచి పలకా &quot;లనేది అనేదే అనుభూతి కవిత్వం యొక్క ప్రాథమిక సూత్రం.

★ అనుభూతి కవులను ప్రోత్సహించిన ప్రముఖ కవి – అజంతా.

★ అనుభూతి ప్రధానమైన రచనలు చేసేవారిని అనుభూతి వాద కవులు అని పిలుస్తారు.

★ తెలుగులో మొదటి దశకంలో బాలగంగాధర తిలక్ అనుభూతి ప్రధానమైన కవితా ఖండికలను అందించారు.

★ తిలక్ రాసిన “అమృతం కురిసిన రాత్రి” అన్న వచన కవితా సంపుటిలో చక్కని అనుభూతి వాద కవిత ఖoడికాలు ఉన్నాయి.

★ తిలక్‌లోని అనుభూతిని మొట్టమొదటి సారిగా గుర్తించినది – కుందుర్తి ఆంజనేయులు

'''అనుభూతి కవిత్వం -నిర్వచనాలు''' :

“వస్తు ప్రపంచాన్ని గుర్తించడమే అనుభూతు - R. S. సుదర్శనం 

“కవిత చదివిన తర్వాత మిగిలేది ఒక సందేశం, ఒక భావన, ఒక దృక్పథం కాకుండా – కేవలం అనిర్దిష్టమైన అనుభూతి కావాలి.” – ఆర్.యస్. సుదర్శనం.

“కవిత్వంలో సమగ్ర సామజికాను భవాన్ని పండిoచా అత్యంత ఆధునిక స్పృహ తో చేస్తున్న ప్రయత్నంమే  అనుభూతి వాదం.” – ఆచార్య జి.వి. సుబ్రహ్మణ్యం.

“కవిత చదివిన తర్వాత మిగిలేది ఒక సందేశం, ఒక భావన, ఒక దృక్పథం కాకుండా – కేవలం అనిర్దిష్టమైన అనుభూతి కావాలి.” – ఇది అనుభూతి కవిత్వానికి ముఖ్యమైన నిర్వచనంగా ఇవ్వబడింది.

అనుభూతి కవిత్వం ప్రధానంగా వ్యక్తిగత అనుభవం, ఆత్మానుభూతి, అంతర్ముఖత్వం వంటి లక్షణాలకు ప్రాధాన్యమిస్తుంది.

అనుభూతివాద కవులు

మాదిరాజు రంగారావు

ఇస్మాయిల్

ఇంద్రగంటి శ్రీకాంతశర్మ

వేగుంట మోహన్ ప్రసాద్

1) కవి : ఇంద్రగంటి శ్రీకాంతశర్మ

జననం: 1944 – తూర్పుగోదావరి జిల్లా

తండ్రి: ఇంద్రగంటి హనుమచ్చశాస్త్రి

భార్య: ఇంద్రగంటి జానకీబాల (రమణి)

రచనలు:

అనుభూతి గీతాలు (కవితా సంకలనం – 1976 మొదలు)

ఉదయానికి విడిచిన మాయ (కవిత)

కవిత (కవిత)

మేఘాల గోదావరి (గేయాలు)

తూర్పున వాలిన సూర్యుడు (నవల)

శిలామురళి, గేయకావ్యం

సంవత్సరం, సాహిత్య పరిచయం (విమర్శ గ్రంథాలు)

★ ఇంద్రగంటి శ్రీకాంతశర్మ ఏ ఇజాలకు నిబద్ధుడు లేకుండా, అన్ని బంధువులను ఆహ్వానించిన కవి.

★ “కేవలం కవిత్వం కోసమే కలం పట్టిన అనుభూతి కవి శ్రీకాంతశర్మ” అని అజంతా పేర్కొన్నారు.

★ “భావి నా ఉజ్వాలనేత్రం ” అన్న అనుభూతి కవి ఇంద్రగంటి శ్రీకాంతశర్మ.

★ “జీవితం నుంచి వెలుగును స్వీకరించి వెలుతురిని ప్రసారింపచేసే కవి శ్రీకాంతశర్మ” అని కడియాల రామమోహనరావు పేర్కొన్నారు.

★ అనుభూతి వాదాన్ని బలంగా సమర్థించిన కవి ఇంద్రగంటి శ్రీకాంతశర్మ.

★ “సృష్టిలో తీయని స్నేహమే” అన్న ప్రసిద్ధ గీతాన్ని ఇంద్రగంటి జానకీబాల ఆలపించారు.

2) కవి : ఇస్మాయిల్

రచనలు:

కవితా సంకలనాలు:

చెట్టు నా ఆదర్శం

చిలుకలు వాలిన చెట్టు

రాత్రి వర్షపు రహస్యపు వాన

మృత్యు వృక్షం

ఇతర రచనలు:

మా ఆవిడ (గ్రంథం – 1980)

మా మనవడు 

కవిత్వంలో నిశ్శబ్దం (విమర్శ గ్రంథం)


★ పైకులను మొదట తెలుగులోకి తెచ్చినవారు – ఇస్మాయిల్.

3) కవి : మాదిరాజు రంగారావు

జననం: 6 ఆగస్టు 1935

పనిచేసిన పత్రికలు,రచనలు:

స్వతంత్ర, నవత, భారతి, స్రవంతి, జయంతి, మూసి 

స్వేచ్ఛ కవిత్వం (మూడు సంపూటలు )

యుగసంకేతం

అవాహన

మానవీయం

ముఖ్య రచనలు,విశేషాలు:

★ మాదిరాజు రంగారావు తన కావ్యాలన్నీ స్వేచ్ఛాకవిత్వం పేరుతో 46 పుస్తకాలు ముద్రించి వెలువరించారు.

కవి :వేగుంట మోహన్ ప్రసాద్ 

కవితా సంపుటాలు:

చితి – చింత

పునరగతి

బతికిన క్షణాలు 

★ “కవిత్వం నాకో మాయలాంతరు” లాంటిది అన్న కవి – వేగుంట మోహనప్రసాద్.

★ “మో &quot;గ  సుప్రసిద్దుడైన  కవి – వేగుంట మోహనప్రసాద్.

'''అనుభూతివాద ప్రధాన రచనలు – కవులు'''

దేవరకొండ బాలగంగాధర తిలక్ — అనుభూతి, శిలారూపణం

ఆర్.యస్. సుదర్శనం — నిశాంతం (కావ్యం)

గుడిపాటి వెంకటాచలం — సంధ్య (కావ్యం)

మాదిరాజు రంగారావు — స్వేచ్ఛా కవిత్వం


విన్నకోట రవిశంకర్ — కుండీలో ముదిరెట్టు (కవితాసంకలనం)

'''ముఖ్యంశాలు :'''


&lt;ref&gt;{{Cite book|title=“అనుభూతి కవిత్వం”, ఈమాట — అనుభూతి కవిత్వ స్వభావం, అనుభూతి–ఆలోచన సంబంధం గురించి ఇస్మాయిల్ స్వయంగా రాసిన వ్యాసం.}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;{{Cite book|title=జి.వి. సుబ్రహ్మణ్యం – “కవిత్వాధ్యయనం” — అనుభూతి, కవిత్వం, ఆధునిక కవిత్వ అధ్యయనం గురించి ప్రామాణిక విమర్శనాత్మక వ్యాసం}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ప్రకాశిక – “ఆరు పదుల తెలుగు కవిత” సంచిక}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>e20z3tjx39m7nm0xfqw541kiofubf61</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పెదకోమటి వేమారెడ్డి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509565</id>
    <revision>
      <id>4957305</id>
      <timestamp>2026-09-13T15:31:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jadisurender</username>
        <id>152409</id>
      </contributor>
      <comment>మూలాలు</comment>
      <origin>4957305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4653" sha1="tjvnpjl7m396p6vspg9tnm52ev4282d" xml:space="preserve">'''పెదకోమటి వేమారెడ్డి''' కొండవీటి రెడ్డి రాజవంశానికి చెందిన ప్రముఖ రాజులలో చివరి పాలకుడు. ఈయన క్రీ.శ. 1402 నుండి 1420 వరకు కొండవీడు రాజధానిగా పరిపాలన సాగించారు. పెదకోమటి వేమారెడ్డి కేవలం గొప్ప పాలకుడే కాకుండా, స్వయంగా ప్రసిద్ధ పండితుడు, సాహితీ సమరాంగణ సార్వభౌముడు. ఈయన కాలంలో కొండవీడు సాంస్కృతికంగా, సాహిత్యపరంగా ఎంతో వైభవాన్ని అందుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=తెలంగాణ చరిత్ర - సంస్కృతి&quot;, తెలుగు అకాడమీ ప్రచురణలు.}}&lt;/ref&gt;

== '''అధికారంలోకి రాక''' ==
కుమారగిరి రెడ్డి మరణం తర్వాత కొండవీటి సింహాసనాన్ని అధిష్టించే విషయంలో అంతఃకలహాలు జరిగాయి. కుమారగిరి రెడ్డి కుమారుడైన కాటయ వేమారెడ్డి రాజధాని కొండవీడును వదిలి రాజమండ్రికి వెళ్ళి అక్కడ స్వతంత్ర రాజ్యాన్ని స్థాపించారు. ఈ నేపథ్యంలో పెదకోమటి వేమారెడ్డి కొండవీటి పాలకుడిగా బాధ్యతలు చేపట్టారు.

== '''సాహిత్య పోషణ మరియు శ్రీనాథుడు''' ==
పెదకోమటి వేమారెడ్డి కాలం తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో ఒక సువర్ణ అధ్యాయం. ఈయన ఆస్థానంలో మహాకవి '''శ్రీనాథుడు''' విద్యాధికారిగా (కనకాభిషేక గౌరవం పొందిన కవి) పనిచేశారు. శ్రీనాథుడితో పాటు సంస్కృత కవి '''వామనభట్ట బాణుడు''' కూడా ఈయన ఆస్థానాన్ని అలంకరించారు.

== '''స్వయంకృషి - రచనలు''' ==
పెదకోమటి వేమారెడ్డి స్వయంగా సంస్కృత భాషలో గొప్ప పండితుడు. ఆయనకు &quot;సర్వజ్ఞ చక్రవర్తి&quot; అనే బిరుదు ఉండేది. ఆయన రచించిన కొన్ని ప్రముఖ గ్రంథాలు:

* '''సాహిత్య చింతామణి:''' అలంకార శాస్త్రానికి సంబంధించిన ప్రసిద్ధ సంస్కృత గ్రంథం.
* '''సంగీత చింతామణి:''' సంగీత, నాట్య శాస్త్రాలపై రాసిన విశిష్ట రచన.
* '''శృంగార దీపిక:''' అమరుక శతకానికి రాసిన వ్యాఖ్యానం.
* '''సప్తశతీ సారటీక:''' హాలుడి గాథాసప్తశతిలోని ఎంపిక చేసిన గాథలకు రాసిన వ్యాఖ్యానం.

== యుద్ధాలు - ముగింపు ==
ఈయన పరిపాలనా కాలంలో పొరుగు రాజ్యాలైన విజయనగర సామ్రాజ్యం, బహమనీ సుల్తానులు మరియు రాజమండ్రి రెడ్డి రాజులతో నిరంతరం యుద్ధాలు సాగాయి. క్రీ.శ. 1420లో జరిగిన ఒక యుద్ధంలో ఈయన మరణించినట్లు చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. ఈయన మరణం తర్వాత కొండవీటి రెడ్డి సామ్రాజ్యం బలహీనపడి, క్రమంగా అంతమైపోయింది.

'''మూలాలు'''</text>
      <sha1>tjvnpjl7m396p6vspg9tnm52ev4282d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957306</id>
      <parentid>4957305</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T15:32:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jadisurender</username>
        <id>152409</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4879" sha1="f6jbmzujc6q5ipn9e2vjmfri5axwb31" xml:space="preserve">'''పెదకోమటి వేమారెడ్డి''' కొండవీటి రెడ్డి రాజవంశానికి చెందిన ప్రముఖ రాజులలో చివరి పాలకుడు. ఈయన క్రీ.శ. 1402 నుండి 1420 వరకు కొండవీడు రాజధానిగా పరిపాలన సాగించారు. పెదకోమటి వేమారెడ్డి కేవలం గొప్ప పాలకుడే కాకుండా, స్వయంగా ప్రసిద్ధ పండితుడు, సాహితీ సమరాంగణ సార్వభౌముడు. ఈయన కాలంలో కొండవీడు సాంస్కృతికంగా, సాహిత్యపరంగా ఎంతో వైభవాన్ని అందుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=తెలంగాణ చరిత్ర - సంస్కృతి&quot;, తెలుగు అకాడమీ ప్రచురణలు.}}&lt;/ref&gt;

== '''అధికారంలోకి రాక''' ==
కుమారగిరి రెడ్డి మరణం తర్వాత కొండవీటి సింహాసనాన్ని అధిష్టించే విషయంలో అంతఃకలహాలు జరిగాయి. కుమారగిరి రెడ్డి కుమారుడైన కాటయ వేమారెడ్డి రాజధాని కొండవీడును వదిలి రాజమండ్రికి వెళ్ళి అక్కడ స్వతంత్ర రాజ్యాన్ని స్థాపించారు. ఈ నేపథ్యంలో పెదకోమటి వేమారెడ్డి కొండవీటి పాలకుడిగా బాధ్యతలు చేపట్టారు.

== '''సాహిత్య పోషణ మరియు శ్రీనాథుడు''' ==
పెదకోమటి వేమారెడ్డి కాలం తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో ఒక సువర్ణ అధ్యాయం. ఈయన ఆస్థానంలో మహాకవి '''శ్రీనాథుడు''' విద్యాధికారిగా (కనకాభిషేక గౌరవం పొందిన కవి) పనిచేశారు. శ్రీనాథుడితో పాటు సంస్కృత కవి '''వామనభట్ట బాణుడు''' కూడా ఈయన ఆస్థానాన్ని అలంకరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=సురవరం ప్రతాపరెడ్డి, &quot;ఆంధ్రుల సాంఘిక చరిత్ర&quot;, ఓరియంట్ లాంగ్మన్ ప్రచురణలు.}}&lt;/ref&gt;

== '''స్వయంకృషి - రచనలు''' ==
పెదకోమటి వేమారెడ్డి స్వయంగా సంస్కృత భాషలో గొప్ప పండితుడు. ఆయనకు &quot;సర్వజ్ఞ చక్రవర్తి&quot; అనే బిరుదు ఉండేది. ఆయన రచించిన కొన్ని ప్రముఖ గ్రంథాలు:

* '''సాహిత్య చింతామణి:''' అలంకార శాస్త్రానికి సంబంధించిన ప్రసిద్ధ సంస్కృత గ్రంథం.
* '''సంగీత చింతామణి:''' సంగీత, నాట్య శాస్త్రాలపై రాసిన విశిష్ట రచన.
* '''శృంగార దీపిక:''' అమరుక శతకానికి రాసిన వ్యాఖ్యానం.
* '''సప్తశతీ సారటీక:''' హాలుడి గాథాసప్తశతిలోని ఎంపిక చేసిన గాథలకు రాసిన వ్యాఖ్యానం.

== యుద్ధాలు - ముగింపు ==
ఈయన పరిపాలనా కాలంలో పొరుగు రాజ్యాలైన విజయనగర సామ్రాజ్యం, బహమనీ సుల్తానులు మరియు రాజమండ్రి రెడ్డి రాజులతో నిరంతరం యుద్ధాలు సాగాయి. క్రీ.శ. 1420లో జరిగిన ఒక యుద్ధంలో ఈయన మరణించినట్లు చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. ఈయన మరణం తర్వాత కొండవీటి రెడ్డి సామ్రాజ్యం బలహీనపడి, క్రమంగా అంతమైపోయింది.

'''మూలాలు'''</text>
      <sha1>f6jbmzujc6q5ipn9e2vjmfri5axwb31</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957307</id>
      <parentid>4957306</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T15:34:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jadisurender</username>
        <id>152409</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>కొత్త వ్యాసం</comment>
      <origin>4957307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4883" sha1="ob326qbdvec7mrgp1y0u751sq4stz6t" xml:space="preserve">'''పెదకోమటి వేమారెడ్డి''' కొండవీటి రెడ్డి రాజవంశానికి చెందిన ప్రముఖ రాజులలో చివరి పాలకుడు. ఈయన క్రీ.శ. 1402 నుండి 1420 వరకు కొండవీడు రాజధానిగా పరిపాలన సాగించారు. పెదకోమటి వేమారెడ్డి కేవలం గొప్ప పాలకుడే కాకుండా, స్వయంగా ప్రసిద్ధ పండితుడు, సాహితీ సమరాంగణ సార్వభౌముడు. ఈయన కాలంలో కొండవీడు సాంస్కృతికంగా, సాహిత్యపరంగా ఎంతో వైభవాన్ని అందుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=తెలంగాణ చరిత్ర - సంస్కృతి&quot;, తెలుగు అకాడమీ ప్రచురణలు.}}&lt;/ref&gt;

== '''అధికారంలోకి రాక''' ==
కుమారగిరి రెడ్డి మరణం తర్వాత కొండవీటి సింహాసనాన్ని అధిష్టించే విషయంలో అంతఃకలహాలు జరిగాయి. కుమారగిరి రెడ్డి కుమారుడైన కాటయ వేమారెడ్డి రాజధాని కొండవీడును వదిలి రాజమండ్రికి వెళ్ళి అక్కడ స్వతంత్ర రాజ్యాన్ని స్థాపించారు. ఈ నేపథ్యంలో పెదకోమటి వేమారెడ్డి కొండవీటి పాలకుడిగా బాధ్యతలు చేపట్టారు.

== '''సాహిత్య పోషణ మరియు శ్రీనాథుడు''' ==
పెదకోమటి వేమారెడ్డి కాలం తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో ఒక సువర్ణ అధ్యాయం. ఈయన ఆస్థానంలో మహాకవి '''[[శ్రీనాథుడు]]''' విద్యాధికారిగా (కనకాభిషేక గౌరవం పొందిన కవి) పనిచేశారు. శ్రీనాథుడితో పాటు సంస్కృత కవి '''వామనభట్ట బాణుడు''' కూడా ఈయన ఆస్థానాన్ని అలంకరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=సురవరం ప్రతాపరెడ్డి, &quot;ఆంధ్రుల సాంఘిక చరిత్ర&quot;, ఓరియంట్ లాంగ్మన్ ప్రచురణలు.}}&lt;/ref&gt;

== '''స్వయంకృషి - రచనలు''' ==
పెదకోమటి వేమారెడ్డి స్వయంగా సంస్కృత భాషలో గొప్ప పండితుడు. ఆయనకు &quot;సర్వజ్ఞ చక్రవర్తి&quot; అనే బిరుదు ఉండేది. ఆయన రచించిన కొన్ని ప్రముఖ గ్రంథాలు:

* '''సాహిత్య చింతామణి:''' అలంకార శాస్త్రానికి సంబంధించిన ప్రసిద్ధ సంస్కృత గ్రంథం.
* '''సంగీత చింతామణి:''' సంగీత, నాట్య శాస్త్రాలపై రాసిన విశిష్ట రచన.
* '''శృంగార దీపిక:''' అమరుక శతకానికి రాసిన వ్యాఖ్యానం.
* '''సప్తశతీ సారటీక:''' హాలుడి గాథాసప్తశతిలోని ఎంపిక చేసిన గాథలకు రాసిన వ్యాఖ్యానం.

== యుద్ధాలు - ముగింపు ==
ఈయన పరిపాలనా కాలంలో పొరుగు రాజ్యాలైన విజయనగర సామ్రాజ్యం, బహమనీ సుల్తానులు మరియు రాజమండ్రి రెడ్డి రాజులతో నిరంతరం యుద్ధాలు సాగాయి. క్రీ.శ. 1420లో జరిగిన ఒక యుద్ధంలో ఈయన మరణించినట్లు చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. ఈయన మరణం తర్వాత కొండవీటి రెడ్డి సామ్రాజ్యం బలహీనపడి, క్రమంగా అంతమైపోయింది.

'''మూలాలు'''</text>
      <sha1>ob326qbdvec7mrgp1y0u751sq4stz6t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>జాన్ స్మిబర్ట్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509566</id>
    <revision>
      <id>4957314</id>
      <timestamp>2026-09-13T15:47:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox artist|name=జాన్ స్మైబర్ట్|image=The Bermuda Group Dean Berkeley and his Entourage by John Smibert (cropped).jpeg|caption=సెల్ఫ్-పోర్ట్రెయిట్, {{circa|1739}}|birth_date=24 మార్చి 1688|birth_place=[[ఎడిన్‌బర్గ్]], స్కాట్లాండ్|death_date=2 ఏప్రిల్ 1751 (వయస్సు 63)|death_place=బోస్టన్, మసా...'</comment>
      <origin>4957314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2761" sha1="skpb3y7jye81krkbaikpdxret8it5sj" xml:space="preserve">{{Infobox artist|name=జాన్ స్మైబర్ట్|image=The Bermuda Group Dean Berkeley and his Entourage by John Smibert (cropped).jpeg|caption=సెల్ఫ్-పోర్ట్రెయిట్, {{circa|1739}}|birth_date=24 మార్చి 1688|birth_place=[[ఎడిన్‌బర్గ్]], స్కాట్లాండ్|death_date=2 ఏప్రిల్ 1751 (వయస్సు 63)|death_place=బోస్టన్, మసాచుసెట్స్, బ్రిటిష్ అమెరికా|nationality=|education=|field=చిత్తరువుల చిత్రలేఖనం|works=}}

'''జాన్ స్మైబర్ట్''' (24 మార్చి 1688 – 2 ఏప్రిల్ 1751) స్కాట్లాండ్‌లో జన్మించిన చిత్రకారుడు. ఇతను చిత్తరువుల చిత్రలేఖనంలో ప్రత్యేకత సాధించాడు. పదమూడు వలసరాజ్యాలలో పని చేసిన మొట్టమొదటి విద్యాపరంగా శిక్షణ పొందిన కళాకారుడు.{{sfn|Saunders|1996|p=869}}{{sfn|O'Donnell|2017|p=18}}&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/dudenaussprachew0000unse_c8b4_6|title=Duden Aussprachewörterbuch: Wörterbuch der deutschen Standardaussprache|last=Mangold|first=Max|publisher=Dudenverlag|year=1990|isbn=3-411-00916-0|edition=2nd|location=Mannheim, Wien, Zürich|page=[https://archive.org/details/dudenaussprachew0000unse_c8b4_6/page/n9/mode/1up 667]|language=de|oclc=1244724110|display-editors=etal|url-access=registration|via=the Internet Archive}}&lt;/ref&gt; == వృత్తి జీవితం ==
[[దస్త్రం:1734_Smibert_WeeklyRehearsal_Boston_Oct21.png|thumb|&quot;చిత్రకారుడు జాన్ స్మైబర్ట్ నూనెలు, కుంచెలతో పాటు అన్ని రకాల రంగులను పొడిగా లేదా మెత్తగా విక్రయిస్తాడు. ... 1734లో బోస్టన్‌లోని టౌన్-హౌస్, ఆరెంజ్ చెట్టు మధ్య ఉన్న క్వీన్-స్ట్రీట్‌లోని తన ఇంట్లో సహేతుకమైన ధరలకు టోకుగా లేదా చిల్లరగా అమ్ముతాడు&quot; అని ఉన్న ప్రకటన]]
[[దస్త్రం:John_Smibert_grave_memorial.jpg|thumb|స్మైబర్ట్ జ్ఞాపకార్థం గ్రానరీ బరియింగ్ గ్రౌండ్‌లో ఉన్న ఫలకం]]</text>
      <sha1>skpb3y7jye81krkbaikpdxret8it5sj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957315</id>
      <parentid>4957314</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T15:48:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20680" sha1="tqq9irxbuaql8254h7plwabvs57v6pw" xml:space="preserve">{{Infobox artist|name=జాన్ స్మైబర్ట్|image=The Bermuda Group Dean Berkeley and his Entourage by John Smibert (cropped).jpeg|caption=సెల్ఫ్-పోర్ట్రెయిట్, {{circa|1739}}|birth_date=24 మార్చి 1688|birth_place=[[ఎడిన్‌బర్గ్]], స్కాట్లాండ్|death_date=2 ఏప్రిల్ 1751 (వయస్సు 63)|death_place=బోస్టన్, మసాచుసెట్స్, బ్రిటిష్ అమెరికా|nationality=|education=|field=చిత్తరువుల చిత్రలేఖనం|works=}}

'''జాన్ స్మైబర్ట్''' (24 మార్చి 1688 – 2 ఏప్రిల్ 1751) స్కాట్లాండ్‌లో జన్మించిన చిత్రకారుడు. ఇతను చిత్తరువుల చిత్రలేఖనంలో ప్రత్యేకత సాధించాడు. పదమూడు వలసరాజ్యాలలో పని చేసిన మొట్టమొదటి విద్యాపరంగా శిక్షణ పొందిన కళాకారుడు.{{sfn|Saunders|1996|p=869}}{{sfn|O'Donnell|2017|p=18}}&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/dudenaussprachew0000unse_c8b4_6|title=Duden Aussprachewörterbuch: Wörterbuch der deutschen Standardaussprache|last=Mangold|first=Max|publisher=Dudenverlag|year=1990|isbn=3-411-00916-0|edition=2nd|location=Mannheim, Wien, Zürich|page=[https://archive.org/details/dudenaussprachew0000unse_c8b4_6/page/n9/mode/1up 667]|language=de|oclc=1244724110|display-editors=etal|url-access=registration|via=the Internet Archive}}&lt;/ref&gt; == వృత్తి జీవితం ==
[[దస్త్రం:1734_Smibert_WeeklyRehearsal_Boston_Oct21.png|thumb|&quot;చిత్రకారుడు జాన్ స్మైబర్ట్ నూనెలు, కుంచెలతో పాటు అన్ని రకాల రంగులను పొడిగా లేదా మెత్తగా విక్రయిస్తాడు. ... 1734లో బోస్టన్‌లోని టౌన్-హౌస్, ఆరెంజ్ చెట్టు మధ్య ఉన్న క్వీన్-స్ట్రీట్‌లోని తన ఇంట్లో సహేతుకమైన ధరలకు టోకుగా లేదా చిల్లరగా అమ్ముతాడు&quot; అని ఉన్న ప్రకటన]]
[[దస్త్రం:John_Smibert_grave_memorial.jpg|thumb|స్మైబర్ట్ జ్ఞాపకార్థం గ్రానరీ బరియింగ్ గ్రౌండ్‌లో ఉన్న ఫలకం]]
స్మైబర్ట్ 1688 మార్చి 24న [[ఎడిన్‌బర్గ్]]‌లో జన్మించాడు. ఉన్నికి రంగులు వేసే అలిసన్, జాన్ స్మైబర్ట్ దంపతుల ఆరుగురు సంతానంలో ఇతను రెండవ చిన్నవాడు.{{sfn|Saunders|2004|p=1001}} 1702 నుండి 1709 వరకు ఎడిన్‌బర్గ్‌లో ఇళ్లకు రంగులు వేసే వ్యక్తి దగ్గర, ప్లాస్టరర్ దగ్గర అప్రెంటిస్‌గా పనిచేశాడు. 1709లో [[లండన్]] వెళ్ళి అక్కడ కోచ్ పెయింటర్‌గా, కాపీయిస్ట్‌గా పనిచేశాడు.&lt;ref name=&quot;Saunders&quot;&gt;Richard H. Saunders, John Smibert: Colonial America's first portrait painter, Yale University Press, 1995.&lt;/ref&gt;

1713-1716 మధ్యకాలంలో గ్రేట్ క్వీన్ స్ట్రీట్ అకాడమీలో సర్ గాడ్‌ఫ్రే నెల్లర్ వద్ద విద్యనభ్యసించాడు. ఆ తర్వాత చిత్తరువులు గీసే వ్యక్తిగా పని వెతుక్కుంటూ ఎడిన్‌బర్గ్ తిరిగి వచ్చాడు.&lt;ref name=&quot;Saunders&quot; /&gt; స్మైబర్ట్ పాత మాస్టర్స్ గీసిన చిత్రాలను కాపీ చేయడానికి 1719 నుండి 1722 వరకు ఇటలీలో పర్యటించాడు. వీటిలో టుస్కానీ గ్రాండ్ డ్యూక్ కోసిమో III డి మెడిసి సేకరణలోని కొన్ని చిత్రాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;Skinner, Basil (1966), ''Scots in Italy in the 18th Century'', National Galleries of Scotland, Edinburgh, p. 30&lt;/ref&gt; ఆ తర్వాత లండన్‌లో స్థిరపడి 1722 నుండి 1728 వరకు పోర్ట్రెయిట్ పెయింటర్‌గా పనిచేశాడు.&lt;ref name=&quot;Saunders&quot; /&gt; స్మైబర్ట్ రోజ్ అండ్ క్రౌన్ క్లబ్‌లో సభ్యుడయ్యాడు. జార్జ్ వెర్ట్యూ, జాన్ వూటన్, థామస్ గిబ్సన్, బెర్నార్డ్ లెన్స్ III, ఇతరులతో సహా దాని సభ్యుల సమూహ చిత్రపటం కోసం ఒక స్కెచ్ వేశాడు.

లండన్‌లో అతను గీసిన చిత్రాలలో బిషప్ బర్కిలీ చిత్రపటం ఒకటి.&lt;ref name=DNB00&gt;{{harvnb|Cust|1897|p=405}}&lt;/ref&gt; బర్కిలీ బెర్ముడాలో స్థాపించాలనుకున్న కళాశాలలో ఫైన్ ఆర్ట్స్ ప్రొఫెసర్‌గా బాధ్యతలు చేపట్టాలనే ఉద్దేశ్యంతో 1728లో తనతో పాటు అమెరికా రావాలని స్మైబర్ట్‌ను ఒప్పించాడు. అయితే ఆ కళాశాల ఎప్పటికీ స్థాపించబడలేదు. స్మైబర్ట్ బోస్టన్‌లో స్థిరపడి 1730లో వివాహం చేసుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;&gt;{{EB1911|inline=y|wstitle=Smybert, John|volume=25|page=281}}&lt;/ref&gt; అతను బ్రాటిల్ స్ట్రీట్, క్వీన్-స్ట్రీట్ మూలలో నివసించాడు.&lt;ref&gt;Weekly Rehearsal, 21 October 1734; 26 May 1735&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;David Kruh. Always something doing: Boston's infamous Scollay Square, rev. ed. Boston: Northeastern Univ. Press, 1999; p.34.&lt;/ref&gt; అతను బోస్టన్‌లోని స్కాట్స్ ఛారిటబుల్ సొసైటీలో సభ్యుడు.

1728లో అతను డీన్ జార్జ్ బర్కిలీ, అతని పరివారం చిత్రపటాన్ని వేయడం ప్రారంభించాడు. దీనిని ది బెర్ముడా గ్రూప్ అని కూడా పిలుస్తారు. ఇది న్యూ ఇంగ్లాండ్‌లో అత్యంత ప్రభావవంతమైన చిత్రపటాలలో ఒకటిగా నిలిచింది.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kloss |first=William |title=Masterworks of American Art: Course Guidebook |publisher=The Teaching Company |year=2008 |location=United States |pages=10}}&lt;/ref&gt; 
దీనిని జార్జ్ బర్కిలీ పోషకుడైన జాన్ వైన్‌రైట్ ప్రారంభించాడు. ఇది బెర్ముడాకు వెళ్లాలని యోచించిన యాత్ర సభ్యులను వర్ణిస్తుంది. ప్రస్తుతం యేల్ యూనివర్శిటీ ఆర్ట్ గ్యాలరీలో ఉన్న ఈ చిత్రంలో కుడివైపున బర్కిలీ, ఎడమవైపున కూర్చున్న వైన్‌రైట్, చివర ఎడమవైపున నిలబడి ఉన్న స్మైబర్ట్ ఉన్నారు.&lt;ref&gt;[https://artgallery.yale.edu/collections/objects/21 Yale University Art Gallery]. Retrieved 12 March 2023.&lt;/ref&gt;

స్మైబర్ట్ జోనాథన్ ఎడ్వర్డ్స్, న్యాయమూర్తి ఎడ్మండ్ క్విన్సీ (బోస్టన్‌లోని మ్యూజియం ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్‌లో ఉంది), మిసెస్ స్మైబర్ట్, పీటర్ ఫ్యాన్యుయిల్, గవర్నర్ జాన్ ఎండెకాట్ (మసాచుసెట్స్ హిస్టారికల్ సొసైటీలో ఉంది), జాన్ లవెల్ (మెమోరియల్ హాల్, హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం), బహుశా సర్ విలియం పెప్పరెల్ చిత్రపటాలను చిత్రించాడు. అతని రచనల నమూనాలు హార్వర్డ్, యేల్ విశ్వవిద్యాలయాలు, బౌడోయిన్ కళాశాల, మసాచుసెట్స్ హిస్టారికల్ సొసైటీ, న్యూ ఇంగ్లాండ్ హిస్టారికల్, జెనెలాజికల్ సొసైటీల వద్ద ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;/&gt;

1734లో స్మైబర్ట్ ఒక దుకాణాన్ని తెరిచాడు. అక్కడ అతను రంగులు, కళాకారులకు అవసరమైన ఇతర వస్తువులు, ప్రింట్‌లను విక్రయించాడు. దుకాణం పైభాగంలో ఉన్న తన స్టూడియోలో అతను ఐరోపాలో వేసిన పాత మాస్టర్స్ కాస్ట్‌లు, కాపీలను ప్రదర్శించాడు. రిచర్డ్ సాండర్స్ &quot;అమెరికా మొట్టమొదటి ఆర్ట్ గ్యాలరీ&quot; అని పిలిచిన ఈ సేకరణ చార్లెస్ విల్సన్ పీల్, గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్, జాన్ ట్రంబుల్‌లకు ప్రారంభ కళాత్మక విద్యను అందించింది.&lt;ref name=&quot;OAO&quot;&gt;''John Smibert'', Oxford Art Online&lt;/ref&gt;

1740, 1742 మధ్యకాలంలో అతను అసలైన ఫ్యాన్యుయిల్ హాల్‌కు వాస్తుశిల్పిగా పనిచేశాడు. దీనిని అతను ఇంగ్లీష్ కంట్రీ మార్కెట్ శైలిలో రూపొందించాడు. ఈ హాల్ 1761లో కాలిపోయింది, తర్వాత పునరుద్ధరించబడింది. ఆ తర్వాత 1806లో చార్లెస్ బుల్‌ఫించ్ దీనిని బాగా విస్తరించి మార్పులు చేశాడు.

అతని కుమారుడు నథానియల్ కూడా చిత్రకారుడే. బోస్టన్‌లోని గ్రానరీ బరియింగ్ గ్రౌండ్‌లోని 62వ సమాధిలో స్మైబర్ట్ అంత్యక్రియలు జరిగాయి.{{Citation needed|date=March 2023}}

== చిత్రమాలిక ==
&lt;gallery&gt;

John Smibert - Benjamin Moreland, High Master of St. Paul's School - Google Art Project (cropped).jpg|''బెంజమిన్ మోర్లాండ్, సెయింట్ పాల్స్ స్కూల్ హై మాస్టర్'' (1724)
John Smibert - Sir John Rushout, Bt. - Google Art Project (cropped).jpg|''సర్ జాన్ రషౌట్, Bt.'' (1726)
John Smibert - Bishop George Berkeley - Google Art Project (cropped).jpg|''బిషప్ జార్జ్ బర్కిలీ'' (1727)
The Bermuda Group Dean Berkeley and his Entourage by John Smibert.jpeg|''ది బెర్ముడా గ్రూప్ (డీన్ బర్కిలీ, అతని పరివారం)'' (1728–1739)
WLA lacma Smibert Scotland portrait of Paul Mascarene.jpg|''పాల్ మస్కరీన్ చిత్రపటం'' (1729)
John Smibert - Judge Samuel Sewall - 58.358 - Museum of Fine Arts.jpg|''న్యాయమూర్తి శామ్యూల్ సెవాల్'' (1729)
Francis Brinley MET DT53 (cropped).jpg|''ఫ్రాన్సిస్ బ్రిన్లీ'' ({{circa|1729}})
John Smibert - Portrait of a Man in a Dressing Gown - O 5477 - Slovak National Gallery.jpg|''డ్రెస్సింగ్ గౌనులో ఉన్న వ్యక్తి చిత్రపటం'' (1730)
George Berkeley by John Smibert.jpg|''జార్జ్ బర్కిలీ చిత్రపటం'' (1730)
John Smibert - Richard Bill - 1944.28 - Art Institute of Chicago.jpg|''రిచర్డ్ బిల్'' (1733)
John Smibert - Portrait of Samuel Pemberton - B.72.7 - Museum of Fine Arts (cropped).jpg|''శామ్యూల్ పెంబర్టన్ చిత్రపటం'' (1734)
John Cotton by Smibert.jpg|''ది రెవ్. జాన్ కాటన్'' (1735)
John Smibert - Judge Edmund Quincy - 76.348 - Museum of Fine Arts (cropped).jpg|''న్యాయమూర్తి ఎడ్మండ్ క్విన్సీ'' (1737)
Peter Faneuil by John Smibert, c. 1742, oil on canvas, from the National Portrait Gallery - NPG-NPG 2019 25.jpg|''పీటర్ ఫ్యాన్యుయిల్'' ({{circa|1742}})

&lt;/gallery&gt;

== మూలాలు ==
{{reflist}}

== మరింత చదవడానికి ==
{{commons category|John Smibert}}
; ప్రాథమిక మూలాలు
* {{cite book|last=Smibert|first=John|date=1969|url=https://archive.org/details/notebookofjohnsm00smib|title=The Notebook of John Smibert|location=Boston|publisher=Massachusetts Historical Society|oclc=6380|via=the Internet Archive}}
* {{cite journal|last=Vertue|first=George|date=1934|title=The Note-Books of George Vertue Relating to Artists and Collections in England (III)|journal=The Walpole Society|volume=22|at=whole issue|jstor=i40086509}}
; సాధారణ అధ్యయనాలు
* {{Cite book|last=Foote|first=Henry Wilder|url=https://archive.org/details/johnsmibertpaint0000foot/|title=John Smibert, Painter With a Descriptive Catalogue of Portraits, and Notes on the Work of Nathaniel Smibert|publisher=Harvard University Press|year=1950|location=Cambridge|oclc=900850057|url-access=registration|via=the Internet Archive}}
* {{cite book|first=Richard H.|last=Saunders|date=1995|url=https://books.google.com/books?id=Wklq3JItYOgC|title=John Smibert: Colonial America's First Portrait Painter|location=New Haven, London|publisher=Yale University Press|isbn=0-300-04258-2|oclc=31607421}}
; అదనపు గమనికలు
* {{cite journal|url=https://www.academia.edu/31880971|title=Depicting Berkeleyan Idealism: A Study of Two Portraits by John Smibert|last=O'Donnell|first=C. Oliver|date=2017|journal=Word &amp; Image|volume=33|issue=1|pages=18–34|doi=10.1080/02666286.2016.1230698 |via=Academia.edu}}
* {{cite journal|first1=Charles|last1=Deane|first2=Augustus T.|last2=Perkins|first3=Oliver|last3=Wendell Holmes|date=1878|title=December Meeting, 1878|journal=Proceedings of the Massachusetts Historical Society|volume=17|pages=380–475|jstor=25079537|postscript=. See pp. 385–399 for A. T. Perkins' reports, &quot;Portraits by Blackburn&quot; and &quot;Portraits by Smibert&quot;}}
* {{cite book|last=Rather|first=Susan|date=2016|url=https://archive.org/details/americanschoolar0000rath/|url-access=registration|title=The American School: Artists and Status in the Late-Colonial and Early National Era|location=New Haven, London|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-21461-1|via=the Internet Archive}}
* {{Cite book|last=Rebora|first=Carol|url=https://archive.org/details/johnsingletoncop0000unse_e2m5/|title=John Singleton Copley in America|publisher=Metropolitan Museum of Art, H. N. Abrams|year=1995|isbn=0-87099-744-0|location=New York|type=exhibition catalogue|oclc=1244862408|display-authors=etal|url-access=registration|via=the Internet Archive}}
; సూచన గ్రంథాలు
* {{Cite book |last=Bénézit |first=Emmanuel |title=Benezit Dictionary of Artists |publisher=Gründ |year=2006 |isbn=2-7000-3082-6 |volume=12 |location=Paris |page=[https://archive.org/details/benezitdictionar12bene/page/1349/mode/1up 1349] |orig-year=first published in French in 1911–1923 |via=the Internet Archive}}
* {{cite DNB|wstitle=Smibert, John|first=Lionel Henry|last=Cust|volume=52|page=405}}
* {{cite encyclopedia|last=Kalfatovic|first=Martin R.|date=1999|title=Smibert, John|url=https://archive.org/details/americannational20garr/page/118/mode/2up|encyclopedia=American National Biography|editor-last=Garraty|editor-first=John Arthur|editor-last2=Carnes|editor-first2=Marc Christopher|volume=20|pages=118–120|location=Oxford, New York|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-512799-4|oclc=1028044182|via=the Internet Archive}}
* {{Cite encyclopedia|title=Smibert, John|date=1996|encyclopedia=The Dictionary of Art|publisher=Grove's Dictionaries|location=New York|url=https://archive.org/details/dictionaryofart28turn/page/869/mode/1up|last=Saunders|first=Richard H.|editor-last=Turner|editor-first=Jane|volume=28|pages=869–871|isbn=1-884446-00-0|oclc=1033666104|via=the Internet Archive}}
* {{Cite encyclopedia|last=Saunders|first=Richard H.|title=Smibert, John|date=2004|encyclopedia=Oxford Dictionary of National Biography|editor-last=Matthew|editor-first=H. C. G.|editor-last2=Harrison|name-list-style=amp|editor-first2=Brian|publisher=Oxford University Press|location=Oxford, New York|page=1001|url=https://archive.org/details/isbn_0198614004/page/1001/mode/1up|via=the Internet Archive|volume=50|isbn=0-19-861400-4|oclc=1035757202}}
* {{cite encyclopedia|last=Sizer|first=Theodore|date=1935|url=https://archive.org/details/dictionaryofamer17amer/page/228/mode/2up|title=Smibert, John|editor-last=Malone|editor-first=Dumas|encyclopedia=Dictionary of American Biography|volume=17|location=New York|publisher=Charles Scribner's Sons|pages=228–230|oclc=1042927728|via=the Internet Archive}}
* {{cite encyclopedia|date=1937|title=Smibert (Smybert), John|editor-last=Vollmer|editor-first=Hans|encyclopedia=Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler|language=de|volume=31|location=Leipzig|publisher=E. A. Seemann|pages=158–159}}

== బాహ్య లింకులు ==
* {{FadedPage|id=Smibert, John|name=John Smibert|author=yes}}
*''[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/82989/rec/60 అమెరికాలో జాన్ సింగిల్టన్ కాప్లీ],'' ది మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి పూర్తి వచన ప్రదర్శన కేటలాగ్, ఇందులో జాన్ స్మైబర్ట్‌కు సంబంధించిన సమాచారం ఉంది (సూచిక చూడండి)

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:స్మైబర్ట్, జాన్}}
[[వర్గం:1688 జననాలు]]
[[వర్గం:1751 మరణాలు]]
[[వర్గం:18వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:18వ శతాబ్దపు స్కాటిష్ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:బోస్టన్ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:ఎడిన్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:స్కాటిష్ పోర్ట్రెయిట్ పెయింటర్లు]]</text>
      <sha1>tqq9irxbuaql8254h7plwabvs57v6pw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957316</id>
      <parentid>4957315</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T15:49:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20832" sha1="8mzj9insoq8929nja7z8uvm5e7xsi6t" xml:space="preserve">{{Infobox artist|name=జాన్ స్మైబర్ట్|image=The Bermuda Group Dean Berkeley and his Entourage by John Smibert (cropped).jpeg|caption=సెల్ఫ్-పోర్ట్రెయిట్, {{circa|1739}}|birth_date=24 మార్చి 1688|birth_place=[[ఎడిన్‌బర్గ్]], స్కాట్లాండ్|death_date=2 ఏప్రిల్ 1751 (వయస్సు 63)|death_place=బోస్టన్, మసాచుసెట్స్, బ్రిటిష్ అమెరికా|nationality=|education=|field=చిత్తరువుల చిత్రలేఖనం|works=}}

'''జాన్ స్మైబర్ట్''' (24 మార్చి 1688 – 2 ఏప్రిల్ 1751) స్కాట్లాండ్‌లో జన్మించిన చిత్రకారుడు. ఇతను చిత్తరువుల చిత్రలేఖనంలో ప్రత్యేకత సాధించాడు. పదమూడు వలసరాజ్యాలలో పని చేసిన మొట్టమొదటి విద్యాపరంగా శిక్షణ పొందిన కళాకారుడు.{{sfn|Saunders|1996|p=869}}{{sfn|O'Donnell|2017|p=18}}&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/dudenaussprachew0000unse_c8b4_6|title=Duden Aussprachewörterbuch: Wörterbuch der deutschen Standardaussprache|last=Mangold|first=Max|publisher=Dudenverlag|year=1990|isbn=3-411-00916-0|edition=2nd|location=Mannheim, Wien, Zürich|page=[https://archive.org/details/dudenaussprachew0000unse_c8b4_6/page/n9/mode/1up 667]|language=de|oclc=1244724110|display-editors=etal|url-access=registration|via=the Internet Archive}}&lt;/ref&gt; == వృత్తి జీవితం ==
[[దస్త్రం:1734_Smibert_WeeklyRehearsal_Boston_Oct21.png|thumb|&quot;చిత్రకారుడు జాన్ స్మైబర్ట్ నూనెలు, కుంచెలతో పాటు అన్ని రకాల రంగులను పొడిగా లేదా మెత్తగా విక్రయిస్తాడు. ... 1734లో బోస్టన్‌లోని టౌన్-హౌస్, ఆరెంజ్ చెట్టు మధ్య ఉన్న క్వీన్-స్ట్రీట్‌లోని తన ఇంట్లో సహేతుకమైన ధరలకు టోకుగా లేదా చిల్లరగా అమ్ముతాడు&quot; అని ఉన్న ప్రకటన]]
[[దస్త్రం:John_Smibert_grave_memorial.jpg|thumb|స్మైబర్ట్ జ్ఞాపకార్థం గ్రానరీ బరియింగ్ గ్రౌండ్‌లో ఉన్న ఫలకం]]
స్మైబర్ట్ 1688 మార్చి 24న [[ఎడిన్‌బర్గ్]]‌లో జన్మించాడు. ఉన్నికి రంగులు వేసే అలిసన్, జాన్ స్మైబర్ట్ దంపతుల ఆరుగురు సంతానంలో ఇతను రెండవ చిన్నవాడు.{{sfn|Saunders|2004|p=1001}} 1702 నుండి 1709 వరకు ఎడిన్‌బర్గ్‌లో ఇళ్లకు రంగులు వేసే వ్యక్తి దగ్గర, ప్లాస్టరర్ దగ్గర అప్రెంటిస్‌గా పనిచేశాడు. 1709లో [[లండన్]] వెళ్ళి అక్కడ కోచ్ పెయింటర్‌గా, కాపీయిస్ట్‌గా పనిచేశాడు.&lt;ref name=&quot;Saunders&quot;&gt;Richard H. Saunders, John Smibert: Colonial America's first portrait painter, Yale University Press, 1995.&lt;/ref&gt;

1713-1716 మధ్యకాలంలో గ్రేట్ క్వీన్ స్ట్రీట్ అకాడమీలో సర్ గాడ్‌ఫ్రే నెల్లర్ వద్ద విద్యనభ్యసించాడు. ఆ తర్వాత చిత్తరువులు గీసే వ్యక్తిగా పని వెతుక్కుంటూ ఎడిన్‌బర్గ్ తిరిగి వచ్చాడు.&lt;ref name=&quot;Saunders&quot; /&gt; స్మైబర్ట్ పాత మాస్టర్స్ గీసిన చిత్రాలను కాపీ చేయడానికి 1719 నుండి 1722 వరకు ఇటలీలో పర్యటించాడు. వీటిలో టుస్కానీ గ్రాండ్ డ్యూక్ కోసిమో III డి మెడిసి సేకరణలోని కొన్ని చిత్రాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;Skinner, Basil (1966), ''Scots in Italy in the 18th Century'', National Galleries of Scotland, Edinburgh, p. 30&lt;/ref&gt; ఆ తర్వాత లండన్‌లో స్థిరపడి 1722 నుండి 1728 వరకు పోర్ట్రెయిట్ పెయింటర్‌గా పనిచేశాడు.&lt;ref name=&quot;Saunders&quot; /&gt; స్మైబర్ట్ రోజ్ అండ్ క్రౌన్ క్లబ్‌లో సభ్యుడయ్యాడు. జార్జ్ వెర్ట్యూ, జాన్ వూటన్, థామస్ గిబ్సన్, బెర్నార్డ్ లెన్స్ III, ఇతరులతో సహా దాని సభ్యుల సమూహ చిత్రపటం కోసం ఒక స్కెచ్ వేశాడు.

లండన్‌లో అతను గీసిన చిత్రాలలో బిషప్ బర్కిలీ చిత్రపటం ఒకటి.&lt;ref name=DNB00&gt;{{harvnb|Cust|1897|p=405}}&lt;/ref&gt; బర్కిలీ బెర్ముడాలో స్థాపించాలనుకున్న కళాశాలలో ఫైన్ ఆర్ట్స్ ప్రొఫెసర్‌గా బాధ్యతలు చేపట్టాలనే ఉద్దేశ్యంతో 1728లో తనతో పాటు అమెరికా రావాలని స్మైబర్ట్‌ను ఒప్పించాడు. అయితే ఆ కళాశాల ఎప్పటికీ స్థాపించబడలేదు. స్మైబర్ట్ బోస్టన్‌లో స్థిరపడి 1730లో వివాహం చేసుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;&gt;{{EB1911|inline=y|wstitle=Smybert, John|volume=25|page=281}}&lt;/ref&gt; అతను బ్రాటిల్ స్ట్రీట్, క్వీన్-స్ట్రీట్ మూలలో నివసించాడు.&lt;ref&gt;Weekly Rehearsal, 21 October 1734; 26 May 1735&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;David Kruh. Always something doing: Boston's infamous Scollay Square, rev. ed. Boston: Northeastern Univ. Press, 1999; p.34.&lt;/ref&gt; అతను బోస్టన్‌లోని స్కాట్స్ ఛారిటబుల్ సొసైటీలో సభ్యుడు.

1728లో అతను డీన్ జార్జ్ బర్కిలీ, అతని పరివారం చిత్రపటాన్ని వేయడం ప్రారంభించాడు. దీనిని ది బెర్ముడా గ్రూప్ అని కూడా పిలుస్తారు. ఇది న్యూ ఇంగ్లాండ్‌లో అత్యంత ప్రభావవంతమైన చిత్రపటాలలో ఒకటిగా నిలిచింది.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kloss |first=William |title=Masterworks of American Art: Course Guidebook |publisher=The Teaching Company |year=2008 |location=United States |pages=10}}&lt;/ref&gt; 
దీనిని జార్జ్ బర్కిలీ పోషకుడైన జాన్ వైన్‌రైట్ ప్రారంభించాడు. ఇది బెర్ముడాకు వెళ్లాలని యోచించిన యాత్ర సభ్యులను వర్ణిస్తుంది. ప్రస్తుతం యేల్ యూనివర్శిటీ ఆర్ట్ గ్యాలరీలో ఉన్న ఈ చిత్రంలో కుడివైపున బర్కిలీ, ఎడమవైపున కూర్చున్న వైన్‌రైట్, చివర ఎడమవైపున నిలబడి ఉన్న స్మైబర్ట్ ఉన్నారు.&lt;ref&gt;[https://artgallery.yale.edu/collections/objects/21 Yale University Art Gallery]. Retrieved 12 March 2023.&lt;/ref&gt;

స్మైబర్ట్ జోనాథన్ ఎడ్వర్డ్స్, న్యాయమూర్తి ఎడ్మండ్ క్విన్సీ (బోస్టన్‌లోని మ్యూజియం ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్‌లో ఉంది), మిసెస్ స్మైబర్ట్, పీటర్ ఫ్యాన్యుయిల్, గవర్నర్ జాన్ ఎండెకాట్ (మసాచుసెట్స్ హిస్టారికల్ సొసైటీలో ఉంది), జాన్ లవెల్ (మెమోరియల్ హాల్, హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం), బహుశా సర్ విలియం పెప్పరెల్ చిత్రపటాలను చిత్రించాడు. అతని రచనల నమూనాలు హార్వర్డ్, యేల్ విశ్వవిద్యాలయాలు, బౌడోయిన్ కళాశాల, మసాచుసెట్స్ హిస్టారికల్ సొసైటీ, న్యూ ఇంగ్లాండ్ హిస్టారికల్, జెనెలాజికల్ సొసైటీల వద్ద ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;/&gt;

1734లో స్మైబర్ట్ ఒక దుకాణాన్ని తెరిచాడు. అక్కడ అతను రంగులు, కళాకారులకు అవసరమైన ఇతర వస్తువులు, ప్రింట్‌లను విక్రయించాడు. దుకాణం పైభాగంలో ఉన్న తన స్టూడియోలో అతను ఐరోపాలో వేసిన పాత మాస్టర్స్ కాస్ట్‌లు, కాపీలను ప్రదర్శించాడు. రిచర్డ్ సాండర్స్ &quot;అమెరికా మొట్టమొదటి ఆర్ట్ గ్యాలరీ&quot; అని పిలిచిన ఈ సేకరణ చార్లెస్ విల్సన్ పీల్, గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్, జాన్ ట్రంబుల్‌లకు ప్రారంభ కళాత్మక విద్యను అందించింది.&lt;ref name=&quot;OAO&quot;&gt;''John Smibert'', Oxford Art Online&lt;/ref&gt;

1740, 1742 మధ్యకాలంలో అతను అసలైన ఫ్యాన్యుయిల్ హాల్‌కు వాస్తుశిల్పిగా పనిచేశాడు. దీనిని అతను ఇంగ్లీష్ కంట్రీ మార్కెట్ శైలిలో రూపొందించాడు. ఈ హాల్ 1761లో కాలిపోయింది, తర్వాత పునరుద్ధరించబడింది. ఆ తర్వాత 1806లో చార్లెస్ బుల్‌ఫించ్ దీనిని బాగా విస్తరించి మార్పులు చేశాడు.

అతని కుమారుడు నథానియల్ కూడా చిత్రకారుడే. బోస్టన్‌లోని గ్రానరీ బరియింగ్ గ్రౌండ్‌లోని 62వ సమాధిలో స్మైబర్ట్ అంత్యక్రియలు జరిగాయి.{{Citation needed|date=March 2023}}

== చిత్రమాలిక ==
&lt;gallery&gt;

John Smibert - Benjamin Moreland, High Master of St. Paul's School - Google Art Project (cropped).jpg|''బెంజమిన్ మోర్లాండ్, సెయింట్ పాల్స్ స్కూల్ హై మాస్టర్'' (1724)
John Smibert - Sir John Rushout, Bt. - Google Art Project (cropped).jpg|''సర్ జాన్ రషౌట్, Bt.'' (1726)
John Smibert - Bishop George Berkeley - Google Art Project (cropped).jpg|''బిషప్ జార్జ్ బర్కిలీ'' (1727)
The Bermuda Group Dean Berkeley and his Entourage by John Smibert.jpeg|''ది బెర్ముడా గ్రూప్ (డీన్ బర్కిలీ, అతని పరివారం)'' (1728–1739)
WLA lacma Smibert Scotland portrait of Paul Mascarene.jpg|''పాల్ మస్కరీన్ చిత్రపటం'' (1729)
John Smibert - Judge Samuel Sewall - 58.358 - Museum of Fine Arts.jpg|''న్యాయమూర్తి శామ్యూల్ సెవాల్'' (1729)
Francis Brinley MET DT53 (cropped).jpg|''ఫ్రాన్సిస్ బ్రిన్లీ'' ({{circa|1729}})
John Smibert - Portrait of a Man in a Dressing Gown - O 5477 - Slovak National Gallery.jpg|''డ్రెస్సింగ్ గౌనులో ఉన్న వ్యక్తి చిత్రపటం'' (1730)
George Berkeley by John Smibert.jpg|''జార్జ్ బర్కిలీ చిత్రపటం'' (1730)
John Smibert - Richard Bill - 1944.28 - Art Institute of Chicago.jpg|''రిచర్డ్ బిల్'' (1733)
John Smibert - Portrait of Samuel Pemberton - B.72.7 - Museum of Fine Arts (cropped).jpg|''శామ్యూల్ పెంబర్టన్ చిత్రపటం'' (1734)
John Cotton by Smibert.jpg|''ది రెవ్. జాన్ కాటన్'' (1735)
John Smibert - Judge Edmund Quincy - 76.348 - Museum of Fine Arts (cropped).jpg|''న్యాయమూర్తి ఎడ్మండ్ క్విన్సీ'' (1737)
Peter Faneuil by John Smibert, c. 1742, oil on canvas, from the National Portrait Gallery - NPG-NPG 2019 25.jpg|''పీటర్ ఫ్యాన్యుయిల్'' ({{circa|1742}})

&lt;/gallery&gt;

== మూలాలు ==
{{reflist}}

== మరింత చదవడానికి ==
{{commons category|John Smibert}}
; ప్రాథమిక మూలాలు
* {{cite book|last=Smibert|first=John|date=1969|url=https://archive.org/details/notebookofjohnsm00smib|title=The Notebook of John Smibert|location=Boston|publisher=Massachusetts Historical Society|oclc=6380|via=the Internet Archive}}
* {{cite journal|last=Vertue|first=George|date=1934|title=The Note-Books of George Vertue Relating to Artists and Collections in England (III)|journal=The Walpole Society|volume=22|at=whole issue|jstor=i40086509}}
; సాధారణ అధ్యయనాలు
* {{Cite book|last=Foote|first=Henry Wilder|url=https://archive.org/details/johnsmibertpaint0000foot/|title=John Smibert, Painter With a Descriptive Catalogue of Portraits, and Notes on the Work of Nathaniel Smibert|publisher=Harvard University Press|year=1950|location=Cambridge|oclc=900850057|url-access=registration|via=the Internet Archive}}
* {{cite book|first=Richard H.|last=Saunders|date=1995|url=https://books.google.com/books?id=Wklq3JItYOgC|title=John Smibert: Colonial America's First Portrait Painter|location=New Haven, London|publisher=Yale University Press|isbn=0-300-04258-2|oclc=31607421}}
; అదనపు గమనికలు
* {{cite journal|url=https://www.academia.edu/31880971|title=Depicting Berkeleyan Idealism: A Study of Two Portraits by John Smibert|last=O'Donnell|first=C. Oliver|date=2017|journal=Word &amp; Image|volume=33|issue=1|pages=18–34|doi=10.1080/02666286.2016.1230698 |via=Academia.edu}}
* {{cite journal|first1=Charles|last1=Deane|first2=Augustus T.|last2=Perkins|first3=Oliver|last3=Wendell Holmes|date=1878|title=December Meeting, 1878|journal=Proceedings of the Massachusetts Historical Society|volume=17|pages=380–475|jstor=25079537|postscript=. See pp. 385–399 for A. T. Perkins' reports, &quot;Portraits by Blackburn&quot; and &quot;Portraits by Smibert&quot;}}
* {{cite book|last=Rather|first=Susan|date=2016|url=https://archive.org/details/americanschoolar0000rath/|url-access=registration|title=The American School: Artists and Status in the Late-Colonial and Early National Era|location=New Haven, London|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-21461-1|via=the Internet Archive}}
* {{Cite book|last=Rebora|first=Carol|url=https://archive.org/details/johnsingletoncop0000unse_e2m5/|title=John Singleton Copley in America|publisher=Metropolitan Museum of Art, H. N. Abrams|year=1995|isbn=0-87099-744-0|location=New York|type=exhibition catalogue|oclc=1244862408|display-authors=etal|url-access=registration|via=the Internet Archive}}
; సూచన గ్రంథాలు
* {{Cite book |last=Bénézit |first=Emmanuel |title=Benezit Dictionary of Artists |publisher=Gründ |year=2006 |isbn=2-7000-3082-6 |volume=12 |location=Paris |page=[https://archive.org/details/benezitdictionar12bene/page/1349/mode/1up 1349] |orig-year=first published in French in 1911–1923 |via=the Internet Archive}}
* {{cite DNB|wstitle=Smibert, John|first=Lionel Henry|last=Cust|volume=52|page=405}}
* {{cite encyclopedia|last=Kalfatovic|first=Martin R.|date=1999|title=Smibert, John|url=https://archive.org/details/americannational20garr/page/118/mode/2up|encyclopedia=American National Biography|editor-last=Garraty|editor-first=John Arthur|editor-last2=Carnes|editor-first2=Marc Christopher|volume=20|pages=118–120|location=Oxford, New York|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-512799-4|oclc=1028044182|via=the Internet Archive}}
* {{Cite encyclopedia|title=Smibert, John|date=1996|encyclopedia=The Dictionary of Art|publisher=Grove's Dictionaries|location=New York|url=https://archive.org/details/dictionaryofart28turn/page/869/mode/1up|last=Saunders|first=Richard H.|editor-last=Turner|editor-first=Jane|volume=28|pages=869–871|isbn=1-884446-00-0|oclc=1033666104|via=the Internet Archive}}
* {{Cite encyclopedia|last=Saunders|first=Richard H.|title=Smibert, John|date=2004|encyclopedia=Oxford Dictionary of National Biography|editor-last=Matthew|editor-first=H. C. G.|editor-last2=Harrison|name-list-style=amp|editor-first2=Brian|publisher=Oxford University Press|location=Oxford, New York|page=1001|url=https://archive.org/details/isbn_0198614004/page/1001/mode/1up|via=the Internet Archive|volume=50|isbn=0-19-861400-4|oclc=1035757202}}
* {{cite encyclopedia|last=Sizer|first=Theodore|date=1935|url=https://archive.org/details/dictionaryofamer17amer/page/228/mode/2up|title=Smibert, John|editor-last=Malone|editor-first=Dumas|encyclopedia=Dictionary of American Biography|volume=17|location=New York|publisher=Charles Scribner's Sons|pages=228–230|oclc=1042927728|via=the Internet Archive}}
* {{cite encyclopedia|date=1937|title=Smibert (Smybert), John|editor-last=Vollmer|editor-first=Hans|encyclopedia=Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler|language=de|volume=31|location=Leipzig|publisher=E. A. Seemann|pages=158–159}}

== బాహ్య లింకులు ==
* {{FadedPage|id=Smibert, John|name=John Smibert|author=yes}}
*''[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/82989/rec/60 అమెరికాలో జాన్ సింగిల్టన్ కాప్లీ],'' ది మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి పూర్తి వచన ప్రదర్శన కేటలాగ్, ఇందులో జాన్ స్మైబర్ట్‌కు సంబంధించిన సమాచారం ఉంది (సూచిక చూడండి)

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:స్మైబర్ట్, జాన్}}
[[వర్గం:1688 జననాలు]]
[[వర్గం:1751 మరణాలు]]
[[వర్గం:18వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:18వ శతాబ్దపు స్కాటిష్ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:బోస్టన్ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:ఎడిన్‌బర్గ్ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:స్కాటిష్ పోర్ట్రెయిట్ పెయింటర్లు]]
[[వర్గం:ప్రపంచ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]]</text>
      <sha1>8mzj9insoq8929nja7z8uvm5e7xsi6t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957318</id>
      <parentid>4957316</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T15:50:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20521" sha1="dup4tt9kxtvphelg0846l6wkn5daif7" xml:space="preserve">{{Infobox artist|name=జాన్ స్మైబర్ట్|image=The Bermuda Group Dean Berkeley and his Entourage by John Smibert (cropped).jpeg|caption=సెల్ఫ్-పోర్ట్రెయిట్, {{circa|1739}}|birth_date=24 మార్చి 1688|birth_place=[[ఎడిన్‌బర్గ్]], స్కాట్లాండ్|death_date=2 ఏప్రిల్ 1751 (వయస్సు 63)|death_place=బోస్టన్, మసాచుసెట్స్, బ్రిటిష్ అమెరికా|nationality=|education=|field=చిత్తరువుల చిత్రలేఖనం|works=}}

'''జాన్ స్మైబర్ట్''' (24 మార్చి 1688 – 2 ఏప్రిల్ 1751) స్కాట్లాండ్‌లో జన్మించిన చిత్రకారుడు. ఇతను చిత్తరువుల చిత్రలేఖనంలో ప్రత్యేకత సాధించాడు. పదమూడు వలసరాజ్యాలలో పని చేసిన మొట్టమొదటి విద్యాపరంగా శిక్షణ పొందిన కళాకారుడు.{{sfn|Saunders|1996|p=869}}{{sfn|O'Donnell|2017|p=18}}&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/dudenaussprachew0000unse_c8b4_6|title=Duden Aussprachewörterbuch: Wörterbuch der deutschen Standardaussprache|last=Mangold|first=Max|publisher=Dudenverlag|year=1990|isbn=3-411-00916-0|edition=2nd|location=Mannheim, Wien, Zürich|page=[https://archive.org/details/dudenaussprachew0000unse_c8b4_6/page/n9/mode/1up 667]|language=de|oclc=1244724110|display-editors=etal|url-access=registration|via=the Internet Archive}}&lt;/ref&gt; == వృత్తి జీవితం ==
[[దస్త్రం:1734_Smibert_WeeklyRehearsal_Boston_Oct21.png|thumb|&quot;చిత్రకారుడు జాన్ స్మైబర్ట్ నూనెలు, కుంచెలతో పాటు అన్ని రకాల రంగులను పొడిగా లేదా మెత్తగా విక్రయిస్తాడు. ... 1734లో బోస్టన్‌లోని టౌన్-హౌస్, ఆరెంజ్ చెట్టు మధ్య ఉన్న క్వీన్-స్ట్రీట్‌లోని తన ఇంట్లో సహేతుకమైన ధరలకు టోకుగా లేదా చిల్లరగా అమ్ముతాడు&quot; అని ఉన్న ప్రకటన]]
[[దస్త్రం:John_Smibert_grave_memorial.jpg|thumb|స్మైబర్ట్ జ్ఞాపకార్థం గ్రానరీ బరియింగ్ గ్రౌండ్‌లో ఉన్న ఫలకం]]
స్మైబర్ట్ 1688 మార్చి 24న [[ఎడిన్‌బర్గ్]]‌లో జన్మించాడు. ఉన్నికి రంగులు వేసే అలిసన్, జాన్ స్మైబర్ట్ దంపతుల ఆరుగురు సంతానంలో ఇతను రెండవ చిన్నవాడు.{{sfn|Saunders|2004|p=1001}} 1702 నుండి 1709 వరకు ఎడిన్‌బర్గ్‌లో ఇళ్లకు రంగులు వేసే వ్యక్తి దగ్గర, ప్లాస్టరర్ దగ్గర అప్రెంటిస్‌గా పనిచేశాడు. 1709లో [[లండన్]] వెళ్ళి అక్కడ కోచ్ పెయింటర్‌గా, కాపీయిస్ట్‌గా పనిచేశాడు.&lt;ref name=&quot;Saunders&quot;&gt;Richard H. Saunders, John Smibert: Colonial America's first portrait painter, Yale University Press, 1995.&lt;/ref&gt;

1713-1716 మధ్యకాలంలో గ్రేట్ క్వీన్ స్ట్రీట్ అకాడమీలో సర్ గాడ్‌ఫ్రే నెల్లర్ వద్ద విద్యనభ్యసించాడు. ఆ తర్వాత చిత్తరువులు గీసే వ్యక్తిగా పని వెతుక్కుంటూ ఎడిన్‌బర్గ్ తిరిగి వచ్చాడు.&lt;ref name=&quot;Saunders&quot; /&gt; స్మైబర్ట్ పాత మాస్టర్స్ గీసిన చిత్రాలను కాపీ చేయడానికి 1719 నుండి 1722 వరకు ఇటలీలో పర్యటించాడు. వీటిలో టుస్కానీ గ్రాండ్ డ్యూక్ కోసిమో III డి మెడిసి సేకరణలోని కొన్ని చిత్రాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;Skinner, Basil (1966), ''Scots in Italy in the 18th Century'', National Galleries of Scotland, Edinburgh, p. 30&lt;/ref&gt; ఆ తర్వాత లండన్‌లో స్థిరపడి 1722 నుండి 1728 వరకు పోర్ట్రెయిట్ పెయింటర్‌గా పనిచేశాడు.&lt;ref name=&quot;Saunders&quot; /&gt; స్మైబర్ట్ రోజ్ అండ్ క్రౌన్ క్లబ్‌లో సభ్యుడయ్యాడు. జార్జ్ వెర్ట్యూ, జాన్ వూటన్, థామస్ గిబ్సన్, బెర్నార్డ్ లెన్స్ III, ఇతరులతో సహా దాని సభ్యుల సమూహ చిత్రపటం కోసం ఒక స్కెచ్ వేశాడు.

లండన్‌లో అతను గీసిన చిత్రాలలో బిషప్ బర్కిలీ చిత్రపటం ఒకటి.&lt;ref name=DNB00&gt;{{harvnb|Cust|1897|p=405}}&lt;/ref&gt; బర్కిలీ బెర్ముడాలో స్థాపించాలనుకున్న కళాశాలలో ఫైన్ ఆర్ట్స్ ప్రొఫెసర్‌గా బాధ్యతలు చేపట్టాలనే ఉద్దేశ్యంతో 1728లో తనతో పాటు అమెరికా రావాలని స్మైబర్ట్‌ను ఒప్పించాడు. అయితే ఆ కళాశాల ఎప్పటికీ స్థాపించబడలేదు. స్మైబర్ట్ బోస్టన్‌లో స్థిరపడి 1730లో వివాహం చేసుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;&gt;{{EB1911|inline=y|wstitle=Smybert, John|volume=25|page=281}}&lt;/ref&gt; అతను బ్రాటిల్ స్ట్రీట్, క్వీన్-స్ట్రీట్ మూలలో నివసించాడు.&lt;ref&gt;Weekly Rehearsal, 21 October 1734; 26 May 1735&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;David Kruh. Always something doing: Boston's infamous Scollay Square, rev. ed. Boston: Northeastern Univ. Press, 1999; p.34.&lt;/ref&gt; అతను బోస్టన్‌లోని స్కాట్స్ ఛారిటబుల్ సొసైటీలో సభ్యుడు.

1728లో అతను డీన్ జార్జ్ బర్కిలీ, అతని పరివారం చిత్రపటాన్ని వేయడం ప్రారంభించాడు. దీనిని ది బెర్ముడా గ్రూప్ అని కూడా పిలుస్తారు. ఇది న్యూ ఇంగ్లాండ్‌లో అత్యంత ప్రభావవంతమైన చిత్రపటాలలో ఒకటిగా నిలిచింది.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kloss |first=William |title=Masterworks of American Art: Course Guidebook |publisher=The Teaching Company |year=2008 |location=United States |pages=10}}&lt;/ref&gt; 
దీనిని జార్జ్ బర్కిలీ పోషకుడైన జాన్ వైన్‌రైట్ ప్రారంభించాడు. ఇది బెర్ముడాకు వెళ్లాలని యోచించిన యాత్ర సభ్యులను వర్ణిస్తుంది. ప్రస్తుతం యేల్ యూనివర్శిటీ ఆర్ట్ గ్యాలరీలో ఉన్న ఈ చిత్రంలో కుడివైపున బర్కిలీ, ఎడమవైపున కూర్చున్న వైన్‌రైట్, చివర ఎడమవైపున నిలబడి ఉన్న స్మైబర్ట్ ఉన్నారు.&lt;ref&gt;[https://artgallery.yale.edu/collections/objects/21 Yale University Art Gallery]. Retrieved 12 March 2023.&lt;/ref&gt;

స్మైబర్ట్ జోనాథన్ ఎడ్వర్డ్స్, న్యాయమూర్తి ఎడ్మండ్ క్విన్సీ (బోస్టన్‌లోని మ్యూజియం ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్‌లో ఉంది), మిసెస్ స్మైబర్ట్, పీటర్ ఫ్యాన్యుయిల్, గవర్నర్ జాన్ ఎండెకాట్ (మసాచుసెట్స్ హిస్టారికల్ సొసైటీలో ఉంది), జాన్ లవెల్ (మెమోరియల్ హాల్, హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం), బహుశా సర్ విలియం పెప్పరెల్ చిత్రపటాలను చిత్రించాడు. అతని రచనల నమూనాలు హార్వర్డ్, యేల్ విశ్వవిద్యాలయాలు, బౌడోయిన్ కళాశాల, మసాచుసెట్స్ హిస్టారికల్ సొసైటీ, న్యూ ఇంగ్లాండ్ హిస్టారికల్, జెనెలాజికల్ సొసైటీల వద్ద ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;/&gt;

1734లో స్మైబర్ట్ ఒక దుకాణాన్ని తెరిచాడు. అక్కడ అతను రంగులు, కళాకారులకు అవసరమైన ఇతర వస్తువులు, ప్రింట్‌లను విక్రయించాడు. దుకాణం పైభాగంలో ఉన్న తన స్టూడియోలో అతను ఐరోపాలో వేసిన పాత మాస్టర్స్ కాస్ట్‌లు, కాపీలను ప్రదర్శించాడు. రిచర్డ్ సాండర్స్ &quot;అమెరికా మొట్టమొదటి ఆర్ట్ గ్యాలరీ&quot; అని పిలిచిన ఈ సేకరణ చార్లెస్ విల్సన్ పీల్, గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్, జాన్ ట్రంబుల్‌లకు ప్రారంభ కళాత్మక విద్యను అందించింది.&lt;ref name=&quot;OAO&quot;&gt;''John Smibert'', Oxford Art Online&lt;/ref&gt;

1740, 1742 మధ్యకాలంలో అతను అసలైన ఫ్యాన్యుయిల్ హాల్‌కు వాస్తుశిల్పిగా పనిచేశాడు. దీనిని అతను ఇంగ్లీష్ కంట్రీ మార్కెట్ శైలిలో రూపొందించాడు. ఈ హాల్ 1761లో కాలిపోయింది, తర్వాత పునరుద్ధరించబడింది. ఆ తర్వాత 1806లో చార్లెస్ బుల్‌ఫించ్ దీనిని బాగా విస్తరించి మార్పులు చేశాడు.

అతని కుమారుడు నథానియల్ కూడా చిత్రకారుడే. బోస్టన్‌లోని గ్రానరీ బరియింగ్ గ్రౌండ్‌లోని 62వ సమాధిలో స్మైబర్ట్ అంత్యక్రియలు జరిగాయి.{{Citation needed|date=March 2023}}

== చిత్రమాలిక ==
&lt;gallery&gt;

John Smibert - Benjamin Moreland, High Master of St. Paul's School - Google Art Project (cropped).jpg|''బెంజమిన్ మోర్లాండ్, సెయింట్ పాల్స్ స్కూల్ హై మాస్టర్'' (1724)
John Smibert - Sir John Rushout, Bt. - Google Art Project (cropped).jpg|''సర్ జాన్ రషౌట్, Bt.'' (1726)
John Smibert - Bishop George Berkeley - Google Art Project (cropped).jpg|''బిషప్ జార్జ్ బర్కిలీ'' (1727)
The Bermuda Group Dean Berkeley and his Entourage by John Smibert.jpeg|''ది బెర్ముడా గ్రూప్ (డీన్ బర్కిలీ, అతని పరివారం)'' (1728–1739)
WLA lacma Smibert Scotland portrait of Paul Mascarene.jpg|''పాల్ మస్కరీన్ చిత్రపటం'' (1729)
John Smibert - Judge Samuel Sewall - 58.358 - Museum of Fine Arts.jpg|''న్యాయమూర్తి శామ్యూల్ సెవాల్'' (1729)
Francis Brinley MET DT53 (cropped).jpg|''ఫ్రాన్సిస్ బ్రిన్లీ'' ({{circa|1729}})
John Smibert - Portrait of a Man in a Dressing Gown - O 5477 - Slovak National Gallery.jpg|''డ్రెస్సింగ్ గౌనులో ఉన్న వ్యక్తి చిత్రపటం'' (1730)
George Berkeley by John Smibert.jpg|''జార్జ్ బర్కిలీ చిత్రపటం'' (1730)
John Smibert - Richard Bill - 1944.28 - Art Institute of Chicago.jpg|''రిచర్డ్ బిల్'' (1733)
John Smibert - Portrait of Samuel Pemberton - B.72.7 - Museum of Fine Arts (cropped).jpg|''శామ్యూల్ పెంబర్టన్ చిత్రపటం'' (1734)
John Cotton by Smibert.jpg|''ది రెవ్. జాన్ కాటన్'' (1735)
John Smibert - Judge Edmund Quincy - 76.348 - Museum of Fine Arts (cropped).jpg|''న్యాయమూర్తి ఎడ్మండ్ క్విన్సీ'' (1737)
Peter Faneuil by John Smibert, c. 1742, oil on canvas, from the National Portrait Gallery - NPG-NPG 2019 25.jpg|''పీటర్ ఫ్యాన్యుయిల్'' ({{circa|1742}})

&lt;/gallery&gt;

== మూలాలు ==
{{reflist}}

== మరింత చదవడానికి ==
{{commons category|John Smibert}}
; ప్రాథమిక మూలాలు
* {{cite book|last=Smibert|first=John|date=1969|url=https://archive.org/details/notebookofjohnsm00smib|title=The Notebook of John Smibert|location=Boston|publisher=Massachusetts Historical Society|oclc=6380|via=the Internet Archive}}
* {{cite journal|last=Vertue|first=George|date=1934|title=The Note-Books of George Vertue Relating to Artists and Collections in England (III)|journal=The Walpole Society|volume=22|at=whole issue|jstor=i40086509}}
; సాధారణ అధ్యయనాలు
* {{Cite book|last=Foote|first=Henry Wilder|url=https://archive.org/details/johnsmibertpaint0000foot/|title=John Smibert, Painter With a Descriptive Catalogue of Portraits, and Notes on the Work of Nathaniel Smibert|publisher=Harvard University Press|year=1950|location=Cambridge|oclc=900850057|url-access=registration|via=the Internet Archive}}
* {{cite book|first=Richard H.|last=Saunders|date=1995|url=https://books.google.com/books?id=Wklq3JItYOgC|title=John Smibert: Colonial America's First Portrait Painter|location=New Haven, London|publisher=Yale University Press|isbn=0-300-04258-2|oclc=31607421}}
; అదనపు గమనికలు
* {{cite journal|url=https://www.academia.edu/31880971|title=Depicting Berkeleyan Idealism: A Study of Two Portraits by John Smibert|last=O'Donnell|first=C. Oliver|date=2017|journal=Word &amp; Image|volume=33|issue=1|pages=18–34|doi=10.1080/02666286.2016.1230698 |via=Academia.edu}}
* {{cite journal|first1=Charles|last1=Deane|first2=Augustus T.|last2=Perkins|first3=Oliver|last3=Wendell Holmes|date=1878|title=December Meeting, 1878|journal=Proceedings of the Massachusetts Historical Society|volume=17|pages=380–475|jstor=25079537|postscript=. See pp. 385–399 for A. T. Perkins' reports, &quot;Portraits by Blackburn&quot; and &quot;Portraits by Smibert&quot;}}
* {{cite book|last=Rather|first=Susan|date=2016|url=https://archive.org/details/americanschoolar0000rath/|url-access=registration|title=The American School: Artists and Status in the Late-Colonial and Early National Era|location=New Haven, London|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-21461-1|via=the Internet Archive}}
* {{Cite book|last=Rebora|first=Carol|url=https://archive.org/details/johnsingletoncop0000unse_e2m5/|title=John Singleton Copley in America|publisher=Metropolitan Museum of Art, H. N. Abrams|year=1995|isbn=0-87099-744-0|location=New York|type=exhibition catalogue|oclc=1244862408|display-authors=etal|url-access=registration|via=the Internet Archive}}
; సూచన గ్రంథాలు
* {{Cite book |last=Bénézit |first=Emmanuel |title=Benezit Dictionary of Artists |publisher=Gründ |year=2006 |isbn=2-7000-3082-6 |volume=12 |location=Paris |page=[https://archive.org/details/benezitdictionar12bene/page/1349/mode/1up 1349] |orig-year=first published in French in 1911–1923 |via=the Internet Archive}}
* {{cite DNB|wstitle=Smibert, John|first=Lionel Henry|last=Cust|volume=52|page=405}}
* {{cite encyclopedia|last=Kalfatovic|first=Martin R.|date=1999|title=Smibert, John|url=https://archive.org/details/americannational20garr/page/118/mode/2up|encyclopedia=American National Biography|editor-last=Garraty|editor-first=John Arthur|editor-last2=Carnes|editor-first2=Marc Christopher|volume=20|pages=118–120|location=Oxford, New York|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-512799-4|oclc=1028044182|via=the Internet Archive}}
* {{Cite encyclopedia|title=Smibert, John|date=1996|encyclopedia=The Dictionary of Art|publisher=Grove's Dictionaries|location=New York|url=https://archive.org/details/dictionaryofart28turn/page/869/mode/1up|last=Saunders|first=Richard H.|editor-last=Turner|editor-first=Jane|volume=28|pages=869–871|isbn=1-884446-00-0|oclc=1033666104|via=the Internet Archive}}
* {{Cite encyclopedia|last=Saunders|first=Richard H.|title=Smibert, John|date=2004|encyclopedia=Oxford Dictionary of National Biography|editor-last=Matthew|editor-first=H. C. G.|editor-last2=Harrison|name-list-style=amp|editor-first2=Brian|publisher=Oxford University Press|location=Oxford, New York|page=1001|url=https://archive.org/details/isbn_0198614004/page/1001/mode/1up|via=the Internet Archive|volume=50|isbn=0-19-861400-4|oclc=1035757202}}
* {{cite encyclopedia|last=Sizer|first=Theodore|date=1935|url=https://archive.org/details/dictionaryofamer17amer/page/228/mode/2up|title=Smibert, John|editor-last=Malone|editor-first=Dumas|encyclopedia=Dictionary of American Biography|volume=17|location=New York|publisher=Charles Scribner's Sons|pages=228–230|oclc=1042927728|via=the Internet Archive}}
* {{cite encyclopedia|date=1937|title=Smibert (Smybert), John|editor-last=Vollmer|editor-first=Hans|encyclopedia=Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler|language=de|volume=31|location=Leipzig|publisher=E. A. Seemann|pages=158–159}}

== బాహ్య లింకులు ==
* {{FadedPage|id=Smibert, John|name=John Smibert|author=yes}}
*''[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/82989/rec/60 అమెరికాలో జాన్ సింగిల్టన్ కాప్లీ],'' ది మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి పూర్తి వచన ప్రదర్శన కేటలాగ్, ఇందులో జాన్ స్మైబర్ట్‌కు సంబంధించిన సమాచారం ఉంది (సూచిక చూడండి)

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:స్మైబర్ట్, జాన్}}
[[వర్గం:1688 జననాలు]]
[[వర్గం:1751 మరణాలు]]
[[వర్గం:18వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:బోస్టన్ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:ప్రపంచ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]]</text>
      <sha1>dup4tt9kxtvphelg0846l6wkn5daif7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957319</id>
      <parentid>4957318</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T15:51:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20498" sha1="oy8qv53liuh0pw1uip8klj9klacj66g" xml:space="preserve">{{Infobox artist|name=జాన్ స్మైబర్ట్|image=The Bermuda Group Dean Berkeley and his Entourage by John Smibert (cropped).jpeg|caption=సెల్ఫ్-పోర్ట్రెయిట్, {{circa|1739}}|birth_date=24 మార్చి 1688|birth_place=[[ఎడిన్‌బర్గ్]], స్కాట్లాండ్|death_date=2 ఏప్రిల్ 1751 (వయస్సు 63)|death_place=బోస్టన్, మసాచుసెట్స్, బ్రిటిష్ అమెరికా|nationality=|education=|field=చిత్తరువుల చిత్రలేఖనం|works=}}

'''జాన్ స్మైబర్ట్''' (24 మార్చి 1688 – 2 ఏప్రిల్ 1751) స్కాట్లాండ్‌లో జన్మించిన చిత్రకారుడు. ఇతను చిత్తరువుల చిత్రలేఖనంలో ప్రత్యేకత సాధించాడు. పదమూడు వలసరాజ్యాలలో పని చేసిన మొట్టమొదటి విద్యాపరంగా శిక్షణ పొందిన కళాకారుడు.{{sfn|Saunders|1996|p=869}}{{sfn|O'Donnell|2017|p=18}}&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/dudenaussprachew0000unse_c8b4_6|title=Duden Aussprachewörterbuch: Wörterbuch der deutschen Standardaussprache|last=Mangold|first=Max|publisher=Dudenverlag|year=1990|isbn=3-411-00916-0|edition=2nd|location=Mannheim, Wien, Zürich|page=[https://archive.org/details/dudenaussprachew0000unse_c8b4_6/page/n9/mode/1up 667]|language=de|oclc=1244724110|display-editors=etal|url-access=registration|via=the Internet Archive}}&lt;/ref&gt; == వృత్తి జీవితం ==
[[దస్త్రం:1734_Smibert_WeeklyRehearsal_Boston_Oct21.png|thumb|&quot;చిత్రకారుడు జాన్ స్మైబర్ట్ నూనెలు, కుంచెలతో పాటు అన్ని రకాల రంగులను పొడిగా లేదా మెత్తగా విక్రయిస్తాడు. ... 1734లో బోస్టన్‌లోని టౌన్-హౌస్, ఆరెంజ్ చెట్టు మధ్య ఉన్న క్వీన్-స్ట్రీట్‌లోని తన ఇంట్లో సహేతుకమైన ధరలకు టోకుగా లేదా చిల్లరగా అమ్ముతాడు&quot; అని ఉన్న ప్రకటన]]
[[దస్త్రం:John_Smibert_grave_memorial.jpg|thumb|స్మైబర్ట్ జ్ఞాపకార్థం గ్రానరీ బరియింగ్ గ్రౌండ్‌లో ఉన్న ఫలకం]]
స్మైబర్ట్ 1688 మార్చి 24న [[ఎడిన్‌బర్గ్]]‌లో జన్మించాడు. ఉన్నికి రంగులు వేసే అలిసన్, జాన్ స్మైబర్ట్ దంపతుల ఆరుగురు సంతానంలో ఇతను రెండవ చిన్నవాడు.{{sfn|Saunders|2004|p=1001}} 1702 నుండి 1709 వరకు ఎడిన్‌బర్గ్‌లో ఇళ్లకు రంగులు వేసే వ్యక్తి దగ్గర, ప్లాస్టరర్ దగ్గర అప్రెంటిస్‌గా పనిచేశాడు. 1709లో [[లండన్]] వెళ్ళి అక్కడ కోచ్ పెయింటర్‌గా, కాపీయిస్ట్‌గా పనిచేశాడు.&lt;ref name=&quot;Saunders&quot;&gt;Richard H. Saunders, John Smibert: Colonial America's first portrait painter, Yale University Press, 1995.&lt;/ref&gt;

1713-1716 మధ్యకాలంలో గ్రేట్ క్వీన్ స్ట్రీట్ అకాడమీలో సర్ గాడ్‌ఫ్రే నెల్లర్ వద్ద విద్యనభ్యసించాడు. ఆ తర్వాత చిత్తరువులు గీసే వ్యక్తిగా పని వెతుక్కుంటూ ఎడిన్‌బర్గ్ తిరిగి వచ్చాడు.&lt;ref name=&quot;Saunders&quot; /&gt; స్మైబర్ట్ పాత మాస్టర్స్ గీసిన చిత్రాలను కాపీ చేయడానికి 1719 నుండి 1722 వరకు ఇటలీలో పర్యటించాడు. వీటిలో టుస్కానీ గ్రాండ్ డ్యూక్ కోసిమో III డి మెడిసి సేకరణలోని కొన్ని చిత్రాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;Skinner, Basil (1966), ''Scots in Italy in the 18th Century'', National Galleries of Scotland, Edinburgh, p. 30&lt;/ref&gt; ఆ తర్వాత లండన్‌లో స్థిరపడి 1722 నుండి 1728 వరకు పోర్ట్రెయిట్ పెయింటర్‌గా పనిచేశాడు.&lt;ref name=&quot;Saunders&quot; /&gt; స్మైబర్ట్ రోజ్ అండ్ క్రౌన్ క్లబ్‌లో సభ్యుడయ్యాడు. జార్జ్ వెర్ట్యూ, జాన్ వూటన్, థామస్ గిబ్సన్, బెర్నార్డ్ లెన్స్ III, ఇతరులతో సహా దాని సభ్యుల సమూహ చిత్రపటం కోసం ఒక స్కెచ్ వేశాడు.

లండన్‌లో అతను గీసిన చిత్రాలలో బిషప్ బర్కిలీ చిత్రపటం ఒకటి.&lt;ref name=DNB00&gt;{{harvnb|Cust|1897|p=405}}&lt;/ref&gt; బర్కిలీ బెర్ముడాలో స్థాపించాలనుకున్న కళాశాలలో ఫైన్ ఆర్ట్స్ ప్రొఫెసర్‌గా బాధ్యతలు చేపట్టాలనే ఉద్దేశ్యంతో 1728లో తనతో పాటు అమెరికా రావాలని స్మైబర్ట్‌ను ఒప్పించాడు. అయితే ఆ కళాశాల ఎప్పటికీ స్థాపించబడలేదు. స్మైబర్ట్ బోస్టన్‌లో స్థిరపడి 1730లో వివాహం చేసుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;&gt;{{EB1911|inline=y|wstitle=Smybert, John|volume=25|page=281}}&lt;/ref&gt; అతను బ్రాటిల్ స్ట్రీట్, క్వీన్-స్ట్రీట్ మూలలో నివసించాడు.&lt;ref&gt;Weekly Rehearsal, 21 October 1734; 26 May 1735&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;David Kruh. Always something doing: Boston's infamous Scollay Square, rev. ed. Boston: Northeastern Univ. Press, 1999; p.34.&lt;/ref&gt; అతను బోస్టన్‌లోని స్కాట్స్ ఛారిటబుల్ సొసైటీలో సభ్యుడు.

1728లో అతను డీన్ జార్జ్ బర్కిలీ, అతని పరివారం చిత్రపటాన్ని వేయడం ప్రారంభించాడు. దీనిని ది బెర్ముడా గ్రూప్ అని కూడా పిలుస్తారు. ఇది న్యూ ఇంగ్లాండ్‌లో అత్యంత ప్రభావవంతమైన చిత్రపటాలలో ఒకటిగా నిలిచింది.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kloss |first=William |title=Masterworks of American Art: Course Guidebook |publisher=The Teaching Company |year=2008 |location=United States |pages=10}}&lt;/ref&gt; 
దీనిని జార్జ్ బర్కిలీ పోషకుడైన జాన్ వైన్‌రైట్ ప్రారంభించాడు. ఇది బెర్ముడాకు వెళ్లాలని యోచించిన యాత్ర సభ్యులను వర్ణిస్తుంది. ప్రస్తుతం యేల్ యూనివర్శిటీ ఆర్ట్ గ్యాలరీలో ఉన్న ఈ చిత్రంలో కుడివైపున బర్కిలీ, ఎడమవైపున కూర్చున్న వైన్‌రైట్, చివర ఎడమవైపున నిలబడి ఉన్న స్మైబర్ట్ ఉన్నారు.&lt;ref&gt;[https://artgallery.yale.edu/collections/objects/21 Yale University Art Gallery]. Retrieved 12 March 2023.&lt;/ref&gt;

స్మైబర్ట్ జోనాథన్ ఎడ్వర్డ్స్, న్యాయమూర్తి ఎడ్మండ్ క్విన్సీ (బోస్టన్‌లోని మ్యూజియం ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్‌లో ఉంది), మిసెస్ స్మైబర్ట్, పీటర్ ఫ్యాన్యుయిల్, గవర్నర్ జాన్ ఎండెకాట్ (మసాచుసెట్స్ హిస్టారికల్ సొసైటీలో ఉంది), జాన్ లవెల్ (మెమోరియల్ హాల్, హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం), బహుశా సర్ విలియం పెప్పరెల్ చిత్రపటాలను చిత్రించాడు. అతని రచనల నమూనాలు హార్వర్డ్, యేల్ విశ్వవిద్యాలయాలు, బౌడోయిన్ కళాశాల, మసాచుసెట్స్ హిస్టారికల్ సొసైటీ, న్యూ ఇంగ్లాండ్ హిస్టారికల్, జెనెలాజికల్ సొసైటీల వద్ద ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;/&gt;

1734లో స్మైబర్ట్ ఒక దుకాణాన్ని తెరిచాడు. అక్కడ అతను రంగులు, కళాకారులకు అవసరమైన ఇతర వస్తువులు, ప్రింట్‌లను విక్రయించాడు. దుకాణం పైభాగంలో ఉన్న తన స్టూడియోలో అతను ఐరోపాలో వేసిన పాత మాస్టర్స్ కాస్ట్‌లు, కాపీలను ప్రదర్శించాడు. రిచర్డ్ సాండర్స్ &quot;అమెరికా మొట్టమొదటి ఆర్ట్ గ్యాలరీ&quot; అని పిలిచిన ఈ సేకరణ చార్లెస్ విల్సన్ పీల్, గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్, జాన్ ట్రంబుల్‌లకు ప్రారంభ కళాత్మక విద్యను అందించింది.&lt;ref name=&quot;OAO&quot;&gt;''John Smibert'', Oxford Art Online&lt;/ref&gt;

1740, 1742 మధ్యకాలంలో అతను అసలైన ఫ్యాన్యుయిల్ హాల్‌కు వాస్తుశిల్పిగా పనిచేశాడు. దీనిని అతను ఇంగ్లీష్ కంట్రీ మార్కెట్ శైలిలో రూపొందించాడు. ఈ హాల్ 1761లో కాలిపోయింది, తర్వాత పునరుద్ధరించబడింది. ఆ తర్వాత 1806లో చార్లెస్ బుల్‌ఫించ్ దీనిని బాగా విస్తరించి మార్పులు చేశాడు.

అతని కుమారుడు నథానియల్ కూడా చిత్రకారుడే. బోస్టన్‌లోని గ్రానరీ బరియింగ్ గ్రౌండ్‌లోని 62వ సమాధిలో స్మైబర్ట్ అంత్యక్రియలు జరిగాయి.{{Citation needed|date=March 2023}}

== చిత్రమాలిక ==
&lt;gallery&gt;

John Smibert - Benjamin Moreland, High Master of St. Paul's School - Google Art Project (cropped).jpg|''బెంజమిన్ మోర్లాండ్, సెయింట్ పాల్స్ స్కూల్ హై మాస్టర్'' (1724)
John Smibert - Sir John Rushout, Bt. - Google Art Project (cropped).jpg|''సర్ జాన్ రషౌట్, Bt.'' (1726)
John Smibert - Bishop George Berkeley - Google Art Project (cropped).jpg|''బిషప్ జార్జ్ బర్కిలీ'' (1727)
The Bermuda Group Dean Berkeley and his Entourage by John Smibert.jpeg|''ది బెర్ముడా గ్రూప్ (డీన్ బర్కిలీ, అతని పరివారం)'' (1728–1739)
WLA lacma Smibert Scotland portrait of Paul Mascarene.jpg|''పాల్ మస్కరీన్ చిత్రపటం'' (1729)
John Smibert - Judge Samuel Sewall - 58.358 - Museum of Fine Arts.jpg|''న్యాయమూర్తి శామ్యూల్ సెవాల్'' (1729)
Francis Brinley MET DT53 (cropped).jpg|''ఫ్రాన్సిస్ బ్రిన్లీ'' ({{circa|1729}})
John Smibert - Portrait of a Man in a Dressing Gown - O 5477 - Slovak National Gallery.jpg|''డ్రెస్సింగ్ గౌనులో ఉన్న వ్యక్తి చిత్రపటం'' (1730)
George Berkeley by John Smibert.jpg|''జార్జ్ బర్కిలీ చిత్రపటం'' (1730)
John Smibert - Richard Bill - 1944.28 - Art Institute of Chicago.jpg|''రిచర్డ్ బిల్'' (1733)
John Smibert - Portrait of Samuel Pemberton - B.72.7 - Museum of Fine Arts (cropped).jpg|''శామ్యూల్ పెంబర్టన్ చిత్రపటం'' (1734)
John Cotton by Smibert.jpg|''ది రెవ్. జాన్ కాటన్'' (1735)
John Smibert - Judge Edmund Quincy - 76.348 - Museum of Fine Arts (cropped).jpg|''న్యాయమూర్తి ఎడ్మండ్ క్విన్సీ'' (1737)
Peter Faneuil by John Smibert, c. 1742, oil on canvas, from the National Portrait Gallery - NPG-NPG 2019 25.jpg|''పీటర్ ఫ్యాన్యుయిల్'' ({{circa|1742}})

&lt;/gallery&gt;

== మూలాలు ==
{{reflist}}

== మరింత చదవడానికి ==
{{commons category|John Smibert}}
; ప్రాథమిక మూలాలు
* {{cite book|last=Smibert|first=John|date=1969|url=https://archive.org/details/notebookofjohnsm00smib|title=The Notebook of John Smibert|location=Boston|publisher=Massachusetts Historical Society|oclc=6380|via=the Internet Archive}}
* {{cite journal|last=Vertue|first=George|date=1934|title=The Note-Books of George Vertue Relating to Artists and Collections in England (III)|journal=The Walpole Society|volume=22|at=whole issue|jstor=i40086509}}
; సాధారణ అధ్యయనాలు
* {{Cite book|last=Foote|first=Henry Wilder|url=https://archive.org/details/johnsmibertpaint0000foot/|title=John Smibert, Painter With a Descriptive Catalogue of Portraits, and Notes on the Work of Nathaniel Smibert|publisher=Harvard University Press|year=1950|location=Cambridge|oclc=900850057|url-access=registration|via=the Internet Archive}}
* {{cite book|first=Richard H.|last=Saunders|date=1995|url=https://books.google.com/books?id=Wklq3JItYOgC|title=John Smibert: Colonial America's First Portrait Painter|location=New Haven, London|publisher=Yale University Press|isbn=0-300-04258-2|oclc=31607421}}
; అదనపు గమనికలు
* {{cite journal|url=https://www.academia.edu/31880971|title=Depicting Berkeleyan Idealism: A Study of Two Portraits by John Smibert|last=O'Donnell|first=C. Oliver|date=2017|journal=Word &amp; Image|volume=33|issue=1|pages=18–34|doi=10.1080/02666286.2016.1230698 |via=Academia.edu}}
* {{cite journal|first1=Charles|last1=Deane|first2=Augustus T.|last2=Perkins|first3=Oliver|last3=Wendell Holmes|date=1878|title=December Meeting, 1878|journal=Proceedings of the Massachusetts Historical Society|volume=17|pages=380–475|jstor=25079537|postscript=. See pp. 385–399 for A. T. Perkins' reports, &quot;Portraits by Blackburn&quot; and &quot;Portraits by Smibert&quot;}}
* {{cite book|last=Rather|first=Susan|date=2016|url=https://archive.org/details/americanschoolar0000rath/|url-access=registration|title=The American School: Artists and Status in the Late-Colonial and Early National Era|location=New Haven, London|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-21461-1|via=the Internet Archive}}
* {{Cite book|last=Rebora|first=Carol|url=https://archive.org/details/johnsingletoncop0000unse_e2m5/|title=John Singleton Copley in America|publisher=Metropolitan Museum of Art, H. N. Abrams|year=1995|isbn=0-87099-744-0|location=New York|type=exhibition catalogue|oclc=1244862408|display-authors=etal|url-access=registration|via=the Internet Archive}}
; సూచన గ్రంథాలు
* {{Cite book |last=Bénézit |first=Emmanuel |title=Benezit Dictionary of Artists |publisher=Gründ |year=2006 |isbn=2-7000-3082-6 |volume=12 |location=Paris |page=[https://archive.org/details/benezitdictionar12bene/page/1349/mode/1up 1349] |orig-year=first published in French in 1911–1923 |via=the Internet Archive}}
* {{cite DNB|wstitle=Smibert, John|first=Lionel Henry|last=Cust|volume=52|page=405}}
* {{cite encyclopedia|last=Kalfatovic|first=Martin R.|date=1999|title=Smibert, John|url=https://archive.org/details/americannational20garr/page/118/mode/2up|encyclopedia=American National Biography|editor-last=Garraty|editor-first=John Arthur|editor-last2=Carnes|editor-first2=Marc Christopher|volume=20|pages=118–120|location=Oxford, New York|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-512799-4|oclc=1028044182|via=the Internet Archive}}
* {{Cite encyclopedia|title=Smibert, John|date=1996|encyclopedia=The Dictionary of Art|publisher=Grove's Dictionaries|location=New York|url=https://archive.org/details/dictionaryofart28turn/page/869/mode/1up|last=Saunders|first=Richard H.|editor-last=Turner|editor-first=Jane|volume=28|pages=869–871|isbn=1-884446-00-0|oclc=1033666104|via=the Internet Archive}}
* {{Cite encyclopedia|last=Saunders|first=Richard H.|title=Smibert, John|date=2004|encyclopedia=Oxford Dictionary of National Biography|editor-last=Matthew|editor-first=H. C. G.|editor-last2=Harrison|name-list-style=amp|editor-first2=Brian|publisher=Oxford University Press|location=Oxford, New York|page=1001|url=https://archive.org/details/isbn_0198614004/page/1001/mode/1up|via=the Internet Archive|volume=50|isbn=0-19-861400-4|oclc=1035757202}}
* {{cite encyclopedia|last=Sizer|first=Theodore|date=1935|url=https://archive.org/details/dictionaryofamer17amer/page/228/mode/2up|title=Smibert, John|editor-last=Malone|editor-first=Dumas|encyclopedia=Dictionary of American Biography|volume=17|location=New York|publisher=Charles Scribner's Sons|pages=228–230|oclc=1042927728|via=the Internet Archive}}
* {{cite encyclopedia|date=1937|title=Smibert (Smybert), John|editor-last=Vollmer|editor-first=Hans|encyclopedia=Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler|language=de|volume=31|location=Leipzig|publisher=E. A. Seemann|pages=158–159}}

== బాహ్య లింకులు ==
* {{FadedPage|id=Smibert, John|name=John Smibert|author=yes}}
*''[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/82989/rec/60 అమెరికాలో జాన్ సింగిల్టన్ కాప్లీ],'' ది మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి పూర్తి వచన ప్రదర్శన కేటలాగ్, ఇందులో జాన్ స్మైబర్ట్‌కు సంబంధించిన సమాచారం ఉంది (సూచిక చూడండి)

{{DEFAULTSORT:స్మైబర్ట్, జాన్}}
[[వర్గం:1688 జననాలు]]
[[వర్గం:1751 మరణాలు]]
[[వర్గం:18వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:బోస్టన్ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:ప్రపంచ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]]</text>
      <sha1>oy8qv53liuh0pw1uip8klj9klacj66g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957320</id>
      <parentid>4957319</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T15:53:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20499" sha1="ps3aexntdb3osi4qwxy22usdvqoa2vq" xml:space="preserve">{{Infobox artist|name=జాన్ స్మైబర్ట్|image=The Bermuda Group Dean Berkeley and his Entourage by John Smibert (cropped).jpeg|caption=సెల్ఫ్-పోర్ట్రెయిట్, {{circa|1739}}|birth_date=24 మార్చి 1688|birth_place=[[ఎడిన్‌బర్గ్]], స్కాట్లాండ్|death_date=2 ఏప్రిల్ 1751 (వయస్సు 63)|death_place=బోస్టన్, మసాచుసెట్స్, బ్రిటిష్ అమెరికా|nationality=|education=|field=చిత్తరువుల చిత్రలేఖనం|works=}}

'''జాన్ స్మైబర్ట్''' (24 మార్చి 1688 – 2 ఏప్రిల్ 1751) స్కాట్లాండ్‌లో జన్మించిన చిత్రకారుడు. ఇతను చిత్తరువుల చిత్రలేఖనంలో ప్రత్యేకత సాధించాడు. పదమూడు వలసరాజ్యాలలో పని చేసిన మొట్టమొదటి విద్యాపరంగా శిక్షణ పొందిన కళాకారుడు.{{sfn|Saunders|1996|p=869}}{{sfn|O'Donnell|2017|p=18}}&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/dudenaussprachew0000unse_c8b4_6|title=Duden Aussprachewörterbuch: Wörterbuch der deutschen Standardaussprache|last=Mangold|first=Max|publisher=Dudenverlag|year=1990|isbn=3-411-00916-0|edition=2nd|location=Mannheim, Wien, Zürich|page=[https://archive.org/details/dudenaussprachew0000unse_c8b4_6/page/n9/mode/1up 667]|language=de|oclc=1244724110|display-editors=etal|url-access=registration|via=the Internet Archive}}&lt;/ref&gt; 
== వృత్తి జీవితం ==
[[దస్త్రం:1734_Smibert_WeeklyRehearsal_Boston_Oct21.png|thumb|&quot;చిత్రకారుడు జాన్ స్మైబర్ట్ నూనెలు, కుంచెలతో పాటు అన్ని రకాల రంగులను పొడిగా లేదా మెత్తగా విక్రయిస్తాడు. ... 1734లో బోస్టన్‌లోని టౌన్-హౌస్, ఆరెంజ్ చెట్టు మధ్య ఉన్న క్వీన్-స్ట్రీట్‌లోని తన ఇంట్లో సహేతుకమైన ధరలకు టోకుగా లేదా చిల్లరగా అమ్ముతాడు&quot; అని ఉన్న ప్రకటన]]
[[దస్త్రం:John_Smibert_grave_memorial.jpg|thumb|స్మైబర్ట్ జ్ఞాపకార్థం గ్రానరీ బరియింగ్ గ్రౌండ్‌లో ఉన్న ఫలకం]]
స్మైబర్ట్ 1688 మార్చి 24న [[ఎడిన్‌బర్గ్]]‌లో జన్మించాడు. ఉన్నికి రంగులు వేసే అలిసన్, జాన్ స్మైబర్ట్ దంపతుల ఆరుగురు సంతానంలో ఇతను రెండవ చిన్నవాడు.{{sfn|Saunders|2004|p=1001}} 1702 నుండి 1709 వరకు ఎడిన్‌బర్గ్‌లో ఇళ్లకు రంగులు వేసే వ్యక్తి దగ్గర, ప్లాస్టరర్ దగ్గర అప్రెంటిస్‌గా పనిచేశాడు. 1709లో [[లండన్]] వెళ్ళి అక్కడ కోచ్ పెయింటర్‌గా, కాపీయిస్ట్‌గా పనిచేశాడు.&lt;ref name=&quot;Saunders&quot;&gt;Richard H. Saunders, John Smibert: Colonial America's first portrait painter, Yale University Press, 1995.&lt;/ref&gt;

1713-1716 మధ్యకాలంలో గ్రేట్ క్వీన్ స్ట్రీట్ అకాడమీలో సర్ గాడ్‌ఫ్రే నెల్లర్ వద్ద విద్యనభ్యసించాడు. ఆ తర్వాత చిత్తరువులు గీసే వ్యక్తిగా పని వెతుక్కుంటూ ఎడిన్‌బర్గ్ తిరిగి వచ్చాడు.&lt;ref name=&quot;Saunders&quot; /&gt; స్మైబర్ట్ పాత మాస్టర్స్ గీసిన చిత్రాలను కాపీ చేయడానికి 1719 నుండి 1722 వరకు ఇటలీలో పర్యటించాడు. వీటిలో టుస్కానీ గ్రాండ్ డ్యూక్ కోసిమో III డి మెడిసి సేకరణలోని కొన్ని చిత్రాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;Skinner, Basil (1966), ''Scots in Italy in the 18th Century'', National Galleries of Scotland, Edinburgh, p. 30&lt;/ref&gt; ఆ తర్వాత లండన్‌లో స్థిరపడి 1722 నుండి 1728 వరకు పోర్ట్రెయిట్ పెయింటర్‌గా పనిచేశాడు.&lt;ref name=&quot;Saunders&quot; /&gt; స్మైబర్ట్ రోజ్ అండ్ క్రౌన్ క్లబ్‌లో సభ్యుడయ్యాడు. జార్జ్ వెర్ట్యూ, జాన్ వూటన్, థామస్ గిబ్సన్, బెర్నార్డ్ లెన్స్ III, ఇతరులతో సహా దాని సభ్యుల సమూహ చిత్రపటం కోసం ఒక స్కెచ్ వేశాడు.

లండన్‌లో అతను గీసిన చిత్రాలలో బిషప్ బర్కిలీ చిత్రపటం ఒకటి.&lt;ref name=DNB00&gt;{{harvnb|Cust|1897|p=405}}&lt;/ref&gt; బర్కిలీ బెర్ముడాలో స్థాపించాలనుకున్న కళాశాలలో ఫైన్ ఆర్ట్స్ ప్రొఫెసర్‌గా బాధ్యతలు చేపట్టాలనే ఉద్దేశ్యంతో 1728లో తనతో పాటు అమెరికా రావాలని స్మైబర్ట్‌ను ఒప్పించాడు. అయితే ఆ కళాశాల ఎప్పటికీ స్థాపించబడలేదు. స్మైబర్ట్ బోస్టన్‌లో స్థిరపడి 1730లో వివాహం చేసుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;&gt;{{EB1911|inline=y|wstitle=Smybert, John|volume=25|page=281}}&lt;/ref&gt; అతను బ్రాటిల్ స్ట్రీట్, క్వీన్-స్ట్రీట్ మూలలో నివసించాడు.&lt;ref&gt;Weekly Rehearsal, 21 October 1734; 26 May 1735&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;David Kruh. Always something doing: Boston's infamous Scollay Square, rev. ed. Boston: Northeastern Univ. Press, 1999; p.34.&lt;/ref&gt; అతను బోస్టన్‌లోని స్కాట్స్ ఛారిటబుల్ సొసైటీలో సభ్యుడు.

1728లో అతను డీన్ జార్జ్ బర్కిలీ, అతని పరివారం చిత్రపటాన్ని వేయడం ప్రారంభించాడు. దీనిని ది బెర్ముడా గ్రూప్ అని కూడా పిలుస్తారు. ఇది న్యూ ఇంగ్లాండ్‌లో అత్యంత ప్రభావవంతమైన చిత్రపటాలలో ఒకటిగా నిలిచింది.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kloss |first=William |title=Masterworks of American Art: Course Guidebook |publisher=The Teaching Company |year=2008 |location=United States |pages=10}}&lt;/ref&gt; 
దీనిని జార్జ్ బర్కిలీ పోషకుడైన జాన్ వైన్‌రైట్ ప్రారంభించాడు. ఇది బెర్ముడాకు వెళ్లాలని యోచించిన యాత్ర సభ్యులను వర్ణిస్తుంది. ప్రస్తుతం యేల్ యూనివర్శిటీ ఆర్ట్ గ్యాలరీలో ఉన్న ఈ చిత్రంలో కుడివైపున బర్కిలీ, ఎడమవైపున కూర్చున్న వైన్‌రైట్, చివర ఎడమవైపున నిలబడి ఉన్న స్మైబర్ట్ ఉన్నారు.&lt;ref&gt;[https://artgallery.yale.edu/collections/objects/21 Yale University Art Gallery]. Retrieved 12 March 2023.&lt;/ref&gt;

స్మైబర్ట్ జోనాథన్ ఎడ్వర్డ్స్, న్యాయమూర్తి ఎడ్మండ్ క్విన్సీ (బోస్టన్‌లోని మ్యూజియం ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్‌లో ఉంది), మిసెస్ స్మైబర్ట్, పీటర్ ఫ్యాన్యుయిల్, గవర్నర్ జాన్ ఎండెకాట్ (మసాచుసెట్స్ హిస్టారికల్ సొసైటీలో ఉంది), జాన్ లవెల్ (మెమోరియల్ హాల్, హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం), బహుశా సర్ విలియం పెప్పరెల్ చిత్రపటాలను చిత్రించాడు. అతని రచనల నమూనాలు హార్వర్డ్, యేల్ విశ్వవిద్యాలయాలు, బౌడోయిన్ కళాశాల, మసాచుసెట్స్ హిస్టారికల్ సొసైటీ, న్యూ ఇంగ్లాండ్ హిస్టారికల్, జెనెలాజికల్ సొసైటీల వద్ద ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;/&gt;

1734లో స్మైబర్ట్ ఒక దుకాణాన్ని తెరిచాడు. అక్కడ అతను రంగులు, కళాకారులకు అవసరమైన ఇతర వస్తువులు, ప్రింట్‌లను విక్రయించాడు. దుకాణం పైభాగంలో ఉన్న తన స్టూడియోలో అతను ఐరోపాలో వేసిన పాత మాస్టర్స్ కాస్ట్‌లు, కాపీలను ప్రదర్శించాడు. రిచర్డ్ సాండర్స్ &quot;అమెరికా మొట్టమొదటి ఆర్ట్ గ్యాలరీ&quot; అని పిలిచిన ఈ సేకరణ చార్లెస్ విల్సన్ పీల్, గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్, జాన్ ట్రంబుల్‌లకు ప్రారంభ కళాత్మక విద్యను అందించింది.&lt;ref name=&quot;OAO&quot;&gt;''John Smibert'', Oxford Art Online&lt;/ref&gt;

1740, 1742 మధ్యకాలంలో అతను అసలైన ఫ్యాన్యుయిల్ హాల్‌కు వాస్తుశిల్పిగా పనిచేశాడు. దీనిని అతను ఇంగ్లీష్ కంట్రీ మార్కెట్ శైలిలో రూపొందించాడు. ఈ హాల్ 1761లో కాలిపోయింది, తర్వాత పునరుద్ధరించబడింది. ఆ తర్వాత 1806లో చార్లెస్ బుల్‌ఫించ్ దీనిని బాగా విస్తరించి మార్పులు చేశాడు.

అతని కుమారుడు నథానియల్ కూడా చిత్రకారుడే. బోస్టన్‌లోని గ్రానరీ బరియింగ్ గ్రౌండ్‌లోని 62వ సమాధిలో స్మైబర్ట్ అంత్యక్రియలు జరిగాయి.{{Citation needed|date=March 2023}}

== చిత్రమాలిక ==
&lt;gallery&gt;

John Smibert - Benjamin Moreland, High Master of St. Paul's School - Google Art Project (cropped).jpg|''బెంజమిన్ మోర్లాండ్, సెయింట్ పాల్స్ స్కూల్ హై మాస్టర్'' (1724)
John Smibert - Sir John Rushout, Bt. - Google Art Project (cropped).jpg|''సర్ జాన్ రషౌట్, Bt.'' (1726)
John Smibert - Bishop George Berkeley - Google Art Project (cropped).jpg|''బిషప్ జార్జ్ బర్కిలీ'' (1727)
The Bermuda Group Dean Berkeley and his Entourage by John Smibert.jpeg|''ది బెర్ముడా గ్రూప్ (డీన్ బర్కిలీ, అతని పరివారం)'' (1728–1739)
WLA lacma Smibert Scotland portrait of Paul Mascarene.jpg|''పాల్ మస్కరీన్ చిత్రపటం'' (1729)
John Smibert - Judge Samuel Sewall - 58.358 - Museum of Fine Arts.jpg|''న్యాయమూర్తి శామ్యూల్ సెవాల్'' (1729)
Francis Brinley MET DT53 (cropped).jpg|''ఫ్రాన్సిస్ బ్రిన్లీ'' ({{circa|1729}})
John Smibert - Portrait of a Man in a Dressing Gown - O 5477 - Slovak National Gallery.jpg|''డ్రెస్సింగ్ గౌనులో ఉన్న వ్యక్తి చిత్రపటం'' (1730)
George Berkeley by John Smibert.jpg|''జార్జ్ బర్కిలీ చిత్రపటం'' (1730)
John Smibert - Richard Bill - 1944.28 - Art Institute of Chicago.jpg|''రిచర్డ్ బిల్'' (1733)
John Smibert - Portrait of Samuel Pemberton - B.72.7 - Museum of Fine Arts (cropped).jpg|''శామ్యూల్ పెంబర్టన్ చిత్రపటం'' (1734)
John Cotton by Smibert.jpg|''ది రెవ్. జాన్ కాటన్'' (1735)
John Smibert - Judge Edmund Quincy - 76.348 - Museum of Fine Arts (cropped).jpg|''న్యాయమూర్తి ఎడ్మండ్ క్విన్సీ'' (1737)
Peter Faneuil by John Smibert, c. 1742, oil on canvas, from the National Portrait Gallery - NPG-NPG 2019 25.jpg|''పీటర్ ఫ్యాన్యుయిల్'' ({{circa|1742}})

&lt;/gallery&gt;

== మూలాలు ==
{{reflist}}

== మరింత చదవడానికి ==
{{commons category|John Smibert}}
; ప్రాథమిక మూలాలు
* {{cite book|last=Smibert|first=John|date=1969|url=https://archive.org/details/notebookofjohnsm00smib|title=The Notebook of John Smibert|location=Boston|publisher=Massachusetts Historical Society|oclc=6380|via=the Internet Archive}}
* {{cite journal|last=Vertue|first=George|date=1934|title=The Note-Books of George Vertue Relating to Artists and Collections in England (III)|journal=The Walpole Society|volume=22|at=whole issue|jstor=i40086509}}
; సాధారణ అధ్యయనాలు
* {{Cite book|last=Foote|first=Henry Wilder|url=https://archive.org/details/johnsmibertpaint0000foot/|title=John Smibert, Painter With a Descriptive Catalogue of Portraits, and Notes on the Work of Nathaniel Smibert|publisher=Harvard University Press|year=1950|location=Cambridge|oclc=900850057|url-access=registration|via=the Internet Archive}}
* {{cite book|first=Richard H.|last=Saunders|date=1995|url=https://books.google.com/books?id=Wklq3JItYOgC|title=John Smibert: Colonial America's First Portrait Painter|location=New Haven, London|publisher=Yale University Press|isbn=0-300-04258-2|oclc=31607421}}
; అదనపు గమనికలు
* {{cite journal|url=https://www.academia.edu/31880971|title=Depicting Berkeleyan Idealism: A Study of Two Portraits by John Smibert|last=O'Donnell|first=C. Oliver|date=2017|journal=Word &amp; Image|volume=33|issue=1|pages=18–34|doi=10.1080/02666286.2016.1230698 |via=Academia.edu}}
* {{cite journal|first1=Charles|last1=Deane|first2=Augustus T.|last2=Perkins|first3=Oliver|last3=Wendell Holmes|date=1878|title=December Meeting, 1878|journal=Proceedings of the Massachusetts Historical Society|volume=17|pages=380–475|jstor=25079537|postscript=. See pp. 385–399 for A. T. Perkins' reports, &quot;Portraits by Blackburn&quot; and &quot;Portraits by Smibert&quot;}}
* {{cite book|last=Rather|first=Susan|date=2016|url=https://archive.org/details/americanschoolar0000rath/|url-access=registration|title=The American School: Artists and Status in the Late-Colonial and Early National Era|location=New Haven, London|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-21461-1|via=the Internet Archive}}
* {{Cite book|last=Rebora|first=Carol|url=https://archive.org/details/johnsingletoncop0000unse_e2m5/|title=John Singleton Copley in America|publisher=Metropolitan Museum of Art, H. N. Abrams|year=1995|isbn=0-87099-744-0|location=New York|type=exhibition catalogue|oclc=1244862408|display-authors=etal|url-access=registration|via=the Internet Archive}}
; సూచన గ్రంథాలు
* {{Cite book |last=Bénézit |first=Emmanuel |title=Benezit Dictionary of Artists |publisher=Gründ |year=2006 |isbn=2-7000-3082-6 |volume=12 |location=Paris |page=[https://archive.org/details/benezitdictionar12bene/page/1349/mode/1up 1349] |orig-year=first published in French in 1911–1923 |via=the Internet Archive}}
* {{cite DNB|wstitle=Smibert, John|first=Lionel Henry|last=Cust|volume=52|page=405}}
* {{cite encyclopedia|last=Kalfatovic|first=Martin R.|date=1999|title=Smibert, John|url=https://archive.org/details/americannational20garr/page/118/mode/2up|encyclopedia=American National Biography|editor-last=Garraty|editor-first=John Arthur|editor-last2=Carnes|editor-first2=Marc Christopher|volume=20|pages=118–120|location=Oxford, New York|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-512799-4|oclc=1028044182|via=the Internet Archive}}
* {{Cite encyclopedia|title=Smibert, John|date=1996|encyclopedia=The Dictionary of Art|publisher=Grove's Dictionaries|location=New York|url=https://archive.org/details/dictionaryofart28turn/page/869/mode/1up|last=Saunders|first=Richard H.|editor-last=Turner|editor-first=Jane|volume=28|pages=869–871|isbn=1-884446-00-0|oclc=1033666104|via=the Internet Archive}}
* {{Cite encyclopedia|last=Saunders|first=Richard H.|title=Smibert, John|date=2004|encyclopedia=Oxford Dictionary of National Biography|editor-last=Matthew|editor-first=H. C. G.|editor-last2=Harrison|name-list-style=amp|editor-first2=Brian|publisher=Oxford University Press|location=Oxford, New York|page=1001|url=https://archive.org/details/isbn_0198614004/page/1001/mode/1up|via=the Internet Archive|volume=50|isbn=0-19-861400-4|oclc=1035757202}}
* {{cite encyclopedia|last=Sizer|first=Theodore|date=1935|url=https://archive.org/details/dictionaryofamer17amer/page/228/mode/2up|title=Smibert, John|editor-last=Malone|editor-first=Dumas|encyclopedia=Dictionary of American Biography|volume=17|location=New York|publisher=Charles Scribner's Sons|pages=228–230|oclc=1042927728|via=the Internet Archive}}
* {{cite encyclopedia|date=1937|title=Smibert (Smybert), John|editor-last=Vollmer|editor-first=Hans|encyclopedia=Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler|language=de|volume=31|location=Leipzig|publisher=E. A. Seemann|pages=158–159}}

== బాహ్య లింకులు ==
* {{FadedPage|id=Smibert, John|name=John Smibert|author=yes}}
*''[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/82989/rec/60 అమెరికాలో జాన్ సింగిల్టన్ కాప్లీ],'' ది మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి పూర్తి వచన ప్రదర్శన కేటలాగ్, ఇందులో జాన్ స్మైబర్ట్‌కు సంబంధించిన సమాచారం ఉంది (సూచిక చూడండి)

{{DEFAULTSORT:స్మైబర్ట్, జాన్}}
[[వర్గం:1688 జననాలు]]
[[వర్గం:1751 మరణాలు]]
[[వర్గం:18వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:బోస్టన్ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:ప్రపంచ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]]</text>
      <sha1>ps3aexntdb3osi4qwxy22usdvqoa2vq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957321</id>
      <parentid>4957320</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T15:56:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20726" sha1="e9pcyca5p18my40b5vkrbgk2g7zarun" xml:space="preserve">{{Infobox artist|name=జాన్ స్మైబర్ట్|image=The Bermuda Group Dean Berkeley and his Entourage by John Smibert (cropped).jpeg|caption=సెల్ఫ్-పోర్ట్రెయిట్, {{circa|1739}}|birth_date=24 మార్చి 1688|birth_place=[[ఎడిన్‌బర్గ్]], స్కాట్లాండ్|death_date=2 ఏప్రిల్ 1751 (వయస్సు 63)|death_place=బోస్టన్, మసాచుసెట్స్, బ్రిటిష్ అమెరికా|nationality=|education=|field=చిత్తరువుల చిత్రలేఖనం|works=}}

'''జాన్ స్మైబర్ట్''' (24 మార్చి 1688 – 2 ఏప్రిల్ 1751) [[స్కాట్లాండ్|స్కాట్లాండ్‌]]&lt;nowiki/&gt;లో జన్మించిన [[చిత్రకారుడు]]. ఇతను చిత్తరువుల [[చిత్రలేఖనం]]&lt;nowiki/&gt;లో ప్రత్యేకత సాధించాడు. పదమూడు వలసరాజ్యాలలో పని చేసిన మొట్టమొదటి విద్యాపరంగా శిక్షణ పొందిన కళాకారుడు.{{sfn|Saunders|1996|p=869}}{{sfn|O'Donnell|2017|p=18}}&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/dudenaussprachew0000unse_c8b4_6|title=Duden Aussprachewörterbuch: Wörterbuch der deutschen Standardaussprache|last=Mangold|first=Max|publisher=Dudenverlag|year=1990|isbn=3-411-00916-0|edition=2nd|location=Mannheim, Wien, Zürich|page=[https://archive.org/details/dudenaussprachew0000unse_c8b4_6/page/n9/mode/1up 667]|language=de|oclc=1244724110|display-editors=etal|url-access=registration|via=the Internet Archive}}&lt;/ref&gt; 
== వృత్తి జీవితం ==
[[దస్త్రం:1734_Smibert_WeeklyRehearsal_Boston_Oct21.png|thumb|&quot;చిత్రకారుడు జాన్ స్మైబర్ట్ నూనెలు, కుంచెలతో పాటు అన్ని రకాల రంగులను పొడిగా లేదా మెత్తగా విక్రయిస్తాడు. ... 1734లో బోస్టన్‌లోని టౌన్-హౌస్, ఆరెంజ్ చెట్టు మధ్య ఉన్న క్వీన్-స్ట్రీట్‌లోని తన ఇంట్లో సహేతుకమైన ధరలకు టోకుగా లేదా చిల్లరగా అమ్ముతాడు&quot; అని ఉన్న ప్రకటన]]
[[దస్త్రం:John_Smibert_grave_memorial.jpg|thumb|స్మైబర్ట్ జ్ఞాపకార్థం గ్రానరీ బరియింగ్ గ్రౌండ్‌లో ఉన్న ఫలకం]]
స్మైబర్ట్ 1688 మార్చి 24న [[ఎడిన్‌బర్గ్]]‌లో జన్మించాడు. ఉన్నికి రంగులు వేసే అలిసన్, జాన్ స్మైబర్ట్ దంపతుల ఆరుగురు సంతానంలో ఇతను రెండవ చిన్నవాడు.{{sfn|Saunders|2004|p=1001}} 1702 నుండి 1709 వరకు ఎడిన్‌బర్గ్‌లో ఇళ్లకు రంగులు వేసే వ్యక్తి దగ్గర, ప్లాస్టరర్ దగ్గర అప్రెంటిస్‌గా పనిచేశాడు. 1709లో [[లండన్]] వెళ్ళి అక్కడ కోచ్ పెయింటర్‌గా, కాపీయిస్ట్‌గా పనిచేశాడు.&lt;ref name=&quot;Saunders&quot;&gt;Richard H. Saunders, John Smibert: Colonial America's first portrait painter, Yale University Press, 1995.&lt;/ref&gt;

1713-1716 మధ్యకాలంలో గ్రేట్ క్వీన్ స్ట్రీట్ అకాడమీలో సర్ గాడ్‌ఫ్రే నెల్లర్ వద్ద విద్యనభ్యసించాడు. ఆ తర్వాత చిత్తరువులు గీసే వ్యక్తిగా పని వెతుక్కుంటూ ఎడిన్‌బర్గ్ తిరిగి వచ్చాడు.&lt;ref name=&quot;Saunders&quot; /&gt; స్మైబర్ట్ పాత మాస్టర్స్ గీసిన చిత్రాలను కాపీ చేయడానికి 1719 నుండి 1722 వరకు [[ఇటలీ]]&lt;nowiki/&gt;లో పర్యటించాడు. వీటిలో టుస్కానీ గ్రాండ్ డ్యూక్ కోసిమో III డి మెడిసి సేకరణలోని కొన్ని చిత్రాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;Skinner, Basil (1966), ''Scots in Italy in the 18th Century'', National Galleries of Scotland, Edinburgh, p. 30&lt;/ref&gt; ఆ తర్వాత లండన్‌లో స్థిరపడి 1722 నుండి 1728 వరకు పోర్ట్రెయిట్ పెయింటర్‌గా పనిచేశాడు.&lt;ref name=&quot;Saunders&quot; /&gt; స్మైబర్ట్ రోజ్ అండ్ క్రౌన్ క్లబ్‌లో సభ్యుడయ్యాడు. జార్జ్ వెర్ట్యూ, జాన్ వూటన్, థామస్ గిబ్సన్, బెర్నార్డ్ లెన్స్ III, ఇతరులతో సహా దాని సభ్యుల సమూహ చిత్రపటం కోసం ఒక స్కెచ్ వేశాడు.

[[లండన్‌]]&lt;nowiki/&gt;లో అతను గీసిన చిత్రాలలో బిషప్ బర్కిలీ చిత్రపటం ఒకటి.&lt;ref name=DNB00&gt;{{harvnb|Cust|1897|p=405}}&lt;/ref&gt; బర్కిలీ బెర్ముడాలో స్థాపించాలనుకున్న కళాశాలలో ఫైన్ ఆర్ట్స్ ప్రొఫెసర్‌గా బాధ్యతలు చేపట్టాలనే ఉద్దేశ్యంతో 1728లో తనతో పాటు [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]] రావాలని స్మైబర్ట్‌ను ఒప్పించాడు. అయితే ఆ కళాశాల ఎప్పటికీ స్థాపించబడలేదు. స్మైబర్ట్ బోస్టన్‌లో స్థిరపడి 1730లో వివాహం చేసుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;&gt;{{EB1911|inline=y|wstitle=Smybert, John|volume=25|page=281}}&lt;/ref&gt; అతను బ్రాటిల్ స్ట్రీట్, క్వీన్-స్ట్రీట్ మూలలో నివసించాడు.&lt;ref&gt;Weekly Rehearsal, 21 October 1734; 26 May 1735&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;David Kruh. Always something doing: Boston's infamous Scollay Square, rev. ed. Boston: Northeastern Univ. Press, 1999; p.34.&lt;/ref&gt; అతను బోస్టన్‌లోని స్కాట్స్ ఛారిటబుల్ సొసైటీలో సభ్యుడు.

1728లో అతను డీన్ జార్జ్ బర్కిలీ, అతని పరివారం చిత్రపటాన్ని వేయడం ప్రారంభించాడు. దీనిని ది బెర్ముడా గ్రూప్ అని కూడా పిలుస్తారు. ఇది న్యూ [[ఇంగ్లాండు|ఇంగ్లాండ్‌]]&lt;nowiki/&gt;లో అత్యంత ప్రభావవంతమైన చిత్రపటాలలో ఒకటిగా నిలిచింది.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kloss |first=William |title=Masterworks of American Art: Course Guidebook |publisher=The Teaching Company |year=2008 |location=United States |pages=10}}&lt;/ref&gt; 
దీనిని జార్జ్ బర్కిలీ పోషకుడైన జాన్ వైన్‌రైట్ ప్రారంభించాడు. ఇది బెర్ముడాకు వెళ్లాలని యోచించిన యాత్ర సభ్యులను వర్ణిస్తుంది. ప్రస్తుతం యేల్ యూనివర్శిటీ ఆర్ట్ గ్యాలరీలో ఉన్న ఈ చిత్రంలో కుడివైపున బర్కిలీ, ఎడమవైపున కూర్చున్న వైన్‌రైట్, చివర ఎడమవైపున నిలబడి ఉన్న స్మైబర్ట్ ఉన్నారు.&lt;ref&gt;[https://artgallery.yale.edu/collections/objects/21 Yale University Art Gallery]. Retrieved 12 March 2023.&lt;/ref&gt;

స్మైబర్ట్ జోనాథన్ ఎడ్వర్డ్స్, న్యాయమూర్తి ఎడ్మండ్ క్విన్సీ (బోస్టన్‌లోని మ్యూజియం ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్‌లో ఉంది), మిసెస్ స్మైబర్ట్, పీటర్ ఫ్యాన్యుయిల్, గవర్నర్ జాన్ ఎండెకాట్ (మసాచుసెట్స్ హిస్టారికల్ సొసైటీలో ఉంది), జాన్ లవెల్ (మెమోరియల్ హాల్, హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం), బహుశా సర్ విలియం పెప్పరెల్ చిత్రపటాలను చిత్రించాడు. అతని రచనల నమూనాలు హార్వర్డ్, యేల్ విశ్వవిద్యాలయాలు, బౌడోయిన్ కళాశాల, మసాచుసెట్స్ హిస్టారికల్ సొసైటీ, న్యూ ఇంగ్లాండ్ హిస్టారికల్, జెనెలాజికల్ సొసైటీల వద్ద ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;/&gt;

1734లో స్మైబర్ట్ ఒక దుకాణాన్ని తెరిచాడు. అక్కడ అతను రంగులు, కళాకారులకు అవసరమైన ఇతర వస్తువులు, ప్రింట్‌లను విక్రయించాడు. దుకాణం పైభాగంలో ఉన్న తన స్టూడియోలో అతను [[ఐరోపా]]&lt;nowiki/&gt;లో వేసిన పాత మాస్టర్స్ కాస్ట్‌లు, కాపీలను ప్రదర్శించాడు. రిచర్డ్ సాండర్స్ &quot;అమెరికా మొట్టమొదటి ఆర్ట్ గ్యాలరీ&quot; అని పిలిచిన ఈ సేకరణ చార్లెస్ విల్సన్ పీల్, గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్, జాన్ ట్రంబుల్‌లకు ప్రారంభ కళాత్మక విద్యను అందించింది.&lt;ref name=&quot;OAO&quot;&gt;''John Smibert'', Oxford Art Online&lt;/ref&gt;

1740, 1742 మధ్యకాలంలో అతను అసలైన ఫ్యాన్యుయిల్ హాల్‌కు వాస్తుశిల్పిగా పనిచేశాడు. దీనిని అతను [[ఇంగ్లీష్]] కంట్రీ మార్కెట్ శైలిలో రూపొందించాడు. ఈ హాల్ 1761లో కాలిపోయింది, తర్వాత పునరుద్ధరించబడింది. ఆ తర్వాత 1806లో చార్లెస్ బుల్‌ఫించ్ దీనిని బాగా విస్తరించి మార్పులు చేశాడు.

అతని కుమారుడు నథానియల్ కూడా చిత్రకారుడే. బోస్టన్‌లోని గ్రానరీ బరియింగ్ గ్రౌండ్‌లోని 62వ సమాధిలో స్మైబర్ట్ అంత్యక్రియలు జరిగాయి.{{Citation needed|date=March 2023}}

== చిత్రమాలిక ==
&lt;gallery&gt;

John Smibert - Benjamin Moreland, High Master of St. Paul's School - Google Art Project (cropped).jpg|''బెంజమిన్ మోర్లాండ్, సెయింట్ పాల్స్ స్కూల్ హై మాస్టర్'' (1724)
John Smibert - Sir John Rushout, Bt. - Google Art Project (cropped).jpg|''సర్ జాన్ రషౌట్, Bt.'' (1726)
John Smibert - Bishop George Berkeley - Google Art Project (cropped).jpg|''బిషప్ జార్జ్ బర్కిలీ'' (1727)
The Bermuda Group Dean Berkeley and his Entourage by John Smibert.jpeg|''ది బెర్ముడా గ్రూప్ (డీన్ బర్కిలీ, అతని పరివారం)'' (1728–1739)
WLA lacma Smibert Scotland portrait of Paul Mascarene.jpg|''పాల్ మస్కరీన్ చిత్రపటం'' (1729)
John Smibert - Judge Samuel Sewall - 58.358 - Museum of Fine Arts.jpg|''న్యాయమూర్తి శామ్యూల్ సెవాల్'' (1729)
Francis Brinley MET DT53 (cropped).jpg|''ఫ్రాన్సిస్ బ్రిన్లీ'' ({{circa|1729}})
John Smibert - Portrait of a Man in a Dressing Gown - O 5477 - Slovak National Gallery.jpg|''డ్రెస్సింగ్ గౌనులో ఉన్న వ్యక్తి చిత్రపటం'' (1730)
George Berkeley by John Smibert.jpg|''జార్జ్ బర్కిలీ చిత్రపటం'' (1730)
John Smibert - Richard Bill - 1944.28 - Art Institute of Chicago.jpg|''రిచర్డ్ బిల్'' (1733)
John Smibert - Portrait of Samuel Pemberton - B.72.7 - Museum of Fine Arts (cropped).jpg|''శామ్యూల్ పెంబర్టన్ చిత్రపటం'' (1734)
John Cotton by Smibert.jpg|''ది రెవ్. జాన్ కాటన్'' (1735)
John Smibert - Judge Edmund Quincy - 76.348 - Museum of Fine Arts (cropped).jpg|''న్యాయమూర్తి ఎడ్మండ్ క్విన్సీ'' (1737)
Peter Faneuil by John Smibert, c. 1742, oil on canvas, from the National Portrait Gallery - NPG-NPG 2019 25.jpg|''పీటర్ ఫ్యాన్యుయిల్'' ({{circa|1742}})

&lt;/gallery&gt;

== మూలాలు ==
{{reflist}}

== మరింత చదవడానికి ==
{{commons category|John Smibert}}
; ప్రాథమిక మూలాలు
* {{cite book|last=Smibert|first=John|date=1969|url=https://archive.org/details/notebookofjohnsm00smib|title=The Notebook of John Smibert|location=Boston|publisher=Massachusetts Historical Society|oclc=6380|via=the Internet Archive}}
* {{cite journal|last=Vertue|first=George|date=1934|title=The Note-Books of George Vertue Relating to Artists and Collections in England (III)|journal=The Walpole Society|volume=22|at=whole issue|jstor=i40086509}}
; సాధారణ అధ్యయనాలు
* {{Cite book|last=Foote|first=Henry Wilder|url=https://archive.org/details/johnsmibertpaint0000foot/|title=John Smibert, Painter With a Descriptive Catalogue of Portraits, and Notes on the Work of Nathaniel Smibert|publisher=Harvard University Press|year=1950|location=Cambridge|oclc=900850057|url-access=registration|via=the Internet Archive}}
* {{cite book|first=Richard H.|last=Saunders|date=1995|url=https://books.google.com/books?id=Wklq3JItYOgC|title=John Smibert: Colonial America's First Portrait Painter|location=New Haven, London|publisher=Yale University Press|isbn=0-300-04258-2|oclc=31607421}}
; అదనపు గమనికలు
* {{cite journal|url=https://www.academia.edu/31880971|title=Depicting Berkeleyan Idealism: A Study of Two Portraits by John Smibert|last=O'Donnell|first=C. Oliver|date=2017|journal=Word &amp; Image|volume=33|issue=1|pages=18–34|doi=10.1080/02666286.2016.1230698 |via=Academia.edu}}
* {{cite journal|first1=Charles|last1=Deane|first2=Augustus T.|last2=Perkins|first3=Oliver|last3=Wendell Holmes|date=1878|title=December Meeting, 1878|journal=Proceedings of the Massachusetts Historical Society|volume=17|pages=380–475|jstor=25079537|postscript=. See pp. 385–399 for A. T. Perkins' reports, &quot;Portraits by Blackburn&quot; and &quot;Portraits by Smibert&quot;}}
* {{cite book|last=Rather|first=Susan|date=2016|url=https://archive.org/details/americanschoolar0000rath/|url-access=registration|title=The American School: Artists and Status in the Late-Colonial and Early National Era|location=New Haven, London|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-21461-1|via=the Internet Archive}}
* {{Cite book|last=Rebora|first=Carol|url=https://archive.org/details/johnsingletoncop0000unse_e2m5/|title=John Singleton Copley in America|publisher=Metropolitan Museum of Art, H. N. Abrams|year=1995|isbn=0-87099-744-0|location=New York|type=exhibition catalogue|oclc=1244862408|display-authors=etal|url-access=registration|via=the Internet Archive}}
; సూచన గ్రంథాలు
* {{Cite book |last=Bénézit |first=Emmanuel |title=Benezit Dictionary of Artists |publisher=Gründ |year=2006 |isbn=2-7000-3082-6 |volume=12 |location=Paris |page=[https://archive.org/details/benezitdictionar12bene/page/1349/mode/1up 1349] |orig-year=first published in French in 1911–1923 |via=the Internet Archive}}
* {{cite DNB|wstitle=Smibert, John|first=Lionel Henry|last=Cust|volume=52|page=405}}
* {{cite encyclopedia|last=Kalfatovic|first=Martin R.|date=1999|title=Smibert, John|url=https://archive.org/details/americannational20garr/page/118/mode/2up|encyclopedia=American National Biography|editor-last=Garraty|editor-first=John Arthur|editor-last2=Carnes|editor-first2=Marc Christopher|volume=20|pages=118–120|location=Oxford, New York|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-512799-4|oclc=1028044182|via=the Internet Archive}}
* {{Cite encyclopedia|title=Smibert, John|date=1996|encyclopedia=The Dictionary of Art|publisher=Grove's Dictionaries|location=New York|url=https://archive.org/details/dictionaryofart28turn/page/869/mode/1up|last=Saunders|first=Richard H.|editor-last=Turner|editor-first=Jane|volume=28|pages=869–871|isbn=1-884446-00-0|oclc=1033666104|via=the Internet Archive}}
* {{Cite encyclopedia|last=Saunders|first=Richard H.|title=Smibert, John|date=2004|encyclopedia=Oxford Dictionary of National Biography|editor-last=Matthew|editor-first=H. C. G.|editor-last2=Harrison|name-list-style=amp|editor-first2=Brian|publisher=Oxford University Press|location=Oxford, New York|page=1001|url=https://archive.org/details/isbn_0198614004/page/1001/mode/1up|via=the Internet Archive|volume=50|isbn=0-19-861400-4|oclc=1035757202}}
* {{cite encyclopedia|last=Sizer|first=Theodore|date=1935|url=https://archive.org/details/dictionaryofamer17amer/page/228/mode/2up|title=Smibert, John|editor-last=Malone|editor-first=Dumas|encyclopedia=Dictionary of American Biography|volume=17|location=New York|publisher=Charles Scribner's Sons|pages=228–230|oclc=1042927728|via=the Internet Archive}}
* {{cite encyclopedia|date=1937|title=Smibert (Smybert), John|editor-last=Vollmer|editor-first=Hans|encyclopedia=Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler|language=de|volume=31|location=Leipzig|publisher=E. A. Seemann|pages=158–159}}

== బాహ్య లింకులు ==
* {{FadedPage|id=Smibert, John|name=John Smibert|author=yes}}
*''[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/82989/rec/60 అమెరికాలో జాన్ సింగిల్టన్ కాప్లీ],'' ది మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి పూర్తి వచన ప్రదర్శన కేటలాగ్, ఇందులో జాన్ స్మైబర్ట్‌కు సంబంధించిన సమాచారం ఉంది (సూచిక చూడండి)

{{DEFAULTSORT:స్మైబర్ట్, జాన్}}
[[వర్గం:1688 జననాలు]]
[[వర్గం:1751 మరణాలు]]
[[వర్గం:18వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:బోస్టన్ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:ప్రపంచ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]]</text>
      <sha1>e9pcyca5p18my40b5vkrbgk2g7zarun</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957341</id>
      <parentid>4957321</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:30:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20724" sha1="pu81681i6pny0opvbgktx14q5igqdgh" xml:space="preserve">{{Infobox artist|name=జాన్ స్మైబర్ట్|image=The Bermuda Group Dean Berkeley and his Entourage by John Smibert (cropped).jpeg|caption=సెల్ఫ్-పోర్ట్రెయిట్, {{circa|1739}}|birth_date=24 మార్చి 1688|birth_place=[[ఎడిన్‌బర్గ్]], స్కాట్లాండ్|death_date=2 ఏప్రిల్ 1751 (వయస్సు 63)|death_place=బోస్టన్, మసాచుసెట్స్, బ్రిటిష్ అమెరికా|nationality=|education=|field=చిత్తరువుల చిత్రలేఖనం|works=}}

'''జాన్ స్మిబర్ట్''' (24 మార్చి 1688 – 2 ఏప్రిల్ 1751) [[స్కాట్లాండ్|స్కాట్లాండ్‌]]&lt;nowiki/&gt;లో జన్మించిన [[చిత్రకారుడు]]. ఇతను చిత్తరువుల [[చిత్రలేఖనం]]&lt;nowiki/&gt;లో ప్రత్యేకత సాధించాడు. పదమూడు వలసరాజ్యాలలో పని చేసిన మొట్టమొదటి విద్యాపరంగా శిక్షణ పొందిన కళాకారుడు.{{sfn|Saunders|1996|p=869}}{{sfn|O'Donnell|2017|p=18}}&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/dudenaussprachew0000unse_c8b4_6|title=Duden Aussprachewörterbuch: Wörterbuch der deutschen Standardaussprache|last=Mangold|first=Max|publisher=Dudenverlag|year=1990|isbn=3-411-00916-0|edition=2nd|location=Mannheim, Wien, Zürich|page=[https://archive.org/details/dudenaussprachew0000unse_c8b4_6/page/n9/mode/1up 667]|language=de|oclc=1244724110|display-editors=etal|url-access=registration|via=the Internet Archive}}&lt;/ref&gt; 
== వృత్తి జీవితం ==
[[దస్త్రం:1734_Smibert_WeeklyRehearsal_Boston_Oct21.png|thumb|&quot;చిత్రకారుడు జాన్ స్మైబర్ట్ నూనెలు, కుంచెలతో పాటు అన్ని రకాల రంగులను పొడిగా లేదా మెత్తగా విక్రయిస్తాడు. ... 1734లో బోస్టన్‌లోని టౌన్-హౌస్, ఆరెంజ్ చెట్టు మధ్య ఉన్న క్వీన్-స్ట్రీట్‌లోని తన ఇంట్లో సహేతుకమైన ధరలకు టోకుగా లేదా చిల్లరగా అమ్ముతాడు&quot; అని ఉన్న ప్రకటన]]
[[దస్త్రం:John_Smibert_grave_memorial.jpg|thumb|స్మైబర్ట్ జ్ఞాపకార్థం గ్రానరీ బరియింగ్ గ్రౌండ్‌లో ఉన్న ఫలకం]]
స్మిబర్ట్ 1688 మార్చి 24న [[ఎడిన్‌బర్గ్]]‌లో జన్మించాడు. ఉన్నికి రంగులు వేసే అలిసన్, జాన్ స్మైబర్ట్ దంపతుల ఆరుగురు సంతానంలో ఇతను రెండవ చిన్నవాడు.{{sfn|Saunders|2004|p=1001}} 1702 నుండి 1709 వరకు ఎడిన్‌బర్గ్‌లో ఇళ్లకు రంగులు వేసే వ్యక్తి దగ్గర, ప్లాస్టరర్ దగ్గర అప్రెంటిస్‌గా పనిచేశాడు. 1709లో [[లండన్]] వెళ్ళి అక్కడ కోచ్ పెయింటర్‌గా, కాపీయిస్ట్‌గా పనిచేశాడు.&lt;ref name=&quot;Saunders&quot;&gt;Richard H. Saunders, John Smibert: Colonial America's first portrait painter, Yale University Press, 1995.&lt;/ref&gt;

1713-1716 మధ్యకాలంలో గ్రేట్ క్వీన్ స్ట్రీట్ అకాడమీలో సర్ గాడ్‌ఫ్రే నెల్లర్ వద్ద విద్యనభ్యసించాడు. ఆ తర్వాత చిత్తరువులు గీసే వ్యక్తిగా పని వెతుక్కుంటూ ఎడిన్‌బర్గ్ తిరిగి వచ్చాడు.&lt;ref name=&quot;Saunders&quot; /&gt; స్మిబర్ట్ పాత మాస్టర్స్ గీసిన చిత్రాలను కాపీ చేయడానికి 1719 నుండి 1722 వరకు [[ఇటలీ]]&lt;nowiki/&gt;లో పర్యటించాడు. వీటిలో టుస్కానీ గ్రాండ్ డ్యూక్ కోసిమో III డి మెడిసి సేకరణలోని కొన్ని చిత్రాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;Skinner, Basil (1966), ''Scots in Italy in the 18th Century'', National Galleries of Scotland, Edinburgh, p. 30&lt;/ref&gt; ఆ తర్వాత లండన్‌లో స్థిరపడి 1722 నుండి 1728 వరకు పోర్ట్రెయిట్ పెయింటర్‌గా పనిచేశాడు.&lt;ref name=&quot;Saunders&quot; /&gt; స్మిబర్ట్ రోజ్ అండ్ క్రౌన్ క్లబ్‌లో సభ్యుడయ్యాడు. జార్జ్ వెర్ట్యూ, జాన్ వూటన్, థామస్ గిబ్సన్, బెర్నార్డ్ లెన్స్ III, ఇతరులతో సహా దాని సభ్యుల సమూహ చిత్రపటం కోసం ఒక స్కెచ్ వేశాడు.

[[లండన్‌]]&lt;nowiki/&gt;లో అతను గీసిన చిత్రాలలో బిషప్ బర్కిలీ చిత్రపటం ఒకటి.&lt;ref name=DNB00&gt;{{harvnb|Cust|1897|p=405}}&lt;/ref&gt; బర్కిలీ బెర్ముడాలో స్థాపించాలనుకున్న కళాశాలలో ఫైన్ ఆర్ట్స్ ప్రొఫెసర్‌గా బాధ్యతలు చేపట్టాలనే ఉద్దేశ్యంతో 1728లో తనతో పాటు [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]] రావాలని స్మిబర్ట్ ను ఒప్పించాడు. అయితే ఆ కళాశాల ఎప్పటికీ స్థాపించబడలేదు. స్మైబర్ట్ బోస్టన్‌లో స్థిరపడి 1730లో వివాహం చేసుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;&gt;{{EB1911|inline=y|wstitle=Smybert, John|volume=25|page=281}}&lt;/ref&gt; అతను బ్రాటిల్ స్ట్రీట్, క్వీన్-స్ట్రీట్ మూలలో నివసించాడు.&lt;ref&gt;Weekly Rehearsal, 21 October 1734; 26 May 1735&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;David Kruh. Always something doing: Boston's infamous Scollay Square, rev. ed. Boston: Northeastern Univ. Press, 1999; p.34.&lt;/ref&gt; అతను బోస్టన్‌లోని స్కాట్స్ ఛారిటబుల్ సొసైటీలో సభ్యుడు.

1728లో అతను డీన్ జార్జ్ బర్కిలీ, అతని పరివారం చిత్రపటాన్ని వేయడం ప్రారంభించాడు. దీనిని ది బెర్ముడా గ్రూప్ అని కూడా పిలుస్తారు. ఇది న్యూ [[ఇంగ్లాండు|ఇంగ్లాండ్‌]]&lt;nowiki/&gt;లో అత్యంత ప్రభావవంతమైన చిత్రపటాలలో ఒకటిగా నిలిచింది.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kloss |first=William |title=Masterworks of American Art: Course Guidebook |publisher=The Teaching Company |year=2008 |location=United States |pages=10}}&lt;/ref&gt;  దీనిని జార్జ్ బర్కిలీ పోషకుడైన జాన్ వైన్‌రైట్ ప్రారంభించాడు. ఇది బెర్ముడాకు వెళ్లాలని యోచించిన యాత్ర సభ్యులను వర్ణిస్తుంది. ప్రస్తుతం యేల్ యూనివర్శిటీ ఆర్ట్ గ్యాలరీలో ఉన్న ఈ చిత్రంలో కుడివైపున బర్కిలీ, ఎడమవైపున కూర్చున్న వైన్‌రైట్, చివర ఎడమవైపున నిలబడి ఉన్న స్మైబర్ట్ ఉన్నారు.&lt;ref&gt;[https://artgallery.yale.edu/collections/objects/21 Yale University Art Gallery]. Retrieved 12 March 2023.&lt;/ref&gt;

స్మిబర్ట్ జోనాథన్ ఎడ్వర్డ్స్, న్యాయమూర్తి ఎడ్మండ్ క్విన్సీ (బోస్టన్‌లోని మ్యూజియం ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్‌లో ఉంది), మిసెస్ స్మైబర్ట్, పీటర్ ఫ్యాన్యుయిల్, గవర్నర్ జాన్ ఎండెకాట్ (మసాచుసెట్స్ హిస్టారికల్ సొసైటీలో ఉంది), జాన్ లవెల్ (మెమోరియల్ హాల్, హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం), బహుశా సర్ విలియం పెప్పరెల్ చిత్రపటాలను చిత్రించాడు. అతని రచనల నమూనాలు హార్వర్డ్, యేల్ విశ్వవిద్యాలయాలు, బౌడోయిన్ కళాశాల, మసాచుసెట్స్ హిస్టారికల్ సొసైటీ, న్యూ ఇంగ్లాండ్ హిస్టారికల్, జెనెలాజికల్ సొసైటీల వద్ద ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;/&gt;

1734లో స్మిబర్ట్ ఒక దుకాణాన్ని తెరిచాడు. అక్కడ అతను రంగులు, కళాకారులకు అవసరమైన ఇతర వస్తువులు, ప్రింట్‌లను విక్రయించాడు. దుకాణం పైభాగంలో ఉన్న తన స్టూడియోలో అతను [[ఐరోపా]]&lt;nowiki/&gt;లో వేసిన పాత మాస్టర్స్ కాస్ట్‌లు, కాపీలను ప్రదర్శించాడు. రిచర్డ్ సాండర్స్ &quot;అమెరికా మొట్టమొదటి ఆర్ట్ గ్యాలరీ&quot; అని పిలిచిన ఈ సేకరణ చార్లెస్ విల్సన్ పీల్, గిల్బర్ట్ స్టువర్ట్, జాన్ ట్రంబుల్‌లకు ప్రారంభ కళాత్మక విద్యను అందించింది.&lt;ref name=&quot;OAO&quot;&gt;''John Smibert'', Oxford Art Online&lt;/ref&gt;

1740, 1742 మధ్యకాలంలో అతను అసలైన ఫ్యాన్యుయిల్ హాల్‌కు వాస్తుశిల్పిగా పనిచేశాడు. దీనిని అతను [[ఇంగ్లీష్]] కంట్రీ మార్కెట్ శైలిలో రూపొందించాడు. ఈ హాల్ 1761లో కాలిపోయింది, తర్వాత పునరుద్ధరించబడింది. ఆ తర్వాత 1806లో చార్లెస్ బుల్‌ఫించ్ దీనిని బాగా విస్తరించి మార్పులు చేశాడు.

అతని కుమారుడు నథానియల్ కూడా చిత్రకారుడే. బోస్టన్‌లోని గ్రానరీ బరియింగ్ గ్రౌండ్‌లోని 62వ సమాధిలో స్మిబర్ట్ అంత్యక్రియలు జరిగాయి.{{Citation needed|date=March 2023}}

== చిత్రమాలిక ==
&lt;gallery&gt;

John Smibert - Benjamin Moreland, High Master of St. Paul's School - Google Art Project (cropped).jpg|''బెంజమిన్ మోర్లాండ్, సెయింట్ పాల్స్ స్కూల్ హై మాస్టర్'' (1724)
John Smibert - Sir John Rushout, Bt. - Google Art Project (cropped).jpg|''సర్ జాన్ రషౌట్, Bt.'' (1726)
John Smibert - Bishop George Berkeley - Google Art Project (cropped).jpg|''బిషప్ జార్జ్ బర్కిలీ'' (1727)
The Bermuda Group Dean Berkeley and his Entourage by John Smibert.jpeg|''ది బెర్ముడా గ్రూప్ (డీన్ బర్కిలీ, అతని పరివారం)'' (1728–1739)
WLA lacma Smibert Scotland portrait of Paul Mascarene.jpg|''పాల్ మస్కరీన్ చిత్రపటం'' (1729)
John Smibert - Judge Samuel Sewall - 58.358 - Museum of Fine Arts.jpg|''న్యాయమూర్తి శామ్యూల్ సెవాల్'' (1729)
Francis Brinley MET DT53 (cropped).jpg|''ఫ్రాన్సిస్ బ్రిన్లీ'' ({{circa|1729}})
John Smibert - Portrait of a Man in a Dressing Gown - O 5477 - Slovak National Gallery.jpg|''డ్రెస్సింగ్ గౌనులో ఉన్న వ్యక్తి చిత్రపటం'' (1730)
George Berkeley by John Smibert.jpg|''జార్జ్ బర్కిలీ చిత్రపటం'' (1730)
John Smibert - Richard Bill - 1944.28 - Art Institute of Chicago.jpg|''రిచర్డ్ బిల్'' (1733)
John Smibert - Portrait of Samuel Pemberton - B.72.7 - Museum of Fine Arts (cropped).jpg|''శామ్యూల్ పెంబర్టన్ చిత్రపటం'' (1734)
John Cotton by Smibert.jpg|''ది రెవ్. జాన్ కాటన్'' (1735)
John Smibert - Judge Edmund Quincy - 76.348 - Museum of Fine Arts (cropped).jpg|''న్యాయమూర్తి ఎడ్మండ్ క్విన్సీ'' (1737)
Peter Faneuil by John Smibert, c. 1742, oil on canvas, from the National Portrait Gallery - NPG-NPG 2019 25.jpg|''పీటర్ ఫ్యాన్యుయిల్'' ({{circa|1742}})

&lt;/gallery&gt;

== మూలాలు ==
{{reflist}}

== మరింత చదవడానికి ==
{{commons category|John Smibert}}
; ప్రాథమిక మూలాలు
* {{cite book|last=Smibert|first=John|date=1969|url=https://archive.org/details/notebookofjohnsm00smib|title=The Notebook of John Smibert|location=Boston|publisher=Massachusetts Historical Society|oclc=6380|via=the Internet Archive}}
* {{cite journal|last=Vertue|first=George|date=1934|title=The Note-Books of George Vertue Relating to Artists and Collections in England (III)|journal=The Walpole Society|volume=22|at=whole issue|jstor=i40086509}}
; సాధారణ అధ్యయనాలు
* {{Cite book|last=Foote|first=Henry Wilder|url=https://archive.org/details/johnsmibertpaint0000foot/|title=John Smibert, Painter With a Descriptive Catalogue of Portraits, and Notes on the Work of Nathaniel Smibert|publisher=Harvard University Press|year=1950|location=Cambridge|oclc=900850057|url-access=registration|via=the Internet Archive}}
* {{cite book|first=Richard H.|last=Saunders|date=1995|url=https://books.google.com/books?id=Wklq3JItYOgC|title=John Smibert: Colonial America's First Portrait Painter|location=New Haven, London|publisher=Yale University Press|isbn=0-300-04258-2|oclc=31607421}}
; అదనపు గమనికలు
* {{cite journal|url=https://www.academia.edu/31880971|title=Depicting Berkeleyan Idealism: A Study of Two Portraits by John Smibert|last=O'Donnell|first=C. Oliver|date=2017|journal=Word &amp; Image|volume=33|issue=1|pages=18–34|doi=10.1080/02666286.2016.1230698 |via=Academia.edu}}
* {{cite journal|first1=Charles|last1=Deane|first2=Augustus T.|last2=Perkins|first3=Oliver|last3=Wendell Holmes|date=1878|title=December Meeting, 1878|journal=Proceedings of the Massachusetts Historical Society|volume=17|pages=380–475|jstor=25079537|postscript=. See pp. 385–399 for A. T. Perkins' reports, &quot;Portraits by Blackburn&quot; and &quot;Portraits by Smibert&quot;}}
* {{cite book|last=Rather|first=Susan|date=2016|url=https://archive.org/details/americanschoolar0000rath/|url-access=registration|title=The American School: Artists and Status in the Late-Colonial and Early National Era|location=New Haven, London|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-21461-1|via=the Internet Archive}}
* {{Cite book|last=Rebora|first=Carol|url=https://archive.org/details/johnsingletoncop0000unse_e2m5/|title=John Singleton Copley in America|publisher=Metropolitan Museum of Art, H. N. Abrams|year=1995|isbn=0-87099-744-0|location=New York|type=exhibition catalogue|oclc=1244862408|display-authors=etal|url-access=registration|via=the Internet Archive}}
; సూచన గ్రంథాలు
* {{Cite book |last=Bénézit |first=Emmanuel |title=Benezit Dictionary of Artists |publisher=Gründ |year=2006 |isbn=2-7000-3082-6 |volume=12 |location=Paris |page=[https://archive.org/details/benezitdictionar12bene/page/1349/mode/1up 1349] |orig-year=first published in French in 1911–1923 |via=the Internet Archive}}
* {{cite DNB|wstitle=Smibert, John|first=Lionel Henry|last=Cust|volume=52|page=405}}
* {{cite encyclopedia|last=Kalfatovic|first=Martin R.|date=1999|title=Smibert, John|url=https://archive.org/details/americannational20garr/page/118/mode/2up|encyclopedia=American National Biography|editor-last=Garraty|editor-first=John Arthur|editor-last2=Carnes|editor-first2=Marc Christopher|volume=20|pages=118–120|location=Oxford, New York|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-512799-4|oclc=1028044182|via=the Internet Archive}}
* {{Cite encyclopedia|title=Smibert, John|date=1996|encyclopedia=The Dictionary of Art|publisher=Grove's Dictionaries|location=New York|url=https://archive.org/details/dictionaryofart28turn/page/869/mode/1up|last=Saunders|first=Richard H.|editor-last=Turner|editor-first=Jane|volume=28|pages=869–871|isbn=1-884446-00-0|oclc=1033666104|via=the Internet Archive}}
* {{Cite encyclopedia|last=Saunders|first=Richard H.|title=Smibert, John|date=2004|encyclopedia=Oxford Dictionary of National Biography|editor-last=Matthew|editor-first=H. C. G.|editor-last2=Harrison|name-list-style=amp|editor-first2=Brian|publisher=Oxford University Press|location=Oxford, New York|page=1001|url=https://archive.org/details/isbn_0198614004/page/1001/mode/1up|via=the Internet Archive|volume=50|isbn=0-19-861400-4|oclc=1035757202}}
* {{cite encyclopedia|last=Sizer|first=Theodore|date=1935|url=https://archive.org/details/dictionaryofamer17amer/page/228/mode/2up|title=Smibert, John|editor-last=Malone|editor-first=Dumas|encyclopedia=Dictionary of American Biography|volume=17|location=New York|publisher=Charles Scribner's Sons|pages=228–230|oclc=1042927728|via=the Internet Archive}}
* {{cite encyclopedia|date=1937|title=Smibert (Smybert), John|editor-last=Vollmer|editor-first=Hans|encyclopedia=Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler|language=de|volume=31|location=Leipzig|publisher=E. A. Seemann|pages=158–159}}

== బాహ్య లింకులు ==
* {{FadedPage|id=Smibert, John|name=John Smibert|author=yes}}
*''[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/82989/rec/60 అమెరికాలో జాన్ సింగిల్టన్ కాప్లీ],'' ది మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి పూర్తి వచన ప్రదర్శన కేటలాగ్, ఇందులో జాన్ స్మైబర్ట్‌కు సంబంధించిన సమాచారం ఉంది (సూచిక చూడండి)

{{DEFAULTSORT:స్మైబర్ట్, జాన్}}
[[వర్గం:1688 జననాలు]]
[[వర్గం:1751 మరణాలు]]
[[వర్గం:18వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:బోస్టన్ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:ప్రపంచ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]]</text>
      <sha1>pu81681i6pny0opvbgktx14q5igqdgh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>అలంకార శాస్త్ర గ్రంథాలు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509567</id>
    <revision>
      <id>4957326</id>
      <timestamp>2026-09-13T16:14:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jadisurender</username>
        <id>152409</id>
      </contributor>
      <comment>మూలాలు</comment>
      <origin>4957326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6392" sha1="gj5et89wrhuj3yi9av6426wxzfxnvew" xml:space="preserve">'''అలంకార శాస్త్ర గ్రంథాలు''' భారతీయ సాహిత్య చరిత్రలో కావ్య సౌందర్యాన్ని, శబ్దార్థాల వైశిష్ట్యాన్ని, రస స్వరూపాన్ని వివరించే అత్యంత ముఖ్యమైన గ్రంథాలు. సంస్కృత సాహిత్యంలోని అలంకార శాస్త్ర సిద్ధాంతాల ఆధారంగానే తెలుగులోనూ ఎన్నో అలంకార గ్రంథాలు వెలువడ్డాయి. కావ్యానికి బాహ్య సౌందర్యాన్ని ఇచ్చే శబ్ద, అర్థ అలంకారాలతో పాటు, కావ్య ఆత్మగా పరిగణించబడే రసం, ధ్వని, గుణం వంటి విషయాలను ఈ గ్రంథాలు చర్చిస్తాయి.

== ప్రముఖ సంస్కృత అలంకార శాస్త్ర గ్రంథాలు ==
తెలుగు సాహిత్యానికి మరియు విమర్శకు పునాది వేసిన కొన్ని ప్రాచీన సంస్కృత అలంకార గ్రంథాలు:

* '''నాట్యశాస్త్రం (భరతముని):''' ఇది భారతీయ అలంకార శాస్త్రానికి, నాట్యకళకు ప్రథమ మరియు మూల గ్రంథం. ఇందులో రస సిద్ధాంతం తొలిసారిగా ప్రతిపాదించబడింది.
* '''కావ్యాలంకారము (భామహుడు):''' భరతుని నాట్యశాస్త్రం తర్వాత కావ్య గుణదోషాలను, అలంకారాలను విడిగా చర్చించిన తొలి స్వతంత్ర గ్రంథం ఇది.
* '''కావ్యాదర్శము (దండి):''' కావ్య లక్షణాలను, మార్గాలను (వైదర్భి, గౌడి) స్పష్టంగా వివరించిన గ్రంథం.
* '''ధ్వన్యాలోకము (ఆనందవర్ధనుడు):''' కావ్యానికి &quot;ధ్వని&quot; (సంగ్రహార్థం లేదా వ్యంగ్యార్థం) ఆత్మ వంటిదని నిరూపించిన విశిష్ట గ్రంథం.
* '''కావ్యప్రకాశము (మమ్మటుడు):''' అంతకుముందున్న అలంకార సిద్ధాంతాలన్నింటినీ క్రోడీకరించి రాసిన సమగ్ర అలంకార శాస్త్ర గ్రంథం.
* '''సాహిత్యదర్పణము (విశ్వనాథ కవిరాజు):''' &quot;వాక్యం రసాత్మకం కావ్యం&quot; (రసవంతమైన వాక్యమే కావ్యం) అనే ప్రసిద్ధ సూత్రాన్ని ఇందులో ప్రతిపాదించారు.

== ప్రముఖ తెలుగు అలంకార శాస్త్ర గ్రంథాలు ==
సంస్కృత గ్రంథాల అనుసరణగా మరియు స్వతంత్రంగా తెలుగులో వెలువడిన ముఖ్యమైన అలంకార గ్రంథాలు:

* '''కావ్యాలంకార చూడామణి (విన్నకోట పెద్దన):''' తెలుగులో వెలువడిన మొట్టమొదటి సమగ్ర అలంకార శాస్త్ర గ్రంథం. ఇందులో కావ్య స్వరూపంతో పాటు తెలుగు వ్యాకరణ విశేషాలు కూడా ఉన్నాయి.
* '''ఆంధ్రచంద్రాలోకము (అడిదము సూరకవి):''' జయదేవుని సంస్కృత 'చంద్రాలోకం' ఆధారంగా తెలుగులో సులభ శైలిలో రాయబడిన అలంకార గ్రంథం.
* '''నరసభూపాలీయము (భట్టుమూర్తి / రామరాజభూషణుడు):''' విద్యానాథుని 'ప్రతాపరుద్రీయం' ఆధారంగా రాయబడిన ప్రసిద్ధ అలంకార గ్రంథం. తెలుగు ప్రబంధ యుగంలో దీనికి ఎంతో ప్రాధాన్యత ఉంది.
* '''సాహిత్యరత్నాకరము (ధర్మసూరి):''' ప్రాచీన పద్ధతుల్లో వెలువడిన మరో ముఖ్యమైన అలంకార రచన.

== ఆధునిక పరిశోధనా గ్రంథాలు ==
ఆధునిక కాలంలో అలంకార శాస్త్ర వికాసంపై ఎందరో పండితులు పరిశోధనలు చేసి గ్రంథాలు రాశారు:

* '''అలంకారశాస్త్ర చరిత్ర:''' మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మ లేదా ప్రముఖ అకాడమీల ద్వారా వెలువడిన చారిత్రక విశ్లేషణ.
* '''తెలుగులో అలంకార శాస్త్ర వికాసం:''' వివిధ విశ్వవిద్యాలయాల పరిశోధకులు సమర్పించిన సిద్ధాంత గ్రంథాల
* '''మూలాలు''' 
* &lt;ref&gt;{{Cite book|title=ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు, &quot;అలంకారశాస్త్రము - ఆధునిక సాహిత్యము&quot;, సంస్కృత భాషా ప్రచార సమితి, 1999.}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>gj5et89wrhuj3yi9av6426wxzfxnvew</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957327</id>
      <parentid>4957326</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:15:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jadisurender</username>
        <id>152409</id>
      </contributor>
      <origin>4957327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6095" sha1="cori85xcwbjgbp7hk47jjw6tgu59x0z" xml:space="preserve">'''అలంకార శాస్త్ర గ్రంథాలు''' భారతీయ సాహిత్య చరిత్రలో కావ్య సౌందర్యాన్ని, శబ్దార్థాల వైశిష్ట్యాన్ని, రస స్వరూపాన్ని వివరించే అత్యంత ముఖ్యమైన గ్రంథాలు. సంస్కృత సాహిత్యంలోని అలంకార శాస్త్ర సిద్ధాంతాల ఆధారంగానే తెలుగులోనూ ఎన్నో అలంకార గ్రంథాలు వెలువడ్డాయి. కావ్యానికి బాహ్య సౌందర్యాన్ని ఇచ్చే శబ్ద, అర్థ అలంకారాలతో పాటు, కావ్య ఆత్మగా పరిగణించబడే రసం, ధ్వని, గుణం వంటి విషయాలను ఈ గ్రంథాలు చర్చిస్తాయి.

== ప్రముఖ సంస్కృత అలంకార శాస్త్ర గ్రంథాలు ==
తెలుగు సాహిత్యానికి మరియు విమర్శకు పునాది వేసిన కొన్ని ప్రాచీన సంస్కృత అలంకార గ్రంథాలు:

* '''నాట్యశాస్త్రం (భరతముని):''' ఇది భారతీయ అలంకార శాస్త్రానికి, నాట్యకళకు ప్రథమ మరియు మూల గ్రంథం. ఇందులో రస సిద్ధాంతం తొలిసారిగా ప్రతిపాదించబడింది.
* '''కావ్యాలంకారము (భామహుడు):''' భరతుని నాట్యశాస్త్రం తర్వాత కావ్య గుణదోషాలను, అలంకారాలను విడిగా చర్చించిన తొలి స్వతంత్ర గ్రంథం ఇది.
* '''కావ్యాదర్శము (దండి):''' కావ్య లక్షణాలను, మార్గాలను (వైదర్భి, గౌడి) స్పష్టంగా వివరించిన గ్రంథం.
* '''ధ్వన్యాలోకము (ఆనందవర్ధనుడు):''' కావ్యానికి &quot;ధ్వని&quot; (సంగ్రహార్థం లేదా వ్యంగ్యార్థం) ఆత్మ వంటిదని నిరూపించిన విశిష్ట గ్రంథం.
* '''కావ్యప్రకాశము (మమ్మటుడు):''' అంతకుముందున్న అలంకార సిద్ధాంతాలన్నింటినీ క్రోడీకరించి రాసిన సమగ్ర అలంకార శాస్త్ర గ్రంథం.
* '''సాహిత్యదర్పణము (విశ్వనాథ కవిరాజు):''' &quot;వాక్యం రసాత్మకం కావ్యం&quot; (రసవంతమైన వాక్యమే కావ్యం) అనే ప్రసిద్ధ సూత్రాన్ని ఇందులో ప్రతిపాదించారు.

== ప్రముఖ తెలుగు అలంకార శాస్త్ర గ్రంథాలు ==
సంస్కృత గ్రంథాల అనుసరణగా మరియు స్వతంత్రంగా తెలుగులో వెలువడిన ముఖ్యమైన అలంకార గ్రంథాలు:

* '''కావ్యాలంకార చూడామణి (విన్నకోట పెద్దన):''' తెలుగులో వెలువడిన మొట్టమొదటి సమగ్ర అలంకార శాస్త్ర గ్రంథం. ఇందులో కావ్య స్వరూపంతో పాటు తెలుగు వ్యాకరణ విశేషాలు కూడా ఉన్నాయి.
* '''ఆంధ్రచంద్రాలోకము (అడిదము సూరకవి):''' జయదేవుని సంస్కృత 'చంద్రాలోకం' ఆధారంగా తెలుగులో సులభ శైలిలో రాయబడిన అలంకార గ్రంథం.
* '''నరసభూపాలీయము (భట్టుమూర్తి / రామరాజభూషణుడు):''' విద్యానాథుని 'ప్రతాపరుద్రీయం' ఆధారంగా రాయబడిన ప్రసిద్ధ అలంకార గ్రంథం. తెలుగు ప్రబంధ యుగంలో దీనికి ఎంతో ప్రాధాన్యత ఉంది.
* '''సాహిత్యరత్నాకరము (ధర్మసూరి):''' ప్రాచీన పద్ధతుల్లో వెలువడిన మరో ముఖ్యమైన అలంకార రచన.

== ఆధునిక పరిశోధనా గ్రంథాలు ==
ఆధునిక కాలంలో అలంకార శాస్త్ర వికాసంపై ఎందరో పండితులు పరిశోధనలు చేసి గ్రంథాలు రాశారు:

* '''అలంకారశాస్త్ర చరిత్ర:''' మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మ లేదా ప్రముఖ అకాడమీల ద్వారా వెలువడిన చారిత్రక విశ్లేషణ.
* '''తెలుగులో అలంకార శాస్త్ర వికాసం:''' వివిధ విశ్వవిద్యాలయాల పరిశోధకులు సమర్పించిన సిద్ధాంత గ్రంథాల
* '''మూలాలు'''</text>
      <sha1>cori85xcwbjgbp7hk47jjw6tgu59x0z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957329</id>
      <parentid>4957327</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:16:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jadisurender</username>
        <id>152409</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>మూలాలు</comment>
      <origin>4957329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6388" sha1="pwxk3f2aq1nblvhxqueghcvavexlhna" xml:space="preserve">'''అలంకార శాస్త్ర గ్రంథాలు''' భారతీయ సాహిత్య చరిత్రలో కావ్య సౌందర్యాన్ని, శబ్దార్థాల వైశిష్ట్యాన్ని, రస స్వరూపాన్ని వివరించే అత్యంత ముఖ్యమైన గ్రంథాలు. సంస్కృత సాహిత్యంలోని అలంకార శాస్త్ర సిద్ధాంతాల ఆధారంగానే తెలుగులోనూ ఎన్నో అలంకార గ్రంథాలు వెలువడ్డాయి. కావ్యానికి బాహ్య సౌందర్యాన్ని ఇచ్చే శబ్ద, అర్థ అలంకారాలతో పాటు, కావ్య ఆత్మగా పరిగణించబడే రసం, ధ్వని, గుణం వంటి విషయాలను ఈ గ్రంథాలు చర్చిస్తాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు, &quot;అలంకారశాస్త్రము - ఆధునిక సాహిత్యము&quot;, సంస్కృత భాషా ప్రచార సమితి, 1999.}}&lt;/ref&gt;

== ప్రముఖ సంస్కృత అలంకార శాస్త్ర గ్రంథాలు ==
తెలుగు సాహిత్యానికి మరియు విమర్శకు పునాది వేసిన కొన్ని ప్రాచీన సంస్కృత అలంకార గ్రంథాలు:

* '''నాట్యశాస్త్రం (భరతముని):''' ఇది భారతీయ అలంకార శాస్త్రానికి, నాట్యకళకు ప్రథమ మరియు మూల గ్రంథం. ఇందులో రస సిద్ధాంతం తొలిసారిగా ప్రతిపాదించబడింది.
* '''కావ్యాలంకారము (భామహుడు):''' భరతుని నాట్యశాస్త్రం తర్వాత కావ్య గుణదోషాలను, అలంకారాలను విడిగా చర్చించిన తొలి స్వతంత్ర గ్రంథం ఇది.
* '''కావ్యాదర్శము (దండి):''' కావ్య లక్షణాలను, మార్గాలను (వైదర్భి, గౌడి) స్పష్టంగా వివరించిన గ్రంథం.
* '''ధ్వన్యాలోకము (ఆనందవర్ధనుడు):''' కావ్యానికి &quot;ధ్వని&quot; (సంగ్రహార్థం లేదా వ్యంగ్యార్థం) ఆత్మ వంటిదని నిరూపించిన విశిష్ట గ్రంథం.
* '''కావ్యప్రకాశము (మమ్మటుడు):''' అంతకుముందున్న అలంకార సిద్ధాంతాలన్నింటినీ క్రోడీకరించి రాసిన సమగ్ర అలంకార శాస్త్ర గ్రంథం.
* '''సాహిత్యదర్పణము (విశ్వనాథ కవిరాజు):''' &quot;వాక్యం రసాత్మకం కావ్యం&quot; (రసవంతమైన వాక్యమే కావ్యం) అనే ప్రసిద్ధ సూత్రాన్ని ఇందులో ప్రతిపాదించారు.

== ప్రముఖ తెలుగు అలంకార శాస్త్ర గ్రంథాలు ==
సంస్కృత గ్రంథాల అనుసరణగా మరియు స్వతంత్రంగా తెలుగులో వెలువడిన ముఖ్యమైన అలంకార గ్రంథాలు:

* '''కావ్యాలంకార చూడామణి (విన్నకోట పెద్దన):''' తెలుగులో వెలువడిన మొట్టమొదటి సమగ్ర అలంకార శాస్త్ర గ్రంథం. ఇందులో కావ్య స్వరూపంతో పాటు తెలుగు వ్యాకరణ విశేషాలు కూడా ఉన్నాయి.
* '''ఆంధ్రచంద్రాలోకము (అడిదము సూరకవి):''' జయదేవుని సంస్కృత 'చంద్రాలోకం' ఆధారంగా తెలుగులో సులభ శైలిలో రాయబడిన అలంకార గ్రంథం.
* '''నరసభూపాలీయము (భట్టుమూర్తి / రామరాజభూషణుడు):''' విద్యానాథుని 'ప్రతాపరుద్రీయం' ఆధారంగా రాయబడిన ప్రసిద్ధ అలంకార గ్రంథం. తెలుగు ప్రబంధ యుగంలో దీనికి ఎంతో ప్రాధాన్యత ఉంది.
* '''సాహిత్యరత్నాకరము (ధర్మసూరి):''' ప్రాచీన పద్ధతుల్లో వెలువడిన మరో ముఖ్యమైన అలంకార రచన.

== ఆధునిక పరిశోధనా గ్రంథాలు ==
ఆధునిక కాలంలో అలంకార శాస్త్ర వికాసంపై ఎందరో పండితులు పరిశోధనలు చేసి గ్రంథాలు రాశారు:

* '''అలంకారశాస్త్ర చరిత్ర:''' మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మ లేదా ప్రముఖ అకాడమీల ద్వారా వెలువడిన చారిత్రక విశ్లేషణ.
* '''తెలుగులో అలంకార శాస్త్ర వికాసం:''' వివిధ విశ్వవిద్యాలయాల పరిశోధకులు సమర్పించిన సిద్ధాంత గ్రంథాల
* '''మూలాలు'''</text>
      <sha1>pwxk3f2aq1nblvhxqueghcvavexlhna</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957330</id>
      <parentid>4957329</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:18:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jadisurender</username>
        <id>152409</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6695" sha1="mg7cim26fr4zfvw9q4jrimfyka2r456" xml:space="preserve">'''అలంకార శాస్త్ర గ్రంథాలు''' భారతీయ సాహిత్య చరిత్రలో కావ్య సౌందర్యాన్ని, శబ్దార్థాల వైశిష్ట్యాన్ని, రస స్వరూపాన్ని వివరించే అత్యంత ముఖ్యమైన గ్రంథాలు. సంస్కృత సాహిత్యంలోని అలంకార శాస్త్ర సిద్ధాంతాల ఆధారంగానే తెలుగులోనూ ఎన్నో అలంకార గ్రంథాలు వెలువడ్డాయి. కావ్యానికి బాహ్య సౌందర్యాన్ని ఇచ్చే శబ్ద, అర్థ అలంకారాలతో పాటు, కావ్య ఆత్మగా పరిగణించబడే రసం, ధ్వని, గుణం వంటి విషయాలను ఈ గ్రంథాలు చర్చిస్తాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు, &quot;అలంకారశాస్త్రము - ఆధునిక సాహిత్యము&quot;, సంస్కృత భాషా ప్రచార సమితి, 1999.}}&lt;/ref&gt;

== ప్రముఖ సంస్కృత అలంకార శాస్త్ర గ్రంథాలు ==
తెలుగు సాహిత్యానికి మరియు విమర్శకు పునాది వేసిన కొన్ని ప్రాచీన సంస్కృత అలంకార గ్రంథాలు:

* '''నాట్యశాస్త్రం (భరతముని):''' ఇది భారతీయ అలంకార శాస్త్రానికి, నాట్యకళకు ప్రథమ మరియు మూల గ్రంథం. ఇందులో రస సిద్ధాంతం తొలిసారిగా ప్రతిపాదించబడింది.
* '''కావ్యాలంకారము (భామహుడు):''' భరతుని నాట్యశాస్త్రం తర్వాత కావ్య గుణదోషాలను, అలంకారాలను విడిగా చర్చించిన తొలి స్వతంత్ర గ్రంథం ఇది.
* '''కావ్యాదర్శము (దండి):''' కావ్య లక్షణాలను, మార్గాలను (వైదర్భి, గౌడి) స్పష్టంగా వివరించిన గ్రంథం.
* '''ధ్వన్యాలోకము (ఆనందవర్ధనుడు):''' కావ్యానికి &quot;ధ్వని&quot; (సంగ్రహార్థం లేదా వ్యంగ్యార్థం) ఆత్మ వంటిదని నిరూపించిన విశిష్ట గ్రంథం.
* '''కావ్యప్రకాశము (మమ్మటుడు):''' అంతకుముందున్న అలంకార సిద్ధాంతాలన్నింటినీ క్రోడీకరించి రాసిన సమగ్ర అలంకార శాస్త్ర గ్రంథం.
* '''సాహిత్యదర్పణము (విశ్వనాథ కవిరాజు):''' &quot;వాక్యం రసాత్మకం కావ్యం&quot; (రసవంతమైన వాక్యమే కావ్యం) అనే ప్రసిద్ధ సూత్రాన్ని ఇందులో ప్రతిపాదించారు.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు, &quot;అలంకారశాస్త్రచరిత్ర&quot;, సంస్కృత భాషా ప్రచార సమితి ప్రచురణలు, హైదరాబాదు.}}&lt;/ref&gt;

== ప్రముఖ తెలుగు అలంకార శాస్త్ర గ్రంథాలు ==
సంస్కృత గ్రంథాల అనుసరణగా మరియు స్వతంత్రంగా తెలుగులో వెలువడిన ముఖ్యమైన అలంకార గ్రంథాలు:

* '''కావ్యాలంకార చూడామణి (విన్నకోట పెద్దన):''' తెలుగులో వెలువడిన మొట్టమొదటి సమగ్ర అలంకార శాస్త్ర గ్రంథం. ఇందులో కావ్య స్వరూపంతో పాటు తెలుగు వ్యాకరణ విశేషాలు కూడా ఉన్నాయి.
* '''ఆంధ్రచంద్రాలోకము (అడిదము సూరకవి):''' జయదేవుని సంస్కృత 'చంద్రాలోకం' ఆధారంగా తెలుగులో సులభ శైలిలో రాయబడిన అలంకార గ్రంథం.
* '''నరసభూపాలీయము (భట్టుమూర్తి / రామరాజభూషణుడు):''' విద్యానాథుని 'ప్రతాపరుద్రీయం' ఆధారంగా రాయబడిన ప్రసిద్ధ అలంకార గ్రంథం. తెలుగు ప్రబంధ యుగంలో దీనికి ఎంతో ప్రాధాన్యత ఉంది.
* '''సాహిత్యరత్నాకరము (ధర్మసూరి):''' ప్రాచీన పద్ధతుల్లో వెలువడిన మరో ముఖ్యమైన అలంకార రచన.

== ఆధునిక పరిశోధనా గ్రంథాలు ==
ఆధునిక కాలంలో అలంకార శాస్త్ర వికాసంపై ఎందరో పండితులు పరిశోధనలు చేసి గ్రంథాలు రాశారు:

* '''అలంకారశాస్త్ర చరిత్ర:''' మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మ లేదా ప్రముఖ అకాడమీల ద్వారా వెలువడిన చారిత్రక విశ్లేషణ.
* '''తెలుగులో అలంకార శాస్త్ర వికాసం:''' వివిధ విశ్వవిద్యాలయాల పరిశోధకులు సమర్పించిన సిద్ధాంత గ్రంథాల
* '''మూలాలు'''</text>
      <sha1>mg7cim26fr4zfvw9q4jrimfyka2r456</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957340</id>
      <parentid>4957330</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:28:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jadisurender</username>
        <id>152409</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Photo added</comment>
      <origin>4957340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6968" sha1="ktxhkqa3odtj1knt68rd2856ujb9651" xml:space="preserve">'''అలంకార శాస్త్ర గ్రంథాలు''' భారతీయ సాహిత్య చరిత్రలో కావ్య సౌందర్యాన్ని, శబ్దార్థాల వైశిష్ట్యాన్ని, రస స్వరూపాన్ని వివరించే అత్యంత ముఖ్యమైన గ్రంథాలు. సంస్కృత సాహిత్యంలోని అలంకార శాస్త్ర సిద్ధాంతాల ఆధారంగానే తెలుగులోనూ ఎన్నో అలంకార గ్రంథాలు వెలువడ్డాయి. కావ్యానికి బాహ్య సౌందర్యాన్ని ఇచ్చే శబ్ద, అర్థ అలంకారాలతో పాటు, కావ్య ఆత్మగా పరిగణించబడే రసం, ధ్వని, గుణం వంటి విషయాలను ఈ గ్రంథాలు చర్చిస్తాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు, &quot;అలంకారశాస్త్రము - ఆధునిక సాహిత్యము&quot;, సంస్కృత భాషా ప్రచార సమితి, 1999.}}&lt;/ref&gt;

== '''ప్రముఖ సంస్కృత అలంకార శాస్త్ర గ్రంథాలు''' ==
తెలుగు సాహిత్యానికి మరియు విమర్శకు పునాది వేసిన కొన్ని ప్రాచీన సంస్కృత అలంకార గ్రంథాలు:

* [[దస్త్రం:52kuncitam c.jpg|thumb|'''[[నాట్య శాస్త్రం|నాట్యశాస్త్రం]]''']]'''[[నాట్య శాస్త్రం|నాట్యశాస్త్రం]] (భరతముని):''' ఇది భారతీయ అలంకార శాస్త్రానికి, నాట్యకళకు ప్రథమ మరియు మూల గ్రంథం. ఇందులో రస సిద్ధాంతం తొలిసారిగా ప్రతిపాదించబడింది.
* '''కావ్యాలంకారము (భామహుడు):''' భరతుని నాట్యశాస్త్రం తర్వాత కావ్య గుణదోషాలను, అలంకారాలను విడిగా చర్చించిన తొలి స్వతంత్ర గ్రంథం ఇది.
* '''కావ్యాదర్శము (దండి):''' కావ్య లక్షణాలను, మార్గాలను (వైదర్భి, గౌడి) స్పష్టంగా వివరించిన గ్రంథం.
* '''ధ్వన్యాలోకము ([[ఆనందవర్ధనుడు]]):''' కావ్యానికి &quot;ధ్వని&quot; (సంగ్రహార్థం లేదా వ్యంగ్యార్థం) ఆత్మ వంటిదని నిరూపించిన విశిష్ట గ్రంథం.
* '''కావ్యప్రకాశము (మమ్మటుడు):''' అంతకుముందున్న అలంకార సిద్ధాంతాలన్నింటినీ క్రోడీకరించి రాసిన సమగ్ర అలంకార శాస్త్ర గ్రంథం.
* '''సాహిత్యదర్పణము (విశ్వనాథ కవిరాజు):''' &quot;వాక్యం రసాత్మకం కావ్యం&quot; (రసవంతమైన వాక్యమే కావ్యం) అనే ప్రసిద్ధ సూత్రాన్ని ఇందులో ప్రతిపాదించారు.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ఆచార్య పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు, &quot;అలంకారశాస్త్రచరిత్ర&quot;, సంస్కృత భాషా ప్రచార సమితి ప్రచురణలు, హైదరాబాదు.}}&lt;/ref&gt;

== '''ప్రముఖ తెలుగు అలంకార శాస్త్ర గ్రంథాలు''' ==
సంస్కృత గ్రంథాల అనుసరణగా మరియు స్వతంత్రంగా తెలుగులో వెలువడిన ముఖ్యమైన అలంకార గ్రంథాలు:

* '''కావ్యాలంకార చూడామణి ([[విన్నకోట పెద్దన|విన్నకోట పెద్దన)]]:''' తెలుగులో వెలువడిన మొట్టమొదటి సమగ్ర అలంకార శాస్త్ర గ్రంథం. ఇందులో కావ్య స్వరూపంతో పాటు తెలుగు వ్యాకరణ విశేషాలు కూడా ఉన్నాయి.
* '''ఆంధ్రచంద్రాలోకము (అడిదము సూరకవి):''' జయదేవుని సంస్కృత 'చంద్రాలోకం' ఆధారంగా తెలుగులో సులభ శైలిలో రాయబడిన అలంకార గ్రంథం.
* '''నరసభూపాలీయము (భట్టుమూర్తి / [[రామరాజభూషణుడు]]):''' విద్యానాథుని 'ప్రతాపరుద్రీయం' ఆధారంగా రాయబడిన ప్రసిద్ధ అలంకార గ్రంథం. తెలుగు ప్రబంధ యుగంలో దీనికి ఎంతో ప్రాధాన్యత ఉంది.
* '''సాహిత్యరత్నాకరము (ధర్మసూరి):''' ప్రాచీన పద్ధతుల్లో వెలువడిన మరో ముఖ్యమైన అలంకార రచన.

== '''ఆధునిక పరిశోధనా గ్రంథాలు''' ==
ఆధునిక కాలంలో అలంకార శాస్త్ర వికాసంపై ఎందరో పండితులు పరిశోధనలు చేసి గ్రంథాలు రాశారు:

* '''అలంకారశాస్త్ర చరిత్ర:''' మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మ లేదా ప్రముఖ అకాడమీల ద్వారా వెలువడిన చారిత్రక విశ్లేషణ.
* '''తెలుగులో అలంకార శాస్త్ర వికాసం:''' వివిధ విశ్వవిద్యాలయాల పరిశోధకులు సమర్పించిన సిద్ధాంత గ్రంథాల
* '''మూలాలు'''
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>ktxhkqa3odtj1knt68rd2856ujb9651</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పాప్ ఆర్ట్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509568</id>
    <revision>
      <id>4957332</id>
      <timestamp>2026-09-13T16:20:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{Short description|1950ల మధ్యకాలంలో ఉద్భవించిన కళా ఉద్యమం}} {{about|కళా ఉద్యమం గురించి|ఇతర వాడుకలు}} {{Use dmy dates|date=July 2022}}  దస్త్రం:I was a Rich Man's Plaything 1947.jpg|thumb|upright=1.3|ఎడ్వర్డో పాలోజ్జి, ''ఐ వాజ్ ఎ రిచ్ మాన్స్ ప్లేథింగ్...'</comment>
      <origin>4957332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7773" sha1="t6ugd0rgy9yoce3w1unrpftqxl7on7m" xml:space="preserve">{{Short description|1950ల మధ్యకాలంలో ఉద్భవించిన కళా ఉద్యమం}}
{{about|కళా ఉద్యమం గురించి|ఇతర వాడుకలు}}
{{Use dmy dates|date=July 2022}}

[[దస్త్రం:I was a Rich Man's Plaything 1947.jpg|thumb|upright=1.3|ఎడ్వర్డో పాలోజ్జి, ''ఐ వాజ్ ఎ రిచ్ మాన్స్ ప్లేథింగ్'' (1947). అతని ''బంక్!'' సిరీస్‌లో భాగమైన ఇది, &quot;పాప్ ఆర్ట్&quot;కి తొలి చిహ్నంగా, &quot;పాప్&quot; అనే పదాన్ని చూపించిన మొదటి చిత్రంగా పరిగణించబడుతుంది.|alt=పత్రికల కత్తిరింపులతో కూర్చిన ఒక కోల్లెజ్ కళాఖండం. ఇందులో అతిపెద్ద వస్తువు పినాప్ భంగిమలో నవ్వుతున్న యువతితో కూడిన &quot;ఇంటిమేట్ కన్ఫెషన్స్&quot; అనే పత్రిక ముఖచిత్రం. ముఖచిత్రంపై ఆ మహిళ తలకు గురిపెట్టిన రివాల్వర్‌తో ఉన్న చేయి ఉంటుంది. రివాల్వర్ నుండి &quot;POP!&quot; అనే అక్షరాలతో ఒక పొగ మేఘం వస్తూ ఉంటుంది.]]
'''పాప్ ఆర్ట్''' అనేది 1950ల మధ్యకాలం నుండి చివరి వరకు [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]], [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలలో]] ఉద్భవించిన ఒక [[కళా ఉద్యమం]].&lt;ref&gt;[https://www.moma.org/learn/moma_learning/themes/pop-art ''Pop Art: A Brief History'', MoMA Learning]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pop&quot;&gt;Livingstone, M., ''Pop Art: A Continuing History'', New York: Harry N. Abrams, Inc., 1990&lt;/ref&gt; ఈ ఉద్యమం అడ్వర్టైజింగ్, కామిక్స్, వస్తువుల ప్యాకేజింగ్, ప్రముఖులు, రోజువారీ వినియోగ వస్తువులతో సహా జనాదరణ పొందిన, సామూహిక సంస్కృతి నుండి చిత్రాలను పెయింటింగ్, శిల్పకళ, ప్రింట్‌మేకింగ్‌లోకి చేర్చడం ద్వారా లలిత కళల సంప్రదాయాలకు సవాలు విసిరింది. సాధారణమైన, కిచ్, భారీగా ఉత్పత్తి చేయబడిన వాటిని ఉన్నత కళా స్థాయికి పెంచడం ద్వారా, పాప్ ఆర్ట్ ఉన్నత, నిమ్న సంస్కృతుల మధ్య సరిహద్దులను చెరిపివేసింది.&lt;ref name=&quot;ages&quot; /&gt; కళాకారులు యాంత్రిక పునరుత్పత్తి, రెండరింగ్ పద్ధతులను ఉపయోగించడంతో కూడా ఇది ముడిపడి ఉంది. పాప్ ఆర్ట్‌లో కొన్నిసార్లు విషయాలను వాటి తెలిసిన సందర్భం నుండి దృశ్యమానంగా తొలగించడం, వేరుచేయడం, సంబంధం లేని విషయాలతో కలపడం జరుగుతుంది.&lt;ref name=&quot;pop&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ages&quot;&gt;de la Croix, H.; Tansey, R., ''Gardner's Art Through the Ages'', New York: Harcourt Brace Jovanovich, Inc., 1980.&lt;/ref&gt;

ఈ ఉద్యమం మొదట బ్రిటన్‌లో ఎడ్వర్డో పాలోజ్జి, రిచర్డ్ హామిల్టన్ వంటి కళాకారుల ద్వారా అభివృద్ధి చెందింది, వీరు అమెరికన్ వినియోగదారుల చిత్రాలను, యుద్ధానంతర మీడియా సంస్కృతిని కోల్లెజ్, పెయింటింగ్‌లో అన్వేషించారు. అమెరికాలో లారీ రివర్స్, రే జాన్సన్, రాబర్ట్ రౌషెన్‌బర్గ్, జాస్పర్ జాన్స్ వంటి కళాకారులు రోజువారీ వస్తువులను, వాణిజ్య చిహ్నాలను తమ పనిలో చేర్చడం ద్వారా ముఖ్యమైన పునాది వేశారు. 1960ల ప్రారంభం నాటికి ఆండీ వార్హోల్, రాయ్ లిచ్టెన్‌స్టీన్, టామ్ వెస్సెల్‌మాన్ వంటి ప్రముఖులు ఈ ఉద్యమానికి అంతర్జాతీయ గుర్తింపు తెచ్చారు.

పాప్ ఆర్ట్ వ్యంగ్యం, అస్పష్టత, వినియోగదారుల సంస్కృతి పట్ల విమర్శనాత్మక అవగాహనతో ముడిపడి ఉంది. కొన్ని కళాఖండాలు యుద్ధానంతర పెట్టుబడిదారీ విధానం లోని మెరిసే ఉపరితలాలు, సమృద్ధిని జరుపుకుంటున్నట్లు అనిపించినప్పటికీ, మరికొన్ని భారీ ఉత్పత్తి, మీడియా సంతృప్తత వల్ల కలిగే సజాతీయ ప్రభావాలను ప్రశ్నిస్తాయి. నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదానికి వ్యతిరేక ప్రతిచర్యగా, దానికి పొడిగింపుగా విస్తృతంగా పరిగణించబడే పాప్ ఆర్ట్, రోజువారీ చిత్రాలు, వాణిజ్య రూపకల్పనల వైపు దృష్టిని మళ్లించింది.&lt;ref name=&quot;iha&quot; /&gt; కనుగొనబడిన చిత్రాలు, వాణిజ్య సౌందర్యాన్ని స్వీకరించడం ద్వారా పాప్ ఆర్ట్ దాదా (Dada) పూర్వ ఉదాహరణలను ఉపయోగించుకుంది, అలాగే పోస్ట్‌మోడరన్ కళలో తదుపరి పరిణామాలను ఊహించింది. ఉన్నత, జనాదరణ పొందిన సంస్కృతి, వాస్తవికత, పునరుత్పత్తి, కళ, వస్తువుల మధ్య సరిహద్దులను కూల్చివేయడం ద్వారా ఇది సమకాలీన కళా దృశ్య భాషను పునర్నిర్మించింది.&lt;ref&gt;{{cite book| last=Harrison| first=Sylvia |title=Pop Art and the Origins of Post-Modernism| publisher=Cambridge University Press| date=2001-08-27}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>t6ugd0rgy9yoce3w1unrpftqxl7on7m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957333</id>
      <parentid>4957332</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:21:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102526" sha1="idb4e0qse75yimanp5aijh2sz885oqd" xml:space="preserve">{{Short description|1950ల మధ్యకాలంలో ఉద్భవించిన కళా ఉద్యమం}}
{{about|కళా ఉద్యమం గురించి|ఇతర వాడుకలు}}
{{Use dmy dates|date=July 2022}}

[[దస్త్రం:I was a Rich Man's Plaything 1947.jpg|thumb|upright=1.3|ఎడ్వర్డో పాలోజ్జి, ''ఐ వాజ్ ఎ రిచ్ మాన్స్ ప్లేథింగ్'' (1947). అతని ''బంక్!'' సిరీస్‌లో భాగమైన ఇది, &quot;పాప్ ఆర్ట్&quot;కి తొలి చిహ్నంగా, &quot;పాప్&quot; అనే పదాన్ని చూపించిన మొదటి చిత్రంగా పరిగణించబడుతుంది.|alt=పత్రికల కత్తిరింపులతో కూర్చిన ఒక కోల్లెజ్ కళాఖండం. ఇందులో అతిపెద్ద వస్తువు పినాప్ భంగిమలో నవ్వుతున్న యువతితో కూడిన &quot;ఇంటిమేట్ కన్ఫెషన్స్&quot; అనే పత్రిక ముఖచిత్రం. ముఖచిత్రంపై ఆ మహిళ తలకు గురిపెట్టిన రివాల్వర్‌తో ఉన్న చేయి ఉంటుంది. రివాల్వర్ నుండి &quot;POP!&quot; అనే అక్షరాలతో ఒక పొగ మేఘం వస్తూ ఉంటుంది.]]
'''పాప్ ఆర్ట్''' అనేది 1950ల మధ్యకాలం నుండి చివరి వరకు [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]], [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలలో]] ఉద్భవించిన ఒక [[కళా ఉద్యమం]].&lt;ref&gt;[https://www.moma.org/learn/moma_learning/themes/pop-art ''Pop Art: A Brief History'', MoMA Learning]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pop&quot;&gt;Livingstone, M., ''Pop Art: A Continuing History'', New York: Harry N. Abrams, Inc., 1990&lt;/ref&gt; ఈ ఉద్యమం అడ్వర్టైజింగ్, కామిక్స్, వస్తువుల ప్యాకేజింగ్, ప్రముఖులు, రోజువారీ వినియోగ వస్తువులతో సహా జనాదరణ పొందిన, సామూహిక సంస్కృతి నుండి చిత్రాలను పెయింటింగ్, శిల్పకళ, ప్రింట్‌మేకింగ్‌లోకి చేర్చడం ద్వారా లలిత కళల సంప్రదాయాలకు సవాలు విసిరింది. సాధారణమైన, కిచ్, భారీగా ఉత్పత్తి చేయబడిన వాటిని ఉన్నత కళా స్థాయికి పెంచడం ద్వారా, పాప్ ఆర్ట్ ఉన్నత, నిమ్న సంస్కృతుల మధ్య సరిహద్దులను చెరిపివేసింది.&lt;ref name=&quot;ages&quot; /&gt; కళాకారులు యాంత్రిక పునరుత్పత్తి, రెండరింగ్ పద్ధతులను ఉపయోగించడంతో కూడా ఇది ముడిపడి ఉంది. పాప్ ఆర్ట్‌లో కొన్నిసార్లు విషయాలను వాటి తెలిసిన సందర్భం నుండి దృశ్యమానంగా తొలగించడం, వేరుచేయడం, సంబంధం లేని విషయాలతో కలపడం జరుగుతుంది.&lt;ref name=&quot;pop&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ages&quot;&gt;de la Croix, H.; Tansey, R., ''Gardner's Art Through the Ages'', New York: Harcourt Brace Jovanovich, Inc., 1980.&lt;/ref&gt;

ఈ ఉద్యమం మొదట బ్రిటన్‌లో ఎడ్వర్డో పాలోజ్జి, రిచర్డ్ హామిల్టన్ వంటి కళాకారుల ద్వారా అభివృద్ధి చెందింది, వీరు అమెరికన్ వినియోగదారుల చిత్రాలను, యుద్ధానంతర మీడియా సంస్కృతిని కోల్లెజ్, పెయింటింగ్‌లో అన్వేషించారు. అమెరికాలో లారీ రివర్స్, రే జాన్సన్, రాబర్ట్ రౌషెన్‌బర్గ్, జాస్పర్ జాన్స్ వంటి కళాకారులు రోజువారీ వస్తువులను, వాణిజ్య చిహ్నాలను తమ పనిలో చేర్చడం ద్వారా ముఖ్యమైన పునాది వేశారు. 1960ల ప్రారంభం నాటికి ఆండీ వార్హోల్, రాయ్ లిచ్టెన్‌స్టీన్, టామ్ వెస్సెల్‌మాన్ వంటి ప్రముఖులు ఈ ఉద్యమానికి అంతర్జాతీయ గుర్తింపు తెచ్చారు.

పాప్ ఆర్ట్ వ్యంగ్యం, అస్పష్టత, వినియోగదారుల సంస్కృతి పట్ల విమర్శనాత్మక అవగాహనతో ముడిపడి ఉంది. కొన్ని కళాఖండాలు యుద్ధానంతర పెట్టుబడిదారీ విధానం లోని మెరిసే ఉపరితలాలు, సమృద్ధిని జరుపుకుంటున్నట్లు అనిపించినప్పటికీ, మరికొన్ని భారీ ఉత్పత్తి, మీడియా సంతృప్తత వల్ల కలిగే సజాతీయ ప్రభావాలను ప్రశ్నిస్తాయి. నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదానికి వ్యతిరేక ప్రతిచర్యగా, దానికి పొడిగింపుగా విస్తృతంగా పరిగణించబడే పాప్ ఆర్ట్, రోజువారీ చిత్రాలు, వాణిజ్య రూపకల్పనల వైపు దృష్టిని మళ్లించింది.&lt;ref name=&quot;iha&quot; /&gt; కనుగొనబడిన చిత్రాలు, వాణిజ్య సౌందర్యాన్ని స్వీకరించడం ద్వారా పాప్ ఆర్ట్ దాదా (Dada) పూర్వ ఉదాహరణలను ఉపయోగించుకుంది, అలాగే పోస్ట్‌మోడరన్ కళలో తదుపరి పరిణామాలను ఊహించింది. ఉన్నత, జనాదరణ పొందిన సంస్కృతి, వాస్తవికత, పునరుత్పత్తి, కళ, వస్తువుల మధ్య సరిహద్దులను కూల్చివేయడం ద్వారా ఇది సమకాలీన కళా దృశ్య భాషను పునర్నిర్మించింది.&lt;ref&gt;{{cite book| last=Harrison| first=Sylvia |title=Pop Art and the Origins of Post-Modernism| publisher=Cambridge University Press| date=2001-08-27}}&lt;/ref&gt;

== ఆవిర్భావం ==
[[దస్త్రం:NY Met demuth figure 5 gold.JPG|thumb|upright|చార్లెస్ డెముత్, ''ఐ సా ది ఫిగర్ 5 ఇన్ గోల్డ్'' 1928, మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ సేకరణ, [[న్యూయార్క్ నగరం]] ]]
ఉత్తర అమెరికాలో పాప్ ఆర్ట్ మూలాలు గ్రేట్ బ్రిటన్‌లోని వాటికంటే భిన్నంగా అభివృద్ధి చెందాయి.&lt;ref name=&quot;ages&quot; /&gt; అమెరికాలో కళాకారుల ప్రతిచర్యగా పాప్ ఆర్ట్ ఉద్భవించింది; ఇది కఠినమైన కూర్పు, ప్రాతినిధ్య కళకు తిరిగి రావడాన్ని సూచించింది. నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదంలోని వ్యక్తిగత ప్రతీకవాదాన్ని, &quot;పెయింటర్లీ లూజ్‌నెస్&quot;ను &quot;తగ్గించడానికి&quot; కళాకారులు వ్యక్తిగతం కాని, ప్రాపంచిక వాస్తవికతను, వ్యంగ్యాన్ని, పేరడీని ఉపయోగించారు.&lt;ref name=&quot;iha&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;high&quot;&gt;[[Adam Gopnik|Gopnik, A.]]; [[Kirk Varnedoe|Varnedoe, K.]], ''High &amp; Low: Modern Art &amp; Popular Culture'', New York: The Museum of Modern Art, 1990&lt;/ref&gt; అమెరికాలో లారీ రివర్స్, అలెక్స్ కాట్జ్, మ్యాన్ రే చేసిన కొన్ని పనులు పాప్ ఆర్ట్‌ను ముందుగానే ఊహించాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/alex-katz-is-cooler-than-ever-34462293/ |title=History, Travel, Arts, Science, People, Places &amp;#124; Smithsonian |website=Smithsonianmag.com |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt;

దీనికి విరుద్ధంగా యుద్ధానంతర బ్రిటన్‌లో పాప్ ఆర్ట్ మూలాలు వ్యంగ్యం, పేరడీని ఉపయోగిస్తున్నప్పటికీ మరింత విద్యాపరమైనవి. సమాజ శ్రేయస్సును ఏకకాలంలో మెరుగుపరుస్తూనే మొత్తం జీవన విధానాలను ప్రభావితం చేసే శక్తివంతమైన, తారుమారు చేసే ప్రతీకాత్మక సాధనాలుగా అమెరికన్ పాప్ సంస్కృతికి చెందిన చైతన్యవంతమైన, విరుద్ధమైన చిత్రాలపై బ్రిటిష్ కళాకారులు దృష్టి సారించారు.&lt;ref name=&quot;high&quot; /&gt; బ్రిటన్‌లో ప్రారంభ పాప్ ఆర్ట్ అనేది దూరం నుండి చూసినప్పుడు అమెరికన్ జనాదరణ పొందిన సంస్కృతి ద్వారా ప్రేరేపించబడిన ఆలోచనల సమాహారం.&lt;ref name=&quot;iha&quot; /&gt; అదేవిధంగా పాప్ ఆర్ట్ అనేది దాదావాదానికి పొడిగింపు, తిరస్కరణ కూడా.&lt;ref name=&quot;iha&quot; /&gt; పాప్ ఆర్ట్, దాదావాదం ఒకే విధమైన కొన్ని విషయాలను అన్వేషించినప్పటికీ పాప్ ఆర్ట్ దాదా ఉద్యమంలోని విధ్వంసకర, వ్యంగ్య, అరాచక ప్రేరణలను సామూహిక సంస్కృతి కళాఖండాల నిర్లిప్త ధృవీకరణతో భర్తీ చేసింది.&lt;ref name=&quot;iha&quot; /&gt; ఐరోపాలో పాప్ ఆర్ట్‌కు దారితీసే పనులను ఉత్పత్తి చేసినట్లుగా పరిగణించబడే కళాకారులలో పాబ్లో పికాసో, మార్సెల్ డుచాంప్, కర్ట్ ష్విట్టర్స్ ఉన్నారు.

=== ప్రోటో-పాప్ ===
బ్రిటిష్, అమెరికన్ పాప్ ఆర్ట్ రెండూ 1950లలో ప్రారంభమైనప్పటికీ మార్సెల్ డుచాంప్, ఫ్రాన్సిస్ పికాబియా, మ్యాన్ రే వంటి ఐరోపాలోని ఇతరులు ఈ ఉద్యమానికి ముందున్నారు; అదనంగా &quot;కనుగొనబడినట్లుగా&quot; సాంస్కృతిక వస్తువులను ఉపయోగించిన కొన్ని మునుపటి అమెరికన్ ''ప్రోటో-పాప్'' మూలాలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;iha&quot;&gt;Piper, David. ''The Illustrated History of Art'', {{ISBN|0-7537-0179-0}}, p486-487.&lt;/ref&gt; 1920ల కాలంలో అమెరికన్ కళాకారులు పాట్రిక్ హెన్రీ బ్రూస్, గెరాల్డ్ మర్ఫీ, చార్లెస్ డెముత్, స్టువర్ట్ డేవిస్ పాప్ సంస్కృతి చిత్రాలను (అమెరికన్ వాణిజ్య ఉత్పత్తులు, ప్రకటనల రూపకల్పన నుండి సేకరించిన ప్రాపంచిక వస్తువులు) కలిగి ఉన్న పెయింటింగ్‌లను సృష్టించారు, ఇవి పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమాన్ని దాదాపుగా &quot;ముందుగా సూచిస్తున్నాయి&quot;.&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.newyorker.com/arts/critics/artworld/2007/08/06/070806craw_artworld_schjeldahl |title=Modern Love |magazine=The New Yorker |date=2007-08-06 |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Wayne Craven, ''American Art: History and .'' p.464.&lt;/ref&gt;

== యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్: ఇండిపెండెంట్ గ్రూప్ ==
[[దస్త్రం:Hamilton-appealing2.jpg|thumb|left|రిచర్డ్ హామిల్టన్ కోల్లెజ్ ''జస్ట్ వాట్ ఈజ్ ఇట్ దట్ మేక్స్ టుడేస్ హోమ్స్ సో డిఫరెంట్, సో అప్పీలింగ్?'' (1956) అనేది &quot;పాప్ ఆర్ట్&quot;గా పరిగణించబడే తొలి రచనలలో ఒకటి.|alt=అనేక విభిన్న శైలుల కోల్లెజ్ ఇంట్లో చాలా వరకు నగ్నంగా ఉన్న పురుషుడు, స్త్రీని చూపుతుంది.]]

1952లో లండన్‌లో స్థాపించబడిన ఇండిపెండెంట్ గ్రూప్ (IG) పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమానికి పూర్వగామిగా పరిగణించబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;pop&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;mod&quot;&gt;Arnason, H., ''History of Modern Art: Painting, Sculpture, Architecture'', New York: Harry N. Abrams, Inc. 1968.&lt;/ref&gt; వీరు సంస్కృతికి సంబంధించి ప్రబలంగా ఉన్న ఆధునిక విధానాలను, లలిత కళల సంప్రదాయ దృక్పథాలను సవాలు చేస్తున్న యువ చిత్రకారులు, శిల్పులు, వాస్తుశిల్పులు, రచయితలు, విమర్శకుల సమూహం. వీరి సమూహ చర్చలు సామూహిక ప్రకటనలు, చలనచిత్రాలు, ఉత్పత్తి రూపకల్పన, కామిక్ స్ట్రిప్స్, సైన్స్ ఫిక్షన్, సాంకేతికత వంటి అంశాల నుండి పాప్ సంస్కృతి ప్రభావాలపై కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి. 1952లో జరిగిన మొదటి ఇండిపెండెంట్ గ్రూప్ సమావేశంలో సహ వ్యవస్థాపక సభ్యుడు, కళాకారుడు, శిల్పి ఎడ్వర్డో పాలోజ్జి 1947, 1949 మధ్య పారిస్‌లో ఉన్న సమయంలో తను సమీకరించిన ''బంక్!'' అనే కోల్లెజ్‌ల శ్రేణిని ఉపయోగించి ఒక ఉపన్యాసాన్ని అందించాడు.&lt;ref name=&quot;pop&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;mod&quot; /&gt; ప్రకటనలు, కామిక్ పుస్తక పాత్రలు, పత్రికల ముఖచిత్రాలు, భారీగా ఉత్పత్తి చేయబడిన వివిధ గ్రాఫిక్స్ వంటి &quot;కనుగొనబడిన వస్తువుల&quot; ఈ పదార్థం ఎక్కువగా ''అమెరికన్'' జనాదరణ పొందిన సంస్కృతికి ప్రాతినిధ్యం వహించింది. ఆ ప్రదర్శనలోని కోల్లెజ్‌లలో పాలోజ్జి ''ఐ వాజ్ ఎ రిచ్ మాన్స్ ప్లేథింగ్'' (1947) ఒకటి, దీనిలో &quot;పాప్&quot; అనే పదం మొదటిసారిగా ఉపయోగించబడింది, ఇది రివాల్వర్ నుండి వెలువడే పొగ మేఘంలో కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;pop&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.tate.org.uk/art/artworks/paolozzi-i-was-a-rich-mans-plaything-t01462 |title='I was a Rich Man's Plaything', Sir Eduardo Paolozzi |publisher=Tate |date=2015-12-10 |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt; 1952లో పాలోజ్జి ప్రారంభ ప్రదర్శన తర్వాత, IG ప్రధానంగా అమెరికన్ జనాదరణ పొందిన సంస్కృతి, ముఖ్యంగా సామూహిక ప్రకటనల చిత్రాలపై దృష్టి సారించింది.&lt;ref name=&quot;high&quot; /&gt;

జాన్ మెక్‌హేల్ కుమారుడు తెలిపిన ప్రకారం, &quot;పాప్ ఆర్ట్&quot; అనే పదాన్ని మొదటగా అతని తండ్రి 1954లో ఫ్రాంక్ కోర్డెల్‌తో జరిపిన సంభాషణలో ఉపయోగించాడు,&lt;ref name=&quot;Warholstars.org&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.warholstars.org/articles/johnmchale/johnmchale.html |title=John McHale |website=Warholstars.org |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt; అయితే ఇతర మూలాలు దీని మూలాన్ని బ్రిటిష్ విమర్శకుడు లారెన్స్ అలోవేకు ఆపాదించాయి.&lt;ref&gt;&quot;Pop art&quot;, ''A Dictionary of Twentieth-Century Art'', Ian Chilvers. Oxford University Press, 1998.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Pop art&quot;, ''The Concise Oxford Dictionary of Art Terms'', Michael Clarke, Oxford University Press, 2001.&lt;/ref&gt; (రెండు వాదనలు 1955 మధ్య నాటికి ఇండిపెండెంట్ గ్రూప్ చర్చలలో ఈ పదం ఉపయోగించబడిందని అంగీకరిస్తున్నాయి.)

ఆ తర్వాత &quot;పాప్ ఆర్ట్&quot; అనే పేరును 1955లో జరిగిన IG రెండవ సెషన్‌లో సభ్యులు చర్చలలో ఉపయోగించారు, 1956లో ఆర్క్ మ్యాగజైన్‌లో IG సభ్యులు అలిసన్, పీటర్ స్మిత్‌సన్ రాసిన &quot;బట్ టుడే వి కలెక్ట్ యాడ్స్&quot; అనే వ్యాసంలో &quot;పాప్ ఆర్ట్&quot; అనే నిర్దిష్ట పదం మొదటిసారిగా ప్రచురించబడింది.&lt;ref&gt;Alison and Peter Smithson, &quot;But Today We Collect Ads&quot;, reprinted on page 54 in ''Modern Dreams The Rise and Fall of Pop'', published by ICA and MIT, {{ISBN|0-262-73081-2}}&lt;/ref&gt; అయితే, బ్రిటిష్ కళా విమర్శకుడు/క్యూరేటర్ లారెన్స్ అలోవే 1958లో రాసిన ''ది ఆర్ట్స్ అండ్ ది మాస్ మీడియా'' అనే వ్యాసానికి తరచుగా ఈ పదం ఘనత ఇవ్వబడుతుంది, అయినప్పటికీ అతను ఉపయోగించిన ఖచ్చితమైన భాష &quot;జనాదరణ పొందిన సామూహిక సంస్కృతి&quot;.&lt;ref&gt;Lawrence Alloway, &quot;The Arts and the Mass Media,&quot; Architectural Design &amp; Construction, February 1958.&lt;/ref&gt; &quot;అంతేకాకుండా, అప్పట్లో నేను ఉద్దేశించినది ఇప్పుడు అర్థం కాదు. నేను సామూహిక మాధ్యమాల ఉత్పత్తులను సూచించడానికి ఈ పదాన్ని, అలాగే 'పాప్ కల్చర్'ను ఉపయోగించాను, జనాదరణ పొందిన సంస్కృతిని ఆకర్షించే కళాఖండాలకు కాదు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, 1954–55, 1957 శీతాకాలం మధ్య ఎప్పుడో ఈ పదం సంభాషణలో ప్రాచుర్యం పొందింది...&quot;&lt;ref name=&quot;Honnef&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=KRtCl1nFSV8C&amp;dq=%22term+pop+art%22&amp;pg=PA6 Klaus Honnef, ''Pop Art''], [[Taschen]], 2004, p. 6, {{ISBN|3822822183}}&lt;/ref&gt; అయినప్పటికీ లలిత కళలలో సామూహిక సంస్కృతి చిత్రాలను చేర్చడాన్ని సమర్థించిన ప్రముఖ విమర్శకులలో అలోవే ఒకరు. 1966లో అలోవే ఈ నిబంధనలను స్పష్టం చేశాడు, అప్పటికే పాప్ ఆర్ట్ కళా పాఠశాలలు, చిన్న గ్యాలరీల నుండి కళా ప్రపంచంలో ఒక ప్రధాన శక్తిగా మారింది. కానీ దాని విజయం ఇంగ్లాండ్‌లో లేదు. ఆచరణాత్మకంగా ఏకకాలంలో, స్వతంత్రంగా, న్యూయార్క్ నగరం పాప్ ఆర్ట్‌కు కేంద్రంగా మారింది.&lt;ref name=&quot;Honnef&quot; /&gt;

లండన్‌లో 1960లో రాయల్ సొసైటీ ఆఫ్ బ్రిటిష్ ఆర్టిస్ట్స్ (RBA) యువ ప్రతిభావంతుల వార్షిక ప్రదర్శన మొట్టమొదటిసారిగా అమెరికన్ పాప్ ప్రభావాలను చూపించింది. జనవరి 1961లో జరిగిన అత్యంత ప్రసిద్ధ RBA-''యంగ్ కాంటెంపరరీస్'' డేవిడ్ హాక్నీ, అమెరికన్ R B కిటాజ్, న్యూజిలాండర్ బిల్లీ ఆపిల్, అలెన్ జోన్స్, డెరెక్ బోషియర్, జో టిల్సన్, ప్యాట్రిక్ కౌల్‌ఫీల్డ్, పీటర్ ఫిలిప్స్, పౌలిన్ బోటీ, పీటర్ బ్లేక్‌లకు గుర్తింపు తెచ్చిపెట్టింది; ఆపిల్ 1961, 1962 యంగ్ కాంటెంపరరీస్ ప్రదర్శనల కోసం పోస్టర్లు, ఆహ్వానాలను రూపొందించాడు.&lt;ref name=&quot;Barton 2010 11–21&quot;&gt;{{cite book|last=Barton|first=Christina|title=Billy Apple: British and American Works 1960–69|year=2010|publisher=The Mayor Gallery|location=London|isbn=978-0-9558367-3-2|pages=11–21}}&lt;/ref&gt; హాక్నీ, కిటాజ్, బ్లేక్ అదే సంవత్సరంలో లివర్‌పూల్‌లో జరిగిన జాన్-మూర్స్-ఎగ్జిబిషన్‌లో బహుమతులు గెలుచుకున్నారు. ఆపిల్, హాక్నీ రాయల్ కాలేజ్ 1961 వేసవి సెలవుల్లో కలిసి న్యూయార్క్ వెళ్లారు, అప్పుడే ఆపిల్ మొదటిసారి ఆండీ వార్హోల్‌ను కలిశాడు - తరువాత వారిద్దరూ అమెరికాకు వెళ్లారు, ఆపిల్ న్యూయార్క్ పాప్ ఆర్ట్ రంగంలో పాలుపంచుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Barton 2010 11–21&quot; /&gt;

== అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు ==
[[దస్త్రం:Campbell's Soup Cans by Andy Warhol.jpg|thumb|ఆండీ వార్హోల్, ''క్యాంప్‌బెల్స్ సూప్ క్యాన్స్'', 1962]]
పాప్ ఆర్ట్ 1950ల ప్రారంభంలో మొదలైనప్పటికీ, అమెరికాలో దానికి 1960ల కాలంలో అత్యంత గొప్ప ప్రోత్సాహం లభించింది. హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లోని వాడ్స్‌వర్త్ అథీనియంలో జరిగిన ఒక ప్రదర్శనపై ఆగస్టు 1962 సమీక్షలో, ప్రముఖ కనెక్టికట్ సేకరణల నుండి తీసుకోబడిన సమకాలీన అమెరికన్ పనుల సర్వేలో &quot;పాప్&quot; లేదా &quot;పర్యావరణ&quot; కళగా పిలువబడే దాని ఆవిర్భావాన్ని ''ది న్యూయార్క్ టైమ్స్'' గుర్తించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |last=Preston |first=Stuart |date=1962-08-19 |title=HARTFORD GALAXY; Exceptional Shows of Art Past and Present at Wadsworth Atheneum |url=https://www.nytimes.com/1962/08/19/archives/hartford-galaxy-exceptional-shows-of-art-past-and-present-at.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |date=1962-08-07 |title=Abstract Art Being Given Its Chance at Atheneum |url=https://www.newspapers.com/article/hartford-courant-abstract-art-being-give/191668874/ |access-date=2026-02-21 |work=Hartford Courant |pages=11}}&lt;/ref&gt; ఈ సమీక్ష రాయ్ లిచ్టెన్‌స్టీన్ కామిక్-స్ట్రిప్ చిత్రాలను, జేమ్స్ రోసెన్‌క్విస్ట్ బిల్‌బోర్డ్-ఆధారిత పెయింటింగ్‌ను, ఆండీ వార్హోల్ పదేపదే గీసిన క్యాంప్‌బెల్స్ సూప్ క్యాన్‌లను ప్రముఖంగా చూపించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ఇది ఈ పరిణామాలను గడిచిపోయే రెచ్చగొట్టే చర్యలుగా కాకుండా &quot;సామాజికంగా పాయింట్‌కి ఉండే కళ వైపు పెద్ద అడుగులు&quot;గా అభివర్ణించింది, నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదానికి పాప్ ఆర్ట్ విసిరిన సవాలును, సామూహిక సంస్కృతిని అది స్వీకరించడాన్ని ముందస్తు విమర్శనాత్మక గుర్తింపును సూచించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

&quot;పాప్ ఆర్ట్&quot; అనే పదాన్ని అధికారికంగా డిసెంబర్ 1962లో ప్రవేశపెట్టారు; ఆ సందర్భం మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్ నిర్వహించిన &quot;సింపోజియం ఆన్ పాప్ ఆర్ట్&quot;.&lt;ref name=&quot;SchermanTony&quot;&gt;Scherman, Tony. &quot;When Pop Turned the Art World Upside Down.&quot; ''American Heritage'' 52.1 (February 2001), 68.&lt;/ref&gt; ఈ సమయానికి అమెరికన్ ప్రకటనలు ఆధునిక కళకు చెందిన అనేక అంశాలను స్వీకరించాయి, అత్యంత అధునాతన స్థాయిలో పనిచేశాయి. తత్ఫలితంగా అమెరికన్ కళాకారులు చక్కగా రూపొందించిన, తెలివైన వాణిజ్య సామగ్రి నుండి కళను దూరం చేసే నాటకీయ శైలుల కోసం లోతుగా వెతకవలసి వచ్చింది.&lt;ref name=&quot;high&quot; /&gt; బ్రిటిష్ వారు అమెరికన్ జనాదరణ పొందిన సంస్కృతి చిత్రాలను కొంత దూర దృక్పథంతో చూసినందున, వారి అభిప్రాయాలు తరచుగా శృంగార, భావోద్వేగ, హాస్యభరితమైన అర్థాలతో నిండి ఉండేవి. దీనికి విరుద్ధంగా భారీగా ఉత్పత్తి చేయబడిన విభిన్న చిత్రాలతో ప్రతిరోజూ బాంబు దాడికి గురవుతున్న అమెరికన్ కళాకారులు సాధారణంగా మరింత ధైర్యవంతమైన, దూకుడుతో కూడిన పనులను ఉత్పత్తి చేశారు.&lt;ref name=&quot;mod&quot; /&gt;

చరిత్రకారుడు, క్యూరేటర్, విమర్శకుడు హెన్రీ గెల్డ్జాహ్లెర్ ప్రకారం, &quot;రే జాన్సన్ కోల్లెజ్‌లు ''ఎల్విస్ ప్రెస్లీ నంబర్ 1'', ''జేమ్స్ డీన్'' పాప్ ఉద్యమానికి ప్లైమౌత్ రాక్‌గా నిలిచాయి.&quot;&lt;ref&gt;[[Henry Geldzahler|Geldzahler, Henry]] in ''Pop Art: 1955–1970'' catalogue, [[Art Gallery of New South Wales]], Sydney, 1985&lt;/ref&gt; రచయిత్రి లూసీ లిప్పార్డ్ &quot;ఎల్విస్ ... మార్లిన్ మన్రో [కోల్లెజ్‌లు] ... వార్హోలియన్ పాప్‌కు నాంది పలికాయి&quot; అని రాసింది.&lt;ref&gt;Lippard, Lucy in Ray Johnson: Correspondences catalogue, Wexner Center/Whitney Museum, 2000&lt;/ref&gt; జాన్సన్ గ్రాఫిక్ డిజైనర్‌గా పనిచేశాడు, తన సమకాలీనుల వలె పెద్దగా పనిచేయకుండా కవర్‌లలో కత్తిరింపులు, డ్రాయింగ్‌లను నింపడం ద్వారా చిన్నగా పనిచేస్తూ తన &quot;న్యూయార్క్ కరస్పాండెన్స్ స్కూల్&quot; వ్యవస్థాపకుడిగా మెయిల్ ఆర్ట్ పితామహుడిగా పేరు పొందాడు.&lt;ref&gt;Bloch, Mark. [https://www.panmodern.com/Ray.html &quot;An Illustrated Introduction to Ray Johnson 1927–1995&quot;], 1995&lt;/ref&gt; జనవరి 1958 నాటి ''ఆర్ట్ న్యూస్'' సంచికలోని ముఖచిత్రం గురించిన ఒక గమనిక &quot;[జాస్పర్] జాన్స్ మొదటి వన్-మ్యాన్ షో ... రౌషెన్‌బర్గ్, ట్వోంబ్లీ, కప్రావ్, రే జాన్సన్ వంటి ప్రసిద్ధ సహోద్యోగులతో అతనిని ఉంచుతుంది&quot; అని ఎత్తి చూపింది.&lt;ref&gt;Author unknown. &quot;(Table of contents, Untitled note about cover.)&quot;, Art News, vol. 56, no. 9, January 1958&lt;/ref&gt;

నిజానికి, అమెరికా పాప్ ఆర్ట్ పదజాలం స్థాపనలో మరొక ఇద్దరు ముఖ్యమైన కళాకారులు చిత్రకారులు జాస్పర్ జాన్స్, రాబర్ట్ రౌషెన్‌బర్గ్.&lt;ref name=&quot;mod&quot; /&gt; రౌషెన్‌బర్గ్ కర్ట్ ష్విట్టర్స్, ఇతర దాదా కళాకారుల మునుపటి పనుల ద్వారా ప్రభావితమయ్యాడు, &quot;పెయింటింగ్ కళ, జీవితం రెండింటికీ సంబంధించినది&quot; అనే అతని నమ్మకం అతని కాలం నాటి ఆధిపత్య ఆధునికవాద దృక్పథాన్ని సవాలు చేసింది.&lt;ref&gt;Rauschenberg, Robert; Miller, Dorothy C. (1959). [https://www.worldcat.org/oclc/748990996 &lt;nowiki&gt;Sixteen Americans [exhibition]&lt;/nowiki&gt;]. New York: Museum of Modern Art. p. 58. {{ISBN|978-0029156704}}. [[OCLC (identifier)|OCLC]] 748990996. &quot;Painting relates to both art and life. Neither can be made. (I try to act in that gap between the two.)&quot;&lt;/ref&gt; అతని కంబైన్స్‌లో విసిరివేయబడిన రెడీమేడ్ వస్తువుల వాడకం, అతని పెయింటింగ్స్‌లో పాప్ సంస్కృతి చిత్రాలు అమెరికాలో ప్రతిరోజూ జరిగే సమకాలీన సంఘటనలతో అతని రచనలను అనుసంధానించాయి.&lt;ref name=&quot;mod&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|date=1963-05-03|title=Art: Pop Art – Cult of the Commonplace|language=en-US|magazine=Time|url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,828186,00.html|access-date=2020-07-07|issn=0040-781X|quote=Robert Rauschenberg, 37, remembers an art teacher who 'taught me to think, &quot;Why not?&quot;' Since Rauschenberg is considered to be a pioneer in pop art, this is probably where the movement went off on its particular tangent. Why not make art out of old newspapers, bits of clothing, Coke bottles, books, skates, clocks?}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Irving Sandler|Sandler, Irving H.]] ''The New York School: The Painters and Sculptors of the Fifties,'' New York: Harper &amp; Row, 1978. {{ISBN|0-06-438505-1}} pp. 174–195, ''Rauschenberg and Johns''; pp. 103–111, ''Rivers and the gestural realists''.&lt;/ref&gt; 1962–64 నాటి పెయింటింగ్‌లు ''లైఫ్'', ''న్యూస్‌వీక్'', ''నేషనల్ జియోగ్రాఫిక్'' నుండి సిల్క్‌స్క్రీన్ చేయబడిన పత్రిక కత్తిరింపులతో వ్యక్తీకరణ బ్రష్‌వర్క్‌ను కలిపాయి. జాన్స్ గీసిన జెండాలు, లక్ష్యాలు, సంఖ్యలు, అమెరికా పటాల పెయింటింగ్‌లు, అలాగే ఏల్ క్యాన్‌ల త్రిమితీయ చిత్రణలు కళలో ప్రాతినిధ్యం గురించిన ప్రశ్నలపై దృష్టిని ఆకర్షించాయి.&lt;ref name=&quot;Met&quot;&gt;{{cite web |last=Rosenthal |first=Nan |author-link=Nan Rosenthal |date=October 2004 |title=Jasper Johns (born 1930) In ''Heilbrunn Timeline of Art History'' |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/john/hd_john.htm |access-date=2 May 2021 |website=The [[Metropolitan Museum of Art]]}}&lt;/ref&gt; 1950ల కాలంలో జాన్స్, రౌషెన్‌బర్గ్ చేసిన పనులను తరచుగా నియో-దాదా అని పిలుస్తారు, 1960ల ప్రారంభంలో విస్తరించిన నమూనా అమెరికన్ పాప్ ఆర్ట్ నుండి ఇది దృశ్యమానంగా భిన్నంగా ఉంటుంది.&lt;ref&gt;Robert Rosenblum, &quot;Jasper Johns&quot; ''Art International'' (September 1960): 75.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hapgood,  Susan, ''Neo-Dada: Redefining Art, 1958–62''. New York: Universe Books, 1994.&lt;/ref&gt;

అమెరికన్ పాప్ ఆర్ట్‌కు రాయ్ లిచ్టెన్‌స్టీన్ కూడా అంతే ముఖ్యమైనవాడు. అతని పని, పేరడీని అతను ఉపయోగించిన తీరు బహుశా పాప్ ఆర్ట్ ప్రాథమిక ఆవరణను ఇతరులకన్నా మెరుగ్గా నిర్వచిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;mod&quot; /&gt; పాత-కాలపు కామిక్ స్ట్రిప్‌ను ఇతివృత్తంగా ఎంచుకుని, లిచ్టెన్‌స్టీన్ సున్నితమైన రీతిలో పేరడీ చేస్తూనే కఠినమైన, కచ్చితమైన కూర్పును ఉత్పత్తి చేశాడు. DC కామిక్స్ ''సీక్రెట్ హార్ట్స్'' #83 ప్రధాన కథనం నుండి తీసుకోబడిన ''డ్రౌనింగ్ గర్ల్'' (1963) వంటి అతని అత్యంత ప్రసిద్ధ రచనలలో లిచ్టెన్‌స్టీన్ ఆయిల్, మాగ్నా పెయింట్ ఉపయోగించాడు.&lt;ref name=&quot;rlf-Hendrickson31&quot;&gt;{{cite book|last=Hendrickson|first=Janis|title=Roy Lichtenstein|year=1988|publisher=Benedikt Taschen|location=Cologne, Germany|isbn=3-8228-0281-6|page=31}}&lt;/ref&gt; అతని పని ఫోటోగ్రాఫిక్ పునరుత్పత్తి ద్వారా సృష్టించబడినట్లుగా నిర్దిష్ట రంగులను సూచించడానికి మందపాటి రూపురేఖలు, ముదురు రంగులు, బెన్-డే చుక్కలను కలిగి ఉంటుంది. లిచ్టెన్‌స్టీన్ మాట్లాడుతూ, &quot;[నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదులు] కాన్వాస్‌పై వస్తువులను ఉంచారు, వారు చేసినదానికి, రంగు స్థానాలకు, పరిమాణాలకు ప్రతిస్పందించారు. నా శైలి పూర్తిగా భిన్నంగా కనిపిస్తుంది, కానీ గీతలను గీయడం స్వభావం చాలా వరకు ఒకే విధంగా ఉంటుంది; నాది పొల్లాక్ లేదా క్లైన్ వలె కాలిగ్రాఫిక్‌గా కనిపించదు.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Kimmelman |first=Michael |date=30 September 1997 |title=Roy Lichtenstein, Pop Master, Dies at 73 |work=[[The New York Times]] |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B03E0DF103AF933A0575AC0A961958260&amp;sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=3 |access-date=12 November 2007}}&lt;/ref&gt; 
[[దస్త్రం:Campbell's Tomato Juice Box. 1964. Synthetic polymer paint and silkscreen ink on wood.jpg|thumb|ఆండీ వార్హోల్, ''క్యాంప్‌బెల్స్ టొమాటో జ్యూస్ బాక్స్'', 1964]]
1964లో ''ది అబ్జర్వర్'' ద్వారా &quot;పాప్ ఆర్ట్ ఆవిష్కర్త&quot;గా పిలువబడిన ఆండీ వార్హోల్ విస్తృతంగా ఉద్యమంలో కేంద్ర వ్యక్తిగా పరిగణించబడ్డాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Egginton |first=Joyce |date=1964-10-11 |title=Mr Apples apples cost £180 |url=https://www.newspapers.com/article/the-observer-the-american-supermarket-ex/188294999/ |access-date=2026-02-20 |work=The Observer |pages=2}}&lt;/ref&gt; కళా విమర్శకుడు ఆర్థర్ డాంటో ఒకసారి అతనిని &quot;కళా చరిత్ర ఉత్పత్తి చేసిన తాత్విక మేధావికి అత్యంత దగ్గరి వాడు&quot; అని పిలిచాడు.&lt;ref name=&quot;SchermanTony&quot; /&gt; వార్హోల్ పాప్‌ను దృశ్యమాన శైలికి మించి సాంస్కృతిక దృగ్విషయంగా నెట్టాడు, తన ఫ్యాక్టరీ స్టూడియో, బహిరంగ వ్యక్తిత్వం ద్వారా కళ, కీర్తి, వాణిజ్యాన్ని విలీనం చేశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Anderson |first=James |date=March 19, 2020 |title=7 things Andy Warhol pioneered beyond pop art |url=https://i-d.co/article/7-things-andy-warhol-pioneered-tate-modern/ |access-date=2026-02-20 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; 1960ల కాలంలో పాప్ ఆర్ట్ పెయింటింగ్‌లు, అండర్‌గ్రౌండ్ చలనచిత్రాలను నిర్మించడం ప్రారంభించడానికి ముందు వార్హోల్ విజయవంతమైన వాణిజ్య ఇలస్ట్రేటర్, ప్రకటనలు, పుస్తకం, రికార్డ్ కవర్‌లను గీశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hubert |first=Craig |date=2018-11-07 |title=Andy Warhol Made Hundreds of Movies During His Career. Here Are the 9 That Changed Film History |url=https://news.artnet.com/art-world/andy-warhol-films-1387729 |access-date=2026-02-20 |website=Artnet News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-06-07 |title=How Warhol's Handmade Art Shaped His Famed Pop Factory |url=https://news.artnet.com/multimedia/how-warhols-handmade-art-shaped-his-famed-pop-factory-2497323 |access-date=2026-02-20 |website=Artnet News |language=en-US}}&lt;/ref&gt; మార్లిన్ మన్రో, ఎల్విస్ ప్రెస్లీ వంటి ప్రసిద్ధులపై అతను వేసిన సిల్క్‌స్క్రీన్ పోర్ట్రెయిట్‌లు సామూహిక-మాధ్యమాల చిత్రాలను కీర్తి, వినియోగదారుల సంస్కృతిని పరిశీలించే ధైర్యవంతమైన, సీరియలైజ్డ్ వర్క్‌లుగా మార్చాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cumming |first=Laura |date=2020-03-15 |title=Andy Warhol review – hurrying through the masterworks |url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2020/mar/15/andy-warhol-tate-modern-review |access-date=2026-02-20 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; అతని ''క్యాంప్‌బెల్స్ టొమాటో జ్యూస్ బాక్స్''లో కనిపించే విధంగా, రిటైల్ షిప్పింగ్ బాక్స్ వెలుపల ఉన్న లేబులింగ్ కూడా ఇతివృత్తంగా మారింది, ఇది రోజువారీ వాణిజ్య చిత్రాలను పాప్ ఆర్ట్ స్వీకరించడాన్ని నొక్కి చెబుతుంది. వార్హోల్ తరువాత 1980ల నాటి కీత్ హేరింగ్, కెన్నీ షార్ఫ్‌లతో సహా పాప్ కళాకారుల కొత్త తరానికి మార్గనిర్దేశం చేసి ప్రభావితం చేశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Baitel |first=Shai |date=2025-02-18 |title=Kenny Scharf on Trash, Artificial Intelligence, and the Golden Days of New York |url=https://www.interviewmagazine.com/art/kenny-scharf-on-trash-artificial-intelligence-and-the-golden-days-of-new-york |access-date=2026-02-20 |website=Interview Magazine |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Haring |first=Keith |url=http://archive.org/details/keithharingjourn00hari |title=Keith Haring Journals |date=1996 |publisher=Viking |others= |isbn=978-0-670-84774-7 |location=New York |pages=97 |quote=Andy has been a big influence as an example of both what to be and what not to be. I have learned a lot of things from Andy about how to deal with people and how to deal with 'the public' and the public's 'image' of me.}}&lt;/ref&gt;

=== ప్రారంభ U.S. ప్రదర్శనలు ===
నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదం నుండి నిర్ణయాత్మక మార్పును సూచించే ముఖ్యమైన ప్రదర్శనలు, గ్యాలరీ ప్రెజెంటేషన్ల శ్రేణి ద్వారా పాప్ ఆర్ట్ 1950ల చివరిలో, 1960ల ప్రారంభంలో ఉద్భవించింది. 1959, 1960లో క్లేస్ ఓల్డెన్‌బర్గ్, జిమ్ డైన్, టామ్ వెస్సెల్‌మాన్ న్యూయార్క్‌లోని జడ్సన్ గ్యాలరీలో ప్రారంభ ప్రదర్శనలు చేశారు.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Pearlman |first=Ellen |date=2012-02-14 |title=When New York Was Really Happening |url=https://hyperallergic.com/happenings-new-york-1958-1963-pace-gallery/ |access-date=2026-02-20 |website=Hyperallergic |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Osterwold |first=Tilman |url=https://www.google.com/books/edition/Pop_Art/hRsFjSHBuKUC?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=Claes+Oldenburg,+Jim+Dine,+and+Tom+Wesselmann+Judson+Gallery+1959&amp;pg=PA100&amp;printsec=frontcover |title=Pop Art |date=2003 |publisher=Taschen |isbn=978-3-8228-2070-4 |pages=100 |language=en}}&lt;/ref&gt; అదే సమయంలో, మార్తా జాక్సన్ గ్యాలరీ హన్స్ అర్ప్, కర్ట్ ష్విట్టర్స్, జాస్పర్ జాన్స్, రాబర్ట్ రౌషెన్‌బర్గ్, ఓల్డెన్‌బర్గ్, డైన్ వంటి కళాకారులను కలిగి ఉన్న ''న్యూ మీడియా – న్యూ ఫార్మ్స్'' (1960)లో ప్రయోగాత్మక సమీకరణ, ఇన్‌స్టాలేషన్ వర్క్‌ను ప్రదర్శించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Canaday |first=John |date=1960-06-07 |title=Art: A Wild, but Curious, End-of-Season Treat; Jackson's Offers 'New Media, New Forms' Dada-Surrealism Marks 72-Object Display |url=https://www.nytimes.com/1960/06/07/archives/art-a-wild-but-curious-endofseason-treat-jacksons-offers-new-media.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; 1961లో జాక్సన్ ''ఎన్విరాన్‌మెంట్స్, సిట్యువేషన్స్, స్పేసెస్''ను నిర్వహించింది, రోజువారీ పదార్థాలు, వినియోగదారు చిత్రాలను పాప్ ఆర్ట్ ఆలింగనం చేసుకోవడానికి వేదికగా నిలిచిన లీనమయ్యే, వస్తువు-ఆధారిత కళా అభ్యాసాలను మరింత ముందుకు తీసుకెళ్లింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

డిసెంబర్ 1961లో ఓల్డెన్‌బర్గ్ మాన్‌హాటన్ లోయర్ ఈస్ట్ సైడ్‌లో ''ది స్టోర్''ని తెరిచాడు, ఇది వినియోగదారు వస్తువులను పోలి ఉండే చేతితో తయారు చేసిన శిల్పాల నెల రోజుల ఇన్‌స్టాలేషన్.&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times&quot;&gt;{{Cite web |last=McKenna |first=Kristine |date=1995-07-02 |title=Art : When Bigger Is Better : Claes Oldenburg has spent the past 35 years blowing up and redefining everyday objects, all in the name of getting art off its pedestal. |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-07-02-ca-19310-story.html |access-date=2026-02-20 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt; లూకాస్ సమరాస్, టామ్ వెస్సెల్‌మాన్, కరోలీ ష్నీమాన్, ఓవిండ్ ఫాల్‌స్ట్రోమ్, రిచర్డ్ ఆర్ట్స్‌ష్వాగర్ వంటి కళాకారులతో కూడిన అతని సంబంధిత &quot;రే గన్ థియేటర్&quot; సంఘటనలు కళ, దైనందిన జీవితం మధ్య ఉన్న సాంప్రదాయిక భేదాలను సవాలు చేశాయి.&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times&quot; /&gt; ఈ పరిణామాలు యాక్షన్ పెయింటింగ్ అంతర్దృష్టి తత్వం నుండి సామూహిక సంస్కృతీతో మరింత బహిర్ముఖ నిమగ్నత వైపు మళ్లడాన్ని సూచించాయి.

జూలై 1962లో ఆండీ వార్హోల్ లాస్ ఏంజెల్స్‌లోని ఇర్వింగ్ బ్లమ్స్ ఫెరుస్ గ్యాలరీలో తన మొదటి ఏకవ్యక్తి ప్రదర్శనను నిర్వహించాడు, ఇందులో 32 ''క్యాంప్‌బెల్స్ సూప్ క్యాన్స్‌''ను ప్రదర్శించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rozzo |first=Mark |date=2018-11-05 |title=How the Campbell’s Soup Paintings Became Andy Warhol’s Meal Ticket |url=https://www.vanityfair.com/style/2018/11/andy-warhols-campbells-soup-paintings-exhibition |access-date=2026-02-20 |website=Vanity Fair |language=en-US}}&lt;/ref&gt; అదే నెలలో హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లోని వాడ్స్‌వర్త్ అథీనియంలో జరిగిన ''అమెరికన్ పెయింటింగ్ అండ్ స్కల్ప్చర్ ఫ్రమ్ కనెక్టికట్ కలెక్షన్స్'' ప్రదర్శనలో వార్హోల్, ఓల్డెన్‌బర్గ్ వంటి పాప్ కళాకారుల పనులు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=July 23, 1962 |title=Museum To Show Art Of 5 State Families |url=https://www.newspapers.com/article/bridgeport-telegram-museum-to-show-art-o/193187843/ |work=The Bridgeport Telegram |pages=8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; కొన్ని నెలల తర్వాత వాల్టర్ హాప్స్ పసాదేనా ఆర్ట్ మ్యూజియంలో ''న్యూ పెయింటింగ్ ఆఫ్ కామన్ ఆబ్జెక్ట్స్''ను క్యూరేట్ చేశాడు, ఇది రాయ్ లిచ్టెన్‌స్టీన్, వార్హోల్, జిమ్ డైన్, వేన్ థీబాడ్, ఎడ్ రుస్చా, ఇతరులను కలిగి ఉన్న అమెరికన్ పాప్ ఆర్ట్‌కు అంకితం చేయబడిన మొదటి మ్యూజియం ప్రదర్శనగా విస్తృతంగా పరిగణించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Coplans |first=John |date=1962-11-01 |title=The New Paintings of Common Objects |url=https://www.artforum.com/features/the-new-paintings-of-common-objects-212213/ |access-date=2026-02-20 |website=Artforum |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 1962లో న్యూయార్క్‌లోని సిడ్నీ జానిస్ గ్యాలరీ యూరోపియన్ న్యూవియాక్స్ రియలిస్ట్‌లతో అమెరికన్ పాప్ ఆర్టిస్టులను ఒకచోట చేర్చి మైలురాయి అయిన ''ఇంటర్నేషనల్ ఎగ్జిబిషన్ ఆఫ్ ది న్యూ రియలిస్ట్స్''ను నిర్వహించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=O'Doherty |first=Brian |date=1962-10-31 |title=Art: Avant-Garde Revolt; 'New Realists' Mock U.S. Mass Culture in Exhibition at Sidney Janis Gallery |url=https://www.nytimes.com/1962/10/31/archives/art-avantgarde-revolt-new-realists-mock-us-mass-culture-in.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; ఈ ప్రదర్శన పాప్ ఆర్ట్ ఆధిపత్యాన్ని నిర్ధారించింది, మార్క్ రోత్కో, రాబర్ట్ మదర్‌వెల్‌తో సహా పలువురు నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదులను గ్యాలరీ నుండి నిష్క్రమించేలా చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Salisbury |first=Stephan |date=2016-02-23 |title=Pow! The Art Museum goes Pop! |url=https://www.inquirer.com/philly/entertainment/arts/20160223_Pow__The_Art_Museum_goes_Pop_.html |access-date=2026-02-20 |website=The Philadelphia Inquirer |language=en}}&lt;/ref&gt;
[[దస్త్రం:AAA-AAA lipplucy 27219.jpg|thumb|1964లో న్యూయార్క్ నగరంలోని బియాంచినీ గ్యాలరీలో ''ది అమెరికన్ సూపర్ మార్కెట్'' ప్రదర్శన]]
1963 నాటికి ప్రధాన న్యూయార్క్ సంస్థలు ఈ ఉద్యమాన్ని స్వీకరించాయి. గుగ్గెన్‌హీమ్ మ్యూజియం లారెన్స్ అలోవే చేత క్యూరేట్ చేయబడిన ''సిక్స్ పెయింటర్స్ అండ్ ది ఆబ్జెక్ట్''ను సమర్పించింది, ఇందులో డైన్, జాన్స్, లిచ్టెన్‌స్టీన్, రౌషెన్‌బర్గ్, రోసెన్‌క్విస్ట్, వార్హోల్ ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Times |first=Stuart Preston Special To the New York |date=1963-03-21 |title=On Display: All-Out Series of Pop Art; 'Six Painters and the Object' Exhibited at Guggenheim |url=https://www.nytimes.com/1963/03/21/archives/on-display-allout-series-of-pop-art-six-painters-and-the-object.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; వాణిజ్య గ్యాలరీలు పాప్ కళాకారులకు ఎక్కువగా ప్రాతినిధ్యం వహించాయి: గ్రీన్ గ్యాలరీ రోసెన్‌క్విస్ట్, జార్జ్ సెగల్, ఓల్డెన్‌బర్గ్, వెస్సెల్‌మాన్‌లను ప్రదర్శించింది; లియో కాస్టెల్లీ రౌషెన్‌బర్గ్, జాన్స్, లిచ్టెన్‌స్టీన్‌లకు ప్రాతినిధ్యం వహించాడు; ఫెరుస్ గ్యాలరీ వెస్ట్ కోస్ట్‌లో వార్హోల్, రుస్చాలను ప్రోత్సహించడం కొనసాగించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Shirey |first=David L. |date=1972-02-27 |title=Art: Former Avant‐Garde Gallery Remembered in Hofstra Show |url=https://www.nytimes.com/1972/02/27/archives/art-former-avantgarde-gallery-remembered-in-hofstra-show.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Muchnic |first=Suzanne |date=1996-02-01 |title=Leo Castelli, whose legendary career as an art dealer is being honored at the Gagosian Gallery, has seemingly seen it all. But at 88, he still has . . . : An Ageless Passion |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-02-01-ca-30943-story.html |access-date=2026-02-20 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mr Philip Delves Broughton |date=February 19, 2015 |title=The Exhibitionists of Ferus Gallery |url=https://www.mrporter.com/en-us/journal/lifestyle/the-exhibitionists-of-ferus-gallery-743474 |website=Mr Porter}}&lt;/ref&gt;

1964లో బియాంచినీ గ్యాలరీ ''ది అమెరికన్ సూపర్‌మార్కెట్''ను ప్రదర్శించింది, వార్హోల్, లిచ్టెన్‌స్టీన్, ఓల్డెన్‌బర్గ్, వెస్సెల్‌మాన్, ఇతరులు కళాకారులు తయారు చేసిన వినియోగదారు వస్తువులతో నిండిన ఎగ్జిబిషన్ స్థలాన్ని కిరాణా దుకాణంగా మార్చింది—కళ, వాణిజ్యం విలీనం అనే పాప్ ఆర్ట్ విధానానికి లీనమయ్యే ప్రదర్శన.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=1964-10-08 |title=Sale: Lettuce a la Metal and Turkey au Canvas; GALLERY MARKET HAWKS ART ON RYE; Store Display Is Set Up for Pop Food Creations |url=https://www.nytimes.com/1964/10/08/archives/sale-lettuce-a-la-metal-and-turkey-au-canvas-gallery-market-hawks-a.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; 1960ల మధ్య నాటికి పాప్ కళాకారులు స్థిరమైన వాణిజ్య, సంస్థాగత మద్దతును పొందారు, 1968 నాటికి సావో పాలో ప్రదర్శన ''ఎన్విరాన్‌మెంట్ U.S.A.: 1957–1967'' ఉద్యమంలోని ప్రముఖ వ్యక్తుల సమగ్ర సర్వేను ప్రదర్శించింది, సమకాలీన కళలో ఆధిపత్య శక్తిగా దాని ఏకీకరణను సూచిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Kramer |first=Hilton |date=1967-09-20 |title=Art: United States' Exhibition Dominates Sao Paulo's 9th Bienal; 45 Big Pop Pieces in 'Environment USA' |url=https://www.nytimes.com/1967/09/20/archives/art-united-states-exhibition-dominates-sao-paulos-9th-bienal-45-big.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

== ఫ్రాన్స్ ==

మిలన్‌లోని అపోలినైర్ గ్యాలరీలో మొదటి సామూహిక ప్రదర్శన సందర్భంగా కళా విమర్శకుడు పియర్ రెస్టానీ,&lt;ref&gt;Karl Ruhrberg, Ingo F. Walther, ''Art of the 20th Century'', Taschen, 2000, p. 518. {{ISBN|3-8228-5907-9}}&lt;/ref&gt; కళాకారుడు వైవ్స్ క్లీన్ 1960లో స్థాపించిన కళాత్మక ఉద్యమాన్ని ''నౌవియో రియలిజం'' (Nouveau réalisme) సూచిస్తుంది. పియరీ రెస్టానీ ఏప్రిల్ 1960లో సమూహం కోసం &quot;నిజమైన వాటిని గ్రహించే నౌవియో రియలిజం-కొత్త మార్గాలు&quot; అని ప్రకటిస్తూ &quot;కొత్త వాస్తవికత నిర్మాణాత్మక ప్రకటన&quot; పేరుతో అసలు మానిఫెస్టోను రాశాడు.&lt;ref name=&quot;Stremmel13&quot;&gt;Kerstin Stremmel, ''Realism'', Taschen, 2004, p. 13. {{ISBN|3-8228-2942-0}}&lt;/ref&gt; ఈ సంయుక్త ప్రకటనపై 27 అక్టోబర్ 1960న వైవ్స్ క్లీన్ వర్క్‌షాప్‌లో తొమ్మిది మంది సంతకం చేశారు: వైవ్స్ క్లీన్, అర్మాన్, మార్షల్ రేస్సే, పియర్ రెస్టానీ, డేనియల్ స్పోరి, జీన్ టింగెలీ, అల్ట్రా-లెట్రిస్ట్‌లు, ఫ్రాంకోయిస్ డుఫ్రెన్, రేమండ్ హైన్స్, జాక్వెస్ డి లా విల్లెగ్లే; 1961లో వారితో సీజర్ బాల్డాకిని, మిమ్మో రోటెల్లా, ఆపై నికి డి సెయింట్ ఫాల్, గెరార్డ్ డెస్చాంప్స్ చేరారు. కళాకారుడు క్రిస్టో సమూహంతో ప్రదర్శన ఇచ్చాడు. ఇది 1970లో రద్దు చేయబడింది.&lt;ref name=&quot;Stremmel13&quot; /&gt;

అమెరికన్ పాప్ ఆర్ట్ సమకాలీనమైనది-తరచుగా ఫ్రాన్స్‌లో దాని బదిలీగా భావించబడుతుంది-ఫ్లక్సస్, ఇతర సమూహాలతో పాటు కొత్త వాస్తవికత 1960ల కాలంలో అవాంట్-గార్డ్ అనేక పోకడలలో ఒకటి. సమూహం మొదట్లో ఫ్రెంచ్ రివేరాలోని నైస్‌ను తమ హోమ్ బేస్‌గా ఎంచుకుంది, ఎందుకంటే క్లీన్, అర్మాన్ ఇద్దరూ అక్కడే పుట్టారు; కొత్త వాస్తవికత తరచుగా చరిత్రకారులచే ఎకోల్ డి నైస్ ఉద్యమానికి ప్రారంభ ప్రతినిధిగా పరిగణించబడుతుంది.&lt;ref&gt;Rosemary M. O'Neill, ''Art and Visual Culture on the French Riviera, 1956–1971: The Ecole de Nice'', Ashgate, 2012, p. 93.&lt;/ref&gt; వారి ప్లాస్టిక్ భాష వైవిధ్యంగా ఉన్నప్పటికీ వారు తమ పనికి ఒక సాధారణ ఆధారాన్ని గ్రహించారు; రెస్టానీ ఉపయోగించిన పదాలలో దానికి సమానమైన వాస్తవికత ప్రత్యక్ష కేటాయింపు పద్ధతిగా ఇది ఉంది; &quot;పట్టణ, పారిశ్రామిక, ప్రకటనల వాస్తవికత కవితా రీసైక్లింగ్&quot;కి.&lt;ref&gt;60/90. ''Trente ans de Nouveau Réalisme, La Différence'', 1990, p. 76&lt;/ref&gt;

== స్పెయిన్ ==
స్పెయిన్‌లో పాప్ ఆర్ట్ అధ్యయనం ఇన్‌ఫార్మలిజం సంక్షోభం మూలాల నుండి ఉద్భవించిన &quot;కొత్త అలంకార&quot;తో ముడిపడి ఉంది. ఎడ్వర్డో అరోయో పర్యావరణంపై అతనికున్న ఆసక్తి, పెయింటింగ్ చరిత్ర, మాస్ మీడియా కమ్యూనికేషన్ రెండింటి చిహ్నాలను పొందుపరిచే మన మీడియా సంస్కృతిపై అతని విమర్శ, దాదాపుగా స్థాపించబడిన అన్ని కళాత్మక శైలుల పట్ల అతనికున్న అసహ్యం కారణంగా అతను పాప్ ఆర్ట్ ట్రెండ్‌కు సరిపోతాడని చెప్పవచ్చు. అయితే, అల్ఫ్రెడో అల్కైన్ తన కూర్పులలో జనాదరణ పొందిన చిత్రాలు, ఖాళీ స్థలాలను ఉపయోగించడం వల్ల &quot;పాప్&quot; ఆర్ట్‌లో అత్యంత ప్రామాణికమైన భాగంగా పరిగణించబడే స్పానిష్ కళాకారుడు.{{citation needed|date=March 2024}}

స్పానిష్ పాప్ ఆర్ట్ వర్గంలో 1964, 1981 మధ్య వాలెన్సియాలో ఉనికిలో ఉన్న మానోలో వాల్డెస్, రాఫెల్ సోల్బెస్ అనే కళాకారులచే ఏర్పడిన &quot;క్రానికల్ టీమ్&quot; (''ఎక్విపో క్రోనికా'') కూడా ఉంది. వారి ఉద్యమం కామిక్స్, పబ్లిసిటీ చిత్రాల వాడకం, చిత్రాలు, ఫోటోగ్రాఫిక్ కూర్పుల సరళీకరణ కారణంగా &quot;పాప్&quot; గా వర్గీకరించబడింది. చలనచిత్ర నిర్మాత పెడ్రో అల్మోడోవర్ 1970ల నాటి మాడ్రిడ్ &quot;లా మోవిడా&quot; ఉపసంస్కృతి నుండి తక్కువ బడ్జెట్ సూపర్ 8 పాప్ ఆర్ట్ సినిమాలను తీస్తూ ఉద్భవించాడు, అతను తదనంతరం అప్పటి మీడియాతో స్పెయిన్‌కు చెందిన ఆండీ వార్హోల్ అని పిలువబడ్డాడు. ''అల్మోడోవర్ ఆన్ అల్మోడోవర్'' పుస్తకంలో, 1950ల నాటి &quot;ఫన్నీ ఫేస్&quot; చిత్రం తన పనికి కేంద్ర ప్రేరణ అని చెప్పినట్లు ఉల్లేఖించబడింది. అల్మోడోవర్ చిత్రాలలో ఒక పాప్ ట్రేడ్‌మార్క్ ఏమిటంటే అతను ఎల్లప్పుడూ ఒక దృశ్యంలోకి చొప్పించడానికి ఒక నకిలీ వాణిజ్య ప్రకటనను ఉత్పత్తి చేస్తాడు.{{citation needed|date=March 2024}}

== న్యూజిలాండ్ ==
[[దస్త్రం:Pisupo lua afe (Corned beef 2000).jpg|thumb|మిచెల్ టఫెరీ ''పిసుపో లువా అఫే (కార్న్‌డ్ బీఫ్ 2000)'' (1994)]]
న్యూజిలాండ్‌లో పాప్ ఆర్ట్ ప్రధానంగా 1990ల నుండి అభివృద్ధి చెందింది, తరచుగా కివియానాతో అనుసంధానించబడింది. కివియానా అనేది మాంసం పైస్, కివీఫ్రూట్, ట్రాక్టర్లు, జాండల్స్, ఫోర్ స్క్వేర్ సూపర్‌మార్కెట్‌ల వంటి సాంప్రదాయిక కివి చిహ్నాలకు పాప్-సెంట్రిక్, ఆదర్శవంతమైన ప్రాతినిధ్యం; సాంస్కృతిక సందేశాలను సూచించడానికి దీనిలో స్వాభావికమైన క్యాంప్‌నెస్ తరచుగా అణచివేయబడుతుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Op + Pop|url=https://christchurchartgallery.org.nz/exhibitions/op-pop|access-date=2021-07-22|website=christchurchartgallery.org.nz}}&lt;/ref&gt; డిక్ ఫ్రిజెల్ ఒక ప్రసిద్ధ న్యూజిలాండ్ పాప్ కళాకారుడు, ఆధునిక సంస్కృతిని అనుకరించే మార్గాల్లో పాత కివియానా చిహ్నాలను ఉపయోగించడంలో ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఉదాహరణకు ఫ్రిజెల్ విదేశీ కళాకారుల పనిని అనుకరించడం ఆనందిస్తాడు, వారి పనులకు ఒక ప్రత్యేకమైన న్యూజిలాండ్ వీక్షణ లేదా ప్రభావాన్ని ఇస్తాడు. ప్రపంచంపై న్యూజిలాండ్ చారిత్రకంగా అణచివేయబడిన ప్రభావాన్ని చూపించడానికి ఇది చేయబడింది; ఈ విధంగా నేవ్ ఆర్ట్ ఏటెరోన్ పాప్ ఆర్ట్‌తో అనుసంధానించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dick Frizzell – Overview|url=https://thecentral.co.nz/artists/dick-frizzell/overview/|access-date=2021-07-22|website=The Central|language=en}}&lt;/ref&gt;

మిచెల్ టఫెరీ ప్రసిద్ధ రచన ''పిసుపో లువా అఫే (కార్న్‌డ్ బీఫ్ 2000)''తో ఉన్నట్లుగా, ఇది రాపిడి, డెడ్‌పాన్ మార్గంలో కూడా చేయవచ్చు. సమోవాన్ వంశానికి చెందిన టఫెరీ, ఎద్దును సూచించే ఈ పనిని ''పిసుపో'' అని పిలువబడే ప్రాసెస్ చేసిన ఆహార క్యాన్‌లతో నిర్మించాడు. పాశ్చాత్యేతర సంస్కృతులపై నియోకలోనియలిజం, జాత్యహంకారం ఇతివృత్తాలను టఫెరీ చేర్చినందున ఇది పాశ్చాత్య పాప్ ఆర్ట్ అసాధారణ రచన (పాశ్చాత్యులు సమోవాన్‌లపై తీసుకువచ్చిన ఆర్థిక ఆధారపడటాన్ని సూచించే ఫుడ్ క్యాన్‌ల ద్వారా సూచించబడింది). కాదనలేని స్వదేశీ దృక్కోణం అత్యంత సాధారణ స్వదేశీయేతర పాప్ ఆర్ట్ పనుల నుండి నిలబడేలా చేస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Collections Online – Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa|url=https://collections.tepapa.govt.nz/object/235630|access-date=2021-07-22|website=collections.tepapa.govt.nz}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Collections Online – Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa|url=https://collections.tepapa.govt.nz/topic/1110|access-date=2021-07-22|website=collections.tepapa.govt.nz}}&lt;/ref&gt; ఇలాంటి ఇతివృత్తాలతో వ్యవహరించే ఇతర న్యూజిలాండ్ పాప్ ఆర్టిస్టులు మావోరీ కళాకారులు మైఖేల్ పరేకోవ్హై, రూబెన్ ప్యాటర్సన్.

న్యూజిలాండ్ ప్రారంభ, ప్రసిద్ధ పాప్ కళాకారులలో ఒకరు బిల్లీ ఆపిల్, రాయల్ సొసైటీ ఆఫ్ బ్రిటిష్ ఆర్టిస్ట్స్ బ్రిటిష్-యేతర సభ్యులలో ఒకరు. డేవిడ్ హాక్నీ, అమెరికన్ ఆర్.బి. కిటాజ్, పీటర్ బ్లేక్ వంటి వారితో కలిసి జనవరి 1961 నాటి RBA ప్రదర్శన ''యంగ్ కాంటెంపరరీస్''లో ప్రదర్శించబడిన ఆపిల్, వేగంగా 1960ల ఐకానిక్ అంతర్జాతీయ కళాకారుడిగా మారాడు. అతను తన పేరు అయిన &quot;బిల్లీ ఆపిల్&quot;ని ఊహించుకోవడానికి ముందే ఇది జరిగింది, అతని పని అతని జన్మనామం బారీ బేట్స్ కింద ప్రదర్శించబడింది. అతను పేరుతో పాటు రూపంతో కూడా తనను తాను వేరు చేసుకోవాలని కోరుకున్నాడు, కాబట్టి లేడీ క్లైరోల్ ఇన్‌స్టంట్ క్రీమ్ విప్‌తో తన జుట్టు, కనుబొమ్మలను బ్లీచ్ చేశాడు. ఆ తర్వాత ఆపిల్ 1970ల నాటి కాన్సెప్చువల్ ఆర్ట్ ఉద్యమంతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-02-09|title=ARTSPACE – Billy Apple|url=http://artspace.org.nz/exhibitions/2004/billyapple.asp|access-date=2021-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209134441/http://artspace.org.nz/exhibitions/2004/billyapple.asp|archive-date=2013-02-09}}&lt;/ref&gt;

== జపాన్ ==
[[జపాన్|జపాన్‌లో]] పాప్ ఆర్ట్ ఆ దేశ ప్రముఖ అవాంట్-గార్డ్ దృశ్యం నుండి ఉద్భవించింది. 1920ల చివరిలో, 1930ల ప్రారంభంలో హరుయే కోగా నిర్మించిన ఫోటోమాంటేజ్-శైలి పెయింటింగ్‌లలో పత్రికల నుండి కాపీ చేయబడిన ఆధునిక ప్రపంచ చిత్రాల ఉపయోగం, పాప్ ఆర్ట్ అంశాలను ముందే సూచించింది.&lt;ref name=&quot;eskolahk&quot;&gt;{{cite book|last=Eskola|first=Jack|title=Harue Koga: David Bowie of the Early 20th Century Japanese Art Avant-garde|year=2015|publisher=Kindle, e-book}}&lt;/ref&gt; జపనీస్ గుటాయ్ ఉద్యమం మార్తా జాక్సన్ న్యూయార్క్ గ్యాలరీలో 1958 గుటాయ్ ప్రదర్శనకు దారితీసింది, ఇది పాప్ ఆర్ట్‌ను తెరపైకి తెచ్చిన ఆమె ప్రసిద్ధ న్యూ ఫార్మ్స్ న్యూ మీడియా షోకి రెండేళ్ల ముందు జరిగింది.&lt;ref&gt;Bloch, Mark. The Brooklyn Rail. [https://brooklynrail.org/2018/06/artseen/Gutai-19531959 &quot;Gutai: 1953 –1959&quot;], June 2018.&lt;/ref&gt; యాయోయి కుసామా పని పాప్ ఆర్ట్ అభివృద్ధికి దోహదపడింది, ఆండీ వార్హోల్‌తో సహా అనేక ఇతర కళాకారులను ప్రభావితం చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.timeout.com/london/art/interview-yayoi-kusama|url-status=dead|archive-date=29 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130929131716/http://www.timeout.com/london/art/interview-yayoi-kusama|title=Yayoi Kusama interview – Yayoi Kusama exhibition |website=TimeOut |date=2013-01-30 |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://art.sy/artist/yayoi-kusama] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121101110936/http://art.sy/artist/yayoi-kusama|date=1 November 2012}}&lt;/ref&gt; 1960ల మధ్యకాలంలో గ్రాఫిక్ డిజైనర్ తదనోరి యోకూ అత్యంత విజయవంతమైన పాప్ కళాకారులలో ఒకరిగా, జపనీస్ పాప్ ఆర్ట్‌కు అంతర్జాతీయ చిహ్నంగా మారాడు. ది బీటిల్స్, మార్లిన్ మన్రో, ఎలిజబెత్ టేలర్ వంటి పాప్ సంస్కృతి చిహ్నాల కోసం అతను చేసిన ప్రకటనలు, కళాఖండాల రూపకల్పనలకు అతను బాగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.adcglobal.org/archive/hof/2000/?id=205 |title=Tadanori Yokoo : ADC • Global Awards &amp; Club |website=Adcglobal.org |date=1936-06-27 |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt; ఆ సమయంలో మరో ప్రముఖ పాప్ కళాకారుడు కీచి తనామి. స్పీడ్ రేసర్, ఆస్ట్రో బాయ్ వంటి జపనీస్ మాంగా, అనిమే నుండి ఐకానిక్ పాత్రలు కూడా పాప్ ఆర్ట్‌కు చిహ్నాలుగా మారాయి. జపనీస్ మాంగా, అనిమే తకాషి మురకామి, అతని సూపర్‌ఫ్లాట్ ఉద్యమం వంటి తరువాతి పాప్ కళాకారులను కూడా ప్రభావితం చేశాయి.

== ఇటలీ ==
[[దస్త్రం:Olivetti-Valentine.jpg|thumb|పెర్రీ A. కింగ్, ఆల్బర్ట్ లెక్లెర్క్‌తో కలిసి ఎట్టోర్ సోట్సాస్ రూపొందించిన ఒలివెట్టి వాలెంటైన్]]
ఇటలీలో 1964 నాటికి పాప్ ఆర్ట్ ప్రసిద్ధి చెందింది, రోమ్‌లోని &quot;స్కువోలా డి పియాజ్జా డెల్ పోపోలో&quot;, మరియో స్కిఫానో, ఫ్రాంకో ఏంజెలి, జియోసెట్టా ఫియోరోని, టానో ఫెస్టా, క్లాడియో సింటోలీ వంటి పాప్ కళాకారులతో, పియరో మంజోని, లూసియో డెల్ పెజ్జో, మిమ్మో రోటెల్లా, వాలెరియో అడామి వంటి వారి కొన్ని కళాఖండాలతో ఇది విభిన్న రూపాలను సంతరించుకుంది.

ఇటాలియన్ పాప్ ఆర్ట్ 1950ల సంస్కృతిలో ఉద్భవించింది - మరింత కచ్చితంగా చెప్పాలంటే ఎన్రికో బాజ్, మిమ్మో రోటెల్లా అనే కళాకారుల పనులు ఈ దృశ్యానికి మార్గదర్శకులుగా పరిగణించబడతాయి. వాస్తవానికి, 1958-1959 సమయంలో బాజ్, రోటెల్లా తమ మునుపటి కెరీర్‌లను విడిచిపెట్టారు (వీటిని పూర్తిగా పోస్ట్-దాదావాద అయినప్పటికీ, ''ప్రాతినిధ్యం కాని శైలి''కి చెందినవిగా నిర్వచించవచ్చు), చిత్రాల కొత్త ప్రపంచంలోకి, వాటి గురించిన ప్రతిబింబాలలోకి తమను తాము ప్రవేశపెట్టారు, ఇది వారి చుట్టూ పుట్టుకొచ్చింది. రోటెల్లా చిరిగిన పోస్టర్‌లు మరింత అలంకారిక అభిరుచిని ప్రదర్శించాయి, తరచుగా నాటి గొప్ప చిహ్నాలను స్పష్టంగా, ఉద్దేశపూర్వకంగా ప్రస్తావించాయి. బాజ్ కూర్పులు సమకాలీన ''కిచ్''లో మునిగిపోయాయి, ఇది చిత్రాల &quot;బంగారు గని&quot;గా, మొత్తం కళాకారుల తరానికి ఉద్దీపనగా మారింది.

&quot;గృహ గోడల&quot; లోపల, ఆరుబయట కొత్త దృశ్య పనోరమా నుండి కొత్తదనం వచ్చింది. కార్లు, రహదారి చిహ్నాలు, టెలివిజన్, మొత్తం &quot;కొత్త ప్రపంచం&quot;, ప్రతిదీ కళ ప్రపంచానికి చెందుతుంది, అది కూడా కొత్తదే. ఈ విషయంలో ఇటాలియన్ పాప్ ఆర్ట్ అంతర్జాతీయ దృశ్యం వలె అదే సైద్ధాంతిక మార్గాన్ని తీసుకుంటుంది. మారేది కేవలం ఐకానోగ్రఫీ, కొన్ని సందర్భాల్లో దాని పట్ల మరింత విమర్శనాత్మక వైఖరి ఉండటం. ఈ సందర్భంలో కూడా రోటెల్లా, బాజ్ పనులను మూలాలుగా గుర్తించవచ్చు, ఇద్దరూ సమాజంతో వారి సంబంధంలో తటస్థంగా లేరు. అయినప్పటికీ ఇది ప్రత్యేకమైన అంశం కాదు; గియాన్నీ రుఫీ, రాబర్టో బర్నీ, సిల్వియో పసోట్టి, అంబెర్టో బిగ్నార్డి, క్లాడియో సింటోలీ వంటి కళాకారుల సుదీర్ఘ శ్రేణి ఉంది, వీరు వాస్తవికతను ఒక బొమ్మగా తీసుకుంటారు, ఇది విసుగు, కపటత్వంతో వస్తువులను తీసుకునే గొప్ప చిత్రాల కొలనుగా మారుతుంది, ఆల్డో పలాజెస్చి లాంటి &quot;నన్ను ఆనందించనివ్వు&quot; అనే పునరుద్ధరించబడిన స్ఫూర్తితో సాంప్రదాయిక భాషా నమూనాలను ప్రశ్నిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.comune.modena.it/galleria/exhibitions/past-exhibitions/2005/pop-art-italia-1958-1968-1 |title=Pop Art Italia 1958–1968 — Galleria Civica |website=Comune.modena.it |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt;
పాప్ ఆర్ట్ ఇటాలియన్ కళా దృశ్యాన్ని ఎన్నడూ పూర్తిగా వదిలిపెట్టలేదు, కాలక్రమేణా అనేక వైవిధ్యాలకు గురై రూపం, కంటెంట్‌లో నిరంతరం మారుతూ ఉంటుంది.&lt;ref&gt;[https://www.paeseitaliapress.it/storia-arte-cultura/2024/11/01/la-pop-art-a-roma/ ItaliaPress: A Roma mostra sulla Pop Art Italiana, 2024]&lt;/ref&gt; 2000ల ప్రారంభంలో, ఉదాహరణకు, సిసిలియన్ కళాకారుడు అర్రిగో ముస్టి ఇంపొప్యులర్ ఆర్ట్‌ను సృష్టించాడు. ఇటీవల పాప్ సింబాలిజం అనే అండర్‌కరెంట్, ప్రధానంగా డిజిటల్ ఆర్ట్‌ను కలిగి ఉండి వ్యాపించడం ప్రారంభించింది, ముఖ్యంగా ఉత్తర ఇటలీలో.

== బెల్జియం ==
[[దస్త్రం:Fallen Astronaut.jpg|thumb|180x180px|పాల్ వాన్ హోయెడాంక్ వ్రాసిన ''ఫాలెన్ ఆస్ట్రోనాట్'']]
బెల్జియంలో పాప్ ఆర్ట్ కొంతవరకు పాల్ వాన్ హోయెడాంక్ ద్వారా ప్రాతినిధ్యం వహించింది, అతని శిల్పం ''ఫాలెన్ ఆస్ట్రోనాట్'' అపోలో మిషన్‌లలో ఒకదానిలో చంద్రునిపై వదిలివేయబడింది, అలాగే ఇతర ప్రముఖ పాప్ కళాకారుల ద్వారా కూడా ఇది జరిగింది. మార్సెల్ బ్రూడ్‌తేర్స్ ('' 'vous êtes doll? &quot;''), ఎవెలిన్ ఆక్సెల్, పనామరెంకో వంటి అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందిన కళాకారులు పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమానికి రుణపడి ఉన్నారు; బ్రూడ్‌తేర్స్ గొప్ప ప్రభావం జార్జ్ సెగల్. మరొక ప్రసిద్ధ కళాకారుడు రోజర్ రావెల్ తన పెయింటింగ్స్‌లో ఒకదానిలో నిజమైన సజీవ పావురంతో కూడిన పంజరాన్ని ఉంచాడు. 1960ల చివరిలో, 1970ల ప్రారంభంలో వియత్నాం యుద్ధం భయంకరమైన స్వభావం కారణంగా వారు అమెరికా పట్ల మరింత విమర్శనాత్మక వైఖరిని అవలంబించడం ప్రారంభించినప్పుడు ఈ కళాకారులలో కొందరి పని నుండి పాప్ ఆర్ట్ సూచనలు కనుమరుగయ్యాయి. పనామరెంకో మాత్రం పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమంలో అంతర్లీనంగా ఉన్న వ్యంగ్యాన్ని నేటికీ నిలుపుకున్నాడు. నమూర్ నుండి వచ్చిన ఎవెలిన్ ఆక్సెల్ 1964-1972 కాలంలో ఫలవంతమైన పాప్-కళాకారిణి. ఆక్సెల్ మొదటి మహిళా పాప్ కళాకారిణులలో ఒకరు, మాగ్రిట్ ద్వారా మార్గదర్శకత్వం పొందారు, ఆమె అత్యంత ప్రసిద్ధ పెయింటింగ్ ''ఐస్ క్రీమ్''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news.artnet.com/art-world/philadelphia-museum-facebook-racy-painting-425321 |title=Philadelphia Museum of Art Wins Fight with Facebook over Racy Pop Art Painting |website=artnet.com |date=11 February 2016 |access-date=2020-01-17}}&lt;/ref&gt;

== నెదర్లాండ్స్ ==
నెదర్లాండ్స్‌లో అధికారిక పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమం లేనప్పటికీ, పాప్ ఆర్ట్ ప్రారంభ సంవత్సరాల్లో న్యూయార్క్‌లో సమయం గడిపిన కళాకారుల సమూహం ఉంది, వారు అంతర్జాతీయ పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమం నుండి ప్రేరణ పొందారు. డచ్ పాప్ ఆర్ట్ ప్రతినిధులలో డాన్ వాన్ గోల్డెన్, గుస్తావ్ అస్సెల్‌బెర్గ్స్, జాక్వెస్ ఫ్రెంకెన్, జాన్ క్రెమెర్, విమ్ టి. షిప్పర్స్, వుడీ వాన్ అమెన్ ఉన్నారు. వారు తీవ్రమైన అండర్‌టోన్‌తో హాస్యభరితమైన పనులను సృష్టించడం ద్వారా డచ్ పెటిట్ బూర్జువా మనస్తత్వాన్ని వ్యతిరేకించారు. ఈ స్వభావానికి ఉదాహరణలలో వుడీ వాన్ అమెన్ వేసిన ''సెక్స్ ఓ క్లాక్'', జాక్వెస్ ఫ్రెంకెన్ వేసిన ''క్రూసిఫిక్స్ / టార్గెట్'' ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.8weekly.nl/artikel/2701/ |title=Dutch Pop Art &amp; The Sixties – Weg met de vertrutting! |website=8weekly.nl |date=28 July 2005 |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt;

== రష్యా ==
[[దస్త్రం:Bundesarchiv B 145 Bild-F088809-0038, Berlin, East Side Gallery.jpg|thumb|250x250px|డిమిత్రి వృబెల్ పెయింటింగ్ ''మై గాడ్, హెల్ప్ మీ టు సర్వైవ్ దిస్ డెడ్లీ లవ్'' (1990)]]
ఈ ఉద్యమానికి [[రష్యా]] తరువాత వచ్చింది, 1970లలో పాప్-ఎస్క్యూ పీస్‌లు ఉద్భవించాయి. ఇది రష్యా యుద్ధానంతర రాజకీయ వాతావరణం ఫలితంగా ఉండవచ్చు, ఇది కళాత్మక వ్యక్తీకరణను నిశితంగా పర్యవేక్షించింది. రష్యా పాప్ ఆర్ట్ వెర్షన్ సోవియట్-ఇతివృత్తం, దీనిని ''సోట్స్ ఆర్ట్'' (Sots Art) అని పిలుస్తారు. పాశ్చాత్య పాప్ ఆర్ట్‌తో పోలిస్తే, ఇది రాష్ట్ర ఆమోదిత కళా ఉద్యమాలకు వ్యతిరేకంగా కౌంటర్-కల్చర్ రియాక్షన్‌గా పనిచేసింది. బెర్లిన్ గోడ పతనం తరువాత, రష్యన్ పాప్ ఆర్ట్ మరొక రూపాన్ని సంతరించుకుంది, డిమిత్రి వృబెల్, అతని పెయింటింగ్ ''మై గాడ్, హెల్ప్ మీ టు సర్వైవ్ దిస్ డెడ్లీ లవ్'' ద్వారా ఇది ఉదహరించబడింది.&lt;ref&gt;[http://www.canofart.com]   {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607022802/http://www.canofart.com/|date=7 June 2013}}&lt;/ref&gt;

== ప్రముఖ కళాకారులు ==
{{div col|colwidth=22em}}
* బిల్లీ ఆపిల్ (1935–2021)
* ఎవెలిన్ ఆక్సెల్ (1935–1972)
* సర్ పీటర్ బ్లేక్ (జననం 1932)
* డెరెక్ బోషియర్ (1937–2024)
* పౌలిన్ బోటీ (1938–1966)
* ప్యాట్రిక్ కౌల్‌ఫీల్డ్ (1936–2005)
* అల్లన్ డి'ఆర్కాంగెలో (1930–1998)
* జిమ్ డైన్ (జననం 1935)
* బుర్హాన్ డోకాన్‌కాయ్ (1929–2013)
* రాబర్ట్ డౌడ్ (1936–1996)
* రోసలిన్ డ్రెక్స్లర్ (1926–2025)
* కెన్ ఎలియాస్ (జననం 1944)
* ఎర్రో (జననం 1932)
* మారిసోల్ ఎస్కోబార్ (1930–2016)
* జేమ్స్ గిల్ (జననం 1934)
* డొరొతీ గ్రెబెనాక్ (1913–1990)
* రెడ్ గ్రూమ్స్ (జననం 1937)
* రిచర్డ్ హామిల్టన్ (1922–2011)
* కీత్ హేరింగ్ (1958–1990)
* జాన్ హావోర్త్ (జననం 1942)
* డేవిడ్ హాక్నీ (1937–2026)
* డొరొతీ ఇయాన్నోన్ (1933–2022)
* రాబర్ట్ ఇండియానా (1928–2018)
* జాస్పర్ జాన్స్ (జననం 1930)
* రే జాన్సన్ (1927–1995)
* అలెన్ జోన్స్ (జననం 1937)
* అలెక్స్ కాట్జ్ (జననం 1927)
* కొరిటా కెంట్ (1918–1986)
* కొన్రాడ్ క్లాఫెక్ (1935–2023)
* కికీ కోగెల్నిక్ (1935–1997)
* నికోలస్ క్రుషెనిక్ (1929–1999)
* యాయోయి కుసామా (జననం 1929)
* గెరాల్డ్ లైంగ్ (1936–2011)
* రాయ్ లిచ్టెన్‌స్టీన్ (1923–1997)
* రిచర్డ్ లిండ్నర్ (1901–1978)
* పీటర్ మాక్స్ (జననం 1937)
* జాన్ మెక్‌హేల్ (1922–1978)
* మార్తా మినూజిన్ (జననం 1943)
* క్లేస్ ఓల్డెన్‌బర్గ్ (1929–2022)
* డాన్ నైస్ (1932–2019)
* జూలియన్ ఓపీ (జననం 1958)
* ఎడ్వర్డో పాలోజ్జి (1924–2005)
* పీటర్ ఫిలిప్స్ (1939–2025)
* సిగ్మార్ పోల్కే (1941–2010)
* హరిటన్ పుష్వాగ్నర్ (1940–2018)
* మెల్ రామోస్ (1935–2018)
* రాబర్ట్ రౌషెన్‌బర్గ్ (1925–2008)
* లారీ రివర్స్ (1923–2002)
* జేమ్స్ రిజ్జి (1950–2011)
* జేమ్స్ రోసెన్‌క్విస్ట్ (1933–2017)
* నికి డి సెయింట్ ఫాల్ (1930–2002)
* పీటర్ సాల్ (జననం 1934)
* జార్జ్ సెగల్ (1924–2000)
* కోలిన్ సెల్ఫ్ (జననం 1941)
* మర్జోరీ స్ట్రైడర్ (1931–2014)
* ఎలైన్ స్టుర్టెవాంట్ (1924–2014)
* వేన్ థీబాడ్ (1920–2021)
* జో టిల్సన్ (1928–2023)
* ఆండీ వార్హోల్ (1928–1987)
* ఇడెల్లె వెబెర్ (1932–2020)
* జాన్ వెస్లీ (1928–2022)
* టామ్ వెస్సెల్‌మాన్ (1931–2004)
{{div col end}}

== ఇవి కూడా చూడండి ==
{{Div col|colwidth=12em}}
* ఆర్ట్ పాప్ (Art pop)
* చికాగో ఇమాజిస్ట్స్ (Chicago Imagists)
* ఫెరుస్ గ్యాలరీ
* సిడ్నీ జానిస్
* లియో కాస్టెల్లీ
* గ్రీన్ గ్యాలరీ
* న్యూ పెయింటింగ్ ఆఫ్ కామన్ ఆబ్జెక్ట్స్
* ఫిగ్యురేషన్ లిబ్రే (కళా ఉద్యమం)
* లోబ్రో (కళా ఉద్యమం)
* నౌవియో రియలిజం
* నియో-పాప్ (Neo-pop)
* ఆప్ ఆర్ట్ (Op art)
* ఫ్లాప్ ఆర్ట్ (Plop art)
* రాడికల్ కాలం
* రెట్రో కళ
* సూపర్‌ఫ్లాట్
* సోఫ్లో సూపర్‌ఫ్లాట్ (SoFlo Superflat)
* ''ది అమెరికన్ సూపర్ మార్కెట్''
{{div col end}}

== మూలాలు ==
{{Reflist|30em}}

== మరింత చదవడానికి ==
* Bloch, Mark. The Brooklyn Rail. [https://brooklynrail.org/2018/06/artseen/Gutai-19531959 &quot;Gutai: 1953 –1959&quot;], June 2018.
* Diggory, Terence (2013) ''Encyclopedia of the New York School Poets'' (Facts on File Library of American Literature). {{ISBN|978-1-4381-4066-7}}
* Francis, Mark and Foster, Hal (2010) ''Pop''. London and New York: Phaidon.
* Haskell, Barbara (1984) ''BLAM! The Explosion of Pop, Minimalism and Performance 1958–1964''. New York: W.W. Norton &amp; Company, Inc. in association with the Whitney Museum of American Art.
* Lifshitz, Mikhail, [https://web.archive.org/web/20180207005321/http://www.brill.com/products/book/crisis-ugliness-cubism-pop-art ''The Crisis of Ugliness: From Cubism to Pop-Art'']. Translated and with an Introduction by David Riff. Leiden: BRILL, 2018 (originally published in Russian by Iskusstvo, 1968).
* Lippard, Lucy R. (1966) ''Pop Art, with contributions by Lawrence Alloway, Nancy Marmer, Nicolas Calas'', Frederick A. Praeger, New York.
* Selz, Peter (moderator); Ashton, Dore; Geldzahler, Henry; Kramer, Hilton; Kunitz, Stanley and Steinberg, Leo (April 1963) &quot;A symposium on Pop Art&quot; ''Arts Magazine'', pp. 36–45. Transcript of symposium held at the Museum of Modern Art on 13 December 1962.

== బాహ్య లింకులు ==
{{Commons category}}{{Wikiquote}}
* [https://www.moma.org/learn/moma_learning/themes/pop-art ''Pop Art: A Brief History'', MoMA Learning]
* [https://www.metmuseum.org/toah/hi/hi_mcpopart.htm ''Pop Art in Modern and Contemporary Art'', The Met]
* [http://www.brooklynmuseum.org/exhibitions/seductive_subversion/ Brooklyn Museum Exhibitions: Seductive Subversion: Women Pop Artists, 1958–1968, Oct. 2010-Jan. 2011]
* [https://www.brooklynmuseum.org/exhibitions/seductive_subversion/wiki/ Brooklyn Museum, Wiki/Pop] (Women Pop Artists)
* [https://www.tate.org.uk/learn/online-resources/glossary/p/pop-art Tate Glossary term for pop art]

{{Westernart}}
{{Avant-garde}}
{{Modernism}}
{{Appropriation in the Arts}}
{{Eduardo Paolozzi}}
{{Authority control}}

[[వర్గం:పాప్ ఆర్ట్| ]]
[[వర్గం:అవాంట్-గార్డ్ కళ]]
[[వర్గం:ఆధునిక కళ]]
[[వర్గం:సమకాలీన కళా ఉద్యమాలు]]
[[వర్గం:పాశ్చాత్య కళ]]
[[వర్గం:బ్రిటిష్ కళ]]
[[వర్గం:కళలలో 1940లు]]
[[వర్గం:కళలలో 1950లు]]
[[వర్గం:కళలలో 1960లు]]
[[వర్గం:జనాదరణ పొందిన సంస్కృతి]]
[[వర్గం:అమెరికన్ కళ]]
[[వర్గం:పోస్ట్‌మోడరన్ కళ]]
[[వర్గం:కళలలో హాస్యం]]
[[వర్గం:వ్యంగ్య ప్రక్రియలు]]</text>
      <sha1>idb4e0qse75yimanp5aijh2sz885oqd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957334</id>
      <parentid>4957333</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:23:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102587" sha1="jjrs4kpybl5sptmb2wy8rdmzyqmxfvg" xml:space="preserve">{{Short description|1950ల మధ్యకాలంలో ఉద్భవించిన కళా ఉద్యమం}}
{{about|కళా ఉద్యమం గురించి|ఇతర వాడుకలు}}
{{Use dmy dates|date=July 2022}}

[[దస్త్రం:I was a Rich Man's Plaything 1947.jpg|thumb|upright=1.3|ఎడ్వర్డో పాలోజ్జి, ''ఐ వాజ్ ఎ రిచ్ మాన్స్ ప్లేథింగ్'' (1947). అతని ''బంక్!'' సిరీస్‌లో భాగమైన ఇది, &quot;పాప్ ఆర్ట్&quot;కి తొలి చిహ్నంగా, &quot;పాప్&quot; అనే పదాన్ని చూపించిన మొదటి చిత్రంగా పరిగణించబడుతుంది.|alt=పత్రికల కత్తిరింపులతో కూర్చిన ఒక కోల్లెజ్ కళాఖండం. ఇందులో అతిపెద్ద వస్తువు పినాప్ భంగిమలో నవ్వుతున్న యువతితో కూడిన &quot;ఇంటిమేట్ కన్ఫెషన్స్&quot; అనే పత్రిక ముఖచిత్రం. ముఖచిత్రంపై ఆ మహిళ తలకు గురిపెట్టిన రివాల్వర్‌తో ఉన్న చేయి ఉంటుంది. రివాల్వర్ నుండి &quot;POP!&quot; అనే అక్షరాలతో ఒక పొగ మేఘం వస్తూ ఉంటుంది.]]
'''పాప్ ఆర్ట్''' అనేది 1950ల మధ్యకాలం నుండి చివరి వరకు [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]], [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలలో]] ఉద్భవించిన ఒక [[కళా ఉద్యమం]].&lt;ref&gt;[https://www.moma.org/learn/moma_learning/themes/pop-art ''Pop Art: A Brief History'', MoMA Learning]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pop&quot;&gt;Livingstone, M., ''Pop Art: A Continuing History'', New York: Harry N. Abrams, Inc., 1990&lt;/ref&gt; ఈ ఉద్యమం అడ్వర్టైజింగ్, కామిక్స్, వస్తువుల ప్యాకేజింగ్, ప్రముఖులు, రోజువారీ వినియోగ వస్తువులతో సహా జనాదరణ పొందిన, సామూహిక సంస్కృతి నుండి చిత్రాలను పెయింటింగ్, శిల్పకళ, ప్రింట్‌మేకింగ్‌లోకి చేర్చడం ద్వారా లలిత కళల సంప్రదాయాలకు సవాలు విసిరింది. సాధారణమైన, కిచ్, భారీగా ఉత్పత్తి చేయబడిన వాటిని ఉన్నత కళా స్థాయికి పెంచడం ద్వారా, పాప్ ఆర్ట్ ఉన్నత, నిమ్న సంస్కృతుల మధ్య సరిహద్దులను చెరిపివేసింది.&lt;ref name=&quot;ages&quot; /&gt; కళాకారులు యాంత్రిక పునరుత్పత్తి, రెండరింగ్ పద్ధతులను ఉపయోగించడంతో కూడా ఇది ముడిపడి ఉంది. పాప్ ఆర్ట్‌లో కొన్నిసార్లు విషయాలను వాటి తెలిసిన సందర్భం నుండి దృశ్యమానంగా తొలగించడం, వేరుచేయడం, సంబంధం లేని విషయాలతో కలపడం జరుగుతుంది.&lt;ref name=&quot;pop&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ages&quot;&gt;de la Croix, H.; Tansey, R., ''Gardner's Art Through the Ages'', New York: Harcourt Brace Jovanovich, Inc., 1980.&lt;/ref&gt;

ఈ ఉద్యమం మొదట బ్రిటన్‌లో ఎడ్వర్డో పాలోజ్జి, రిచర్డ్ హామిల్టన్ వంటి కళాకారుల ద్వారా అభివృద్ధి చెందింది, వీరు అమెరికన్ వినియోగదారుల చిత్రాలను, యుద్ధానంతర మీడియా సంస్కృతిని కోల్లెజ్, పెయింటింగ్‌లో అన్వేషించారు. అమెరికాలో లారీ రివర్స్, రే జాన్సన్, రాబర్ట్ రౌషెన్‌బర్గ్, జాస్పర్ జాన్స్ వంటి కళాకారులు రోజువారీ వస్తువులను, వాణిజ్య చిహ్నాలను తమ పనిలో చేర్చడం ద్వారా ముఖ్యమైన పునాది వేశారు. 1960ల ప్రారంభం నాటికి ఆండీ వార్హోల్, రాయ్ లిచ్టెన్‌స్టీన్, టామ్ వెస్సెల్‌మాన్ వంటి ప్రముఖులు ఈ ఉద్యమానికి అంతర్జాతీయ గుర్తింపు తెచ్చారు.

పాప్ ఆర్ట్ వ్యంగ్యం, అస్పష్టత, వినియోగదారుల సంస్కృతి పట్ల విమర్శనాత్మక అవగాహనతో ముడిపడి ఉంది. కొన్ని కళాఖండాలు యుద్ధానంతర పెట్టుబడిదారీ విధానం లోని మెరిసే ఉపరితలాలు, సమృద్ధిని జరుపుకుంటున్నట్లు అనిపించినప్పటికీ, మరికొన్ని భారీ ఉత్పత్తి, మీడియా సంతృప్తత వల్ల కలిగే సజాతీయ ప్రభావాలను ప్రశ్నిస్తాయి. నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదానికి వ్యతిరేక ప్రతిచర్యగా, దానికి పొడిగింపుగా విస్తృతంగా పరిగణించబడే పాప్ ఆర్ట్, రోజువారీ చిత్రాలు, వాణిజ్య రూపకల్పనల వైపు దృష్టిని మళ్లించింది.&lt;ref name=&quot;iha&quot; /&gt; కనుగొనబడిన చిత్రాలు, వాణిజ్య సౌందర్యాన్ని స్వీకరించడం ద్వారా పాప్ ఆర్ట్ దాదా (Dada) పూర్వ ఉదాహరణలను ఉపయోగించుకుంది, అలాగే పోస్ట్‌మోడరన్ కళలో తదుపరి పరిణామాలను ఊహించింది. ఉన్నత, జనాదరణ పొందిన సంస్కృతి, వాస్తవికత, పునరుత్పత్తి, కళ, వస్తువుల మధ్య సరిహద్దులను కూల్చివేయడం ద్వారా ఇది సమకాలీన కళా దృశ్య భాషను పునర్నిర్మించింది.&lt;ref&gt;{{cite book| last=Harrison| first=Sylvia |title=Pop Art and the Origins of Post-Modernism| publisher=Cambridge University Press| date=2001-08-27}}&lt;/ref&gt;

== ఆవిర్భావం ==
[[దస్త్రం:NY Met demuth figure 5 gold.JPG|thumb|upright|చార్లెస్ డెముత్, ''ఐ సా ది ఫిగర్ 5 ఇన్ గోల్డ్'' 1928, మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ సేకరణ, [[న్యూయార్క్ నగరం]] ]]
ఉత్తర అమెరికాలో పాప్ ఆర్ట్ మూలాలు గ్రేట్ బ్రిటన్‌లోని వాటికంటే భిన్నంగా అభివృద్ధి చెందాయి.&lt;ref name=&quot;ages&quot; /&gt; అమెరికాలో కళాకారుల ప్రతిచర్యగా పాప్ ఆర్ట్ ఉద్భవించింది; ఇది కఠినమైన కూర్పు, ప్రాతినిధ్య కళకు తిరిగి రావడాన్ని సూచించింది. నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదంలోని వ్యక్తిగత ప్రతీకవాదాన్ని, &quot;పెయింటర్లీ లూజ్‌నెస్&quot;ను &quot;తగ్గించడానికి&quot; కళాకారులు వ్యక్తిగతం కాని, ప్రాపంచిక వాస్తవికతను, వ్యంగ్యాన్ని, పేరడీని ఉపయోగించారు.&lt;ref name=&quot;iha&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;high&quot;&gt;[[Adam Gopnik|Gopnik, A.]]; [[Kirk Varnedoe|Varnedoe, K.]], ''High &amp; Low: Modern Art &amp; Popular Culture'', New York: The Museum of Modern Art, 1990&lt;/ref&gt; అమెరికాలో లారీ రివర్స్, అలెక్స్ కాట్జ్, మ్యాన్ రే చేసిన కొన్ని పనులు పాప్ ఆర్ట్‌ను ముందుగానే ఊహించాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/alex-katz-is-cooler-than-ever-34462293/ |title=History, Travel, Arts, Science, People, Places &amp;#124; Smithsonian |website=Smithsonianmag.com |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt;

దీనికి విరుద్ధంగా యుద్ధానంతర బ్రిటన్‌లో పాప్ ఆర్ట్ మూలాలు వ్యంగ్యం, పేరడీని ఉపయోగిస్తున్నప్పటికీ మరింత విద్యాపరమైనవి. సమాజ శ్రేయస్సును ఏకకాలంలో మెరుగుపరుస్తూనే మొత్తం జీవన విధానాలను ప్రభావితం చేసే శక్తివంతమైన, తారుమారు చేసే ప్రతీకాత్మక సాధనాలుగా అమెరికన్ పాప్ సంస్కృతికి చెందిన చైతన్యవంతమైన, విరుద్ధమైన చిత్రాలపై బ్రిటిష్ కళాకారులు దృష్టి సారించారు.&lt;ref name=&quot;high&quot; /&gt; బ్రిటన్‌లో ప్రారంభ పాప్ ఆర్ట్ అనేది దూరం నుండి చూసినప్పుడు అమెరికన్ జనాదరణ పొందిన సంస్కృతి ద్వారా ప్రేరేపించబడిన ఆలోచనల సమాహారం.&lt;ref name=&quot;iha&quot; /&gt; అదేవిధంగా పాప్ ఆర్ట్ అనేది దాదావాదానికి పొడిగింపు, తిరస్కరణ కూడా.&lt;ref name=&quot;iha&quot; /&gt; పాప్ ఆర్ట్, దాదావాదం ఒకే విధమైన కొన్ని విషయాలను అన్వేషించినప్పటికీ పాప్ ఆర్ట్ దాదా ఉద్యమంలోని విధ్వంసకర, వ్యంగ్య, అరాచక ప్రేరణలను సామూహిక సంస్కృతి కళాఖండాల నిర్లిప్త ధృవీకరణతో భర్తీ చేసింది.&lt;ref name=&quot;iha&quot; /&gt; ఐరోపాలో పాప్ ఆర్ట్‌కు దారితీసే పనులను ఉత్పత్తి చేసినట్లుగా పరిగణించబడే కళాకారులలో పాబ్లో పికాసో, మార్సెల్ డుచాంప్, కర్ట్ ష్విట్టర్స్ ఉన్నారు.

=== ప్రోటో-పాప్ ===
బ్రిటిష్, అమెరికన్ పాప్ ఆర్ట్ రెండూ 1950లలో ప్రారంభమైనప్పటికీ మార్సెల్ డుచాంప్, ఫ్రాన్సిస్ పికాబియా, మ్యాన్ రే వంటి ఐరోపాలోని ఇతరులు ఈ ఉద్యమానికి ముందున్నారు; అదనంగా &quot;కనుగొనబడినట్లుగా&quot; సాంస్కృతిక వస్తువులను ఉపయోగించిన కొన్ని మునుపటి అమెరికన్ ''ప్రోటో-పాప్'' మూలాలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;iha&quot;&gt;Piper, David. ''The Illustrated History of Art'', {{ISBN|0-7537-0179-0}}, p486-487.&lt;/ref&gt; 1920ల కాలంలో అమెరికన్ కళాకారులు పాట్రిక్ హెన్రీ బ్రూస్, గెరాల్డ్ మర్ఫీ, చార్లెస్ డెముత్, స్టువర్ట్ డేవిస్ పాప్ సంస్కృతి చిత్రాలను (అమెరికన్ వాణిజ్య ఉత్పత్తులు, ప్రకటనల రూపకల్పన నుండి సేకరించిన ప్రాపంచిక వస్తువులు) కలిగి ఉన్న పెయింటింగ్‌లను సృష్టించారు, ఇవి పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమాన్ని దాదాపుగా &quot;ముందుగా సూచిస్తున్నాయి&quot;.&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.newyorker.com/arts/critics/artworld/2007/08/06/070806craw_artworld_schjeldahl |title=Modern Love |magazine=The New Yorker |date=2007-08-06 |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Wayne Craven, ''American Art: History and .'' p.464.&lt;/ref&gt;

== యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్: ఇండిపెండెంట్ గ్రూప్ ==
[[దస్త్రం:Hamilton-appealing2.jpg|thumb|left|రిచర్డ్ హామిల్టన్ కోల్లెజ్ ''జస్ట్ వాట్ ఈజ్ ఇట్ దట్ మేక్స్ టుడేస్ హోమ్స్ సో డిఫరెంట్, సో అప్పీలింగ్?'' (1956) అనేది &quot;పాప్ ఆర్ట్&quot;గా పరిగణించబడే తొలి రచనలలో ఒకటి.|alt=అనేక విభిన్న శైలుల కోల్లెజ్ ఇంట్లో చాలా వరకు నగ్నంగా ఉన్న పురుషుడు, స్త్రీని చూపుతుంది.]]

1952లో లండన్‌లో స్థాపించబడిన ఇండిపెండెంట్ గ్రూప్ (IG) పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమానికి పూర్వగామిగా పరిగణించబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;pop&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;mod&quot;&gt;Arnason, H., ''History of Modern Art: Painting, Sculpture, Architecture'', New York: Harry N. Abrams, Inc. 1968.&lt;/ref&gt; వీరు సంస్కృతికి సంబంధించి ప్రబలంగా ఉన్న ఆధునిక విధానాలను, లలిత కళల సంప్రదాయ దృక్పథాలను సవాలు చేస్తున్న యువ చిత్రకారులు, శిల్పులు, వాస్తుశిల్పులు, రచయితలు, విమర్శకుల సమూహం. వీరి సమూహ చర్చలు సామూహిక ప్రకటనలు, చలనచిత్రాలు, ఉత్పత్తి రూపకల్పన, కామిక్ స్ట్రిప్స్, సైన్స్ ఫిక్షన్, సాంకేతికత వంటి అంశాల నుండి పాప్ సంస్కృతి ప్రభావాలపై కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి. 1952లో జరిగిన మొదటి ఇండిపెండెంట్ గ్రూప్ సమావేశంలో సహ వ్యవస్థాపక సభ్యుడు, కళాకారుడు, శిల్పి ఎడ్వర్డో పాలోజ్జి 1947, 1949 మధ్య పారిస్‌లో ఉన్న సమయంలో తను సమీకరించిన ''బంక్!'' అనే కోల్లెజ్‌ల శ్రేణిని ఉపయోగించి ఒక ఉపన్యాసాన్ని అందించాడు.&lt;ref name=&quot;pop&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;mod&quot; /&gt; ప్రకటనలు, కామిక్ పుస్తక పాత్రలు, పత్రికల ముఖచిత్రాలు, భారీగా ఉత్పత్తి చేయబడిన వివిధ గ్రాఫిక్స్ వంటి &quot;కనుగొనబడిన వస్తువుల&quot; ఈ పదార్థం ఎక్కువగా ''అమెరికన్'' జనాదరణ పొందిన సంస్కృతికి ప్రాతినిధ్యం వహించింది. ఆ ప్రదర్శనలోని కోల్లెజ్‌లలో పాలోజ్జి ''ఐ వాజ్ ఎ రిచ్ మాన్స్ ప్లేథింగ్'' (1947) ఒకటి, దీనిలో &quot;పాప్&quot; అనే పదం మొదటిసారిగా ఉపయోగించబడింది, ఇది రివాల్వర్ నుండి వెలువడే పొగ మేఘంలో కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;pop&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.tate.org.uk/art/artworks/paolozzi-i-was-a-rich-mans-plaything-t01462 |title='I was a Rich Man's Plaything', Sir Eduardo Paolozzi |publisher=Tate |date=2015-12-10 |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt; 1952లో పాలోజ్జి ప్రారంభ ప్రదర్శన తర్వాత, IG ప్రధానంగా అమెరికన్ జనాదరణ పొందిన సంస్కృతి, ముఖ్యంగా సామూహిక ప్రకటనల చిత్రాలపై దృష్టి సారించింది.&lt;ref name=&quot;high&quot; /&gt;

జాన్ మెక్‌హేల్ కుమారుడు తెలిపిన ప్రకారం, &quot;పాప్ ఆర్ట్&quot; అనే పదాన్ని మొదటగా అతని తండ్రి 1954లో ఫ్రాంక్ కోర్డెల్‌తో జరిపిన సంభాషణలో ఉపయోగించాడు,&lt;ref name=&quot;Warholstars.org&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.warholstars.org/articles/johnmchale/johnmchale.html |title=John McHale |website=Warholstars.org |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt; అయితే ఇతర మూలాలు దీని మూలాన్ని బ్రిటిష్ విమర్శకుడు లారెన్స్ అలోవేకు ఆపాదించాయి.&lt;ref&gt;&quot;Pop art&quot;, ''A Dictionary of Twentieth-Century Art'', Ian Chilvers. Oxford University Press, 1998.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Pop art&quot;, ''The Concise Oxford Dictionary of Art Terms'', Michael Clarke, Oxford University Press, 2001.&lt;/ref&gt; (రెండు వాదనలు 1955 మధ్య నాటికి ఇండిపెండెంట్ గ్రూప్ చర్చలలో ఈ పదం ఉపయోగించబడిందని అంగీకరిస్తున్నాయి.)

ఆ తర్వాత &quot;పాప్ ఆర్ట్&quot; అనే పేరును 1955లో జరిగిన IG రెండవ సెషన్‌లో సభ్యులు చర్చలలో ఉపయోగించారు, 1956లో ఆర్క్ మ్యాగజైన్‌లో IG సభ్యులు అలిసన్, పీటర్ స్మిత్‌సన్ రాసిన &quot;బట్ టుడే వి కలెక్ట్ యాడ్స్&quot; అనే వ్యాసంలో &quot;పాప్ ఆర్ట్&quot; అనే నిర్దిష్ట పదం మొదటిసారిగా ప్రచురించబడింది.&lt;ref&gt;Alison and Peter Smithson, &quot;But Today We Collect Ads&quot;, reprinted on page 54 in ''Modern Dreams The Rise and Fall of Pop'', published by ICA and MIT, {{ISBN|0-262-73081-2}}&lt;/ref&gt; అయితే, బ్రిటిష్ కళా విమర్శకుడు/క్యూరేటర్ లారెన్స్ అలోవే 1958లో రాసిన ''ది ఆర్ట్స్ అండ్ ది మాస్ మీడియా'' అనే వ్యాసానికి తరచుగా ఈ పదం ఘనత ఇవ్వబడుతుంది, అయినప్పటికీ అతను ఉపయోగించిన ఖచ్చితమైన భాష &quot;జనాదరణ పొందిన సామూహిక సంస్కృతి&quot;.&lt;ref&gt;Lawrence Alloway, &quot;The Arts and the Mass Media,&quot; Architectural Design &amp; Construction, February 1958.&lt;/ref&gt; &quot;అంతేకాకుండా, అప్పట్లో నేను ఉద్దేశించినది ఇప్పుడు అర్థం కాదు. నేను సామూహిక మాధ్యమాల ఉత్పత్తులను సూచించడానికి ఈ పదాన్ని, అలాగే 'పాప్ కల్చర్'ను ఉపయోగించాను, జనాదరణ పొందిన సంస్కృతిని ఆకర్షించే కళాఖండాలకు కాదు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, 1954–55, 1957 శీతాకాలం మధ్య ఎప్పుడో ఈ పదం సంభాషణలో ప్రాచుర్యం పొందింది...&quot;&lt;ref name=&quot;Honnef&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=KRtCl1nFSV8C&amp;dq=%22term+pop+art%22&amp;pg=PA6 Klaus Honnef, ''Pop Art''], [[Taschen]], 2004, p. 6, {{ISBN|3822822183}}&lt;/ref&gt; అయినప్పటికీ లలిత కళలలో సామూహిక సంస్కృతి చిత్రాలను చేర్చడాన్ని సమర్థించిన ప్రముఖ విమర్శకులలో అలోవే ఒకరు. 1966లో అలోవే ఈ నిబంధనలను స్పష్టం చేశాడు, అప్పటికే పాప్ ఆర్ట్ కళా పాఠశాలలు, చిన్న గ్యాలరీల నుండి కళా ప్రపంచంలో ఒక ప్రధాన శక్తిగా మారింది. కానీ దాని విజయం ఇంగ్లాండ్‌లో లేదు. ఆచరణాత్మకంగా ఏకకాలంలో, స్వతంత్రంగా, న్యూయార్క్ నగరం పాప్ ఆర్ట్‌కు కేంద్రంగా మారింది.&lt;ref name=&quot;Honnef&quot; /&gt;

లండన్‌లో 1960లో రాయల్ సొసైటీ ఆఫ్ బ్రిటిష్ ఆర్టిస్ట్స్ (RBA) యువ ప్రతిభావంతుల వార్షిక ప్రదర్శన మొట్టమొదటిసారిగా అమెరికన్ పాప్ ప్రభావాలను చూపించింది. జనవరి 1961లో జరిగిన అత్యంత ప్రసిద్ధ RBA-''యంగ్ కాంటెంపరరీస్'' డేవిడ్ హాక్నీ, అమెరికన్ R B కిటాజ్, న్యూజిలాండర్ బిల్లీ ఆపిల్, అలెన్ జోన్స్, డెరెక్ బోషియర్, జో టిల్సన్, ప్యాట్రిక్ కౌల్‌ఫీల్డ్, పీటర్ ఫిలిప్స్, పౌలిన్ బోటీ, పీటర్ బ్లేక్‌లకు గుర్తింపు తెచ్చిపెట్టింది; ఆపిల్ 1961, 1962 యంగ్ కాంటెంపరరీస్ ప్రదర్శనల కోసం పోస్టర్లు, ఆహ్వానాలను రూపొందించాడు.&lt;ref name=&quot;Barton 2010 11–21&quot;&gt;{{cite book|last=Barton|first=Christina|title=Billy Apple: British and American Works 1960–69|year=2010|publisher=The Mayor Gallery|location=London|isbn=978-0-9558367-3-2|pages=11–21}}&lt;/ref&gt; హాక్నీ, కిటాజ్, బ్లేక్ అదే సంవత్సరంలో లివర్‌పూల్‌లో జరిగిన జాన్-మూర్స్-ఎగ్జిబిషన్‌లో బహుమతులు గెలుచుకున్నారు. ఆపిల్, హాక్నీ రాయల్ కాలేజ్ 1961 వేసవి సెలవుల్లో కలిసి న్యూయార్క్ వెళ్లారు, అప్పుడే ఆపిల్ మొదటిసారి ఆండీ వార్హోల్‌ను కలిశాడు - తరువాత వారిద్దరూ అమెరికాకు వెళ్లారు, ఆపిల్ న్యూయార్క్ పాప్ ఆర్ట్ రంగంలో పాలుపంచుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Barton 2010 11–21&quot; /&gt;

== అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు ==
[[దస్త్రం:Campbell's Soup Cans by Andy Warhol.jpg|thumb|ఆండీ వార్హోల్, ''క్యాంప్‌బెల్స్ సూప్ క్యాన్స్'', 1962]]
పాప్ ఆర్ట్ 1950ల ప్రారంభంలో మొదలైనప్పటికీ, అమెరికాలో దానికి 1960ల కాలంలో అత్యంత గొప్ప ప్రోత్సాహం లభించింది. హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లోని వాడ్స్‌వర్త్ అథీనియంలో జరిగిన ఒక ప్రదర్శనపై ఆగస్టు 1962 సమీక్షలో, ప్రముఖ కనెక్టికట్ సేకరణల నుండి తీసుకోబడిన సమకాలీన అమెరికన్ పనుల సర్వేలో &quot;పాప్&quot; లేదా &quot;పర్యావరణ&quot; కళగా పిలువబడే దాని ఆవిర్భావాన్ని ''ది న్యూయార్క్ టైమ్స్'' గుర్తించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |last=Preston |first=Stuart |date=1962-08-19 |title=HARTFORD GALAXY; Exceptional Shows of Art Past and Present at Wadsworth Atheneum |url=https://www.nytimes.com/1962/08/19/archives/hartford-galaxy-exceptional-shows-of-art-past-and-present-at.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |date=1962-08-07 |title=Abstract Art Being Given Its Chance at Atheneum |url=https://www.newspapers.com/article/hartford-courant-abstract-art-being-give/191668874/ |access-date=2026-02-21 |work=Hartford Courant |pages=11}}&lt;/ref&gt; ఈ సమీక్ష రాయ్ లిచ్టెన్‌స్టీన్ కామిక్-స్ట్రిప్ చిత్రాలను, జేమ్స్ రోసెన్‌క్విస్ట్ బిల్‌బోర్డ్-ఆధారిత పెయింటింగ్‌ను, ఆండీ వార్హోల్ పదేపదే గీసిన క్యాంప్‌బెల్స్ సూప్ క్యాన్‌లను ప్రముఖంగా చూపించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ఇది ఈ పరిణామాలను గడిచిపోయే రెచ్చగొట్టే చర్యలుగా కాకుండా &quot;సామాజికంగా పాయింట్‌కి ఉండే కళ వైపు పెద్ద అడుగులు&quot;గా అభివర్ణించింది, నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదానికి పాప్ ఆర్ట్ విసిరిన సవాలును, సామూహిక సంస్కృతిని అది స్వీకరించడాన్ని ముందస్తు విమర్శనాత్మక గుర్తింపును సూచించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

&quot;పాప్ ఆర్ట్&quot; అనే పదాన్ని అధికారికంగా డిసెంబర్ 1962లో ప్రవేశపెట్టారు; ఆ సందర్భం మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్ నిర్వహించిన &quot;సింపోజియం ఆన్ పాప్ ఆర్ట్&quot;.&lt;ref name=&quot;SchermanTony&quot;&gt;Scherman, Tony. &quot;When Pop Turned the Art World Upside Down.&quot; ''American Heritage'' 52.1 (February 2001), 68.&lt;/ref&gt; ఈ సమయానికి అమెరికన్ ప్రకటనలు ఆధునిక కళకు చెందిన అనేక అంశాలను స్వీకరించాయి, అత్యంత అధునాతన స్థాయిలో పనిచేశాయి. తత్ఫలితంగా అమెరికన్ కళాకారులు చక్కగా రూపొందించిన, తెలివైన వాణిజ్య సామగ్రి నుండి కళను దూరం చేసే నాటకీయ శైలుల కోసం లోతుగా వెతకవలసి వచ్చింది.&lt;ref name=&quot;high&quot; /&gt; బ్రిటిష్ వారు అమెరికన్ జనాదరణ పొందిన సంస్కృతి చిత్రాలను కొంత దూర దృక్పథంతో చూసినందున, వారి అభిప్రాయాలు తరచుగా శృంగార, భావోద్వేగ, హాస్యభరితమైన అర్థాలతో నిండి ఉండేవి. దీనికి విరుద్ధంగా భారీగా ఉత్పత్తి చేయబడిన విభిన్న చిత్రాలతో ప్రతిరోజూ బాంబు దాడికి గురవుతున్న అమెరికన్ కళాకారులు సాధారణంగా మరింత ధైర్యవంతమైన, దూకుడుతో కూడిన పనులను ఉత్పత్తి చేశారు.&lt;ref name=&quot;mod&quot; /&gt;

చరిత్రకారుడు, క్యూరేటర్, విమర్శకుడు హెన్రీ గెల్డ్జాహ్లెర్ ప్రకారం, &quot;రే జాన్సన్ కోల్లెజ్‌లు ''ఎల్విస్ ప్రెస్లీ నంబర్ 1'', ''జేమ్స్ డీన్'' పాప్ ఉద్యమానికి ప్లైమౌత్ రాక్‌గా నిలిచాయి.&quot;&lt;ref&gt;[[Henry Geldzahler|Geldzahler, Henry]] in ''Pop Art: 1955–1970'' catalogue, [[Art Gallery of New South Wales]], Sydney, 1985&lt;/ref&gt; రచయిత్రి లూసీ లిప్పార్డ్ &quot;ఎల్విస్ ... మార్లిన్ మన్రో [కోల్లెజ్‌లు] ... వార్హోలియన్ పాప్‌కు నాంది పలికాయి&quot; అని రాసింది.&lt;ref&gt;Lippard, Lucy in Ray Johnson: Correspondences catalogue, Wexner Center/Whitney Museum, 2000&lt;/ref&gt; జాన్సన్ గ్రాఫిక్ డిజైనర్‌గా పనిచేశాడు, తన సమకాలీనుల వలె పెద్దగా పనిచేయకుండా కవర్‌లలో కత్తిరింపులు, డ్రాయింగ్‌లను నింపడం ద్వారా చిన్నగా పనిచేస్తూ తన &quot;న్యూయార్క్ కరస్పాండెన్స్ స్కూల్&quot; వ్యవస్థాపకుడిగా మెయిల్ ఆర్ట్ పితామహుడిగా పేరు పొందాడు.&lt;ref&gt;Bloch, Mark. [https://www.panmodern.com/Ray.html &quot;An Illustrated Introduction to Ray Johnson 1927–1995&quot;], 1995&lt;/ref&gt; జనవరి 1958 నాటి ''ఆర్ట్ న్యూస్'' సంచికలోని ముఖచిత్రం గురించిన ఒక గమనిక &quot;[జాస్పర్] జాన్స్ మొదటి వన్-మ్యాన్ షో ... రౌషెన్‌బర్గ్, ట్వోంబ్లీ, కప్రావ్, రే జాన్సన్ వంటి ప్రసిద్ధ సహోద్యోగులతో అతనిని ఉంచుతుంది&quot; అని ఎత్తి చూపింది.&lt;ref&gt;Author unknown. &quot;(Table of contents, Untitled note about cover.)&quot;, Art News, vol. 56, no. 9, January 1958&lt;/ref&gt;

నిజానికి, అమెరికా పాప్ ఆర్ట్ పదజాలం స్థాపనలో మరొక ఇద్దరు ముఖ్యమైన కళాకారులు చిత్రకారులు జాస్పర్ జాన్స్, రాబర్ట్ రౌషెన్‌బర్గ్.&lt;ref name=&quot;mod&quot; /&gt; రౌషెన్‌బర్గ్ కర్ట్ ష్విట్టర్స్, ఇతర దాదా కళాకారుల మునుపటి పనుల ద్వారా ప్రభావితమయ్యాడు, &quot;పెయింటింగ్ కళ, జీవితం రెండింటికీ సంబంధించినది&quot; అనే అతని నమ్మకం అతని కాలం నాటి ఆధిపత్య ఆధునికవాద దృక్పథాన్ని సవాలు చేసింది.&lt;ref&gt;Rauschenberg, Robert; Miller, Dorothy C. (1959). [https://www.worldcat.org/oclc/748990996 &lt;nowiki&gt;Sixteen Americans [exhibition]&lt;/nowiki&gt;]. New York: Museum of Modern Art. p. 58. {{ISBN|978-0029156704}}. [[OCLC (identifier)|OCLC]] 748990996. &quot;Painting relates to both art and life. Neither can be made. (I try to act in that gap between the two.)&quot;&lt;/ref&gt; అతని కంబైన్స్‌లో విసిరివేయబడిన రెడీమేడ్ వస్తువుల వాడకం, అతని పెయింటింగ్స్‌లో పాప్ సంస్కృతి చిత్రాలు అమెరికాలో ప్రతిరోజూ జరిగే సమకాలీన సంఘటనలతో అతని రచనలను అనుసంధానించాయి.&lt;ref name=&quot;mod&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|date=1963-05-03|title=Art: Pop Art – Cult of the Commonplace|language=en-US|magazine=Time|url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,828186,00.html|access-date=2020-07-07|issn=0040-781X|quote=Robert Rauschenberg, 37, remembers an art teacher who 'taught me to think, &quot;Why not?&quot;' Since Rauschenberg is considered to be a pioneer in pop art, this is probably where the movement went off on its particular tangent. Why not make art out of old newspapers, bits of clothing, Coke bottles, books, skates, clocks?}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Irving Sandler|Sandler, Irving H.]] ''The New York School: The Painters and Sculptors of the Fifties,'' New York: Harper &amp; Row, 1978. {{ISBN|0-06-438505-1}} pp. 174–195, ''Rauschenberg and Johns''; pp. 103–111, ''Rivers and the gestural realists''.&lt;/ref&gt; 1962–64 నాటి పెయింటింగ్‌లు ''లైఫ్'', ''న్యూస్‌వీక్'', ''నేషనల్ జియోగ్రాఫిక్'' నుండి సిల్క్‌స్క్రీన్ చేయబడిన పత్రిక కత్తిరింపులతో వ్యక్తీకరణ బ్రష్‌వర్క్‌ను కలిపాయి. జాన్స్ గీసిన జెండాలు, లక్ష్యాలు, సంఖ్యలు, అమెరికా పటాల పెయింటింగ్‌లు, అలాగే ఏల్ క్యాన్‌ల త్రిమితీయ చిత్రణలు కళలో ప్రాతినిధ్యం గురించిన ప్రశ్నలపై దృష్టిని ఆకర్షించాయి.&lt;ref name=&quot;Met&quot;&gt;{{cite web |last=Rosenthal |first=Nan |author-link=Nan Rosenthal |date=October 2004 |title=Jasper Johns (born 1930) In ''Heilbrunn Timeline of Art History'' |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/john/hd_john.htm |access-date=2 May 2021 |website=The [[Metropolitan Museum of Art]]}}&lt;/ref&gt; 1950ల కాలంలో జాన్స్, రౌషెన్‌బర్గ్ చేసిన పనులను తరచుగా నియో-దాదా అని పిలుస్తారు, 1960ల ప్రారంభంలో విస్తరించిన నమూనా అమెరికన్ పాప్ ఆర్ట్ నుండి ఇది దృశ్యమానంగా భిన్నంగా ఉంటుంది.&lt;ref&gt;Robert Rosenblum, &quot;Jasper Johns&quot; ''Art International'' (September 1960): 75.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hapgood,  Susan, ''Neo-Dada: Redefining Art, 1958–62''. New York: Universe Books, 1994.&lt;/ref&gt;

అమెరికన్ పాప్ ఆర్ట్‌కు రాయ్ లిచ్టెన్‌స్టీన్ కూడా అంతే ముఖ్యమైనవాడు. అతని పని, పేరడీని అతను ఉపయోగించిన తీరు బహుశా పాప్ ఆర్ట్ ప్రాథమిక ఆవరణను ఇతరులకన్నా మెరుగ్గా నిర్వచిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;mod&quot; /&gt; పాత-కాలపు కామిక్ స్ట్రిప్‌ను ఇతివృత్తంగా ఎంచుకుని, లిచ్టెన్‌స్టీన్ సున్నితమైన రీతిలో పేరడీ చేస్తూనే కఠినమైన, కచ్చితమైన కూర్పును ఉత్పత్తి చేశాడు. DC కామిక్స్ ''సీక్రెట్ హార్ట్స్'' #83 ప్రధాన కథనం నుండి తీసుకోబడిన ''డ్రౌనింగ్ గర్ల్'' (1963) వంటి అతని అత్యంత ప్రసిద్ధ రచనలలో లిచ్టెన్‌స్టీన్ ఆయిల్, మాగ్నా పెయింట్ ఉపయోగించాడు.&lt;ref name=&quot;rlf-Hendrickson31&quot;&gt;{{cite book|last=Hendrickson|first=Janis|title=Roy Lichtenstein|year=1988|publisher=Benedikt Taschen|location=Cologne, Germany|isbn=3-8228-0281-6|page=31}}&lt;/ref&gt; అతని పని ఫోటోగ్రాఫిక్ పునరుత్పత్తి ద్వారా సృష్టించబడినట్లుగా నిర్దిష్ట రంగులను సూచించడానికి మందపాటి రూపురేఖలు, ముదురు రంగులు, బెన్-డే చుక్కలను కలిగి ఉంటుంది. లిచ్టెన్‌స్టీన్ మాట్లాడుతూ, &quot;[నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదులు] కాన్వాస్‌పై వస్తువులను ఉంచారు, వారు చేసినదానికి, రంగు స్థానాలకు, పరిమాణాలకు ప్రతిస్పందించారు. నా శైలి పూర్తిగా భిన్నంగా కనిపిస్తుంది, కానీ గీతలను గీయడం స్వభావం చాలా వరకు ఒకే విధంగా ఉంటుంది; నాది పొల్లాక్ లేదా క్లైన్ వలె కాలిగ్రాఫిక్‌గా కనిపించదు.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Kimmelman |first=Michael |date=30 September 1997 |title=Roy Lichtenstein, Pop Master, Dies at 73 |work=[[The New York Times]] |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B03E0DF103AF933A0575AC0A961958260&amp;sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=3 |access-date=12 November 2007}}&lt;/ref&gt; 
[[దస్త్రం:Campbell's Tomato Juice Box. 1964. Synthetic polymer paint and silkscreen ink on wood.jpg|thumb|ఆండీ వార్హోల్, ''క్యాంప్‌బెల్స్ టొమాటో జ్యూస్ బాక్స్'', 1964]]
1964లో ''ది అబ్జర్వర్'' ద్వారా &quot;పాప్ ఆర్ట్ ఆవిష్కర్త&quot;గా పిలువబడిన ఆండీ వార్హోల్ విస్తృతంగా ఉద్యమంలో కేంద్ర వ్యక్తిగా పరిగణించబడ్డాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Egginton |first=Joyce |date=1964-10-11 |title=Mr Apples apples cost £180 |url=https://www.newspapers.com/article/the-observer-the-american-supermarket-ex/188294999/ |access-date=2026-02-20 |work=The Observer |pages=2}}&lt;/ref&gt; కళా విమర్శకుడు ఆర్థర్ డాంటో ఒకసారి అతనిని &quot;కళా చరిత్ర ఉత్పత్తి చేసిన తాత్విక మేధావికి అత్యంత దగ్గరి వాడు&quot; అని పిలిచాడు.&lt;ref name=&quot;SchermanTony&quot; /&gt; వార్హోల్ పాప్‌ను దృశ్యమాన శైలికి మించి సాంస్కృతిక దృగ్విషయంగా నెట్టాడు, తన ఫ్యాక్టరీ స్టూడియో, బహిరంగ వ్యక్తిత్వం ద్వారా కళ, కీర్తి, వాణిజ్యాన్ని విలీనం చేశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Anderson |first=James |date=March 19, 2020 |title=7 things Andy Warhol pioneered beyond pop art |url=https://i-d.co/article/7-things-andy-warhol-pioneered-tate-modern/ |access-date=2026-02-20 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; 1960ల కాలంలో పాప్ ఆర్ట్ పెయింటింగ్‌లు, అండర్‌గ్రౌండ్ చలనచిత్రాలను నిర్మించడం ప్రారంభించడానికి ముందు వార్హోల్ విజయవంతమైన వాణిజ్య ఇలస్ట్రేటర్, ప్రకటనలు, పుస్తకం, రికార్డ్ కవర్‌లను గీశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hubert |first=Craig |date=2018-11-07 |title=Andy Warhol Made Hundreds of Movies During His Career. Here Are the 9 That Changed Film History |url=https://news.artnet.com/art-world/andy-warhol-films-1387729 |access-date=2026-02-20 |website=Artnet News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-06-07 |title=How Warhol's Handmade Art Shaped His Famed Pop Factory |url=https://news.artnet.com/multimedia/how-warhols-handmade-art-shaped-his-famed-pop-factory-2497323 |access-date=2026-02-20 |website=Artnet News |language=en-US}}&lt;/ref&gt; మార్లిన్ మన్రో, ఎల్విస్ ప్రెస్లీ వంటి ప్రసిద్ధులపై అతను వేసిన సిల్క్‌స్క్రీన్ పోర్ట్రెయిట్‌లు సామూహిక-మాధ్యమాల చిత్రాలను కీర్తి, వినియోగదారుల సంస్కృతిని పరిశీలించే ధైర్యవంతమైన, సీరియలైజ్డ్ వర్క్‌లుగా మార్చాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cumming |first=Laura |date=2020-03-15 |title=Andy Warhol review – hurrying through the masterworks |url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2020/mar/15/andy-warhol-tate-modern-review |access-date=2026-02-20 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; అతని ''క్యాంప్‌బెల్స్ టొమాటో జ్యూస్ బాక్స్''లో కనిపించే విధంగా, రిటైల్ షిప్పింగ్ బాక్స్ వెలుపల ఉన్న లేబులింగ్ కూడా ఇతివృత్తంగా మారింది, ఇది రోజువారీ వాణిజ్య చిత్రాలను పాప్ ఆర్ట్ స్వీకరించడాన్ని నొక్కి చెబుతుంది. వార్హోల్ తరువాత 1980ల నాటి కీత్ హేరింగ్, కెన్నీ షార్ఫ్‌లతో సహా పాప్ కళాకారుల కొత్త తరానికి మార్గనిర్దేశం చేసి ప్రభావితం చేశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Baitel |first=Shai |date=2025-02-18 |title=Kenny Scharf on Trash, Artificial Intelligence, and the Golden Days of New York |url=https://www.interviewmagazine.com/art/kenny-scharf-on-trash-artificial-intelligence-and-the-golden-days-of-new-york |access-date=2026-02-20 |website=Interview Magazine |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Haring |first=Keith |url=http://archive.org/details/keithharingjourn00hari |title=Keith Haring Journals |date=1996 |publisher=Viking |others= |isbn=978-0-670-84774-7 |location=New York |pages=97 |quote=Andy has been a big influence as an example of both what to be and what not to be. I have learned a lot of things from Andy about how to deal with people and how to deal with 'the public' and the public's 'image' of me.}}&lt;/ref&gt;

=== ప్రారంభ U.S. ప్రదర్శనలు ===
నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదం నుండి నిర్ణయాత్మక మార్పును సూచించే ముఖ్యమైన ప్రదర్శనలు, గ్యాలరీ ప్రెజెంటేషన్ల శ్రేణి ద్వారా పాప్ ఆర్ట్ 1950ల చివరిలో, 1960ల ప్రారంభంలో ఉద్భవించింది. 1959, 1960లో క్లేస్ ఓల్డెన్‌బర్గ్, జిమ్ డైన్, టామ్ వెస్సెల్‌మాన్ న్యూయార్క్‌లోని జడ్సన్ గ్యాలరీలో ప్రారంభ ప్రదర్శనలు చేశారు.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Pearlman |first=Ellen |date=2012-02-14 |title=When New York Was Really Happening |url=https://hyperallergic.com/happenings-new-york-1958-1963-pace-gallery/ |access-date=2026-02-20 |website=Hyperallergic |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Osterwold |first=Tilman |url=https://www.google.com/books/edition/Pop_Art/hRsFjSHBuKUC?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=Claes+Oldenburg,+Jim+Dine,+and+Tom+Wesselmann+Judson+Gallery+1959&amp;pg=PA100&amp;printsec=frontcover |title=Pop Art |date=2003 |publisher=Taschen |isbn=978-3-8228-2070-4 |pages=100 |language=en}}&lt;/ref&gt; అదే సమయంలో, మార్తా జాక్సన్ గ్యాలరీ హన్స్ అర్ప్, కర్ట్ ష్విట్టర్స్, జాస్పర్ జాన్స్, రాబర్ట్ రౌషెన్‌బర్గ్, ఓల్డెన్‌బర్గ్, డైన్ వంటి కళాకారులను కలిగి ఉన్న ''న్యూ మీడియా – న్యూ ఫార్మ్స్'' (1960)లో ప్రయోగాత్మక సమీకరణ, ఇన్‌స్టాలేషన్ వర్క్‌ను ప్రదర్శించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Canaday |first=John |date=1960-06-07 |title=Art: A Wild, but Curious, End-of-Season Treat; Jackson's Offers 'New Media, New Forms' Dada-Surrealism Marks 72-Object Display |url=https://www.nytimes.com/1960/06/07/archives/art-a-wild-but-curious-endofseason-treat-jacksons-offers-new-media.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; 1961లో జాక్సన్ ''ఎన్విరాన్‌మెంట్స్, సిట్యువేషన్స్, స్పేసెస్''ను నిర్వహించింది, రోజువారీ పదార్థాలు, వినియోగదారు చిత్రాలను పాప్ ఆర్ట్ ఆలింగనం చేసుకోవడానికి వేదికగా నిలిచిన లీనమయ్యే, వస్తువు-ఆధారిత కళా అభ్యాసాలను మరింత ముందుకు తీసుకెళ్లింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

డిసెంబర్ 1961లో ఓల్డెన్‌బర్గ్ మాన్‌హాటన్ లోయర్ ఈస్ట్ సైడ్‌లో ''ది స్టోర్''ని తెరిచాడు, ఇది వినియోగదారు వస్తువులను పోలి ఉండే చేతితో తయారు చేసిన శిల్పాల నెల రోజుల ఇన్‌స్టాలేషన్.&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times&quot;&gt;{{Cite web |last=McKenna |first=Kristine |date=1995-07-02 |title=Art : When Bigger Is Better : Claes Oldenburg has spent the past 35 years blowing up and redefining everyday objects, all in the name of getting art off its pedestal. |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-07-02-ca-19310-story.html |access-date=2026-02-20 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt; లూకాస్ సమరాస్, టామ్ వెస్సెల్‌మాన్, కరోలీ ష్నీమాన్, ఓవిండ్ ఫాల్‌స్ట్రోమ్, రిచర్డ్ ఆర్ట్స్‌ష్వాగర్ వంటి కళాకారులతో కూడిన అతని సంబంధిత &quot;రే గన్ థియేటర్&quot; సంఘటనలు కళ, దైనందిన జీవితం మధ్య ఉన్న సాంప్రదాయిక భేదాలను సవాలు చేశాయి.&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times&quot; /&gt; ఈ పరిణామాలు యాక్షన్ పెయింటింగ్ అంతర్దృష్టి తత్వం నుండి సామూహిక సంస్కృతీతో మరింత బహిర్ముఖ నిమగ్నత వైపు మళ్లడాన్ని సూచించాయి.

జూలై 1962లో ఆండీ వార్హోల్ లాస్ ఏంజెల్స్‌లోని ఇర్వింగ్ బ్లమ్స్ ఫెరుస్ గ్యాలరీలో తన మొదటి ఏకవ్యక్తి ప్రదర్శనను నిర్వహించాడు, ఇందులో 32 ''క్యాంప్‌బెల్స్ సూప్ క్యాన్స్‌''ను ప్రదర్శించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rozzo |first=Mark |date=2018-11-05 |title=How the Campbell’s Soup Paintings Became Andy Warhol’s Meal Ticket |url=https://www.vanityfair.com/style/2018/11/andy-warhols-campbells-soup-paintings-exhibition |access-date=2026-02-20 |website=Vanity Fair |language=en-US}}&lt;/ref&gt; అదే నెలలో హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లోని వాడ్స్‌వర్త్ అథీనియంలో జరిగిన ''అమెరికన్ పెయింటింగ్ అండ్ స్కల్ప్చర్ ఫ్రమ్ కనెక్టికట్ కలెక్షన్స్'' ప్రదర్శనలో వార్హోల్, ఓల్డెన్‌బర్గ్ వంటి పాప్ కళాకారుల పనులు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=July 23, 1962 |title=Museum To Show Art Of 5 State Families |url=https://www.newspapers.com/article/bridgeport-telegram-museum-to-show-art-o/193187843/ |work=The Bridgeport Telegram |pages=8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; కొన్ని నెలల తర్వాత వాల్టర్ హాప్స్ పసాదేనా ఆర్ట్ మ్యూజియంలో ''న్యూ పెయింటింగ్ ఆఫ్ కామన్ ఆబ్జెక్ట్స్''ను క్యూరేట్ చేశాడు, ఇది రాయ్ లిచ్టెన్‌స్టీన్, వార్హోల్, జిమ్ డైన్, వేన్ థీబాడ్, ఎడ్ రుస్చా, ఇతరులను కలిగి ఉన్న అమెరికన్ పాప్ ఆర్ట్‌కు అంకితం చేయబడిన మొదటి మ్యూజియం ప్రదర్శనగా విస్తృతంగా పరిగణించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Coplans |first=John |date=1962-11-01 |title=The New Paintings of Common Objects |url=https://www.artforum.com/features/the-new-paintings-of-common-objects-212213/ |access-date=2026-02-20 |website=Artforum |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 1962లో న్యూయార్క్‌లోని సిడ్నీ జానిస్ గ్యాలరీ యూరోపియన్ న్యూవియాక్స్ రియలిస్ట్‌లతో అమెరికన్ పాప్ ఆర్టిస్టులను ఒకచోట చేర్చి మైలురాయి అయిన ''ఇంటర్నేషనల్ ఎగ్జిబిషన్ ఆఫ్ ది న్యూ రియలిస్ట్స్''ను నిర్వహించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=O'Doherty |first=Brian |date=1962-10-31 |title=Art: Avant-Garde Revolt; 'New Realists' Mock U.S. Mass Culture in Exhibition at Sidney Janis Gallery |url=https://www.nytimes.com/1962/10/31/archives/art-avantgarde-revolt-new-realists-mock-us-mass-culture-in.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; ఈ ప్రదర్శన పాప్ ఆర్ట్ ఆధిపత్యాన్ని నిర్ధారించింది, మార్క్ రోత్కో, రాబర్ట్ మదర్‌వెల్‌తో సహా పలువురు నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదులను గ్యాలరీ నుండి నిష్క్రమించేలా చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Salisbury |first=Stephan |date=2016-02-23 |title=Pow! The Art Museum goes Pop! |url=https://www.inquirer.com/philly/entertainment/arts/20160223_Pow__The_Art_Museum_goes_Pop_.html |access-date=2026-02-20 |website=The Philadelphia Inquirer |language=en}}&lt;/ref&gt;
[[దస్త్రం:AAA-AAA lipplucy 27219.jpg|thumb|1964లో న్యూయార్క్ నగరంలోని బియాంచినీ గ్యాలరీలో ''ది అమెరికన్ సూపర్ మార్కెట్'' ప్రదర్శన]]
1963 నాటికి ప్రధాన న్యూయార్క్ సంస్థలు ఈ ఉద్యమాన్ని స్వీకరించాయి. గుగ్గెన్‌హీమ్ మ్యూజియం లారెన్స్ అలోవే చేత క్యూరేట్ చేయబడిన ''సిక్స్ పెయింటర్స్ అండ్ ది ఆబ్జెక్ట్''ను సమర్పించింది, ఇందులో డైన్, జాన్స్, లిచ్టెన్‌స్టీన్, రౌషెన్‌బర్గ్, రోసెన్‌క్విస్ట్, వార్హోల్ ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Times |first=Stuart Preston Special To the New York |date=1963-03-21 |title=On Display: All-Out Series of Pop Art; 'Six Painters and the Object' Exhibited at Guggenheim |url=https://www.nytimes.com/1963/03/21/archives/on-display-allout-series-of-pop-art-six-painters-and-the-object.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; వాణిజ్య గ్యాలరీలు పాప్ కళాకారులకు ఎక్కువగా ప్రాతినిధ్యం వహించాయి: గ్రీన్ గ్యాలరీ రోసెన్‌క్విస్ట్, జార్జ్ సెగల్, ఓల్డెన్‌బర్గ్, వెస్సెల్‌మాన్‌లను ప్రదర్శించింది; లియో కాస్టెల్లీ రౌషెన్‌బర్గ్, జాన్స్, లిచ్టెన్‌స్టీన్‌లకు ప్రాతినిధ్యం వహించాడు; ఫెరుస్ గ్యాలరీ వెస్ట్ కోస్ట్‌లో వార్హోల్, రుస్చాలను ప్రోత్సహించడం కొనసాగించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Shirey |first=David L. |date=1972-02-27 |title=Art: Former Avant‐Garde Gallery Remembered in Hofstra Show |url=https://www.nytimes.com/1972/02/27/archives/art-former-avantgarde-gallery-remembered-in-hofstra-show.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Muchnic |first=Suzanne |date=1996-02-01 |title=Leo Castelli, whose legendary career as an art dealer is being honored at the Gagosian Gallery, has seemingly seen it all. But at 88, he still has . . . : An Ageless Passion |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-02-01-ca-30943-story.html |access-date=2026-02-20 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mr Philip Delves Broughton |date=February 19, 2015 |title=The Exhibitionists of Ferus Gallery |url=https://www.mrporter.com/en-us/journal/lifestyle/the-exhibitionists-of-ferus-gallery-743474 |website=Mr Porter}}&lt;/ref&gt;

1964లో బియాంచినీ గ్యాలరీ ''ది అమెరికన్ సూపర్‌మార్కెట్''ను ప్రదర్శించింది, వార్హోల్, లిచ్టెన్‌స్టీన్, ఓల్డెన్‌బర్గ్, వెస్సెల్‌మాన్, ఇతరులు కళాకారులు తయారు చేసిన వినియోగదారు వస్తువులతో నిండిన ఎగ్జిబిషన్ స్థలాన్ని కిరాణా దుకాణంగా మార్చింది—కళ, వాణిజ్యం విలీనం అనే పాప్ ఆర్ట్ విధానానికి లీనమయ్యే ప్రదర్శన.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=1964-10-08 |title=Sale: Lettuce a la Metal and Turkey au Canvas; GALLERY MARKET HAWKS ART ON RYE; Store Display Is Set Up for Pop Food Creations |url=https://www.nytimes.com/1964/10/08/archives/sale-lettuce-a-la-metal-and-turkey-au-canvas-gallery-market-hawks-a.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; 1960ల మధ్య నాటికి పాప్ కళాకారులు స్థిరమైన వాణిజ్య, సంస్థాగత మద్దతును పొందారు, 1968 నాటికి సావో పాలో ప్రదర్శన ''ఎన్విరాన్‌మెంట్ U.S.A.: 1957–1967'' ఉద్యమంలోని ప్రముఖ వ్యక్తుల సమగ్ర సర్వేను ప్రదర్శించింది, సమకాలీన కళలో ఆధిపత్య శక్తిగా దాని ఏకీకరణను సూచిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Kramer |first=Hilton |date=1967-09-20 |title=Art: United States' Exhibition Dominates Sao Paulo's 9th Bienal; 45 Big Pop Pieces in 'Environment USA' |url=https://www.nytimes.com/1967/09/20/archives/art-united-states-exhibition-dominates-sao-paulos-9th-bienal-45-big.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

== ఫ్రాన్స్ ==

మిలన్‌లోని అపోలినైర్ గ్యాలరీలో మొదటి సామూహిక ప్రదర్శన సందర్భంగా కళా విమర్శకుడు పియర్ రెస్టానీ,&lt;ref&gt;Karl Ruhrberg, Ingo F. Walther, ''Art of the 20th Century'', Taschen, 2000, p. 518. {{ISBN|3-8228-5907-9}}&lt;/ref&gt; కళాకారుడు వైవ్స్ క్లీన్ 1960లో స్థాపించిన కళాత్మక ఉద్యమాన్ని ''నౌవియో రియలిజం'' (Nouveau réalisme) సూచిస్తుంది. పియరీ రెస్టానీ ఏప్రిల్ 1960లో సమూహం కోసం &quot;నిజమైన వాటిని గ్రహించే నౌవియో రియలిజం-కొత్త మార్గాలు&quot; అని ప్రకటిస్తూ &quot;కొత్త వాస్తవికత నిర్మాణాత్మక ప్రకటన&quot; పేరుతో అసలు మానిఫెస్టోను రాశాడు.&lt;ref name=&quot;Stremmel13&quot;&gt;Kerstin Stremmel, ''Realism'', Taschen, 2004, p. 13. {{ISBN|3-8228-2942-0}}&lt;/ref&gt; ఈ సంయుక్త ప్రకటనపై 27 అక్టోబర్ 1960న వైవ్స్ క్లీన్ వర్క్‌షాప్‌లో తొమ్మిది మంది సంతకం చేశారు: వైవ్స్ క్లీన్, అర్మాన్, మార్షల్ రేస్సే, పియర్ రెస్టానీ, డేనియల్ స్పోరి, జీన్ టింగెలీ, అల్ట్రా-లెట్రిస్ట్‌లు, ఫ్రాంకోయిస్ డుఫ్రెన్, రేమండ్ హైన్స్, జాక్వెస్ డి లా విల్లెగ్లే; 1961లో వారితో సీజర్ బాల్డాకిని, మిమ్మో రోటెల్లా, ఆపై నికి డి సెయింట్ ఫాల్, గెరార్డ్ డెస్చాంప్స్ చేరారు. కళాకారుడు క్రిస్టో సమూహంతో ప్రదర్శన ఇచ్చాడు. ఇది 1970లో రద్దు చేయబడింది.&lt;ref name=&quot;Stremmel13&quot; /&gt;

అమెరికన్ పాప్ ఆర్ట్ సమకాలీనమైనది-తరచుగా ఫ్రాన్స్‌లో దాని బదిలీగా భావించబడుతుంది-ఫ్లక్సస్, ఇతర సమూహాలతో పాటు కొత్త వాస్తవికత 1960ల కాలంలో అవాంట్-గార్డ్ అనేక పోకడలలో ఒకటి. సమూహం మొదట్లో ఫ్రెంచ్ రివేరాలోని నైస్‌ను తమ హోమ్ బేస్‌గా ఎంచుకుంది, ఎందుకంటే క్లీన్, అర్మాన్ ఇద్దరూ అక్కడే పుట్టారు; కొత్త వాస్తవికత తరచుగా చరిత్రకారులచే ఎకోల్ డి నైస్ ఉద్యమానికి ప్రారంభ ప్రతినిధిగా పరిగణించబడుతుంది.&lt;ref&gt;Rosemary M. O'Neill, ''Art and Visual Culture on the French Riviera, 1956–1971: The Ecole de Nice'', Ashgate, 2012, p. 93.&lt;/ref&gt; వారి ప్లాస్టిక్ భాష వైవిధ్యంగా ఉన్నప్పటికీ వారు తమ పనికి ఒక సాధారణ ఆధారాన్ని గ్రహించారు; రెస్టానీ ఉపయోగించిన పదాలలో దానికి సమానమైన వాస్తవికత ప్రత్యక్ష కేటాయింపు పద్ధతిగా ఇది ఉంది; &quot;పట్టణ, పారిశ్రామిక, ప్రకటనల వాస్తవికత కవితా రీసైక్లింగ్&quot;కి.&lt;ref&gt;60/90. ''Trente ans de Nouveau Réalisme, La Différence'', 1990, p. 76&lt;/ref&gt;

== స్పెయిన్ ==
స్పెయిన్‌లో పాప్ ఆర్ట్ అధ్యయనం ఇన్‌ఫార్మలిజం సంక్షోభం మూలాల నుండి ఉద్భవించిన &quot;కొత్త అలంకార&quot;తో ముడిపడి ఉంది. ఎడ్వర్డో అరోయో పర్యావరణంపై అతనికున్న ఆసక్తి, పెయింటింగ్ చరిత్ర, మాస్ మీడియా కమ్యూనికేషన్ రెండింటి చిహ్నాలను పొందుపరిచే మన మీడియా సంస్కృతిపై అతని విమర్శ, దాదాపుగా స్థాపించబడిన అన్ని కళాత్మక శైలుల పట్ల అతనికున్న అసహ్యం కారణంగా అతను పాప్ ఆర్ట్ ట్రెండ్‌కు సరిపోతాడని చెప్పవచ్చు. అయితే, అల్ఫ్రెడో అల్కైన్ తన కూర్పులలో జనాదరణ పొందిన చిత్రాలు, ఖాళీ స్థలాలను ఉపయోగించడం వల్ల &quot;పాప్&quot; ఆర్ట్‌లో అత్యంత ప్రామాణికమైన భాగంగా పరిగణించబడే స్పానిష్ కళాకారుడు.{{citation needed|date=March 2024}}

స్పానిష్ పాప్ ఆర్ట్ వర్గంలో 1964, 1981 మధ్య వాలెన్సియాలో ఉనికిలో ఉన్న మానోలో వాల్డెస్, రాఫెల్ సోల్బెస్ అనే కళాకారులచే ఏర్పడిన &quot;క్రానికల్ టీమ్&quot; (''ఎక్విపో క్రోనికా'') కూడా ఉంది. వారి ఉద్యమం కామిక్స్, పబ్లిసిటీ చిత్రాల వాడకం, చిత్రాలు, ఫోటోగ్రాఫిక్ కూర్పుల సరళీకరణ కారణంగా &quot;పాప్&quot; గా వర్గీకరించబడింది. చలనచిత్ర నిర్మాత పెడ్రో అల్మోడోవర్ 1970ల నాటి మాడ్రిడ్ &quot;లా మోవిడా&quot; ఉపసంస్కృతి నుండి తక్కువ బడ్జెట్ సూపర్ 8 పాప్ ఆర్ట్ సినిమాలను తీస్తూ ఉద్భవించాడు, అతను తదనంతరం అప్పటి మీడియాతో స్పెయిన్‌కు చెందిన ఆండీ వార్హోల్ అని పిలువబడ్డాడు. ''అల్మోడోవర్ ఆన్ అల్మోడోవర్'' పుస్తకంలో, 1950ల నాటి &quot;ఫన్నీ ఫేస్&quot; చిత్రం తన పనికి కేంద్ర ప్రేరణ అని చెప్పినట్లు ఉల్లేఖించబడింది. అల్మోడోవర్ చిత్రాలలో ఒక పాప్ ట్రేడ్‌మార్క్ ఏమిటంటే అతను ఎల్లప్పుడూ ఒక దృశ్యంలోకి చొప్పించడానికి ఒక నకిలీ వాణిజ్య ప్రకటనను ఉత్పత్తి చేస్తాడు.{{citation needed|date=March 2024}}

== న్యూజిలాండ్ ==
[[దస్త్రం:Pisupo lua afe (Corned beef 2000).jpg|thumb|మిచెల్ టఫెరీ ''పిసుపో లువా అఫే (కార్న్‌డ్ బీఫ్ 2000)'' (1994)]]
న్యూజిలాండ్‌లో పాప్ ఆర్ట్ ప్రధానంగా 1990ల నుండి అభివృద్ధి చెందింది, తరచుగా కివియానాతో అనుసంధానించబడింది. కివియానా అనేది మాంసం పైస్, కివీఫ్రూట్, ట్రాక్టర్లు, జాండల్స్, ఫోర్ స్క్వేర్ సూపర్‌మార్కెట్‌ల వంటి సాంప్రదాయిక కివి చిహ్నాలకు పాప్-సెంట్రిక్, ఆదర్శవంతమైన ప్రాతినిధ్యం; సాంస్కృతిక సందేశాలను సూచించడానికి దీనిలో స్వాభావికమైన క్యాంప్‌నెస్ తరచుగా అణచివేయబడుతుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Op + Pop|url=https://christchurchartgallery.org.nz/exhibitions/op-pop|access-date=2021-07-22|website=christchurchartgallery.org.nz}}&lt;/ref&gt; డిక్ ఫ్రిజెల్ ఒక ప్రసిద్ధ న్యూజిలాండ్ పాప్ కళాకారుడు, ఆధునిక సంస్కృతిని అనుకరించే మార్గాల్లో పాత కివియానా చిహ్నాలను ఉపయోగించడంలో ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఉదాహరణకు ఫ్రిజెల్ విదేశీ కళాకారుల పనిని అనుకరించడం ఆనందిస్తాడు, వారి పనులకు ఒక ప్రత్యేకమైన న్యూజిలాండ్ వీక్షణ లేదా ప్రభావాన్ని ఇస్తాడు. ప్రపంచంపై న్యూజిలాండ్ చారిత్రకంగా అణచివేయబడిన ప్రభావాన్ని చూపించడానికి ఇది చేయబడింది; ఈ విధంగా నేవ్ ఆర్ట్ ఏటెరోన్ పాప్ ఆర్ట్‌తో అనుసంధానించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dick Frizzell – Overview|url=https://thecentral.co.nz/artists/dick-frizzell/overview/|access-date=2021-07-22|website=The Central|language=en}}&lt;/ref&gt;

మిచెల్ టఫెరీ ప్రసిద్ధ రచన ''పిసుపో లువా అఫే (కార్న్‌డ్ బీఫ్ 2000)''తో ఉన్నట్లుగా, ఇది రాపిడి, డెడ్‌పాన్ మార్గంలో కూడా చేయవచ్చు. సమోవాన్ వంశానికి చెందిన టఫెరీ, ఎద్దును సూచించే ఈ పనిని ''పిసుపో'' అని పిలువబడే ప్రాసెస్ చేసిన ఆహార క్యాన్‌లతో నిర్మించాడు. పాశ్చాత్యేతర సంస్కృతులపై నియోకలోనియలిజం, జాత్యహంకారం ఇతివృత్తాలను టఫెరీ చేర్చినందున ఇది పాశ్చాత్య పాప్ ఆర్ట్ అసాధారణ రచన (పాశ్చాత్యులు సమోవాన్‌లపై తీసుకువచ్చిన ఆర్థిక ఆధారపడటాన్ని సూచించే ఫుడ్ క్యాన్‌ల ద్వారా సూచించబడింది). కాదనలేని స్వదేశీ దృక్కోణం అత్యంత సాధారణ స్వదేశీయేతర పాప్ ఆర్ట్ పనుల నుండి నిలబడేలా చేస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Collections Online – Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa|url=https://collections.tepapa.govt.nz/object/235630|access-date=2021-07-22|website=collections.tepapa.govt.nz}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Collections Online – Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa|url=https://collections.tepapa.govt.nz/topic/1110|access-date=2021-07-22|website=collections.tepapa.govt.nz}}&lt;/ref&gt; ఇలాంటి ఇతివృత్తాలతో వ్యవహరించే ఇతర న్యూజిలాండ్ పాప్ ఆర్టిస్టులు మావోరీ కళాకారులు మైఖేల్ పరేకోవ్హై, రూబెన్ ప్యాటర్సన్.

న్యూజిలాండ్ ప్రారంభ, ప్రసిద్ధ పాప్ కళాకారులలో ఒకరు బిల్లీ ఆపిల్, రాయల్ సొసైటీ ఆఫ్ బ్రిటిష్ ఆర్టిస్ట్స్ బ్రిటిష్-యేతర సభ్యులలో ఒకరు. డేవిడ్ హాక్నీ, అమెరికన్ ఆర్.బి. కిటాజ్, పీటర్ బ్లేక్ వంటి వారితో కలిసి జనవరి 1961 నాటి RBA ప్రదర్శన ''యంగ్ కాంటెంపరరీస్''లో ప్రదర్శించబడిన ఆపిల్, వేగంగా 1960ల ఐకానిక్ అంతర్జాతీయ కళాకారుడిగా మారాడు. అతను తన పేరు అయిన &quot;బిల్లీ ఆపిల్&quot;ని ఊహించుకోవడానికి ముందే ఇది జరిగింది, అతని పని అతని జన్మనామం బారీ బేట్స్ కింద ప్రదర్శించబడింది. అతను పేరుతో పాటు రూపంతో కూడా తనను తాను వేరు చేసుకోవాలని కోరుకున్నాడు, కాబట్టి లేడీ క్లైరోల్ ఇన్‌స్టంట్ క్రీమ్ విప్‌తో తన జుట్టు, కనుబొమ్మలను బ్లీచ్ చేశాడు. ఆ తర్వాత ఆపిల్ 1970ల నాటి కాన్సెప్చువల్ ఆర్ట్ ఉద్యమంతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-02-09|title=ARTSPACE – Billy Apple|url=http://artspace.org.nz/exhibitions/2004/billyapple.asp|access-date=2021-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209134441/http://artspace.org.nz/exhibitions/2004/billyapple.asp|archive-date=2013-02-09}}&lt;/ref&gt;

== జపాన్ ==
[[జపాన్|జపాన్‌లో]] పాప్ ఆర్ట్ ఆ దేశ ప్రముఖ అవాంట్-గార్డ్ దృశ్యం నుండి ఉద్భవించింది. 1920ల చివరిలో, 1930ల ప్రారంభంలో హరుయే కోగా నిర్మించిన ఫోటోమాంటేజ్-శైలి పెయింటింగ్‌లలో పత్రికల నుండి కాపీ చేయబడిన ఆధునిక ప్రపంచ చిత్రాల ఉపయోగం, పాప్ ఆర్ట్ అంశాలను ముందే సూచించింది.&lt;ref name=&quot;eskolahk&quot;&gt;{{cite book|last=Eskola|first=Jack|title=Harue Koga: David Bowie of the Early 20th Century Japanese Art Avant-garde|year=2015|publisher=Kindle, e-book}}&lt;/ref&gt; జపనీస్ గుటాయ్ ఉద్యమం మార్తా జాక్సన్ న్యూయార్క్ గ్యాలరీలో 1958 గుటాయ్ ప్రదర్శనకు దారితీసింది, ఇది పాప్ ఆర్ట్‌ను తెరపైకి తెచ్చిన ఆమె ప్రసిద్ధ న్యూ ఫార్మ్స్ న్యూ మీడియా షోకి రెండేళ్ల ముందు జరిగింది.&lt;ref&gt;Bloch, Mark. The Brooklyn Rail. [https://brooklynrail.org/2018/06/artseen/Gutai-19531959 &quot;Gutai: 1953 –1959&quot;], June 2018.&lt;/ref&gt; యాయోయి కుసామా పని పాప్ ఆర్ట్ అభివృద్ధికి దోహదపడింది, ఆండీ వార్హోల్‌తో సహా అనేక ఇతర కళాకారులను ప్రభావితం చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.timeout.com/london/art/interview-yayoi-kusama|url-status=dead|archive-date=29 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130929131716/http://www.timeout.com/london/art/interview-yayoi-kusama|title=Yayoi Kusama interview – Yayoi Kusama exhibition |website=TimeOut |date=2013-01-30 |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://art.sy/artist/yayoi-kusama] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121101110936/http://art.sy/artist/yayoi-kusama|date=1 November 2012}}&lt;/ref&gt; 1960ల మధ్యకాలంలో గ్రాఫిక్ డిజైనర్ తదనోరి యోకూ అత్యంత విజయవంతమైన పాప్ కళాకారులలో ఒకరిగా, జపనీస్ పాప్ ఆర్ట్‌కు అంతర్జాతీయ చిహ్నంగా మారాడు. ది బీటిల్స్, మార్లిన్ మన్రో, ఎలిజబెత్ టేలర్ వంటి పాప్ సంస్కృతి చిహ్నాల కోసం అతను చేసిన ప్రకటనలు, కళాఖండాల రూపకల్పనలకు అతను బాగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.adcglobal.org/archive/hof/2000/?id=205 |title=Tadanori Yokoo : ADC • Global Awards &amp; Club |website=Adcglobal.org |date=1936-06-27 |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt; ఆ సమయంలో మరో ప్రముఖ పాప్ కళాకారుడు కీచి తనామి. స్పీడ్ రేసర్, ఆస్ట్రో బాయ్ వంటి జపనీస్ మాంగా, అనిమే నుండి ఐకానిక్ పాత్రలు కూడా పాప్ ఆర్ట్‌కు చిహ్నాలుగా మారాయి. జపనీస్ మాంగా, అనిమే తకాషి మురకామి, అతని సూపర్‌ఫ్లాట్ ఉద్యమం వంటి తరువాతి పాప్ కళాకారులను కూడా ప్రభావితం చేశాయి.

== ఇటలీ ==
[[దస్త్రం:Olivetti-Valentine.jpg|thumb|పెర్రీ A. కింగ్, ఆల్బర్ట్ లెక్లెర్క్‌తో కలిసి ఎట్టోర్ సోట్సాస్ రూపొందించిన ఒలివెట్టి వాలెంటైన్]]
ఇటలీలో 1964 నాటికి పాప్ ఆర్ట్ ప్రసిద్ధి చెందింది, రోమ్‌లోని &quot;స్కువోలా డి పియాజ్జా డెల్ పోపోలో&quot;, మరియో స్కిఫానో, ఫ్రాంకో ఏంజెలి, జియోసెట్టా ఫియోరోని, టానో ఫెస్టా, క్లాడియో సింటోలీ వంటి పాప్ కళాకారులతో, పియరో మంజోని, లూసియో డెల్ పెజ్జో, మిమ్మో రోటెల్లా, వాలెరియో అడామి వంటి వారి కొన్ని కళాఖండాలతో ఇది విభిన్న రూపాలను సంతరించుకుంది.

ఇటాలియన్ పాప్ ఆర్ట్ 1950ల సంస్కృతిలో ఉద్భవించింది - మరింత కచ్చితంగా చెప్పాలంటే ఎన్రికో బాజ్, మిమ్మో రోటెల్లా అనే కళాకారుల పనులు ఈ దృశ్యానికి మార్గదర్శకులుగా పరిగణించబడతాయి. వాస్తవానికి, 1958-1959 సమయంలో బాజ్, రోటెల్లా తమ మునుపటి కెరీర్‌లను విడిచిపెట్టారు (వీటిని పూర్తిగా పోస్ట్-దాదావాద అయినప్పటికీ, ''ప్రాతినిధ్యం కాని శైలి''కి చెందినవిగా నిర్వచించవచ్చు), చిత్రాల కొత్త ప్రపంచంలోకి, వాటి గురించిన ప్రతిబింబాలలోకి తమను తాము ప్రవేశపెట్టారు, ఇది వారి చుట్టూ పుట్టుకొచ్చింది. రోటెల్లా చిరిగిన పోస్టర్‌లు మరింత అలంకారిక అభిరుచిని ప్రదర్శించాయి, తరచుగా నాటి గొప్ప చిహ్నాలను స్పష్టంగా, ఉద్దేశపూర్వకంగా ప్రస్తావించాయి. బాజ్ కూర్పులు సమకాలీన ''కిచ్''లో మునిగిపోయాయి, ఇది చిత్రాల &quot;బంగారు గని&quot;గా, మొత్తం కళాకారుల తరానికి ఉద్దీపనగా మారింది.

&quot;గృహ గోడల&quot; లోపల, ఆరుబయట కొత్త దృశ్య పనోరమా నుండి కొత్తదనం వచ్చింది. కార్లు, రహదారి చిహ్నాలు, టెలివిజన్, మొత్తం &quot;కొత్త ప్రపంచం&quot;, ప్రతిదీ కళ ప్రపంచానికి చెందుతుంది, అది కూడా కొత్తదే. ఈ విషయంలో ఇటాలియన్ పాప్ ఆర్ట్ అంతర్జాతీయ దృశ్యం వలె అదే సైద్ధాంతిక మార్గాన్ని తీసుకుంటుంది. మారేది కేవలం ఐకానోగ్రఫీ, కొన్ని సందర్భాల్లో దాని పట్ల మరింత విమర్శనాత్మక వైఖరి ఉండటం. ఈ సందర్భంలో కూడా రోటెల్లా, బాజ్ పనులను మూలాలుగా గుర్తించవచ్చు, ఇద్దరూ సమాజంతో వారి సంబంధంలో తటస్థంగా లేరు. అయినప్పటికీ ఇది ప్రత్యేకమైన అంశం కాదు; గియాన్నీ రుఫీ, రాబర్టో బర్నీ, సిల్వియో పసోట్టి, అంబెర్టో బిగ్నార్డి, క్లాడియో సింటోలీ వంటి కళాకారుల సుదీర్ఘ శ్రేణి ఉంది, వీరు వాస్తవికతను ఒక బొమ్మగా తీసుకుంటారు, ఇది విసుగు, కపటత్వంతో వస్తువులను తీసుకునే గొప్ప చిత్రాల కొలనుగా మారుతుంది, ఆల్డో పలాజెస్చి లాంటి &quot;నన్ను ఆనందించనివ్వు&quot; అనే పునరుద్ధరించబడిన స్ఫూర్తితో సాంప్రదాయిక భాషా నమూనాలను ప్రశ్నిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.comune.modena.it/galleria/exhibitions/past-exhibitions/2005/pop-art-italia-1958-1968-1 |title=Pop Art Italia 1958–1968 — Galleria Civica |website=Comune.modena.it |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt;
పాప్ ఆర్ట్ ఇటాలియన్ కళా దృశ్యాన్ని ఎన్నడూ పూర్తిగా వదిలిపెట్టలేదు, కాలక్రమేణా అనేక వైవిధ్యాలకు గురై రూపం, కంటెంట్‌లో నిరంతరం మారుతూ ఉంటుంది.&lt;ref&gt;[https://www.paeseitaliapress.it/storia-arte-cultura/2024/11/01/la-pop-art-a-roma/ ItaliaPress: A Roma mostra sulla Pop Art Italiana, 2024]&lt;/ref&gt; 2000ల ప్రారంభంలో, ఉదాహరణకు, సిసిలియన్ కళాకారుడు అర్రిగో ముస్టి ఇంపొప్యులర్ ఆర్ట్‌ను సృష్టించాడు. ఇటీవల పాప్ సింబాలిజం అనే అండర్‌కరెంట్, ప్రధానంగా డిజిటల్ ఆర్ట్‌ను కలిగి ఉండి వ్యాపించడం ప్రారంభించింది, ముఖ్యంగా ఉత్తర ఇటలీలో.

== బెల్జియం ==
[[దస్త్రం:Fallen Astronaut.jpg|thumb|180x180px|పాల్ వాన్ హోయెడాంక్ వ్రాసిన ''ఫాలెన్ ఆస్ట్రోనాట్'']]
బెల్జియంలో పాప్ ఆర్ట్ కొంతవరకు పాల్ వాన్ హోయెడాంక్ ద్వారా ప్రాతినిధ్యం వహించింది, అతని శిల్పం ''ఫాలెన్ ఆస్ట్రోనాట్'' అపోలో మిషన్‌లలో ఒకదానిలో చంద్రునిపై వదిలివేయబడింది, అలాగే ఇతర ప్రముఖ పాప్ కళాకారుల ద్వారా కూడా ఇది జరిగింది. మార్సెల్ బ్రూడ్‌తేర్స్ ('' 'vous êtes doll? &quot;''), ఎవెలిన్ ఆక్సెల్, పనామరెంకో వంటి అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందిన కళాకారులు పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమానికి రుణపడి ఉన్నారు; బ్రూడ్‌తేర్స్ గొప్ప ప్రభావం జార్జ్ సెగల్. మరొక ప్రసిద్ధ కళాకారుడు రోజర్ రావెల్ తన పెయింటింగ్స్‌లో ఒకదానిలో నిజమైన సజీవ పావురంతో కూడిన పంజరాన్ని ఉంచాడు. 1960ల చివరిలో, 1970ల ప్రారంభంలో వియత్నాం యుద్ధం భయంకరమైన స్వభావం కారణంగా వారు అమెరికా పట్ల మరింత విమర్శనాత్మక వైఖరిని అవలంబించడం ప్రారంభించినప్పుడు ఈ కళాకారులలో కొందరి పని నుండి పాప్ ఆర్ట్ సూచనలు కనుమరుగయ్యాయి. పనామరెంకో మాత్రం పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమంలో అంతర్లీనంగా ఉన్న వ్యంగ్యాన్ని నేటికీ నిలుపుకున్నాడు. నమూర్ నుండి వచ్చిన ఎవెలిన్ ఆక్సెల్ 1964-1972 కాలంలో ఫలవంతమైన పాప్-కళాకారిణి. ఆక్సెల్ మొదటి మహిళా పాప్ కళాకారిణులలో ఒకరు, మాగ్రిట్ ద్వారా మార్గదర్శకత్వం పొందారు, ఆమె అత్యంత ప్రసిద్ధ పెయింటింగ్ ''ఐస్ క్రీమ్''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news.artnet.com/art-world/philadelphia-museum-facebook-racy-painting-425321 |title=Philadelphia Museum of Art Wins Fight with Facebook over Racy Pop Art Painting |website=artnet.com |date=11 February 2016 |access-date=2020-01-17}}&lt;/ref&gt;

== నెదర్లాండ్స్ ==
నెదర్లాండ్స్‌లో అధికారిక పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమం లేనప్పటికీ, పాప్ ఆర్ట్ ప్రారంభ సంవత్సరాల్లో న్యూయార్క్‌లో సమయం గడిపిన కళాకారుల సమూహం ఉంది, వారు అంతర్జాతీయ పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమం నుండి ప్రేరణ పొందారు. డచ్ పాప్ ఆర్ట్ ప్రతినిధులలో డాన్ వాన్ గోల్డెన్, గుస్తావ్ అస్సెల్‌బెర్గ్స్, జాక్వెస్ ఫ్రెంకెన్, జాన్ క్రెమెర్, విమ్ టి. షిప్పర్స్, వుడీ వాన్ అమెన్ ఉన్నారు. వారు తీవ్రమైన అండర్‌టోన్‌తో హాస్యభరితమైన పనులను సృష్టించడం ద్వారా డచ్ పెటిట్ బూర్జువా మనస్తత్వాన్ని వ్యతిరేకించారు. ఈ స్వభావానికి ఉదాహరణలలో వుడీ వాన్ అమెన్ వేసిన ''సెక్స్ ఓ క్లాక్'', జాక్వెస్ ఫ్రెంకెన్ వేసిన ''క్రూసిఫిక్స్ / టార్గెట్'' ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.8weekly.nl/artikel/2701/ |title=Dutch Pop Art &amp; The Sixties – Weg met de vertrutting! |website=8weekly.nl |date=28 July 2005 |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt;

== రష్యా ==
[[దస్త్రం:Bundesarchiv B 145 Bild-F088809-0038, Berlin, East Side Gallery.jpg|thumb|250x250px|డిమిత్రి వృబెల్ పెయింటింగ్ ''మై గాడ్, హెల్ప్ మీ టు సర్వైవ్ దిస్ డెడ్లీ లవ్'' (1990)]]
ఈ ఉద్యమానికి [[రష్యా]] తరువాత వచ్చింది, 1970లలో పాప్-ఎస్క్యూ పీస్‌లు ఉద్భవించాయి. ఇది రష్యా యుద్ధానంతర రాజకీయ వాతావరణం ఫలితంగా ఉండవచ్చు, ఇది కళాత్మక వ్యక్తీకరణను నిశితంగా పర్యవేక్షించింది. రష్యా పాప్ ఆర్ట్ వెర్షన్ సోవియట్-ఇతివృత్తం, దీనిని ''సోట్స్ ఆర్ట్'' (Sots Art) అని పిలుస్తారు. పాశ్చాత్య పాప్ ఆర్ట్‌తో పోలిస్తే, ఇది రాష్ట్ర ఆమోదిత కళా ఉద్యమాలకు వ్యతిరేకంగా కౌంటర్-కల్చర్ రియాక్షన్‌గా పనిచేసింది. బెర్లిన్ గోడ పతనం తరువాత, రష్యన్ పాప్ ఆర్ట్ మరొక రూపాన్ని సంతరించుకుంది, డిమిత్రి వృబెల్, అతని పెయింటింగ్ ''మై గాడ్, హెల్ప్ మీ టు సర్వైవ్ దిస్ డెడ్లీ లవ్'' ద్వారా ఇది ఉదహరించబడింది.&lt;ref&gt;[http://www.canofart.com]   {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607022802/http://www.canofart.com/|date=7 June 2013}}&lt;/ref&gt;

== ప్రముఖ కళాకారులు ==
{{div col|colwidth=22em}}
* బిల్లీ ఆపిల్ (1935–2021)
* ఎవెలిన్ ఆక్సెల్ (1935–1972)
* సర్ పీటర్ బ్లేక్ (జననం 1932)
* డెరెక్ బోషియర్ (1937–2024)
* పౌలిన్ బోటీ (1938–1966)
* ప్యాట్రిక్ కౌల్‌ఫీల్డ్ (1936–2005)
* అల్లన్ డి'ఆర్కాంగెలో (1930–1998)
* జిమ్ డైన్ (జననం 1935)
* బుర్హాన్ డోకాన్‌కాయ్ (1929–2013)
* రాబర్ట్ డౌడ్ (1936–1996)
* రోసలిన్ డ్రెక్స్లర్ (1926–2025)
* కెన్ ఎలియాస్ (జననం 1944)
* ఎర్రో (జననం 1932)
* మారిసోల్ ఎస్కోబార్ (1930–2016)
* జేమ్స్ గిల్ (జననం 1934)
* డొరొతీ గ్రెబెనాక్ (1913–1990)
* రెడ్ గ్రూమ్స్ (జననం 1937)
* రిచర్డ్ హామిల్టన్ (1922–2011)
* కీత్ హేరింగ్ (1958–1990)
* జాన్ హావోర్త్ (జననం 1942)
* డేవిడ్ హాక్నీ (1937–2026)
* డొరొతీ ఇయాన్నోన్ (1933–2022)
* రాబర్ట్ ఇండియానా (1928–2018)
* జాస్పర్ జాన్స్ (జననం 1930)
* రే జాన్సన్ (1927–1995)
* అలెన్ జోన్స్ (జననం 1937)
* అలెక్స్ కాట్జ్ (జననం 1927)
* కొరిటా కెంట్ (1918–1986)
* కొన్రాడ్ క్లాఫెక్ (1935–2023)
* కికీ కోగెల్నిక్ (1935–1997)
* నికోలస్ క్రుషెనిక్ (1929–1999)
* యాయోయి కుసామా (జననం 1929)
* గెరాల్డ్ లైంగ్ (1936–2011)
* రాయ్ లిచ్టెన్‌స్టీన్ (1923–1997)
* రిచర్డ్ లిండ్నర్ (1901–1978)
* పీటర్ మాక్స్ (జననం 1937)
* జాన్ మెక్‌హేల్ (1922–1978)
* మార్తా మినూజిన్ (జననం 1943)
* క్లేస్ ఓల్డెన్‌బర్గ్ (1929–2022)
* డాన్ నైస్ (1932–2019)
* జూలియన్ ఓపీ (జననం 1958)
* ఎడ్వర్డో పాలోజ్జి (1924–2005)
* పీటర్ ఫిలిప్స్ (1939–2025)
* సిగ్మార్ పోల్కే (1941–2010)
* హరిటన్ పుష్వాగ్నర్ (1940–2018)
* మెల్ రామోస్ (1935–2018)
* రాబర్ట్ రౌషెన్‌బర్గ్ (1925–2008)
* లారీ రివర్స్ (1923–2002)
* జేమ్స్ రిజ్జి (1950–2011)
* జేమ్స్ రోసెన్‌క్విస్ట్ (1933–2017)
* నికి డి సెయింట్ ఫాల్ (1930–2002)
* పీటర్ సాల్ (జననం 1934)
* జార్జ్ సెగల్ (1924–2000)
* కోలిన్ సెల్ఫ్ (జననం 1941)
* మర్జోరీ స్ట్రైడర్ (1931–2014)
* ఎలైన్ స్టుర్టెవాంట్ (1924–2014)
* వేన్ థీబాడ్ (1920–2021)
* జో టిల్సన్ (1928–2023)
* ఆండీ వార్హోల్ (1928–1987)
* ఇడెల్లె వెబెర్ (1932–2020)
* జాన్ వెస్లీ (1928–2022)
* టామ్ వెస్సెల్‌మాన్ (1931–2004)
{{div col end}}

== ఇవి కూడా చూడండి ==
{{Div col|colwidth=12em}}
* ఆర్ట్ పాప్ (Art pop)
* చికాగో ఇమాజిస్ట్స్ (Chicago Imagists)
* ఫెరుస్ గ్యాలరీ
* సిడ్నీ జానిస్
* లియో కాస్టెల్లీ
* గ్రీన్ గ్యాలరీ
* న్యూ పెయింటింగ్ ఆఫ్ కామన్ ఆబ్జెక్ట్స్
* ఫిగ్యురేషన్ లిబ్రే (కళా ఉద్యమం)
* లోబ్రో (కళా ఉద్యమం)
* నౌవియో రియలిజం
* నియో-పాప్ (Neo-pop)
* ఆప్ ఆర్ట్ (Op art)
* ఫ్లాప్ ఆర్ట్ (Plop art)
* రాడికల్ కాలం
* రెట్రో కళ
* సూపర్‌ఫ్లాట్
* సోఫ్లో సూపర్‌ఫ్లాట్ (SoFlo Superflat)
* ''ది అమెరికన్ సూపర్ మార్కెట్''
{{div col end}}

== మూలాలు ==
{{Reflist|30em}}

== మరింత చదవడానికి ==
* Bloch, Mark. The Brooklyn Rail. [https://brooklynrail.org/2018/06/artseen/Gutai-19531959 &quot;Gutai: 1953 –1959&quot;], June 2018.
* Diggory, Terence (2013) ''Encyclopedia of the New York School Poets'' (Facts on File Library of American Literature). {{ISBN|978-1-4381-4066-7}}
* Francis, Mark and Foster, Hal (2010) ''Pop''. London and New York: Phaidon.
* Haskell, Barbara (1984) ''BLAM! The Explosion of Pop, Minimalism and Performance 1958–1964''. New York: W.W. Norton &amp; Company, Inc. in association with the Whitney Museum of American Art.
* Lifshitz, Mikhail, [https://web.archive.org/web/20180207005321/http://www.brill.com/products/book/crisis-ugliness-cubism-pop-art ''The Crisis of Ugliness: From Cubism to Pop-Art'']. Translated and with an Introduction by David Riff. Leiden: BRILL, 2018 (originally published in Russian by Iskusstvo, 1968).
* Lippard, Lucy R. (1966) ''Pop Art, with contributions by Lawrence Alloway, Nancy Marmer, Nicolas Calas'', Frederick A. Praeger, New York.
* Selz, Peter (moderator); Ashton, Dore; Geldzahler, Henry; Kramer, Hilton; Kunitz, Stanley and Steinberg, Leo (April 1963) &quot;A symposium on Pop Art&quot; ''Arts Magazine'', pp. 36–45. Transcript of symposium held at the Museum of Modern Art on 13 December 1962.

== బాహ్య లింకులు ==
{{Commons category}}{{Wikiquote}}
* [https://www.moma.org/learn/moma_learning/themes/pop-art ''Pop Art: A Brief History'', MoMA Learning]
* [https://www.metmuseum.org/toah/hi/hi_mcpopart.htm ''Pop Art in Modern and Contemporary Art'', The Met]
* [http://www.brooklynmuseum.org/exhibitions/seductive_subversion/ Brooklyn Museum Exhibitions: Seductive Subversion: Women Pop Artists, 1958–1968, Oct. 2010-Jan. 2011]
* [https://www.brooklynmuseum.org/exhibitions/seductive_subversion/wiki/ Brooklyn Museum, Wiki/Pop] (Women Pop Artists)
* [https://www.tate.org.uk/learn/online-resources/glossary/p/pop-art Tate Glossary term for pop art]

{{Westernart}}
{{Avant-garde}}
{{Modernism}}
{{Appropriation in the Arts}}
{{Eduardo Paolozzi}}
{{Authority control}}

[[వర్గం:పాప్ ఆర్ట్| ]]
[[వర్గం:అవాంట్-గార్డ్ కళ]]
[[వర్గం:ఆధునిక కళ]]
[[వర్గం:సమకాలీన కళా ఉద్యమాలు]]
[[వర్గం:పాశ్చాత్య కళ]]
[[వర్గం:బ్రిటిష్ కళ]]
[[వర్గం:కళలలో 1940లు]]
[[వర్గం:కళలలో 1950లు]]
[[వర్గం:కళలలో 1960లు]]
[[వర్గం:జనాదరణ పొందిన సంస్కృతి]]
[[వర్గం:అమెరికన్ కళ]]
[[వర్గం:పోస్ట్‌మోడరన్ కళ]]
[[వర్గం:కళలలో హాస్యం]]
[[వర్గం:వ్యంగ్య ప్రక్రియలు]]
[[వర్గం:కళా ప్రక్రియలు]]</text>
      <sha1>jjrs4kpybl5sptmb2wy8rdmzyqmxfvg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957335</id>
      <parentid>4957334</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:24:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102620" sha1="0l2v223s8xpp3vujshki5e61ltzo7tg" xml:space="preserve">{{Short description|1950ల మధ్యకాలంలో ఉద్భవించిన కళా ఉద్యమం}}
{{about|కళా ఉద్యమం గురించి|ఇతర వాడుకలు}}
{{Use dmy dates|date=July 2022}}

[[దస్త్రం:I was a Rich Man's Plaything 1947.jpg|thumb|upright=1.3|ఎడ్వర్డో పాలోజ్జి, ''ఐ వాజ్ ఎ రిచ్ మాన్స్ ప్లేథింగ్'' (1947). అతని ''బంక్!'' సిరీస్‌లో భాగమైన ఇది, &quot;పాప్ ఆర్ట్&quot;కి తొలి చిహ్నంగా, &quot;పాప్&quot; అనే పదాన్ని చూపించిన మొదటి చిత్రంగా పరిగణించబడుతుంది.|alt=పత్రికల కత్తిరింపులతో కూర్చిన ఒక కోల్లెజ్ కళాఖండం. ఇందులో అతిపెద్ద వస్తువు పినాప్ భంగిమలో నవ్వుతున్న యువతితో కూడిన &quot;ఇంటిమేట్ కన్ఫెషన్స్&quot; అనే పత్రిక ముఖచిత్రం. ముఖచిత్రంపై ఆ మహిళ తలకు గురిపెట్టిన రివాల్వర్‌తో ఉన్న చేయి ఉంటుంది. రివాల్వర్ నుండి &quot;POP!&quot; అనే అక్షరాలతో ఒక పొగ మేఘం వస్తూ ఉంటుంది.]]
'''పాప్ ఆర్ట్''' అనేది 1950ల మధ్యకాలం నుండి చివరి వరకు [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]], [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలలో]] ఉద్భవించిన ఒక [[కళా ఉద్యమం]].&lt;ref&gt;[https://www.moma.org/learn/moma_learning/themes/pop-art ''Pop Art: A Brief History'', MoMA Learning]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pop&quot;&gt;Livingstone, M., ''Pop Art: A Continuing History'', New York: Harry N. Abrams, Inc., 1990&lt;/ref&gt; ఈ ఉద్యమం అడ్వర్టైజింగ్, కామిక్స్, వస్తువుల ప్యాకేజింగ్, ప్రముఖులు, రోజువారీ వినియోగ వస్తువులతో సహా జనాదరణ పొందిన, సామూహిక సంస్కృతి నుండి చిత్రాలను పెయింటింగ్, శిల్పకళ, ప్రింట్‌మేకింగ్‌లోకి చేర్చడం ద్వారా లలిత కళల సంప్రదాయాలకు సవాలు విసిరింది. సాధారణమైన, కిచ్, భారీగా ఉత్పత్తి చేయబడిన వాటిని ఉన్నత కళా స్థాయికి పెంచడం ద్వారా, పాప్ ఆర్ట్ ఉన్నత, నిమ్న సంస్కృతుల మధ్య సరిహద్దులను చెరిపివేసింది.&lt;ref name=&quot;ages&quot; /&gt; కళాకారులు యాంత్రిక పునరుత్పత్తి, రెండరింగ్ పద్ధతులను ఉపయోగించడంతో కూడా ఇది ముడిపడి ఉంది. పాప్ ఆర్ట్‌లో కొన్నిసార్లు విషయాలను వాటి తెలిసిన సందర్భం నుండి దృశ్యమానంగా తొలగించడం, వేరుచేయడం, సంబంధం లేని విషయాలతో కలపడం జరుగుతుంది.&lt;ref name=&quot;pop&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ages&quot;&gt;de la Croix, H.; Tansey, R., ''Gardner's Art Through the Ages'', New York: Harcourt Brace Jovanovich, Inc., 1980.&lt;/ref&gt;

ఈ ఉద్యమం మొదట బ్రిటన్‌లో ఎడ్వర్డో పాలోజ్జి, రిచర్డ్ హామిల్టన్ వంటి కళాకారుల ద్వారా అభివృద్ధి చెందింది, వీరు అమెరికన్ వినియోగదారుల చిత్రాలను, యుద్ధానంతర మీడియా సంస్కృతిని కోల్లెజ్, పెయింటింగ్‌లో అన్వేషించారు. అమెరికాలో లారీ రివర్స్, రే జాన్సన్, రాబర్ట్ రౌషెన్‌బర్గ్, జాస్పర్ జాన్స్ వంటి కళాకారులు రోజువారీ వస్తువులను, వాణిజ్య చిహ్నాలను తమ పనిలో చేర్చడం ద్వారా ముఖ్యమైన పునాది వేశారు. 1960ల ప్రారంభం నాటికి ఆండీ వార్హోల్, రాయ్ లిచ్టెన్‌స్టీన్, టామ్ వెస్సెల్‌మాన్ వంటి ప్రముఖులు ఈ ఉద్యమానికి అంతర్జాతీయ గుర్తింపు తెచ్చారు.

పాప్ ఆర్ట్ వ్యంగ్యం, అస్పష్టత, వినియోగదారుల సంస్కృతి పట్ల విమర్శనాత్మక అవగాహనతో ముడిపడి ఉంది. కొన్ని కళాఖండాలు యుద్ధానంతర పెట్టుబడిదారీ విధానం లోని మెరిసే ఉపరితలాలు, సమృద్ధిని జరుపుకుంటున్నట్లు అనిపించినప్పటికీ, మరికొన్ని భారీ ఉత్పత్తి, మీడియా సంతృప్తత వల్ల కలిగే సజాతీయ ప్రభావాలను ప్రశ్నిస్తాయి. నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదానికి వ్యతిరేక ప్రతిచర్యగా, దానికి పొడిగింపుగా విస్తృతంగా పరిగణించబడే పాప్ ఆర్ట్, రోజువారీ చిత్రాలు, వాణిజ్య రూపకల్పనల వైపు దృష్టిని మళ్లించింది.&lt;ref name=&quot;iha&quot; /&gt; కనుగొనబడిన చిత్రాలు, వాణిజ్య సౌందర్యాన్ని స్వీకరించడం ద్వారా పాప్ ఆర్ట్ దాదా (Dada) పూర్వ ఉదాహరణలను ఉపయోగించుకుంది, అలాగే పోస్ట్‌మోడరన్ కళలో తదుపరి పరిణామాలను ఊహించింది. ఉన్నత, జనాదరణ పొందిన సంస్కృతి, వాస్తవికత, పునరుత్పత్తి, కళ, వస్తువుల మధ్య సరిహద్దులను కూల్చివేయడం ద్వారా ఇది సమకాలీన కళా దృశ్య భాషను పునర్నిర్మించింది.&lt;ref&gt;{{cite book| last=Harrison| first=Sylvia |title=Pop Art and the Origins of Post-Modernism| publisher=Cambridge University Press| date=2001-08-27}}&lt;/ref&gt;

== ఆవిర్భావం ==
[[దస్త్రం:NY Met demuth figure 5 gold.JPG|thumb|upright|చార్లెస్ డెముత్, ''ఐ సా ది ఫిగర్ 5 ఇన్ గోల్డ్'' 1928, మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ సేకరణ, [[న్యూయార్క్ నగరం]] ]]
ఉత్తర అమెరికాలో పాప్ ఆర్ట్ మూలాలు గ్రేట్ బ్రిటన్‌లోని వాటికంటే భిన్నంగా అభివృద్ధి చెందాయి.&lt;ref name=&quot;ages&quot; /&gt; అమెరికాలో కళాకారుల ప్రతిచర్యగా పాప్ ఆర్ట్ ఉద్భవించింది; ఇది కఠినమైన కూర్పు, ప్రాతినిధ్య కళకు తిరిగి రావడాన్ని సూచించింది. నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదంలోని వ్యక్తిగత ప్రతీకవాదాన్ని, &quot;పెయింటర్లీ లూజ్‌నెస్&quot;ను &quot;తగ్గించడానికి&quot; కళాకారులు వ్యక్తిగతం కాని, ప్రాపంచిక వాస్తవికతను, వ్యంగ్యాన్ని, పేరడీని ఉపయోగించారు.&lt;ref name=&quot;iha&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;high&quot;&gt;[[Adam Gopnik|Gopnik, A.]]; [[Kirk Varnedoe|Varnedoe, K.]], ''High &amp; Low: Modern Art &amp; Popular Culture'', New York: The Museum of Modern Art, 1990&lt;/ref&gt; అమెరికాలో లారీ రివర్స్, అలెక్స్ కాట్జ్, మ్యాన్ రే చేసిన కొన్ని పనులు పాప్ ఆర్ట్‌ను ముందుగానే ఊహించాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/alex-katz-is-cooler-than-ever-34462293/ |title=History, Travel, Arts, Science, People, Places &amp;#124; Smithsonian |website=Smithsonianmag.com |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt;

దీనికి విరుద్ధంగా యుద్ధానంతర బ్రిటన్‌లో పాప్ ఆర్ట్ మూలాలు వ్యంగ్యం, పేరడీని ఉపయోగిస్తున్నప్పటికీ మరింత విద్యాపరమైనవి. సమాజ శ్రేయస్సును ఏకకాలంలో మెరుగుపరుస్తూనే మొత్తం జీవన విధానాలను ప్రభావితం చేసే శక్తివంతమైన, తారుమారు చేసే ప్రతీకాత్మక సాధనాలుగా అమెరికన్ పాప్ సంస్కృతికి చెందిన చైతన్యవంతమైన, విరుద్ధమైన చిత్రాలపై బ్రిటిష్ కళాకారులు దృష్టి సారించారు.&lt;ref name=&quot;high&quot; /&gt; బ్రిటన్‌లో ప్రారంభ పాప్ ఆర్ట్ అనేది దూరం నుండి చూసినప్పుడు అమెరికన్ జనాదరణ పొందిన సంస్కృతి ద్వారా ప్రేరేపించబడిన ఆలోచనల సమాహారం.&lt;ref name=&quot;iha&quot; /&gt; అదేవిధంగా పాప్ ఆర్ట్ అనేది దాదావాదానికి పొడిగింపు, తిరస్కరణ కూడా.&lt;ref name=&quot;iha&quot; /&gt; పాప్ ఆర్ట్, దాదావాదం ఒకే విధమైన కొన్ని విషయాలను అన్వేషించినప్పటికీ పాప్ ఆర్ట్ దాదా ఉద్యమంలోని విధ్వంసకర, వ్యంగ్య, అరాచక ప్రేరణలను సామూహిక సంస్కృతి కళాఖండాల నిర్లిప్త ధృవీకరణతో భర్తీ చేసింది.&lt;ref name=&quot;iha&quot; /&gt; ఐరోపాలో పాప్ ఆర్ట్‌కు దారితీసే పనులను ఉత్పత్తి చేసినట్లుగా పరిగణించబడే కళాకారులలో పాబ్లో పికాసో, మార్సెల్ డుచాంప్, కర్ట్ ష్విట్టర్స్ ఉన్నారు.

=== ప్రోటో-పాప్ ===
బ్రిటిష్, అమెరికన్ పాప్ ఆర్ట్ రెండూ 1950లలో ప్రారంభమైనప్పటికీ మార్సెల్ డుచాంప్, ఫ్రాన్సిస్ పికాబియా, మ్యాన్ రే వంటి ఐరోపాలోని ఇతరులు ఈ ఉద్యమానికి ముందున్నారు; అదనంగా &quot;కనుగొనబడినట్లుగా&quot; సాంస్కృతిక వస్తువులను ఉపయోగించిన కొన్ని మునుపటి అమెరికన్ ''ప్రోటో-పాప్'' మూలాలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;iha&quot;&gt;Piper, David. ''The Illustrated History of Art'', {{ISBN|0-7537-0179-0}}, p486-487.&lt;/ref&gt; 1920ల కాలంలో అమెరికన్ కళాకారులు పాట్రిక్ హెన్రీ బ్రూస్, గెరాల్డ్ మర్ఫీ, చార్లెస్ డెముత్, స్టువర్ట్ డేవిస్ పాప్ సంస్కృతి చిత్రాలను (అమెరికన్ వాణిజ్య ఉత్పత్తులు, ప్రకటనల రూపకల్పన నుండి సేకరించిన ప్రాపంచిక వస్తువులు) కలిగి ఉన్న పెయింటింగ్‌లను సృష్టించారు, ఇవి పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమాన్ని దాదాపుగా &quot;ముందుగా సూచిస్తున్నాయి&quot;.&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.newyorker.com/arts/critics/artworld/2007/08/06/070806craw_artworld_schjeldahl |title=Modern Love |magazine=The New Yorker |date=2007-08-06 |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Wayne Craven, ''American Art: History and .'' p.464.&lt;/ref&gt;

== యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్: ఇండిపెండెంట్ గ్రూప్ ==
[[దస్త్రం:Hamilton-appealing2.jpg|thumb|left|రిచర్డ్ హామిల్టన్ కోల్లెజ్ ''జస్ట్ వాట్ ఈజ్ ఇట్ దట్ మేక్స్ టుడేస్ హోమ్స్ సో డిఫరెంట్, సో అప్పీలింగ్?'' (1956) అనేది &quot;పాప్ ఆర్ట్&quot;గా పరిగణించబడే తొలి రచనలలో ఒకటి.|alt=అనేక విభిన్న శైలుల కోల్లెజ్ ఇంట్లో చాలా వరకు నగ్నంగా ఉన్న పురుషుడు, స్త్రీని చూపుతుంది.]]

1952లో లండన్‌లో స్థాపించబడిన ఇండిపెండెంట్ గ్రూప్ (IG) పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమానికి పూర్వగామిగా పరిగణించబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;pop&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;mod&quot;&gt;Arnason, H., ''History of Modern Art: Painting, Sculpture, Architecture'', New York: Harry N. Abrams, Inc. 1968.&lt;/ref&gt; వీరు సంస్కృతికి సంబంధించి ప్రబలంగా ఉన్న ఆధునిక విధానాలను, లలిత కళల సంప్రదాయ దృక్పథాలను సవాలు చేస్తున్న యువ చిత్రకారులు, శిల్పులు, వాస్తుశిల్పులు, రచయితలు, విమర్శకుల సమూహం. వీరి సమూహ చర్చలు సామూహిక ప్రకటనలు, చలనచిత్రాలు, ఉత్పత్తి రూపకల్పన, కామిక్ స్ట్రిప్స్, సైన్స్ ఫిక్షన్, సాంకేతికత వంటి అంశాల నుండి పాప్ సంస్కృతి ప్రభావాలపై కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి. 1952లో జరిగిన మొదటి ఇండిపెండెంట్ గ్రూప్ సమావేశంలో సహ వ్యవస్థాపక సభ్యుడు, కళాకారుడు, శిల్పి ఎడ్వర్డో పాలోజ్జి 1947, 1949 మధ్య పారిస్‌లో ఉన్న సమయంలో తను సమీకరించిన ''బంక్!'' అనే కోల్లెజ్‌ల శ్రేణిని ఉపయోగించి ఒక ఉపన్యాసాన్ని అందించాడు.&lt;ref name=&quot;pop&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;mod&quot; /&gt; ప్రకటనలు, కామిక్ పుస్తక పాత్రలు, పత్రికల ముఖచిత్రాలు, భారీగా ఉత్పత్తి చేయబడిన వివిధ గ్రాఫిక్స్ వంటి &quot;కనుగొనబడిన వస్తువుల&quot; ఈ పదార్థం ఎక్కువగా ''అమెరికన్'' జనాదరణ పొందిన సంస్కృతికి ప్రాతినిధ్యం వహించింది. ఆ ప్రదర్శనలోని కోల్లెజ్‌లలో పాలోజ్జి ''ఐ వాజ్ ఎ రిచ్ మాన్స్ ప్లేథింగ్'' (1947) ఒకటి, దీనిలో &quot;పాప్&quot; అనే పదం మొదటిసారిగా ఉపయోగించబడింది, ఇది రివాల్వర్ నుండి వెలువడే పొగ మేఘంలో కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;pop&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.tate.org.uk/art/artworks/paolozzi-i-was-a-rich-mans-plaything-t01462 |title='I was a Rich Man's Plaything', Sir Eduardo Paolozzi |publisher=Tate |date=2015-12-10 |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt; 1952లో పాలోజ్జి ప్రారంభ ప్రదర్శన తర్వాత, IG ప్రధానంగా అమెరికన్ జనాదరణ పొందిన సంస్కృతి, ముఖ్యంగా సామూహిక ప్రకటనల చిత్రాలపై దృష్టి సారించింది.&lt;ref name=&quot;high&quot; /&gt;

జాన్ మెక్‌హేల్ కుమారుడు తెలిపిన ప్రకారం, &quot;పాప్ ఆర్ట్&quot; అనే పదాన్ని మొదటగా అతని తండ్రి 1954లో ఫ్రాంక్ కోర్డెల్‌తో జరిపిన సంభాషణలో ఉపయోగించాడు,&lt;ref name=&quot;Warholstars.org&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.warholstars.org/articles/johnmchale/johnmchale.html |title=John McHale |website=Warholstars.org |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt; అయితే ఇతర మూలాలు దీని మూలాన్ని బ్రిటిష్ విమర్శకుడు లారెన్స్ అలోవేకు ఆపాదించాయి.&lt;ref&gt;&quot;Pop art&quot;, ''A Dictionary of Twentieth-Century Art'', Ian Chilvers. Oxford University Press, 1998.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Pop art&quot;, ''The Concise Oxford Dictionary of Art Terms'', Michael Clarke, Oxford University Press, 2001.&lt;/ref&gt; (రెండు వాదనలు 1955 మధ్య నాటికి ఇండిపెండెంట్ గ్రూప్ చర్చలలో ఈ పదం ఉపయోగించబడిందని అంగీకరిస్తున్నాయి.)

ఆ తర్వాత &quot;పాప్ ఆర్ట్&quot; అనే పేరును 1955లో జరిగిన IG రెండవ సెషన్‌లో సభ్యులు చర్చలలో ఉపయోగించారు, 1956లో ఆర్క్ మ్యాగజైన్‌లో IG సభ్యులు అలిసన్, పీటర్ స్మిత్‌సన్ రాసిన &quot;బట్ టుడే వి కలెక్ట్ యాడ్స్&quot; అనే వ్యాసంలో &quot;పాప్ ఆర్ట్&quot; అనే నిర్దిష్ట పదం మొదటిసారిగా ప్రచురించబడింది.&lt;ref&gt;Alison and Peter Smithson, &quot;But Today We Collect Ads&quot;, reprinted on page 54 in ''Modern Dreams The Rise and Fall of Pop'', published by ICA and MIT, {{ISBN|0-262-73081-2}}&lt;/ref&gt; అయితే, బ్రిటిష్ కళా విమర్శకుడు/క్యూరేటర్ లారెన్స్ అలోవే 1958లో రాసిన ''ది ఆర్ట్స్ అండ్ ది మాస్ మీడియా'' అనే వ్యాసానికి తరచుగా ఈ పదం ఘనత ఇవ్వబడుతుంది, అయినప్పటికీ అతను ఉపయోగించిన ఖచ్చితమైన భాష &quot;జనాదరణ పొందిన సామూహిక సంస్కృతి&quot;.&lt;ref&gt;Lawrence Alloway, &quot;The Arts and the Mass Media,&quot; Architectural Design &amp; Construction, February 1958.&lt;/ref&gt; &quot;అంతేకాకుండా, అప్పట్లో నేను ఉద్దేశించినది ఇప్పుడు అర్థం కాదు. నేను సామూహిక మాధ్యమాల ఉత్పత్తులను సూచించడానికి ఈ పదాన్ని, అలాగే 'పాప్ కల్చర్'ను ఉపయోగించాను, జనాదరణ పొందిన సంస్కృతిని ఆకర్షించే కళాఖండాలకు కాదు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, 1954–55, 1957 శీతాకాలం మధ్య ఎప్పుడో ఈ పదం సంభాషణలో ప్రాచుర్యం పొందింది...&quot;&lt;ref name=&quot;Honnef&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=KRtCl1nFSV8C&amp;dq=%22term+pop+art%22&amp;pg=PA6 Klaus Honnef, ''Pop Art''], [[Taschen]], 2004, p. 6, {{ISBN|3822822183}}&lt;/ref&gt; అయినప్పటికీ లలిత కళలలో సామూహిక సంస్కృతి చిత్రాలను చేర్చడాన్ని సమర్థించిన ప్రముఖ విమర్శకులలో అలోవే ఒకరు. 1966లో అలోవే ఈ నిబంధనలను స్పష్టం చేశాడు, అప్పటికే పాప్ ఆర్ట్ కళా పాఠశాలలు, చిన్న గ్యాలరీల నుండి కళా ప్రపంచంలో ఒక ప్రధాన శక్తిగా మారింది. కానీ దాని విజయం ఇంగ్లాండ్‌లో లేదు. ఆచరణాత్మకంగా ఏకకాలంలో, స్వతంత్రంగా, న్యూయార్క్ నగరం పాప్ ఆర్ట్‌కు కేంద్రంగా మారింది.&lt;ref name=&quot;Honnef&quot; /&gt;

లండన్‌లో 1960లో రాయల్ సొసైటీ ఆఫ్ బ్రిటిష్ ఆర్టిస్ట్స్ (RBA) యువ ప్రతిభావంతుల వార్షిక ప్రదర్శన మొట్టమొదటిసారిగా అమెరికన్ పాప్ ప్రభావాలను చూపించింది. జనవరి 1961లో జరిగిన అత్యంత ప్రసిద్ధ RBA-''యంగ్ కాంటెంపరరీస్'' డేవిడ్ హాక్నీ, అమెరికన్ R B కిటాజ్, న్యూజిలాండర్ బిల్లీ ఆపిల్, అలెన్ జోన్స్, డెరెక్ బోషియర్, జో టిల్సన్, ప్యాట్రిక్ కౌల్‌ఫీల్డ్, పీటర్ ఫిలిప్స్, పౌలిన్ బోటీ, పీటర్ బ్లేక్‌లకు గుర్తింపు తెచ్చిపెట్టింది; ఆపిల్ 1961, 1962 యంగ్ కాంటెంపరరీస్ ప్రదర్శనల కోసం పోస్టర్లు, ఆహ్వానాలను రూపొందించాడు.&lt;ref name=&quot;Barton 2010 11–21&quot;&gt;{{cite book|last=Barton|first=Christina|title=Billy Apple: British and American Works 1960–69|year=2010|publisher=The Mayor Gallery|location=London|isbn=978-0-9558367-3-2|pages=11–21}}&lt;/ref&gt; హాక్నీ, కిటాజ్, బ్లేక్ అదే సంవత్సరంలో లివర్‌పూల్‌లో జరిగిన జాన్-మూర్స్-ఎగ్జిబిషన్‌లో బహుమతులు గెలుచుకున్నారు. ఆపిల్, హాక్నీ రాయల్ కాలేజ్ 1961 వేసవి సెలవుల్లో కలిసి న్యూయార్క్ వెళ్లారు, అప్పుడే ఆపిల్ మొదటిసారి ఆండీ వార్హోల్‌ను కలిశాడు - తరువాత వారిద్దరూ అమెరికాకు వెళ్లారు, ఆపిల్ న్యూయార్క్ పాప్ ఆర్ట్ రంగంలో పాలుపంచుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Barton 2010 11–21&quot; /&gt;

== అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు ==
[[దస్త్రం:Campbell's Soup Cans by Andy Warhol.jpg|thumb|ఆండీ వార్హోల్, ''క్యాంప్‌బెల్స్ సూప్ క్యాన్స్'', 1962]]
పాప్ ఆర్ట్ 1950ల ప్రారంభంలో మొదలైనప్పటికీ, అమెరికాలో దానికి 1960ల కాలంలో అత్యంత గొప్ప ప్రోత్సాహం లభించింది. హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లోని వాడ్స్‌వర్త్ అథీనియంలో జరిగిన ఒక ప్రదర్శనపై ఆగస్టు 1962 సమీక్షలో, ప్రముఖ కనెక్టికట్ సేకరణల నుండి తీసుకోబడిన సమకాలీన అమెరికన్ పనుల సర్వేలో &quot;పాప్&quot; లేదా &quot;పర్యావరణ&quot; కళగా పిలువబడే దాని ఆవిర్భావాన్ని ''ది న్యూయార్క్ టైమ్స్'' గుర్తించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |last=Preston |first=Stuart |date=1962-08-19 |title=HARTFORD GALAXY; Exceptional Shows of Art Past and Present at Wadsworth Atheneum |url=https://www.nytimes.com/1962/08/19/archives/hartford-galaxy-exceptional-shows-of-art-past-and-present-at.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |date=1962-08-07 |title=Abstract Art Being Given Its Chance at Atheneum |url=https://www.newspapers.com/article/hartford-courant-abstract-art-being-give/191668874/ |access-date=2026-02-21 |work=Hartford Courant |pages=11}}&lt;/ref&gt; ఈ సమీక్ష రాయ్ లిచ్టెన్‌స్టీన్ కామిక్-స్ట్రిప్ చిత్రాలను, జేమ్స్ రోసెన్‌క్విస్ట్ బిల్‌బోర్డ్-ఆధారిత పెయింటింగ్‌ను, ఆండీ వార్హోల్ పదేపదే గీసిన క్యాంప్‌బెల్స్ సూప్ క్యాన్‌లను ప్రముఖంగా చూపించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ఇది ఈ పరిణామాలను గడిచిపోయే రెచ్చగొట్టే చర్యలుగా కాకుండా &quot;సామాజికంగా పాయింట్‌కి ఉండే కళ వైపు పెద్ద అడుగులు&quot;గా అభివర్ణించింది, నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదానికి పాప్ ఆర్ట్ విసిరిన సవాలును, సామూహిక సంస్కృతిని అది స్వీకరించడాన్ని ముందస్తు విమర్శనాత్మక గుర్తింపును సూచించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

&quot;పాప్ ఆర్ట్&quot; అనే పదాన్ని అధికారికంగా డిసెంబర్ 1962లో ప్రవేశపెట్టారు; ఆ సందర్భం మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్ నిర్వహించిన &quot;సింపోజియం ఆన్ పాప్ ఆర్ట్&quot;.&lt;ref name=&quot;SchermanTony&quot;&gt;Scherman, Tony. &quot;When Pop Turned the Art World Upside Down.&quot; ''American Heritage'' 52.1 (February 2001), 68.&lt;/ref&gt; ఈ సమయానికి అమెరికన్ ప్రకటనలు ఆధునిక కళకు చెందిన అనేక అంశాలను స్వీకరించాయి, అత్యంత అధునాతన స్థాయిలో పనిచేశాయి. తత్ఫలితంగా అమెరికన్ కళాకారులు చక్కగా రూపొందించిన, తెలివైన వాణిజ్య సామగ్రి నుండి కళను దూరం చేసే నాటకీయ శైలుల కోసం లోతుగా వెతకవలసి వచ్చింది.&lt;ref name=&quot;high&quot; /&gt; బ్రిటిష్ వారు అమెరికన్ జనాదరణ పొందిన సంస్కృతి చిత్రాలను కొంత దూర దృక్పథంతో చూసినందున, వారి అభిప్రాయాలు తరచుగా శృంగార, భావోద్వేగ, హాస్యభరితమైన అర్థాలతో నిండి ఉండేవి. దీనికి విరుద్ధంగా భారీగా ఉత్పత్తి చేయబడిన విభిన్న చిత్రాలతో ప్రతిరోజూ బాంబు దాడికి గురవుతున్న అమెరికన్ కళాకారులు సాధారణంగా మరింత ధైర్యవంతమైన, దూకుడుతో కూడిన పనులను ఉత్పత్తి చేశారు.&lt;ref name=&quot;mod&quot; /&gt;

చరిత్రకారుడు, క్యూరేటర్, విమర్శకుడు హెన్రీ గెల్డ్జాహ్లెర్ ప్రకారం, &quot;రే జాన్సన్ కోల్లెజ్‌లు ''ఎల్విస్ ప్రెస్లీ నంబర్ 1'', ''జేమ్స్ డీన్'' పాప్ ఉద్యమానికి ప్లైమౌత్ రాక్‌గా నిలిచాయి.&quot;&lt;ref&gt;[[Henry Geldzahler|Geldzahler, Henry]] in ''Pop Art: 1955–1970'' catalogue, [[Art Gallery of New South Wales]], Sydney, 1985&lt;/ref&gt; రచయిత్రి లూసీ లిప్పార్డ్ &quot;ఎల్విస్ ... మార్లిన్ మన్రో [కోల్లెజ్‌లు] ... వార్హోలియన్ పాప్‌కు నాంది పలికాయి&quot; అని రాసింది.&lt;ref&gt;Lippard, Lucy in Ray Johnson: Correspondences catalogue, Wexner Center/Whitney Museum, 2000&lt;/ref&gt; జాన్సన్ గ్రాఫిక్ డిజైనర్‌గా పనిచేశాడు, తన సమకాలీనుల వలె పెద్దగా పనిచేయకుండా కవర్‌లలో కత్తిరింపులు, డ్రాయింగ్‌లను నింపడం ద్వారా చిన్నగా పనిచేస్తూ తన &quot;న్యూయార్క్ కరస్పాండెన్స్ స్కూల్&quot; వ్యవస్థాపకుడిగా మెయిల్ ఆర్ట్ పితామహుడిగా పేరు పొందాడు.&lt;ref&gt;Bloch, Mark. [https://www.panmodern.com/Ray.html &quot;An Illustrated Introduction to Ray Johnson 1927–1995&quot;], 1995&lt;/ref&gt; జనవరి 1958 నాటి ''ఆర్ట్ న్యూస్'' సంచికలోని ముఖచిత్రం గురించిన ఒక గమనిక &quot;[జాస్పర్] జాన్స్ మొదటి వన్-మ్యాన్ షో ... రౌషెన్‌బర్గ్, ట్వోంబ్లీ, కప్రావ్, రే జాన్సన్ వంటి ప్రసిద్ధ సహోద్యోగులతో అతనిని ఉంచుతుంది&quot; అని ఎత్తి చూపింది.&lt;ref&gt;Author unknown. &quot;(Table of contents, Untitled note about cover.)&quot;, Art News, vol. 56, no. 9, January 1958&lt;/ref&gt;

నిజానికి, అమెరికా పాప్ ఆర్ట్ పదజాలం స్థాపనలో మరొక ఇద్దరు ముఖ్యమైన కళాకారులు చిత్రకారులు జాస్పర్ జాన్స్, రాబర్ట్ రౌషెన్‌బర్గ్.&lt;ref name=&quot;mod&quot; /&gt; రౌషెన్‌బర్గ్ కర్ట్ ష్విట్టర్స్, ఇతర దాదా కళాకారుల మునుపటి పనుల ద్వారా ప్రభావితమయ్యాడు, &quot;పెయింటింగ్ కళ, జీవితం రెండింటికీ సంబంధించినది&quot; అనే అతని నమ్మకం అతని కాలం నాటి ఆధిపత్య ఆధునికవాద దృక్పథాన్ని సవాలు చేసింది.&lt;ref&gt;Rauschenberg, Robert; Miller, Dorothy C. (1959). [https://www.worldcat.org/oclc/748990996 &lt;nowiki&gt;Sixteen Americans [exhibition]&lt;/nowiki&gt;]. New York: Museum of Modern Art. p. 58. {{ISBN|978-0029156704}}. [[OCLC (identifier)|OCLC]] 748990996. &quot;Painting relates to both art and life. Neither can be made. (I try to act in that gap between the two.)&quot;&lt;/ref&gt; అతని కంబైన్స్‌లో విసిరివేయబడిన రెడీమేడ్ వస్తువుల వాడకం, అతని పెయింటింగ్స్‌లో పాప్ సంస్కృతి చిత్రాలు అమెరికాలో ప్రతిరోజూ జరిగే సమకాలీన సంఘటనలతో అతని రచనలను అనుసంధానించాయి.&lt;ref name=&quot;mod&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|date=1963-05-03|title=Art: Pop Art – Cult of the Commonplace|language=en-US|magazine=Time|url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,828186,00.html|access-date=2020-07-07|issn=0040-781X|quote=Robert Rauschenberg, 37, remembers an art teacher who 'taught me to think, &quot;Why not?&quot;' Since Rauschenberg is considered to be a pioneer in pop art, this is probably where the movement went off on its particular tangent. Why not make art out of old newspapers, bits of clothing, Coke bottles, books, skates, clocks?}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Irving Sandler|Sandler, Irving H.]] ''The New York School: The Painters and Sculptors of the Fifties,'' New York: Harper &amp; Row, 1978. {{ISBN|0-06-438505-1}} pp. 174–195, ''Rauschenberg and Johns''; pp. 103–111, ''Rivers and the gestural realists''.&lt;/ref&gt; 1962–64 నాటి పెయింటింగ్‌లు ''లైఫ్'', ''న్యూస్‌వీక్'', ''నేషనల్ జియోగ్రాఫిక్'' నుండి సిల్క్‌స్క్రీన్ చేయబడిన పత్రిక కత్తిరింపులతో వ్యక్తీకరణ బ్రష్‌వర్క్‌ను కలిపాయి. జాన్స్ గీసిన జెండాలు, లక్ష్యాలు, సంఖ్యలు, అమెరికా పటాల పెయింటింగ్‌లు, అలాగే ఏల్ క్యాన్‌ల త్రిమితీయ చిత్రణలు కళలో ప్రాతినిధ్యం గురించిన ప్రశ్నలపై దృష్టిని ఆకర్షించాయి.&lt;ref name=&quot;Met&quot;&gt;{{cite web |last=Rosenthal |first=Nan |author-link=Nan Rosenthal |date=October 2004 |title=Jasper Johns (born 1930) In ''Heilbrunn Timeline of Art History'' |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/john/hd_john.htm |access-date=2 May 2021 |website=The [[Metropolitan Museum of Art]]}}&lt;/ref&gt; 1950ల కాలంలో జాన్స్, రౌషెన్‌బర్గ్ చేసిన పనులను తరచుగా నియో-దాదా అని పిలుస్తారు, 1960ల ప్రారంభంలో విస్తరించిన నమూనా అమెరికన్ పాప్ ఆర్ట్ నుండి ఇది దృశ్యమానంగా భిన్నంగా ఉంటుంది.&lt;ref&gt;Robert Rosenblum, &quot;Jasper Johns&quot; ''Art International'' (September 1960): 75.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hapgood,  Susan, ''Neo-Dada: Redefining Art, 1958–62''. New York: Universe Books, 1994.&lt;/ref&gt;

అమెరికన్ పాప్ ఆర్ట్‌కు రాయ్ లిచ్టెన్‌స్టీన్ కూడా అంతే ముఖ్యమైనవాడు. అతని పని, పేరడీని అతను ఉపయోగించిన తీరు బహుశా పాప్ ఆర్ట్ ప్రాథమిక ఆవరణను ఇతరులకన్నా మెరుగ్గా నిర్వచిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;mod&quot; /&gt; పాత-కాలపు కామిక్ స్ట్రిప్‌ను ఇతివృత్తంగా ఎంచుకుని, లిచ్టెన్‌స్టీన్ సున్నితమైన రీతిలో పేరడీ చేస్తూనే కఠినమైన, కచ్చితమైన కూర్పును ఉత్పత్తి చేశాడు. DC కామిక్స్ ''సీక్రెట్ హార్ట్స్'' #83 ప్రధాన కథనం నుండి తీసుకోబడిన ''డ్రౌనింగ్ గర్ల్'' (1963) వంటి అతని అత్యంత ప్రసిద్ధ రచనలలో లిచ్టెన్‌స్టీన్ ఆయిల్, మాగ్నా పెయింట్ ఉపయోగించాడు.&lt;ref name=&quot;rlf-Hendrickson31&quot;&gt;{{cite book|last=Hendrickson|first=Janis|title=Roy Lichtenstein|year=1988|publisher=Benedikt Taschen|location=Cologne, Germany|isbn=3-8228-0281-6|page=31}}&lt;/ref&gt; అతని పని ఫోటోగ్రాఫిక్ పునరుత్పత్తి ద్వారా సృష్టించబడినట్లుగా నిర్దిష్ట రంగులను సూచించడానికి మందపాటి రూపురేఖలు, ముదురు రంగులు, బెన్-డే చుక్కలను కలిగి ఉంటుంది. లిచ్టెన్‌స్టీన్ మాట్లాడుతూ, &quot;[నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదులు] కాన్వాస్‌పై వస్తువులను ఉంచారు, వారు చేసినదానికి, రంగు స్థానాలకు, పరిమాణాలకు ప్రతిస్పందించారు. నా శైలి పూర్తిగా భిన్నంగా కనిపిస్తుంది, కానీ గీతలను గీయడం స్వభావం చాలా వరకు ఒకే విధంగా ఉంటుంది; నాది పొల్లాక్ లేదా క్లైన్ వలె కాలిగ్రాఫిక్‌గా కనిపించదు.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Kimmelman |first=Michael |date=30 September 1997 |title=Roy Lichtenstein, Pop Master, Dies at 73 |work=[[The New York Times]] |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B03E0DF103AF933A0575AC0A961958260&amp;sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=3 |access-date=12 November 2007}}&lt;/ref&gt; 
[[దస్త్రం:Campbell's Tomato Juice Box. 1964. Synthetic polymer paint and silkscreen ink on wood.jpg|thumb|ఆండీ వార్హోల్, ''క్యాంప్‌బెల్స్ టొమాటో జ్యూస్ బాక్స్'', 1964]]
1964లో ''ది అబ్జర్వర్'' ద్వారా &quot;పాప్ ఆర్ట్ ఆవిష్కర్త&quot;గా పిలువబడిన ఆండీ వార్హోల్ విస్తృతంగా ఉద్యమంలో కేంద్ర వ్యక్తిగా పరిగణించబడ్డాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Egginton |first=Joyce |date=1964-10-11 |title=Mr Apples apples cost £180 |url=https://www.newspapers.com/article/the-observer-the-american-supermarket-ex/188294999/ |access-date=2026-02-20 |work=The Observer |pages=2}}&lt;/ref&gt; కళా విమర్శకుడు ఆర్థర్ డాంటో ఒకసారి అతనిని &quot;కళా చరిత్ర ఉత్పత్తి చేసిన తాత్విక మేధావికి అత్యంత దగ్గరి వాడు&quot; అని పిలిచాడు.&lt;ref name=&quot;SchermanTony&quot; /&gt; వార్హోల్ పాప్‌ను దృశ్యమాన శైలికి మించి సాంస్కృతిక దృగ్విషయంగా నెట్టాడు, తన ఫ్యాక్టరీ స్టూడియో, బహిరంగ వ్యక్తిత్వం ద్వారా కళ, కీర్తి, వాణిజ్యాన్ని విలీనం చేశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Anderson |first=James |date=March 19, 2020 |title=7 things Andy Warhol pioneered beyond pop art |url=https://i-d.co/article/7-things-andy-warhol-pioneered-tate-modern/ |access-date=2026-02-20 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; 1960ల కాలంలో పాప్ ఆర్ట్ పెయింటింగ్‌లు, అండర్‌గ్రౌండ్ చలనచిత్రాలను నిర్మించడం ప్రారంభించడానికి ముందు వార్హోల్ విజయవంతమైన వాణిజ్య ఇలస్ట్రేటర్, ప్రకటనలు, పుస్తకం, రికార్డ్ కవర్‌లను గీశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hubert |first=Craig |date=2018-11-07 |title=Andy Warhol Made Hundreds of Movies During His Career. Here Are the 9 That Changed Film History |url=https://news.artnet.com/art-world/andy-warhol-films-1387729 |access-date=2026-02-20 |website=Artnet News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-06-07 |title=How Warhol's Handmade Art Shaped His Famed Pop Factory |url=https://news.artnet.com/multimedia/how-warhols-handmade-art-shaped-his-famed-pop-factory-2497323 |access-date=2026-02-20 |website=Artnet News |language=en-US}}&lt;/ref&gt; మార్లిన్ మన్రో, ఎల్విస్ ప్రెస్లీ వంటి ప్రసిద్ధులపై అతను వేసిన సిల్క్‌స్క్రీన్ పోర్ట్రెయిట్‌లు సామూహిక-మాధ్యమాల చిత్రాలను కీర్తి, వినియోగదారుల సంస్కృతిని పరిశీలించే ధైర్యవంతమైన, సీరియలైజ్డ్ వర్క్‌లుగా మార్చాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cumming |first=Laura |date=2020-03-15 |title=Andy Warhol review – hurrying through the masterworks |url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2020/mar/15/andy-warhol-tate-modern-review |access-date=2026-02-20 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; అతని ''క్యాంప్‌బెల్స్ టొమాటో జ్యూస్ బాక్స్''లో కనిపించే విధంగా, రిటైల్ షిప్పింగ్ బాక్స్ వెలుపల ఉన్న లేబులింగ్ కూడా ఇతివృత్తంగా మారింది, ఇది రోజువారీ వాణిజ్య చిత్రాలను పాప్ ఆర్ట్ స్వీకరించడాన్ని నొక్కి చెబుతుంది. వార్హోల్ తరువాత 1980ల నాటి కీత్ హేరింగ్, కెన్నీ షార్ఫ్‌లతో సహా పాప్ కళాకారుల కొత్త తరానికి మార్గనిర్దేశం చేసి ప్రభావితం చేశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Baitel |first=Shai |date=2025-02-18 |title=Kenny Scharf on Trash, Artificial Intelligence, and the Golden Days of New York |url=https://www.interviewmagazine.com/art/kenny-scharf-on-trash-artificial-intelligence-and-the-golden-days-of-new-york |access-date=2026-02-20 |website=Interview Magazine |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Haring |first=Keith |url=http://archive.org/details/keithharingjourn00hari |title=Keith Haring Journals |date=1996 |publisher=Viking |others= |isbn=978-0-670-84774-7 |location=New York |pages=97 |quote=Andy has been a big influence as an example of both what to be and what not to be. I have learned a lot of things from Andy about how to deal with people and how to deal with 'the public' and the public's 'image' of me.}}&lt;/ref&gt;

=== ప్రారంభ U.S. ప్రదర్శనలు ===
నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదం నుండి నిర్ణయాత్మక మార్పును సూచించే ముఖ్యమైన ప్రదర్శనలు, గ్యాలరీ ప్రెజెంటేషన్ల శ్రేణి ద్వారా పాప్ ఆర్ట్ 1950ల చివరిలో, 1960ల ప్రారంభంలో ఉద్భవించింది. 1959, 1960లో క్లేస్ ఓల్డెన్‌బర్గ్, జిమ్ డైన్, టామ్ వెస్సెల్‌మాన్ న్యూయార్క్‌లోని జడ్సన్ గ్యాలరీలో ప్రారంభ ప్రదర్శనలు చేశారు.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Pearlman |first=Ellen |date=2012-02-14 |title=When New York Was Really Happening |url=https://hyperallergic.com/happenings-new-york-1958-1963-pace-gallery/ |access-date=2026-02-20 |website=Hyperallergic |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Osterwold |first=Tilman |url=https://www.google.com/books/edition/Pop_Art/hRsFjSHBuKUC?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=Claes+Oldenburg,+Jim+Dine,+and+Tom+Wesselmann+Judson+Gallery+1959&amp;pg=PA100&amp;printsec=frontcover |title=Pop Art |date=2003 |publisher=Taschen |isbn=978-3-8228-2070-4 |pages=100 |language=en}}&lt;/ref&gt; అదే సమయంలో, మార్తా జాక్సన్ గ్యాలరీ హన్స్ అర్ప్, కర్ట్ ష్విట్టర్స్, జాస్పర్ జాన్స్, రాబర్ట్ రౌషెన్‌బర్గ్, ఓల్డెన్‌బర్గ్, డైన్ వంటి కళాకారులను కలిగి ఉన్న ''న్యూ మీడియా – న్యూ ఫార్మ్స్'' (1960)లో ప్రయోగాత్మక సమీకరణ, ఇన్‌స్టాలేషన్ వర్క్‌ను ప్రదర్శించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Canaday |first=John |date=1960-06-07 |title=Art: A Wild, but Curious, End-of-Season Treat; Jackson's Offers 'New Media, New Forms' Dada-Surrealism Marks 72-Object Display |url=https://www.nytimes.com/1960/06/07/archives/art-a-wild-but-curious-endofseason-treat-jacksons-offers-new-media.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; 1961లో జాక్సన్ ''ఎన్విరాన్‌మెంట్స్, సిట్యువేషన్స్, స్పేసెస్''ను నిర్వహించింది, రోజువారీ పదార్థాలు, వినియోగదారు చిత్రాలను పాప్ ఆర్ట్ ఆలింగనం చేసుకోవడానికి వేదికగా నిలిచిన లీనమయ్యే, వస్తువు-ఆధారిత కళా అభ్యాసాలను మరింత ముందుకు తీసుకెళ్లింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

డిసెంబర్ 1961లో ఓల్డెన్‌బర్గ్ మాన్‌హాటన్ లోయర్ ఈస్ట్ సైడ్‌లో ''ది స్టోర్''ని తెరిచాడు, ఇది వినియోగదారు వస్తువులను పోలి ఉండే చేతితో తయారు చేసిన శిల్పాల నెల రోజుల ఇన్‌స్టాలేషన్.&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times&quot;&gt;{{Cite web |last=McKenna |first=Kristine |date=1995-07-02 |title=Art : When Bigger Is Better : Claes Oldenburg has spent the past 35 years blowing up and redefining everyday objects, all in the name of getting art off its pedestal. |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-07-02-ca-19310-story.html |access-date=2026-02-20 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt; లూకాస్ సమరాస్, టామ్ వెస్సెల్‌మాన్, కరోలీ ష్నీమాన్, ఓవిండ్ ఫాల్‌స్ట్రోమ్, రిచర్డ్ ఆర్ట్స్‌ష్వాగర్ వంటి కళాకారులతో కూడిన అతని సంబంధిత &quot;రే గన్ థియేటర్&quot; సంఘటనలు కళ, దైనందిన జీవితం మధ్య ఉన్న సాంప్రదాయిక భేదాలను సవాలు చేశాయి.&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times&quot; /&gt; ఈ పరిణామాలు యాక్షన్ పెయింటింగ్ అంతర్దృష్టి తత్వం నుండి సామూహిక సంస్కృతీతో మరింత బహిర్ముఖ నిమగ్నత వైపు మళ్లడాన్ని సూచించాయి.

జూలై 1962లో ఆండీ వార్హోల్ లాస్ ఏంజెల్స్‌లోని ఇర్వింగ్ బ్లమ్స్ ఫెరుస్ గ్యాలరీలో తన మొదటి ఏకవ్యక్తి ప్రదర్శనను నిర్వహించాడు, ఇందులో 32 ''క్యాంప్‌బెల్స్ సూప్ క్యాన్స్‌''ను ప్రదర్శించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rozzo |first=Mark |date=2018-11-05 |title=How the Campbell’s Soup Paintings Became Andy Warhol’s Meal Ticket |url=https://www.vanityfair.com/style/2018/11/andy-warhols-campbells-soup-paintings-exhibition |access-date=2026-02-20 |website=Vanity Fair |language=en-US}}&lt;/ref&gt; అదే నెలలో హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లోని వాడ్స్‌వర్త్ అథీనియంలో జరిగిన ''అమెరికన్ పెయింటింగ్ అండ్ స్కల్ప్చర్ ఫ్రమ్ కనెక్టికట్ కలెక్షన్స్'' ప్రదర్శనలో వార్హోల్, ఓల్డెన్‌బర్గ్ వంటి పాప్ కళాకారుల పనులు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=July 23, 1962 |title=Museum To Show Art Of 5 State Families |url=https://www.newspapers.com/article/bridgeport-telegram-museum-to-show-art-o/193187843/ |work=The Bridgeport Telegram |pages=8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; కొన్ని నెలల తర్వాత వాల్టర్ హాప్స్ పసాదేనా ఆర్ట్ మ్యూజియంలో ''న్యూ పెయింటింగ్ ఆఫ్ కామన్ ఆబ్జెక్ట్స్''ను క్యూరేట్ చేశాడు, ఇది రాయ్ లిచ్టెన్‌స్టీన్, వార్హోల్, జిమ్ డైన్, వేన్ థీబాడ్, ఎడ్ రుస్చా, ఇతరులను కలిగి ఉన్న అమెరికన్ పాప్ ఆర్ట్‌కు అంకితం చేయబడిన మొదటి మ్యూజియం ప్రదర్శనగా విస్తృతంగా పరిగణించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Coplans |first=John |date=1962-11-01 |title=The New Paintings of Common Objects |url=https://www.artforum.com/features/the-new-paintings-of-common-objects-212213/ |access-date=2026-02-20 |website=Artforum |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 1962లో న్యూయార్క్‌లోని సిడ్నీ జానిస్ గ్యాలరీ యూరోపియన్ న్యూవియాక్స్ రియలిస్ట్‌లతో అమెరికన్ పాప్ ఆర్టిస్టులను ఒకచోట చేర్చి మైలురాయి అయిన ''ఇంటర్నేషనల్ ఎగ్జిబిషన్ ఆఫ్ ది న్యూ రియలిస్ట్స్''ను నిర్వహించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=O'Doherty |first=Brian |date=1962-10-31 |title=Art: Avant-Garde Revolt; 'New Realists' Mock U.S. Mass Culture in Exhibition at Sidney Janis Gallery |url=https://www.nytimes.com/1962/10/31/archives/art-avantgarde-revolt-new-realists-mock-us-mass-culture-in.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; ఈ ప్రదర్శన పాప్ ఆర్ట్ ఆధిపత్యాన్ని నిర్ధారించింది, మార్క్ రోత్కో, రాబర్ట్ మదర్‌వెల్‌తో సహా పలువురు నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదులను గ్యాలరీ నుండి నిష్క్రమించేలా చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Salisbury |first=Stephan |date=2016-02-23 |title=Pow! The Art Museum goes Pop! |url=https://www.inquirer.com/philly/entertainment/arts/20160223_Pow__The_Art_Museum_goes_Pop_.html |access-date=2026-02-20 |website=The Philadelphia Inquirer |language=en}}&lt;/ref&gt;
[[దస్త్రం:AAA-AAA lipplucy 27219.jpg|thumb|1964లో న్యూయార్క్ నగరంలోని బియాంచినీ గ్యాలరీలో ''ది అమెరికన్ సూపర్ మార్కెట్'' ప్రదర్శన]]
1963 నాటికి ప్రధాన న్యూయార్క్ సంస్థలు ఈ ఉద్యమాన్ని స్వీకరించాయి. గుగ్గెన్‌హీమ్ మ్యూజియం లారెన్స్ అలోవే చేత క్యూరేట్ చేయబడిన ''సిక్స్ పెయింటర్స్ అండ్ ది ఆబ్జెక్ట్''ను సమర్పించింది, ఇందులో డైన్, జాన్స్, లిచ్టెన్‌స్టీన్, రౌషెన్‌బర్గ్, రోసెన్‌క్విస్ట్, వార్హోల్ ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Times |first=Stuart Preston Special To the New York |date=1963-03-21 |title=On Display: All-Out Series of Pop Art; 'Six Painters and the Object' Exhibited at Guggenheim |url=https://www.nytimes.com/1963/03/21/archives/on-display-allout-series-of-pop-art-six-painters-and-the-object.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; వాణిజ్య గ్యాలరీలు పాప్ కళాకారులకు ఎక్కువగా ప్రాతినిధ్యం వహించాయి: గ్రీన్ గ్యాలరీ రోసెన్‌క్విస్ట్, జార్జ్ సెగల్, ఓల్డెన్‌బర్గ్, వెస్సెల్‌మాన్‌లను ప్రదర్శించింది; లియో కాస్టెల్లీ రౌషెన్‌బర్గ్, జాన్స్, లిచ్టెన్‌స్టీన్‌లకు ప్రాతినిధ్యం వహించాడు; ఫెరుస్ గ్యాలరీ వెస్ట్ కోస్ట్‌లో వార్హోల్, రుస్చాలను ప్రోత్సహించడం కొనసాగించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Shirey |first=David L. |date=1972-02-27 |title=Art: Former Avant‐Garde Gallery Remembered in Hofstra Show |url=https://www.nytimes.com/1972/02/27/archives/art-former-avantgarde-gallery-remembered-in-hofstra-show.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Muchnic |first=Suzanne |date=1996-02-01 |title=Leo Castelli, whose legendary career as an art dealer is being honored at the Gagosian Gallery, has seemingly seen it all. But at 88, he still has . . . : An Ageless Passion |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-02-01-ca-30943-story.html |access-date=2026-02-20 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mr Philip Delves Broughton |date=February 19, 2015 |title=The Exhibitionists of Ferus Gallery |url=https://www.mrporter.com/en-us/journal/lifestyle/the-exhibitionists-of-ferus-gallery-743474 |website=Mr Porter}}&lt;/ref&gt;

1964లో బియాంచినీ గ్యాలరీ ''ది అమెరికన్ సూపర్‌మార్కెట్''ను ప్రదర్శించింది, వార్హోల్, లిచ్టెన్‌స్టీన్, ఓల్డెన్‌బర్గ్, వెస్సెల్‌మాన్, ఇతరులు కళాకారులు తయారు చేసిన వినియోగదారు వస్తువులతో నిండిన ఎగ్జిబిషన్ స్థలాన్ని కిరాణా దుకాణంగా మార్చింది—కళ, వాణిజ్యం విలీనం అనే పాప్ ఆర్ట్ విధానానికి లీనమయ్యే ప్రదర్శన.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=1964-10-08 |title=Sale: Lettuce a la Metal and Turkey au Canvas; GALLERY MARKET HAWKS ART ON RYE; Store Display Is Set Up for Pop Food Creations |url=https://www.nytimes.com/1964/10/08/archives/sale-lettuce-a-la-metal-and-turkey-au-canvas-gallery-market-hawks-a.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; 1960ల మధ్య నాటికి పాప్ కళాకారులు స్థిరమైన వాణిజ్య, సంస్థాగత మద్దతును పొందారు, 1968 నాటికి సావో పాలో ప్రదర్శన ''ఎన్విరాన్‌మెంట్ U.S.A.: 1957–1967'' ఉద్యమంలోని ప్రముఖ వ్యక్తుల సమగ్ర సర్వేను ప్రదర్శించింది, సమకాలీన కళలో ఆధిపత్య శక్తిగా దాని ఏకీకరణను సూచిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Kramer |first=Hilton |date=1967-09-20 |title=Art: United States' Exhibition Dominates Sao Paulo's 9th Bienal; 45 Big Pop Pieces in 'Environment USA' |url=https://www.nytimes.com/1967/09/20/archives/art-united-states-exhibition-dominates-sao-paulos-9th-bienal-45-big.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

== ఫ్రాన్స్ ==

మిలన్‌లోని అపోలినైర్ గ్యాలరీలో మొదటి సామూహిక ప్రదర్శన సందర్భంగా కళా విమర్శకుడు పియర్ రెస్టానీ,&lt;ref&gt;Karl Ruhrberg, Ingo F. Walther, ''Art of the 20th Century'', Taschen, 2000, p. 518. {{ISBN|3-8228-5907-9}}&lt;/ref&gt; కళాకారుడు వైవ్స్ క్లీన్ 1960లో స్థాపించిన కళాత్మక ఉద్యమాన్ని ''నౌవియో రియలిజం'' (Nouveau réalisme) సూచిస్తుంది. పియరీ రెస్టానీ ఏప్రిల్ 1960లో సమూహం కోసం &quot;నిజమైన వాటిని గ్రహించే నౌవియో రియలిజం-కొత్త మార్గాలు&quot; అని ప్రకటిస్తూ &quot;కొత్త వాస్తవికత నిర్మాణాత్మక ప్రకటన&quot; పేరుతో అసలు మానిఫెస్టోను రాశాడు.&lt;ref name=&quot;Stremmel13&quot;&gt;Kerstin Stremmel, ''Realism'', Taschen, 2004, p. 13. {{ISBN|3-8228-2942-0}}&lt;/ref&gt; ఈ సంయుక్త ప్రకటనపై 27 అక్టోబర్ 1960న వైవ్స్ క్లీన్ వర్క్‌షాప్‌లో తొమ్మిది మంది సంతకం చేశారు: వైవ్స్ క్లీన్, అర్మాన్, మార్షల్ రేస్సే, పియర్ రెస్టానీ, డేనియల్ స్పోరి, జీన్ టింగెలీ, అల్ట్రా-లెట్రిస్ట్‌లు, ఫ్రాంకోయిస్ డుఫ్రెన్, రేమండ్ హైన్స్, జాక్వెస్ డి లా విల్లెగ్లే; 1961లో వారితో సీజర్ బాల్డాకిని, మిమ్మో రోటెల్లా, ఆపై నికి డి సెయింట్ ఫాల్, గెరార్డ్ డెస్చాంప్స్ చేరారు. కళాకారుడు క్రిస్టో సమూహంతో ప్రదర్శన ఇచ్చాడు. ఇది 1970లో రద్దు చేయబడింది.&lt;ref name=&quot;Stremmel13&quot; /&gt;

అమెరికన్ పాప్ ఆర్ట్ సమకాలీనమైనది-తరచుగా ఫ్రాన్స్‌లో దాని బదిలీగా భావించబడుతుంది-ఫ్లక్సస్, ఇతర సమూహాలతో పాటు కొత్త వాస్తవికత 1960ల కాలంలో అవాంట్-గార్డ్ అనేక పోకడలలో ఒకటి. సమూహం మొదట్లో ఫ్రెంచ్ రివేరాలోని నైస్‌ను తమ హోమ్ బేస్‌గా ఎంచుకుంది, ఎందుకంటే క్లీన్, అర్మాన్ ఇద్దరూ అక్కడే పుట్టారు; కొత్త వాస్తవికత తరచుగా చరిత్రకారులచే ఎకోల్ డి నైస్ ఉద్యమానికి ప్రారంభ ప్రతినిధిగా పరిగణించబడుతుంది.&lt;ref&gt;Rosemary M. O'Neill, ''Art and Visual Culture on the French Riviera, 1956–1971: The Ecole de Nice'', Ashgate, 2012, p. 93.&lt;/ref&gt; వారి ప్లాస్టిక్ భాష వైవిధ్యంగా ఉన్నప్పటికీ వారు తమ పనికి ఒక సాధారణ ఆధారాన్ని గ్రహించారు; రెస్టానీ ఉపయోగించిన పదాలలో దానికి సమానమైన వాస్తవికత ప్రత్యక్ష కేటాయింపు పద్ధతిగా ఇది ఉంది; &quot;పట్టణ, పారిశ్రామిక, ప్రకటనల వాస్తవికత కవితా రీసైక్లింగ్&quot;కి.&lt;ref&gt;60/90. ''Trente ans de Nouveau Réalisme, La Différence'', 1990, p. 76&lt;/ref&gt;

== స్పెయిన్ ==
స్పెయిన్‌లో పాప్ ఆర్ట్ అధ్యయనం ఇన్‌ఫార్మలిజం సంక్షోభం మూలాల నుండి ఉద్భవించిన &quot;కొత్త అలంకార&quot;తో ముడిపడి ఉంది. ఎడ్వర్డో అరోయో పర్యావరణంపై అతనికున్న ఆసక్తి, పెయింటింగ్ చరిత్ర, మాస్ మీడియా కమ్యూనికేషన్ రెండింటి చిహ్నాలను పొందుపరిచే మన మీడియా సంస్కృతిపై అతని విమర్శ, దాదాపుగా స్థాపించబడిన అన్ని కళాత్మక శైలుల పట్ల అతనికున్న అసహ్యం కారణంగా అతను పాప్ ఆర్ట్ ట్రెండ్‌కు సరిపోతాడని చెప్పవచ్చు. అయితే, అల్ఫ్రెడో అల్కైన్ తన కూర్పులలో జనాదరణ పొందిన చిత్రాలు, ఖాళీ స్థలాలను ఉపయోగించడం వల్ల &quot;పాప్&quot; ఆర్ట్‌లో అత్యంత ప్రామాణికమైన భాగంగా పరిగణించబడే స్పానిష్ కళాకారుడు.{{citation needed|date=March 2024}}

స్పానిష్ పాప్ ఆర్ట్ వర్గంలో 1964, 1981 మధ్య వాలెన్సియాలో ఉనికిలో ఉన్న మానోలో వాల్డెస్, రాఫెల్ సోల్బెస్ అనే కళాకారులచే ఏర్పడిన &quot;క్రానికల్ టీమ్&quot; (''ఎక్విపో క్రోనికా'') కూడా ఉంది. వారి ఉద్యమం కామిక్స్, పబ్లిసిటీ చిత్రాల వాడకం, చిత్రాలు, ఫోటోగ్రాఫిక్ కూర్పుల సరళీకరణ కారణంగా &quot;పాప్&quot; గా వర్గీకరించబడింది. చలనచిత్ర నిర్మాత పెడ్రో అల్మోడోవర్ 1970ల నాటి మాడ్రిడ్ &quot;లా మోవిడా&quot; ఉపసంస్కృతి నుండి తక్కువ బడ్జెట్ సూపర్ 8 పాప్ ఆర్ట్ సినిమాలను తీస్తూ ఉద్భవించాడు, అతను తదనంతరం అప్పటి మీడియాతో స్పెయిన్‌కు చెందిన ఆండీ వార్హోల్ అని పిలువబడ్డాడు. ''అల్మోడోవర్ ఆన్ అల్మోడోవర్'' పుస్తకంలో, 1950ల నాటి &quot;ఫన్నీ ఫేస్&quot; చిత్రం తన పనికి కేంద్ర ప్రేరణ అని చెప్పినట్లు ఉల్లేఖించబడింది. అల్మోడోవర్ చిత్రాలలో ఒక పాప్ ట్రేడ్‌మార్క్ ఏమిటంటే అతను ఎల్లప్పుడూ ఒక దృశ్యంలోకి చొప్పించడానికి ఒక నకిలీ వాణిజ్య ప్రకటనను ఉత్పత్తి చేస్తాడు.{{citation needed|date=March 2024}}

== న్యూజిలాండ్ ==
[[దస్త్రం:Pisupo lua afe (Corned beef 2000).jpg|thumb|మిచెల్ టఫెరీ ''పిసుపో లువా అఫే (కార్న్‌డ్ బీఫ్ 2000)'' (1994)]]
న్యూజిలాండ్‌లో పాప్ ఆర్ట్ ప్రధానంగా 1990ల నుండి అభివృద్ధి చెందింది, తరచుగా కివియానాతో అనుసంధానించబడింది. కివియానా అనేది మాంసం పైస్, కివీఫ్రూట్, ట్రాక్టర్లు, జాండల్స్, ఫోర్ స్క్వేర్ సూపర్‌మార్కెట్‌ల వంటి సాంప్రదాయిక కివి చిహ్నాలకు పాప్-సెంట్రిక్, ఆదర్శవంతమైన ప్రాతినిధ్యం; సాంస్కృతిక సందేశాలను సూచించడానికి దీనిలో స్వాభావికమైన క్యాంప్‌నెస్ తరచుగా అణచివేయబడుతుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Op + Pop|url=https://christchurchartgallery.org.nz/exhibitions/op-pop|access-date=2021-07-22|website=christchurchartgallery.org.nz}}&lt;/ref&gt; డిక్ ఫ్రిజెల్ ఒక ప్రసిద్ధ న్యూజిలాండ్ పాప్ కళాకారుడు, ఆధునిక సంస్కృతిని అనుకరించే మార్గాల్లో పాత కివియానా చిహ్నాలను ఉపయోగించడంలో ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఉదాహరణకు ఫ్రిజెల్ విదేశీ కళాకారుల పనిని అనుకరించడం ఆనందిస్తాడు, వారి పనులకు ఒక ప్రత్యేకమైన న్యూజిలాండ్ వీక్షణ లేదా ప్రభావాన్ని ఇస్తాడు. ప్రపంచంపై న్యూజిలాండ్ చారిత్రకంగా అణచివేయబడిన ప్రభావాన్ని చూపించడానికి ఇది చేయబడింది; ఈ విధంగా నేవ్ ఆర్ట్ ఏటెరోన్ పాప్ ఆర్ట్‌తో అనుసంధానించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dick Frizzell – Overview|url=https://thecentral.co.nz/artists/dick-frizzell/overview/|access-date=2021-07-22|website=The Central|language=en}}&lt;/ref&gt;

మిచెల్ టఫెరీ ప్రసిద్ధ రచన ''పిసుపో లువా అఫే (కార్న్‌డ్ బీఫ్ 2000)''తో ఉన్నట్లుగా, ఇది రాపిడి, డెడ్‌పాన్ మార్గంలో కూడా చేయవచ్చు. సమోవాన్ వంశానికి చెందిన టఫెరీ, ఎద్దును సూచించే ఈ పనిని ''పిసుపో'' అని పిలువబడే ప్రాసెస్ చేసిన ఆహార క్యాన్‌లతో నిర్మించాడు. పాశ్చాత్యేతర సంస్కృతులపై నియోకలోనియలిజం, జాత్యహంకారం ఇతివృత్తాలను టఫెరీ చేర్చినందున ఇది పాశ్చాత్య పాప్ ఆర్ట్ అసాధారణ రచన (పాశ్చాత్యులు సమోవాన్‌లపై తీసుకువచ్చిన ఆర్థిక ఆధారపడటాన్ని సూచించే ఫుడ్ క్యాన్‌ల ద్వారా సూచించబడింది). కాదనలేని స్వదేశీ దృక్కోణం అత్యంత సాధారణ స్వదేశీయేతర పాప్ ఆర్ట్ పనుల నుండి నిలబడేలా చేస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Collections Online – Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa|url=https://collections.tepapa.govt.nz/object/235630|access-date=2021-07-22|website=collections.tepapa.govt.nz}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Collections Online – Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa|url=https://collections.tepapa.govt.nz/topic/1110|access-date=2021-07-22|website=collections.tepapa.govt.nz}}&lt;/ref&gt; ఇలాంటి ఇతివృత్తాలతో వ్యవహరించే ఇతర న్యూజిలాండ్ పాప్ ఆర్టిస్టులు మావోరీ కళాకారులు మైఖేల్ పరేకోవ్హై, రూబెన్ ప్యాటర్సన్.

న్యూజిలాండ్ ప్రారంభ, ప్రసిద్ధ పాప్ కళాకారులలో ఒకరు బిల్లీ ఆపిల్, రాయల్ సొసైటీ ఆఫ్ బ్రిటిష్ ఆర్టిస్ట్స్ బ్రిటిష్-యేతర సభ్యులలో ఒకరు. డేవిడ్ హాక్నీ, అమెరికన్ ఆర్.బి. కిటాజ్, పీటర్ బ్లేక్ వంటి వారితో కలిసి జనవరి 1961 నాటి RBA ప్రదర్శన ''యంగ్ కాంటెంపరరీస్''లో ప్రదర్శించబడిన ఆపిల్, వేగంగా 1960ల ఐకానిక్ అంతర్జాతీయ కళాకారుడిగా మారాడు. అతను తన పేరు అయిన &quot;బిల్లీ ఆపిల్&quot;ని ఊహించుకోవడానికి ముందే ఇది జరిగింది, అతని పని అతని జన్మనామం బారీ బేట్స్ కింద ప్రదర్శించబడింది. అతను పేరుతో పాటు రూపంతో కూడా తనను తాను వేరు చేసుకోవాలని కోరుకున్నాడు, కాబట్టి లేడీ క్లైరోల్ ఇన్‌స్టంట్ క్రీమ్ విప్‌తో తన జుట్టు, కనుబొమ్మలను బ్లీచ్ చేశాడు. ఆ తర్వాత ఆపిల్ 1970ల నాటి కాన్సెప్చువల్ ఆర్ట్ ఉద్యమంతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-02-09|title=ARTSPACE – Billy Apple|url=http://artspace.org.nz/exhibitions/2004/billyapple.asp|access-date=2021-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209134441/http://artspace.org.nz/exhibitions/2004/billyapple.asp|archive-date=2013-02-09}}&lt;/ref&gt;

== జపాన్ ==
[[జపాన్|జపాన్‌లో]] పాప్ ఆర్ట్ ఆ దేశ ప్రముఖ అవాంట్-గార్డ్ దృశ్యం నుండి ఉద్భవించింది. 1920ల చివరిలో, 1930ల ప్రారంభంలో హరుయే కోగా నిర్మించిన ఫోటోమాంటేజ్-శైలి పెయింటింగ్‌లలో పత్రికల నుండి కాపీ చేయబడిన ఆధునిక ప్రపంచ చిత్రాల ఉపయోగం, పాప్ ఆర్ట్ అంశాలను ముందే సూచించింది.&lt;ref name=&quot;eskolahk&quot;&gt;{{cite book|last=Eskola|first=Jack|title=Harue Koga: David Bowie of the Early 20th Century Japanese Art Avant-garde|year=2015|publisher=Kindle, e-book}}&lt;/ref&gt; జపనీస్ గుటాయ్ ఉద్యమం మార్తా జాక్సన్ న్యూయార్క్ గ్యాలరీలో 1958 గుటాయ్ ప్రదర్శనకు దారితీసింది, ఇది పాప్ ఆర్ట్‌ను తెరపైకి తెచ్చిన ఆమె ప్రసిద్ధ న్యూ ఫార్మ్స్ న్యూ మీడియా షోకి రెండేళ్ల ముందు జరిగింది.&lt;ref&gt;Bloch, Mark. The Brooklyn Rail. [https://brooklynrail.org/2018/06/artseen/Gutai-19531959 &quot;Gutai: 1953 –1959&quot;], June 2018.&lt;/ref&gt; యాయోయి కుసామా పని పాప్ ఆర్ట్ అభివృద్ధికి దోహదపడింది, ఆండీ వార్హోల్‌తో సహా అనేక ఇతర కళాకారులను ప్రభావితం చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.timeout.com/london/art/interview-yayoi-kusama|url-status=dead|archive-date=29 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130929131716/http://www.timeout.com/london/art/interview-yayoi-kusama|title=Yayoi Kusama interview – Yayoi Kusama exhibition |website=TimeOut |date=2013-01-30 |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://art.sy/artist/yayoi-kusama] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121101110936/http://art.sy/artist/yayoi-kusama|date=1 November 2012}}&lt;/ref&gt; 1960ల మధ్యకాలంలో గ్రాఫిక్ డిజైనర్ తదనోరి యోకూ అత్యంత విజయవంతమైన పాప్ కళాకారులలో ఒకరిగా, జపనీస్ పాప్ ఆర్ట్‌కు అంతర్జాతీయ చిహ్నంగా మారాడు. ది బీటిల్స్, మార్లిన్ మన్రో, ఎలిజబెత్ టేలర్ వంటి పాప్ సంస్కృతి చిహ్నాల కోసం అతను చేసిన ప్రకటనలు, కళాఖండాల రూపకల్పనలకు అతను బాగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.adcglobal.org/archive/hof/2000/?id=205 |title=Tadanori Yokoo : ADC • Global Awards &amp; Club |website=Adcglobal.org |date=1936-06-27 |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt; ఆ సమయంలో మరో ప్రముఖ పాప్ కళాకారుడు కీచి తనామి. స్పీడ్ రేసర్, ఆస్ట్రో బాయ్ వంటి జపనీస్ మాంగా, అనిమే నుండి ఐకానిక్ పాత్రలు కూడా పాప్ ఆర్ట్‌కు చిహ్నాలుగా మారాయి. జపనీస్ మాంగా, అనిమే తకాషి మురకామి, అతని సూపర్‌ఫ్లాట్ ఉద్యమం వంటి తరువాతి పాప్ కళాకారులను కూడా ప్రభావితం చేశాయి.

== ఇటలీ ==
[[దస్త్రం:Olivetti-Valentine.jpg|thumb|పెర్రీ A. కింగ్, ఆల్బర్ట్ లెక్లెర్క్‌తో కలిసి ఎట్టోర్ సోట్సాస్ రూపొందించిన ఒలివెట్టి వాలెంటైన్]]
ఇటలీలో 1964 నాటికి పాప్ ఆర్ట్ ప్రసిద్ధి చెందింది, రోమ్‌లోని &quot;స్కువోలా డి పియాజ్జా డెల్ పోపోలో&quot;, మరియో స్కిఫానో, ఫ్రాంకో ఏంజెలి, జియోసెట్టా ఫియోరోని, టానో ఫెస్టా, క్లాడియో సింటోలీ వంటి పాప్ కళాకారులతో, పియరో మంజోని, లూసియో డెల్ పెజ్జో, మిమ్మో రోటెల్లా, వాలెరియో అడామి వంటి వారి కొన్ని కళాఖండాలతో ఇది విభిన్న రూపాలను సంతరించుకుంది.

ఇటాలియన్ పాప్ ఆర్ట్ 1950ల సంస్కృతిలో ఉద్భవించింది - మరింత కచ్చితంగా చెప్పాలంటే ఎన్రికో బాజ్, మిమ్మో రోటెల్లా అనే కళాకారుల పనులు ఈ దృశ్యానికి మార్గదర్శకులుగా పరిగణించబడతాయి. వాస్తవానికి, 1958-1959 సమయంలో బాజ్, రోటెల్లా తమ మునుపటి కెరీర్‌లను విడిచిపెట్టారు (వీటిని పూర్తిగా పోస్ట్-దాదావాద అయినప్పటికీ, ''ప్రాతినిధ్యం కాని శైలి''కి చెందినవిగా నిర్వచించవచ్చు), చిత్రాల కొత్త ప్రపంచంలోకి, వాటి గురించిన ప్రతిబింబాలలోకి తమను తాము ప్రవేశపెట్టారు, ఇది వారి చుట్టూ పుట్టుకొచ్చింది. రోటెల్లా చిరిగిన పోస్టర్‌లు మరింత అలంకారిక అభిరుచిని ప్రదర్శించాయి, తరచుగా నాటి గొప్ప చిహ్నాలను స్పష్టంగా, ఉద్దేశపూర్వకంగా ప్రస్తావించాయి. బాజ్ కూర్పులు సమకాలీన ''కిచ్''లో మునిగిపోయాయి, ఇది చిత్రాల &quot;బంగారు గని&quot;గా, మొత్తం కళాకారుల తరానికి ఉద్దీపనగా మారింది.

&quot;గృహ గోడల&quot; లోపల, ఆరుబయట కొత్త దృశ్య పనోరమా నుండి కొత్తదనం వచ్చింది. కార్లు, రహదారి చిహ్నాలు, టెలివిజన్, మొత్తం &quot;కొత్త ప్రపంచం&quot;, ప్రతిదీ కళ ప్రపంచానికి చెందుతుంది, అది కూడా కొత్తదే. ఈ విషయంలో ఇటాలియన్ పాప్ ఆర్ట్ అంతర్జాతీయ దృశ్యం వలె అదే సైద్ధాంతిక మార్గాన్ని తీసుకుంటుంది. మారేది కేవలం ఐకానోగ్రఫీ, కొన్ని సందర్భాల్లో దాని పట్ల మరింత విమర్శనాత్మక వైఖరి ఉండటం. ఈ సందర్భంలో కూడా రోటెల్లా, బాజ్ పనులను మూలాలుగా గుర్తించవచ్చు, ఇద్దరూ సమాజంతో వారి సంబంధంలో తటస్థంగా లేరు. అయినప్పటికీ ఇది ప్రత్యేకమైన అంశం కాదు; గియాన్నీ రుఫీ, రాబర్టో బర్నీ, సిల్వియో పసోట్టి, అంబెర్టో బిగ్నార్డి, క్లాడియో సింటోలీ వంటి కళాకారుల సుదీర్ఘ శ్రేణి ఉంది, వీరు వాస్తవికతను ఒక బొమ్మగా తీసుకుంటారు, ఇది విసుగు, కపటత్వంతో వస్తువులను తీసుకునే గొప్ప చిత్రాల కొలనుగా మారుతుంది, ఆల్డో పలాజెస్చి లాంటి &quot;నన్ను ఆనందించనివ్వు&quot; అనే పునరుద్ధరించబడిన స్ఫూర్తితో సాంప్రదాయిక భాషా నమూనాలను ప్రశ్నిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.comune.modena.it/galleria/exhibitions/past-exhibitions/2005/pop-art-italia-1958-1968-1 |title=Pop Art Italia 1958–1968 — Galleria Civica |website=Comune.modena.it |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt;
పాప్ ఆర్ట్ ఇటాలియన్ కళా దృశ్యాన్ని ఎన్నడూ పూర్తిగా వదిలిపెట్టలేదు, కాలక్రమేణా అనేక వైవిధ్యాలకు గురై రూపం, కంటెంట్‌లో నిరంతరం మారుతూ ఉంటుంది.&lt;ref&gt;[https://www.paeseitaliapress.it/storia-arte-cultura/2024/11/01/la-pop-art-a-roma/ ItaliaPress: A Roma mostra sulla Pop Art Italiana, 2024]&lt;/ref&gt; 2000ల ప్రారంభంలో, ఉదాహరణకు, సిసిలియన్ కళాకారుడు అర్రిగో ముస్టి ఇంపొప్యులర్ ఆర్ట్‌ను సృష్టించాడు. ఇటీవల పాప్ సింబాలిజం అనే అండర్‌కరెంట్, ప్రధానంగా డిజిటల్ ఆర్ట్‌ను కలిగి ఉండి వ్యాపించడం ప్రారంభించింది, ముఖ్యంగా ఉత్తర ఇటలీలో.

== బెల్జియం ==
[[దస్త్రం:Fallen Astronaut.jpg|thumb|180x180px|పాల్ వాన్ హోయెడాంక్ వ్రాసిన ''ఫాలెన్ ఆస్ట్రోనాట్'']]
బెల్జియంలో పాప్ ఆర్ట్ కొంతవరకు పాల్ వాన్ హోయెడాంక్ ద్వారా ప్రాతినిధ్యం వహించింది, అతని శిల్పం ''ఫాలెన్ ఆస్ట్రోనాట్'' అపోలో మిషన్‌లలో ఒకదానిలో చంద్రునిపై వదిలివేయబడింది, అలాగే ఇతర ప్రముఖ పాప్ కళాకారుల ద్వారా కూడా ఇది జరిగింది. మార్సెల్ బ్రూడ్‌తేర్స్ ('' 'vous êtes doll? &quot;''), ఎవెలిన్ ఆక్సెల్, పనామరెంకో వంటి అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందిన కళాకారులు పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమానికి రుణపడి ఉన్నారు; బ్రూడ్‌తేర్స్ గొప్ప ప్రభావం జార్జ్ సెగల్. మరొక ప్రసిద్ధ కళాకారుడు రోజర్ రావెల్ తన పెయింటింగ్స్‌లో ఒకదానిలో నిజమైన సజీవ పావురంతో కూడిన పంజరాన్ని ఉంచాడు. 1960ల చివరిలో, 1970ల ప్రారంభంలో వియత్నాం యుద్ధం భయంకరమైన స్వభావం కారణంగా వారు అమెరికా పట్ల మరింత విమర్శనాత్మక వైఖరిని అవలంబించడం ప్రారంభించినప్పుడు ఈ కళాకారులలో కొందరి పని నుండి పాప్ ఆర్ట్ సూచనలు కనుమరుగయ్యాయి. పనామరెంకో మాత్రం పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమంలో అంతర్లీనంగా ఉన్న వ్యంగ్యాన్ని నేటికీ నిలుపుకున్నాడు. నమూర్ నుండి వచ్చిన ఎవెలిన్ ఆక్సెల్ 1964-1972 కాలంలో ఫలవంతమైన పాప్-కళాకారిణి. ఆక్సెల్ మొదటి మహిళా పాప్ కళాకారిణులలో ఒకరు, మాగ్రిట్ ద్వారా మార్గదర్శకత్వం పొందారు, ఆమె అత్యంత ప్రసిద్ధ పెయింటింగ్ ''ఐస్ క్రీమ్''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news.artnet.com/art-world/philadelphia-museum-facebook-racy-painting-425321 |title=Philadelphia Museum of Art Wins Fight with Facebook over Racy Pop Art Painting |website=artnet.com |date=11 February 2016 |access-date=2020-01-17}}&lt;/ref&gt;

== నెదర్లాండ్స్ ==
నెదర్లాండ్స్‌లో అధికారిక పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమం లేనప్పటికీ, పాప్ ఆర్ట్ ప్రారంభ సంవత్సరాల్లో న్యూయార్క్‌లో సమయం గడిపిన కళాకారుల సమూహం ఉంది, వారు అంతర్జాతీయ పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమం నుండి ప్రేరణ పొందారు. డచ్ పాప్ ఆర్ట్ ప్రతినిధులలో డాన్ వాన్ గోల్డెన్, గుస్తావ్ అస్సెల్‌బెర్గ్స్, జాక్వెస్ ఫ్రెంకెన్, జాన్ క్రెమెర్, విమ్ టి. షిప్పర్స్, వుడీ వాన్ అమెన్ ఉన్నారు. వారు తీవ్రమైన అండర్‌టోన్‌తో హాస్యభరితమైన పనులను సృష్టించడం ద్వారా డచ్ పెటిట్ బూర్జువా మనస్తత్వాన్ని వ్యతిరేకించారు. ఈ స్వభావానికి ఉదాహరణలలో వుడీ వాన్ అమెన్ వేసిన ''సెక్స్ ఓ క్లాక్'', జాక్వెస్ ఫ్రెంకెన్ వేసిన ''క్రూసిఫిక్స్ / టార్గెట్'' ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.8weekly.nl/artikel/2701/ |title=Dutch Pop Art &amp; The Sixties – Weg met de vertrutting! |website=8weekly.nl |date=28 July 2005 |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt;

== రష్యా ==
[[దస్త్రం:Bundesarchiv B 145 Bild-F088809-0038, Berlin, East Side Gallery.jpg|thumb|250x250px|డిమిత్రి వృబెల్ పెయింటింగ్ ''మై గాడ్, హెల్ప్ మీ టు సర్వైవ్ దిస్ డెడ్లీ లవ్'' (1990)]]
ఈ ఉద్యమానికి [[రష్యా]] తరువాత వచ్చింది, 1970లలో పాప్-ఎస్క్యూ పీస్‌లు ఉద్భవించాయి. ఇది రష్యా యుద్ధానంతర రాజకీయ వాతావరణం ఫలితంగా ఉండవచ్చు, ఇది కళాత్మక వ్యక్తీకరణను నిశితంగా పర్యవేక్షించింది. రష్యా పాప్ ఆర్ట్ వెర్షన్ సోవియట్-ఇతివృత్తం, దీనిని ''సోట్స్ ఆర్ట్'' (Sots Art) అని పిలుస్తారు. పాశ్చాత్య పాప్ ఆర్ట్‌తో పోలిస్తే, ఇది రాష్ట్ర ఆమోదిత కళా ఉద్యమాలకు వ్యతిరేకంగా కౌంటర్-కల్చర్ రియాక్షన్‌గా పనిచేసింది. బెర్లిన్ గోడ పతనం తరువాత, రష్యన్ పాప్ ఆర్ట్ మరొక రూపాన్ని సంతరించుకుంది, డిమిత్రి వృబెల్, అతని పెయింటింగ్ ''మై గాడ్, హెల్ప్ మీ టు సర్వైవ్ దిస్ డెడ్లీ లవ్'' ద్వారా ఇది ఉదహరించబడింది.&lt;ref&gt;[http://www.canofart.com]   {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607022802/http://www.canofart.com/|date=7 June 2013}}&lt;/ref&gt;

== ప్రముఖ కళాకారులు ==
{{div col|colwidth=22em}}
* బిల్లీ ఆపిల్ (1935–2021)
* ఎవెలిన్ ఆక్సెల్ (1935–1972)
* సర్ పీటర్ బ్లేక్ (జననం 1932)
* డెరెక్ బోషియర్ (1937–2024)
* పౌలిన్ బోటీ (1938–1966)
* ప్యాట్రిక్ కౌల్‌ఫీల్డ్ (1936–2005)
* అల్లన్ డి'ఆర్కాంగెలో (1930–1998)
* జిమ్ డైన్ (జననం 1935)
* బుర్హాన్ డోకాన్‌కాయ్ (1929–2013)
* రాబర్ట్ డౌడ్ (1936–1996)
* రోసలిన్ డ్రెక్స్లర్ (1926–2025)
* కెన్ ఎలియాస్ (జననం 1944)
* ఎర్రో (జననం 1932)
* మారిసోల్ ఎస్కోబార్ (1930–2016)
* జేమ్స్ గిల్ (జననం 1934)
* డొరొతీ గ్రెబెనాక్ (1913–1990)
* రెడ్ గ్రూమ్స్ (జననం 1937)
* రిచర్డ్ హామిల్టన్ (1922–2011)
* కీత్ హేరింగ్ (1958–1990)
* జాన్ హావోర్త్ (జననం 1942)
* డేవిడ్ హాక్నీ (1937–2026)
* డొరొతీ ఇయాన్నోన్ (1933–2022)
* రాబర్ట్ ఇండియానా (1928–2018)
* జాస్పర్ జాన్స్ (జననం 1930)
* రే జాన్సన్ (1927–1995)
* అలెన్ జోన్స్ (జననం 1937)
* అలెక్స్ కాట్జ్ (జననం 1927)
* కొరిటా కెంట్ (1918–1986)
* కొన్రాడ్ క్లాఫెక్ (1935–2023)
* కికీ కోగెల్నిక్ (1935–1997)
* నికోలస్ క్రుషెనిక్ (1929–1999)
* యాయోయి కుసామా (జననం 1929)
* గెరాల్డ్ లైంగ్ (1936–2011)
* రాయ్ లిచ్టెన్‌స్టీన్ (1923–1997)
* రిచర్డ్ లిండ్నర్ (1901–1978)
* పీటర్ మాక్స్ (జననం 1937)
* జాన్ మెక్‌హేల్ (1922–1978)
* మార్తా మినూజిన్ (జననం 1943)
* క్లేస్ ఓల్డెన్‌బర్గ్ (1929–2022)
* డాన్ నైస్ (1932–2019)
* జూలియన్ ఓపీ (జననం 1958)
* ఎడ్వర్డో పాలోజ్జి (1924–2005)
* పీటర్ ఫిలిప్స్ (1939–2025)
* సిగ్మార్ పోల్కే (1941–2010)
* హరిటన్ పుష్వాగ్నర్ (1940–2018)
* మెల్ రామోస్ (1935–2018)
* రాబర్ట్ రౌషెన్‌బర్గ్ (1925–2008)
* లారీ రివర్స్ (1923–2002)
* జేమ్స్ రిజ్జి (1950–2011)
* జేమ్స్ రోసెన్‌క్విస్ట్ (1933–2017)
* నికి డి సెయింట్ ఫాల్ (1930–2002)
* పీటర్ సాల్ (జననం 1934)
* జార్జ్ సెగల్ (1924–2000)
* కోలిన్ సెల్ఫ్ (జననం 1941)
* మర్జోరీ స్ట్రైడర్ (1931–2014)
* ఎలైన్ స్టుర్టెవాంట్ (1924–2014)
* వేన్ థీబాడ్ (1920–2021)
* జో టిల్సన్ (1928–2023)
* ఆండీ వార్హోల్ (1928–1987)
* ఇడెల్లె వెబెర్ (1932–2020)
* జాన్ వెస్లీ (1928–2022)
* టామ్ వెస్సెల్‌మాన్ (1931–2004)
{{div col end}}

== ఇవి కూడా చూడండి ==
{{Div col|colwidth=12em}}
* ఆర్ట్ పాప్ (Art pop)
* చికాగో ఇమాజిస్ట్స్ (Chicago Imagists)
* ఫెరుస్ గ్యాలరీ
* సిడ్నీ జానిస్
* లియో కాస్టెల్లీ
* గ్రీన్ గ్యాలరీ
* న్యూ పెయింటింగ్ ఆఫ్ కామన్ ఆబ్జెక్ట్స్
* ఫిగ్యురేషన్ లిబ్రే (కళా ఉద్యమం)
* లోబ్రో (కళా ఉద్యమం)
* నౌవియో రియలిజం
* నియో-పాప్ (Neo-pop)
* ఆప్ ఆర్ట్ (Op art)
* ఫ్లాప్ ఆర్ట్ (Plop art)
* రాడికల్ కాలం
* రెట్రో కళ
* సూపర్‌ఫ్లాట్
* సోఫ్లో సూపర్‌ఫ్లాట్ (SoFlo Superflat)
* ''ది అమెరికన్ సూపర్ మార్కెట్''
{{div col end}}

== మూలాలు ==
{{Reflist|30em}}

== మరింత చదవడానికి ==
* Bloch, Mark. The Brooklyn Rail. [https://brooklynrail.org/2018/06/artseen/Gutai-19531959 &quot;Gutai: 1953 –1959&quot;], June 2018.
* Diggory, Terence (2013) ''Encyclopedia of the New York School Poets'' (Facts on File Library of American Literature). {{ISBN|978-1-4381-4066-7}}
* Francis, Mark and Foster, Hal (2010) ''Pop''. London and New York: Phaidon.
* Haskell, Barbara (1984) ''BLAM! The Explosion of Pop, Minimalism and Performance 1958–1964''. New York: W.W. Norton &amp; Company, Inc. in association with the Whitney Museum of American Art.
* Lifshitz, Mikhail, [https://web.archive.org/web/20180207005321/http://www.brill.com/products/book/crisis-ugliness-cubism-pop-art ''The Crisis of Ugliness: From Cubism to Pop-Art'']. Translated and with an Introduction by David Riff. Leiden: BRILL, 2018 (originally published in Russian by Iskusstvo, 1968).
* Lippard, Lucy R. (1966) ''Pop Art, with contributions by Lawrence Alloway, Nancy Marmer, Nicolas Calas'', Frederick A. Praeger, New York.
* Selz, Peter (moderator); Ashton, Dore; Geldzahler, Henry; Kramer, Hilton; Kunitz, Stanley and Steinberg, Leo (April 1963) &quot;A symposium on Pop Art&quot; ''Arts Magazine'', pp. 36–45. Transcript of symposium held at the Museum of Modern Art on 13 December 1962.

== బాహ్య లింకులు ==
{{Commons category}}{{Wikiquote}}
* [https://www.moma.org/learn/moma_learning/themes/pop-art ''Pop Art: A Brief History'', MoMA Learning]
* [https://www.metmuseum.org/toah/hi/hi_mcpopart.htm ''Pop Art in Modern and Contemporary Art'', The Met]
* [http://www.brooklynmuseum.org/exhibitions/seductive_subversion/ Brooklyn Museum Exhibitions: Seductive Subversion: Women Pop Artists, 1958–1968, Oct. 2010-Jan. 2011]
* [https://www.brooklynmuseum.org/exhibitions/seductive_subversion/wiki/ Brooklyn Museum, Wiki/Pop] (Women Pop Artists)
* [https://www.tate.org.uk/learn/online-resources/glossary/p/pop-art Tate Glossary term for pop art]

{{Westernart}}
{{Avant-garde}}
{{Modernism}}
{{Appropriation in the Arts}}
{{Eduardo Paolozzi}}
{{Authority control}}

[[వర్గం:పాప్ ఆర్ట్| ]]
[[వర్గం:అవాంట్-గార్డ్ కళ]]
[[వర్గం:ఆధునిక కళ]]
[[వర్గం:సమకాలీన కళా ఉద్యమాలు]]
[[వర్గం:పాశ్చాత్య కళ]]
[[వర్గం:బ్రిటిష్ కళ]]
[[వర్గం:కళలలో 1950లు]]
[[వర్గం:జనాదరణ పొందిన సంస్కృతి]]
[[వర్గం:అమెరికన్ కళ]]
[[వర్గం:పోస్ట్‌మోడరన్ కళ]]
[[వర్గం:కళలలో హాస్యం]]
[[వర్గం:వ్యంగ్య ప్రక్రియలు]]
[[వర్గం:కళా ప్రక్రియలు]]
[[వర్గం:కళలలో 1940లు]]
[[వర్గం:కళలలో 1960లు]]
[[వర్గం:కళలు]]</text>
      <sha1>0l2v223s8xpp3vujshki5e61ltzo7tg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957336</id>
      <parentid>4957335</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:25:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102464" sha1="e7tgh36y2volu0dhnmz15ily9ut1c4m" xml:space="preserve">{{about|కళా ఉద్యమం గురించి|ఇతర వాడుకలు}}[[దస్త్రం:I was a Rich Man's Plaything 1947.jpg|thumb|upright=1.3|ఎడ్వర్డో పాలోజ్జి, ''ఐ వాజ్ ఎ రిచ్ మాన్స్ ప్లేథింగ్'' (1947). అతని ''బంక్!'' సిరీస్‌లో భాగమైన ఇది, &quot;పాప్ ఆర్ట్&quot;కి తొలి చిహ్నంగా, &quot;పాప్&quot; అనే పదాన్ని చూపించిన మొదటి చిత్రంగా పరిగణించబడుతుంది.|alt=పత్రికల కత్తిరింపులతో కూర్చిన ఒక కోల్లెజ్ కళాఖండం. ఇందులో అతిపెద్ద వస్తువు పినాప్ భంగిమలో నవ్వుతున్న యువతితో కూడిన &quot;ఇంటిమేట్ కన్ఫెషన్స్&quot; అనే పత్రిక ముఖచిత్రం. ముఖచిత్రంపై ఆ మహిళ తలకు గురిపెట్టిన రివాల్వర్‌తో ఉన్న చేయి ఉంటుంది. రివాల్వర్ నుండి &quot;POP!&quot; అనే అక్షరాలతో ఒక పొగ మేఘం వస్తూ ఉంటుంది.]]
'''పాప్ ఆర్ట్''' అనేది 1950ల మధ్యకాలం నుండి చివరి వరకు [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]], [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలలో]] ఉద్భవించిన ఒక [[కళా ఉద్యమం]].&lt;ref&gt;[https://www.moma.org/learn/moma_learning/themes/pop-art ''Pop Art: A Brief History'', MoMA Learning]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pop&quot;&gt;Livingstone, M., ''Pop Art: A Continuing History'', New York: Harry N. Abrams, Inc., 1990&lt;/ref&gt; ఈ ఉద్యమం అడ్వర్టైజింగ్, కామిక్స్, వస్తువుల ప్యాకేజింగ్, ప్రముఖులు, రోజువారీ వినియోగ వస్తువులతో సహా జనాదరణ పొందిన, సామూహిక సంస్కృతి నుండి చిత్రాలను పెయింటింగ్, శిల్పకళ, ప్రింట్‌మేకింగ్‌లోకి చేర్చడం ద్వారా లలిత కళల సంప్రదాయాలకు సవాలు విసిరింది. సాధారణమైన, కిచ్, భారీగా ఉత్పత్తి చేయబడిన వాటిని ఉన్నత కళా స్థాయికి పెంచడం ద్వారా, పాప్ ఆర్ట్ ఉన్నత, నిమ్న సంస్కృతుల మధ్య సరిహద్దులను చెరిపివేసింది.&lt;ref name=&quot;ages&quot; /&gt; కళాకారులు యాంత్రిక పునరుత్పత్తి, రెండరింగ్ పద్ధతులను ఉపయోగించడంతో కూడా ఇది ముడిపడి ఉంది. పాప్ ఆర్ట్‌లో కొన్నిసార్లు విషయాలను వాటి తెలిసిన సందర్భం నుండి దృశ్యమానంగా తొలగించడం, వేరుచేయడం, సంబంధం లేని విషయాలతో కలపడం జరుగుతుంది.&lt;ref name=&quot;pop&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ages&quot;&gt;de la Croix, H.; Tansey, R., ''Gardner's Art Through the Ages'', New York: Harcourt Brace Jovanovich, Inc., 1980.&lt;/ref&gt;

ఈ ఉద్యమం మొదట బ్రిటన్‌లో ఎడ్వర్డో పాలోజ్జి, రిచర్డ్ హామిల్టన్ వంటి కళాకారుల ద్వారా అభివృద్ధి చెందింది, వీరు అమెరికన్ వినియోగదారుల చిత్రాలను, యుద్ధానంతర మీడియా సంస్కృతిని కోల్లెజ్, పెయింటింగ్‌లో అన్వేషించారు. అమెరికాలో లారీ రివర్స్, రే జాన్సన్, రాబర్ట్ రౌషెన్‌బర్గ్, జాస్పర్ జాన్స్ వంటి కళాకారులు రోజువారీ వస్తువులను, వాణిజ్య చిహ్నాలను తమ పనిలో చేర్చడం ద్వారా ముఖ్యమైన పునాది వేశారు. 1960ల ప్రారంభం నాటికి ఆండీ వార్హోల్, రాయ్ లిచ్టెన్‌స్టీన్, టామ్ వెస్సెల్‌మాన్ వంటి ప్రముఖులు ఈ ఉద్యమానికి అంతర్జాతీయ గుర్తింపు తెచ్చారు.

పాప్ ఆర్ట్ వ్యంగ్యం, అస్పష్టత, వినియోగదారుల సంస్కృతి పట్ల విమర్శనాత్మక అవగాహనతో ముడిపడి ఉంది. కొన్ని కళాఖండాలు యుద్ధానంతర పెట్టుబడిదారీ విధానం లోని మెరిసే ఉపరితలాలు, సమృద్ధిని జరుపుకుంటున్నట్లు అనిపించినప్పటికీ, మరికొన్ని భారీ ఉత్పత్తి, మీడియా సంతృప్తత వల్ల కలిగే సజాతీయ ప్రభావాలను ప్రశ్నిస్తాయి. నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదానికి వ్యతిరేక ప్రతిచర్యగా, దానికి పొడిగింపుగా విస్తృతంగా పరిగణించబడే పాప్ ఆర్ట్, రోజువారీ చిత్రాలు, వాణిజ్య రూపకల్పనల వైపు దృష్టిని మళ్లించింది.&lt;ref name=&quot;iha&quot; /&gt; కనుగొనబడిన చిత్రాలు, వాణిజ్య సౌందర్యాన్ని స్వీకరించడం ద్వారా పాప్ ఆర్ట్ దాదా (Dada) పూర్వ ఉదాహరణలను ఉపయోగించుకుంది, అలాగే పోస్ట్‌మోడరన్ కళలో తదుపరి పరిణామాలను ఊహించింది. ఉన్నత, జనాదరణ పొందిన సంస్కృతి, వాస్తవికత, పునరుత్పత్తి, కళ, వస్తువుల మధ్య సరిహద్దులను కూల్చివేయడం ద్వారా ఇది సమకాలీన కళా దృశ్య భాషను పునర్నిర్మించింది.&lt;ref&gt;{{cite book| last=Harrison| first=Sylvia |title=Pop Art and the Origins of Post-Modernism| publisher=Cambridge University Press| date=2001-08-27}}&lt;/ref&gt;

== ఆవిర్భావం ==
[[దస్త్రం:NY Met demuth figure 5 gold.JPG|thumb|upright|చార్లెస్ డెముత్, ''ఐ సా ది ఫిగర్ 5 ఇన్ గోల్డ్'' 1928, మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ సేకరణ, [[న్యూయార్క్ నగరం]] ]]
ఉత్తర అమెరికాలో పాప్ ఆర్ట్ మూలాలు గ్రేట్ బ్రిటన్‌లోని వాటికంటే భిన్నంగా అభివృద్ధి చెందాయి.&lt;ref name=&quot;ages&quot; /&gt; అమెరికాలో కళాకారుల ప్రతిచర్యగా పాప్ ఆర్ట్ ఉద్భవించింది; ఇది కఠినమైన కూర్పు, ప్రాతినిధ్య కళకు తిరిగి రావడాన్ని సూచించింది. నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదంలోని వ్యక్తిగత ప్రతీకవాదాన్ని, &quot;పెయింటర్లీ లూజ్‌నెస్&quot;ను &quot;తగ్గించడానికి&quot; కళాకారులు వ్యక్తిగతం కాని, ప్రాపంచిక వాస్తవికతను, వ్యంగ్యాన్ని, పేరడీని ఉపయోగించారు.&lt;ref name=&quot;iha&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;high&quot;&gt;[[Adam Gopnik|Gopnik, A.]]; [[Kirk Varnedoe|Varnedoe, K.]], ''High &amp; Low: Modern Art &amp; Popular Culture'', New York: The Museum of Modern Art, 1990&lt;/ref&gt; అమెరికాలో లారీ రివర్స్, అలెక్స్ కాట్జ్, మ్యాన్ రే చేసిన కొన్ని పనులు పాప్ ఆర్ట్‌ను ముందుగానే ఊహించాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/alex-katz-is-cooler-than-ever-34462293/ |title=History, Travel, Arts, Science, People, Places &amp;#124; Smithsonian |website=Smithsonianmag.com |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt;

దీనికి విరుద్ధంగా యుద్ధానంతర బ్రిటన్‌లో పాప్ ఆర్ట్ మూలాలు వ్యంగ్యం, పేరడీని ఉపయోగిస్తున్నప్పటికీ మరింత విద్యాపరమైనవి. సమాజ శ్రేయస్సును ఏకకాలంలో మెరుగుపరుస్తూనే మొత్తం జీవన విధానాలను ప్రభావితం చేసే శక్తివంతమైన, తారుమారు చేసే ప్రతీకాత్మక సాధనాలుగా అమెరికన్ పాప్ సంస్కృతికి చెందిన చైతన్యవంతమైన, విరుద్ధమైన చిత్రాలపై బ్రిటిష్ కళాకారులు దృష్టి సారించారు.&lt;ref name=&quot;high&quot; /&gt; బ్రిటన్‌లో ప్రారంభ పాప్ ఆర్ట్ అనేది దూరం నుండి చూసినప్పుడు అమెరికన్ జనాదరణ పొందిన సంస్కృతి ద్వారా ప్రేరేపించబడిన ఆలోచనల సమాహారం.&lt;ref name=&quot;iha&quot; /&gt; అదేవిధంగా పాప్ ఆర్ట్ అనేది దాదావాదానికి పొడిగింపు, తిరస్కరణ కూడా.&lt;ref name=&quot;iha&quot; /&gt; పాప్ ఆర్ట్, దాదావాదం ఒకే విధమైన కొన్ని విషయాలను అన్వేషించినప్పటికీ పాప్ ఆర్ట్ దాదా ఉద్యమంలోని విధ్వంసకర, వ్యంగ్య, అరాచక ప్రేరణలను సామూహిక సంస్కృతి కళాఖండాల నిర్లిప్త ధృవీకరణతో భర్తీ చేసింది.&lt;ref name=&quot;iha&quot; /&gt; ఐరోపాలో పాప్ ఆర్ట్‌కు దారితీసే పనులను ఉత్పత్తి చేసినట్లుగా పరిగణించబడే కళాకారులలో పాబ్లో పికాసో, మార్సెల్ డుచాంప్, కర్ట్ ష్విట్టర్స్ ఉన్నారు.

=== ప్రోటో-పాప్ ===
బ్రిటిష్, అమెరికన్ పాప్ ఆర్ట్ రెండూ 1950లలో ప్రారంభమైనప్పటికీ మార్సెల్ డుచాంప్, ఫ్రాన్సిస్ పికాబియా, మ్యాన్ రే వంటి ఐరోపాలోని ఇతరులు ఈ ఉద్యమానికి ముందున్నారు; అదనంగా &quot;కనుగొనబడినట్లుగా&quot; సాంస్కృతిక వస్తువులను ఉపయోగించిన కొన్ని మునుపటి అమెరికన్ ''ప్రోటో-పాప్'' మూలాలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;iha&quot;&gt;Piper, David. ''The Illustrated History of Art'', {{ISBN|0-7537-0179-0}}, p486-487.&lt;/ref&gt; 1920ల కాలంలో అమెరికన్ కళాకారులు పాట్రిక్ హెన్రీ బ్రూస్, గెరాల్డ్ మర్ఫీ, చార్లెస్ డెముత్, స్టువర్ట్ డేవిస్ పాప్ సంస్కృతి చిత్రాలను (అమెరికన్ వాణిజ్య ఉత్పత్తులు, ప్రకటనల రూపకల్పన నుండి సేకరించిన ప్రాపంచిక వస్తువులు) కలిగి ఉన్న పెయింటింగ్‌లను సృష్టించారు, ఇవి పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమాన్ని దాదాపుగా &quot;ముందుగా సూచిస్తున్నాయి&quot;.&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.newyorker.com/arts/critics/artworld/2007/08/06/070806craw_artworld_schjeldahl |title=Modern Love |magazine=The New Yorker |date=2007-08-06 |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Wayne Craven, ''American Art: History and .'' p.464.&lt;/ref&gt;

== యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్: ఇండిపెండెంట్ గ్రూప్ ==
[[దస్త్రం:Hamilton-appealing2.jpg|thumb|left|రిచర్డ్ హామిల్టన్ కోల్లెజ్ ''జస్ట్ వాట్ ఈజ్ ఇట్ దట్ మేక్స్ టుడేస్ హోమ్స్ సో డిఫరెంట్, సో అప్పీలింగ్?'' (1956) అనేది &quot;పాప్ ఆర్ట్&quot;గా పరిగణించబడే తొలి రచనలలో ఒకటి.|alt=అనేక విభిన్న శైలుల కోల్లెజ్ ఇంట్లో చాలా వరకు నగ్నంగా ఉన్న పురుషుడు, స్త్రీని చూపుతుంది.]]

1952లో లండన్‌లో స్థాపించబడిన ఇండిపెండెంట్ గ్రూప్ (IG) పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమానికి పూర్వగామిగా పరిగణించబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;pop&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;mod&quot;&gt;Arnason, H., ''History of Modern Art: Painting, Sculpture, Architecture'', New York: Harry N. Abrams, Inc. 1968.&lt;/ref&gt; వీరు సంస్కృతికి సంబంధించి ప్రబలంగా ఉన్న ఆధునిక విధానాలను, లలిత కళల సంప్రదాయ దృక్పథాలను సవాలు చేస్తున్న యువ చిత్రకారులు, శిల్పులు, వాస్తుశిల్పులు, రచయితలు, విమర్శకుల సమూహం. వీరి సమూహ చర్చలు సామూహిక ప్రకటనలు, చలనచిత్రాలు, ఉత్పత్తి రూపకల్పన, కామిక్ స్ట్రిప్స్, సైన్స్ ఫిక్షన్, సాంకేతికత వంటి అంశాల నుండి పాప్ సంస్కృతి ప్రభావాలపై కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి. 1952లో జరిగిన మొదటి ఇండిపెండెంట్ గ్రూప్ సమావేశంలో సహ వ్యవస్థాపక సభ్యుడు, కళాకారుడు, శిల్పి ఎడ్వర్డో పాలోజ్జి 1947, 1949 మధ్య పారిస్‌లో ఉన్న సమయంలో తను సమీకరించిన ''బంక్!'' అనే కోల్లెజ్‌ల శ్రేణిని ఉపయోగించి ఒక ఉపన్యాసాన్ని అందించాడు.&lt;ref name=&quot;pop&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;mod&quot; /&gt; ప్రకటనలు, కామిక్ పుస్తక పాత్రలు, పత్రికల ముఖచిత్రాలు, భారీగా ఉత్పత్తి చేయబడిన వివిధ గ్రాఫిక్స్ వంటి &quot;కనుగొనబడిన వస్తువుల&quot; ఈ పదార్థం ఎక్కువగా ''అమెరికన్'' జనాదరణ పొందిన సంస్కృతికి ప్రాతినిధ్యం వహించింది. ఆ ప్రదర్శనలోని కోల్లెజ్‌లలో పాలోజ్జి ''ఐ వాజ్ ఎ రిచ్ మాన్స్ ప్లేథింగ్'' (1947) ఒకటి, దీనిలో &quot;పాప్&quot; అనే పదం మొదటిసారిగా ఉపయోగించబడింది, ఇది రివాల్వర్ నుండి వెలువడే పొగ మేఘంలో కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;pop&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.tate.org.uk/art/artworks/paolozzi-i-was-a-rich-mans-plaything-t01462 |title='I was a Rich Man's Plaything', Sir Eduardo Paolozzi |publisher=Tate |date=2015-12-10 |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt; 1952లో పాలోజ్జి ప్రారంభ ప్రదర్శన తర్వాత, IG ప్రధానంగా అమెరికన్ జనాదరణ పొందిన సంస్కృతి, ముఖ్యంగా సామూహిక ప్రకటనల చిత్రాలపై దృష్టి సారించింది.&lt;ref name=&quot;high&quot; /&gt;

జాన్ మెక్‌హేల్ కుమారుడు తెలిపిన ప్రకారం, &quot;పాప్ ఆర్ట్&quot; అనే పదాన్ని మొదటగా అతని తండ్రి 1954లో ఫ్రాంక్ కోర్డెల్‌తో జరిపిన సంభాషణలో ఉపయోగించాడు,&lt;ref name=&quot;Warholstars.org&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.warholstars.org/articles/johnmchale/johnmchale.html |title=John McHale |website=Warholstars.org |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt; అయితే ఇతర మూలాలు దీని మూలాన్ని బ్రిటిష్ విమర్శకుడు లారెన్స్ అలోవేకు ఆపాదించాయి.&lt;ref&gt;&quot;Pop art&quot;, ''A Dictionary of Twentieth-Century Art'', Ian Chilvers. Oxford University Press, 1998.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Pop art&quot;, ''The Concise Oxford Dictionary of Art Terms'', Michael Clarke, Oxford University Press, 2001.&lt;/ref&gt; (రెండు వాదనలు 1955 మధ్య నాటికి ఇండిపెండెంట్ గ్రూప్ చర్చలలో ఈ పదం ఉపయోగించబడిందని అంగీకరిస్తున్నాయి.)

ఆ తర్వాత &quot;పాప్ ఆర్ట్&quot; అనే పేరును 1955లో జరిగిన IG రెండవ సెషన్‌లో సభ్యులు చర్చలలో ఉపయోగించారు, 1956లో ఆర్క్ మ్యాగజైన్‌లో IG సభ్యులు అలిసన్, పీటర్ స్మిత్‌సన్ రాసిన &quot;బట్ టుడే వి కలెక్ట్ యాడ్స్&quot; అనే వ్యాసంలో &quot;పాప్ ఆర్ట్&quot; అనే నిర్దిష్ట పదం మొదటిసారిగా ప్రచురించబడింది.&lt;ref&gt;Alison and Peter Smithson, &quot;But Today We Collect Ads&quot;, reprinted on page 54 in ''Modern Dreams The Rise and Fall of Pop'', published by ICA and MIT, {{ISBN|0-262-73081-2}}&lt;/ref&gt; అయితే, బ్రిటిష్ కళా విమర్శకుడు/క్యూరేటర్ లారెన్స్ అలోవే 1958లో రాసిన ''ది ఆర్ట్స్ అండ్ ది మాస్ మీడియా'' అనే వ్యాసానికి తరచుగా ఈ పదం ఘనత ఇవ్వబడుతుంది, అయినప్పటికీ అతను ఉపయోగించిన ఖచ్చితమైన భాష &quot;జనాదరణ పొందిన సామూహిక సంస్కృతి&quot;.&lt;ref&gt;Lawrence Alloway, &quot;The Arts and the Mass Media,&quot; Architectural Design &amp; Construction, February 1958.&lt;/ref&gt; &quot;అంతేకాకుండా, అప్పట్లో నేను ఉద్దేశించినది ఇప్పుడు అర్థం కాదు. నేను సామూహిక మాధ్యమాల ఉత్పత్తులను సూచించడానికి ఈ పదాన్ని, అలాగే 'పాప్ కల్చర్'ను ఉపయోగించాను, జనాదరణ పొందిన సంస్కృతిని ఆకర్షించే కళాఖండాలకు కాదు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, 1954–55, 1957 శీతాకాలం మధ్య ఎప్పుడో ఈ పదం సంభాషణలో ప్రాచుర్యం పొందింది...&quot;&lt;ref name=&quot;Honnef&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=KRtCl1nFSV8C&amp;dq=%22term+pop+art%22&amp;pg=PA6 Klaus Honnef, ''Pop Art''], [[Taschen]], 2004, p. 6, {{ISBN|3822822183}}&lt;/ref&gt; అయినప్పటికీ లలిత కళలలో సామూహిక సంస్కృతి చిత్రాలను చేర్చడాన్ని సమర్థించిన ప్రముఖ విమర్శకులలో అలోవే ఒకరు. 1966లో అలోవే ఈ నిబంధనలను స్పష్టం చేశాడు, అప్పటికే పాప్ ఆర్ట్ కళా పాఠశాలలు, చిన్న గ్యాలరీల నుండి కళా ప్రపంచంలో ఒక ప్రధాన శక్తిగా మారింది. కానీ దాని విజయం ఇంగ్లాండ్‌లో లేదు. ఆచరణాత్మకంగా ఏకకాలంలో, స్వతంత్రంగా, న్యూయార్క్ నగరం పాప్ ఆర్ట్‌కు కేంద్రంగా మారింది.&lt;ref name=&quot;Honnef&quot; /&gt;

లండన్‌లో 1960లో రాయల్ సొసైటీ ఆఫ్ బ్రిటిష్ ఆర్టిస్ట్స్ (RBA) యువ ప్రతిభావంతుల వార్షిక ప్రదర్శన మొట్టమొదటిసారిగా అమెరికన్ పాప్ ప్రభావాలను చూపించింది. జనవరి 1961లో జరిగిన అత్యంత ప్రసిద్ధ RBA-''యంగ్ కాంటెంపరరీస్'' డేవిడ్ హాక్నీ, అమెరికన్ R B కిటాజ్, న్యూజిలాండర్ బిల్లీ ఆపిల్, అలెన్ జోన్స్, డెరెక్ బోషియర్, జో టిల్సన్, ప్యాట్రిక్ కౌల్‌ఫీల్డ్, పీటర్ ఫిలిప్స్, పౌలిన్ బోటీ, పీటర్ బ్లేక్‌లకు గుర్తింపు తెచ్చిపెట్టింది; ఆపిల్ 1961, 1962 యంగ్ కాంటెంపరరీస్ ప్రదర్శనల కోసం పోస్టర్లు, ఆహ్వానాలను రూపొందించాడు.&lt;ref name=&quot;Barton 2010 11–21&quot;&gt;{{cite book|last=Barton|first=Christina|title=Billy Apple: British and American Works 1960–69|year=2010|publisher=The Mayor Gallery|location=London|isbn=978-0-9558367-3-2|pages=11–21}}&lt;/ref&gt; హాక్నీ, కిటాజ్, బ్లేక్ అదే సంవత్సరంలో లివర్‌పూల్‌లో జరిగిన జాన్-మూర్స్-ఎగ్జిబిషన్‌లో బహుమతులు గెలుచుకున్నారు. ఆపిల్, హాక్నీ రాయల్ కాలేజ్ 1961 వేసవి సెలవుల్లో కలిసి న్యూయార్క్ వెళ్లారు, అప్పుడే ఆపిల్ మొదటిసారి ఆండీ వార్హోల్‌ను కలిశాడు - తరువాత వారిద్దరూ అమెరికాకు వెళ్లారు, ఆపిల్ న్యూయార్క్ పాప్ ఆర్ట్ రంగంలో పాలుపంచుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Barton 2010 11–21&quot; /&gt;

== అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు ==
[[దస్త్రం:Campbell's Soup Cans by Andy Warhol.jpg|thumb|ఆండీ వార్హోల్, ''క్యాంప్‌బెల్స్ సూప్ క్యాన్స్'', 1962]]
పాప్ ఆర్ట్ 1950ల ప్రారంభంలో మొదలైనప్పటికీ, అమెరికాలో దానికి 1960ల కాలంలో అత్యంత గొప్ప ప్రోత్సాహం లభించింది. హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లోని వాడ్స్‌వర్త్ అథీనియంలో జరిగిన ఒక ప్రదర్శనపై ఆగస్టు 1962 సమీక్షలో, ప్రముఖ కనెక్టికట్ సేకరణల నుండి తీసుకోబడిన సమకాలీన అమెరికన్ పనుల సర్వేలో &quot;పాప్&quot; లేదా &quot;పర్యావరణ&quot; కళగా పిలువబడే దాని ఆవిర్భావాన్ని ''ది న్యూయార్క్ టైమ్స్'' గుర్తించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |last=Preston |first=Stuart |date=1962-08-19 |title=HARTFORD GALAXY; Exceptional Shows of Art Past and Present at Wadsworth Atheneum |url=https://www.nytimes.com/1962/08/19/archives/hartford-galaxy-exceptional-shows-of-art-past-and-present-at.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |date=1962-08-07 |title=Abstract Art Being Given Its Chance at Atheneum |url=https://www.newspapers.com/article/hartford-courant-abstract-art-being-give/191668874/ |access-date=2026-02-21 |work=Hartford Courant |pages=11}}&lt;/ref&gt; ఈ సమీక్ష రాయ్ లిచ్టెన్‌స్టీన్ కామిక్-స్ట్రిప్ చిత్రాలను, జేమ్స్ రోసెన్‌క్విస్ట్ బిల్‌బోర్డ్-ఆధారిత పెయింటింగ్‌ను, ఆండీ వార్హోల్ పదేపదే గీసిన క్యాంప్‌బెల్స్ సూప్ క్యాన్‌లను ప్రముఖంగా చూపించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ఇది ఈ పరిణామాలను గడిచిపోయే రెచ్చగొట్టే చర్యలుగా కాకుండా &quot;సామాజికంగా పాయింట్‌కి ఉండే కళ వైపు పెద్ద అడుగులు&quot;గా అభివర్ణించింది, నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదానికి పాప్ ఆర్ట్ విసిరిన సవాలును, సామూహిక సంస్కృతిని అది స్వీకరించడాన్ని ముందస్తు విమర్శనాత్మక గుర్తింపును సూచించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

&quot;పాప్ ఆర్ట్&quot; అనే పదాన్ని అధికారికంగా డిసెంబర్ 1962లో ప్రవేశపెట్టారు; ఆ సందర్భం మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్ నిర్వహించిన &quot;సింపోజియం ఆన్ పాప్ ఆర్ట్&quot;.&lt;ref name=&quot;SchermanTony&quot;&gt;Scherman, Tony. &quot;When Pop Turned the Art World Upside Down.&quot; ''American Heritage'' 52.1 (February 2001), 68.&lt;/ref&gt; ఈ సమయానికి అమెరికన్ ప్రకటనలు ఆధునిక కళకు చెందిన అనేక అంశాలను స్వీకరించాయి, అత్యంత అధునాతన స్థాయిలో పనిచేశాయి. తత్ఫలితంగా అమెరికన్ కళాకారులు చక్కగా రూపొందించిన, తెలివైన వాణిజ్య సామగ్రి నుండి కళను దూరం చేసే నాటకీయ శైలుల కోసం లోతుగా వెతకవలసి వచ్చింది.&lt;ref name=&quot;high&quot; /&gt; బ్రిటిష్ వారు అమెరికన్ జనాదరణ పొందిన సంస్కృతి చిత్రాలను కొంత దూర దృక్పథంతో చూసినందున, వారి అభిప్రాయాలు తరచుగా శృంగార, భావోద్వేగ, హాస్యభరితమైన అర్థాలతో నిండి ఉండేవి. దీనికి విరుద్ధంగా భారీగా ఉత్పత్తి చేయబడిన విభిన్న చిత్రాలతో ప్రతిరోజూ బాంబు దాడికి గురవుతున్న అమెరికన్ కళాకారులు సాధారణంగా మరింత ధైర్యవంతమైన, దూకుడుతో కూడిన పనులను ఉత్పత్తి చేశారు.&lt;ref name=&quot;mod&quot; /&gt;

చరిత్రకారుడు, క్యూరేటర్, విమర్శకుడు హెన్రీ గెల్డ్జాహ్లెర్ ప్రకారం, &quot;రే జాన్సన్ కోల్లెజ్‌లు ''ఎల్విస్ ప్రెస్లీ నంబర్ 1'', ''జేమ్స్ డీన్'' పాప్ ఉద్యమానికి ప్లైమౌత్ రాక్‌గా నిలిచాయి.&quot;&lt;ref&gt;[[Henry Geldzahler|Geldzahler, Henry]] in ''Pop Art: 1955–1970'' catalogue, [[Art Gallery of New South Wales]], Sydney, 1985&lt;/ref&gt; రచయిత్రి లూసీ లిప్పార్డ్ &quot;ఎల్విస్ ... మార్లిన్ మన్రో [కోల్లెజ్‌లు] ... వార్హోలియన్ పాప్‌కు నాంది పలికాయి&quot; అని రాసింది.&lt;ref&gt;Lippard, Lucy in Ray Johnson: Correspondences catalogue, Wexner Center/Whitney Museum, 2000&lt;/ref&gt; జాన్సన్ గ్రాఫిక్ డిజైనర్‌గా పనిచేశాడు, తన సమకాలీనుల వలె పెద్దగా పనిచేయకుండా కవర్‌లలో కత్తిరింపులు, డ్రాయింగ్‌లను నింపడం ద్వారా చిన్నగా పనిచేస్తూ తన &quot;న్యూయార్క్ కరస్పాండెన్స్ స్కూల్&quot; వ్యవస్థాపకుడిగా మెయిల్ ఆర్ట్ పితామహుడిగా పేరు పొందాడు.&lt;ref&gt;Bloch, Mark. [https://www.panmodern.com/Ray.html &quot;An Illustrated Introduction to Ray Johnson 1927–1995&quot;], 1995&lt;/ref&gt; జనవరి 1958 నాటి ''ఆర్ట్ న్యూస్'' సంచికలోని ముఖచిత్రం గురించిన ఒక గమనిక &quot;[జాస్పర్] జాన్స్ మొదటి వన్-మ్యాన్ షో ... రౌషెన్‌బర్గ్, ట్వోంబ్లీ, కప్రావ్, రే జాన్సన్ వంటి ప్రసిద్ధ సహోద్యోగులతో అతనిని ఉంచుతుంది&quot; అని ఎత్తి చూపింది.&lt;ref&gt;Author unknown. &quot;(Table of contents, Untitled note about cover.)&quot;, Art News, vol. 56, no. 9, January 1958&lt;/ref&gt;

నిజానికి, అమెరికా పాప్ ఆర్ట్ పదజాలం స్థాపనలో మరొక ఇద్దరు ముఖ్యమైన కళాకారులు చిత్రకారులు జాస్పర్ జాన్స్, రాబర్ట్ రౌషెన్‌బర్గ్.&lt;ref name=&quot;mod&quot; /&gt; రౌషెన్‌బర్గ్ కర్ట్ ష్విట్టర్స్, ఇతర దాదా కళాకారుల మునుపటి పనుల ద్వారా ప్రభావితమయ్యాడు, &quot;పెయింటింగ్ కళ, జీవితం రెండింటికీ సంబంధించినది&quot; అనే అతని నమ్మకం అతని కాలం నాటి ఆధిపత్య ఆధునికవాద దృక్పథాన్ని సవాలు చేసింది.&lt;ref&gt;Rauschenberg, Robert; Miller, Dorothy C. (1959). [https://www.worldcat.org/oclc/748990996 &lt;nowiki&gt;Sixteen Americans [exhibition]&lt;/nowiki&gt;]. New York: Museum of Modern Art. p. 58. {{ISBN|978-0029156704}}. [[OCLC (identifier)|OCLC]] 748990996. &quot;Painting relates to both art and life. Neither can be made. (I try to act in that gap between the two.)&quot;&lt;/ref&gt; అతని కంబైన్స్‌లో విసిరివేయబడిన రెడీమేడ్ వస్తువుల వాడకం, అతని పెయింటింగ్స్‌లో పాప్ సంస్కృతి చిత్రాలు అమెరికాలో ప్రతిరోజూ జరిగే సమకాలీన సంఘటనలతో అతని రచనలను అనుసంధానించాయి.&lt;ref name=&quot;mod&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|date=1963-05-03|title=Art: Pop Art – Cult of the Commonplace|language=en-US|magazine=Time|url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,828186,00.html|access-date=2020-07-07|issn=0040-781X|quote=Robert Rauschenberg, 37, remembers an art teacher who 'taught me to think, &quot;Why not?&quot;' Since Rauschenberg is considered to be a pioneer in pop art, this is probably where the movement went off on its particular tangent. Why not make art out of old newspapers, bits of clothing, Coke bottles, books, skates, clocks?}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Irving Sandler|Sandler, Irving H.]] ''The New York School: The Painters and Sculptors of the Fifties,'' New York: Harper &amp; Row, 1978. {{ISBN|0-06-438505-1}} pp. 174–195, ''Rauschenberg and Johns''; pp. 103–111, ''Rivers and the gestural realists''.&lt;/ref&gt; 1962–64 నాటి పెయింటింగ్‌లు ''లైఫ్'', ''న్యూస్‌వీక్'', ''నేషనల్ జియోగ్రాఫిక్'' నుండి సిల్క్‌స్క్రీన్ చేయబడిన పత్రిక కత్తిరింపులతో వ్యక్తీకరణ బ్రష్‌వర్క్‌ను కలిపాయి. జాన్స్ గీసిన జెండాలు, లక్ష్యాలు, సంఖ్యలు, అమెరికా పటాల పెయింటింగ్‌లు, అలాగే ఏల్ క్యాన్‌ల త్రిమితీయ చిత్రణలు కళలో ప్రాతినిధ్యం గురించిన ప్రశ్నలపై దృష్టిని ఆకర్షించాయి.&lt;ref name=&quot;Met&quot;&gt;{{cite web |last=Rosenthal |first=Nan |author-link=Nan Rosenthal |date=October 2004 |title=Jasper Johns (born 1930) In ''Heilbrunn Timeline of Art History'' |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/john/hd_john.htm |access-date=2 May 2021 |website=The [[Metropolitan Museum of Art]]}}&lt;/ref&gt; 1950ల కాలంలో జాన్స్, రౌషెన్‌బర్గ్ చేసిన పనులను తరచుగా నియో-దాదా అని పిలుస్తారు, 1960ల ప్రారంభంలో విస్తరించిన నమూనా అమెరికన్ పాప్ ఆర్ట్ నుండి ఇది దృశ్యమానంగా భిన్నంగా ఉంటుంది.&lt;ref&gt;Robert Rosenblum, &quot;Jasper Johns&quot; ''Art International'' (September 1960): 75.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hapgood,  Susan, ''Neo-Dada: Redefining Art, 1958–62''. New York: Universe Books, 1994.&lt;/ref&gt;

అమెరికన్ పాప్ ఆర్ట్‌కు రాయ్ లిచ్టెన్‌స్టీన్ కూడా అంతే ముఖ్యమైనవాడు. అతని పని, పేరడీని అతను ఉపయోగించిన తీరు బహుశా పాప్ ఆర్ట్ ప్రాథమిక ఆవరణను ఇతరులకన్నా మెరుగ్గా నిర్వచిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;mod&quot; /&gt; పాత-కాలపు కామిక్ స్ట్రిప్‌ను ఇతివృత్తంగా ఎంచుకుని, లిచ్టెన్‌స్టీన్ సున్నితమైన రీతిలో పేరడీ చేస్తూనే కఠినమైన, కచ్చితమైన కూర్పును ఉత్పత్తి చేశాడు. DC కామిక్స్ ''సీక్రెట్ హార్ట్స్'' #83 ప్రధాన కథనం నుండి తీసుకోబడిన ''డ్రౌనింగ్ గర్ల్'' (1963) వంటి అతని అత్యంత ప్రసిద్ధ రచనలలో లిచ్టెన్‌స్టీన్ ఆయిల్, మాగ్నా పెయింట్ ఉపయోగించాడు.&lt;ref name=&quot;rlf-Hendrickson31&quot;&gt;{{cite book|last=Hendrickson|first=Janis|title=Roy Lichtenstein|year=1988|publisher=Benedikt Taschen|location=Cologne, Germany|isbn=3-8228-0281-6|page=31}}&lt;/ref&gt; అతని పని ఫోటోగ్రాఫిక్ పునరుత్పత్తి ద్వారా సృష్టించబడినట్లుగా నిర్దిష్ట రంగులను సూచించడానికి మందపాటి రూపురేఖలు, ముదురు రంగులు, బెన్-డే చుక్కలను కలిగి ఉంటుంది. లిచ్టెన్‌స్టీన్ మాట్లాడుతూ, &quot;[నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదులు] కాన్వాస్‌పై వస్తువులను ఉంచారు, వారు చేసినదానికి, రంగు స్థానాలకు, పరిమాణాలకు ప్రతిస్పందించారు. నా శైలి పూర్తిగా భిన్నంగా కనిపిస్తుంది, కానీ గీతలను గీయడం స్వభావం చాలా వరకు ఒకే విధంగా ఉంటుంది; నాది పొల్లాక్ లేదా క్లైన్ వలె కాలిగ్రాఫిక్‌గా కనిపించదు.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Kimmelman |first=Michael |date=30 September 1997 |title=Roy Lichtenstein, Pop Master, Dies at 73 |work=[[The New York Times]] |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B03E0DF103AF933A0575AC0A961958260&amp;sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=3 |access-date=12 November 2007}}&lt;/ref&gt; 
[[దస్త్రం:Campbell's Tomato Juice Box. 1964. Synthetic polymer paint and silkscreen ink on wood.jpg|thumb|ఆండీ వార్హోల్, ''క్యాంప్‌బెల్స్ టొమాటో జ్యూస్ బాక్స్'', 1964]]
1964లో ''ది అబ్జర్వర్'' ద్వారా &quot;పాప్ ఆర్ట్ ఆవిష్కర్త&quot;గా పిలువబడిన ఆండీ వార్హోల్ విస్తృతంగా ఉద్యమంలో కేంద్ర వ్యక్తిగా పరిగణించబడ్డాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Egginton |first=Joyce |date=1964-10-11 |title=Mr Apples apples cost £180 |url=https://www.newspapers.com/article/the-observer-the-american-supermarket-ex/188294999/ |access-date=2026-02-20 |work=The Observer |pages=2}}&lt;/ref&gt; కళా విమర్శకుడు ఆర్థర్ డాంటో ఒకసారి అతనిని &quot;కళా చరిత్ర ఉత్పత్తి చేసిన తాత్విక మేధావికి అత్యంత దగ్గరి వాడు&quot; అని పిలిచాడు.&lt;ref name=&quot;SchermanTony&quot; /&gt; వార్హోల్ పాప్‌ను దృశ్యమాన శైలికి మించి సాంస్కృతిక దృగ్విషయంగా నెట్టాడు, తన ఫ్యాక్టరీ స్టూడియో, బహిరంగ వ్యక్తిత్వం ద్వారా కళ, కీర్తి, వాణిజ్యాన్ని విలీనం చేశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Anderson |first=James |date=March 19, 2020 |title=7 things Andy Warhol pioneered beyond pop art |url=https://i-d.co/article/7-things-andy-warhol-pioneered-tate-modern/ |access-date=2026-02-20 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; 1960ల కాలంలో పాప్ ఆర్ట్ పెయింటింగ్‌లు, అండర్‌గ్రౌండ్ చలనచిత్రాలను నిర్మించడం ప్రారంభించడానికి ముందు వార్హోల్ విజయవంతమైన వాణిజ్య ఇలస్ట్రేటర్, ప్రకటనలు, పుస్తకం, రికార్డ్ కవర్‌లను గీశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hubert |first=Craig |date=2018-11-07 |title=Andy Warhol Made Hundreds of Movies During His Career. Here Are the 9 That Changed Film History |url=https://news.artnet.com/art-world/andy-warhol-films-1387729 |access-date=2026-02-20 |website=Artnet News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-06-07 |title=How Warhol's Handmade Art Shaped His Famed Pop Factory |url=https://news.artnet.com/multimedia/how-warhols-handmade-art-shaped-his-famed-pop-factory-2497323 |access-date=2026-02-20 |website=Artnet News |language=en-US}}&lt;/ref&gt; మార్లిన్ మన్రో, ఎల్విస్ ప్రెస్లీ వంటి ప్రసిద్ధులపై అతను వేసిన సిల్క్‌స్క్రీన్ పోర్ట్రెయిట్‌లు సామూహిక-మాధ్యమాల చిత్రాలను కీర్తి, వినియోగదారుల సంస్కృతిని పరిశీలించే ధైర్యవంతమైన, సీరియలైజ్డ్ వర్క్‌లుగా మార్చాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cumming |first=Laura |date=2020-03-15 |title=Andy Warhol review – hurrying through the masterworks |url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2020/mar/15/andy-warhol-tate-modern-review |access-date=2026-02-20 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; అతని ''క్యాంప్‌బెల్స్ టొమాటో జ్యూస్ బాక్స్''లో కనిపించే విధంగా, రిటైల్ షిప్పింగ్ బాక్స్ వెలుపల ఉన్న లేబులింగ్ కూడా ఇతివృత్తంగా మారింది, ఇది రోజువారీ వాణిజ్య చిత్రాలను పాప్ ఆర్ట్ స్వీకరించడాన్ని నొక్కి చెబుతుంది. వార్హోల్ తరువాత 1980ల నాటి కీత్ హేరింగ్, కెన్నీ షార్ఫ్‌లతో సహా పాప్ కళాకారుల కొత్త తరానికి మార్గనిర్దేశం చేసి ప్రభావితం చేశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Baitel |first=Shai |date=2025-02-18 |title=Kenny Scharf on Trash, Artificial Intelligence, and the Golden Days of New York |url=https://www.interviewmagazine.com/art/kenny-scharf-on-trash-artificial-intelligence-and-the-golden-days-of-new-york |access-date=2026-02-20 |website=Interview Magazine |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Haring |first=Keith |url=http://archive.org/details/keithharingjourn00hari |title=Keith Haring Journals |date=1996 |publisher=Viking |others= |isbn=978-0-670-84774-7 |location=New York |pages=97 |quote=Andy has been a big influence as an example of both what to be and what not to be. I have learned a lot of things from Andy about how to deal with people and how to deal with 'the public' and the public's 'image' of me.}}&lt;/ref&gt;

=== ప్రారంభ U.S. ప్రదర్శనలు ===
నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదం నుండి నిర్ణయాత్మక మార్పును సూచించే ముఖ్యమైన ప్రదర్శనలు, గ్యాలరీ ప్రెజెంటేషన్ల శ్రేణి ద్వారా పాప్ ఆర్ట్ 1950ల చివరిలో, 1960ల ప్రారంభంలో ఉద్భవించింది. 1959, 1960లో క్లేస్ ఓల్డెన్‌బర్గ్, జిమ్ డైన్, టామ్ వెస్సెల్‌మాన్ న్యూయార్క్‌లోని జడ్సన్ గ్యాలరీలో ప్రారంభ ప్రదర్శనలు చేశారు.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Pearlman |first=Ellen |date=2012-02-14 |title=When New York Was Really Happening |url=https://hyperallergic.com/happenings-new-york-1958-1963-pace-gallery/ |access-date=2026-02-20 |website=Hyperallergic |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Osterwold |first=Tilman |url=https://www.google.com/books/edition/Pop_Art/hRsFjSHBuKUC?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=Claes+Oldenburg,+Jim+Dine,+and+Tom+Wesselmann+Judson+Gallery+1959&amp;pg=PA100&amp;printsec=frontcover |title=Pop Art |date=2003 |publisher=Taschen |isbn=978-3-8228-2070-4 |pages=100 |language=en}}&lt;/ref&gt; అదే సమయంలో, మార్తా జాక్సన్ గ్యాలరీ హన్స్ అర్ప్, కర్ట్ ష్విట్టర్స్, జాస్పర్ జాన్స్, రాబర్ట్ రౌషెన్‌బర్గ్, ఓల్డెన్‌బర్గ్, డైన్ వంటి కళాకారులను కలిగి ఉన్న ''న్యూ మీడియా – న్యూ ఫార్మ్స్'' (1960)లో ప్రయోగాత్మక సమీకరణ, ఇన్‌స్టాలేషన్ వర్క్‌ను ప్రదర్శించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Canaday |first=John |date=1960-06-07 |title=Art: A Wild, but Curious, End-of-Season Treat; Jackson's Offers 'New Media, New Forms' Dada-Surrealism Marks 72-Object Display |url=https://www.nytimes.com/1960/06/07/archives/art-a-wild-but-curious-endofseason-treat-jacksons-offers-new-media.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; 1961లో జాక్సన్ ''ఎన్విరాన్‌మెంట్స్, సిట్యువేషన్స్, స్పేసెస్''ను నిర్వహించింది, రోజువారీ పదార్థాలు, వినియోగదారు చిత్రాలను పాప్ ఆర్ట్ ఆలింగనం చేసుకోవడానికి వేదికగా నిలిచిన లీనమయ్యే, వస్తువు-ఆధారిత కళా అభ్యాసాలను మరింత ముందుకు తీసుకెళ్లింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

డిసెంబర్ 1961లో ఓల్డెన్‌బర్గ్ మాన్‌హాటన్ లోయర్ ఈస్ట్ సైడ్‌లో ''ది స్టోర్''ని తెరిచాడు, ఇది వినియోగదారు వస్తువులను పోలి ఉండే చేతితో తయారు చేసిన శిల్పాల నెల రోజుల ఇన్‌స్టాలేషన్.&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times&quot;&gt;{{Cite web |last=McKenna |first=Kristine |date=1995-07-02 |title=Art : When Bigger Is Better : Claes Oldenburg has spent the past 35 years blowing up and redefining everyday objects, all in the name of getting art off its pedestal. |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-07-02-ca-19310-story.html |access-date=2026-02-20 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt; లూకాస్ సమరాస్, టామ్ వెస్సెల్‌మాన్, కరోలీ ష్నీమాన్, ఓవిండ్ ఫాల్‌స్ట్రోమ్, రిచర్డ్ ఆర్ట్స్‌ష్వాగర్ వంటి కళాకారులతో కూడిన అతని సంబంధిత &quot;రే గన్ థియేటర్&quot; సంఘటనలు కళ, దైనందిన జీవితం మధ్య ఉన్న సాంప్రదాయిక భేదాలను సవాలు చేశాయి.&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times&quot; /&gt; ఈ పరిణామాలు యాక్షన్ పెయింటింగ్ అంతర్దృష్టి తత్వం నుండి సామూహిక సంస్కృతీతో మరింత బహిర్ముఖ నిమగ్నత వైపు మళ్లడాన్ని సూచించాయి.

జూలై 1962లో ఆండీ వార్హోల్ లాస్ ఏంజెల్స్‌లోని ఇర్వింగ్ బ్లమ్స్ ఫెరుస్ గ్యాలరీలో తన మొదటి ఏకవ్యక్తి ప్రదర్శనను నిర్వహించాడు, ఇందులో 32 ''క్యాంప్‌బెల్స్ సూప్ క్యాన్స్‌''ను ప్రదర్శించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rozzo |first=Mark |date=2018-11-05 |title=How the Campbell’s Soup Paintings Became Andy Warhol’s Meal Ticket |url=https://www.vanityfair.com/style/2018/11/andy-warhols-campbells-soup-paintings-exhibition |access-date=2026-02-20 |website=Vanity Fair |language=en-US}}&lt;/ref&gt; అదే నెలలో హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లోని వాడ్స్‌వర్త్ అథీనియంలో జరిగిన ''అమెరికన్ పెయింటింగ్ అండ్ స్కల్ప్చర్ ఫ్రమ్ కనెక్టికట్ కలెక్షన్స్'' ప్రదర్శనలో వార్హోల్, ఓల్డెన్‌బర్గ్ వంటి పాప్ కళాకారుల పనులు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=July 23, 1962 |title=Museum To Show Art Of 5 State Families |url=https://www.newspapers.com/article/bridgeport-telegram-museum-to-show-art-o/193187843/ |work=The Bridgeport Telegram |pages=8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; కొన్ని నెలల తర్వాత వాల్టర్ హాప్స్ పసాదేనా ఆర్ట్ మ్యూజియంలో ''న్యూ పెయింటింగ్ ఆఫ్ కామన్ ఆబ్జెక్ట్స్''ను క్యూరేట్ చేశాడు, ఇది రాయ్ లిచ్టెన్‌స్టీన్, వార్హోల్, జిమ్ డైన్, వేన్ థీబాడ్, ఎడ్ రుస్చా, ఇతరులను కలిగి ఉన్న అమెరికన్ పాప్ ఆర్ట్‌కు అంకితం చేయబడిన మొదటి మ్యూజియం ప్రదర్శనగా విస్తృతంగా పరిగణించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Coplans |first=John |date=1962-11-01 |title=The New Paintings of Common Objects |url=https://www.artforum.com/features/the-new-paintings-of-common-objects-212213/ |access-date=2026-02-20 |website=Artforum |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 1962లో న్యూయార్క్‌లోని సిడ్నీ జానిస్ గ్యాలరీ యూరోపియన్ న్యూవియాక్స్ రియలిస్ట్‌లతో అమెరికన్ పాప్ ఆర్టిస్టులను ఒకచోట చేర్చి మైలురాయి అయిన ''ఇంటర్నేషనల్ ఎగ్జిబిషన్ ఆఫ్ ది న్యూ రియలిస్ట్స్''ను నిర్వహించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=O'Doherty |first=Brian |date=1962-10-31 |title=Art: Avant-Garde Revolt; 'New Realists' Mock U.S. Mass Culture in Exhibition at Sidney Janis Gallery |url=https://www.nytimes.com/1962/10/31/archives/art-avantgarde-revolt-new-realists-mock-us-mass-culture-in.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; ఈ ప్రదర్శన పాప్ ఆర్ట్ ఆధిపత్యాన్ని నిర్ధారించింది, మార్క్ రోత్కో, రాబర్ట్ మదర్‌వెల్‌తో సహా పలువురు నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదులను గ్యాలరీ నుండి నిష్క్రమించేలా చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Salisbury |first=Stephan |date=2016-02-23 |title=Pow! The Art Museum goes Pop! |url=https://www.inquirer.com/philly/entertainment/arts/20160223_Pow__The_Art_Museum_goes_Pop_.html |access-date=2026-02-20 |website=The Philadelphia Inquirer |language=en}}&lt;/ref&gt;
[[దస్త్రం:AAA-AAA lipplucy 27219.jpg|thumb|1964లో న్యూయార్క్ నగరంలోని బియాంచినీ గ్యాలరీలో ''ది అమెరికన్ సూపర్ మార్కెట్'' ప్రదర్శన]]
1963 నాటికి ప్రధాన న్యూయార్క్ సంస్థలు ఈ ఉద్యమాన్ని స్వీకరించాయి. గుగ్గెన్‌హీమ్ మ్యూజియం లారెన్స్ అలోవే చేత క్యూరేట్ చేయబడిన ''సిక్స్ పెయింటర్స్ అండ్ ది ఆబ్జెక్ట్''ను సమర్పించింది, ఇందులో డైన్, జాన్స్, లిచ్టెన్‌స్టీన్, రౌషెన్‌బర్గ్, రోసెన్‌క్విస్ట్, వార్హోల్ ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Times |first=Stuart Preston Special To the New York |date=1963-03-21 |title=On Display: All-Out Series of Pop Art; 'Six Painters and the Object' Exhibited at Guggenheim |url=https://www.nytimes.com/1963/03/21/archives/on-display-allout-series-of-pop-art-six-painters-and-the-object.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; వాణిజ్య గ్యాలరీలు పాప్ కళాకారులకు ఎక్కువగా ప్రాతినిధ్యం వహించాయి: గ్రీన్ గ్యాలరీ రోసెన్‌క్విస్ట్, జార్జ్ సెగల్, ఓల్డెన్‌బర్గ్, వెస్సెల్‌మాన్‌లను ప్రదర్శించింది; లియో కాస్టెల్లీ రౌషెన్‌బర్గ్, జాన్స్, లిచ్టెన్‌స్టీన్‌లకు ప్రాతినిధ్యం వహించాడు; ఫెరుస్ గ్యాలరీ వెస్ట్ కోస్ట్‌లో వార్హోల్, రుస్చాలను ప్రోత్సహించడం కొనసాగించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Shirey |first=David L. |date=1972-02-27 |title=Art: Former Avant‐Garde Gallery Remembered in Hofstra Show |url=https://www.nytimes.com/1972/02/27/archives/art-former-avantgarde-gallery-remembered-in-hofstra-show.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Muchnic |first=Suzanne |date=1996-02-01 |title=Leo Castelli, whose legendary career as an art dealer is being honored at the Gagosian Gallery, has seemingly seen it all. But at 88, he still has . . . : An Ageless Passion |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-02-01-ca-30943-story.html |access-date=2026-02-20 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mr Philip Delves Broughton |date=February 19, 2015 |title=The Exhibitionists of Ferus Gallery |url=https://www.mrporter.com/en-us/journal/lifestyle/the-exhibitionists-of-ferus-gallery-743474 |website=Mr Porter}}&lt;/ref&gt;

1964లో బియాంచినీ గ్యాలరీ ''ది అమెరికన్ సూపర్‌మార్కెట్''ను ప్రదర్శించింది, వార్హోల్, లిచ్టెన్‌స్టీన్, ఓల్డెన్‌బర్గ్, వెస్సెల్‌మాన్, ఇతరులు కళాకారులు తయారు చేసిన వినియోగదారు వస్తువులతో నిండిన ఎగ్జిబిషన్ స్థలాన్ని కిరాణా దుకాణంగా మార్చింది—కళ, వాణిజ్యం విలీనం అనే పాప్ ఆర్ట్ విధానానికి లీనమయ్యే ప్రదర్శన.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=1964-10-08 |title=Sale: Lettuce a la Metal and Turkey au Canvas; GALLERY MARKET HAWKS ART ON RYE; Store Display Is Set Up for Pop Food Creations |url=https://www.nytimes.com/1964/10/08/archives/sale-lettuce-a-la-metal-and-turkey-au-canvas-gallery-market-hawks-a.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; 1960ల మధ్య నాటికి పాప్ కళాకారులు స్థిరమైన వాణిజ్య, సంస్థాగత మద్దతును పొందారు, 1968 నాటికి సావో పాలో ప్రదర్శన ''ఎన్విరాన్‌మెంట్ U.S.A.: 1957–1967'' ఉద్యమంలోని ప్రముఖ వ్యక్తుల సమగ్ర సర్వేను ప్రదర్శించింది, సమకాలీన కళలో ఆధిపత్య శక్తిగా దాని ఏకీకరణను సూచిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Kramer |first=Hilton |date=1967-09-20 |title=Art: United States' Exhibition Dominates Sao Paulo's 9th Bienal; 45 Big Pop Pieces in 'Environment USA' |url=https://www.nytimes.com/1967/09/20/archives/art-united-states-exhibition-dominates-sao-paulos-9th-bienal-45-big.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

== ఫ్రాన్స్ ==

మిలన్‌లోని అపోలినైర్ గ్యాలరీలో మొదటి సామూహిక ప్రదర్శన సందర్భంగా కళా విమర్శకుడు పియర్ రెస్టానీ,&lt;ref&gt;Karl Ruhrberg, Ingo F. Walther, ''Art of the 20th Century'', Taschen, 2000, p. 518. {{ISBN|3-8228-5907-9}}&lt;/ref&gt; కళాకారుడు వైవ్స్ క్లీన్ 1960లో స్థాపించిన కళాత్మక ఉద్యమాన్ని ''నౌవియో రియలిజం'' (Nouveau réalisme) సూచిస్తుంది. పియరీ రెస్టానీ ఏప్రిల్ 1960లో సమూహం కోసం &quot;నిజమైన వాటిని గ్రహించే నౌవియో రియలిజం-కొత్త మార్గాలు&quot; అని ప్రకటిస్తూ &quot;కొత్త వాస్తవికత నిర్మాణాత్మక ప్రకటన&quot; పేరుతో అసలు మానిఫెస్టోను రాశాడు.&lt;ref name=&quot;Stremmel13&quot;&gt;Kerstin Stremmel, ''Realism'', Taschen, 2004, p. 13. {{ISBN|3-8228-2942-0}}&lt;/ref&gt; ఈ సంయుక్త ప్రకటనపై 27 అక్టోబర్ 1960న వైవ్స్ క్లీన్ వర్క్‌షాప్‌లో తొమ్మిది మంది సంతకం చేశారు: వైవ్స్ క్లీన్, అర్మాన్, మార్షల్ రేస్సే, పియర్ రెస్టానీ, డేనియల్ స్పోరి, జీన్ టింగెలీ, అల్ట్రా-లెట్రిస్ట్‌లు, ఫ్రాంకోయిస్ డుఫ్రెన్, రేమండ్ హైన్స్, జాక్వెస్ డి లా విల్లెగ్లే; 1961లో వారితో సీజర్ బాల్డాకిని, మిమ్మో రోటెల్లా, ఆపై నికి డి సెయింట్ ఫాల్, గెరార్డ్ డెస్చాంప్స్ చేరారు. కళాకారుడు క్రిస్టో సమూహంతో ప్రదర్శన ఇచ్చాడు. ఇది 1970లో రద్దు చేయబడింది.&lt;ref name=&quot;Stremmel13&quot; /&gt;

అమెరికన్ పాప్ ఆర్ట్ సమకాలీనమైనది-తరచుగా ఫ్రాన్స్‌లో దాని బదిలీగా భావించబడుతుంది-ఫ్లక్సస్, ఇతర సమూహాలతో పాటు కొత్త వాస్తవికత 1960ల కాలంలో అవాంట్-గార్డ్ అనేక పోకడలలో ఒకటి. సమూహం మొదట్లో ఫ్రెంచ్ రివేరాలోని నైస్‌ను తమ హోమ్ బేస్‌గా ఎంచుకుంది, ఎందుకంటే క్లీన్, అర్మాన్ ఇద్దరూ అక్కడే పుట్టారు; కొత్త వాస్తవికత తరచుగా చరిత్రకారులచే ఎకోల్ డి నైస్ ఉద్యమానికి ప్రారంభ ప్రతినిధిగా పరిగణించబడుతుంది.&lt;ref&gt;Rosemary M. O'Neill, ''Art and Visual Culture on the French Riviera, 1956–1971: The Ecole de Nice'', Ashgate, 2012, p. 93.&lt;/ref&gt; వారి ప్లాస్టిక్ భాష వైవిధ్యంగా ఉన్నప్పటికీ వారు తమ పనికి ఒక సాధారణ ఆధారాన్ని గ్రహించారు; రెస్టానీ ఉపయోగించిన పదాలలో దానికి సమానమైన వాస్తవికత ప్రత్యక్ష కేటాయింపు పద్ధతిగా ఇది ఉంది; &quot;పట్టణ, పారిశ్రామిక, ప్రకటనల వాస్తవికత కవితా రీసైక్లింగ్&quot;కి.&lt;ref&gt;60/90. ''Trente ans de Nouveau Réalisme, La Différence'', 1990, p. 76&lt;/ref&gt;

== స్పెయిన్ ==
స్పెయిన్‌లో పాప్ ఆర్ట్ అధ్యయనం ఇన్‌ఫార్మలిజం సంక్షోభం మూలాల నుండి ఉద్భవించిన &quot;కొత్త అలంకార&quot;తో ముడిపడి ఉంది. ఎడ్వర్డో అరోయో పర్యావరణంపై అతనికున్న ఆసక్తి, పెయింటింగ్ చరిత్ర, మాస్ మీడియా కమ్యూనికేషన్ రెండింటి చిహ్నాలను పొందుపరిచే మన మీడియా సంస్కృతిపై అతని విమర్శ, దాదాపుగా స్థాపించబడిన అన్ని కళాత్మక శైలుల పట్ల అతనికున్న అసహ్యం కారణంగా అతను పాప్ ఆర్ట్ ట్రెండ్‌కు సరిపోతాడని చెప్పవచ్చు. అయితే, అల్ఫ్రెడో అల్కైన్ తన కూర్పులలో జనాదరణ పొందిన చిత్రాలు, ఖాళీ స్థలాలను ఉపయోగించడం వల్ల &quot;పాప్&quot; ఆర్ట్‌లో అత్యంత ప్రామాణికమైన భాగంగా పరిగణించబడే స్పానిష్ కళాకారుడు.{{citation needed|date=March 2024}}

స్పానిష్ పాప్ ఆర్ట్ వర్గంలో 1964, 1981 మధ్య వాలెన్సియాలో ఉనికిలో ఉన్న మానోలో వాల్డెస్, రాఫెల్ సోల్బెస్ అనే కళాకారులచే ఏర్పడిన &quot;క్రానికల్ టీమ్&quot; (''ఎక్విపో క్రోనికా'') కూడా ఉంది. వారి ఉద్యమం కామిక్స్, పబ్లిసిటీ చిత్రాల వాడకం, చిత్రాలు, ఫోటోగ్రాఫిక్ కూర్పుల సరళీకరణ కారణంగా &quot;పాప్&quot; గా వర్గీకరించబడింది. చలనచిత్ర నిర్మాత పెడ్రో అల్మోడోవర్ 1970ల నాటి మాడ్రిడ్ &quot;లా మోవిడా&quot; ఉపసంస్కృతి నుండి తక్కువ బడ్జెట్ సూపర్ 8 పాప్ ఆర్ట్ సినిమాలను తీస్తూ ఉద్భవించాడు, అతను తదనంతరం అప్పటి మీడియాతో స్పెయిన్‌కు చెందిన ఆండీ వార్హోల్ అని పిలువబడ్డాడు. ''అల్మోడోవర్ ఆన్ అల్మోడోవర్'' పుస్తకంలో, 1950ల నాటి &quot;ఫన్నీ ఫేస్&quot; చిత్రం తన పనికి కేంద్ర ప్రేరణ అని చెప్పినట్లు ఉల్లేఖించబడింది. అల్మోడోవర్ చిత్రాలలో ఒక పాప్ ట్రేడ్‌మార్క్ ఏమిటంటే అతను ఎల్లప్పుడూ ఒక దృశ్యంలోకి చొప్పించడానికి ఒక నకిలీ వాణిజ్య ప్రకటనను ఉత్పత్తి చేస్తాడు.{{citation needed|date=March 2024}}

== న్యూజిలాండ్ ==
[[దస్త్రం:Pisupo lua afe (Corned beef 2000).jpg|thumb|మిచెల్ టఫెరీ ''పిసుపో లువా అఫే (కార్న్‌డ్ బీఫ్ 2000)'' (1994)]]
న్యూజిలాండ్‌లో పాప్ ఆర్ట్ ప్రధానంగా 1990ల నుండి అభివృద్ధి చెందింది, తరచుగా కివియానాతో అనుసంధానించబడింది. కివియానా అనేది మాంసం పైస్, కివీఫ్రూట్, ట్రాక్టర్లు, జాండల్స్, ఫోర్ స్క్వేర్ సూపర్‌మార్కెట్‌ల వంటి సాంప్రదాయిక కివి చిహ్నాలకు పాప్-సెంట్రిక్, ఆదర్శవంతమైన ప్రాతినిధ్యం; సాంస్కృతిక సందేశాలను సూచించడానికి దీనిలో స్వాభావికమైన క్యాంప్‌నెస్ తరచుగా అణచివేయబడుతుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Op + Pop|url=https://christchurchartgallery.org.nz/exhibitions/op-pop|access-date=2021-07-22|website=christchurchartgallery.org.nz}}&lt;/ref&gt; డిక్ ఫ్రిజెల్ ఒక ప్రసిద్ధ న్యూజిలాండ్ పాప్ కళాకారుడు, ఆధునిక సంస్కృతిని అనుకరించే మార్గాల్లో పాత కివియానా చిహ్నాలను ఉపయోగించడంలో ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఉదాహరణకు ఫ్రిజెల్ విదేశీ కళాకారుల పనిని అనుకరించడం ఆనందిస్తాడు, వారి పనులకు ఒక ప్రత్యేకమైన న్యూజిలాండ్ వీక్షణ లేదా ప్రభావాన్ని ఇస్తాడు. ప్రపంచంపై న్యూజిలాండ్ చారిత్రకంగా అణచివేయబడిన ప్రభావాన్ని చూపించడానికి ఇది చేయబడింది; ఈ విధంగా నేవ్ ఆర్ట్ ఏటెరోన్ పాప్ ఆర్ట్‌తో అనుసంధానించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dick Frizzell – Overview|url=https://thecentral.co.nz/artists/dick-frizzell/overview/|access-date=2021-07-22|website=The Central|language=en}}&lt;/ref&gt;

మిచెల్ టఫెరీ ప్రసిద్ధ రచన ''పిసుపో లువా అఫే (కార్న్‌డ్ బీఫ్ 2000)''తో ఉన్నట్లుగా, ఇది రాపిడి, డెడ్‌పాన్ మార్గంలో కూడా చేయవచ్చు. సమోవాన్ వంశానికి చెందిన టఫెరీ, ఎద్దును సూచించే ఈ పనిని ''పిసుపో'' అని పిలువబడే ప్రాసెస్ చేసిన ఆహార క్యాన్‌లతో నిర్మించాడు. పాశ్చాత్యేతర సంస్కృతులపై నియోకలోనియలిజం, జాత్యహంకారం ఇతివృత్తాలను టఫెరీ చేర్చినందున ఇది పాశ్చాత్య పాప్ ఆర్ట్ అసాధారణ రచన (పాశ్చాత్యులు సమోవాన్‌లపై తీసుకువచ్చిన ఆర్థిక ఆధారపడటాన్ని సూచించే ఫుడ్ క్యాన్‌ల ద్వారా సూచించబడింది). కాదనలేని స్వదేశీ దృక్కోణం అత్యంత సాధారణ స్వదేశీయేతర పాప్ ఆర్ట్ పనుల నుండి నిలబడేలా చేస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Collections Online – Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa|url=https://collections.tepapa.govt.nz/object/235630|access-date=2021-07-22|website=collections.tepapa.govt.nz}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Collections Online – Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa|url=https://collections.tepapa.govt.nz/topic/1110|access-date=2021-07-22|website=collections.tepapa.govt.nz}}&lt;/ref&gt; ఇలాంటి ఇతివృత్తాలతో వ్యవహరించే ఇతర న్యూజిలాండ్ పాప్ ఆర్టిస్టులు మావోరీ కళాకారులు మైఖేల్ పరేకోవ్హై, రూబెన్ ప్యాటర్సన్.

న్యూజిలాండ్ ప్రారంభ, ప్రసిద్ధ పాప్ కళాకారులలో ఒకరు బిల్లీ ఆపిల్, రాయల్ సొసైటీ ఆఫ్ బ్రిటిష్ ఆర్టిస్ట్స్ బ్రిటిష్-యేతర సభ్యులలో ఒకరు. డేవిడ్ హాక్నీ, అమెరికన్ ఆర్.బి. కిటాజ్, పీటర్ బ్లేక్ వంటి వారితో కలిసి జనవరి 1961 నాటి RBA ప్రదర్శన ''యంగ్ కాంటెంపరరీస్''లో ప్రదర్శించబడిన ఆపిల్, వేగంగా 1960ల ఐకానిక్ అంతర్జాతీయ కళాకారుడిగా మారాడు. అతను తన పేరు అయిన &quot;బిల్లీ ఆపిల్&quot;ని ఊహించుకోవడానికి ముందే ఇది జరిగింది, అతని పని అతని జన్మనామం బారీ బేట్స్ కింద ప్రదర్శించబడింది. అతను పేరుతో పాటు రూపంతో కూడా తనను తాను వేరు చేసుకోవాలని కోరుకున్నాడు, కాబట్టి లేడీ క్లైరోల్ ఇన్‌స్టంట్ క్రీమ్ విప్‌తో తన జుట్టు, కనుబొమ్మలను బ్లీచ్ చేశాడు. ఆ తర్వాత ఆపిల్ 1970ల నాటి కాన్సెప్చువల్ ఆర్ట్ ఉద్యమంతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-02-09|title=ARTSPACE – Billy Apple|url=http://artspace.org.nz/exhibitions/2004/billyapple.asp|access-date=2021-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209134441/http://artspace.org.nz/exhibitions/2004/billyapple.asp|archive-date=2013-02-09}}&lt;/ref&gt;

== జపాన్ ==
[[జపాన్|జపాన్‌లో]] పాప్ ఆర్ట్ ఆ దేశ ప్రముఖ అవాంట్-గార్డ్ దృశ్యం నుండి ఉద్భవించింది. 1920ల చివరిలో, 1930ల ప్రారంభంలో హరుయే కోగా నిర్మించిన ఫోటోమాంటేజ్-శైలి పెయింటింగ్‌లలో పత్రికల నుండి కాపీ చేయబడిన ఆధునిక ప్రపంచ చిత్రాల ఉపయోగం, పాప్ ఆర్ట్ అంశాలను ముందే సూచించింది.&lt;ref name=&quot;eskolahk&quot;&gt;{{cite book|last=Eskola|first=Jack|title=Harue Koga: David Bowie of the Early 20th Century Japanese Art Avant-garde|year=2015|publisher=Kindle, e-book}}&lt;/ref&gt; జపనీస్ గుటాయ్ ఉద్యమం మార్తా జాక్సన్ న్యూయార్క్ గ్యాలరీలో 1958 గుటాయ్ ప్రదర్శనకు దారితీసింది, ఇది పాప్ ఆర్ట్‌ను తెరపైకి తెచ్చిన ఆమె ప్రసిద్ధ న్యూ ఫార్మ్స్ న్యూ మీడియా షోకి రెండేళ్ల ముందు జరిగింది.&lt;ref&gt;Bloch, Mark. The Brooklyn Rail. [https://brooklynrail.org/2018/06/artseen/Gutai-19531959 &quot;Gutai: 1953 –1959&quot;], June 2018.&lt;/ref&gt; యాయోయి కుసామా పని పాప్ ఆర్ట్ అభివృద్ధికి దోహదపడింది, ఆండీ వార్హోల్‌తో సహా అనేక ఇతర కళాకారులను ప్రభావితం చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.timeout.com/london/art/interview-yayoi-kusama|url-status=dead|archive-date=29 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130929131716/http://www.timeout.com/london/art/interview-yayoi-kusama|title=Yayoi Kusama interview – Yayoi Kusama exhibition |website=TimeOut |date=2013-01-30 |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://art.sy/artist/yayoi-kusama] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121101110936/http://art.sy/artist/yayoi-kusama|date=1 November 2012}}&lt;/ref&gt; 1960ల మధ్యకాలంలో గ్రాఫిక్ డిజైనర్ తదనోరి యోకూ అత్యంత విజయవంతమైన పాప్ కళాకారులలో ఒకరిగా, జపనీస్ పాప్ ఆర్ట్‌కు అంతర్జాతీయ చిహ్నంగా మారాడు. ది బీటిల్స్, మార్లిన్ మన్రో, ఎలిజబెత్ టేలర్ వంటి పాప్ సంస్కృతి చిహ్నాల కోసం అతను చేసిన ప్రకటనలు, కళాఖండాల రూపకల్పనలకు అతను బాగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.adcglobal.org/archive/hof/2000/?id=205 |title=Tadanori Yokoo : ADC • Global Awards &amp; Club |website=Adcglobal.org |date=1936-06-27 |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt; ఆ సమయంలో మరో ప్రముఖ పాప్ కళాకారుడు కీచి తనామి. స్పీడ్ రేసర్, ఆస్ట్రో బాయ్ వంటి జపనీస్ మాంగా, అనిమే నుండి ఐకానిక్ పాత్రలు కూడా పాప్ ఆర్ట్‌కు చిహ్నాలుగా మారాయి. జపనీస్ మాంగా, అనిమే తకాషి మురకామి, అతని సూపర్‌ఫ్లాట్ ఉద్యమం వంటి తరువాతి పాప్ కళాకారులను కూడా ప్రభావితం చేశాయి.

== ఇటలీ ==
[[దస్త్రం:Olivetti-Valentine.jpg|thumb|పెర్రీ A. కింగ్, ఆల్బర్ట్ లెక్లెర్క్‌తో కలిసి ఎట్టోర్ సోట్సాస్ రూపొందించిన ఒలివెట్టి వాలెంటైన్]]
ఇటలీలో 1964 నాటికి పాప్ ఆర్ట్ ప్రసిద్ధి చెందింది, రోమ్‌లోని &quot;స్కువోలా డి పియాజ్జా డెల్ పోపోలో&quot;, మరియో స్కిఫానో, ఫ్రాంకో ఏంజెలి, జియోసెట్టా ఫియోరోని, టానో ఫెస్టా, క్లాడియో సింటోలీ వంటి పాప్ కళాకారులతో, పియరో మంజోని, లూసియో డెల్ పెజ్జో, మిమ్మో రోటెల్లా, వాలెరియో అడామి వంటి వారి కొన్ని కళాఖండాలతో ఇది విభిన్న రూపాలను సంతరించుకుంది.

ఇటాలియన్ పాప్ ఆర్ట్ 1950ల సంస్కృతిలో ఉద్భవించింది - మరింత కచ్చితంగా చెప్పాలంటే ఎన్రికో బాజ్, మిమ్మో రోటెల్లా అనే కళాకారుల పనులు ఈ దృశ్యానికి మార్గదర్శకులుగా పరిగణించబడతాయి. వాస్తవానికి, 1958-1959 సమయంలో బాజ్, రోటెల్లా తమ మునుపటి కెరీర్‌లను విడిచిపెట్టారు (వీటిని పూర్తిగా పోస్ట్-దాదావాద అయినప్పటికీ, ''ప్రాతినిధ్యం కాని శైలి''కి చెందినవిగా నిర్వచించవచ్చు), చిత్రాల కొత్త ప్రపంచంలోకి, వాటి గురించిన ప్రతిబింబాలలోకి తమను తాము ప్రవేశపెట్టారు, ఇది వారి చుట్టూ పుట్టుకొచ్చింది. రోటెల్లా చిరిగిన పోస్టర్‌లు మరింత అలంకారిక అభిరుచిని ప్రదర్శించాయి, తరచుగా నాటి గొప్ప చిహ్నాలను స్పష్టంగా, ఉద్దేశపూర్వకంగా ప్రస్తావించాయి. బాజ్ కూర్పులు సమకాలీన ''కిచ్''లో మునిగిపోయాయి, ఇది చిత్రాల &quot;బంగారు గని&quot;గా, మొత్తం కళాకారుల తరానికి ఉద్దీపనగా మారింది.

&quot;గృహ గోడల&quot; లోపల, ఆరుబయట కొత్త దృశ్య పనోరమా నుండి కొత్తదనం వచ్చింది. కార్లు, రహదారి చిహ్నాలు, టెలివిజన్, మొత్తం &quot;కొత్త ప్రపంచం&quot;, ప్రతిదీ కళ ప్రపంచానికి చెందుతుంది, అది కూడా కొత్తదే. ఈ విషయంలో ఇటాలియన్ పాప్ ఆర్ట్ అంతర్జాతీయ దృశ్యం వలె అదే సైద్ధాంతిక మార్గాన్ని తీసుకుంటుంది. మారేది కేవలం ఐకానోగ్రఫీ, కొన్ని సందర్భాల్లో దాని పట్ల మరింత విమర్శనాత్మక వైఖరి ఉండటం. ఈ సందర్భంలో కూడా రోటెల్లా, బాజ్ పనులను మూలాలుగా గుర్తించవచ్చు, ఇద్దరూ సమాజంతో వారి సంబంధంలో తటస్థంగా లేరు. అయినప్పటికీ ఇది ప్రత్యేకమైన అంశం కాదు; గియాన్నీ రుఫీ, రాబర్టో బర్నీ, సిల్వియో పసోట్టి, అంబెర్టో బిగ్నార్డి, క్లాడియో సింటోలీ వంటి కళాకారుల సుదీర్ఘ శ్రేణి ఉంది, వీరు వాస్తవికతను ఒక బొమ్మగా తీసుకుంటారు, ఇది విసుగు, కపటత్వంతో వస్తువులను తీసుకునే గొప్ప చిత్రాల కొలనుగా మారుతుంది, ఆల్డో పలాజెస్చి లాంటి &quot;నన్ను ఆనందించనివ్వు&quot; అనే పునరుద్ధరించబడిన స్ఫూర్తితో సాంప్రదాయిక భాషా నమూనాలను ప్రశ్నిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.comune.modena.it/galleria/exhibitions/past-exhibitions/2005/pop-art-italia-1958-1968-1 |title=Pop Art Italia 1958–1968 — Galleria Civica |website=Comune.modena.it |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt;
పాప్ ఆర్ట్ ఇటాలియన్ కళా దృశ్యాన్ని ఎన్నడూ పూర్తిగా వదిలిపెట్టలేదు, కాలక్రమేణా అనేక వైవిధ్యాలకు గురై రూపం, కంటెంట్‌లో నిరంతరం మారుతూ ఉంటుంది.&lt;ref&gt;[https://www.paeseitaliapress.it/storia-arte-cultura/2024/11/01/la-pop-art-a-roma/ ItaliaPress: A Roma mostra sulla Pop Art Italiana, 2024]&lt;/ref&gt; 2000ల ప్రారంభంలో, ఉదాహరణకు, సిసిలియన్ కళాకారుడు అర్రిగో ముస్టి ఇంపొప్యులర్ ఆర్ట్‌ను సృష్టించాడు. ఇటీవల పాప్ సింబాలిజం అనే అండర్‌కరెంట్, ప్రధానంగా డిజిటల్ ఆర్ట్‌ను కలిగి ఉండి వ్యాపించడం ప్రారంభించింది, ముఖ్యంగా ఉత్తర ఇటలీలో.

== బెల్జియం ==
[[దస్త్రం:Fallen Astronaut.jpg|thumb|180x180px|పాల్ వాన్ హోయెడాంక్ వ్రాసిన ''ఫాలెన్ ఆస్ట్రోనాట్'']]
బెల్జియంలో పాప్ ఆర్ట్ కొంతవరకు పాల్ వాన్ హోయెడాంక్ ద్వారా ప్రాతినిధ్యం వహించింది, అతని శిల్పం ''ఫాలెన్ ఆస్ట్రోనాట్'' అపోలో మిషన్‌లలో ఒకదానిలో చంద్రునిపై వదిలివేయబడింది, అలాగే ఇతర ప్రముఖ పాప్ కళాకారుల ద్వారా కూడా ఇది జరిగింది. మార్సెల్ బ్రూడ్‌తేర్స్ ('' 'vous êtes doll? &quot;''), ఎవెలిన్ ఆక్సెల్, పనామరెంకో వంటి అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందిన కళాకారులు పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమానికి రుణపడి ఉన్నారు; బ్రూడ్‌తేర్స్ గొప్ప ప్రభావం జార్జ్ సెగల్. మరొక ప్రసిద్ధ కళాకారుడు రోజర్ రావెల్ తన పెయింటింగ్స్‌లో ఒకదానిలో నిజమైన సజీవ పావురంతో కూడిన పంజరాన్ని ఉంచాడు. 1960ల చివరిలో, 1970ల ప్రారంభంలో వియత్నాం యుద్ధం భయంకరమైన స్వభావం కారణంగా వారు అమెరికా పట్ల మరింత విమర్శనాత్మక వైఖరిని అవలంబించడం ప్రారంభించినప్పుడు ఈ కళాకారులలో కొందరి పని నుండి పాప్ ఆర్ట్ సూచనలు కనుమరుగయ్యాయి. పనామరెంకో మాత్రం పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమంలో అంతర్లీనంగా ఉన్న వ్యంగ్యాన్ని నేటికీ నిలుపుకున్నాడు. నమూర్ నుండి వచ్చిన ఎవెలిన్ ఆక్సెల్ 1964-1972 కాలంలో ఫలవంతమైన పాప్-కళాకారిణి. ఆక్సెల్ మొదటి మహిళా పాప్ కళాకారిణులలో ఒకరు, మాగ్రిట్ ద్వారా మార్గదర్శకత్వం పొందారు, ఆమె అత్యంత ప్రసిద్ధ పెయింటింగ్ ''ఐస్ క్రీమ్''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news.artnet.com/art-world/philadelphia-museum-facebook-racy-painting-425321 |title=Philadelphia Museum of Art Wins Fight with Facebook over Racy Pop Art Painting |website=artnet.com |date=11 February 2016 |access-date=2020-01-17}}&lt;/ref&gt;

== నెదర్లాండ్స్ ==
నెదర్లాండ్స్‌లో అధికారిక పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమం లేనప్పటికీ, పాప్ ఆర్ట్ ప్రారంభ సంవత్సరాల్లో న్యూయార్క్‌లో సమయం గడిపిన కళాకారుల సమూహం ఉంది, వారు అంతర్జాతీయ పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమం నుండి ప్రేరణ పొందారు. డచ్ పాప్ ఆర్ట్ ప్రతినిధులలో డాన్ వాన్ గోల్డెన్, గుస్తావ్ అస్సెల్‌బెర్గ్స్, జాక్వెస్ ఫ్రెంకెన్, జాన్ క్రెమెర్, విమ్ టి. షిప్పర్స్, వుడీ వాన్ అమెన్ ఉన్నారు. వారు తీవ్రమైన అండర్‌టోన్‌తో హాస్యభరితమైన పనులను సృష్టించడం ద్వారా డచ్ పెటిట్ బూర్జువా మనస్తత్వాన్ని వ్యతిరేకించారు. ఈ స్వభావానికి ఉదాహరణలలో వుడీ వాన్ అమెన్ వేసిన ''సెక్స్ ఓ క్లాక్'', జాక్వెస్ ఫ్రెంకెన్ వేసిన ''క్రూసిఫిక్స్ / టార్గెట్'' ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.8weekly.nl/artikel/2701/ |title=Dutch Pop Art &amp; The Sixties – Weg met de vertrutting! |website=8weekly.nl |date=28 July 2005 |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt;

== రష్యా ==
[[దస్త్రం:Bundesarchiv B 145 Bild-F088809-0038, Berlin, East Side Gallery.jpg|thumb|250x250px|డిమిత్రి వృబెల్ పెయింటింగ్ ''మై గాడ్, హెల్ప్ మీ టు సర్వైవ్ దిస్ డెడ్లీ లవ్'' (1990)]]
ఈ ఉద్యమానికి [[రష్యా]] తరువాత వచ్చింది, 1970లలో పాప్-ఎస్క్యూ పీస్‌లు ఉద్భవించాయి. ఇది రష్యా యుద్ధానంతర రాజకీయ వాతావరణం ఫలితంగా ఉండవచ్చు, ఇది కళాత్మక వ్యక్తీకరణను నిశితంగా పర్యవేక్షించింది. రష్యా పాప్ ఆర్ట్ వెర్షన్ సోవియట్-ఇతివృత్తం, దీనిని ''సోట్స్ ఆర్ట్'' (Sots Art) అని పిలుస్తారు. పాశ్చాత్య పాప్ ఆర్ట్‌తో పోలిస్తే, ఇది రాష్ట్ర ఆమోదిత కళా ఉద్యమాలకు వ్యతిరేకంగా కౌంటర్-కల్చర్ రియాక్షన్‌గా పనిచేసింది. బెర్లిన్ గోడ పతనం తరువాత, రష్యన్ పాప్ ఆర్ట్ మరొక రూపాన్ని సంతరించుకుంది, డిమిత్రి వృబెల్, అతని పెయింటింగ్ ''మై గాడ్, హెల్ప్ మీ టు సర్వైవ్ దిస్ డెడ్లీ లవ్'' ద్వారా ఇది ఉదహరించబడింది.&lt;ref&gt;[http://www.canofart.com]   {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607022802/http://www.canofart.com/|date=7 June 2013}}&lt;/ref&gt;

== ప్రముఖ కళాకారులు ==
{{div col|colwidth=22em}}
* బిల్లీ ఆపిల్ (1935–2021)
* ఎవెలిన్ ఆక్సెల్ (1935–1972)
* సర్ పీటర్ బ్లేక్ (జననం 1932)
* డెరెక్ బోషియర్ (1937–2024)
* పౌలిన్ బోటీ (1938–1966)
* ప్యాట్రిక్ కౌల్‌ఫీల్డ్ (1936–2005)
* అల్లన్ డి'ఆర్కాంగెలో (1930–1998)
* జిమ్ డైన్ (జననం 1935)
* బుర్హాన్ డోకాన్‌కాయ్ (1929–2013)
* రాబర్ట్ డౌడ్ (1936–1996)
* రోసలిన్ డ్రెక్స్లర్ (1926–2025)
* కెన్ ఎలియాస్ (జననం 1944)
* ఎర్రో (జననం 1932)
* మారిసోల్ ఎస్కోబార్ (1930–2016)
* జేమ్స్ గిల్ (జననం 1934)
* డొరొతీ గ్రెబెనాక్ (1913–1990)
* రెడ్ గ్రూమ్స్ (జననం 1937)
* రిచర్డ్ హామిల్టన్ (1922–2011)
* కీత్ హేరింగ్ (1958–1990)
* జాన్ హావోర్త్ (జననం 1942)
* డేవిడ్ హాక్నీ (1937–2026)
* డొరొతీ ఇయాన్నోన్ (1933–2022)
* రాబర్ట్ ఇండియానా (1928–2018)
* జాస్పర్ జాన్స్ (జననం 1930)
* రే జాన్సన్ (1927–1995)
* అలెన్ జోన్స్ (జననం 1937)
* అలెక్స్ కాట్జ్ (జననం 1927)
* కొరిటా కెంట్ (1918–1986)
* కొన్రాడ్ క్లాఫెక్ (1935–2023)
* కికీ కోగెల్నిక్ (1935–1997)
* నికోలస్ క్రుషెనిక్ (1929–1999)
* యాయోయి కుసామా (జననం 1929)
* గెరాల్డ్ లైంగ్ (1936–2011)
* రాయ్ లిచ్టెన్‌స్టీన్ (1923–1997)
* రిచర్డ్ లిండ్నర్ (1901–1978)
* పీటర్ మాక్స్ (జననం 1937)
* జాన్ మెక్‌హేల్ (1922–1978)
* మార్తా మినూజిన్ (జననం 1943)
* క్లేస్ ఓల్డెన్‌బర్గ్ (1929–2022)
* డాన్ నైస్ (1932–2019)
* జూలియన్ ఓపీ (జననం 1958)
* ఎడ్వర్డో పాలోజ్జి (1924–2005)
* పీటర్ ఫిలిప్స్ (1939–2025)
* సిగ్మార్ పోల్కే (1941–2010)
* హరిటన్ పుష్వాగ్నర్ (1940–2018)
* మెల్ రామోస్ (1935–2018)
* రాబర్ట్ రౌషెన్‌బర్గ్ (1925–2008)
* లారీ రివర్స్ (1923–2002)
* జేమ్స్ రిజ్జి (1950–2011)
* జేమ్స్ రోసెన్‌క్విస్ట్ (1933–2017)
* నికి డి సెయింట్ ఫాల్ (1930–2002)
* పీటర్ సాల్ (జననం 1934)
* జార్జ్ సెగల్ (1924–2000)
* కోలిన్ సెల్ఫ్ (జననం 1941)
* మర్జోరీ స్ట్రైడర్ (1931–2014)
* ఎలైన్ స్టుర్టెవాంట్ (1924–2014)
* వేన్ థీబాడ్ (1920–2021)
* జో టిల్సన్ (1928–2023)
* ఆండీ వార్హోల్ (1928–1987)
* ఇడెల్లె వెబెర్ (1932–2020)
* జాన్ వెస్లీ (1928–2022)
* టామ్ వెస్సెల్‌మాన్ (1931–2004)
{{div col end}}

== ఇవి కూడా చూడండి ==
{{Div col|colwidth=12em}}
* ఆర్ట్ పాప్ (Art pop)
* చికాగో ఇమాజిస్ట్స్ (Chicago Imagists)
* ఫెరుస్ గ్యాలరీ
* సిడ్నీ జానిస్
* లియో కాస్టెల్లీ
* గ్రీన్ గ్యాలరీ
* న్యూ పెయింటింగ్ ఆఫ్ కామన్ ఆబ్జెక్ట్స్
* ఫిగ్యురేషన్ లిబ్రే (కళా ఉద్యమం)
* లోబ్రో (కళా ఉద్యమం)
* నౌవియో రియలిజం
* నియో-పాప్ (Neo-pop)
* ఆప్ ఆర్ట్ (Op art)
* ఫ్లాప్ ఆర్ట్ (Plop art)
* రాడికల్ కాలం
* రెట్రో కళ
* సూపర్‌ఫ్లాట్
* సోఫ్లో సూపర్‌ఫ్లాట్ (SoFlo Superflat)
* ''ది అమెరికన్ సూపర్ మార్కెట్''
{{div col end}}

== మూలాలు ==
{{Reflist|30em}}

== మరింత చదవడానికి ==
* Bloch, Mark. The Brooklyn Rail. [https://brooklynrail.org/2018/06/artseen/Gutai-19531959 &quot;Gutai: 1953 –1959&quot;], June 2018.
* Diggory, Terence (2013) ''Encyclopedia of the New York School Poets'' (Facts on File Library of American Literature). {{ISBN|978-1-4381-4066-7}}
* Francis, Mark and Foster, Hal (2010) ''Pop''. London and New York: Phaidon.
* Haskell, Barbara (1984) ''BLAM! The Explosion of Pop, Minimalism and Performance 1958–1964''. New York: W.W. Norton &amp; Company, Inc. in association with the Whitney Museum of American Art.
* Lifshitz, Mikhail, [https://web.archive.org/web/20180207005321/http://www.brill.com/products/book/crisis-ugliness-cubism-pop-art ''The Crisis of Ugliness: From Cubism to Pop-Art'']. Translated and with an Introduction by David Riff. Leiden: BRILL, 2018 (originally published in Russian by Iskusstvo, 1968).
* Lippard, Lucy R. (1966) ''Pop Art, with contributions by Lawrence Alloway, Nancy Marmer, Nicolas Calas'', Frederick A. Praeger, New York.
* Selz, Peter (moderator); Ashton, Dore; Geldzahler, Henry; Kramer, Hilton; Kunitz, Stanley and Steinberg, Leo (April 1963) &quot;A symposium on Pop Art&quot; ''Arts Magazine'', pp. 36–45. Transcript of symposium held at the Museum of Modern Art on 13 December 1962.

== బాహ్య లింకులు ==
{{Commons category}}{{Wikiquote}}
* [https://www.moma.org/learn/moma_learning/themes/pop-art ''Pop Art: A Brief History'', MoMA Learning]
* [https://www.metmuseum.org/toah/hi/hi_mcpopart.htm ''Pop Art in Modern and Contemporary Art'', The Met]
* [http://www.brooklynmuseum.org/exhibitions/seductive_subversion/ Brooklyn Museum Exhibitions: Seductive Subversion: Women Pop Artists, 1958–1968, Oct. 2010-Jan. 2011]
* [https://www.brooklynmuseum.org/exhibitions/seductive_subversion/wiki/ Brooklyn Museum, Wiki/Pop] (Women Pop Artists)
* [https://www.tate.org.uk/learn/online-resources/glossary/p/pop-art Tate Glossary term for pop art]

{{Westernart}}
{{Avant-garde}}
{{Modernism}}
{{Appropriation in the Arts}}
{{Eduardo Paolozzi}}
{{Authority control}}

[[వర్గం:పాప్ ఆర్ట్| ]]
[[వర్గం:అవాంట్-గార్డ్ కళ]]
[[వర్గం:ఆధునిక కళ]]
[[వర్గం:సమకాలీన కళా ఉద్యమాలు]]
[[వర్గం:పాశ్చాత్య కళ]]
[[వర్గం:బ్రిటిష్ కళ]]
[[వర్గం:కళలలో 1950లు]]
[[వర్గం:జనాదరణ పొందిన సంస్కృతి]]
[[వర్గం:అమెరికన్ కళ]]
[[వర్గం:పోస్ట్‌మోడరన్ కళ]]
[[వర్గం:కళలలో హాస్యం]]
[[వర్గం:వ్యంగ్య ప్రక్రియలు]]
[[వర్గం:కళా ప్రక్రియలు]]
[[వర్గం:కళలలో 1940లు]]
[[వర్గం:కళలలో 1960లు]]
[[వర్గం:కళలు]]</text>
      <sha1>e7tgh36y2volu0dhnmz15ily9ut1c4m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957337</id>
      <parentid>4957336</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:26:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102513" sha1="3lym5gy9xtyemma8eawzqwo7bpux4z0" xml:space="preserve">{{about|కళా ఉద్యమం గురించి|ఇతర వాడుకలు}}[[దస్త్రం:I was a Rich Man's Plaything 1947.jpg|thumb|upright=1.3|ఎడ్వర్డో పాలోజ్జి, ''ఐ వాజ్ ఎ రిచ్ మాన్స్ ప్లేథింగ్'' (1947). అతని ''బంక్!'' సిరీస్‌లో భాగమైన ఇది, &quot;పాప్ ఆర్ట్&quot;కి తొలి చిహ్నంగా, &quot;పాప్&quot; అనే పదాన్ని చూపించిన మొదటి చిత్రంగా పరిగణించబడుతుంది.|alt=పత్రికల కత్తిరింపులతో కూర్చిన ఒక కోల్లెజ్ కళాఖండం. ఇందులో అతిపెద్ద వస్తువు పినాప్ భంగిమలో నవ్వుతున్న యువతితో కూడిన &quot;ఇంటిమేట్ కన్ఫెషన్స్&quot; అనే పత్రిక ముఖచిత్రం. ముఖచిత్రంపై ఆ మహిళ తలకు గురిపెట్టిన రివాల్వర్‌తో ఉన్న చేయి ఉంటుంది. రివాల్వర్ నుండి &quot;POP!&quot; అనే అక్షరాలతో ఒక పొగ మేఘం వస్తూ ఉంటుంది.]]
'''పాప్ ఆర్ట్''' అనేది 1950ల మధ్యకాలం నుండి చివరి వరకు [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]], [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలలో]] ఉద్భవించిన ఒక [[కళా ఉద్యమం]].&lt;ref&gt;[https://www.moma.org/learn/moma_learning/themes/pop-art ''Pop Art: A Brief History'', MoMA Learning]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pop&quot;&gt;Livingstone, M., ''Pop Art: A Continuing History'', New York: Harry N. Abrams, Inc., 1990&lt;/ref&gt; ఈ ఉద్యమం అడ్వర్టైజింగ్, కామిక్స్, వస్తువుల ప్యాకేజింగ్, ప్రముఖులు, రోజువారీ వినియోగ వస్తువులతో సహా జనాదరణ పొందిన, సామూహిక సంస్కృతి నుండి చిత్రాలను పెయింటింగ్, శిల్పకళ, ప్రింట్‌మేకింగ్‌లోకి చేర్చడం ద్వారా లలిత కళల సంప్రదాయాలకు సవాలు విసిరింది. సాధారణమైన, కిచ్, భారీగా ఉత్పత్తి చేయబడిన వాటిని ఉన్నత కళా స్థాయికి పెంచడం ద్వారా, పాప్ ఆర్ట్ ఉన్నత, నిమ్న సంస్కృతుల మధ్య సరిహద్దులను చెరిపివేసింది.&lt;ref name=&quot;ages&quot; /&gt; కళాకారులు యాంత్రిక పునరుత్పత్తి, రెండరింగ్ పద్ధతులను ఉపయోగించడంతో కూడా ఇది ముడిపడి ఉంది. పాప్ ఆర్ట్‌లో కొన్నిసార్లు విషయాలను వాటి తెలిసిన సందర్భం నుండి దృశ్యమానంగా తొలగించడం, వేరుచేయడం, సంబంధం లేని విషయాలతో కలపడం జరుగుతుంది.&lt;ref name=&quot;pop&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ages&quot;&gt;de la Croix, H.; Tansey, R., ''Gardner's Art Through the Ages'', New York: Harcourt Brace Jovanovich, Inc., 1980.&lt;/ref&gt;

ఈ ఉద్యమం మొదట బ్రిటన్‌లో ఎడ్వర్డో పాలోజ్జి, రిచర్డ్ హామిల్టన్ వంటి కళాకారుల ద్వారా అభివృద్ధి చెందింది, వీరు అమెరికన్ వినియోగదారుల చిత్రాలను, యుద్ధానంతర మీడియా సంస్కృతిని కోల్లెజ్, పెయింటింగ్‌లో అన్వేషించారు. అమెరికాలో లారీ రివర్స్, రే జాన్సన్, రాబర్ట్ రౌషెన్‌బర్గ్, జాస్పర్ జాన్స్ వంటి కళాకారులు రోజువారీ వస్తువులను, వాణిజ్య చిహ్నాలను తమ పనిలో చేర్చడం ద్వారా ముఖ్యమైన పునాది వేశారు. 1960ల ప్రారంభం నాటికి ఆండీ వార్హోల్, రాయ్ లిచ్టెన్‌స్టీన్, టామ్ వెస్సెల్‌మాన్ వంటి ప్రముఖులు ఈ ఉద్యమానికి అంతర్జాతీయ గుర్తింపు తెచ్చారు.

పాప్ ఆర్ట్ వ్యంగ్యం, అస్పష్టత, వినియోగదారుల సంస్కృతి పట్ల విమర్శనాత్మక అవగాహనతో ముడిపడి ఉంది. కొన్ని కళాఖండాలు యుద్ధానంతర పెట్టుబడిదారీ విధానం లోని మెరిసే ఉపరితలాలు, సమృద్ధిని జరుపుకుంటున్నట్లు అనిపించినప్పటికీ, మరికొన్ని భారీ ఉత్పత్తి, మీడియా సంతృప్తత వల్ల కలిగే సజాతీయ ప్రభావాలను ప్రశ్నిస్తాయి. నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదానికి వ్యతిరేక ప్రతిచర్యగా, దానికి పొడిగింపుగా విస్తృతంగా పరిగణించబడే పాప్ ఆర్ట్, రోజువారీ చిత్రాలు, వాణిజ్య రూపకల్పనల వైపు దృష్టిని మళ్లించింది.&lt;ref name=&quot;iha&quot; /&gt; కనుగొనబడిన చిత్రాలు, వాణిజ్య సౌందర్యాన్ని స్వీకరించడం ద్వారా పాప్ ఆర్ట్ దాదా (Dada) పూర్వ ఉదాహరణలను ఉపయోగించుకుంది, అలాగే పోస్ట్‌మోడరన్ కళలో తదుపరి పరిణామాలను ఊహించింది. ఉన్నత, జనాదరణ పొందిన సంస్కృతి, వాస్తవికత, పునరుత్పత్తి, కళ, వస్తువుల మధ్య సరిహద్దులను కూల్చివేయడం ద్వారా ఇది సమకాలీన కళా దృశ్య భాషను పునర్నిర్మించింది.&lt;ref&gt;{{cite book| last=Harrison| first=Sylvia |title=Pop Art and the Origins of Post-Modernism| publisher=Cambridge University Press| date=2001-08-27}}&lt;/ref&gt;

== ఆవిర్భావం ==
[[దస్త్రం:NY Met demuth figure 5 gold.JPG|thumb|upright|చార్లెస్ డెముత్, ''ఐ సా ది ఫిగర్ 5 ఇన్ గోల్డ్'' 1928, మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ సేకరణ, [[న్యూయార్క్ నగరం]] ]]
ఉత్తర అమెరికాలో పాప్ ఆర్ట్ మూలాలు గ్రేట్ బ్రిటన్‌లోని వాటికంటే భిన్నంగా అభివృద్ధి చెందాయి.&lt;ref name=&quot;ages&quot; /&gt; అమెరికాలో కళాకారుల ప్రతిచర్యగా పాప్ ఆర్ట్ ఉద్భవించింది; ఇది కఠినమైన కూర్పు, ప్రాతినిధ్య కళకు తిరిగి రావడాన్ని సూచించింది. నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదంలోని వ్యక్తిగత ప్రతీకవాదాన్ని, &quot;పెయింటర్లీ లూజ్‌నెస్&quot;ను &quot;తగ్గించడానికి&quot; కళాకారులు వ్యక్తిగతం కాని, ప్రాపంచిక వాస్తవికతను, వ్యంగ్యాన్ని, పేరడీని ఉపయోగించారు.&lt;ref name=&quot;iha&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;high&quot;&gt;[[Adam Gopnik|Gopnik, A.]]; [[Kirk Varnedoe|Varnedoe, K.]], ''High &amp; Low: Modern Art &amp; Popular Culture'', New York: The Museum of Modern Art, 1990&lt;/ref&gt; అమెరికాలో లారీ రివర్స్, అలెక్స్ కాట్జ్, మ్యాన్ రే చేసిన కొన్ని పనులు పాప్ ఆర్ట్‌ను ముందుగానే ఊహించాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/alex-katz-is-cooler-than-ever-34462293/ |title=History, Travel, Arts, Science, People, Places &amp;#124; Smithsonian |website=Smithsonianmag.com |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt;

దీనికి విరుద్ధంగా యుద్ధానంతర బ్రిటన్‌లో పాప్ ఆర్ట్ మూలాలు వ్యంగ్యం, పేరడీని ఉపయోగిస్తున్నప్పటికీ మరింత విద్యాపరమైనవి. సమాజ శ్రేయస్సును ఏకకాలంలో మెరుగుపరుస్తూనే మొత్తం జీవన విధానాలను ప్రభావితం చేసే శక్తివంతమైన, తారుమారు చేసే ప్రతీకాత్మక సాధనాలుగా అమెరికన్ పాప్ సంస్కృతికి చెందిన చైతన్యవంతమైన, విరుద్ధమైన చిత్రాలపై బ్రిటిష్ కళాకారులు దృష్టి సారించారు.&lt;ref name=&quot;high&quot; /&gt; బ్రిటన్‌లో ప్రారంభ పాప్ ఆర్ట్ అనేది దూరం నుండి చూసినప్పుడు అమెరికన్ జనాదరణ పొందిన సంస్కృతి ద్వారా ప్రేరేపించబడిన ఆలోచనల సమాహారం.&lt;ref name=&quot;iha&quot; /&gt; అదేవిధంగా పాప్ ఆర్ట్ అనేది దాదావాదానికి పొడిగింపు, తిరస్కరణ కూడా.&lt;ref name=&quot;iha&quot; /&gt; పాప్ ఆర్ట్, దాదావాదం ఒకే విధమైన కొన్ని విషయాలను అన్వేషించినప్పటికీ పాప్ ఆర్ట్ దాదా ఉద్యమంలోని విధ్వంసకర, వ్యంగ్య, అరాచక ప్రేరణలను సామూహిక సంస్కృతి కళాఖండాల నిర్లిప్త ధృవీకరణతో భర్తీ చేసింది.&lt;ref name=&quot;iha&quot; /&gt; ఐరోపాలో పాప్ ఆర్ట్‌కు దారితీసే పనులను ఉత్పత్తి చేసినట్లుగా పరిగణించబడే కళాకారులలో పాబ్లో పికాసో, మార్సెల్ డుచాంప్, కర్ట్ ష్విట్టర్స్ ఉన్నారు.

=== ప్రోటో-పాప్ ===
బ్రిటిష్, అమెరికన్ పాప్ ఆర్ట్ రెండూ 1950లలో ప్రారంభమైనప్పటికీ మార్సెల్ డుచాంప్, ఫ్రాన్సిస్ పికాబియా, మ్యాన్ రే వంటి ఐరోపాలోని ఇతరులు ఈ ఉద్యమానికి ముందున్నారు; అదనంగా &quot;కనుగొనబడినట్లుగా&quot; సాంస్కృతిక వస్తువులను ఉపయోగించిన కొన్ని మునుపటి అమెరికన్ ''ప్రోటో-పాప్'' మూలాలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;iha&quot;&gt;Piper, David. ''The Illustrated History of Art'', {{ISBN|0-7537-0179-0}}, p486-487.&lt;/ref&gt; 1920ల కాలంలో అమెరికన్ కళాకారులు పాట్రిక్ హెన్రీ బ్రూస్, గెరాల్డ్ మర్ఫీ, చార్లెస్ డెముత్, స్టువర్ట్ డేవిస్ పాప్ సంస్కృతి చిత్రాలను (అమెరికన్ వాణిజ్య ఉత్పత్తులు, ప్రకటనల రూపకల్పన నుండి సేకరించిన ప్రాపంచిక వస్తువులు) కలిగి ఉన్న పెయింటింగ్‌లను సృష్టించారు, ఇవి పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమాన్ని దాదాపుగా &quot;ముందుగా సూచిస్తున్నాయి&quot;.&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.newyorker.com/arts/critics/artworld/2007/08/06/070806craw_artworld_schjeldahl |title=Modern Love |magazine=The New Yorker |date=2007-08-06 |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Wayne Craven, ''American Art: History and .'' p.464.&lt;/ref&gt;

== యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్: ఇండిపెండెంట్ గ్రూప్ ==
[[దస్త్రం:Hamilton-appealing2.jpg|thumb|left|రిచర్డ్ హామిల్టన్ కోల్లెజ్ ''జస్ట్ వాట్ ఈజ్ ఇట్ దట్ మేక్స్ టుడేస్ హోమ్స్ సో డిఫరెంట్, సో అప్పీలింగ్?'' (1956) అనేది &quot;పాప్ ఆర్ట్&quot;గా పరిగణించబడే తొలి రచనలలో ఒకటి.|alt=అనేక విభిన్న శైలుల కోల్లెజ్ ఇంట్లో చాలా వరకు నగ్నంగా ఉన్న పురుషుడు, స్త్రీని చూపుతుంది.]]

1952లో లండన్‌లో స్థాపించబడిన ఇండిపెండెంట్ గ్రూప్ (IG) పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమానికి పూర్వగామిగా పరిగణించబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;pop&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;mod&quot;&gt;Arnason, H., ''History of Modern Art: Painting, Sculpture, Architecture'', New York: Harry N. Abrams, Inc. 1968.&lt;/ref&gt; వీరు సంస్కృతికి సంబంధించి ప్రబలంగా ఉన్న ఆధునిక విధానాలను, లలిత కళల సంప్రదాయ దృక్పథాలను సవాలు చేస్తున్న యువ చిత్రకారులు, శిల్పులు, వాస్తుశిల్పులు, రచయితలు, విమర్శకుల సమూహం. వీరి సమూహ చర్చలు సామూహిక ప్రకటనలు, చలనచిత్రాలు, ఉత్పత్తి రూపకల్పన, కామిక్ స్ట్రిప్స్, సైన్స్ ఫిక్షన్, సాంకేతికత వంటి అంశాల నుండి పాప్ సంస్కృతి ప్రభావాలపై కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి. 1952లో జరిగిన మొదటి ఇండిపెండెంట్ గ్రూప్ సమావేశంలో సహ వ్యవస్థాపక సభ్యుడు, కళాకారుడు, శిల్పి ఎడ్వర్డో పాలోజ్జి 1947, 1949 మధ్య పారిస్‌లో ఉన్న సమయంలో తను సమీకరించిన ''బంక్!'' అనే కోల్లెజ్‌ల శ్రేణిని ఉపయోగించి ఒక ఉపన్యాసాన్ని అందించాడు.&lt;ref name=&quot;pop&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;mod&quot; /&gt; ప్రకటనలు, కామిక్ పుస్తక పాత్రలు, పత్రికల ముఖచిత్రాలు, భారీగా ఉత్పత్తి చేయబడిన వివిధ గ్రాఫిక్స్ వంటి &quot;కనుగొనబడిన వస్తువుల&quot; ఈ పదార్థం ఎక్కువగా ''అమెరికన్'' జనాదరణ పొందిన సంస్కృతికి ప్రాతినిధ్యం వహించింది. ఆ ప్రదర్శనలోని కోల్లెజ్‌లలో పాలోజ్జి ''ఐ వాజ్ ఎ రిచ్ మాన్స్ ప్లేథింగ్'' (1947) ఒకటి, దీనిలో &quot;పాప్&quot; అనే పదం మొదటిసారిగా ఉపయోగించబడింది, ఇది రివాల్వర్ నుండి వెలువడే పొగ మేఘంలో కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;pop&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.tate.org.uk/art/artworks/paolozzi-i-was-a-rich-mans-plaything-t01462 |title='I was a Rich Man's Plaything', Sir Eduardo Paolozzi |publisher=Tate |date=2015-12-10 |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt; 1952లో పాలోజ్జి ప్రారంభ ప్రదర్శన తర్వాత, IG ప్రధానంగా అమెరికన్ జనాదరణ పొందిన సంస్కృతి, ముఖ్యంగా సామూహిక ప్రకటనల చిత్రాలపై దృష్టి సారించింది.&lt;ref name=&quot;high&quot; /&gt;

జాన్ మెక్‌హేల్ కుమారుడు తెలిపిన ప్రకారం, &quot;పాప్ ఆర్ట్&quot; అనే పదాన్ని మొదటగా అతని తండ్రి 1954లో ఫ్రాంక్ కోర్డెల్‌తో జరిపిన సంభాషణలో ఉపయోగించాడు,&lt;ref name=&quot;Warholstars.org&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.warholstars.org/articles/johnmchale/johnmchale.html |title=John McHale |website=Warholstars.org |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt; అయితే ఇతర మూలాలు దీని మూలాన్ని బ్రిటిష్ విమర్శకుడు లారెన్స్ అలోవేకు ఆపాదించాయి.&lt;ref&gt;&quot;Pop art&quot;, ''A Dictionary of Twentieth-Century Art'', Ian Chilvers. Oxford University Press, 1998.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Pop art&quot;, ''The Concise Oxford Dictionary of Art Terms'', Michael Clarke, Oxford University Press, 2001.&lt;/ref&gt; (రెండు వాదనలు 1955 మధ్య నాటికి ఇండిపెండెంట్ గ్రూప్ చర్చలలో ఈ పదం ఉపయోగించబడిందని అంగీకరిస్తున్నాయి.)

ఆ తర్వాత &quot;పాప్ ఆర్ట్&quot; అనే పేరును 1955లో జరిగిన IG రెండవ సెషన్‌లో సభ్యులు చర్చలలో ఉపయోగించారు, 1956లో ఆర్క్ మ్యాగజైన్‌లో IG సభ్యులు అలిసన్, పీటర్ స్మిత్‌సన్ రాసిన &quot;బట్ టుడే వి కలెక్ట్ యాడ్స్&quot; అనే వ్యాసంలో &quot;పాప్ ఆర్ట్&quot; అనే నిర్దిష్ట పదం మొదటిసారిగా ప్రచురించబడింది.&lt;ref&gt;Alison and Peter Smithson, &quot;But Today We Collect Ads&quot;, reprinted on page 54 in ''Modern Dreams The Rise and Fall of Pop'', published by ICA and MIT, {{ISBN|0-262-73081-2}}&lt;/ref&gt; అయితే, బ్రిటిష్ కళా విమర్శకుడు/క్యూరేటర్ లారెన్స్ అలోవే 1958లో రాసిన ''ది ఆర్ట్స్ అండ్ ది మాస్ మీడియా'' అనే వ్యాసానికి తరచుగా ఈ పదం ఘనత ఇవ్వబడుతుంది, అయినప్పటికీ అతను ఉపయోగించిన ఖచ్చితమైన భాష &quot;జనాదరణ పొందిన సామూహిక సంస్కృతి&quot;.&lt;ref&gt;Lawrence Alloway, &quot;The Arts and the Mass Media,&quot; Architectural Design &amp; Construction, February 1958.&lt;/ref&gt; &quot;అంతేకాకుండా, అప్పట్లో నేను ఉద్దేశించినది ఇప్పుడు అర్థం కాదు. నేను సామూహిక మాధ్యమాల ఉత్పత్తులను సూచించడానికి ఈ పదాన్ని, అలాగే 'పాప్ కల్చర్'ను ఉపయోగించాను, జనాదరణ పొందిన సంస్కృతిని ఆకర్షించే కళాఖండాలకు కాదు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, 1954–55, 1957 శీతాకాలం మధ్య ఎప్పుడో ఈ పదం సంభాషణలో ప్రాచుర్యం పొందింది...&quot;&lt;ref name=&quot;Honnef&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=KRtCl1nFSV8C&amp;dq=%22term+pop+art%22&amp;pg=PA6 Klaus Honnef, ''Pop Art''], [[Taschen]], 2004, p. 6, {{ISBN|3822822183}}&lt;/ref&gt; అయినప్పటికీ లలిత కళలలో సామూహిక సంస్కృతి చిత్రాలను చేర్చడాన్ని సమర్థించిన ప్రముఖ విమర్శకులలో అలోవే ఒకరు. 1966లో అలోవే ఈ నిబంధనలను స్పష్టం చేశాడు, అప్పటికే పాప్ ఆర్ట్ కళా పాఠశాలలు, చిన్న గ్యాలరీల నుండి కళా ప్రపంచంలో ఒక ప్రధాన శక్తిగా మారింది. కానీ దాని విజయం ఇంగ్లాండ్‌లో లేదు. ఆచరణాత్మకంగా ఏకకాలంలో, స్వతంత్రంగా, న్యూయార్క్ నగరం పాప్ ఆర్ట్‌కు కేంద్రంగా మారింది.&lt;ref name=&quot;Honnef&quot; /&gt;

లండన్‌లో 1960లో రాయల్ సొసైటీ ఆఫ్ బ్రిటిష్ ఆర్టిస్ట్స్ (RBA) యువ ప్రతిభావంతుల వార్షిక ప్రదర్శన మొట్టమొదటిసారిగా అమెరికన్ పాప్ ప్రభావాలను చూపించింది. జనవరి 1961లో జరిగిన అత్యంత ప్రసిద్ధ RBA-''యంగ్ కాంటెంపరరీస్'' డేవిడ్ హాక్నీ, అమెరికన్ R B కిటాజ్, న్యూజిలాండర్ బిల్లీ ఆపిల్, అలెన్ జోన్స్, డెరెక్ బోషియర్, జో టిల్సన్, ప్యాట్రిక్ కౌల్‌ఫీల్డ్, పీటర్ ఫిలిప్స్, పౌలిన్ బోటీ, పీటర్ బ్లేక్‌లకు గుర్తింపు తెచ్చిపెట్టింది; ఆపిల్ 1961, 1962 యంగ్ కాంటెంపరరీస్ ప్రదర్శనల కోసం పోస్టర్లు, ఆహ్వానాలను రూపొందించాడు.&lt;ref name=&quot;Barton 2010 11–21&quot;&gt;{{cite book|last=Barton|first=Christina|title=Billy Apple: British and American Works 1960–69|year=2010|publisher=The Mayor Gallery|location=London|isbn=978-0-9558367-3-2|pages=11–21}}&lt;/ref&gt; హాక్నీ, కిటాజ్, బ్లేక్ అదే సంవత్సరంలో లివర్‌పూల్‌లో జరిగిన జాన్-మూర్స్-ఎగ్జిబిషన్‌లో బహుమతులు గెలుచుకున్నారు. ఆపిల్, హాక్నీ రాయల్ కాలేజ్ 1961 వేసవి సెలవుల్లో కలిసి న్యూయార్క్ వెళ్లారు, అప్పుడే ఆపిల్ మొదటిసారి ఆండీ వార్హోల్‌ను కలిశాడు - తరువాత వారిద్దరూ అమెరికాకు వెళ్లారు, ఆపిల్ న్యూయార్క్ పాప్ ఆర్ట్ రంగంలో పాలుపంచుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Barton 2010 11–21&quot; /&gt;

== అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు ==
[[దస్త్రం:Campbell's Soup Cans by Andy Warhol.jpg|thumb|ఆండీ వార్హోల్, ''క్యాంప్‌బెల్స్ సూప్ క్యాన్స్'', 1962]]
పాప్ ఆర్ట్ 1950ల ప్రారంభంలో మొదలైనప్పటికీ, అమెరికాలో దానికి 1960ల కాలంలో అత్యంత గొప్ప ప్రోత్సాహం లభించింది. హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లోని వాడ్స్‌వర్త్ అథీనియంలో జరిగిన ఒక ప్రదర్శనపై ఆగస్టు 1962 సమీక్షలో, ప్రముఖ కనెక్టికట్ సేకరణల నుండి తీసుకోబడిన సమకాలీన అమెరికన్ పనుల సర్వేలో &quot;పాప్&quot; లేదా &quot;పర్యావరణ&quot; కళగా పిలువబడే దాని ఆవిర్భావాన్ని ''ది న్యూయార్క్ టైమ్స్'' గుర్తించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |last=Preston |first=Stuart |date=1962-08-19 |title=HARTFORD GALAXY; Exceptional Shows of Art Past and Present at Wadsworth Atheneum |url=https://www.nytimes.com/1962/08/19/archives/hartford-galaxy-exceptional-shows-of-art-past-and-present-at.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |date=1962-08-07 |title=Abstract Art Being Given Its Chance at Atheneum |url=https://www.newspapers.com/article/hartford-courant-abstract-art-being-give/191668874/ |access-date=2026-02-21 |work=Hartford Courant |pages=11}}&lt;/ref&gt; ఈ సమీక్ష రాయ్ లిచ్టెన్‌స్టీన్ కామిక్-స్ట్రిప్ చిత్రాలను, జేమ్స్ రోసెన్‌క్విస్ట్ బిల్‌బోర్డ్-ఆధారిత పెయింటింగ్‌ను, ఆండీ వార్హోల్ పదేపదే గీసిన క్యాంప్‌బెల్స్ సూప్ క్యాన్‌లను ప్రముఖంగా చూపించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ఇది ఈ పరిణామాలను గడిచిపోయే రెచ్చగొట్టే చర్యలుగా కాకుండా &quot;సామాజికంగా పాయింట్‌కి ఉండే కళ వైపు పెద్ద అడుగులు&quot;గా అభివర్ణించింది, నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదానికి పాప్ ఆర్ట్ విసిరిన సవాలును, సామూహిక సంస్కృతిని అది స్వీకరించడాన్ని ముందస్తు విమర్శనాత్మక గుర్తింపును సూచించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

&quot;పాప్ ఆర్ట్&quot; అనే పదాన్ని అధికారికంగా డిసెంబర్ 1962లో ప్రవేశపెట్టారు; ఆ సందర్భం మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్ నిర్వహించిన &quot;సింపోజియం ఆన్ పాప్ ఆర్ట్&quot;.&lt;ref name=&quot;SchermanTony&quot;&gt;Scherman, Tony. &quot;When Pop Turned the Art World Upside Down.&quot; ''American Heritage'' 52.1 (February 2001), 68.&lt;/ref&gt; ఈ సమయానికి అమెరికన్ ప్రకటనలు ఆధునిక కళకు చెందిన అనేక అంశాలను స్వీకరించాయి, అత్యంత అధునాతన స్థాయిలో పనిచేశాయి. తత్ఫలితంగా అమెరికన్ కళాకారులు చక్కగా రూపొందించిన, తెలివైన వాణిజ్య సామగ్రి నుండి కళను దూరం చేసే నాటకీయ శైలుల కోసం లోతుగా వెతకవలసి వచ్చింది.&lt;ref name=&quot;high&quot; /&gt; బ్రిటిష్ వారు అమెరికన్ జనాదరణ పొందిన సంస్కృతి చిత్రాలను కొంత దూర దృక్పథంతో చూసినందున, వారి అభిప్రాయాలు తరచుగా శృంగార, భావోద్వేగ, హాస్యభరితమైన అర్థాలతో నిండి ఉండేవి. దీనికి విరుద్ధంగా భారీగా ఉత్పత్తి చేయబడిన విభిన్న చిత్రాలతో ప్రతిరోజూ బాంబు దాడికి గురవుతున్న అమెరికన్ కళాకారులు సాధారణంగా మరింత ధైర్యవంతమైన, దూకుడుతో కూడిన పనులను ఉత్పత్తి చేశారు.&lt;ref name=&quot;mod&quot; /&gt;

చరిత్రకారుడు, క్యూరేటర్, విమర్శకుడు హెన్రీ గెల్డ్జాహ్లెర్ ప్రకారం, &quot;రే జాన్సన్ కోల్లెజ్‌లు ''ఎల్విస్ ప్రెస్లీ నంబర్ 1'', ''జేమ్స్ డీన్'' పాప్ ఉద్యమానికి ప్లైమౌత్ రాక్‌గా నిలిచాయి.&quot;&lt;ref&gt;[[Henry Geldzahler|Geldzahler, Henry]] in ''Pop Art: 1955–1970'' catalogue, [[Art Gallery of New South Wales]], Sydney, 1985&lt;/ref&gt; రచయిత్రి లూసీ లిప్పార్డ్ &quot;ఎల్విస్ ... మార్లిన్ మన్రో [కోల్లెజ్‌లు] ... వార్హోలియన్ పాప్‌కు నాంది పలికాయి&quot; అని రాసింది.&lt;ref&gt;Lippard, Lucy in Ray Johnson: Correspondences catalogue, Wexner Center/Whitney Museum, 2000&lt;/ref&gt; జాన్సన్ గ్రాఫిక్ డిజైనర్‌గా పనిచేశాడు, తన సమకాలీనుల వలె పెద్దగా పనిచేయకుండా కవర్‌లలో కత్తిరింపులు, డ్రాయింగ్‌లను నింపడం ద్వారా చిన్నగా పనిచేస్తూ తన &quot;న్యూయార్క్ కరస్పాండెన్స్ స్కూల్&quot; వ్యవస్థాపకుడిగా మెయిల్ ఆర్ట్ పితామహుడిగా పేరు పొందాడు.&lt;ref&gt;Bloch, Mark. [https://www.panmodern.com/Ray.html &quot;An Illustrated Introduction to Ray Johnson 1927–1995&quot;], 1995&lt;/ref&gt; జనవరి 1958 నాటి ''ఆర్ట్ న్యూస్'' సంచికలోని ముఖచిత్రం గురించిన ఒక గమనిక &quot;[జాస్పర్] జాన్స్ మొదటి వన్-మ్యాన్ షో ... రౌషెన్‌బర్గ్, ట్వోంబ్లీ, కప్రావ్, రే జాన్సన్ వంటి ప్రసిద్ధ సహోద్యోగులతో అతనిని ఉంచుతుంది&quot; అని ఎత్తి చూపింది.&lt;ref&gt;Author unknown. &quot;(Table of contents, Untitled note about cover.)&quot;, Art News, vol. 56, no. 9, January 1958&lt;/ref&gt;

నిజానికి, అమెరికా పాప్ ఆర్ట్ పదజాలం స్థాపనలో మరొక ఇద్దరు ముఖ్యమైన కళాకారులు చిత్రకారులు జాస్పర్ జాన్స్, రాబర్ట్ రౌషెన్‌బర్గ్.&lt;ref name=&quot;mod&quot; /&gt; రౌషెన్‌బర్గ్ కర్ట్ ష్విట్టర్స్, ఇతర దాదా కళాకారుల మునుపటి పనుల ద్వారా ప్రభావితమయ్యాడు, &quot;పెయింటింగ్ కళ, జీవితం రెండింటికీ సంబంధించినది&quot; అనే అతని నమ్మకం అతని కాలం నాటి ఆధిపత్య ఆధునికవాద దృక్పథాన్ని సవాలు చేసింది.&lt;ref&gt;Rauschenberg, Robert; Miller, Dorothy C. (1959). [https://www.worldcat.org/oclc/748990996 &lt;nowiki&gt;Sixteen Americans [exhibition]&lt;/nowiki&gt;]. New York: Museum of Modern Art. p. 58. {{ISBN|978-0029156704}}. [[OCLC (identifier)|OCLC]] 748990996. &quot;Painting relates to both art and life. Neither can be made. (I try to act in that gap between the two.)&quot;&lt;/ref&gt; అతని కంబైన్స్‌లో విసిరివేయబడిన రెడీమేడ్ వస్తువుల వాడకం, అతని పెయింటింగ్స్‌లో పాప్ సంస్కృతి చిత్రాలు అమెరికాలో ప్రతిరోజూ జరిగే సమకాలీన సంఘటనలతో అతని రచనలను అనుసంధానించాయి.&lt;ref name=&quot;mod&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|date=1963-05-03|title=Art: Pop Art – Cult of the Commonplace|language=en-US|magazine=Time|url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,828186,00.html|access-date=2020-07-07|issn=0040-781X|quote=Robert Rauschenberg, 37, remembers an art teacher who 'taught me to think, &quot;Why not?&quot;' Since Rauschenberg is considered to be a pioneer in pop art, this is probably where the movement went off on its particular tangent. Why not make art out of old newspapers, bits of clothing, Coke bottles, books, skates, clocks?}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Irving Sandler|Sandler, Irving H.]] ''The New York School: The Painters and Sculptors of the Fifties,'' New York: Harper &amp; Row, 1978. {{ISBN|0-06-438505-1}} pp. 174–195, ''Rauschenberg and Johns''; pp. 103–111, ''Rivers and the gestural realists''.&lt;/ref&gt; 1962–64 నాటి పెయింటింగ్‌లు ''లైఫ్'', ''న్యూస్‌వీక్'', ''నేషనల్ జియోగ్రాఫిక్'' నుండి సిల్క్‌స్క్రీన్ చేయబడిన పత్రిక కత్తిరింపులతో వ్యక్తీకరణ బ్రష్‌వర్క్‌ను కలిపాయి. జాన్స్ గీసిన జెండాలు, లక్ష్యాలు, సంఖ్యలు, అమెరికా పటాల పెయింటింగ్‌లు, అలాగే ఏల్ క్యాన్‌ల త్రిమితీయ చిత్రణలు కళలో ప్రాతినిధ్యం గురించిన ప్రశ్నలపై దృష్టిని ఆకర్షించాయి.&lt;ref name=&quot;Met&quot;&gt;{{cite web |last=Rosenthal |first=Nan |author-link=Nan Rosenthal |date=October 2004 |title=Jasper Johns (born 1930) In ''Heilbrunn Timeline of Art History'' |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/john/hd_john.htm |access-date=2 May 2021 |website=The [[Metropolitan Museum of Art]]}}&lt;/ref&gt; 1950ల కాలంలో జాన్స్, రౌషెన్‌బర్గ్ చేసిన పనులను తరచుగా నియో-దాదా అని పిలుస్తారు, 1960ల ప్రారంభంలో విస్తరించిన నమూనా అమెరికన్ పాప్ ఆర్ట్ నుండి ఇది దృశ్యమానంగా భిన్నంగా ఉంటుంది.&lt;ref&gt;Robert Rosenblum, &quot;Jasper Johns&quot; ''Art International'' (September 1960): 75.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hapgood,  Susan, ''Neo-Dada: Redefining Art, 1958–62''. New York: Universe Books, 1994.&lt;/ref&gt;

అమెరికన్ పాప్ ఆర్ట్‌కు రాయ్ లిచ్టెన్‌స్టీన్ కూడా అంతే ముఖ్యమైనవాడు. అతని పని, పేరడీని అతను ఉపయోగించిన తీరు బహుశా పాప్ ఆర్ట్ ప్రాథమిక ఆవరణను ఇతరులకన్నా మెరుగ్గా నిర్వచిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;mod&quot; /&gt; పాత-కాలపు కామిక్ స్ట్రిప్‌ను ఇతివృత్తంగా ఎంచుకుని, లిచ్టెన్‌స్టీన్ సున్నితమైన రీతిలో పేరడీ చేస్తూనే కఠినమైన, కచ్చితమైన కూర్పును ఉత్పత్తి చేశాడు. DC కామిక్స్ ''సీక్రెట్ హార్ట్స్'' #83 ప్రధాన కథనం నుండి తీసుకోబడిన ''డ్రౌనింగ్ గర్ల్'' (1963) వంటి అతని అత్యంత ప్రసిద్ధ రచనలలో లిచ్టెన్‌స్టీన్ ఆయిల్, మాగ్నా పెయింట్ ఉపయోగించాడు.&lt;ref name=&quot;rlf-Hendrickson31&quot;&gt;{{cite book|last=Hendrickson|first=Janis|title=Roy Lichtenstein|year=1988|publisher=Benedikt Taschen|location=Cologne, Germany|isbn=3-8228-0281-6|page=31}}&lt;/ref&gt; అతని పని ఫోటోగ్రాఫిక్ పునరుత్పత్తి ద్వారా సృష్టించబడినట్లుగా నిర్దిష్ట రంగులను సూచించడానికి మందపాటి రూపురేఖలు, ముదురు రంగులు, బెన్-డే చుక్కలను కలిగి ఉంటుంది. లిచ్టెన్‌స్టీన్ మాట్లాడుతూ, &quot;[నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదులు] కాన్వాస్‌పై వస్తువులను ఉంచారు, వారు చేసినదానికి, రంగు స్థానాలకు, పరిమాణాలకు ప్రతిస్పందించారు. నా శైలి పూర్తిగా భిన్నంగా కనిపిస్తుంది, కానీ గీతలను గీయడం స్వభావం చాలా వరకు ఒకే విధంగా ఉంటుంది; నాది పొల్లాక్ లేదా క్లైన్ వలె కాలిగ్రాఫిక్‌గా కనిపించదు.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Kimmelman |first=Michael |date=30 September 1997 |title=Roy Lichtenstein, Pop Master, Dies at 73 |work=[[The New York Times]] |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B03E0DF103AF933A0575AC0A961958260&amp;sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=3 |access-date=12 November 2007}}&lt;/ref&gt; 
[[దస్త్రం:Campbell's Tomato Juice Box. 1964. Synthetic polymer paint and silkscreen ink on wood.jpg|thumb|ఆండీ వార్హోల్, ''క్యాంప్‌బెల్స్ టొమాటో జ్యూస్ బాక్స్'', 1964]]
1964లో ''ది అబ్జర్వర్'' ద్వారా &quot;పాప్ ఆర్ట్ ఆవిష్కర్త&quot;గా పిలువబడిన ఆండీ వార్హోల్ విస్తృతంగా ఉద్యమంలో కేంద్ర వ్యక్తిగా పరిగణించబడ్డాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Egginton |first=Joyce |date=1964-10-11 |title=Mr Apples apples cost £180 |url=https://www.newspapers.com/article/the-observer-the-american-supermarket-ex/188294999/ |access-date=2026-02-20 |work=The Observer |pages=2}}&lt;/ref&gt; కళా విమర్శకుడు ఆర్థర్ డాంటో ఒకసారి అతనిని &quot;కళా చరిత్ర ఉత్పత్తి చేసిన తాత్విక మేధావికి అత్యంత దగ్గరి వాడు&quot; అని పిలిచాడు.&lt;ref name=&quot;SchermanTony&quot; /&gt; వార్హోల్ పాప్‌ను దృశ్యమాన శైలికి మించి సాంస్కృతిక దృగ్విషయంగా నెట్టాడు, తన ఫ్యాక్టరీ స్టూడియో, బహిరంగ వ్యక్తిత్వం ద్వారా కళ, కీర్తి, వాణిజ్యాన్ని విలీనం చేశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Anderson |first=James |date=March 19, 2020 |title=7 things Andy Warhol pioneered beyond pop art |url=https://i-d.co/article/7-things-andy-warhol-pioneered-tate-modern/ |access-date=2026-02-20 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; 1960ల కాలంలో పాప్ ఆర్ట్ పెయింటింగ్‌లు, అండర్‌గ్రౌండ్ చలనచిత్రాలను నిర్మించడం ప్రారంభించడానికి ముందు వార్హోల్ విజయవంతమైన వాణిజ్య ఇలస్ట్రేటర్, ప్రకటనలు, పుస్తకం, రికార్డ్ కవర్‌లను గీశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hubert |first=Craig |date=2018-11-07 |title=Andy Warhol Made Hundreds of Movies During His Career. Here Are the 9 That Changed Film History |url=https://news.artnet.com/art-world/andy-warhol-films-1387729 |access-date=2026-02-20 |website=Artnet News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-06-07 |title=How Warhol's Handmade Art Shaped His Famed Pop Factory |url=https://news.artnet.com/multimedia/how-warhols-handmade-art-shaped-his-famed-pop-factory-2497323 |access-date=2026-02-20 |website=Artnet News |language=en-US}}&lt;/ref&gt; మార్లిన్ మన్రో, ఎల్విస్ ప్రెస్లీ వంటి ప్రసిద్ధులపై అతను వేసిన సిల్క్‌స్క్రీన్ పోర్ట్రెయిట్‌లు సామూహిక-మాధ్యమాల చిత్రాలను కీర్తి, వినియోగదారుల సంస్కృతిని పరిశీలించే ధైర్యవంతమైన, సీరియలైజ్డ్ వర్క్‌లుగా మార్చాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cumming |first=Laura |date=2020-03-15 |title=Andy Warhol review – hurrying through the masterworks |url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2020/mar/15/andy-warhol-tate-modern-review |access-date=2026-02-20 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; అతని ''క్యాంప్‌బెల్స్ టొమాటో జ్యూస్ బాక్స్''లో కనిపించే విధంగా, రిటైల్ షిప్పింగ్ బాక్స్ వెలుపల ఉన్న లేబులింగ్ కూడా ఇతివృత్తంగా మారింది, ఇది రోజువారీ వాణిజ్య చిత్రాలను పాప్ ఆర్ట్ స్వీకరించడాన్ని నొక్కి చెబుతుంది. వార్హోల్ తరువాత 1980ల నాటి కీత్ హేరింగ్, కెన్నీ షార్ఫ్‌లతో సహా పాప్ కళాకారుల కొత్త తరానికి మార్గనిర్దేశం చేసి ప్రభావితం చేశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Baitel |first=Shai |date=2025-02-18 |title=Kenny Scharf on Trash, Artificial Intelligence, and the Golden Days of New York |url=https://www.interviewmagazine.com/art/kenny-scharf-on-trash-artificial-intelligence-and-the-golden-days-of-new-york |access-date=2026-02-20 |website=Interview Magazine |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Haring |first=Keith |url=http://archive.org/details/keithharingjourn00hari |title=Keith Haring Journals |date=1996 |publisher=Viking |others= |isbn=978-0-670-84774-7 |location=New York |pages=97 |quote=Andy has been a big influence as an example of both what to be and what not to be. I have learned a lot of things from Andy about how to deal with people and how to deal with 'the public' and the public's 'image' of me.}}&lt;/ref&gt;

=== ప్రారంభ U.S. ప్రదర్శనలు ===
నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదం నుండి నిర్ణయాత్మక మార్పును సూచించే ముఖ్యమైన ప్రదర్శనలు, గ్యాలరీ ప్రెజెంటేషన్ల శ్రేణి ద్వారా పాప్ ఆర్ట్ 1950ల చివరిలో, 1960ల ప్రారంభంలో ఉద్భవించింది. 1959, 1960లో క్లేస్ ఓల్డెన్‌బర్గ్, జిమ్ డైన్, టామ్ వెస్సెల్‌మాన్ న్యూయార్క్‌లోని జడ్సన్ గ్యాలరీలో ప్రారంభ ప్రదర్శనలు చేశారు.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Pearlman |first=Ellen |date=2012-02-14 |title=When New York Was Really Happening |url=https://hyperallergic.com/happenings-new-york-1958-1963-pace-gallery/ |access-date=2026-02-20 |website=Hyperallergic |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Osterwold |first=Tilman |url=https://www.google.com/books/edition/Pop_Art/hRsFjSHBuKUC?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=Claes+Oldenburg,+Jim+Dine,+and+Tom+Wesselmann+Judson+Gallery+1959&amp;pg=PA100&amp;printsec=frontcover |title=Pop Art |date=2003 |publisher=Taschen |isbn=978-3-8228-2070-4 |pages=100 |language=en}}&lt;/ref&gt; అదే సమయంలో, మార్తా జాక్సన్ గ్యాలరీ హన్స్ అర్ప్, కర్ట్ ష్విట్టర్స్, జాస్పర్ జాన్స్, రాబర్ట్ రౌషెన్‌బర్గ్, ఓల్డెన్‌బర్గ్, డైన్ వంటి కళాకారులను కలిగి ఉన్న ''న్యూ మీడియా – న్యూ ఫార్మ్స్'' (1960)లో ప్రయోగాత్మక సమీకరణ, ఇన్‌స్టాలేషన్ వర్క్‌ను ప్రదర్శించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Canaday |first=John |date=1960-06-07 |title=Art: A Wild, but Curious, End-of-Season Treat; Jackson's Offers 'New Media, New Forms' Dada-Surrealism Marks 72-Object Display |url=https://www.nytimes.com/1960/06/07/archives/art-a-wild-but-curious-endofseason-treat-jacksons-offers-new-media.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; 1961లో జాక్సన్ ''ఎన్విరాన్‌మెంట్స్, సిట్యువేషన్స్, స్పేసెస్''ను నిర్వహించింది, రోజువారీ పదార్థాలు, వినియోగదారు చిత్రాలను పాప్ ఆర్ట్ ఆలింగనం చేసుకోవడానికి వేదికగా నిలిచిన లీనమయ్యే, వస్తువు-ఆధారిత కళా అభ్యాసాలను మరింత ముందుకు తీసుకెళ్లింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

డిసెంబర్ 1961లో ఓల్డెన్‌బర్గ్ మాన్‌హాటన్ లోయర్ ఈస్ట్ సైడ్‌లో ''ది స్టోర్''ని తెరిచాడు, ఇది వినియోగదారు వస్తువులను పోలి ఉండే చేతితో తయారు చేసిన శిల్పాల నెల రోజుల ఇన్‌స్టాలేషన్.&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times&quot;&gt;{{Cite web |last=McKenna |first=Kristine |date=1995-07-02 |title=Art : When Bigger Is Better : Claes Oldenburg has spent the past 35 years blowing up and redefining everyday objects, all in the name of getting art off its pedestal. |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-07-02-ca-19310-story.html |access-date=2026-02-20 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt; లూకాస్ సమరాస్, టామ్ వెస్సెల్‌మాన్, కరోలీ ష్నీమాన్, ఓవిండ్ ఫాల్‌స్ట్రోమ్, రిచర్డ్ ఆర్ట్స్‌ష్వాగర్ వంటి కళాకారులతో కూడిన అతని సంబంధిత &quot;రే గన్ థియేటర్&quot; సంఘటనలు కళ, దైనందిన జీవితం మధ్య ఉన్న సాంప్రదాయిక భేదాలను సవాలు చేశాయి.&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times&quot; /&gt; ఈ పరిణామాలు యాక్షన్ పెయింటింగ్ అంతర్దృష్టి తత్వం నుండి సామూహిక సంస్కృతీతో మరింత బహిర్ముఖ నిమగ్నత వైపు మళ్లడాన్ని సూచించాయి.

జూలై 1962లో ఆండీ వార్హోల్ లాస్ ఏంజెల్స్‌లోని ఇర్వింగ్ బ్లమ్స్ ఫెరుస్ గ్యాలరీలో తన మొదటి ఏకవ్యక్తి ప్రదర్శనను నిర్వహించాడు, ఇందులో 32 ''క్యాంప్‌బెల్స్ సూప్ క్యాన్స్‌''ను ప్రదర్శించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rozzo |first=Mark |date=2018-11-05 |title=How the Campbell’s Soup Paintings Became Andy Warhol’s Meal Ticket |url=https://www.vanityfair.com/style/2018/11/andy-warhols-campbells-soup-paintings-exhibition |access-date=2026-02-20 |website=Vanity Fair |language=en-US}}&lt;/ref&gt; అదే నెలలో హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లోని వాడ్స్‌వర్త్ అథీనియంలో జరిగిన ''అమెరికన్ పెయింటింగ్ అండ్ స్కల్ప్చర్ ఫ్రమ్ కనెక్టికట్ కలెక్షన్స్'' ప్రదర్శనలో వార్హోల్, ఓల్డెన్‌బర్గ్ వంటి పాప్ కళాకారుల పనులు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=July 23, 1962 |title=Museum To Show Art Of 5 State Families |url=https://www.newspapers.com/article/bridgeport-telegram-museum-to-show-art-o/193187843/ |work=The Bridgeport Telegram |pages=8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; కొన్ని నెలల తర్వాత వాల్టర్ హాప్స్ పసాదేనా ఆర్ట్ మ్యూజియంలో ''న్యూ పెయింటింగ్ ఆఫ్ కామన్ ఆబ్జెక్ట్స్''ను క్యూరేట్ చేశాడు, ఇది రాయ్ లిచ్టెన్‌స్టీన్, వార్హోల్, జిమ్ డైన్, వేన్ థీబాడ్, ఎడ్ రుస్చా, ఇతరులను కలిగి ఉన్న అమెరికన్ పాప్ ఆర్ట్‌కు అంకితం చేయబడిన మొదటి మ్యూజియం ప్రదర్శనగా విస్తృతంగా పరిగణించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Coplans |first=John |date=1962-11-01 |title=The New Paintings of Common Objects |url=https://www.artforum.com/features/the-new-paintings-of-common-objects-212213/ |access-date=2026-02-20 |website=Artforum |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 1962లో న్యూయార్క్‌లోని సిడ్నీ జానిస్ గ్యాలరీ యూరోపియన్ న్యూవియాక్స్ రియలిస్ట్‌లతో అమెరికన్ పాప్ ఆర్టిస్టులను ఒకచోట చేర్చి మైలురాయి అయిన ''ఇంటర్నేషనల్ ఎగ్జిబిషన్ ఆఫ్ ది న్యూ రియలిస్ట్స్''ను నిర్వహించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=O'Doherty |first=Brian |date=1962-10-31 |title=Art: Avant-Garde Revolt; 'New Realists' Mock U.S. Mass Culture in Exhibition at Sidney Janis Gallery |url=https://www.nytimes.com/1962/10/31/archives/art-avantgarde-revolt-new-realists-mock-us-mass-culture-in.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; ఈ ప్రదర్శన పాప్ ఆర్ట్ ఆధిపత్యాన్ని నిర్ధారించింది, మార్క్ రోత్కో, రాబర్ట్ మదర్‌వెల్‌తో సహా పలువురు నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదులను గ్యాలరీ నుండి నిష్క్రమించేలా చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Salisbury |first=Stephan |date=2016-02-23 |title=Pow! The Art Museum goes Pop! |url=https://www.inquirer.com/philly/entertainment/arts/20160223_Pow__The_Art_Museum_goes_Pop_.html |access-date=2026-02-20 |website=The Philadelphia Inquirer |language=en}}&lt;/ref&gt;
[[దస్త్రం:AAA-AAA lipplucy 27219.jpg|thumb|1964లో న్యూయార్క్ నగరంలోని బియాంచినీ గ్యాలరీలో ''ది అమెరికన్ సూపర్ మార్కెట్'' ప్రదర్శన]]
1963 నాటికి ప్రధాన న్యూయార్క్ సంస్థలు ఈ ఉద్యమాన్ని స్వీకరించాయి. గుగ్గెన్‌హీమ్ మ్యూజియం లారెన్స్ అలోవే చేత క్యూరేట్ చేయబడిన ''సిక్స్ పెయింటర్స్ అండ్ ది ఆబ్జెక్ట్''ను సమర్పించింది, ఇందులో డైన్, జాన్స్, లిచ్టెన్‌స్టీన్, రౌషెన్‌బర్గ్, రోసెన్‌క్విస్ట్, వార్హోల్ ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Times |first=Stuart Preston Special To the New York |date=1963-03-21 |title=On Display: All-Out Series of Pop Art; 'Six Painters and the Object' Exhibited at Guggenheim |url=https://www.nytimes.com/1963/03/21/archives/on-display-allout-series-of-pop-art-six-painters-and-the-object.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; వాణిజ్య గ్యాలరీలు పాప్ కళాకారులకు ఎక్కువగా ప్రాతినిధ్యం వహించాయి: గ్రీన్ గ్యాలరీ రోసెన్‌క్విస్ట్, జార్జ్ సెగల్, ఓల్డెన్‌బర్గ్, వెస్సెల్‌మాన్‌లను ప్రదర్శించింది; లియో కాస్టెల్లీ రౌషెన్‌బర్గ్, జాన్స్, లిచ్టెన్‌స్టీన్‌లకు ప్రాతినిధ్యం వహించాడు; ఫెరుస్ గ్యాలరీ వెస్ట్ కోస్ట్‌లో వార్హోల్, రుస్చాలను ప్రోత్సహించడం కొనసాగించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Shirey |first=David L. |date=1972-02-27 |title=Art: Former Avant‐Garde Gallery Remembered in Hofstra Show |url=https://www.nytimes.com/1972/02/27/archives/art-former-avantgarde-gallery-remembered-in-hofstra-show.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Muchnic |first=Suzanne |date=1996-02-01 |title=Leo Castelli, whose legendary career as an art dealer is being honored at the Gagosian Gallery, has seemingly seen it all. But at 88, he still has . . . : An Ageless Passion |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-02-01-ca-30943-story.html |access-date=2026-02-20 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mr Philip Delves Broughton |date=February 19, 2015 |title=The Exhibitionists of Ferus Gallery |url=https://www.mrporter.com/en-us/journal/lifestyle/the-exhibitionists-of-ferus-gallery-743474 |website=Mr Porter}}&lt;/ref&gt;

1964లో బియాంచినీ గ్యాలరీ ''ది అమెరికన్ సూపర్‌మార్కెట్''ను ప్రదర్శించింది, వార్హోల్, లిచ్టెన్‌స్టీన్, ఓల్డెన్‌బర్గ్, వెస్సెల్‌మాన్, ఇతరులు కళాకారులు తయారు చేసిన వినియోగదారు వస్తువులతో నిండిన ఎగ్జిబిషన్ స్థలాన్ని కిరాణా దుకాణంగా మార్చింది—కళ, వాణిజ్యం విలీనం అనే పాప్ ఆర్ట్ విధానానికి లీనమయ్యే ప్రదర్శన.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=1964-10-08 |title=Sale: Lettuce a la Metal and Turkey au Canvas; GALLERY MARKET HAWKS ART ON RYE; Store Display Is Set Up for Pop Food Creations |url=https://www.nytimes.com/1964/10/08/archives/sale-lettuce-a-la-metal-and-turkey-au-canvas-gallery-market-hawks-a.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; 1960ల మధ్య నాటికి పాప్ కళాకారులు స్థిరమైన వాణిజ్య, సంస్థాగత మద్దతును పొందారు, 1968 నాటికి సావో పాలో ప్రదర్శన ''ఎన్విరాన్‌మెంట్ U.S.A.: 1957–1967'' ఉద్యమంలోని ప్రముఖ వ్యక్తుల సమగ్ర సర్వేను ప్రదర్శించింది, సమకాలీన కళలో ఆధిపత్య శక్తిగా దాని ఏకీకరణను సూచిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Kramer |first=Hilton |date=1967-09-20 |title=Art: United States' Exhibition Dominates Sao Paulo's 9th Bienal; 45 Big Pop Pieces in 'Environment USA' |url=https://www.nytimes.com/1967/09/20/archives/art-united-states-exhibition-dominates-sao-paulos-9th-bienal-45-big.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

== ఫ్రాన్స్ ==

మిలన్‌లోని అపోలినైర్ గ్యాలరీలో మొదటి సామూహిక ప్రదర్శన సందర్భంగా కళా విమర్శకుడు పియర్ రెస్టానీ,&lt;ref&gt;Karl Ruhrberg, Ingo F. Walther, ''Art of the 20th Century'', Taschen, 2000, p. 518. {{ISBN|3-8228-5907-9}}&lt;/ref&gt; కళాకారుడు వైవ్స్ క్లీన్ 1960లో స్థాపించిన కళాత్మక ఉద్యమాన్ని ''నౌవియో రియలిజం'' (Nouveau réalisme) సూచిస్తుంది. పియరీ రెస్టానీ ఏప్రిల్ 1960లో సమూహం కోసం &quot;నిజమైన వాటిని గ్రహించే నౌవియో రియలిజం-కొత్త మార్గాలు&quot; అని ప్రకటిస్తూ &quot;కొత్త వాస్తవికత నిర్మాణాత్మక ప్రకటన&quot; పేరుతో అసలు మానిఫెస్టోను రాశాడు.&lt;ref name=&quot;Stremmel13&quot;&gt;Kerstin Stremmel, ''Realism'', Taschen, 2004, p. 13. {{ISBN|3-8228-2942-0}}&lt;/ref&gt; ఈ సంయుక్త ప్రకటనపై 27 అక్టోబర్ 1960న వైవ్స్ క్లీన్ వర్క్‌షాప్‌లో తొమ్మిది మంది సంతకం చేశారు: వైవ్స్ క్లీన్, అర్మాన్, మార్షల్ రేస్సే, పియర్ రెస్టానీ, డేనియల్ స్పోరి, జీన్ టింగెలీ, అల్ట్రా-లెట్రిస్ట్‌లు, ఫ్రాంకోయిస్ డుఫ్రెన్, రేమండ్ హైన్స్, జాక్వెస్ డి లా విల్లెగ్లే; 1961లో వారితో సీజర్ బాల్డాకిని, మిమ్మో రోటెల్లా, ఆపై నికి డి సెయింట్ ఫాల్, గెరార్డ్ డెస్చాంప్స్ చేరారు. కళాకారుడు క్రిస్టో సమూహంతో ప్రదర్శన ఇచ్చాడు. ఇది 1970లో రద్దు చేయబడింది.&lt;ref name=&quot;Stremmel13&quot; /&gt;

అమెరికన్ పాప్ ఆర్ట్ సమకాలీనమైనది-తరచుగా ఫ్రాన్స్‌లో దాని బదిలీగా భావించబడుతుంది-ఫ్లక్సస్, ఇతర సమూహాలతో పాటు కొత్త వాస్తవికత 1960ల కాలంలో అవాంట్-గార్డ్ అనేక పోకడలలో ఒకటి. సమూహం మొదట్లో ఫ్రెంచ్ రివేరాలోని నైస్‌ను తమ హోమ్ బేస్‌గా ఎంచుకుంది, ఎందుకంటే క్లీన్, అర్మాన్ ఇద్దరూ అక్కడే పుట్టారు; కొత్త వాస్తవికత తరచుగా చరిత్రకారులచే ఎకోల్ డి నైస్ ఉద్యమానికి ప్రారంభ ప్రతినిధిగా పరిగణించబడుతుంది.&lt;ref&gt;Rosemary M. O'Neill, ''Art and Visual Culture on the French Riviera, 1956–1971: The Ecole de Nice'', Ashgate, 2012, p. 93.&lt;/ref&gt; వారి ప్లాస్టిక్ భాష వైవిధ్యంగా ఉన్నప్పటికీ వారు తమ పనికి ఒక సాధారణ ఆధారాన్ని గ్రహించారు; రెస్టానీ ఉపయోగించిన పదాలలో దానికి సమానమైన వాస్తవికత ప్రత్యక్ష కేటాయింపు పద్ధతిగా ఇది ఉంది; &quot;పట్టణ, పారిశ్రామిక, ప్రకటనల వాస్తవికత కవితా రీసైక్లింగ్&quot;కి.&lt;ref&gt;60/90. ''Trente ans de Nouveau Réalisme, La Différence'', 1990, p. 76&lt;/ref&gt;

== స్పెయిన్ ==
స్పెయిన్‌లో పాప్ ఆర్ట్ అధ్యయనం ఇన్‌ఫార్మలిజం సంక్షోభం మూలాల నుండి ఉద్భవించిన &quot;కొత్త అలంకార&quot;తో ముడిపడి ఉంది. ఎడ్వర్డో అరోయో పర్యావరణంపై అతనికున్న ఆసక్తి, పెయింటింగ్ చరిత్ర, మాస్ మీడియా కమ్యూనికేషన్ రెండింటి చిహ్నాలను పొందుపరిచే మన మీడియా సంస్కృతిపై అతని విమర్శ, దాదాపుగా స్థాపించబడిన అన్ని కళాత్మక శైలుల పట్ల అతనికున్న అసహ్యం కారణంగా అతను పాప్ ఆర్ట్ ట్రెండ్‌కు సరిపోతాడని చెప్పవచ్చు. అయితే, అల్ఫ్రెడో అల్కైన్ తన కూర్పులలో జనాదరణ పొందిన చిత్రాలు, ఖాళీ స్థలాలను ఉపయోగించడం వల్ల &quot;పాప్&quot; ఆర్ట్‌లో అత్యంత ప్రామాణికమైన భాగంగా పరిగణించబడే స్పానిష్ కళాకారుడు.{{citation needed|date=March 2024}}

స్పానిష్ పాప్ ఆర్ట్ వర్గంలో 1964, 1981 మధ్య వాలెన్సియాలో ఉనికిలో ఉన్న మానోలో వాల్డెస్, రాఫెల్ సోల్బెస్ అనే కళాకారులచే ఏర్పడిన &quot;క్రానికల్ టీమ్&quot; (''ఎక్విపో క్రోనికా'') కూడా ఉంది. వారి ఉద్యమం కామిక్స్, పబ్లిసిటీ చిత్రాల వాడకం, చిత్రాలు, ఫోటోగ్రాఫిక్ కూర్పుల సరళీకరణ కారణంగా &quot;పాప్&quot; గా వర్గీకరించబడింది. చలనచిత్ర నిర్మాత పెడ్రో అల్మోడోవర్ 1970ల నాటి మాడ్రిడ్ &quot;లా మోవిడా&quot; ఉపసంస్కృతి నుండి తక్కువ బడ్జెట్ సూపర్ 8 పాప్ ఆర్ట్ సినిమాలను తీస్తూ ఉద్భవించాడు, అతను తదనంతరం అప్పటి మీడియాతో స్పెయిన్‌కు చెందిన ఆండీ వార్హోల్ అని పిలువబడ్డాడు. ''అల్మోడోవర్ ఆన్ అల్మోడోవర్'' పుస్తకంలో, 1950ల నాటి &quot;ఫన్నీ ఫేస్&quot; చిత్రం తన పనికి కేంద్ర ప్రేరణ అని చెప్పినట్లు ఉల్లేఖించబడింది. అల్మోడోవర్ చిత్రాలలో ఒక పాప్ ట్రేడ్‌మార్క్ ఏమిటంటే అతను ఎల్లప్పుడూ ఒక దృశ్యంలోకి చొప్పించడానికి ఒక నకిలీ వాణిజ్య ప్రకటనను ఉత్పత్తి చేస్తాడు.{{citation needed|date=March 2024}}

== న్యూజిలాండ్ ==
[[దస్త్రం:Pisupo lua afe (Corned beef 2000).jpg|thumb|మిచెల్ టఫెరీ ''పిసుపో లువా అఫే (కార్న్‌డ్ బీఫ్ 2000)'' (1994)]]
న్యూజిలాండ్‌లో పాప్ ఆర్ట్ ప్రధానంగా 1990ల నుండి అభివృద్ధి చెందింది, తరచుగా కివియానాతో అనుసంధానించబడింది. కివియానా అనేది మాంసం పైస్, కివీఫ్రూట్, ట్రాక్టర్లు, జాండల్స్, ఫోర్ స్క్వేర్ సూపర్‌మార్కెట్‌ల వంటి సాంప్రదాయిక కివి చిహ్నాలకు పాప్-సెంట్రిక్, ఆదర్శవంతమైన ప్రాతినిధ్యం; సాంస్కృతిక సందేశాలను సూచించడానికి దీనిలో స్వాభావికమైన క్యాంప్‌నెస్ తరచుగా అణచివేయబడుతుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Op + Pop|url=https://christchurchartgallery.org.nz/exhibitions/op-pop|access-date=2021-07-22|website=christchurchartgallery.org.nz}}&lt;/ref&gt; డిక్ ఫ్రిజెల్ ఒక ప్రసిద్ధ న్యూజిలాండ్ పాప్ కళాకారుడు, ఆధునిక సంస్కృతిని అనుకరించే మార్గాల్లో పాత కివియానా చిహ్నాలను ఉపయోగించడంలో ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఉదాహరణకు ఫ్రిజెల్ విదేశీ కళాకారుల పనిని అనుకరించడం ఆనందిస్తాడు, వారి పనులకు ఒక ప్రత్యేకమైన న్యూజిలాండ్ వీక్షణ లేదా ప్రభావాన్ని ఇస్తాడు. ప్రపంచంపై న్యూజిలాండ్ చారిత్రకంగా అణచివేయబడిన ప్రభావాన్ని చూపించడానికి ఇది చేయబడింది; ఈ విధంగా నేవ్ ఆర్ట్ ఏటెరోన్ పాప్ ఆర్ట్‌తో అనుసంధానించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dick Frizzell – Overview|url=https://thecentral.co.nz/artists/dick-frizzell/overview/|access-date=2021-07-22|website=The Central|language=en}}&lt;/ref&gt;

మిచెల్ టఫెరీ ప్రసిద్ధ రచన ''పిసుపో లువా అఫే (కార్న్‌డ్ బీఫ్ 2000)''తో ఉన్నట్లుగా, ఇది రాపిడి, డెడ్‌పాన్ మార్గంలో కూడా చేయవచ్చు. సమోవాన్ వంశానికి చెందిన టఫెరీ, ఎద్దును సూచించే ఈ పనిని ''పిసుపో'' అని పిలువబడే ప్రాసెస్ చేసిన ఆహార క్యాన్‌లతో నిర్మించాడు. పాశ్చాత్యేతర సంస్కృతులపై నియోకలోనియలిజం, జాత్యహంకారం ఇతివృత్తాలను టఫెరీ చేర్చినందున ఇది పాశ్చాత్య పాప్ ఆర్ట్ అసాధారణ రచన (పాశ్చాత్యులు సమోవాన్‌లపై తీసుకువచ్చిన ఆర్థిక ఆధారపడటాన్ని సూచించే ఫుడ్ క్యాన్‌ల ద్వారా సూచించబడింది). కాదనలేని స్వదేశీ దృక్కోణం అత్యంత సాధారణ స్వదేశీయేతర పాప్ ఆర్ట్ పనుల నుండి నిలబడేలా చేస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Collections Online – Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa|url=https://collections.tepapa.govt.nz/object/235630|access-date=2021-07-22|website=collections.tepapa.govt.nz}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Collections Online – Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa|url=https://collections.tepapa.govt.nz/topic/1110|access-date=2021-07-22|website=collections.tepapa.govt.nz}}&lt;/ref&gt; ఇలాంటి ఇతివృత్తాలతో వ్యవహరించే ఇతర న్యూజిలాండ్ పాప్ ఆర్టిస్టులు మావోరీ కళాకారులు మైఖేల్ పరేకోవ్హై, రూబెన్ ప్యాటర్సన్.

న్యూజిలాండ్ ప్రారంభ, ప్రసిద్ధ పాప్ కళాకారులలో ఒకరు బిల్లీ ఆపిల్, రాయల్ సొసైటీ ఆఫ్ బ్రిటిష్ ఆర్టిస్ట్స్ బ్రిటిష్-యేతర సభ్యులలో ఒకరు. డేవిడ్ హాక్నీ, అమెరికన్ ఆర్.బి. కిటాజ్, పీటర్ బ్లేక్ వంటి వారితో కలిసి జనవరి 1961 నాటి RBA ప్రదర్శన ''యంగ్ కాంటెంపరరీస్''లో ప్రదర్శించబడిన ఆపిల్, వేగంగా 1960ల ఐకానిక్ అంతర్జాతీయ కళాకారుడిగా మారాడు. అతను తన పేరు అయిన &quot;బిల్లీ ఆపిల్&quot;ని ఊహించుకోవడానికి ముందే ఇది జరిగింది, అతని పని అతని జన్మనామం బారీ బేట్స్ కింద ప్రదర్శించబడింది. అతను పేరుతో పాటు రూపంతో కూడా తనను తాను వేరు చేసుకోవాలని కోరుకున్నాడు, కాబట్టి లేడీ క్లైరోల్ ఇన్‌స్టంట్ క్రీమ్ విప్‌తో తన జుట్టు, కనుబొమ్మలను బ్లీచ్ చేశాడు. ఆ తర్వాత ఆపిల్ 1970ల నాటి కాన్సెప్చువల్ ఆర్ట్ ఉద్యమంతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-02-09|title=ARTSPACE – Billy Apple|url=http://artspace.org.nz/exhibitions/2004/billyapple.asp|access-date=2021-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209134441/http://artspace.org.nz/exhibitions/2004/billyapple.asp|archive-date=2013-02-09}}&lt;/ref&gt;

== జపాన్ ==
[[జపాన్|జపాన్‌లో]] పాప్ ఆర్ట్ ఆ దేశ ప్రముఖ అవాంట్-గార్డ్ దృశ్యం నుండి ఉద్భవించింది. 1920ల చివరిలో, 1930ల ప్రారంభంలో హరుయే కోగా నిర్మించిన ఫోటోమాంటేజ్-శైలి పెయింటింగ్‌లలో పత్రికల నుండి కాపీ చేయబడిన ఆధునిక ప్రపంచ చిత్రాల ఉపయోగం, పాప్ ఆర్ట్ అంశాలను ముందే సూచించింది.&lt;ref name=&quot;eskolahk&quot;&gt;{{cite book|last=Eskola|first=Jack|title=Harue Koga: David Bowie of the Early 20th Century Japanese Art Avant-garde|year=2015|publisher=Kindle, e-book}}&lt;/ref&gt; జపనీస్ గుటాయ్ ఉద్యమం మార్తా జాక్సన్ న్యూయార్క్ గ్యాలరీలో 1958 గుటాయ్ ప్రదర్శనకు దారితీసింది, ఇది పాప్ ఆర్ట్‌ను తెరపైకి తెచ్చిన ఆమె ప్రసిద్ధ న్యూ ఫార్మ్స్ న్యూ మీడియా షోకి రెండేళ్ల ముందు జరిగింది.&lt;ref&gt;Bloch, Mark. The Brooklyn Rail. [https://brooklynrail.org/2018/06/artseen/Gutai-19531959 &quot;Gutai: 1953 –1959&quot;], June 2018.&lt;/ref&gt; యాయోయి కుసామా పని పాప్ ఆర్ట్ అభివృద్ధికి దోహదపడింది, ఆండీ వార్హోల్‌తో సహా అనేక ఇతర కళాకారులను ప్రభావితం చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.timeout.com/london/art/interview-yayoi-kusama|url-status=dead|archive-date=29 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130929131716/http://www.timeout.com/london/art/interview-yayoi-kusama|title=Yayoi Kusama interview – Yayoi Kusama exhibition |website=TimeOut |date=2013-01-30 |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://art.sy/artist/yayoi-kusama] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121101110936/http://art.sy/artist/yayoi-kusama|date=1 November 2012}}&lt;/ref&gt; 1960ల మధ్యకాలంలో గ్రాఫిక్ డిజైనర్ తదనోరి యోకూ అత్యంత విజయవంతమైన పాప్ కళాకారులలో ఒకరిగా, జపనీస్ పాప్ ఆర్ట్‌కు అంతర్జాతీయ చిహ్నంగా మారాడు. ది బీటిల్స్, మార్లిన్ మన్రో, ఎలిజబెత్ టేలర్ వంటి పాప్ సంస్కృతి చిహ్నాల కోసం అతను చేసిన ప్రకటనలు, కళాఖండాల రూపకల్పనలకు అతను బాగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.adcglobal.org/archive/hof/2000/?id=205 |title=Tadanori Yokoo : ADC • Global Awards &amp; Club |website=Adcglobal.org |date=1936-06-27 |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt; ఆ సమయంలో మరో ప్రముఖ పాప్ కళాకారుడు కీచి తనామి. స్పీడ్ రేసర్, ఆస్ట్రో బాయ్ వంటి జపనీస్ మాంగా, అనిమే నుండి ఐకానిక్ పాత్రలు కూడా పాప్ ఆర్ట్‌కు చిహ్నాలుగా మారాయి. జపనీస్ మాంగా, అనిమే తకాషి మురకామి, అతని సూపర్‌ఫ్లాట్ ఉద్యమం వంటి తరువాతి పాప్ కళాకారులను కూడా ప్రభావితం చేశాయి.

== ఇటలీ ==
[[దస్త్రం:Olivetti-Valentine.jpg|thumb|పెర్రీ A. కింగ్, ఆల్బర్ట్ లెక్లెర్క్‌తో కలిసి ఎట్టోర్ సోట్సాస్ రూపొందించిన ఒలివెట్టి వాలెంటైన్]]
ఇటలీలో 1964 నాటికి పాప్ ఆర్ట్ ప్రసిద్ధి చెందింది, రోమ్‌లోని &quot;స్కువోలా డి పియాజ్జా డెల్ పోపోలో&quot;, మరియో స్కిఫానో, ఫ్రాంకో ఏంజెలి, జియోసెట్టా ఫియోరోని, టానో ఫెస్టా, క్లాడియో సింటోలీ వంటి పాప్ కళాకారులతో, పియరో మంజోని, లూసియో డెల్ పెజ్జో, మిమ్మో రోటెల్లా, వాలెరియో అడామి వంటి వారి కొన్ని కళాఖండాలతో ఇది విభిన్న రూపాలను సంతరించుకుంది.

ఇటాలియన్ పాప్ ఆర్ట్ 1950ల సంస్కృతిలో ఉద్భవించింది - మరింత కచ్చితంగా చెప్పాలంటే ఎన్రికో బాజ్, మిమ్మో రోటెల్లా అనే కళాకారుల పనులు ఈ దృశ్యానికి మార్గదర్శకులుగా పరిగణించబడతాయి. వాస్తవానికి, 1958-1959 సమయంలో బాజ్, రోటెల్లా తమ మునుపటి కెరీర్‌లను విడిచిపెట్టారు (వీటిని పూర్తిగా పోస్ట్-దాదావాద అయినప్పటికీ, ''ప్రాతినిధ్యం కాని శైలి''కి చెందినవిగా నిర్వచించవచ్చు), చిత్రాల కొత్త ప్రపంచంలోకి, వాటి గురించిన ప్రతిబింబాలలోకి తమను తాము ప్రవేశపెట్టారు, ఇది వారి చుట్టూ పుట్టుకొచ్చింది. రోటెల్లా చిరిగిన పోస్టర్‌లు మరింత అలంకారిక అభిరుచిని ప్రదర్శించాయి, తరచుగా నాటి గొప్ప చిహ్నాలను స్పష్టంగా, ఉద్దేశపూర్వకంగా ప్రస్తావించాయి. బాజ్ కూర్పులు సమకాలీన ''కిచ్''లో మునిగిపోయాయి, ఇది చిత్రాల &quot;బంగారు గని&quot;గా, మొత్తం కళాకారుల తరానికి ఉద్దీపనగా మారింది.

&quot;గృహ గోడల&quot; లోపల, ఆరుబయట కొత్త దృశ్య పనోరమా నుండి కొత్తదనం వచ్చింది. కార్లు, రహదారి చిహ్నాలు, టెలివిజన్, మొత్తం &quot;కొత్త ప్రపంచం&quot;, ప్రతిదీ కళ ప్రపంచానికి చెందుతుంది, అది కూడా కొత్తదే. ఈ విషయంలో ఇటాలియన్ పాప్ ఆర్ట్ అంతర్జాతీయ దృశ్యం వలె అదే సైద్ధాంతిక మార్గాన్ని తీసుకుంటుంది. మారేది కేవలం ఐకానోగ్రఫీ, కొన్ని సందర్భాల్లో దాని పట్ల మరింత విమర్శనాత్మక వైఖరి ఉండటం. ఈ సందర్భంలో కూడా రోటెల్లా, బాజ్ పనులను మూలాలుగా గుర్తించవచ్చు, ఇద్దరూ సమాజంతో వారి సంబంధంలో తటస్థంగా లేరు. అయినప్పటికీ ఇది ప్రత్యేకమైన అంశం కాదు; గియాన్నీ రుఫీ, రాబర్టో బర్నీ, సిల్వియో పసోట్టి, అంబెర్టో బిగ్నార్డి, క్లాడియో సింటోలీ వంటి కళాకారుల సుదీర్ఘ శ్రేణి ఉంది, వీరు వాస్తవికతను ఒక బొమ్మగా తీసుకుంటారు, ఇది విసుగు, కపటత్వంతో వస్తువులను తీసుకునే గొప్ప చిత్రాల కొలనుగా మారుతుంది, ఆల్డో పలాజెస్చి లాంటి &quot;నన్ను ఆనందించనివ్వు&quot; అనే పునరుద్ధరించబడిన స్ఫూర్తితో సాంప్రదాయిక భాషా నమూనాలను ప్రశ్నిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.comune.modena.it/galleria/exhibitions/past-exhibitions/2005/pop-art-italia-1958-1968-1 |title=Pop Art Italia 1958–1968 — Galleria Civica |website=Comune.modena.it |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt;
పాప్ ఆర్ట్ ఇటాలియన్ కళా దృశ్యాన్ని ఎన్నడూ పూర్తిగా వదిలిపెట్టలేదు, కాలక్రమేణా అనేక వైవిధ్యాలకు గురై రూపం, కంటెంట్‌లో నిరంతరం మారుతూ ఉంటుంది.&lt;ref&gt;[https://www.paeseitaliapress.it/storia-arte-cultura/2024/11/01/la-pop-art-a-roma/ ItaliaPress: A Roma mostra sulla Pop Art Italiana, 2024]&lt;/ref&gt; 2000ల ప్రారంభంలో, ఉదాహరణకు, సిసిలియన్ కళాకారుడు అర్రిగో ముస్టి ఇంపొప్యులర్ ఆర్ట్‌ను సృష్టించాడు. ఇటీవల పాప్ సింబాలిజం అనే అండర్‌కరెంట్, ప్రధానంగా డిజిటల్ ఆర్ట్‌ను కలిగి ఉండి వ్యాపించడం ప్రారంభించింది, ముఖ్యంగా ఉత్తర ఇటలీలో.

== బెల్జియం ==
[[దస్త్రం:Fallen Astronaut.jpg|thumb|180x180px|పాల్ వాన్ హోయెడాంక్ వ్రాసిన ''ఫాలెన్ ఆస్ట్రోనాట్'']]
బెల్జియంలో పాప్ ఆర్ట్ కొంతవరకు పాల్ వాన్ హోయెడాంక్ ద్వారా ప్రాతినిధ్యం వహించింది, అతని శిల్పం ''ఫాలెన్ ఆస్ట్రోనాట్'' అపోలో మిషన్‌లలో ఒకదానిలో చంద్రునిపై వదిలివేయబడింది, అలాగే ఇతర ప్రముఖ పాప్ కళాకారుల ద్వారా కూడా ఇది జరిగింది. మార్సెల్ బ్రూడ్‌తేర్స్ ('' 'vous êtes doll? &quot;''), ఎవెలిన్ ఆక్సెల్, పనామరెంకో వంటి అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందిన కళాకారులు పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమానికి రుణపడి ఉన్నారు; బ్రూడ్‌తేర్స్ గొప్ప ప్రభావం జార్జ్ సెగల్. మరొక ప్రసిద్ధ కళాకారుడు రోజర్ రావెల్ తన పెయింటింగ్స్‌లో ఒకదానిలో నిజమైన సజీవ పావురంతో కూడిన పంజరాన్ని ఉంచాడు. 1960ల చివరిలో, 1970ల ప్రారంభంలో వియత్నాం యుద్ధం భయంకరమైన స్వభావం కారణంగా వారు అమెరికా పట్ల మరింత విమర్శనాత్మక వైఖరిని అవలంబించడం ప్రారంభించినప్పుడు ఈ కళాకారులలో కొందరి పని నుండి పాప్ ఆర్ట్ సూచనలు కనుమరుగయ్యాయి. పనామరెంకో మాత్రం పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమంలో అంతర్లీనంగా ఉన్న వ్యంగ్యాన్ని నేటికీ నిలుపుకున్నాడు. నమూర్ నుండి వచ్చిన ఎవెలిన్ ఆక్సెల్ 1964-1972 కాలంలో ఫలవంతమైన పాప్-కళాకారిణి. ఆక్సెల్ మొదటి మహిళా పాప్ కళాకారిణులలో ఒకరు, మాగ్రిట్ ద్వారా మార్గదర్శకత్వం పొందారు, ఆమె అత్యంత ప్రసిద్ధ పెయింటింగ్ ''ఐస్ క్రీమ్''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news.artnet.com/art-world/philadelphia-museum-facebook-racy-painting-425321 |title=Philadelphia Museum of Art Wins Fight with Facebook over Racy Pop Art Painting |website=artnet.com |date=11 February 2016 |access-date=2020-01-17}}&lt;/ref&gt;

== నెదర్లాండ్స్ ==
నెదర్లాండ్స్‌లో అధికారిక పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమం లేనప్పటికీ, పాప్ ఆర్ట్ ప్రారంభ సంవత్సరాల్లో న్యూయార్క్‌లో సమయం గడిపిన కళాకారుల సమూహం ఉంది, వారు అంతర్జాతీయ పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమం నుండి ప్రేరణ పొందారు. డచ్ పాప్ ఆర్ట్ ప్రతినిధులలో డాన్ వాన్ గోల్డెన్, గుస్తావ్ అస్సెల్‌బెర్గ్స్, జాక్వెస్ ఫ్రెంకెన్, జాన్ క్రెమెర్, విమ్ టి. షిప్పర్స్, వుడీ వాన్ అమెన్ ఉన్నారు. వారు తీవ్రమైన అండర్‌టోన్‌తో హాస్యభరితమైన పనులను సృష్టించడం ద్వారా డచ్ పెటిట్ బూర్జువా మనస్తత్వాన్ని వ్యతిరేకించారు. ఈ స్వభావానికి ఉదాహరణలలో వుడీ వాన్ అమెన్ వేసిన ''సెక్స్ ఓ క్లాక్'', జాక్వెస్ ఫ్రెంకెన్ వేసిన ''క్రూసిఫిక్స్ / టార్గెట్'' ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.8weekly.nl/artikel/2701/ |title=Dutch Pop Art &amp; The Sixties – Weg met de vertrutting! |website=8weekly.nl |date=28 July 2005 |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt;

== రష్యా ==
[[దస్త్రం:Bundesarchiv B 145 Bild-F088809-0038, Berlin, East Side Gallery.jpg|thumb|250x250px|డిమిత్రి వృబెల్ పెయింటింగ్ ''మై గాడ్, హెల్ప్ మీ టు సర్వైవ్ దిస్ డెడ్లీ లవ్'' (1990)]]
ఈ ఉద్యమానికి [[రష్యా]] తరువాత వచ్చింది, 1970లలో పాప్-ఎస్క్యూ పీస్‌లు ఉద్భవించాయి. ఇది రష్యా యుద్ధానంతర రాజకీయ వాతావరణం ఫలితంగా ఉండవచ్చు, ఇది కళాత్మక వ్యక్తీకరణను నిశితంగా పర్యవేక్షించింది. రష్యా పాప్ ఆర్ట్ వెర్షన్ సోవియట్-ఇతివృత్తం, దీనిని ''సోట్స్ ఆర్ట్'' (Sots Art) అని పిలుస్తారు. పాశ్చాత్య పాప్ ఆర్ట్‌తో పోలిస్తే, ఇది రాష్ట్ర ఆమోదిత కళా ఉద్యమాలకు వ్యతిరేకంగా కౌంటర్-కల్చర్ రియాక్షన్‌గా పనిచేసింది. బెర్లిన్ గోడ పతనం తరువాత, రష్యన్ పాప్ ఆర్ట్ మరొక రూపాన్ని సంతరించుకుంది, డిమిత్రి వృబెల్, అతని పెయింటింగ్ ''మై గాడ్, హెల్ప్ మీ టు సర్వైవ్ దిస్ డెడ్లీ లవ్'' ద్వారా ఇది ఉదహరించబడింది.&lt;ref&gt;[http://www.canofart.com]   {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607022802/http://www.canofart.com/|date=7 June 2013}}&lt;/ref&gt;

== ప్రముఖ కళాకారులు ==
{{div col|colwidth=22em}}
* బిల్లీ ఆపిల్ (1935–2021)
* ఎవెలిన్ ఆక్సెల్ (1935–1972)
* సర్ పీటర్ బ్లేక్ (జననం 1932)
* డెరెక్ బోషియర్ (1937–2024)
* పౌలిన్ బోటీ (1938–1966)
* ప్యాట్రిక్ కౌల్‌ఫీల్డ్ (1936–2005)
* అల్లన్ డి'ఆర్కాంగెలో (1930–1998)
* జిమ్ డైన్ (జననం 1935)
* బుర్హాన్ డోకాన్‌కాయ్ (1929–2013)
* రాబర్ట్ డౌడ్ (1936–1996)
* రోసలిన్ డ్రెక్స్లర్ (1926–2025)
* కెన్ ఎలియాస్ (జననం 1944)
* ఎర్రో (జననం 1932)
* మారిసోల్ ఎస్కోబార్ (1930–2016)
* జేమ్స్ గిల్ (జననం 1934)
* డొరొతీ గ్రెబెనాక్ (1913–1990)
* రెడ్ గ్రూమ్స్ (జననం 1937)
* రిచర్డ్ హామిల్టన్ (1922–2011)
* కీత్ హేరింగ్ (1958–1990)
* జాన్ హావోర్త్ (జననం 1942)
* డేవిడ్ హాక్నీ (1937–2026)
* డొరొతీ ఇయాన్నోన్ (1933–2022)
* రాబర్ట్ ఇండియానా (1928–2018)
* జాస్పర్ జాన్స్ (జననం 1930)
* రే జాన్సన్ (1927–1995)
* అలెన్ జోన్స్ (జననం 1937)
* అలెక్స్ కాట్జ్ (జననం 1927)
* కొరిటా కెంట్ (1918–1986)
* కొన్రాడ్ క్లాఫెక్ (1935–2023)
* కికీ కోగెల్నిక్ (1935–1997)
* నికోలస్ క్రుషెనిక్ (1929–1999)
* యాయోయి కుసామా (జననం 1929)
* గెరాల్డ్ లైంగ్ (1936–2011)
* రాయ్ లిచ్టెన్‌స్టీన్ (1923–1997)
* రిచర్డ్ లిండ్నర్ (1901–1978)
* పీటర్ మాక్స్ (జననం 1937)
* జాన్ మెక్‌హేల్ (1922–1978)
* మార్తా మినూజిన్ (జననం 1943)
* క్లేస్ ఓల్డెన్‌బర్గ్ (1929–2022)
* డాన్ నైస్ (1932–2019)
* జూలియన్ ఓపీ (జననం 1958)
* ఎడ్వర్డో పాలోజ్జి (1924–2005)
* పీటర్ ఫిలిప్స్ (1939–2025)
* సిగ్మార్ పోల్కే (1941–2010)
* హరిటన్ పుష్వాగ్నర్ (1940–2018)
* మెల్ రామోస్ (1935–2018)
* రాబర్ట్ రౌషెన్‌బర్గ్ (1925–2008)
* లారీ రివర్స్ (1923–2002)
* జేమ్స్ రిజ్జి (1950–2011)
* జేమ్స్ రోసెన్‌క్విస్ట్ (1933–2017)
* నికి డి సెయింట్ ఫాల్ (1930–2002)
* పీటర్ సాల్ (జననం 1934)
* జార్జ్ సెగల్ (1924–2000)
* కోలిన్ సెల్ఫ్ (జననం 1941)
* మర్జోరీ స్ట్రైడర్ (1931–2014)
* ఎలైన్ స్టుర్టెవాంట్ (1924–2014)
* వేన్ థీబాడ్ (1920–2021)
* జో టిల్సన్ (1928–2023)
* ఆండీ వార్హోల్ (1928–1987)
* ఇడెల్లె వెబెర్ (1932–2020)
* జాన్ వెస్లీ (1928–2022)
* టామ్ వెస్సెల్‌మాన్ (1931–2004)
{{div col end}}

== ఇవి కూడా చూడండి ==
{{Div col|colwidth=12em}}
* ఆర్ట్ పాప్ (Art pop)
* చికాగో ఇమాజిస్ట్స్ (Chicago Imagists)
* ఫెరుస్ గ్యాలరీ
* సిడ్నీ జానిస్
* లియో కాస్టెల్లీ
* గ్రీన్ గ్యాలరీ
* న్యూ పెయింటింగ్ ఆఫ్ కామన్ ఆబ్జెక్ట్స్
* ఫిగ్యురేషన్ లిబ్రే (కళా ఉద్యమం)
* లోబ్రో (కళా ఉద్యమం)
* నౌవియో రియలిజం
* నియో-పాప్ (Neo-pop)
* ఆప్ ఆర్ట్ (Op art)
* ఫ్లాప్ ఆర్ట్ (Plop art)
* రాడికల్ కాలం
* రెట్రో కళ
* సూపర్‌ఫ్లాట్
* సోఫ్లో సూపర్‌ఫ్లాట్ (SoFlo Superflat)
* ''ది అమెరికన్ సూపర్ మార్కెట్''
{{div col end}}

== మూలాలు ==
{{Reflist|30em}}

== మరింత చదవడానికి ==
* Bloch, Mark. The Brooklyn Rail. [https://brooklynrail.org/2018/06/artseen/Gutai-19531959 &quot;Gutai: 1953 –1959&quot;], June 2018.
* Diggory, Terence (2013) ''Encyclopedia of the New York School Poets'' (Facts on File Library of American Literature). {{ISBN|978-1-4381-4066-7}}
* Francis, Mark and Foster, Hal (2010) ''Pop''. London and New York: Phaidon.
* Haskell, Barbara (1984) ''BLAM! The Explosion of Pop, Minimalism and Performance 1958–1964''. New York: W.W. Norton &amp; Company, Inc. in association with the Whitney Museum of American Art.
* Lifshitz, Mikhail, [https://web.archive.org/web/20180207005321/http://www.brill.com/products/book/crisis-ugliness-cubism-pop-art ''The Crisis of Ugliness: From Cubism to Pop-Art'']. Translated and with an Introduction by David Riff. Leiden: BRILL, 2018 (originally published in Russian by Iskusstvo, 1968).
* Lippard, Lucy R. (1966) ''Pop Art, with contributions by Lawrence Alloway, Nancy Marmer, Nicolas Calas'', Frederick A. Praeger, New York.
* Selz, Peter (moderator); Ashton, Dore; Geldzahler, Henry; Kramer, Hilton; Kunitz, Stanley and Steinberg, Leo (April 1963) &quot;A symposium on Pop Art&quot; ''Arts Magazine'', pp. 36–45. Transcript of symposium held at the Museum of Modern Art on 13 December 1962.

== బాహ్య లింకులు ==
{{Commons category}}{{Wikiquote}}
* [https://www.moma.org/learn/moma_learning/themes/pop-art ''Pop Art: A Brief History'', MoMA Learning]
* [https://www.metmuseum.org/toah/hi/hi_mcpopart.htm ''Pop Art in Modern and Contemporary Art'', The Met]
* [http://www.brooklynmuseum.org/exhibitions/seductive_subversion/ Brooklyn Museum Exhibitions: Seductive Subversion: Women Pop Artists, 1958–1968, Oct. 2010-Jan. 2011]
* [https://www.brooklynmuseum.org/exhibitions/seductive_subversion/wiki/ Brooklyn Museum, Wiki/Pop] (Women Pop Artists)
* [https://www.tate.org.uk/learn/online-resources/glossary/p/pop-art Tate Glossary term for pop art]

{{Westernart}}
{{Avant-garde}}
{{Modernism}}
{{Appropriation in the Arts}}
{{Eduardo Paolozzi}}
{{Authority control}}

[[వర్గం:పాప్ ఆర్ట్| ]]
[[వర్గం:అవాంట్-గార్డ్ కళ]]
[[వర్గం:ఆధునిక కళ]]
[[వర్గం:సమకాలీన కళా ఉద్యమాలు]]
[[వర్గం:పాశ్చాత్య కళ]]
[[వర్గం:బ్రిటిష్ కళ]]
[[వర్గం:కళలలో 1950లు]]
[[వర్గం:జనాదరణ పొందిన సంస్కృతి]]
[[వర్గం:అమెరికన్ కళ]]
[[వర్గం:పోస్ట్‌మోడరన్ కళ]]
[[వర్గం:కళలలో హాస్యం]]
[[వర్గం:వ్యంగ్య ప్రక్రియలు]]
[[వర్గం:కళా ప్రక్రియలు]]
[[వర్గం:కళలలో 1940లు]]
[[వర్గం:కళలలో 1960లు]]
[[వర్గం:కళలు]]
[[వర్గం:కళా పోకడలు]]</text>
      <sha1>3lym5gy9xtyemma8eawzqwo7bpux4z0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957338</id>
      <parentid>4957337</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:27:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102568" sha1="q6mpdtmo1zmfy0sduhsh5j9tyxfxmbk" xml:space="preserve">{{about|కళా ఉద్యమం గురించి|ఇతర వాడుకలు}}[[దస్త్రం:I was a Rich Man's Plaything 1947.jpg|thumb|upright=1.3|ఎడ్వర్డో పాలోజ్జి, ''ఐ వాజ్ ఎ రిచ్ మాన్స్ ప్లేథింగ్'' (1947). అతని ''బంక్!'' సిరీస్‌లో భాగమైన ఇది, &quot;పాప్ ఆర్ట్&quot;కి తొలి చిహ్నంగా, &quot;పాప్&quot; అనే పదాన్ని చూపించిన మొదటి చిత్రంగా పరిగణించబడుతుంది.|alt=పత్రికల కత్తిరింపులతో కూర్చిన ఒక కోల్లెజ్ కళాఖండం. ఇందులో అతిపెద్ద వస్తువు పినాప్ భంగిమలో నవ్వుతున్న యువతితో కూడిన &quot;ఇంటిమేట్ కన్ఫెషన్స్&quot; అనే పత్రిక ముఖచిత్రం. ముఖచిత్రంపై ఆ మహిళ తలకు గురిపెట్టిన రివాల్వర్‌తో ఉన్న చేయి ఉంటుంది. రివాల్వర్ నుండి &quot;POP!&quot; అనే అక్షరాలతో ఒక పొగ మేఘం వస్తూ ఉంటుంది.]]
'''పాప్ ఆర్ట్''' అనేది 1950ల మధ్యకాలం నుండి చివరి వరకు [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]], [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలలో]] ఉద్భవించిన ఒక [[కళా ఉద్యమం]].&lt;ref&gt;[https://www.moma.org/learn/moma_learning/themes/pop-art ''Pop Art: A Brief History'', MoMA Learning]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pop&quot;&gt;Livingstone, M., ''Pop Art: A Continuing History'', New York: Harry N. Abrams, Inc., 1990&lt;/ref&gt; ఈ ఉద్యమం అడ్వర్టైజింగ్, కామిక్స్, వస్తువుల ప్యాకేజింగ్, ప్రముఖులు, రోజువారీ వినియోగ వస్తువులతో సహా జనాదరణ పొందిన, సామూహిక సంస్కృతి నుండి చిత్రాలను పెయింటింగ్, శిల్పకళ, ప్రింట్‌మేకింగ్‌లోకి చేర్చడం ద్వారా లలిత కళల సంప్రదాయాలకు సవాలు విసిరింది. సాధారణమైన, కిచ్, భారీగా ఉత్పత్తి చేయబడిన వాటిని ఉన్నత కళా స్థాయికి పెంచడం ద్వారా, పాప్ ఆర్ట్ ఉన్నత, నిమ్న సంస్కృతుల మధ్య సరిహద్దులను చెరిపివేసింది.&lt;ref name=&quot;ages&quot; /&gt; కళాకారులు యాంత్రిక పునరుత్పత్తి, రెండరింగ్ పద్ధతులను ఉపయోగించడంతో కూడా ఇది ముడిపడి ఉంది. పాప్ ఆర్ట్‌లో కొన్నిసార్లు విషయాలను వాటి తెలిసిన సందర్భం నుండి దృశ్యమానంగా తొలగించడం, వేరుచేయడం, సంబంధం లేని విషయాలతో కలపడం జరుగుతుంది.&lt;ref name=&quot;pop&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ages&quot;&gt;de la Croix, H.; Tansey, R., ''Gardner's Art Through the Ages'', New York: Harcourt Brace Jovanovich, Inc., 1980.&lt;/ref&gt;

ఈ ఉద్యమం మొదట బ్రిటన్‌లో ఎడ్వర్డో పాలోజ్జి, రిచర్డ్ హామిల్టన్ వంటి కళాకారుల ద్వారా అభివృద్ధి చెందింది, వీరు అమెరికన్ వినియోగదారుల చిత్రాలను, యుద్ధానంతర మీడియా సంస్కృతిని కోల్లెజ్, పెయింటింగ్‌లో అన్వేషించారు. అమెరికాలో లారీ రివర్స్, రే జాన్సన్, రాబర్ట్ రౌషెన్‌బర్గ్, జాస్పర్ జాన్స్ వంటి కళాకారులు రోజువారీ వస్తువులను, వాణిజ్య చిహ్నాలను తమ పనిలో చేర్చడం ద్వారా ముఖ్యమైన పునాది వేశారు. 1960ల ప్రారంభం నాటికి ఆండీ వార్హోల్, రాయ్ లిచ్టెన్‌స్టీన్, టామ్ వెస్సెల్‌మాన్ వంటి ప్రముఖులు ఈ ఉద్యమానికి అంతర్జాతీయ గుర్తింపు తెచ్చారు.

పాప్ ఆర్ట్ వ్యంగ్యం, అస్పష్టత, వినియోగదారుల సంస్కృతి పట్ల విమర్శనాత్మక అవగాహనతో ముడిపడి ఉంది. కొన్ని కళాఖండాలు యుద్ధానంతర పెట్టుబడిదారీ విధానం లోని మెరిసే ఉపరితలాలు, సమృద్ధిని జరుపుకుంటున్నట్లు అనిపించినప్పటికీ, మరికొన్ని భారీ ఉత్పత్తి, మీడియా సంతృప్తత వల్ల కలిగే సజాతీయ ప్రభావాలను ప్రశ్నిస్తాయి. నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదానికి వ్యతిరేక ప్రతిచర్యగా, దానికి పొడిగింపుగా విస్తృతంగా పరిగణించబడే పాప్ ఆర్ట్, రోజువారీ చిత్రాలు, వాణిజ్య రూపకల్పనల వైపు దృష్టిని మళ్లించింది.&lt;ref name=&quot;iha&quot; /&gt; కనుగొనబడిన చిత్రాలు, వాణిజ్య సౌందర్యాన్ని స్వీకరించడం ద్వారా పాప్ ఆర్ట్ దాదా (Dada) పూర్వ ఉదాహరణలను ఉపయోగించుకుంది, అలాగే పోస్ట్‌మోడరన్ కళలో తదుపరి పరిణామాలను ఊహించింది. ఉన్నత, జనాదరణ పొందిన సంస్కృతి, వాస్తవికత, పునరుత్పత్తి, కళ, వస్తువుల మధ్య సరిహద్దులను కూల్చివేయడం ద్వారా ఇది సమకాలీన కళా దృశ్య భాషను పునర్నిర్మించింది.&lt;ref&gt;{{cite book| last=Harrison| first=Sylvia |title=Pop Art and the Origins of Post-Modernism| publisher=Cambridge University Press| date=2001-08-27}}&lt;/ref&gt;

== ఆవిర్భావం ==
[[దస్త్రం:NY Met demuth figure 5 gold.JPG|thumb|upright|చార్లెస్ డెముత్, ''ఐ సా ది ఫిగర్ 5 ఇన్ గోల్డ్'' 1928, మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ సేకరణ, [[న్యూయార్క్ నగరం]] ]]
ఉత్తర అమెరికాలో పాప్ ఆర్ట్ మూలాలు గ్రేట్ బ్రిటన్‌లోని వాటికంటే భిన్నంగా అభివృద్ధి చెందాయి.&lt;ref name=&quot;ages&quot; /&gt; అమెరికాలో కళాకారుల ప్రతిచర్యగా పాప్ ఆర్ట్ ఉద్భవించింది; ఇది కఠినమైన కూర్పు, ప్రాతినిధ్య కళకు తిరిగి రావడాన్ని సూచించింది. నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదంలోని వ్యక్తిగత ప్రతీకవాదాన్ని, &quot;పెయింటర్లీ లూజ్‌నెస్&quot;ను &quot;తగ్గించడానికి&quot; కళాకారులు వ్యక్తిగతం కాని, ప్రాపంచిక వాస్తవికతను, వ్యంగ్యాన్ని, పేరడీని ఉపయోగించారు.&lt;ref name=&quot;iha&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;high&quot;&gt;[[Adam Gopnik|Gopnik, A.]]; [[Kirk Varnedoe|Varnedoe, K.]], ''High &amp; Low: Modern Art &amp; Popular Culture'', New York: The Museum of Modern Art, 1990&lt;/ref&gt; అమెరికాలో లారీ రివర్స్, అలెక్స్ కాట్జ్, మ్యాన్ రే చేసిన కొన్ని పనులు పాప్ ఆర్ట్‌ను ముందుగానే ఊహించాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/arts-culture/alex-katz-is-cooler-than-ever-34462293/ |title=History, Travel, Arts, Science, People, Places &amp;#124; Smithsonian |website=Smithsonianmag.com |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt;

దీనికి విరుద్ధంగా యుద్ధానంతర బ్రిటన్‌లో పాప్ ఆర్ట్ మూలాలు వ్యంగ్యం, పేరడీని ఉపయోగిస్తున్నప్పటికీ మరింత విద్యాపరమైనవి. సమాజ శ్రేయస్సును ఏకకాలంలో మెరుగుపరుస్తూనే మొత్తం జీవన విధానాలను ప్రభావితం చేసే శక్తివంతమైన, తారుమారు చేసే ప్రతీకాత్మక సాధనాలుగా అమెరికన్ పాప్ సంస్కృతికి చెందిన చైతన్యవంతమైన, విరుద్ధమైన చిత్రాలపై బ్రిటిష్ కళాకారులు దృష్టి సారించారు.&lt;ref name=&quot;high&quot; /&gt; బ్రిటన్‌లో ప్రారంభ పాప్ ఆర్ట్ అనేది దూరం నుండి చూసినప్పుడు అమెరికన్ జనాదరణ పొందిన సంస్కృతి ద్వారా ప్రేరేపించబడిన ఆలోచనల సమాహారం.&lt;ref name=&quot;iha&quot; /&gt; అదేవిధంగా పాప్ ఆర్ట్ అనేది దాదావాదానికి పొడిగింపు, తిరస్కరణ కూడా.&lt;ref name=&quot;iha&quot; /&gt; పాప్ ఆర్ట్, దాదావాదం ఒకే విధమైన కొన్ని విషయాలను అన్వేషించినప్పటికీ పాప్ ఆర్ట్ దాదా ఉద్యమంలోని విధ్వంసకర, వ్యంగ్య, అరాచక ప్రేరణలను సామూహిక సంస్కృతి కళాఖండాల నిర్లిప్త ధృవీకరణతో భర్తీ చేసింది.&lt;ref name=&quot;iha&quot; /&gt; ఐరోపాలో పాప్ ఆర్ట్‌కు దారితీసే పనులను ఉత్పత్తి చేసినట్లుగా పరిగణించబడే కళాకారులలో పాబ్లో పికాసో, మార్సెల్ డుచాంప్, కర్ట్ ష్విట్టర్స్ ఉన్నారు.

=== ప్రోటో-పాప్ ===
బ్రిటిష్, అమెరికన్ పాప్ ఆర్ట్ రెండూ 1950లలో ప్రారంభమైనప్పటికీ మార్సెల్ డుచాంప్, ఫ్రాన్సిస్ పికాబియా, మ్యాన్ రే వంటి ఐరోపాలోని ఇతరులు ఈ ఉద్యమానికి ముందున్నారు; అదనంగా &quot;కనుగొనబడినట్లుగా&quot; సాంస్కృతిక వస్తువులను ఉపయోగించిన కొన్ని మునుపటి అమెరికన్ ''ప్రోటో-పాప్'' మూలాలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;iha&quot;&gt;Piper, David. ''The Illustrated History of Art'', {{ISBN|0-7537-0179-0}}, p486-487.&lt;/ref&gt; 1920ల కాలంలో అమెరికన్ కళాకారులు పాట్రిక్ హెన్రీ బ్రూస్, గెరాల్డ్ మర్ఫీ, చార్లెస్ డెముత్, స్టువర్ట్ డేవిస్ పాప్ సంస్కృతి చిత్రాలను (అమెరికన్ వాణిజ్య ఉత్పత్తులు, ప్రకటనల రూపకల్పన నుండి సేకరించిన ప్రాపంచిక వస్తువులు) కలిగి ఉన్న పెయింటింగ్‌లను సృష్టించారు, ఇవి పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమాన్ని దాదాపుగా &quot;ముందుగా సూచిస్తున్నాయి&quot;.&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.newyorker.com/arts/critics/artworld/2007/08/06/070806craw_artworld_schjeldahl |title=Modern Love |magazine=The New Yorker |date=2007-08-06 |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Wayne Craven, ''American Art: History and .'' p.464.&lt;/ref&gt;

== యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్: ఇండిపెండెంట్ గ్రూప్ ==
[[దస్త్రం:Hamilton-appealing2.jpg|thumb|left|రిచర్డ్ హామిల్టన్ కోల్లెజ్ ''జస్ట్ వాట్ ఈజ్ ఇట్ దట్ మేక్స్ టుడేస్ హోమ్స్ సో డిఫరెంట్, సో అప్పీలింగ్?'' (1956) అనేది &quot;పాప్ ఆర్ట్&quot;గా పరిగణించబడే తొలి రచనలలో ఒకటి.|alt=అనేక విభిన్న శైలుల కోల్లెజ్ ఇంట్లో చాలా వరకు నగ్నంగా ఉన్న పురుషుడు, స్త్రీని చూపుతుంది.]]

1952లో లండన్‌లో స్థాపించబడిన ఇండిపెండెంట్ గ్రూప్ (IG) పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమానికి పూర్వగామిగా పరిగణించబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;pop&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;mod&quot;&gt;Arnason, H., ''History of Modern Art: Painting, Sculpture, Architecture'', New York: Harry N. Abrams, Inc. 1968.&lt;/ref&gt; వీరు సంస్కృతికి సంబంధించి ప్రబలంగా ఉన్న ఆధునిక విధానాలను, లలిత కళల సంప్రదాయ దృక్పథాలను సవాలు చేస్తున్న యువ చిత్రకారులు, శిల్పులు, వాస్తుశిల్పులు, రచయితలు, విమర్శకుల సమూహం. వీరి సమూహ చర్చలు సామూహిక ప్రకటనలు, చలనచిత్రాలు, ఉత్పత్తి రూపకల్పన, కామిక్ స్ట్రిప్స్, సైన్స్ ఫిక్షన్, సాంకేతికత వంటి అంశాల నుండి పాప్ సంస్కృతి ప్రభావాలపై కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి. 1952లో జరిగిన మొదటి ఇండిపెండెంట్ గ్రూప్ సమావేశంలో సహ వ్యవస్థాపక సభ్యుడు, కళాకారుడు, శిల్పి ఎడ్వర్డో పాలోజ్జి 1947, 1949 మధ్య పారిస్‌లో ఉన్న సమయంలో తను సమీకరించిన ''బంక్!'' అనే కోల్లెజ్‌ల శ్రేణిని ఉపయోగించి ఒక ఉపన్యాసాన్ని అందించాడు.&lt;ref name=&quot;pop&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;mod&quot; /&gt; ప్రకటనలు, కామిక్ పుస్తక పాత్రలు, పత్రికల ముఖచిత్రాలు, భారీగా ఉత్పత్తి చేయబడిన వివిధ గ్రాఫిక్స్ వంటి &quot;కనుగొనబడిన వస్తువుల&quot; ఈ పదార్థం ఎక్కువగా ''అమెరికన్'' జనాదరణ పొందిన సంస్కృతికి ప్రాతినిధ్యం వహించింది. ఆ ప్రదర్శనలోని కోల్లెజ్‌లలో పాలోజ్జి ''ఐ వాజ్ ఎ రిచ్ మాన్స్ ప్లేథింగ్'' (1947) ఒకటి, దీనిలో &quot;పాప్&quot; అనే పదం మొదటిసారిగా ఉపయోగించబడింది, ఇది రివాల్వర్ నుండి వెలువడే పొగ మేఘంలో కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;pop&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.tate.org.uk/art/artworks/paolozzi-i-was-a-rich-mans-plaything-t01462 |title='I was a Rich Man's Plaything', Sir Eduardo Paolozzi |publisher=Tate |date=2015-12-10 |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt; 1952లో పాలోజ్జి ప్రారంభ ప్రదర్శన తర్వాత, IG ప్రధానంగా అమెరికన్ జనాదరణ పొందిన సంస్కృతి, ముఖ్యంగా సామూహిక ప్రకటనల చిత్రాలపై దృష్టి సారించింది.&lt;ref name=&quot;high&quot; /&gt;

జాన్ మెక్‌హేల్ కుమారుడు తెలిపిన ప్రకారం, &quot;పాప్ ఆర్ట్&quot; అనే పదాన్ని మొదటగా అతని తండ్రి 1954లో ఫ్రాంక్ కోర్డెల్‌తో జరిపిన సంభాషణలో ఉపయోగించాడు,&lt;ref name=&quot;Warholstars.org&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.warholstars.org/articles/johnmchale/johnmchale.html |title=John McHale |website=Warholstars.org |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt; అయితే ఇతర మూలాలు దీని మూలాన్ని బ్రిటిష్ విమర్శకుడు లారెన్స్ అలోవేకు ఆపాదించాయి.&lt;ref&gt;&quot;Pop art&quot;, ''A Dictionary of Twentieth-Century Art'', Ian Chilvers. Oxford University Press, 1998.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Pop art&quot;, ''The Concise Oxford Dictionary of Art Terms'', Michael Clarke, Oxford University Press, 2001.&lt;/ref&gt; (రెండు వాదనలు 1955 మధ్య నాటికి ఇండిపెండెంట్ గ్రూప్ చర్చలలో ఈ పదం ఉపయోగించబడిందని అంగీకరిస్తున్నాయి.)

ఆ తర్వాత &quot;పాప్ ఆర్ట్&quot; అనే పేరును 1955లో జరిగిన IG రెండవ సెషన్‌లో సభ్యులు చర్చలలో ఉపయోగించారు, 1956లో ఆర్క్ మ్యాగజైన్‌లో IG సభ్యులు అలిసన్, పీటర్ స్మిత్‌సన్ రాసిన &quot;బట్ టుడే వి కలెక్ట్ యాడ్స్&quot; అనే వ్యాసంలో &quot;పాప్ ఆర్ట్&quot; అనే నిర్దిష్ట పదం మొదటిసారిగా ప్రచురించబడింది.&lt;ref&gt;Alison and Peter Smithson, &quot;But Today We Collect Ads&quot;, reprinted on page 54 in ''Modern Dreams The Rise and Fall of Pop'', published by ICA and MIT, {{ISBN|0-262-73081-2}}&lt;/ref&gt; అయితే, బ్రిటిష్ కళా విమర్శకుడు/క్యూరేటర్ లారెన్స్ అలోవే 1958లో రాసిన ''ది ఆర్ట్స్ అండ్ ది మాస్ మీడియా'' అనే వ్యాసానికి తరచుగా ఈ పదం ఘనత ఇవ్వబడుతుంది, అయినప్పటికీ అతను ఉపయోగించిన ఖచ్చితమైన భాష &quot;జనాదరణ పొందిన సామూహిక సంస్కృతి&quot;.&lt;ref&gt;Lawrence Alloway, &quot;The Arts and the Mass Media,&quot; Architectural Design &amp; Construction, February 1958.&lt;/ref&gt; &quot;అంతేకాకుండా, అప్పట్లో నేను ఉద్దేశించినది ఇప్పుడు అర్థం కాదు. నేను సామూహిక మాధ్యమాల ఉత్పత్తులను సూచించడానికి ఈ పదాన్ని, అలాగే 'పాప్ కల్చర్'ను ఉపయోగించాను, జనాదరణ పొందిన సంస్కృతిని ఆకర్షించే కళాఖండాలకు కాదు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, 1954–55, 1957 శీతాకాలం మధ్య ఎప్పుడో ఈ పదం సంభాషణలో ప్రాచుర్యం పొందింది...&quot;&lt;ref name=&quot;Honnef&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=KRtCl1nFSV8C&amp;dq=%22term+pop+art%22&amp;pg=PA6 Klaus Honnef, ''Pop Art''], [[Taschen]], 2004, p. 6, {{ISBN|3822822183}}&lt;/ref&gt; అయినప్పటికీ లలిత కళలలో సామూహిక సంస్కృతి చిత్రాలను చేర్చడాన్ని సమర్థించిన ప్రముఖ విమర్శకులలో అలోవే ఒకరు. 1966లో అలోవే ఈ నిబంధనలను స్పష్టం చేశాడు, అప్పటికే పాప్ ఆర్ట్ కళా పాఠశాలలు, చిన్న గ్యాలరీల నుండి కళా ప్రపంచంలో ఒక ప్రధాన శక్తిగా మారింది. కానీ దాని విజయం ఇంగ్లాండ్‌లో లేదు. ఆచరణాత్మకంగా ఏకకాలంలో, స్వతంత్రంగా, న్యూయార్క్ నగరం పాప్ ఆర్ట్‌కు కేంద్రంగా మారింది.&lt;ref name=&quot;Honnef&quot; /&gt;

లండన్‌లో 1960లో రాయల్ సొసైటీ ఆఫ్ బ్రిటిష్ ఆర్టిస్ట్స్ (RBA) యువ ప్రతిభావంతుల వార్షిక ప్రదర్శన మొట్టమొదటిసారిగా అమెరికన్ పాప్ ప్రభావాలను చూపించింది. జనవరి 1961లో జరిగిన అత్యంత ప్రసిద్ధ RBA-''యంగ్ కాంటెంపరరీస్'' డేవిడ్ హాక్నీ, అమెరికన్ R B కిటాజ్, న్యూజిలాండర్ బిల్లీ ఆపిల్, అలెన్ జోన్స్, డెరెక్ బోషియర్, జో టిల్సన్, ప్యాట్రిక్ కౌల్‌ఫీల్డ్, పీటర్ ఫిలిప్స్, పౌలిన్ బోటీ, పీటర్ బ్లేక్‌లకు గుర్తింపు తెచ్చిపెట్టింది; ఆపిల్ 1961, 1962 యంగ్ కాంటెంపరరీస్ ప్రదర్శనల కోసం పోస్టర్లు, ఆహ్వానాలను రూపొందించాడు.&lt;ref name=&quot;Barton 2010 11–21&quot;&gt;{{cite book|last=Barton|first=Christina|title=Billy Apple: British and American Works 1960–69|year=2010|publisher=The Mayor Gallery|location=London|isbn=978-0-9558367-3-2|pages=11–21}}&lt;/ref&gt; హాక్నీ, కిటాజ్, బ్లేక్ అదే సంవత్సరంలో లివర్‌పూల్‌లో జరిగిన జాన్-మూర్స్-ఎగ్జిబిషన్‌లో బహుమతులు గెలుచుకున్నారు. ఆపిల్, హాక్నీ రాయల్ కాలేజ్ 1961 వేసవి సెలవుల్లో కలిసి న్యూయార్క్ వెళ్లారు, అప్పుడే ఆపిల్ మొదటిసారి ఆండీ వార్హోల్‌ను కలిశాడు - తరువాత వారిద్దరూ అమెరికాకు వెళ్లారు, ఆపిల్ న్యూయార్క్ పాప్ ఆర్ట్ రంగంలో పాలుపంచుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;Barton 2010 11–21&quot; /&gt;

== అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు ==
[[దస్త్రం:Campbell's Soup Cans by Andy Warhol.jpg|thumb|ఆండీ వార్హోల్, ''క్యాంప్‌బెల్స్ సూప్ క్యాన్స్'', 1962]]
పాప్ ఆర్ట్ 1950ల ప్రారంభంలో మొదలైనప్పటికీ, అమెరికాలో దానికి 1960ల కాలంలో అత్యంత గొప్ప ప్రోత్సాహం లభించింది. హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లోని వాడ్స్‌వర్త్ అథీనియంలో జరిగిన ఒక ప్రదర్శనపై ఆగస్టు 1962 సమీక్షలో, ప్రముఖ కనెక్టికట్ సేకరణల నుండి తీసుకోబడిన సమకాలీన అమెరికన్ పనుల సర్వేలో &quot;పాప్&quot; లేదా &quot;పర్యావరణ&quot; కళగా పిలువబడే దాని ఆవిర్భావాన్ని ''ది న్యూయార్క్ టైమ్స్'' గుర్తించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |last=Preston |first=Stuart |date=1962-08-19 |title=HARTFORD GALAXY; Exceptional Shows of Art Past and Present at Wadsworth Atheneum |url=https://www.nytimes.com/1962/08/19/archives/hartford-galaxy-exceptional-shows-of-art-past-and-present-at.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |date=1962-08-07 |title=Abstract Art Being Given Its Chance at Atheneum |url=https://www.newspapers.com/article/hartford-courant-abstract-art-being-give/191668874/ |access-date=2026-02-21 |work=Hartford Courant |pages=11}}&lt;/ref&gt; ఈ సమీక్ష రాయ్ లిచ్టెన్‌స్టీన్ కామిక్-స్ట్రిప్ చిత్రాలను, జేమ్స్ రోసెన్‌క్విస్ట్ బిల్‌బోర్డ్-ఆధారిత పెయింటింగ్‌ను, ఆండీ వార్హోల్ పదేపదే గీసిన క్యాంప్‌బెల్స్ సూప్ క్యాన్‌లను ప్రముఖంగా చూపించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ఇది ఈ పరిణామాలను గడిచిపోయే రెచ్చగొట్టే చర్యలుగా కాకుండా &quot;సామాజికంగా పాయింట్‌కి ఉండే కళ వైపు పెద్ద అడుగులు&quot;గా అభివర్ణించింది, నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదానికి పాప్ ఆర్ట్ విసిరిన సవాలును, సామూహిక సంస్కృతిని అది స్వీకరించడాన్ని ముందస్తు విమర్శనాత్మక గుర్తింపును సూచించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

&quot;పాప్ ఆర్ట్&quot; అనే పదాన్ని అధికారికంగా డిసెంబర్ 1962లో ప్రవేశపెట్టారు; ఆ సందర్భం మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్ నిర్వహించిన &quot;సింపోజియం ఆన్ పాప్ ఆర్ట్&quot;.&lt;ref name=&quot;SchermanTony&quot;&gt;Scherman, Tony. &quot;When Pop Turned the Art World Upside Down.&quot; ''American Heritage'' 52.1 (February 2001), 68.&lt;/ref&gt; ఈ సమయానికి అమెరికన్ ప్రకటనలు ఆధునిక కళకు చెందిన అనేక అంశాలను స్వీకరించాయి, అత్యంత అధునాతన స్థాయిలో పనిచేశాయి. తత్ఫలితంగా అమెరికన్ కళాకారులు చక్కగా రూపొందించిన, తెలివైన వాణిజ్య సామగ్రి నుండి కళను దూరం చేసే నాటకీయ శైలుల కోసం లోతుగా వెతకవలసి వచ్చింది.&lt;ref name=&quot;high&quot; /&gt; బ్రిటిష్ వారు అమెరికన్ జనాదరణ పొందిన సంస్కృతి చిత్రాలను కొంత దూర దృక్పథంతో చూసినందున, వారి అభిప్రాయాలు తరచుగా శృంగార, భావోద్వేగ, హాస్యభరితమైన అర్థాలతో నిండి ఉండేవి. దీనికి విరుద్ధంగా భారీగా ఉత్పత్తి చేయబడిన విభిన్న చిత్రాలతో ప్రతిరోజూ బాంబు దాడికి గురవుతున్న అమెరికన్ కళాకారులు సాధారణంగా మరింత ధైర్యవంతమైన, దూకుడుతో కూడిన పనులను ఉత్పత్తి చేశారు.&lt;ref name=&quot;mod&quot; /&gt;

చరిత్రకారుడు, క్యూరేటర్, విమర్శకుడు హెన్రీ గెల్డ్జాహ్లెర్ ప్రకారం, &quot;రే జాన్సన్ కోల్లెజ్‌లు ''ఎల్విస్ ప్రెస్లీ నంబర్ 1'', ''జేమ్స్ డీన్'' పాప్ ఉద్యమానికి ప్లైమౌత్ రాక్‌గా నిలిచాయి.&quot;&lt;ref&gt;[[Henry Geldzahler|Geldzahler, Henry]] in ''Pop Art: 1955–1970'' catalogue, [[Art Gallery of New South Wales]], Sydney, 1985&lt;/ref&gt; రచయిత్రి లూసీ లిప్పార్డ్ &quot;ఎల్విస్ ... మార్లిన్ మన్రో [కోల్లెజ్‌లు] ... వార్హోలియన్ పాప్‌కు నాంది పలికాయి&quot; అని రాసింది.&lt;ref&gt;Lippard, Lucy in Ray Johnson: Correspondences catalogue, Wexner Center/Whitney Museum, 2000&lt;/ref&gt; జాన్సన్ గ్రాఫిక్ డిజైనర్‌గా పనిచేశాడు, తన సమకాలీనుల వలె పెద్దగా పనిచేయకుండా కవర్‌లలో కత్తిరింపులు, డ్రాయింగ్‌లను నింపడం ద్వారా చిన్నగా పనిచేస్తూ తన &quot;న్యూయార్క్ కరస్పాండెన్స్ స్కూల్&quot; వ్యవస్థాపకుడిగా మెయిల్ ఆర్ట్ పితామహుడిగా పేరు పొందాడు.&lt;ref&gt;Bloch, Mark. [https://www.panmodern.com/Ray.html &quot;An Illustrated Introduction to Ray Johnson 1927–1995&quot;], 1995&lt;/ref&gt; జనవరి 1958 నాటి ''ఆర్ట్ న్యూస్'' సంచికలోని ముఖచిత్రం గురించిన ఒక గమనిక &quot;[జాస్పర్] జాన్స్ మొదటి వన్-మ్యాన్ షో ... రౌషెన్‌బర్గ్, ట్వోంబ్లీ, కప్రావ్, రే జాన్సన్ వంటి ప్రసిద్ధ సహోద్యోగులతో అతనిని ఉంచుతుంది&quot; అని ఎత్తి చూపింది.&lt;ref&gt;Author unknown. &quot;(Table of contents, Untitled note about cover.)&quot;, Art News, vol. 56, no. 9, January 1958&lt;/ref&gt;

నిజానికి, అమెరికా పాప్ ఆర్ట్ పదజాలం స్థాపనలో మరొక ఇద్దరు ముఖ్యమైన కళాకారులు చిత్రకారులు జాస్పర్ జాన్స్, రాబర్ట్ రౌషెన్‌బర్గ్.&lt;ref name=&quot;mod&quot; /&gt; రౌషెన్‌బర్గ్ కర్ట్ ష్విట్టర్స్, ఇతర దాదా కళాకారుల మునుపటి పనుల ద్వారా ప్రభావితమయ్యాడు, &quot;పెయింటింగ్ కళ, జీవితం రెండింటికీ సంబంధించినది&quot; అనే అతని నమ్మకం అతని కాలం నాటి ఆధిపత్య ఆధునికవాద దృక్పథాన్ని సవాలు చేసింది.&lt;ref&gt;Rauschenberg, Robert; Miller, Dorothy C. (1959). [https://www.worldcat.org/oclc/748990996 &lt;nowiki&gt;Sixteen Americans [exhibition]&lt;/nowiki&gt;]. New York: Museum of Modern Art. p. 58. {{ISBN|978-0029156704}}. [[OCLC (identifier)|OCLC]] 748990996. &quot;Painting relates to both art and life. Neither can be made. (I try to act in that gap between the two.)&quot;&lt;/ref&gt; అతని కంబైన్స్‌లో విసిరివేయబడిన రెడీమేడ్ వస్తువుల వాడకం, అతని పెయింటింగ్స్‌లో పాప్ సంస్కృతి చిత్రాలు అమెరికాలో ప్రతిరోజూ జరిగే సమకాలీన సంఘటనలతో అతని రచనలను అనుసంధానించాయి.&lt;ref name=&quot;mod&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|date=1963-05-03|title=Art: Pop Art – Cult of the Commonplace|language=en-US|magazine=Time|url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,828186,00.html|access-date=2020-07-07|issn=0040-781X|quote=Robert Rauschenberg, 37, remembers an art teacher who 'taught me to think, &quot;Why not?&quot;' Since Rauschenberg is considered to be a pioneer in pop art, this is probably where the movement went off on its particular tangent. Why not make art out of old newspapers, bits of clothing, Coke bottles, books, skates, clocks?}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Irving Sandler|Sandler, Irving H.]] ''The New York School: The Painters and Sculptors of the Fifties,'' New York: Harper &amp; Row, 1978. {{ISBN|0-06-438505-1}} pp. 174–195, ''Rauschenberg and Johns''; pp. 103–111, ''Rivers and the gestural realists''.&lt;/ref&gt; 1962–64 నాటి పెయింటింగ్‌లు ''లైఫ్'', ''న్యూస్‌వీక్'', ''నేషనల్ జియోగ్రాఫిక్'' నుండి సిల్క్‌స్క్రీన్ చేయబడిన పత్రిక కత్తిరింపులతో వ్యక్తీకరణ బ్రష్‌వర్క్‌ను కలిపాయి. జాన్స్ గీసిన జెండాలు, లక్ష్యాలు, సంఖ్యలు, అమెరికా పటాల పెయింటింగ్‌లు, అలాగే ఏల్ క్యాన్‌ల త్రిమితీయ చిత్రణలు కళలో ప్రాతినిధ్యం గురించిన ప్రశ్నలపై దృష్టిని ఆకర్షించాయి.&lt;ref name=&quot;Met&quot;&gt;{{cite web |last=Rosenthal |first=Nan |author-link=Nan Rosenthal |date=October 2004 |title=Jasper Johns (born 1930) In ''Heilbrunn Timeline of Art History'' |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/john/hd_john.htm |access-date=2 May 2021 |website=The [[Metropolitan Museum of Art]]}}&lt;/ref&gt; 1950ల కాలంలో జాన్స్, రౌషెన్‌బర్గ్ చేసిన పనులను తరచుగా నియో-దాదా అని పిలుస్తారు, 1960ల ప్రారంభంలో విస్తరించిన నమూనా అమెరికన్ పాప్ ఆర్ట్ నుండి ఇది దృశ్యమానంగా భిన్నంగా ఉంటుంది.&lt;ref&gt;Robert Rosenblum, &quot;Jasper Johns&quot; ''Art International'' (September 1960): 75.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hapgood,  Susan, ''Neo-Dada: Redefining Art, 1958–62''. New York: Universe Books, 1994.&lt;/ref&gt;

అమెరికన్ పాప్ ఆర్ట్‌కు రాయ్ లిచ్టెన్‌స్టీన్ కూడా అంతే ముఖ్యమైనవాడు. అతని పని, పేరడీని అతను ఉపయోగించిన తీరు బహుశా పాప్ ఆర్ట్ ప్రాథమిక ఆవరణను ఇతరులకన్నా మెరుగ్గా నిర్వచిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;mod&quot; /&gt; పాత-కాలపు కామిక్ స్ట్రిప్‌ను ఇతివృత్తంగా ఎంచుకుని, లిచ్టెన్‌స్టీన్ సున్నితమైన రీతిలో పేరడీ చేస్తూనే కఠినమైన, కచ్చితమైన కూర్పును ఉత్పత్తి చేశాడు. DC కామిక్స్ ''సీక్రెట్ హార్ట్స్'' #83 ప్రధాన కథనం నుండి తీసుకోబడిన ''డ్రౌనింగ్ గర్ల్'' (1963) వంటి అతని అత్యంత ప్రసిద్ధ రచనలలో లిచ్టెన్‌స్టీన్ ఆయిల్, మాగ్నా పెయింట్ ఉపయోగించాడు.&lt;ref name=&quot;rlf-Hendrickson31&quot;&gt;{{cite book|last=Hendrickson|first=Janis|title=Roy Lichtenstein|year=1988|publisher=Benedikt Taschen|location=Cologne, Germany|isbn=3-8228-0281-6|page=31}}&lt;/ref&gt; అతని పని ఫోటోగ్రాఫిక్ పునరుత్పత్తి ద్వారా సృష్టించబడినట్లుగా నిర్దిష్ట రంగులను సూచించడానికి మందపాటి రూపురేఖలు, ముదురు రంగులు, బెన్-డే చుక్కలను కలిగి ఉంటుంది. లిచ్టెన్‌స్టీన్ మాట్లాడుతూ, &quot;[నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదులు] కాన్వాస్‌పై వస్తువులను ఉంచారు, వారు చేసినదానికి, రంగు స్థానాలకు, పరిమాణాలకు ప్రతిస్పందించారు. నా శైలి పూర్తిగా భిన్నంగా కనిపిస్తుంది, కానీ గీతలను గీయడం స్వభావం చాలా వరకు ఒకే విధంగా ఉంటుంది; నాది పొల్లాక్ లేదా క్లైన్ వలె కాలిగ్రాఫిక్‌గా కనిపించదు.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Kimmelman |first=Michael |date=30 September 1997 |title=Roy Lichtenstein, Pop Master, Dies at 73 |work=[[The New York Times]] |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B03E0DF103AF933A0575AC0A961958260&amp;sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=3 |access-date=12 November 2007}}&lt;/ref&gt; 
[[దస్త్రం:Campbell's Tomato Juice Box. 1964. Synthetic polymer paint and silkscreen ink on wood.jpg|thumb|ఆండీ వార్హోల్, ''క్యాంప్‌బెల్స్ టొమాటో జ్యూస్ బాక్స్'', 1964]]
1964లో ''ది అబ్జర్వర్'' ద్వారా &quot;పాప్ ఆర్ట్ ఆవిష్కర్త&quot;గా పిలువబడిన ఆండీ వార్హోల్ విస్తృతంగా ఉద్యమంలో కేంద్ర వ్యక్తిగా పరిగణించబడ్డాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Egginton |first=Joyce |date=1964-10-11 |title=Mr Apples apples cost £180 |url=https://www.newspapers.com/article/the-observer-the-american-supermarket-ex/188294999/ |access-date=2026-02-20 |work=The Observer |pages=2}}&lt;/ref&gt; కళా విమర్శకుడు ఆర్థర్ డాంటో ఒకసారి అతనిని &quot;కళా చరిత్ర ఉత్పత్తి చేసిన తాత్విక మేధావికి అత్యంత దగ్గరి వాడు&quot; అని పిలిచాడు.&lt;ref name=&quot;SchermanTony&quot; /&gt; వార్హోల్ పాప్‌ను దృశ్యమాన శైలికి మించి సాంస్కృతిక దృగ్విషయంగా నెట్టాడు, తన ఫ్యాక్టరీ స్టూడియో, బహిరంగ వ్యక్తిత్వం ద్వారా కళ, కీర్తి, వాణిజ్యాన్ని విలీనం చేశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Anderson |first=James |date=March 19, 2020 |title=7 things Andy Warhol pioneered beyond pop art |url=https://i-d.co/article/7-things-andy-warhol-pioneered-tate-modern/ |access-date=2026-02-20 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; 1960ల కాలంలో పాప్ ఆర్ట్ పెయింటింగ్‌లు, అండర్‌గ్రౌండ్ చలనచిత్రాలను నిర్మించడం ప్రారంభించడానికి ముందు వార్హోల్ విజయవంతమైన వాణిజ్య ఇలస్ట్రేటర్, ప్రకటనలు, పుస్తకం, రికార్డ్ కవర్‌లను గీశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hubert |first=Craig |date=2018-11-07 |title=Andy Warhol Made Hundreds of Movies During His Career. Here Are the 9 That Changed Film History |url=https://news.artnet.com/art-world/andy-warhol-films-1387729 |access-date=2026-02-20 |website=Artnet News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-06-07 |title=How Warhol's Handmade Art Shaped His Famed Pop Factory |url=https://news.artnet.com/multimedia/how-warhols-handmade-art-shaped-his-famed-pop-factory-2497323 |access-date=2026-02-20 |website=Artnet News |language=en-US}}&lt;/ref&gt; మార్లిన్ మన్రో, ఎల్విస్ ప్రెస్లీ వంటి ప్రసిద్ధులపై అతను వేసిన సిల్క్‌స్క్రీన్ పోర్ట్రెయిట్‌లు సామూహిక-మాధ్యమాల చిత్రాలను కీర్తి, వినియోగదారుల సంస్కృతిని పరిశీలించే ధైర్యవంతమైన, సీరియలైజ్డ్ వర్క్‌లుగా మార్చాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cumming |first=Laura |date=2020-03-15 |title=Andy Warhol review – hurrying through the masterworks |url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2020/mar/15/andy-warhol-tate-modern-review |access-date=2026-02-20 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; అతని ''క్యాంప్‌బెల్స్ టొమాటో జ్యూస్ బాక్స్''లో కనిపించే విధంగా, రిటైల్ షిప్పింగ్ బాక్స్ వెలుపల ఉన్న లేబులింగ్ కూడా ఇతివృత్తంగా మారింది, ఇది రోజువారీ వాణిజ్య చిత్రాలను పాప్ ఆర్ట్ స్వీకరించడాన్ని నొక్కి చెబుతుంది. వార్హోల్ తరువాత 1980ల నాటి కీత్ హేరింగ్, కెన్నీ షార్ఫ్‌లతో సహా పాప్ కళాకారుల కొత్త తరానికి మార్గనిర్దేశం చేసి ప్రభావితం చేశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Baitel |first=Shai |date=2025-02-18 |title=Kenny Scharf on Trash, Artificial Intelligence, and the Golden Days of New York |url=https://www.interviewmagazine.com/art/kenny-scharf-on-trash-artificial-intelligence-and-the-golden-days-of-new-york |access-date=2026-02-20 |website=Interview Magazine |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Haring |first=Keith |url=http://archive.org/details/keithharingjourn00hari |title=Keith Haring Journals |date=1996 |publisher=Viking |others= |isbn=978-0-670-84774-7 |location=New York |pages=97 |quote=Andy has been a big influence as an example of both what to be and what not to be. I have learned a lot of things from Andy about how to deal with people and how to deal with 'the public' and the public's 'image' of me.}}&lt;/ref&gt;

=== ప్రారంభ U.S. ప్రదర్శనలు ===
నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదం నుండి నిర్ణయాత్మక మార్పును సూచించే ముఖ్యమైన ప్రదర్శనలు, గ్యాలరీ ప్రెజెంటేషన్ల శ్రేణి ద్వారా పాప్ ఆర్ట్ 1950ల చివరిలో, 1960ల ప్రారంభంలో ఉద్భవించింది. 1959, 1960లో క్లేస్ ఓల్డెన్‌బర్గ్, జిమ్ డైన్, టామ్ వెస్సెల్‌మాన్ న్యూయార్క్‌లోని జడ్సన్ గ్యాలరీలో ప్రారంభ ప్రదర్శనలు చేశారు.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Pearlman |first=Ellen |date=2012-02-14 |title=When New York Was Really Happening |url=https://hyperallergic.com/happenings-new-york-1958-1963-pace-gallery/ |access-date=2026-02-20 |website=Hyperallergic |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Osterwold |first=Tilman |url=https://www.google.com/books/edition/Pop_Art/hRsFjSHBuKUC?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=Claes+Oldenburg,+Jim+Dine,+and+Tom+Wesselmann+Judson+Gallery+1959&amp;pg=PA100&amp;printsec=frontcover |title=Pop Art |date=2003 |publisher=Taschen |isbn=978-3-8228-2070-4 |pages=100 |language=en}}&lt;/ref&gt; అదే సమయంలో, మార్తా జాక్సన్ గ్యాలరీ హన్స్ అర్ప్, కర్ట్ ష్విట్టర్స్, జాస్పర్ జాన్స్, రాబర్ట్ రౌషెన్‌బర్గ్, ఓల్డెన్‌బర్గ్, డైన్ వంటి కళాకారులను కలిగి ఉన్న ''న్యూ మీడియా – న్యూ ఫార్మ్స్'' (1960)లో ప్రయోగాత్మక సమీకరణ, ఇన్‌స్టాలేషన్ వర్క్‌ను ప్రదర్శించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Canaday |first=John |date=1960-06-07 |title=Art: A Wild, but Curious, End-of-Season Treat; Jackson's Offers 'New Media, New Forms' Dada-Surrealism Marks 72-Object Display |url=https://www.nytimes.com/1960/06/07/archives/art-a-wild-but-curious-endofseason-treat-jacksons-offers-new-media.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; 1961లో జాక్సన్ ''ఎన్విరాన్‌మెంట్స్, సిట్యువేషన్స్, స్పేసెస్''ను నిర్వహించింది, రోజువారీ పదార్థాలు, వినియోగదారు చిత్రాలను పాప్ ఆర్ట్ ఆలింగనం చేసుకోవడానికి వేదికగా నిలిచిన లీనమయ్యే, వస్తువు-ఆధారిత కళా అభ్యాసాలను మరింత ముందుకు తీసుకెళ్లింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

డిసెంబర్ 1961లో ఓల్డెన్‌బర్గ్ మాన్‌హాటన్ లోయర్ ఈస్ట్ సైడ్‌లో ''ది స్టోర్''ని తెరిచాడు, ఇది వినియోగదారు వస్తువులను పోలి ఉండే చేతితో తయారు చేసిన శిల్పాల నెల రోజుల ఇన్‌స్టాలేషన్.&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times&quot;&gt;{{Cite web |last=McKenna |first=Kristine |date=1995-07-02 |title=Art : When Bigger Is Better : Claes Oldenburg has spent the past 35 years blowing up and redefining everyday objects, all in the name of getting art off its pedestal. |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1995-07-02-ca-19310-story.html |access-date=2026-02-20 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt; లూకాస్ సమరాస్, టామ్ వెస్సెల్‌మాన్, కరోలీ ష్నీమాన్, ఓవిండ్ ఫాల్‌స్ట్రోమ్, రిచర్డ్ ఆర్ట్స్‌ష్వాగర్ వంటి కళాకారులతో కూడిన అతని సంబంధిత &quot;రే గన్ థియేటర్&quot; సంఘటనలు కళ, దైనందిన జీవితం మధ్య ఉన్న సాంప్రదాయిక భేదాలను సవాలు చేశాయి.&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times&quot; /&gt; ఈ పరిణామాలు యాక్షన్ పెయింటింగ్ అంతర్దృష్టి తత్వం నుండి సామూహిక సంస్కృతీతో మరింత బహిర్ముఖ నిమగ్నత వైపు మళ్లడాన్ని సూచించాయి.

జూలై 1962లో ఆండీ వార్హోల్ లాస్ ఏంజెల్స్‌లోని ఇర్వింగ్ బ్లమ్స్ ఫెరుస్ గ్యాలరీలో తన మొదటి ఏకవ్యక్తి ప్రదర్శనను నిర్వహించాడు, ఇందులో 32 ''క్యాంప్‌బెల్స్ సూప్ క్యాన్స్‌''ను ప్రదర్శించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rozzo |first=Mark |date=2018-11-05 |title=How the Campbell’s Soup Paintings Became Andy Warhol’s Meal Ticket |url=https://www.vanityfair.com/style/2018/11/andy-warhols-campbells-soup-paintings-exhibition |access-date=2026-02-20 |website=Vanity Fair |language=en-US}}&lt;/ref&gt; అదే నెలలో హార్ట్‌ఫోర్డ్‌లోని వాడ్స్‌వర్త్ అథీనియంలో జరిగిన ''అమెరికన్ పెయింటింగ్ అండ్ స్కల్ప్చర్ ఫ్రమ్ కనెక్టికట్ కలెక్షన్స్'' ప్రదర్శనలో వార్హోల్, ఓల్డెన్‌బర్గ్ వంటి పాప్ కళాకారుల పనులు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=July 23, 1962 |title=Museum To Show Art Of 5 State Families |url=https://www.newspapers.com/article/bridgeport-telegram-museum-to-show-art-o/193187843/ |work=The Bridgeport Telegram |pages=8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; కొన్ని నెలల తర్వాత వాల్టర్ హాప్స్ పసాదేనా ఆర్ట్ మ్యూజియంలో ''న్యూ పెయింటింగ్ ఆఫ్ కామన్ ఆబ్జెక్ట్స్''ను క్యూరేట్ చేశాడు, ఇది రాయ్ లిచ్టెన్‌స్టీన్, వార్హోల్, జిమ్ డైన్, వేన్ థీబాడ్, ఎడ్ రుస్చా, ఇతరులను కలిగి ఉన్న అమెరికన్ పాప్ ఆర్ట్‌కు అంకితం చేయబడిన మొదటి మ్యూజియం ప్రదర్శనగా విస్తృతంగా పరిగణించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Coplans |first=John |date=1962-11-01 |title=The New Paintings of Common Objects |url=https://www.artforum.com/features/the-new-paintings-of-common-objects-212213/ |access-date=2026-02-20 |website=Artforum |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 1962లో న్యూయార్క్‌లోని సిడ్నీ జానిస్ గ్యాలరీ యూరోపియన్ న్యూవియాక్స్ రియలిస్ట్‌లతో అమెరికన్ పాప్ ఆర్టిస్టులను ఒకచోట చేర్చి మైలురాయి అయిన ''ఇంటర్నేషనల్ ఎగ్జిబిషన్ ఆఫ్ ది న్యూ రియలిస్ట్స్''ను నిర్వహించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=O'Doherty |first=Brian |date=1962-10-31 |title=Art: Avant-Garde Revolt; 'New Realists' Mock U.S. Mass Culture in Exhibition at Sidney Janis Gallery |url=https://www.nytimes.com/1962/10/31/archives/art-avantgarde-revolt-new-realists-mock-us-mass-culture-in.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; ఈ ప్రదర్శన పాప్ ఆర్ట్ ఆధిపత్యాన్ని నిర్ధారించింది, మార్క్ రోత్కో, రాబర్ట్ మదర్‌వెల్‌తో సహా పలువురు నైరూప్య వ్యక్తీకరణవాదులను గ్యాలరీ నుండి నిష్క్రమించేలా చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Salisbury |first=Stephan |date=2016-02-23 |title=Pow! The Art Museum goes Pop! |url=https://www.inquirer.com/philly/entertainment/arts/20160223_Pow__The_Art_Museum_goes_Pop_.html |access-date=2026-02-20 |website=The Philadelphia Inquirer |language=en}}&lt;/ref&gt;
[[దస్త్రం:AAA-AAA lipplucy 27219.jpg|thumb|1964లో న్యూయార్క్ నగరంలోని బియాంచినీ గ్యాలరీలో ''ది అమెరికన్ సూపర్ మార్కెట్'' ప్రదర్శన]]
1963 నాటికి ప్రధాన న్యూయార్క్ సంస్థలు ఈ ఉద్యమాన్ని స్వీకరించాయి. గుగ్గెన్‌హీమ్ మ్యూజియం లారెన్స్ అలోవే చేత క్యూరేట్ చేయబడిన ''సిక్స్ పెయింటర్స్ అండ్ ది ఆబ్జెక్ట్''ను సమర్పించింది, ఇందులో డైన్, జాన్స్, లిచ్టెన్‌స్టీన్, రౌషెన్‌బర్గ్, రోసెన్‌క్విస్ట్, వార్హోల్ ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Times |first=Stuart Preston Special To the New York |date=1963-03-21 |title=On Display: All-Out Series of Pop Art; 'Six Painters and the Object' Exhibited at Guggenheim |url=https://www.nytimes.com/1963/03/21/archives/on-display-allout-series-of-pop-art-six-painters-and-the-object.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; వాణిజ్య గ్యాలరీలు పాప్ కళాకారులకు ఎక్కువగా ప్రాతినిధ్యం వహించాయి: గ్రీన్ గ్యాలరీ రోసెన్‌క్విస్ట్, జార్జ్ సెగల్, ఓల్డెన్‌బర్గ్, వెస్సెల్‌మాన్‌లను ప్రదర్శించింది; లియో కాస్టెల్లీ రౌషెన్‌బర్గ్, జాన్స్, లిచ్టెన్‌స్టీన్‌లకు ప్రాతినిధ్యం వహించాడు; ఫెరుస్ గ్యాలరీ వెస్ట్ కోస్ట్‌లో వార్హోల్, రుస్చాలను ప్రోత్సహించడం కొనసాగించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Shirey |first=David L. |date=1972-02-27 |title=Art: Former Avant‐Garde Gallery Remembered in Hofstra Show |url=https://www.nytimes.com/1972/02/27/archives/art-former-avantgarde-gallery-remembered-in-hofstra-show.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Muchnic |first=Suzanne |date=1996-02-01 |title=Leo Castelli, whose legendary career as an art dealer is being honored at the Gagosian Gallery, has seemingly seen it all. But at 88, he still has . . . : An Ageless Passion |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-02-01-ca-30943-story.html |access-date=2026-02-20 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mr Philip Delves Broughton |date=February 19, 2015 |title=The Exhibitionists of Ferus Gallery |url=https://www.mrporter.com/en-us/journal/lifestyle/the-exhibitionists-of-ferus-gallery-743474 |website=Mr Porter}}&lt;/ref&gt;

1964లో బియాంచినీ గ్యాలరీ ''ది అమెరికన్ సూపర్‌మార్కెట్''ను ప్రదర్శించింది, వార్హోల్, లిచ్టెన్‌స్టీన్, ఓల్డెన్‌బర్గ్, వెస్సెల్‌మాన్, ఇతరులు కళాకారులు తయారు చేసిన వినియోగదారు వస్తువులతో నిండిన ఎగ్జిబిషన్ స్థలాన్ని కిరాణా దుకాణంగా మార్చింది—కళ, వాణిజ్యం విలీనం అనే పాప్ ఆర్ట్ విధానానికి లీనమయ్యే ప్రదర్శన.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=1964-10-08 |title=Sale: Lettuce a la Metal and Turkey au Canvas; GALLERY MARKET HAWKS ART ON RYE; Store Display Is Set Up for Pop Food Creations |url=https://www.nytimes.com/1964/10/08/archives/sale-lettuce-a-la-metal-and-turkey-au-canvas-gallery-market-hawks-a.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; 1960ల మధ్య నాటికి పాప్ కళాకారులు స్థిరమైన వాణిజ్య, సంస్థాగత మద్దతును పొందారు, 1968 నాటికి సావో పాలో ప్రదర్శన ''ఎన్విరాన్‌మెంట్ U.S.A.: 1957–1967'' ఉద్యమంలోని ప్రముఖ వ్యక్తుల సమగ్ర సర్వేను ప్రదర్శించింది, సమకాలీన కళలో ఆధిపత్య శక్తిగా దాని ఏకీకరణను సూచిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Kramer |first=Hilton |date=1967-09-20 |title=Art: United States' Exhibition Dominates Sao Paulo's 9th Bienal; 45 Big Pop Pieces in 'Environment USA' |url=https://www.nytimes.com/1967/09/20/archives/art-united-states-exhibition-dominates-sao-paulos-9th-bienal-45-big.html |access-date=2026-02-20 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

== ఫ్రాన్స్ ==

మిలన్‌లోని అపోలినైర్ గ్యాలరీలో మొదటి సామూహిక ప్రదర్శన సందర్భంగా కళా విమర్శకుడు పియర్ రెస్టానీ,&lt;ref&gt;Karl Ruhrberg, Ingo F. Walther, ''Art of the 20th Century'', Taschen, 2000, p. 518. {{ISBN|3-8228-5907-9}}&lt;/ref&gt; కళాకారుడు వైవ్స్ క్లీన్ 1960లో స్థాపించిన కళాత్మక ఉద్యమాన్ని ''నౌవియో రియలిజం'' (Nouveau réalisme) సూచిస్తుంది. పియరీ రెస్టానీ ఏప్రిల్ 1960లో సమూహం కోసం &quot;నిజమైన వాటిని గ్రహించే నౌవియో రియలిజం-కొత్త మార్గాలు&quot; అని ప్రకటిస్తూ &quot;కొత్త వాస్తవికత నిర్మాణాత్మక ప్రకటన&quot; పేరుతో అసలు మానిఫెస్టోను రాశాడు.&lt;ref name=&quot;Stremmel13&quot;&gt;Kerstin Stremmel, ''Realism'', Taschen, 2004, p. 13. {{ISBN|3-8228-2942-0}}&lt;/ref&gt; ఈ సంయుక్త ప్రకటనపై 27 అక్టోబర్ 1960న వైవ్స్ క్లీన్ వర్క్‌షాప్‌లో తొమ్మిది మంది సంతకం చేశారు: వైవ్స్ క్లీన్, అర్మాన్, మార్షల్ రేస్సే, పియర్ రెస్టానీ, డేనియల్ స్పోరి, జీన్ టింగెలీ, అల్ట్రా-లెట్రిస్ట్‌లు, ఫ్రాంకోయిస్ డుఫ్రెన్, రేమండ్ హైన్స్, జాక్వెస్ డి లా విల్లెగ్లే; 1961లో వారితో సీజర్ బాల్డాకిని, మిమ్మో రోటెల్లా, ఆపై నికి డి సెయింట్ ఫాల్, గెరార్డ్ డెస్చాంప్స్ చేరారు. కళాకారుడు క్రిస్టో సమూహంతో ప్రదర్శన ఇచ్చాడు. ఇది 1970లో రద్దు చేయబడింది.&lt;ref name=&quot;Stremmel13&quot; /&gt;

అమెరికన్ పాప్ ఆర్ట్ సమకాలీనమైనది-తరచుగా ఫ్రాన్స్‌లో దాని బదిలీగా భావించబడుతుంది-ఫ్లక్సస్, ఇతర సమూహాలతో పాటు కొత్త వాస్తవికత 1960ల కాలంలో అవాంట్-గార్డ్ అనేక పోకడలలో ఒకటి. సమూహం మొదట్లో ఫ్రెంచ్ రివేరాలోని నైస్‌ను తమ హోమ్ బేస్‌గా ఎంచుకుంది, ఎందుకంటే క్లీన్, అర్మాన్ ఇద్దరూ అక్కడే పుట్టారు; కొత్త వాస్తవికత తరచుగా చరిత్రకారులచే ఎకోల్ డి నైస్ ఉద్యమానికి ప్రారంభ ప్రతినిధిగా పరిగణించబడుతుంది.&lt;ref&gt;Rosemary M. O'Neill, ''Art and Visual Culture on the French Riviera, 1956–1971: The Ecole de Nice'', Ashgate, 2012, p. 93.&lt;/ref&gt; వారి ప్లాస్టిక్ భాష వైవిధ్యంగా ఉన్నప్పటికీ వారు తమ పనికి ఒక సాధారణ ఆధారాన్ని గ్రహించారు; రెస్టానీ ఉపయోగించిన పదాలలో దానికి సమానమైన వాస్తవికత ప్రత్యక్ష కేటాయింపు పద్ధతిగా ఇది ఉంది; &quot;పట్టణ, పారిశ్రామిక, ప్రకటనల వాస్తవికత కవితా రీసైక్లింగ్&quot;కి.&lt;ref&gt;60/90. ''Trente ans de Nouveau Réalisme, La Différence'', 1990, p. 76&lt;/ref&gt;

== స్పెయిన్ ==
స్పెయిన్‌లో పాప్ ఆర్ట్ అధ్యయనం ఇన్‌ఫార్మలిజం సంక్షోభం మూలాల నుండి ఉద్భవించిన &quot;కొత్త అలంకార&quot;తో ముడిపడి ఉంది. ఎడ్వర్డో అరోయో పర్యావరణంపై అతనికున్న ఆసక్తి, పెయింటింగ్ చరిత్ర, మాస్ మీడియా కమ్యూనికేషన్ రెండింటి చిహ్నాలను పొందుపరిచే మన మీడియా సంస్కృతిపై అతని విమర్శ, దాదాపుగా స్థాపించబడిన అన్ని కళాత్మక శైలుల పట్ల అతనికున్న అసహ్యం కారణంగా అతను పాప్ ఆర్ట్ ట్రెండ్‌కు సరిపోతాడని చెప్పవచ్చు. అయితే, అల్ఫ్రెడో అల్కైన్ తన కూర్పులలో జనాదరణ పొందిన చిత్రాలు, ఖాళీ స్థలాలను ఉపయోగించడం వల్ల &quot;పాప్&quot; ఆర్ట్‌లో అత్యంత ప్రామాణికమైన భాగంగా పరిగణించబడే స్పానిష్ కళాకారుడు.{{citation needed|date=March 2024}}

స్పానిష్ పాప్ ఆర్ట్ వర్గంలో 1964, 1981 మధ్య వాలెన్సియాలో ఉనికిలో ఉన్న మానోలో వాల్డెస్, రాఫెల్ సోల్బెస్ అనే కళాకారులచే ఏర్పడిన &quot;క్రానికల్ టీమ్&quot; (''ఎక్విపో క్రోనికా'') కూడా ఉంది. వారి ఉద్యమం కామిక్స్, పబ్లిసిటీ చిత్రాల వాడకం, చిత్రాలు, ఫోటోగ్రాఫిక్ కూర్పుల సరళీకరణ కారణంగా &quot;పాప్&quot; గా వర్గీకరించబడింది. చలనచిత్ర నిర్మాత పెడ్రో అల్మోడోవర్ 1970ల నాటి మాడ్రిడ్ &quot;లా మోవిడా&quot; ఉపసంస్కృతి నుండి తక్కువ బడ్జెట్ సూపర్ 8 పాప్ ఆర్ట్ సినిమాలను తీస్తూ ఉద్భవించాడు, అతను తదనంతరం అప్పటి మీడియాతో స్పెయిన్‌కు చెందిన ఆండీ వార్హోల్ అని పిలువబడ్డాడు. ''అల్మోడోవర్ ఆన్ అల్మోడోవర్'' పుస్తకంలో, 1950ల నాటి &quot;ఫన్నీ ఫేస్&quot; చిత్రం తన పనికి కేంద్ర ప్రేరణ అని చెప్పినట్లు ఉల్లేఖించబడింది. అల్మోడోవర్ చిత్రాలలో ఒక పాప్ ట్రేడ్‌మార్క్ ఏమిటంటే అతను ఎల్లప్పుడూ ఒక దృశ్యంలోకి చొప్పించడానికి ఒక నకిలీ వాణిజ్య ప్రకటనను ఉత్పత్తి చేస్తాడు.{{citation needed|date=March 2024}}

== న్యూజిలాండ్ ==
[[దస్త్రం:Pisupo lua afe (Corned beef 2000).jpg|thumb|మిచెల్ టఫెరీ ''పిసుపో లువా అఫే (కార్న్‌డ్ బీఫ్ 2000)'' (1994)]]
న్యూజిలాండ్‌లో పాప్ ఆర్ట్ ప్రధానంగా 1990ల నుండి అభివృద్ధి చెందింది, తరచుగా కివియానాతో అనుసంధానించబడింది. కివియానా అనేది మాంసం పైస్, కివీఫ్రూట్, ట్రాక్టర్లు, జాండల్స్, ఫోర్ స్క్వేర్ సూపర్‌మార్కెట్‌ల వంటి సాంప్రదాయిక కివి చిహ్నాలకు పాప్-సెంట్రిక్, ఆదర్శవంతమైన ప్రాతినిధ్యం; సాంస్కృతిక సందేశాలను సూచించడానికి దీనిలో స్వాభావికమైన క్యాంప్‌నెస్ తరచుగా అణచివేయబడుతుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Op + Pop|url=https://christchurchartgallery.org.nz/exhibitions/op-pop|access-date=2021-07-22|website=christchurchartgallery.org.nz}}&lt;/ref&gt; డిక్ ఫ్రిజెల్ ఒక ప్రసిద్ధ న్యూజిలాండ్ పాప్ కళాకారుడు, ఆధునిక సంస్కృతిని అనుకరించే మార్గాల్లో పాత కివియానా చిహ్నాలను ఉపయోగించడంలో ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఉదాహరణకు ఫ్రిజెల్ విదేశీ కళాకారుల పనిని అనుకరించడం ఆనందిస్తాడు, వారి పనులకు ఒక ప్రత్యేకమైన న్యూజిలాండ్ వీక్షణ లేదా ప్రభావాన్ని ఇస్తాడు. ప్రపంచంపై న్యూజిలాండ్ చారిత్రకంగా అణచివేయబడిన ప్రభావాన్ని చూపించడానికి ఇది చేయబడింది; ఈ విధంగా నేవ్ ఆర్ట్ ఏటెరోన్ పాప్ ఆర్ట్‌తో అనుసంధానించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dick Frizzell – Overview|url=https://thecentral.co.nz/artists/dick-frizzell/overview/|access-date=2021-07-22|website=The Central|language=en}}&lt;/ref&gt;

మిచెల్ టఫెరీ ప్రసిద్ధ రచన ''పిసుపో లువా అఫే (కార్న్‌డ్ బీఫ్ 2000)''తో ఉన్నట్లుగా, ఇది రాపిడి, డెడ్‌పాన్ మార్గంలో కూడా చేయవచ్చు. సమోవాన్ వంశానికి చెందిన టఫెరీ, ఎద్దును సూచించే ఈ పనిని ''పిసుపో'' అని పిలువబడే ప్రాసెస్ చేసిన ఆహార క్యాన్‌లతో నిర్మించాడు. పాశ్చాత్యేతర సంస్కృతులపై నియోకలోనియలిజం, జాత్యహంకారం ఇతివృత్తాలను టఫెరీ చేర్చినందున ఇది పాశ్చాత్య పాప్ ఆర్ట్ అసాధారణ రచన (పాశ్చాత్యులు సమోవాన్‌లపై తీసుకువచ్చిన ఆర్థిక ఆధారపడటాన్ని సూచించే ఫుడ్ క్యాన్‌ల ద్వారా సూచించబడింది). కాదనలేని స్వదేశీ దృక్కోణం అత్యంత సాధారణ స్వదేశీయేతర పాప్ ఆర్ట్ పనుల నుండి నిలబడేలా చేస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Collections Online – Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa|url=https://collections.tepapa.govt.nz/object/235630|access-date=2021-07-22|website=collections.tepapa.govt.nz}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Collections Online – Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa|url=https://collections.tepapa.govt.nz/topic/1110|access-date=2021-07-22|website=collections.tepapa.govt.nz}}&lt;/ref&gt; ఇలాంటి ఇతివృత్తాలతో వ్యవహరించే ఇతర న్యూజిలాండ్ పాప్ ఆర్టిస్టులు మావోరీ కళాకారులు మైఖేల్ పరేకోవ్హై, రూబెన్ ప్యాటర్సన్.

న్యూజిలాండ్ ప్రారంభ, ప్రసిద్ధ పాప్ కళాకారులలో ఒకరు బిల్లీ ఆపిల్, రాయల్ సొసైటీ ఆఫ్ బ్రిటిష్ ఆర్టిస్ట్స్ బ్రిటిష్-యేతర సభ్యులలో ఒకరు. డేవిడ్ హాక్నీ, అమెరికన్ ఆర్.బి. కిటాజ్, పీటర్ బ్లేక్ వంటి వారితో కలిసి జనవరి 1961 నాటి RBA ప్రదర్శన ''యంగ్ కాంటెంపరరీస్''లో ప్రదర్శించబడిన ఆపిల్, వేగంగా 1960ల ఐకానిక్ అంతర్జాతీయ కళాకారుడిగా మారాడు. అతను తన పేరు అయిన &quot;బిల్లీ ఆపిల్&quot;ని ఊహించుకోవడానికి ముందే ఇది జరిగింది, అతని పని అతని జన్మనామం బారీ బేట్స్ కింద ప్రదర్శించబడింది. అతను పేరుతో పాటు రూపంతో కూడా తనను తాను వేరు చేసుకోవాలని కోరుకున్నాడు, కాబట్టి లేడీ క్లైరోల్ ఇన్‌స్టంట్ క్రీమ్ విప్‌తో తన జుట్టు, కనుబొమ్మలను బ్లీచ్ చేశాడు. ఆ తర్వాత ఆపిల్ 1970ల నాటి కాన్సెప్చువల్ ఆర్ట్ ఉద్యమంతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-02-09|title=ARTSPACE – Billy Apple|url=http://artspace.org.nz/exhibitions/2004/billyapple.asp|access-date=2021-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209134441/http://artspace.org.nz/exhibitions/2004/billyapple.asp|archive-date=2013-02-09}}&lt;/ref&gt;

== జపాన్ ==
[[జపాన్|జపాన్‌లో]] పాప్ ఆర్ట్ ఆ దేశ ప్రముఖ అవాంట్-గార్డ్ దృశ్యం నుండి ఉద్భవించింది. 1920ల చివరిలో, 1930ల ప్రారంభంలో హరుయే కోగా నిర్మించిన ఫోటోమాంటేజ్-శైలి పెయింటింగ్‌లలో పత్రికల నుండి కాపీ చేయబడిన ఆధునిక ప్రపంచ చిత్రాల ఉపయోగం, పాప్ ఆర్ట్ అంశాలను ముందే సూచించింది.&lt;ref name=&quot;eskolahk&quot;&gt;{{cite book|last=Eskola|first=Jack|title=Harue Koga: David Bowie of the Early 20th Century Japanese Art Avant-garde|year=2015|publisher=Kindle, e-book}}&lt;/ref&gt; జపనీస్ గుటాయ్ ఉద్యమం మార్తా జాక్సన్ న్యూయార్క్ గ్యాలరీలో 1958 గుటాయ్ ప్రదర్శనకు దారితీసింది, ఇది పాప్ ఆర్ట్‌ను తెరపైకి తెచ్చిన ఆమె ప్రసిద్ధ న్యూ ఫార్మ్స్ న్యూ మీడియా షోకి రెండేళ్ల ముందు జరిగింది.&lt;ref&gt;Bloch, Mark. The Brooklyn Rail. [https://brooklynrail.org/2018/06/artseen/Gutai-19531959 &quot;Gutai: 1953 –1959&quot;], June 2018.&lt;/ref&gt; యాయోయి కుసామా పని పాప్ ఆర్ట్ అభివృద్ధికి దోహదపడింది, ఆండీ వార్హోల్‌తో సహా అనేక ఇతర కళాకారులను ప్రభావితం చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.timeout.com/london/art/interview-yayoi-kusama|url-status=dead|archive-date=29 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130929131716/http://www.timeout.com/london/art/interview-yayoi-kusama|title=Yayoi Kusama interview – Yayoi Kusama exhibition |website=TimeOut |date=2013-01-30 |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://art.sy/artist/yayoi-kusama] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121101110936/http://art.sy/artist/yayoi-kusama|date=1 November 2012}}&lt;/ref&gt; 1960ల మధ్యకాలంలో గ్రాఫిక్ డిజైనర్ తదనోరి యోకూ అత్యంత విజయవంతమైన పాప్ కళాకారులలో ఒకరిగా, జపనీస్ పాప్ ఆర్ట్‌కు అంతర్జాతీయ చిహ్నంగా మారాడు. ది బీటిల్స్, మార్లిన్ మన్రో, ఎలిజబెత్ టేలర్ వంటి పాప్ సంస్కృతి చిహ్నాల కోసం అతను చేసిన ప్రకటనలు, కళాఖండాల రూపకల్పనలకు అతను బాగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.adcglobal.org/archive/hof/2000/?id=205 |title=Tadanori Yokoo : ADC • Global Awards &amp; Club |website=Adcglobal.org |date=1936-06-27 |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt; ఆ సమయంలో మరో ప్రముఖ పాప్ కళాకారుడు కీచి తనామి. స్పీడ్ రేసర్, ఆస్ట్రో బాయ్ వంటి జపనీస్ మాంగా, అనిమే నుండి ఐకానిక్ పాత్రలు కూడా పాప్ ఆర్ట్‌కు చిహ్నాలుగా మారాయి. జపనీస్ మాంగా, అనిమే తకాషి మురకామి, అతని సూపర్‌ఫ్లాట్ ఉద్యమం వంటి తరువాతి పాప్ కళాకారులను కూడా ప్రభావితం చేశాయి.

== ఇటలీ ==
[[దస్త్రం:Olivetti-Valentine.jpg|thumb|పెర్రీ A. కింగ్, ఆల్బర్ట్ లెక్లెర్క్‌తో కలిసి ఎట్టోర్ సోట్సాస్ రూపొందించిన ఒలివెట్టి వాలెంటైన్]]
ఇటలీలో 1964 నాటికి పాప్ ఆర్ట్ ప్రసిద్ధి చెందింది, రోమ్‌లోని &quot;స్కువోలా డి పియాజ్జా డెల్ పోపోలో&quot;, మరియో స్కిఫానో, ఫ్రాంకో ఏంజెలి, జియోసెట్టా ఫియోరోని, టానో ఫెస్టా, క్లాడియో సింటోలీ వంటి పాప్ కళాకారులతో, పియరో మంజోని, లూసియో డెల్ పెజ్జో, మిమ్మో రోటెల్లా, వాలెరియో అడామి వంటి వారి కొన్ని కళాఖండాలతో ఇది విభిన్న రూపాలను సంతరించుకుంది.

ఇటాలియన్ పాప్ ఆర్ట్ 1950ల సంస్కృతిలో ఉద్భవించింది - మరింత కచ్చితంగా చెప్పాలంటే ఎన్రికో బాజ్, మిమ్మో రోటెల్లా అనే కళాకారుల పనులు ఈ దృశ్యానికి మార్గదర్శకులుగా పరిగణించబడతాయి. వాస్తవానికి, 1958-1959 సమయంలో బాజ్, రోటెల్లా తమ మునుపటి కెరీర్‌లను విడిచిపెట్టారు (వీటిని పూర్తిగా పోస్ట్-దాదావాద అయినప్పటికీ, ''ప్రాతినిధ్యం కాని శైలి''కి చెందినవిగా నిర్వచించవచ్చు), చిత్రాల కొత్త ప్రపంచంలోకి, వాటి గురించిన ప్రతిబింబాలలోకి తమను తాము ప్రవేశపెట్టారు, ఇది వారి చుట్టూ పుట్టుకొచ్చింది. రోటెల్లా చిరిగిన పోస్టర్‌లు మరింత అలంకారిక అభిరుచిని ప్రదర్శించాయి, తరచుగా నాటి గొప్ప చిహ్నాలను స్పష్టంగా, ఉద్దేశపూర్వకంగా ప్రస్తావించాయి. బాజ్ కూర్పులు సమకాలీన ''కిచ్''లో మునిగిపోయాయి, ఇది చిత్రాల &quot;బంగారు గని&quot;గా, మొత్తం కళాకారుల తరానికి ఉద్దీపనగా మారింది.

&quot;గృహ గోడల&quot; లోపల, ఆరుబయట కొత్త దృశ్య పనోరమా నుండి కొత్తదనం వచ్చింది. కార్లు, రహదారి చిహ్నాలు, టెలివిజన్, మొత్తం &quot;కొత్త ప్రపంచం&quot;, ప్రతిదీ కళ ప్రపంచానికి చెందుతుంది, అది కూడా కొత్తదే. ఈ విషయంలో ఇటాలియన్ పాప్ ఆర్ట్ అంతర్జాతీయ దృశ్యం వలె అదే సైద్ధాంతిక మార్గాన్ని తీసుకుంటుంది. మారేది కేవలం ఐకానోగ్రఫీ, కొన్ని సందర్భాల్లో దాని పట్ల మరింత విమర్శనాత్మక వైఖరి ఉండటం. ఈ సందర్భంలో కూడా రోటెల్లా, బాజ్ పనులను మూలాలుగా గుర్తించవచ్చు, ఇద్దరూ సమాజంతో వారి సంబంధంలో తటస్థంగా లేరు. అయినప్పటికీ ఇది ప్రత్యేకమైన అంశం కాదు; గియాన్నీ రుఫీ, రాబర్టో బర్నీ, సిల్వియో పసోట్టి, అంబెర్టో బిగ్నార్డి, క్లాడియో సింటోలీ వంటి కళాకారుల సుదీర్ఘ శ్రేణి ఉంది, వీరు వాస్తవికతను ఒక బొమ్మగా తీసుకుంటారు, ఇది విసుగు, కపటత్వంతో వస్తువులను తీసుకునే గొప్ప చిత్రాల కొలనుగా మారుతుంది, ఆల్డో పలాజెస్చి లాంటి &quot;నన్ను ఆనందించనివ్వు&quot; అనే పునరుద్ధరించబడిన స్ఫూర్తితో సాంప్రదాయిక భాషా నమూనాలను ప్రశ్నిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.comune.modena.it/galleria/exhibitions/past-exhibitions/2005/pop-art-italia-1958-1968-1 |title=Pop Art Italia 1958–1968 — Galleria Civica |website=Comune.modena.it |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt;
పాప్ ఆర్ట్ ఇటాలియన్ కళా దృశ్యాన్ని ఎన్నడూ పూర్తిగా వదిలిపెట్టలేదు, కాలక్రమేణా అనేక వైవిధ్యాలకు గురై రూపం, కంటెంట్‌లో నిరంతరం మారుతూ ఉంటుంది.&lt;ref&gt;[https://www.paeseitaliapress.it/storia-arte-cultura/2024/11/01/la-pop-art-a-roma/ ItaliaPress: A Roma mostra sulla Pop Art Italiana, 2024]&lt;/ref&gt; 2000ల ప్రారంభంలో, ఉదాహరణకు, సిసిలియన్ కళాకారుడు అర్రిగో ముస్టి ఇంపొప్యులర్ ఆర్ట్‌ను సృష్టించాడు. ఇటీవల పాప్ సింబాలిజం అనే అండర్‌కరెంట్, ప్రధానంగా డిజిటల్ ఆర్ట్‌ను కలిగి ఉండి వ్యాపించడం ప్రారంభించింది, ముఖ్యంగా ఉత్తర ఇటలీలో.

== బెల్జియం ==
[[దస్త్రం:Fallen Astronaut.jpg|thumb|180x180px|పాల్ వాన్ హోయెడాంక్ వ్రాసిన ''ఫాలెన్ ఆస్ట్రోనాట్'']]
బెల్జియంలో పాప్ ఆర్ట్ కొంతవరకు పాల్ వాన్ హోయెడాంక్ ద్వారా ప్రాతినిధ్యం వహించింది, అతని శిల్పం ''ఫాలెన్ ఆస్ట్రోనాట్'' అపోలో మిషన్‌లలో ఒకదానిలో చంద్రునిపై వదిలివేయబడింది, అలాగే ఇతర ప్రముఖ పాప్ కళాకారుల ద్వారా కూడా ఇది జరిగింది. మార్సెల్ బ్రూడ్‌తేర్స్ ('' 'vous êtes doll? &quot;''), ఎవెలిన్ ఆక్సెల్, పనామరెంకో వంటి అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందిన కళాకారులు పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమానికి రుణపడి ఉన్నారు; బ్రూడ్‌తేర్స్ గొప్ప ప్రభావం జార్జ్ సెగల్. మరొక ప్రసిద్ధ కళాకారుడు రోజర్ రావెల్ తన పెయింటింగ్స్‌లో ఒకదానిలో నిజమైన సజీవ పావురంతో కూడిన పంజరాన్ని ఉంచాడు. 1960ల చివరిలో, 1970ల ప్రారంభంలో వియత్నాం యుద్ధం భయంకరమైన స్వభావం కారణంగా వారు అమెరికా పట్ల మరింత విమర్శనాత్మక వైఖరిని అవలంబించడం ప్రారంభించినప్పుడు ఈ కళాకారులలో కొందరి పని నుండి పాప్ ఆర్ట్ సూచనలు కనుమరుగయ్యాయి. పనామరెంకో మాత్రం పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమంలో అంతర్లీనంగా ఉన్న వ్యంగ్యాన్ని నేటికీ నిలుపుకున్నాడు. నమూర్ నుండి వచ్చిన ఎవెలిన్ ఆక్సెల్ 1964-1972 కాలంలో ఫలవంతమైన పాప్-కళాకారిణి. ఆక్సెల్ మొదటి మహిళా పాప్ కళాకారిణులలో ఒకరు, మాగ్రిట్ ద్వారా మార్గదర్శకత్వం పొందారు, ఆమె అత్యంత ప్రసిద్ధ పెయింటింగ్ ''ఐస్ క్రీమ్''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news.artnet.com/art-world/philadelphia-museum-facebook-racy-painting-425321 |title=Philadelphia Museum of Art Wins Fight with Facebook over Racy Pop Art Painting |website=artnet.com |date=11 February 2016 |access-date=2020-01-17}}&lt;/ref&gt;

== నెదర్లాండ్స్ ==
నెదర్లాండ్స్‌లో అధికారిక పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమం లేనప్పటికీ, పాప్ ఆర్ట్ ప్రారంభ సంవత్సరాల్లో న్యూయార్క్‌లో సమయం గడిపిన కళాకారుల సమూహం ఉంది, వారు అంతర్జాతీయ పాప్ ఆర్ట్ ఉద్యమం నుండి ప్రేరణ పొందారు. డచ్ పాప్ ఆర్ట్ ప్రతినిధులలో డాన్ వాన్ గోల్డెన్, గుస్తావ్ అస్సెల్‌బెర్గ్స్, జాక్వెస్ ఫ్రెంకెన్, జాన్ క్రెమెర్, విమ్ టి. షిప్పర్స్, వుడీ వాన్ అమెన్ ఉన్నారు. వారు తీవ్రమైన అండర్‌టోన్‌తో హాస్యభరితమైన పనులను సృష్టించడం ద్వారా డచ్ పెటిట్ బూర్జువా మనస్తత్వాన్ని వ్యతిరేకించారు. ఈ స్వభావానికి ఉదాహరణలలో వుడీ వాన్ అమెన్ వేసిన ''సెక్స్ ఓ క్లాక్'', జాక్వెస్ ఫ్రెంకెన్ వేసిన ''క్రూసిఫిక్స్ / టార్గెట్'' ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.8weekly.nl/artikel/2701/ |title=Dutch Pop Art &amp; The Sixties – Weg met de vertrutting! |website=8weekly.nl |date=28 July 2005 |access-date=2015-12-30}}&lt;/ref&gt;

== రష్యా ==
[[దస్త్రం:Bundesarchiv B 145 Bild-F088809-0038, Berlin, East Side Gallery.jpg|thumb|250x250px|డిమిత్రి వృబెల్ పెయింటింగ్ ''మై గాడ్, హెల్ప్ మీ టు సర్వైవ్ దిస్ డెడ్లీ లవ్'' (1990)]]
ఈ ఉద్యమానికి [[రష్యా]] తరువాత వచ్చింది, 1970లలో పాప్-ఎస్క్యూ పీస్‌లు ఉద్భవించాయి. ఇది రష్యా యుద్ధానంతర రాజకీయ వాతావరణం ఫలితంగా ఉండవచ్చు, ఇది కళాత్మక వ్యక్తీకరణను నిశితంగా పర్యవేక్షించింది. రష్యా పాప్ ఆర్ట్ వెర్షన్ సోవియట్-ఇతివృత్తం, దీనిని ''సోట్స్ ఆర్ట్'' (Sots Art) అని పిలుస్తారు. పాశ్చాత్య పాప్ ఆర్ట్‌తో పోలిస్తే, ఇది రాష్ట్ర ఆమోదిత కళా ఉద్యమాలకు వ్యతిరేకంగా కౌంటర్-కల్చర్ రియాక్షన్‌గా పనిచేసింది. బెర్లిన్ గోడ పతనం తరువాత, రష్యన్ పాప్ ఆర్ట్ మరొక రూపాన్ని సంతరించుకుంది, డిమిత్రి వృబెల్, అతని పెయింటింగ్ ''మై గాడ్, హెల్ప్ మీ టు సర్వైవ్ దిస్ డెడ్లీ లవ్'' ద్వారా ఇది ఉదహరించబడింది.&lt;ref&gt;[http://www.canofart.com]   {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607022802/http://www.canofart.com/|date=7 June 2013}}&lt;/ref&gt;

== ప్రముఖ కళాకారులు ==
{{div col|colwidth=22em}}
* బిల్లీ ఆపిల్ (1935–2021)
* ఎవెలిన్ ఆక్సెల్ (1935–1972)
* సర్ పీటర్ బ్లేక్ (జననం 1932)
* డెరెక్ బోషియర్ (1937–2024)
* పౌలిన్ బోటీ (1938–1966)
* ప్యాట్రిక్ కౌల్‌ఫీల్డ్ (1936–2005)
* అల్లన్ డి'ఆర్కాంగెలో (1930–1998)
* జిమ్ డైన్ (జననం 1935)
* బుర్హాన్ డోకాన్‌కాయ్ (1929–2013)
* రాబర్ట్ డౌడ్ (1936–1996)
* రోసలిన్ డ్రెక్స్లర్ (1926–2025)
* కెన్ ఎలియాస్ (జననం 1944)
* ఎర్రో (జననం 1932)
* మారిసోల్ ఎస్కోబార్ (1930–2016)
* జేమ్స్ గిల్ (జననం 1934)
* డొరొతీ గ్రెబెనాక్ (1913–1990)
* రెడ్ గ్రూమ్స్ (జననం 1937)
* రిచర్డ్ హామిల్టన్ (1922–2011)
* కీత్ హేరింగ్ (1958–1990)
* జాన్ హావోర్త్ (జననం 1942)
* డేవిడ్ హాక్నీ (1937–2026)
* డొరొతీ ఇయాన్నోన్ (1933–2022)
* రాబర్ట్ ఇండియానా (1928–2018)
* జాస్పర్ జాన్స్ (జననం 1930)
* రే జాన్సన్ (1927–1995)
* అలెన్ జోన్స్ (జననం 1937)
* అలెక్స్ కాట్జ్ (జననం 1927)
* కొరిటా కెంట్ (1918–1986)
* కొన్రాడ్ క్లాఫెక్ (1935–2023)
* కికీ కోగెల్నిక్ (1935–1997)
* నికోలస్ క్రుషెనిక్ (1929–1999)
* యాయోయి కుసామా (జననం 1929)
* గెరాల్డ్ లైంగ్ (1936–2011)
* రాయ్ లిచ్టెన్‌స్టీన్ (1923–1997)
* రిచర్డ్ లిండ్నర్ (1901–1978)
* పీటర్ మాక్స్ (జననం 1937)
* జాన్ మెక్‌హేల్ (1922–1978)
* మార్తా మినూజిన్ (జననం 1943)
* క్లేస్ ఓల్డెన్‌బర్గ్ (1929–2022)
* డాన్ నైస్ (1932–2019)
* జూలియన్ ఓపీ (జననం 1958)
* ఎడ్వర్డో పాలోజ్జి (1924–2005)
* పీటర్ ఫిలిప్స్ (1939–2025)
* సిగ్మార్ పోల్కే (1941–2010)
* హరిటన్ పుష్వాగ్నర్ (1940–2018)
* మెల్ రామోస్ (1935–2018)
* రాబర్ట్ రౌషెన్‌బర్గ్ (1925–2008)
* లారీ రివర్స్ (1923–2002)
* జేమ్స్ రిజ్జి (1950–2011)
* జేమ్స్ రోసెన్‌క్విస్ట్ (1933–2017)
* నికి డి సెయింట్ ఫాల్ (1930–2002)
* పీటర్ సాల్ (జననం 1934)
* జార్జ్ సెగల్ (1924–2000)
* కోలిన్ సెల్ఫ్ (జననం 1941)
* మర్జోరీ స్ట్రైడర్ (1931–2014)
* ఎలైన్ స్టుర్టెవాంట్ (1924–2014)
* వేన్ థీబాడ్ (1920–2021)
* జో టిల్సన్ (1928–2023)
* ఆండీ వార్హోల్ (1928–1987)
* ఇడెల్లె వెబెర్ (1932–2020)
* జాన్ వెస్లీ (1928–2022)
* టామ్ వెస్సెల్‌మాన్ (1931–2004)
{{div col end}}

== ఇవి కూడా చూడండి ==
{{Div col|colwidth=12em}}
* ఆర్ట్ పాప్ (Art pop)
* చికాగో ఇమాజిస్ట్స్ (Chicago Imagists)
* ఫెరుస్ గ్యాలరీ
* సిడ్నీ జానిస్
* లియో కాస్టెల్లీ
* గ్రీన్ గ్యాలరీ
* న్యూ పెయింటింగ్ ఆఫ్ కామన్ ఆబ్జెక్ట్స్
* ఫిగ్యురేషన్ లిబ్రే (కళా ఉద్యమం)
* లోబ్రో (కళా ఉద్యమం)
* నౌవియో రియలిజం
* నియో-పాప్ (Neo-pop)
* ఆప్ ఆర్ట్ (Op art)
* ఫ్లాప్ ఆర్ట్ (Plop art)
* రాడికల్ కాలం
* రెట్రో కళ
* సూపర్‌ఫ్లాట్
* సోఫ్లో సూపర్‌ఫ్లాట్ (SoFlo Superflat)
* ''ది అమెరికన్ సూపర్ మార్కెట్''
{{div col end}}

== మూలాలు ==
{{Reflist|30em}}

== మరింత చదవడానికి ==
* Bloch, Mark. The Brooklyn Rail. [https://brooklynrail.org/2018/06/artseen/Gutai-19531959 &quot;Gutai: 1953 –1959&quot;], June 2018.
* Diggory, Terence (2013) ''Encyclopedia of the New York School Poets'' (Facts on File Library of American Literature). {{ISBN|978-1-4381-4066-7}}
* Francis, Mark and Foster, Hal (2010) ''Pop''. London and New York: Phaidon.
* Haskell, Barbara (1984) ''BLAM! The Explosion of Pop, Minimalism and Performance 1958–1964''. New York: W.W. Norton &amp; Company, Inc. in association with the Whitney Museum of American Art.
* Lifshitz, Mikhail, [https://web.archive.org/web/20180207005321/http://www.brill.com/products/book/crisis-ugliness-cubism-pop-art ''The Crisis of Ugliness: From Cubism to Pop-Art'']. Translated and with an Introduction by David Riff. Leiden: BRILL, 2018 (originally published in Russian by Iskusstvo, 1968).
* Lippard, Lucy R. (1966) ''Pop Art, with contributions by Lawrence Alloway, Nancy Marmer, Nicolas Calas'', Frederick A. Praeger, New York.
* Selz, Peter (moderator); Ashton, Dore; Geldzahler, Henry; Kramer, Hilton; Kunitz, Stanley and Steinberg, Leo (April 1963) &quot;A symposium on Pop Art&quot; ''Arts Magazine'', pp. 36–45. Transcript of symposium held at the Museum of Modern Art on 13 December 1962.

== బాహ్య లింకులు ==
{{Commons category}}{{Wikiquote}}
* [https://www.moma.org/learn/moma_learning/themes/pop-art ''Pop Art: A Brief History'', MoMA Learning]
* [https://www.metmuseum.org/toah/hi/hi_mcpopart.htm ''Pop Art in Modern and Contemporary Art'', The Met]
* [http://www.brooklynmuseum.org/exhibitions/seductive_subversion/ Brooklyn Museum Exhibitions: Seductive Subversion: Women Pop Artists, 1958–1968, Oct. 2010-Jan. 2011]
* [https://www.brooklynmuseum.org/exhibitions/seductive_subversion/wiki/ Brooklyn Museum, Wiki/Pop] (Women Pop Artists)
* [https://www.tate.org.uk/learn/online-resources/glossary/p/pop-art Tate Glossary term for pop art]

{{Westernart}}
{{Avant-garde}}
{{Modernism}}
{{Appropriation in the Arts}}
{{Eduardo Paolozzi}}
{{Authority control}}

[[వర్గం:పాప్ ఆర్ట్| ]]
[[వర్గం:అవాంట్-గార్డ్ కళ]]
[[వర్గం:ఆధునిక కళ]]
[[వర్గం:సమకాలీన కళా ఉద్యమాలు]]
[[వర్గం:పాశ్చాత్య కళ]]
[[వర్గం:బ్రిటిష్ కళ]]
[[వర్గం:కళలలో 1950లు]]
[[వర్గం:జనాదరణ పొందిన సంస్కృతి]]
[[వర్గం:అమెరికన్ కళ]]
[[వర్గం:పోస్ట్‌మోడరన్ కళ]]
[[వర్గం:కళలలో హాస్యం]]
[[వర్గం:వ్యంగ్య ప్రక్రియలు]]
[[వర్గం:కళా ప్రక్రియలు]]
[[వర్గం:కళలలో 1940లు]]
[[వర్గం:కళలలో 1960లు]]
[[వర్గం:కళలు]]
[[వర్గం:కళా పోకడలు]]
[[వర్గం:కళా ఉద్యమాలు]]</text>
      <sha1>q6mpdtmo1zmfy0sduhsh5j9tyxfxmbk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ధ్వని సిద్ధాంతం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509569</id>
    <revision>
      <id>4957347</id>
      <timestamp>2026-09-13T16:46:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jadisurender</username>
        <id>152409</id>
      </contributor>
      <comment>కొత్త వ్యాసం</comment>
      <origin>4957347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="842" sha1="pjc1gt05yr0tp3xwq3jynm29xpc3pgx" xml:space="preserve">భారతీయ అలంకార శాస్త్రంలో, కావ్య విమర్శ రంగంలో అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగిన మరియు విప్లవాత్మకమైన సిద్ధాంతాలలో ధ్వని సిద్ధాంతం (Dhvani Theory) ఒకటి. ఒక కావ్యానికి బాహ్య రూపాలైన అలంకారాలు, గుణాలు, రీతులు ఎంత ఉన్నప్పటికీ... ఆ కావ్యానికి ప్రాణము లేదా ఆత్మ లాంటిది &quot;ధ్వని&quot; (వ్యంగ్యార్థం లేదా సూచ్యార్థం) అని ఈ సిద్ధాంతం నిరూపిస్తుంది.</text>
      <sha1>pjc1gt05yr0tp3xwq3jynm29xpc3pgx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957348</id>
      <parentid>4957347</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:47:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jadisurender</username>
        <id>152409</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2020" sha1="dxlrmwz6klsvwtpz7rcfqrwn1fntkfe" xml:space="preserve">భారతీయ అలంకార శాస్త్రంలో, కావ్య విమర్శ రంగంలో అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగిన మరియు విప్లవాత్మకమైన సిద్ధాంతాలలో ధ్వని సిద్ధాంతం (Dhvani Theory) ఒకటి. ఒక కావ్యానికి బాహ్య రూపాలైన అలంకారాలు, గుణాలు, రీతులు ఎంత ఉన్నప్పటికీ... ఆ కావ్యానికి ప్రాణము లేదా ఆత్మ లాంటిది &quot;ధ్వని&quot; (వ్యంగ్యార్థం లేదా సూచ్యార్థం) అని ఈ సిద్ధాంతం నిరూపిస్తుంది.

సిద్ధాంత కర్త మరియు గ్రంథంక్రీ.శ. 9వ శతాబ్దానికి చెందిన కాశ్మీర రాజస్థాన కవి, ప్రముఖ అలంకారికుడు అయిన ఆనందవర్ధనుడు ఈ ధ్వని సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించారు. ఆయన రచించిన 'ధ్వన్యాలోకం' (Dhvanyaloka) అనే గ్రంథం ఈ సిద్ధాంతానికి మూలాధారం. ఆనందవర్ధనుడు తన గ్రంథంలో &quot;కావ్యస్యాత్మా ధ్వనిరితి&quot; (కావ్యానికి ధ్వనియే ఆత్మ) అని స్పష్టంగా ప్రకటించారు. ఆ తర్వాత వచ్చిన అభినవగుప్తుడు ఈ గ్రంథానికి 'లోచన' అనే వ్యాఖ్యానం రాసి ఈ సిద్ధాంతాన్ని మరింత బలీయంగా సమర్థించారు.</text>
      <sha1>dxlrmwz6klsvwtpz7rcfqrwn1fntkfe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957349</id>
      <parentid>4957348</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:47:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jadisurender</username>
        <id>152409</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2311" sha1="j6fehoo7866dcpz1k8qg3haj7b25pyp" xml:space="preserve">భారతీయ అలంకార శాస్త్రంలో, కావ్య విమర్శ రంగంలో అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగిన మరియు విప్లవాత్మకమైన సిద్ధాంతాలలో ధ్వని సిద్ధాంతం (Dhvani Theory) ఒకటి. ఒక కావ్యానికి బాహ్య రూపాలైన అలంకారాలు, గుణాలు, రీతులు ఎంత ఉన్నప్పటికీ... ఆ కావ్యానికి ప్రాణము లేదా ఆత్మ లాంటిది &quot;ధ్వని&quot; (వ్యంగ్యార్థం లేదా సూచ్యార్థం) అని ఈ సిద్ధాంతం నిరూపిస్తుంది.

సిద్ధాంత కర్త మరియు గ్రంథంక్రీ.శ. 9వ శతాబ్దానికి చెందిన కాశ్మీర రాజస్థాన కవి, ప్రముఖ అలంకారికుడు అయిన ఆనందవర్ధనుడు ఈ ధ్వని సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించారు. ఆయన రచించిన 'ధ్వన్యాలోకం' (Dhvanyaloka) అనే గ్రంథం ఈ సిద్ధాంతానికి మూలాధారం. ఆనందవర్ధనుడు తన గ్రంథంలో &quot;కావ్యస్యాత్మా ధ్వనిరితి&quot; (కావ్యానికి ధ్వనియే ఆత్మ) అని స్పష్టంగా ప్రకటించారు. ఆ తర్వాత వచ్చిన అభినవగుప్తుడు ఈ గ్రంథానికి 'లోచన' అనే వ్యాఖ్యానం రాసి ఈ సిద్ధాంతాన్ని మరింత బలీయంగా సమర్థించారు.

ధ్వని అంటే ఏమిటి?సాధారణంగా మనం మాట్లాడేటప్పుడు లేదా చదివేటప్పుడు పదాలకు మూడు రకాల శక్తులు (అర్థాలు) ఉంటాయి:</text>
      <sha1>j6fehoo7866dcpz1k8qg3haj7b25pyp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957350</id>
      <parentid>4957349</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:48:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jadisurender</username>
        <id>152409</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3175" sha1="b0qsitfsvpo98rlta44lfiz8csuj9h5" xml:space="preserve">భారతీయ అలంకార శాస్త్రంలో, కావ్య విమర్శ రంగంలో అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగిన మరియు విప్లవాత్మకమైన సిద్ధాంతాలలో ధ్వని సిద్ధాంతం (Dhvani Theory) ఒకటి. ఒక కావ్యానికి బాహ్య రూపాలైన అలంకారాలు, గుణాలు, రీతులు ఎంత ఉన్నప్పటికీ... ఆ కావ్యానికి ప్రాణము లేదా ఆత్మ లాంటిది &quot;ధ్వని&quot; (వ్యంగ్యార్థం లేదా సూచ్యార్థం) అని ఈ సిద్ధాంతం నిరూపిస్తుంది.

సిద్ధాంత కర్త మరియు గ్రంథంక్రీ.శ. 9వ శతాబ్దానికి చెందిన కాశ్మీర రాజస్థాన కవి, ప్రముఖ అలంకారికుడు అయిన ఆనందవర్ధనుడు ఈ ధ్వని సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించారు. ఆయన రచించిన 'ధ్వన్యాలోకం' (Dhvanyaloka) అనే గ్రంథం ఈ సిద్ధాంతానికి మూలాధారం. ఆనందవర్ధనుడు తన గ్రంథంలో &quot;కావ్యస్యాత్మా ధ్వనిరితి&quot; (కావ్యానికి ధ్వనియే ఆత్మ) అని స్పష్టంగా ప్రకటించారు. ఆ తర్వాత వచ్చిన అభినవగుప్తుడు ఈ గ్రంథానికి 'లోచన' అనే వ్యాఖ్యానం రాసి ఈ సిద్ధాంతాన్ని మరింత బలీయంగా సమర్థించారు.

ధ్వని అంటే ఏమిటి?సాధారణంగా మనం మాట్లాడేటప్పుడు లేదా చదివేటప్పుడు పదాలకు మూడు రకాల శక్తులు (అర్థాలు) ఉంటాయి:

వాచ్యార్థం (అభిధ): ఒక పదాన్ని వినగానే నేరుగా స్ఫురించే నిఘంటువు (డిక్షనరీ) అర్థం.లక్ష్యార్థం (లక్షణా శక్తి): సందర్భాన్ని బట్టి వాచ్యార్థం కుదరనప్పుడు లభించే మరో అర్థం.వ్యంగ్యార్థం / ధ్వన్యార్థం (వ్యంజనా శక్తి): పై రెండు అర్థాల కంటే భిన్నంగా, పదాల వెనుక దాగి ఉండి హృదయానికి హత్తుకునేలా స్ఫురించే గూఢమైన లేదా సూచ్యమైన అర్థం. [1]</text>
      <sha1>b0qsitfsvpo98rlta44lfiz8csuj9h5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957352</id>
      <parentid>4957350</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T16:52:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jadisurender</username>
        <id>152409</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5022" sha1="7lr6oyy4zl8yjsdci2zj6n2vvmh80k4" xml:space="preserve">భారతీయ అలంకార శాస్త్రంలో, కావ్య విమర్శ రంగంలో అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగిన మరియు విప్లవాత్మకమైన సిద్ధాంతాలలో ధ్వని సిద్ధాంతం (Dhvani Theory) ఒకటి. ఒక కావ్యానికి బాహ్య రూపాలైన అలంకారాలు, గుణాలు, రీతులు ఎంత ఉన్నప్పటికీ... ఆ కావ్యానికి ప్రాణము లేదా ఆత్మ లాంటిది &quot;ధ్వని&quot; (వ్యంగ్యార్థం లేదా సూచ్యార్థం) అని ఈ సిద్ధాంతం నిరూపిస్తుంది.

సిద్ధాంత కర్త మరియు గ్రంథంక్రీ.శ. 9వ శతాబ్దానికి చెందిన కాశ్మీర రాజస్థాన కవి, ప్రముఖ అలంకారికుడు అయిన ఆనందవర్ధనుడు ఈ ధ్వని సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించారు. ఆయన రచించిన 'ధ్వన్యాలోకం' (Dhvanyaloka) అనే గ్రంథం ఈ సిద్ధాంతానికి మూలాధారం. ఆనందవర్ధనుడు తన గ్రంథంలో &quot;కావ్యస్యాత్మా ధ్వనిరితి&quot; (కావ్యానికి ధ్వనియే ఆత్మ) అని స్పష్టంగా ప్రకటించారు. ఆ తర్వాత వచ్చిన అభినవగుప్తుడు ఈ గ్రంథానికి 'లోచన' అనే వ్యాఖ్యానం రాసి ఈ సిద్ధాంతాన్ని మరింత బలీయంగా సమర్థించారు.

ధ్వని అంటే ఏమిటి?

సాధారణంగా మనం మాట్లాడేటప్పుడు లేదా చదివేటప్పుడు పదాలకు మూడు రకాల శక్తులు (అర్థాలు) ఉంటాయి:

వాచ్యార్థం (అభిధ): ఒక పదాన్ని వినగానే నేరుగా స్ఫురించే నిఘంటువు (డిక్షనరీ) అర్థం.లక్ష్యార్థం (లక్షణా శక్తి): సందర్భాన్ని బట్టి వాచ్యార్థం కుదరనప్పుడు లభించే మరో అర్థం.వ్యంగ్యార్థం / ధ్వన్యార్థం (వ్యంజనా శక్తి): పై రెండు అర్థాల కంటే భిన్నంగా, పదాల వెనుక దాగి ఉండి హృదయానికి హత్తుకునేలా స్ఫురించే గూఢమైన లేదా సూచ్యమైన అర్థం. 

ఆనందవర్ధనుడి ప్రకారం, ఏ కావ్యంలోనైతే వాచ్యార్థం తన ప్రాధాన్యతను తగ్గించుకుని, వ్యంగ్యార్థాన్ని (దాగివున్న చమత్కార భావాన్ని) ప్రధానంగా స్ఫురింపజేస్తుందో ఆ ప్రక్రియనే &quot;ధ్వని&quot; అంటారు. కావ్య భేదాలుధ్వని లేదా వ్యంగ్యార్థం యొక్క ప్రాధాన్యతను బట్టి ఆనందవర్ధనుడు కావ్యాన్ని మూడు రకాలుగా విభజించారు: [ ధ్వని కావ్యం (ఉత్తమ కావ్యం): వ్యంగ్యార్థం స్పష్టంగా, వాచ్యార్థం కంటే అత్యంత చమత్కారంగా ప్రకాశించే కావ్యం. ఇది అన్నిటికంటే శ్రేష్ఠమైనది.గుణీభూత వ్యంగ్య కావ్యం (మధ్యమ కావ్యం): ఇందులో వ్యంగ్యార్థం ఉన్నప్పటికీ, అది వాచ్యార్థం కంటే తక్కువ ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉంటుంది.చిత్ర కావ్యం (అధమ కావ్యం): వ్యంగ్యార్థం అస్సలు లేకుండా కేవలం శబ్దాలంకారాలు, అర్థాలంకారాల బాహ్య సౌందర్యంతో మాత్రమే సాగే కవిత్వం</text>
      <sha1>7lr6oyy4zl8yjsdci2zj6n2vvmh80k4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957353</id>
      <parentid>4957352</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:07:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jadisurender</username>
        <id>152409</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6076" sha1="3xgt8yzieh0ycygo4yjt4r9nglvhgru" xml:space="preserve">భారతీయ అలంకార శాస్త్రంలో, కావ్య విమర్శ రంగంలో అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగిన మరియు విప్లవాత్మకమైన సిద్ధాంతాలలో ధ్వని సిద్ధాంతం (Dhvani Theory) ఒకటి. ఒక కావ్యానికి బాహ్య రూపాలైన అలంకారాలు, గుణాలు, రీతులు ఎంత ఉన్నప్పటికీ... ఆ కావ్యానికి ప్రాణము లేదా ఆత్మ లాంటిది &quot;ధ్వని&quot; (వ్యంగ్యార్థం లేదా సూచ్యార్థం) అని ఈ సిద్ధాంతం నిరూపిస్తుంది.

'''సిద్ధాంత కర్త మరియు గ్రంథం'''

క్రీ.శ. 9వ శతాబ్దానికి చెందిన కాశ్మీర రాజస్థాన కవి, ప్రముఖ అలంకారికుడు అయిన ఆనందవర్ధనుడు ఈ ధ్వని సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించారు. ఆయన రచించిన 'ధ్వన్యాలోకం' (Dhvanyaloka) అనే గ్రంథం ఈ సిద్ధాంతానికి మూలాధారం. ఆనందవర్ధనుడు తన గ్రంథంలో &quot;కావ్యస్యాత్మా ధ్వనిరితి&quot; (కావ్యానికి ధ్వనియే ఆత్మ) అని స్పష్టంగా ప్రకటించారు. ఆ తర్వాత వచ్చిన అభినవగుప్తుడు ఈ గ్రంథానికి 'లోచన' అనే వ్యాఖ్యానం రాసి ఈ సిద్ధాంతాన్ని మరింత బలీయంగా సమర్థించారు.

'''ధ్వని అంటే ఏమిటి?'''

సాధారణంగా  మాట్లాడేటప్పుడు లేదా చదివేటప్పుడు పదాలకు మూడు రకాల శక్తులు (అర్థాలు) ఉంటాయి:

వాచ్యార్థం (అభిధ): ఒక పదాన్ని వినగానే నేరుగా స్ఫురించే నిఘంటువు (డిక్షనరీ) అర్థం 

.లక్ష్యార్థం (లక్షణా శక్తి): సందర్భాన్ని బట్టి వాచ్యార్థం కుదరనప్పుడు లభించే మరో అర్థం. 

వ్యంగ్యార్థం / ధ్వన్యార్థం (వ్యంజనా శక్తి): పై రెండు అర్థాల కంటే భిన్నంగా, పదాల వెనుక దాగి ఉండి హృదయానికి హత్తుకునేలా స్ఫురించే గూఢమైన లేదా సూచ్యమైన అర్థం. 

ఆనందవర్ధనుడి ప్రకారం, ఏ కావ్యంలోనైతే వాచ్యార్థం తన ప్రాధాన్యతను తగ్గించుకుని, వ్యంగ్యార్థాన్ని (దాగివున్న చమత్కార భావాన్ని) ప్రధానంగా స్ఫురింపజేస్తుందో ఆ ప్రక్రియనే &quot;ధ్వని&quot; అంటారు. 

'''కావ్య భేదాలు'''

ధ్వని లేదా వ్యంగ్యార్థం యొక్క ప్రాధాన్యతను బట్టి ఆనందవర్ధనుడు కావ్యాన్ని మూడు రకాలుగా విభజించారు: 

[ ధ్వని కావ్యం (ఉత్తమ కావ్యం): వ్యంగ్యార్థం స్పష్టంగా, వాచ్యార్థం కంటే అత్యంత చమత్కారంగా ప్రకాశించే కావ్యం. ఇది అన్నిటికంటే శ్రేష్ఠమైనది.

గుణీభూత వ్యంగ్య కావ్యం (మధ్యమ కావ్యం): ఇందులో వ్యంగ్యార్థం ఉన్నప్పటికీ, అది వాచ్యార్థం కంటే తక్కువ ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉంటుంది.

చిత్ర కావ్యం (అధమ కావ్యం): వ్యంగ్యార్థం అస్సలు లేకుండా కేవలం శబ్దాలంకారాలు, అర్థాలంకారాల బాహ్య సౌందర్యంతో మాత్రమే సాగే కవిత్వం

ధ్వని రకాలు

కావ్యంలో ధ్వని అనేది ప్రధానంగా మూడు రూపాల్లో వ్యక్తమవుతుంది:

వస్తు ధ్వని: ఒక కథాంశం లేదా ఒక విషయాన్ని మాటల్లో చెప్పకుండా వ్యంగ్యంగా స్ఫురింపజేయడం.

అలంకార ధ్వని: ఒక నిర్దిష్టమైన అలంకారాన్ని నేరుగా వాడకుండా, వ్యంగ్యార్థం ద్వారా ఆ అలంకార శోభను కలిగించడం.

రస ధ్వని: కావ్యంలో భావాలు, విభావానుభావాల ద్వారా పాఠకుడికి పరమానందాన్ని (రసానుభూతిని) కలిగించే అత్యున్నతమైన ధ్వని.</text>
      <sha1>3xgt8yzieh0ycygo4yjt4r9nglvhgru</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957354</id>
      <parentid>4957353</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:08:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jadisurender</username>
        <id>152409</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6082" sha1="cz4uckah2k3vud4v3nd5u7bdvzm105o" xml:space="preserve">భారతీయ అలంకార శాస్త్రంలో, కావ్య విమర్శ రంగంలో అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగిన మరియు విప్లవాత్మకమైన సిద్ధాంతాలలో ధ్వని సిద్ధాంతం (Dhvani Theory) ఒకటి. ఒక కావ్యానికి బాహ్య రూపాలైన అలంకారాలు, గుణాలు, రీతులు ఎంత ఉన్నప్పటికీ... ఆ కావ్యానికి ప్రాణము లేదా ఆత్మ లాంటిది &quot;ధ్వని&quot; (వ్యంగ్యార్థం లేదా సూచ్యార్థం) అని ఈ సిద్ధాంతం నిరూపిస్తుంది.

'''సిద్ధాంత కర్త మరియు గ్రంథం'''

క్రీ.శ. 9వ శతాబ్దానికి చెందిన కాశ్మీర రాజస్థాన కవి, ప్రముఖ అలంకారికుడు అయిన ఆనందవర్ధనుడు ఈ ధ్వని సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించారు. ఆయన రచించిన 'ధ్వన్యాలోకం' (Dhvanyaloka) అనే గ్రంథం ఈ సిద్ధాంతానికి మూలాధారం. ఆనందవర్ధనుడు తన గ్రంథంలో &quot;కావ్యస్యాత్మా ధ్వనిరితి&quot; (కావ్యానికి ధ్వనియే ఆత్మ) అని స్పష్టంగా ప్రకటించారు. ఆ తర్వాత వచ్చిన అభినవగుప్తుడు ఈ గ్రంథానికి 'లోచన' అనే వ్యాఖ్యానం రాసి ఈ సిద్ధాంతాన్ని మరింత బలీయంగా సమర్థించారు.

'''ధ్వని అంటే ఏమిటి?'''

సాధారణంగా  మాట్లాడేటప్పుడు లేదా చదివేటప్పుడు పదాలకు మూడు రకాల శక్తులు (అర్థాలు) ఉంటాయి:

వాచ్యార్థం (అభిధ): ఒక పదాన్ని వినగానే నేరుగా స్ఫురించే నిఘంటువు (డిక్షనరీ) అర్థం 

.లక్ష్యార్థం (లక్షణా శక్తి): సందర్భాన్ని బట్టి వాచ్యార్థం కుదరనప్పుడు లభించే మరో అర్థం. 

వ్యంగ్యార్థం / ధ్వన్యార్థం (వ్యంజనా శక్తి): పై రెండు అర్థాల కంటే భిన్నంగా, పదాల వెనుక దాగి ఉండి హృదయానికి హత్తుకునేలా స్ఫురించే గూఢమైన లేదా సూచ్యమైన అర్థం. 

ఆనందవర్ధనుడి ప్రకారం, ఏ కావ్యంలోనైతే వాచ్యార్థం తన ప్రాధాన్యతను తగ్గించుకుని, వ్యంగ్యార్థాన్ని (దాగివున్న చమత్కార భావాన్ని) ప్రధానంగా స్ఫురింపజేస్తుందో ఆ ప్రక్రియనే &quot;ధ్వని&quot; అంటారు. 

'''కావ్య భేదాలు'''

ధ్వని లేదా వ్యంగ్యార్థం యొక్క ప్రాధాన్యతను బట్టి ఆనందవర్ధనుడు కావ్యాన్ని మూడు రకాలుగా విభజించారు: 

[ ధ్వని కావ్యం (ఉత్తమ కావ్యం): వ్యంగ్యార్థం స్పష్టంగా, వాచ్యార్థం కంటే అత్యంత చమత్కారంగా ప్రకాశించే కావ్యం. ఇది అన్నిటికంటే శ్రేష్ఠమైనది.

గుణీభూత వ్యంగ్య కావ్యం (మధ్యమ కావ్యం): ఇందులో వ్యంగ్యార్థం ఉన్నప్పటికీ, అది వాచ్యార్థం కంటే తక్కువ ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉంటుంది.

చిత్ర కావ్యం (అధమ కావ్యం): వ్యంగ్యార్థం అస్సలు లేకుండా కేవలం శబ్దాలంకారాలు, అర్థాలంకారాల బాహ్య సౌందర్యంతో మాత్రమే సాగే కవిత్వం

'''ధ్వని రకాలు'''

కావ్యంలో ధ్వని అనేది ప్రధానంగా మూడు రూపాల్లో వ్యక్తమవుతుంది:

వస్తు ధ్వని: ఒక కథాంశం లేదా ఒక విషయాన్ని మాటల్లో చెప్పకుండా వ్యంగ్యంగా స్ఫురింపజేయడం.

అలంకార ధ్వని: ఒక నిర్దిష్టమైన అలంకారాన్ని నేరుగా వాడకుండా, వ్యంగ్యార్థం ద్వారా ఆ అలంకార శోభను కలిగించడం.

రస ధ్వని: కావ్యంలో భావాలు, విభావానుభావాల ద్వారా పాఠకుడికి పరమానందాన్ని (రసానుభూతిని) కలిగించే అత్యున్నతమైన ధ్వని.</text>
      <sha1>cz4uckah2k3vud4v3nd5u7bdvzm105o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957356</id>
      <parentid>4957354</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:11:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jadisurender</username>
        <id>152409</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>మూలాలు</comment>
      <origin>4957356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6270" sha1="etk9wlfs3y7ofbj5edm453m06clp8bs" xml:space="preserve">భారతీయ అలంకార శాస్త్రంలో, కావ్య విమర్శ రంగంలో అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగిన మరియు విప్లవాత్మకమైన సిద్ధాంతాలలో ధ్వని సిద్ధాంతం (Dhvani Theory) ఒకటి. ఒక కావ్యానికి బాహ్య రూపాలైన అలంకారాలు, గుణాలు, రీతులు ఎంత ఉన్నప్పటికీ... ఆ కావ్యానికి ప్రాణము లేదా ఆత్మ లాంటిది &quot;ధ్వని&quot; (వ్యంగ్యార్థం లేదా సూచ్యార్థం) అని ఈ సిద్ధాంతం నిరూపిస్తుంది.

'''సిద్ధాంత కర్త మరియు గ్రంథం'''

క్రీ.శ. 9వ శతాబ్దానికి చెందిన కాశ్మీర రాజస్థాన కవి, ప్రముఖ అలంకారికుడు అయిన ఆనందవర్ధనుడు ఈ ధ్వని సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించారు. ఆయన రచించిన 'ధ్వన్యాలోకం' (Dhvanyaloka) అనే గ్రంథం ఈ సిద్ధాంతానికి మూలాధారం. ఆనందవర్ధనుడు తన గ్రంథంలో &quot;కావ్యస్యాత్మా ధ్వనిరితి&quot; (కావ్యానికి ధ్వనియే ఆత్మ) అని స్పష్టంగా ప్రకటించారు. ఆ తర్వాత వచ్చిన అభినవగుప్తుడు ఈ గ్రంథానికి 'లోచన' అనే వ్యాఖ్యానం రాసి ఈ సిద్ధాంతాన్ని మరింత బలీయంగా సమర్థించారు.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ఆచార్య ఎస్. వి. రామారావు, &quot;తెలుగులో సాహిత్య విమర్శ&quot;}}&lt;/ref&gt;

'''ధ్వని అంటే ఏమిటి?'''

సాధారణంగా  మాట్లాడేటప్పుడు లేదా చదివేటప్పుడు పదాలకు మూడు రకాల శక్తులు (అర్థాలు) ఉంటాయి:

వాచ్యార్థం (అభిధ): ఒక పదాన్ని వినగానే నేరుగా స్ఫురించే నిఘంటువు (డిక్షనరీ) అర్థం 

.లక్ష్యార్థం (లక్షణా శక్తి): సందర్భాన్ని బట్టి వాచ్యార్థం కుదరనప్పుడు లభించే మరో అర్థం. 

వ్యంగ్యార్థం / ధ్వన్యార్థం (వ్యంజనా శక్తి): పై రెండు అర్థాల కంటే భిన్నంగా, పదాల వెనుక దాగి ఉండి హృదయానికి హత్తుకునేలా స్ఫురించే గూఢమైన లేదా సూచ్యమైన అర్థం. 

ఆనందవర్ధనుడి ప్రకారం, ఏ కావ్యంలోనైతే వాచ్యార్థం తన ప్రాధాన్యతను తగ్గించుకుని, వ్యంగ్యార్థాన్ని (దాగివున్న చమత్కార భావాన్ని) ప్రధానంగా స్ఫురింపజేస్తుందో ఆ ప్రక్రియనే &quot;ధ్వని&quot; అంటారు. 

'''కావ్య భేదాలు'''

ధ్వని లేదా వ్యంగ్యార్థం యొక్క ప్రాధాన్యతను బట్టి ఆనందవర్ధనుడు కావ్యాన్ని మూడు రకాలుగా విభజించారు: 

[ ధ్వని కావ్యం (ఉత్తమ కావ్యం): వ్యంగ్యార్థం స్పష్టంగా, వాచ్యార్థం కంటే అత్యంత చమత్కారంగా ప్రకాశించే కావ్యం. ఇది అన్నిటికంటే శ్రేష్ఠమైనది.

గుణీభూత వ్యంగ్య కావ్యం (మధ్యమ కావ్యం): ఇందులో వ్యంగ్యార్థం ఉన్నప్పటికీ, అది వాచ్యార్థం కంటే తక్కువ ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉంటుంది.

చిత్ర కావ్యం (అధమ కావ్యం): వ్యంగ్యార్థం అస్సలు లేకుండా కేవలం శబ్దాలంకారాలు, అర్థాలంకారాల బాహ్య సౌందర్యంతో మాత్రమే సాగే కవిత్వం

'''ధ్వని రకాలు'''

కావ్యంలో ధ్వని అనేది ప్రధానంగా మూడు రూపాల్లో వ్యక్తమవుతుంది:

వస్తు ధ్వని: ఒక కథాంశం లేదా ఒక విషయాన్ని మాటల్లో చెప్పకుండా వ్యంగ్యంగా స్ఫురింపజేయడం.

అలంకార ధ్వని: ఒక నిర్దిష్టమైన అలంకారాన్ని నేరుగా వాడకుండా, వ్యంగ్యార్థం ద్వారా ఆ అలంకార శోభను కలిగించడం.

రస ధ్వని: కావ్యంలో భావాలు, విభావానుభావాల ద్వారా పాఠకుడికి పరమానందాన్ని (రసానుభూతిని) కలిగించే అత్యున్నతమైన ధ్వని.

'''మూలాలు'''</text>
      <sha1>etk9wlfs3y7ofbj5edm453m06clp8bs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957358</id>
      <parentid>4957356</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:13:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jadisurender</username>
        <id>152409</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6604" sha1="mlf3am51j3wx42mupy6wj8wnzenit5l" xml:space="preserve">భారతీయ అలంకార శాస్త్రంలో, కావ్య విమర్శ రంగంలో అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగిన మరియు విప్లవాత్మకమైన సిద్ధాంతాలలో ధ్వని సిద్ధాంతం (Dhvani Theory) ఒకటి. ఒక కావ్యానికి బాహ్య రూపాలైన అలంకారాలు, గుణాలు, రీతులు ఎంత ఉన్నప్పటికీ... ఆ కావ్యానికి ప్రాణము లేదా ఆత్మ లాంటిది &quot;ధ్వని&quot; (వ్యంగ్యార్థం లేదా సూచ్యార్థం) అని ఈ సిద్ధాంతం నిరూపిస్తుంది.

'''సిద్ధాంత కర్త మరియు గ్రంథం'''

క్రీ.శ. 9వ శతాబ్దానికి చెందిన కాశ్మీర రాజస్థాన కవి, ప్రముఖ అలంకారికుడు అయిన ఆనందవర్ధనుడు ఈ ధ్వని సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించారు. ఆయన రచించిన 'ధ్వన్యాలోకం' (Dhvanyaloka) అనే గ్రంథం ఈ సిద్ధాంతానికి మూలాధారం. ఆనందవర్ధనుడు తన గ్రంథంలో &quot;కావ్యస్యాత్మా ధ్వనిరితి&quot; (కావ్యానికి ధ్వనియే ఆత్మ) అని స్పష్టంగా ప్రకటించారు. ఆ తర్వాత వచ్చిన అభినవగుప్తుడు ఈ గ్రంథానికి 'లోచన' అనే వ్యాఖ్యానం రాసి ఈ సిద్ధాంతాన్ని మరింత బలీయంగా సమర్థించారు.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ఆచార్య ఎస్. వి. రామారావు, &quot;తెలుగులో సాహిత్య విమర్శ&quot;}}&lt;/ref&gt;

'''ధ్వని అంటే ఏమిటి?'''

సాధారణంగా  మాట్లాడేటప్పుడు లేదా చదివేటప్పుడు పదాలకు మూడు రకాల శక్తులు (అర్థాలు) ఉంటాయి:

వాచ్యార్థం (అభిధ): ఒక పదాన్ని వినగానే నేరుగా స్ఫురించే నిఘంటువు (డిక్షనరీ) అర్థం 

.లక్ష్యార్థం (లక్షణా శక్తి): సందర్భాన్ని బట్టి వాచ్యార్థం కుదరనప్పుడు లభించే మరో అర్థం.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ఆనందవర్ధనుడు (మూలం), పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు (తెలుగు అనువాదం), &quot;ధ్వన్యాలోకము&quot;, సంస్కృత భాషా ప్రచార సమితి ప్రచురణలు.}}&lt;/ref&gt; 

వ్యంగ్యార్థం / ధ్వన్యార్థం (వ్యంజనా శక్తి): పై రెండు అర్థాల కంటే భిన్నంగా, పదాల వెనుక దాగి ఉండి హృదయానికి హత్తుకునేలా స్ఫురించే గూఢమైన లేదా సూచ్యమైన అర్థం. 

ఆనందవర్ధనుడి ప్రకారం, ఏ కావ్యంలోనైతే వాచ్యార్థం తన ప్రాధాన్యతను తగ్గించుకుని, వ్యంగ్యార్థాన్ని (దాగివున్న చమత్కార భావాన్ని) ప్రధానంగా స్ఫురింపజేస్తుందో ఆ ప్రక్రియనే &quot;ధ్వని&quot; అంటారు. 

'''కావ్య భేదాలు'''

ధ్వని లేదా వ్యంగ్యార్థం యొక్క ప్రాధాన్యతను బట్టి ఆనందవర్ధనుడు కావ్యాన్ని మూడు రకాలుగా విభజించారు: 

[ ధ్వని కావ్యం (ఉత్తమ కావ్యం): వ్యంగ్యార్థం స్పష్టంగా, వాచ్యార్థం కంటే అత్యంత చమత్కారంగా ప్రకాశించే కావ్యం. ఇది అన్నిటికంటే శ్రేష్ఠమైనది.

గుణీభూత వ్యంగ్య కావ్యం (మధ్యమ కావ్యం): ఇందులో వ్యంగ్యార్థం ఉన్నప్పటికీ, అది వాచ్యార్థం కంటే తక్కువ ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉంటుంది.

చిత్ర కావ్యం (అధమ కావ్యం): వ్యంగ్యార్థం అస్సలు లేకుండా కేవలం శబ్దాలంకారాలు, అర్థాలంకారాల బాహ్య సౌందర్యంతో మాత్రమే సాగే కవిత్వం

'''ధ్వని రకాలు'''

కావ్యంలో ధ్వని అనేది ప్రధానంగా మూడు రూపాల్లో వ్యక్తమవుతుంది:

వస్తు ధ్వని: ఒక కథాంశం లేదా ఒక విషయాన్ని మాటల్లో చెప్పకుండా వ్యంగ్యంగా స్ఫురింపజేయడం.

అలంకార ధ్వని: ఒక నిర్దిష్టమైన అలంకారాన్ని నేరుగా వాడకుండా, వ్యంగ్యార్థం ద్వారా ఆ అలంకార శోభను కలిగించడం.

రస ధ్వని: కావ్యంలో భావాలు, విభావానుభావాల ద్వారా పాఠకుడికి పరమానందాన్ని (రసానుభూతిని) కలిగించే అత్యున్నతమైన ధ్వని.

'''మూలాలు'''</text>
      <sha1>mlf3am51j3wx42mupy6wj8wnzenit5l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957360</id>
      <parentid>4957358</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T17:17:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jadisurender</username>
        <id>152409</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6657" sha1="2cjeum95wf8g5fl4glq2qedevmjm3q5" xml:space="preserve">భారతీయ అలంకార శాస్త్రంలో, కావ్య విమర్శ రంగంలో అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగిన మరియు విప్లవాత్మకమైన సిద్ధాంతాలలో ధ్వని సిద్ధాంతం (Dhvani Theory) ఒకటి. ఒక కావ్యానికి బాహ్య రూపాలైన అలంకారాలు, గుణాలు, రీతులు ఎంత ఉన్నప్పటికీ... ఆ కావ్యానికి ప్రాణము లేదా ఆత్మ లాంటిది &quot;ధ్వని&quot; (వ్యంగ్యార్థం లేదా సూచ్యార్థం) అని ఈ సిద్ధాంతం నిరూపిస్తుంది.

'''సిద్ధాంత కర్త మరియు గ్రంథం'''

క్రీ.శ. 9వ శతాబ్దానికి చెందిన కాశ్మీర రాజస్థాన కవి, ప్రముఖ అలంకారికుడు అయిన [[ఆనందవర్ధనుడు]] ఈ ధ్వని సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించారు. ఆయన రచించిన 'ధ్వన్యాలోకం' (Dhvanyaloka) అనే గ్రంథం ఈ సిద్ధాంతానికి మూలాధారం. ఆనందవర్ధనుడు తన గ్రంథంలో &quot;కావ్యస్యాత్మా ధ్వనిరితి&quot; (కావ్యానికి ధ్వనియే ఆత్మ) అని స్పష్టంగా ప్రకటించారు. ఆ తర్వాత వచ్చిన [[అభినవ గుప్తుడు|అభినవగుప్తుడు]] ఈ గ్రంథానికి 'లోచన' అనే వ్యాఖ్యానం రాసి ఈ సిద్ధాంతాన్ని మరింత బలీయంగా సమర్థించారు.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ఆచార్య ఎస్. వి. రామారావు, &quot;తెలుగులో సాహిత్య విమర్శ&quot;}}&lt;/ref&gt;

'''ధ్వని అంటే ఏమిటి?'''

సాధారణంగా  మాట్లాడేటప్పుడు లేదా చదివేటప్పుడు పదాలకు మూడు రకాల శక్తులు (అర్థాలు) ఉంటాయి:

వాచ్యార్థం (అభిధ): ఒక పదాన్ని వినగానే నేరుగా స్ఫురించే నిఘంటువు (డిక్షనరీ) అర్థం 

.లక్ష్యార్థం (లక్షణా శక్తి): సందర్భాన్ని బట్టి వాచ్యార్థం కుదరనప్పుడు లభించే మరో అర్థం.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ఆనందవర్ధనుడు (మూలం), పుల్లెల శ్రీరామచంద్రుడు (తెలుగు అనువాదం), &quot;ధ్వన్యాలోకము&quot;, సంస్కృత భాషా ప్రచార సమితి ప్రచురణలు.}}&lt;/ref&gt; 

వ్యంగ్యార్థం / ధ్వన్యార్థం (వ్యంజనా శక్తి): పై రెండు అర్థాల కంటే భిన్నంగా, పదాల వెనుక దాగి ఉండి హృదయానికి హత్తుకునేలా స్ఫురించే గూఢమైన లేదా సూచ్యమైన అర్థం. 

[[ఆనందవర్ధనుడి]] ప్రకారం, ఏ కావ్యంలోనైతే వాచ్యార్థం తన ప్రాధాన్యతను తగ్గించుకుని, వ్యంగ్యార్థాన్ని (దాగివున్న చమత్కార భావాన్ని) ప్రధానంగా స్ఫురింపజేస్తుందో ఆ ప్రక్రియనే &quot;ధ్వని&quot; అంటారు. 

'''కావ్య భేదాలు'''

ధ్వని లేదా వ్యంగ్యార్థం యొక్క ప్రాధాన్యతను బట్టి ఆనందవర్ధనుడు కావ్యాన్ని మూడు రకాలుగా విభజించారు: 

[ ధ్వని కావ్యం (ఉత్తమ కావ్యం): వ్యంగ్యార్థం స్పష్టంగా, వాచ్యార్థం కంటే అత్యంత చమత్కారంగా ప్రకాశించే కావ్యం. ఇది అన్నిటికంటే శ్రేష్ఠమైనది.

గుణీభూత వ్యంగ్య కావ్యం (మధ్యమ కావ్యం): ఇందులో వ్యంగ్యార్థం ఉన్నప్పటికీ, అది వాచ్యార్థం కంటే తక్కువ ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉంటుంది.

చిత్ర కావ్యం (అధమ కావ్యం): వ్యంగ్యార్థం అస్సలు లేకుండా కేవలం శబ్దాలంకారాలు, అర్థాలంకారాల బాహ్య సౌందర్యంతో మాత్రమే సాగే కవిత్వం

'''ధ్వని రకాలు'''

కావ్యంలో ధ్వని అనేది ప్రధానంగా మూడు రూపాల్లో వ్యక్తమవుతుంది:

వస్తు ధ్వని: ఒక కథాంశం లేదా ఒక విషయాన్ని మాటల్లో చెప్పకుండా వ్యంగ్యంగా స్ఫురింపజేయడం.

అలంకార ధ్వని: ఒక నిర్దిష్టమైన అలంకారాన్ని నేరుగా వాడకుండా, వ్యంగ్యార్థం ద్వారా ఆ అలంకార శోభను కలిగించడం.

రస ధ్వని: కావ్యంలో భావాలు, విభావానుభావాల ద్వారా పాఠకుడికి పరమానందాన్ని (రసానుభూతిని) కలిగించే అత్యున్నతమైన ధ్వని.

'''మూలాలు'''</text>
      <sha1>2cjeum95wf8g5fl4glq2qedevmjm3q5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రాక్ మ్యూజిక్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509570</id>
    <revision>
      <id>4957365</id>
      <timestamp>2026-09-13T17:35:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1373000517|Rock music]]&quot; పేజీని అనువదించి సృష్టించారు</comment>
      <origin>4957365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19440" sha1="4iopcoo4vo2q4dbvosjaweoukefadxk" xml:space="preserve">'''రాక్ సంగీతం''' అనేది ఒక [[ప్రజా సంగీతం|జనాదరణ పొందిన సంగీత]] ప్రక్రియ . ఇది 1940ల చివరలో, 1950ల ప్రారంభంలో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో &quot; రాక్ అండ్ రోల్ &quot;గా ఉద్భవించి, 50ల చివర నుండి 1960ల మధ్యకాలం వరకు, ప్రధానంగా యునైటెడ్ స్టేట్స్, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లలో అనేక రకాల శైలుగా అభివృద్ధి చెందింది. దీని మూలాలు క్లాసిక్ రాక్ అండ్ రోల్‌లో ఉన్నాయి, ఈ శైలి ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ సంగీత ప్రక్రియలైన [[బ్లూస్]], [[రిథమ్ అండ్ బ్లూస్]], అలాగే [[కంట్రీ మ్యూజిక్]] నుండి ప్రేరణ పొందింది. రాక్ సంగీతం ఎలక్ట్రిక్ బ్లూస్, [[జానపద సంగీతం|ఫోక్]] వంటి శైలుల నుండి కూడా బలంగా స్ఫూర్తి పొందింది, అలాగే [[జాజ్]], ఇతర శైలుల ప్రభావాలను కూడా తనలో ఇముడ్చుకుంది. రాక్ సంగీతం సాధారణంగా ఎలక్ట్రిక్ గిటార్‌పై కేంద్రీకృతమై ఉంటుంది, సాధారణంగా ఇది ఎలక్ట్రిక్ బాస్ గిటార్, డ్రమ్స్, ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మంది గాయకులతో కూడిన రాక్ గ్రూపులో భాగంగా ఉంటుంది.

సాధారణంగా, రాక్ అనేది {{Music|time|4|4}} పాటల ఆధారిత సంగీతం. {{Music|time|4|4}} టైమ్ సిగ్నేచర్,  పద్యం-పల్లవి రూపాన్ని ఉపయోగించడం; అయినప్పటికీ, ఈ శైలి అత్యంత వైవిధ్యభరితంగా మారింది. [[పాప్ మ్యూజిక్|పాప్ సంగీతంలాగే]], పాటల సాహిత్యం తరచుగా శృంగార ప్రేమను నొక్కి చెబుతుంది, కానీ సామాజిక లేదా రాజకీయపరమైన అనేక ఇతర అంశాలను కూడా ప్రస్తావిస్తుంది. 1960ల నుండి 2010ల వరకు అమెరికాలో,  పాశ్చాత్య ప్రపంచంలోని చాలా ప్రాంతాలలో రాక్ అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన సంగీత శైలిగా ఉండేది.

1960ల మధ్యకాలంలో రాక్ సంగీతకారులు, రికార్డ్ చేయబడిన సంగీత వ్యక్తీకరణ,  వినియోగానికి ప్రధాన రూపంగా సింగిల్‌ను కాదని ఆల్బమ్‌ను ముందుకు తీసుకురావడం ప్రారంభించారు, ఈ పరిణామంలో [[ద బీటిల్స్|బీటిల్స్]] అగ్రగామిగా నిలిచారు. వారి కృషి ఆ శైలికి ప్రధాన స్రవంతిలో సాంస్కృతిక గుర్తింపును కల్పించి, రాబోయే అనేక దశాబ్దాల పాటు సంగీత పరిశ్రమలో రాక్-ఆధారిత ఆల్బమ్ శకానికి నాంది పలికింది. 1960ల చివరి నాటి &quot; క్లాసిక్ రాక్ &quot; కాలం నాటికి, బ్లూస్ రాక్, ఫోక్ రాక్, కంట్రీ రాక్, సదరన్ రాక్, రాగ రాక్,  జాజ్ రాక్ వంటి హైబ్రిడ్‌లతో సహా కొన్ని విభిన్న రాక్ సంగీత ఉప-శైలులు ఉద్భవించాయి. ఇవి, ప్రతి-సాంస్కృతిక సైకెడెలిక్,  హిప్పీ దృశ్యాలచే ప్రభావితమైన సైకెడెలిక్ రాక్ అభివృద్ధికి దోహదపడ్డాయి. ఉద్భవించిన కొత్త శైలులలో కళాత్మక అంశాలను విస్తరించిన ప్రోగ్రెసివ్ రాక్, దూకుడుగా ఉండే గంభీరమైన ధ్వనికి ప్రాధాన్యతనిచ్చిన హెవీ మెటల్,   ప్రదర్శనా నైపుణ్యం, దృశ్య శైలిని ప్రముఖంగా చూపిన గ్లామ్ రాక్ ఉన్నాయి. 1970ల ద్వితీయార్ధంలో, పంక్ రాక్ సరళమైన, శక్తివంతమైన సామాజిక,  రాజకీయ విమర్శలను సృష్టించడం ద్వారా ప్రతిస్పందించింది. 1980లలో పంక్ సంగీతం న్యూ వేవ్, పోస్ట్-పంక్,  చివరికి ఆల్టర్నేటివ్ రాక్ వంటి సంగీత ప్రక్రియలపై ప్రభావం చూపింది.

1990వ దశకం నుండి, ఆల్టర్నేటివ్ రాక్, గ్రంజ్, బ్రిట్‌పాప్,  ఇండీ రాక్ రూపాల్లో రాక్ మ్యూజిక్ లో ఆధిపత్యం చెలాయించడం,  ప్రధాన స్రవంతిలోకి ప్రవేశించడం ప్రారంభించింది. అప్పటి నుండి పాప్-పంక్, ఎలక్ట్రానిక్ రాక్, ర్యాప్ రాక్,  ర్యాప్ మెటల్ వంటి మరిన్ని ఉప-శైలులు ఉద్భవించాయి. 2000వ దశకంలో గ్యారేజ్ రాక్,  పోస్ట్-పంక్ పునరుజ్జీవనంతో సహా, కొన్ని ఉద్యమాలు రాక్ చరిత్రను పునఃపరిశీలించడానికి చేసిన స్పృహతో కూడిన ప్రయత్నాలు. 2010ల నుండి, ప్రపంచ సంస్కృతిలో రాక్ మ్యూజిక్ అత్యంత ప్రముఖ జనాదరణ పొందిన సంగీత ప్రక్రియగా తన స్థానాన్ని కోల్పోయింది, కానీ వాణిజ్యపరంగా విజయవంతంగా కొనసాగుతోంది. రాక్ మ్యూజిక్ లో [[హిప్ హాప్ సంగీతం|హిప్-హాప్]],  ఎలక్ట్రానిక్ డ్యాన్స్ సంగీతం పెరిగిన ప్రభావాన్ని చూడవచ్చు, ముఖ్యంగా 2010ల ప్రారంభంలోని టెక్నో-పాప్ రంగంలో,  2020ల పాప్-పంక్-హిప్-హాప్ పునరుజ్జీవనంలో ఇది స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

రాక్ మ్యూజిక్ సాంస్కృతిక,  సామాజిక ఉద్యమాలకు ఒక వాహకంగా పనిచేసింది, ఫలితంగా అనేక ప్రధాన ఉపసంస్కృతులు ఉద్భవించాయి. వాటిలో 1950ల నుండి 1960ల మధ్యకాలంలో అమెరికాలోని గ్రీజర్స్, అలాగే యూకేలోని టెడ్డీ బాయ్స్,  రాకర్స్, [[హిప్పీ]] ఉద్యమం,   1960లలో అమెరికాలోని [[శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో]] నుండి విస్తరించిన విస్తృత పాశ్చాత్య ప్రతిసంస్కృతి ఉద్యమం ఉన్నాయి; ఈ చివరి ఉద్యమం నేటికీ కొనసాగుతోంది. అదేవిధంగా, 1970ల పంక్ సంస్కృతి గోత్, పంక్,  ఎమో ఉపసంస్కృతులకు దారితీసింది. నిరసన గీతాల [[జానపద సంగీతం|జానపద]] సంప్రదాయాన్ని వారసత్వంగా పొందిన రాక్ మ్యూజిక్ , రాజకీయ క్రియాశీలతతో పాటు జాతి, లింగం, మాదకద్రవ్యాల వాడకం పట్ల సామాజిక వైఖరులలో మార్పులతో ముడిపడి ఉంది,  తరచుగా పెద్దల కట్టుబాట్లకు వ్యతిరేకంగా యువత తిరుగుబాటు వ్యక్తీకరణగా పరిగణించబడుతుంది. అదే సమయంలో, ఇది వాణిజ్యపరంగా అత్యంత విజయవంతమైంది, దీనివల్ల తమ విలువలను వదులుకున్నారనే ఆరోపణలు వచ్చాయి.


== లక్షణాలు ==
[[File:Rhcp-live-pinkpop05.jpg|alt=A photograph of four members of the Red Hot Chili Peppers performing on a stage|thumb| 2006లో పింక్‌పాప్ ఫెస్టివల్‌లో రాక్ బ్యాండ్ రెడ్ హాట్ చిలీ పెప్పర్స్]]
సాంప్రదాయకంగా రాక్ మ్యూజిక్ యాంప్లిఫైడ్ ఎలక్ట్రిక్ గిటార్ చుట్టూ కేంద్రీకృతమై ఉంటుంది, ఇది 1950లలో రాక్ అండ్ రోల్ ప్రజాదరణతో దాని ఆధునిక రూపంలో ఉద్భవించింది. &lt;ref&gt;J.M. Curtis, ''[[iarchive:rockerasinterpre00curt|Rock Eras: Interpretations of Music and Society, 1954–1984]]'' (Madison, WI: Popular Press, 1987), {{ISBN|0-87972-369-6}}, pp.&amp;nbsp;68–73.&lt;/ref&gt; ఇది ఎలక్ట్రిక్ బ్లూస్ గిటారిస్ట్‌ల శబ్దాలచే కూడా బాగా ప్రభావితమైంది. &lt;ref name=&quot;campbell&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/rockrollintroduc0000camp_l2w5|title=Rock and Roll: An Introduction|last=Campbell|first=Michael|last2=Brody|first2=James|publisher=Thomson Schirmer|year=2007|isbn=978-0-534-64295-2|edition=2nd|location=Belmont, CA|pages=[https://books.google.com/books?id=RK-JmVbv4OIC&amp;pg=PA80 80–81]|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; రాక్ మ్యూజిక్ లో ఎలక్ట్రిక్ గిటార్ ధ్వనికి సాధారణంగా ఎలక్ట్రిక్ బాస్ గిటార్ మద్దతు ఇస్తుంది, ఇది అదే కాలంలో జాజ్ సంగీతానికి మార్గదర్శకత్వం వహించింది, &lt;ref&gt;R.C. Brewer, &quot;Bass Guitar&quot; in {{Harvnb|Shepherd|2003}}, p&amp;nbsp;56.&lt;/ref&gt;,  డ్రమ్స్,  సింబల్స్‌ను కలిపే డ్రమ్ కిట్ నుండి ఉత్పత్తి చేయబడిన పెర్కషన్ ద్వారా మద్దతు ఇస్తుంది. &lt;ref&gt;R. Mattingly, &quot;Drum Set&quot; in {{Harvnb|Shepherd|2003}}, p&amp;nbsp;361.&lt;/ref&gt; ఈ మూడు వాయిద్యాలకు తరచుగా ఇతర వాయిద్యాలను, ముఖ్యంగా పియానో, హామండ్ ఆర్గాన్,  సింథసైజర్ వంటి కీబోర్డులను చేర్చడం ద్వారా పూరకముగా ఉంటాయి. &lt;ref&gt;P. Théberge, ''[[iarchive:anysoundyoucanim0000theb|Any Sound you can Imagine: Making Music/Consuming Technology]]'' (Middletown, CT, Wesleyan University Press, 1997), {{ISBN|0-8195-6309-9}}, pp.&amp;nbsp;69–70.&lt;/ref&gt; ప్రాథమిక రాక్ వాయిద్యాలు ప్రాథమిక ఎలక్ట్రిక్ బ్లూస్ బ్యాండ్ వాయిద్యాల నుండి తీసుకోబడ్డాయి (ప్రధాన లీడ్ గిటార్, రెండవ తీగ వాయిద్యం, బాస్,  డ్రమ్స్). &lt;ref name=&quot;campbell&quot; /&gt; రాక్ సంగీతాన్ని ప్రదర్శించే సంగీతకారుల బృందాన్ని రాక్ బ్యాండ్ లేదా రాక్ గ్రూప్ అని అంటారు. సాధారణంగా ఇందులో ముగ్గురి నుండి ( పవర్ ట్రయో ) ఐదుగురు సభ్యులు ఉంటారు. సాంప్రదాయకంగా, ఒక రాక్ బ్యాండ్ అనేది నలుగురు సభ్యుల బృందంగా ఉంటుంది, దీనిలోని సభ్యులు గాయకుడు, ప్రధాన గిటారిస్ట్, రిథమ్ గిటారిస్ట్, బాస్ గిటారిస్ట్, డ్రమ్మర్,  తరచుగా కీబోర్డ్ ప్లేయర్ లేదా మరొక వాయిద్యకారుడితో సహా ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ పాత్రలను పోషిస్తారు. &lt;ref&gt;D. Laing, &quot;Quartet&quot; in {{Harvnb|Shepherd|2003}}, p&amp;nbsp;56.&lt;/ref&gt;

రాక్ మ్యూజిక్ సాంప్రదాయకంగా {{Music|time|4|4}} లో సరళమైన సింకోపేటెడ్ లయల పునాదిపై నిర్మించబడింది {{Music|time|4|4}} మీటర్లు, రెండు,  నాలుగు బీట్‌లపై పునరావృతమయ్యే స్నేర్ డ్రమ్ బ్యాక్ బీట్‌తో . &lt;ref name=&quot;Ammer2004&quot;&gt;C. Ammer, ''The Facts on File Dictionary of Music'' (New York: Infobase, 4th edn., 2004), {{ISBN|0-8160-5266-2}}, pp.&amp;nbsp;351–352.&lt;/ref&gt; స్వరాలు తరచుగా డోరియన్,  మిక్సోలిడియన్ వంటి పాత [[మోడ్ (సంగీతం)|సంగీత రీతుల]] నుండి, అలాగే [[మేజర్ స్కేల్ (సంగీతం)|మేజర్]],  [[మైనర్ స్కేల్ (సంగీతం)|మైనర్]] స్కేల్స్ నుండి ఉద్భవిస్తాయి. స్వర సామరస్యాలు సాధారణ త్రయం నుండి సమాంతర సంపూర్ణ చతుర్థాలు,  పంచమాంశాలు,  అసంగత స్వర పురోగమనాల వరకు ఉంటాయి. &lt;ref name=&quot;Ammer2004&quot; /&gt; 1950ల చివరి నుండి, &lt;ref&gt;{{Harvnb|Campbell|Brody|2007|p=[https://books.google.com/books?id=RK-JmVbv4OIC&amp;pg=PA117 117]}}&lt;/ref&gt;,  ముఖ్యంగా 1960ల మధ్యకాలం నుండి, రాక్ మ్యూజిక్ తరచుగా బ్లూస్,  జానపద సంగీతం నుండి ఉద్భవించిన చరణం-పల్లవి నిర్మాణాన్ని ఉపయోగించింది, కానీ ఈ నమూనా నుండి గణనీయమైన వైవిధ్యం ఉంది. &lt;ref&gt;J. Covach, &quot;From craft to art: formal structure in the music of the Beatles&quot;, in K. Womack and Todd F. Davis, eds, ''[[iarchive:readingbeatlescu0000unse|Reading the Beatles: Cultural Studies, Literary Criticism, and the Fab Four]]'' (New York: SUNY Press, 2006), {{ISBN|0-7914-6715-5}}, p. 40.&lt;/ref&gt; విమర్శకులు రాక్ మిశ్రమత,  శైలీ వైవిధ్యాన్ని నొక్కి చెప్పారు. &lt;ref&gt;T. Gracyk, ''Rhythm and Noise: an Aesthetics of Rock'', (London: I.B. Tauris, 1996), {{ISBN|1-86064-090-7}}, p. xi.&lt;/ref&gt; దాని సంక్లిష్టమైన చరిత్ర,  ఇతర సంగీత,  సాంస్కృతిక రూపాల నుండి స్వీకరించే ధోరణి కారణంగా, &quot;రాక్ సంగీతాన్ని కఠినంగా నిర్వచించబడిన సంగీత నిర్వచనానికి కట్టుబడి ఉండటం అసాధ్యం&quot; అని వాదించబడింది. &lt;ref&gt;P. Wicke, ''[[iarchive:isbn 9780521399142|Rock Music: Culture, Aesthetics and Sociology]]'' (Cambridge: Cambridge University Press, 1990), {{ISBN|0-521-39914-9}}, p. x.&lt;/ref&gt; 1981లో, సంగీత జర్నలిస్ట్ రాబర్ట్ క్రిస్ట్‌గౌ ఇలా అన్నారు, &quot;ఉత్తమ రాక్ మ్యూజిక్ జానపద కళ సద్గుణాలైన ప్రత్యక్షత, ప్రయోజనం, సహజ ప్రేక్షకులు వంటివాటిని ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానంతో వర్తమానంలోకి తీసుకువస్తుంది&quot;. &lt;ref name=&quot;CG2&quot;&gt;{{Cite book|title=[[Christgau's Record Guide: Rock Albums of the Seventies]]|last=Christgau|first=Robert|publisher=[[Ticknor &amp; Fields]]|year=1981|isbn=0-89919-025-1|chapter=Genesis: Selling England by the Pound|author-link=Robert Christgau|access-date=16 October 2021|chapter-url=https://www.robertchristgau.com/get_album.php?id=6904|archive-url=https://web.archive.org/web/20230406133523/https://www.robertchristgau.com/get_album.php?id=6904|archive-date=6 April 2023|via=robertchristgau.com}}&lt;/ref&gt;


[[వర్గం:సంగీతం]]
[[వర్గం:సంగీత చరిత్ర]]</text>
      <sha1>4iopcoo4vo2q4dbvosjaweoukefadxk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Jaaswiki</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509571</id>
    <revision>
      <id>4957369</id>
      <timestamp>2026-09-13T17:45:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4957369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10341" sha1="sbhtb4z5jr4ooax1kak2oesa0febh69" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Jaaswiki గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Jaaswiki గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 17:45, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>sbhtb4z5jr4ooax1kak2oesa0febh69</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Joereddybiden</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509572</id>
    <revision>
      <id>4957370</id>
      <timestamp>2026-09-13T17:45:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4957370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10351" sha1="45nc1x9oph42j2klhg5ri3i63l9kh1e" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Joereddybiden గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Joereddybiden గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 17:45, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>45nc1x9oph42j2klhg5ri3i63l9kh1e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:DharshanKumar 9123</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509573</id>
    <revision>
      <id>4957371</id>
      <timestamp>2026-09-13T17:46:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4957371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10361" sha1="inwbw225btk8kv13d0n4uuvfliawcq2" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;DharshanKumar 9123 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
DharshanKumar 9123 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 17:46, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>inwbw225btk8kv13d0n4uuvfliawcq2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Jaeleaj</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509574</id>
    <revision>
      <id>4957372</id>
      <timestamp>2026-09-13T17:46:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4957372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10339" sha1="cbh4hn0ajiw48ce3wjjbmp8fyqgtdy0" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Jaeleaj గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Jaeleaj గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 17:46, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>cbh4hn0ajiw48ce3wjjbmp8fyqgtdy0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Chandroshni</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509575</id>
    <revision>
      <id>4957373</id>
      <timestamp>2026-09-13T17:46:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4957373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10347" sha1="h89s1qx7e77mc0egqou05rtbpmg8k0g" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Chandroshni గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Chandroshni గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 17:46, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>h89s1qx7e77mc0egqou05rtbpmg8k0g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:NagareKiba</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509576</id>
    <revision>
      <id>4957374</id>
      <timestamp>2026-09-13T17:47:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4957374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10345" sha1="bq3frwg28r493m8whqs77mattaqvmuj" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;NagareKiba గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
NagareKiba గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 17:47, 13 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>bq3frwg28r493m8whqs77mattaqvmuj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:InverseCube</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509577</id>
    <revision>
      <id>4957390</id>
      <timestamp>2026-09-14T00:46:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4957390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10347" sha1="tiihwgq706gifugr4f3o7pgp50hzgsp" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;InverseCube గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
InverseCube గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:46, 14 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>tiihwgq706gifugr4f3o7pgp50hzgsp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:ErikoWildi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509578</id>
    <revision>
      <id>4957391</id>
      <timestamp>2026-09-14T00:46:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4957391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10345" sha1="dgbv5vrd0rng9u1wfup7ol64oi3dq34" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;ErikoWildi గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
ErikoWildi గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:46, 14 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>dgbv5vrd0rng9u1wfup7ol64oi3dq34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>డిస్కో</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509579</id>
    <revision>
      <id>4957396</id>
      <timestamp>2026-09-14T01:47:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1371284363|Disco]]&quot; పేజీని అనువదించి సృష్టించారు</comment>
      <origin>4957396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12915" sha1="0psf3pzc9ft7qjri0ukw9sbzi88hndv" xml:space="preserve">
'''డిస్కో''' అనేది 1960ల చివరలో యునైటెడ్ స్టేట్స్ పట్టణ రాత్రి జీవితం నుండి ఉద్భవించిన ఒక నృత్య సంగీత శైలి, ఉపసంస్కృతి . దీని సంగీతంలో ఫోర్-ఆన్-ది-ఫ్లోర్ బీట్స్, సింకోపేటెడ్ బాస్‌లైన్స్, స్ట్రింగ్ సెక్షన్స్, బ్రాస్, హార్న్స్, ఎలక్ట్రిక్ పియానోలు, [[సింథసైజర్|సింథసైజర్లు]], ఎలక్ట్రిక్ రిథమ్ గిటార్లు వంటివి ముఖ్య లక్షణాలు.

వేదికగా డిస్కోథెక్‌లు ఎక్కువగా ఫ్రెంచ్ వారి ఆవిష్కరణ, ఇవి 1960 నూతన సంవత్సర వేడుకల సందర్భంగా ఫ్రెంచ్ ప్రవాసి ఒలివియర్ కోక్వెలిన్ చేత మాన్‌హాటన్‌లోని 416 ఈస్ట్ 55వ వీధిలో సభ్యులకు మాత్రమే ప్రవేశం ఉండే రెస్టారెంట్, నైట్‌క్లబ్ అయిన ' లే క్లబ్' ప్రారంభించడంతో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌కు దిగుమతి చేయబడ్డాయి. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2018/dec/08/noel-gallagher-rod-stewart-beach-boys-when-rock-stars-go-disco|title='I hate playing this song': when rock stars go disco|last=Petridis|first=Alexis|date=2018-12-08|work=[[The Guardian]]|access-date=2026-02-01|language=en-GB|issn=0261-3077|author-link=Alexis Petridis}}&lt;/ref&gt;

డిస్కో సంగీతం ఒక శైలిగా 1960ల చివర నుండి 1970ల మధ్య-చివరి వరకు [[న్యూయార్క్|న్యూయార్క్ నగరం]] (ముఖ్యంగా బ్రూక్లిన్ ), బాల్టిమోర్, [[ఫిలడెల్ఫియా|ఫిలడెల్ఫియాలో]] ఆఫ్రికన్ అమెరికన్లు, లాటినో అమెరికన్లు, ఇటాలియన్ అమెరికన్లలో &lt;ref name=&quot;Italian&quot;&gt;{{Harvnb|Shapiro|2006|pp=205–206}} &quot;'Broadly speaking, the typical New York discothèque DJ is young (between 18 and 30) and Italian,' journalist Vince Lettie declared in 1975. [...] Remarkably, almost all of the important early DJs were of Italian extraction [...]. Italian Americans have played a significant role in America's dance music culture [...]. While Italian Americans mostly from Brooklyn largely created disco from scratch [...].&quot;&lt;/ref&gt; ప్రాచుర్యం పొందిన వేదికల నుండి వచ్చిన సంగీత మిశ్రమంగా ప్రారంభమైంది. 1960ల నాటి ప్రతిసంస్కృతి, రాక్ సంగీతం ఆధిపత్యానికి, ఆ సమయంలో డ్యాన్స్ సంగీతంపై ఉన్న కళంకానికి వ్యతిరేకంగా చూపిన ప్రతిచర్యగా డిస్కోను చూడవచ్చు.  1970లలో డిస్కో ప్రజాదరణ పొందిన కాలంలో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో &quot;ది బంప్ &quot;, &quot;ది హస్ల్ &quot;, &quot;ది వాటర్‌గేట్&quot;, &quot;ది కాంటినెంటల్&quot;, &lt;ref&gt;{{Cite web|title=1970s Disco Dances|url=https://socialdance.stanford.edu/Syllabi/70s_dances.htm|access-date=2025-05-04|website=socialdance.stanford.edu}}&lt;/ref&gt;, &quot;ది బస్‌స్టాప్&quot; &lt;ref&gt;[https://modern-dance.wonderhowto.com/how-to/do-1970s-bus-stop-dance-move-401359/ Do 1970s busstop dance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240522075950/https://modern-dance.wonderhowto.com/how-to/do-1970s-bus-stop-dance-move-401359/|date=May 22, 2024}} modern-dance.wonderhowto.com. Retrieved 28 December 2023&lt;/ref&gt; వంటి అనేక నృత్య శైలులు అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి.

1970వ దశకంలో, డిస్కో సంగీతం ప్రధానంగా యునైటెడ్ స్టేట్స్ అలాగే యూరప్ నుండి వచ్చిన కళాకారులచే మరింత అభివృద్ధి చేయబడింది. &lt;ref&gt;{{Cite magazine|date=May 23, 2012|title=Readers' Poll: The Best Disco Songs of All Time|url=https://www.rollingstone.com/music/pictures/readers-poll-the-best-disco-songs-of-all-time-20120523|magazine=Rolling Stone|archive-url=https://web.archive.org/web/20180320105849/https://www.rollingstone.com/music/pictures/readers-poll-the-best-disco-songs-of-all-time-20120523|archive-date=March 20, 2018|access-date=March 20, 2018}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Legacy of Giorgio Moroder, the &quot;Father of Disco&quot;|url=https://www.blisspop.com/legacy-giorgio-moroder/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019161038/https://www.blisspop.com/legacy-giorgio-moroder/|archive-date=October 19, 2020|access-date=December 14, 2020|publisher=Blisspop}}&lt;/ref&gt; ప్రదర్శకులు ప్రజల దృష్టిని ఆకర్షించినప్పటికీ, తెర వెనుక పనిచేసిన రికార్డ్ నిర్మాతలు ఈ శైలిని అభివృద్ధి చేయడంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించారు. 1970ల చివరి నాటికి, అమెరికాలోని చాలా ప్రధాన నగరాల్లో డిస్కో క్లబ్ సంస్కృతి జోరుగా సాగేది, ప్రముఖులలో బాగా ప్రాచుర్యం పొందిన మాన్‌హాటన్‌లోని స్టూడియో 54 వంటి క్లబ్‌లలో డీజేలు డ్యాన్స్ రికార్డులను మిక్స్ చేసేవారు. నైట్‌క్లబ్‌లకు వెళ్లేవారు తరచుగా ఖరీదైన, ఆడంబరమైన దుస్తులను ధరించేవారు, వాటిలో ప్రధానంగా నాట్యం చేసేటప్పుడు సులభంగా కదలడానికి వీలుగా వదులుగా, ప్రవహించేలా ఉండే ప్యాంట్లు లేదా డ్రెస్సులు ఉండేవి. డిస్కో వాతావరణంలో మాదకద్రవ్యాల ఉపసంస్కృతి కూడా జోరుగా సాగేది. ముఖ్యంగా, పెద్ద శబ్దంతో కూడిన సంగీతానికి, మినుకుమినుకుమనే లైట్లకు నృత్యం చేసే అనుభవాన్ని మరింత పెంచే [[కొకైన్]], క్వాలూడ్స్ వంటి మత్తుపదార్థాల వాడకం ఎక్కువగా ఉండేది. ఈ డిస్కో ఉపసంస్కృతిలో క్వాలూడ్స్ ఎంత సాధారణమైపోయాయంటే, వాటికి &quot;డిస్కో బిస్కెట్లు&quot; అని ముద్దుపేరు కూడా వచ్చింది. ప్రజా చరిత్రలో ఈ యుగంలోని లైంగిక విప్లవానికి ప్రతిబింబంగా, డిస్కో క్లబ్‌లు కూడా అక్రమ సంబంధాలతో ముడిపడి ఉండేవి. ''సాటర్డే నైట్ ఫీవర్'' (1977), ''థ్యాంక్ గాడ్ ఇట్స్ ఫ్రైడే'' (1978) వంటి చిత్రాలు డిస్కోకు ప్రధాన స్రవంతిలో ప్రజాదరణ లభించడానికి దోహదపడ్డాయి.

జూలై 12, 1979న జరిగిన కుప్రసిద్ధ డిస్కో డిమోలిషన్ నైట్ తరువాత యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో జనాదరణ పొందిన సంగీతంలో ఒక ప్రధాన ధోరణిగా డిస్కో క్షీణించింది, 1980ల ప్రారంభంలో USలో దాని ప్రజాదరణ తీవ్రంగా క్షీణించడం కొనసాగింది; అయినప్పటికీ, ఇది 1980ల అంతటా ఇటలీ, కొన్ని యూరోపియన్ దేశాలలో ప్రజాదరణ పొందింది, ఈ సమయంలో [[భారతదేశం]] &lt;ref&gt;{{Cite web|date=June 21, 2019|title=From Bengal to boogie: Rupa Biswas, India's rediscovered disco diva|url=https://www.theguardian.com/music/2019/jun/21/from-bengal-to-boogie-rupa-biswas-indias-rediscovered-disco-diva|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020111900/https://www.theguardian.com/music/2019/jun/21/from-bengal-to-boogie-rupa-biswas-indias-rediscovered-disco-diva|archive-date=October 20, 2021|access-date=October 20, 2021|website=[[TheGuardian.com]]}}&lt;/ref&gt;, [[మధ్యప్రాచ్యం]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ihsan Al-Mounzer: The godfather of belly dance disco|url=https://www.aljazeera.com/features/2020/11/23/ihsan-al-mounzer-the-godfather-of-belly-dance-disco|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020111856/https://www.aljazeera.com/features/2020/11/23/ihsan-al-mounzer-the-godfather-of-belly-dance-disco|archive-date=October 20, 2021|access-date=October 20, 2021}}&lt;/ref&gt; తో సహా ఇతర ప్రదేశాలలో కూడా ఇది ట్రెండీగా మారడం ప్రారంభించింది, ఇక్కడ డిస్కో అంశాలు ''[[గజల్|గజల్స్]]'', బెల్లీ డ్యాన్సింగ్ వంటి ప్రాంతీయ జానపద శైలులతో మిళితం చేయబడ్డాయి. కాలక్రమేణా డిస్కో, ఎలక్ట్రానిక్ డ్యాన్స్ మ్యూజిక్, హౌస్ మ్యూజిక్, [[హిప్ హాప్ సంగీతం|హిప్-హాప్]], న్యూ వేవ్, డ్యాన్స్-పంక్, పోస్ట్-డిస్కోల అభివృద్ధిలో ఒక కీలక ప్రభావంగా మారింది. 1990ల నుండి ఈ శైలి అనేకసార్లు పునరుద్ధరించబడింది, అమెరికన్, యూరోపియన్ పాప్ సంగీతం అంతటా డిస్కో ప్రభావం బలంగా కొనసాగుతోంది. 2010ల ప్రారంభం నుండి పునరుజ్జీవనం జరుగుతూ, 2020ల ప్రారంభంలో గొప్ప ప్రజాదరణ పొందింది. ఆధునిక కళాకారులు ఈ శైలి ప్రజాదరణను కొనసాగిస్తూ, దానిని సరికొత్త యువ తరానికి తీసుకువచ్చారు. &lt;ref&gt;{{Cite magazine|date=July 7, 2020|title=Could Disco Pave Pop's Future?|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/disco-dua-lipa-doja-cat-the-weeknd-990437/|magazine=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210801031519/https://www.rollingstone.com/music/music-features/disco-dua-lipa-doja-cat-the-weeknd-990437/|archive-date=August 1, 2021}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|date=November 16, 2021|title=Bruno Mars, Anderson .Paak take listeners down to the disco with debut LP, 'An Evening with Silk Sonic'|url=https://dancingastronaut.com/2021/11/bruno-mars-anderson-paak-take-listeners-down-to-the-disco-with-debut-lp-an-evening-with-silk-sonic/}}&lt;/ref&gt;


[[వర్గం:సంగీత చరిత్ర]]
[[వర్గం:సంగీతం]]</text>
      <sha1>0psf3pzc9ft7qjri0ukw9sbzi88hndv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మహేంద్ర సింగ్ టికాయట్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509580</id>
    <revision>
      <id>4957435</id>
      <timestamp>2026-09-14T03:29:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4957435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18378" sha1="a6sidk7w368s7ea56qsl632abeqx334" xml:space="preserve">{{Short description|భారతీయ రైతు హక్కుల కార్యకర్త (1935 –2011)}}
{{Use Indian English|date=July 2026}}
{{Use dmy dates|date=July 2026}}
{{Infobox person
| name               = మహేంద్ర సింగ్ తికాయత్
| image              = Baba-Mahendra-Singh-Tikait.jpg
| caption            = 
| birth_date         = {{birth date|1935|10|6|df=yes}}
| birth_place        = [[సిసౌలి]], ఉత్తర ప్రదేశ్, బ్రిటిష్ ఇండియా
| death_date         = {{death date and age|2011|5|15|1935|10|6|df=yes}}
| death_place        = [[ముజఫర్‌నగర్]], ఉత్తర ప్రదేశ్, భారతదేశం
| other_names        = బాబా తికాయత్&lt;ref name=&quot;e288&quot;&gt;{{cite web | title=From Shamli protest in 1987 to Delhi borders now, Mahendra Singh Tikait's legacy lives on with diya, hookah | website=Deccan Herald | date=11 March 2021 | url=https://www.deccanherald.com/india/from-shamli-protest-in-1987-to-delhi-borders-now-mahendra-singh-tikaits-legacy-lives-on-with-diya-hookah-960671.html | access-date=28 May 2025}}&lt;/ref&gt;
| occupation         = రైతు హక్కుల కార్యకర్త
| known_for          = 
| organization       = [[భారతీయ కిసాన్ యూనియన్]]
| spouse             = బల్జోరి దేవి&lt;ref name=&quot;o267&quot;&gt;{{cite web | title=12th death anniversary of Mahendra Singh Tikait | website=Hindustan Times | date=15 May 2023 | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/mahendra-singh-tikait-12th-death-anniversary-bharatiya-kisan-union-farmer-leader-101684124372018.html | access-date=28 May 2025}}&lt;/ref&gt;
| children           = 6; [[రాకేష్ తికాయత్]]తో సహా
| parents            = 
}}

'''మహేంద్ర సింగ్ తికాయత్''' (6 అక్టోబర్ 1935 - 15 మే 2011) ఒక భారతీయ రైతు నాయకుడు, కార్యకర్త, భారతదేశంలో రైతుల హక్కుల కోసం పోరాడే సంస్థ అయిన [[భారతీయ కిసాన్ యూనియన్]] (BKU) అధ్యక్షుడు.&lt;ref name=&quot;DmsTG&quot;&gt;{{cite news |date=15 May 2011 |title='Messiah' for farmers who laid siege to capital |url=http://www.telegraphindia.com/1110516/jsp/frontpage/story_13987687.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150529113416/http://www.telegraphindia.com/1110516/jsp/frontpage/story_13987687.jsp |archive-date=29 May 2015 |accessdate=29 May 2015 |work=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]}}&lt;/ref&gt; పంటలకు సరసమైన ధరలు, రుణమాఫీ, మెరుగైన వ్యవసాయ విధానాలను డిమాండ్ చేస్తూ, ముఖ్యంగా [[పశ్చిమ ఉత్తర ప్రదేశ్]]లో అనేక భారీ రైతు ఉద్యమాలకు నాయకత్వం వహించిన తికాయత్ భారతీయ వ్యవసాయ చరిత్రలో ఒక విశిష్ట వ్యక్తిగా ఎదిగారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 May 2023 |title=12th death anniversary of Mahendra Singh Tikait {{!}} 5 things to know about ex-BKU chief |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/mahendra-singh-tikait-12th-death-anniversary-bharatiya-kisan-union-farmer-leader-101684124372018.html |access-date=28 May 2025 |website=[[Hindustan Times]] |quote=దేశం చూసిన అత్యంత గొప్ప రైతు నాయకులలో ఒకరైన మహేంద్ర సింగ్ తికాయత్ పన్నెండవ వర్ధంతి సోమవారం. 1935 అక్టోబర్ 6న ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని సిసౌలీలో జన్మించిన తికాయత్ ఎముకల క్యాన్సర్‌తో సుదీర్ఘకాలం పోరాడి 2011 మే 15న కన్నుమూశారు.}}&lt;/ref&gt; బాబా తికాయత్ అనే ముద్దుపేరు ఉన్న ఆయన, ఉత్తర భారతదేశంలోని [[జాట్లు|జాట్]] సామాజికవర్గ నాయకత్వంలో ప్రముఖ పాత్ర పోషించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=From Shamli protest in 1987 to Delhi borders now, Mahendra Singh Tikait's legacy lives on with diya, hookah |url=https://www.deccanherald.com/india/from-shamli-protest-in-1987-to-delhi-borders-now-mahendra-singh-tikaits-legacy-lives-on-with-diya-hookah-960671.html |access-date=28 May 2025 |website=Deccan Herald |language=en}} “షామ్లీలోని పవర్‌హౌస్ వెలుపల జరిగిన ఆందోళన కొద్దికాలానికే మూడు లక్షల మందికి పైగా రైతులతో బలపడింది. ఈ ప్రాంతంలో అత్యంత శక్తివంతమైన రైతు నాయకుడిగా ''''బాబా తికాయత్'''&lt;nowiki/&gt;'ను నిలబెట్టింది”&lt;/ref&gt; ఆయన [[బాలియన్ (ఇంటిపేరు)|బాలియన్ ఖాప్]] చౌదరి (పెద్ద) కూడా వ్యవహరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=2 powerful farmer families in west U.P. bury the hatchet after 20 yrs |url=https://www.hindustantimes.com/cities/lucknow-news/2-powerful-farmer-families-in-west-u-p-bury-the-hatchet-after-20-yrs-101704825441488.html |access-date=28 May 2025 |work=Hindustan Times |quote=2011లో తండ్రి మహేంద్ర సింగ్ తికాయత్ మరణానంతరం నరేష్ తికాయత్ బాలియన్ ఖాప్‌కు చౌదరి అయ్యారు.}}&lt;/ref&gt;

== తొలి జీవితం ==
తికాయత్ [[సిసౌలి|ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని సిసౌలి]]లో జన్మించారు. ఉత్తర భారతదేశం అంతటా రైతులను సమీకరించడంలో, ముఖ్యంగా [[న్యూఢిల్లీ]]లో జరిగిన ''1988 బోట్ క్లబ్ ర్యాలీ'' ద్వారా ఆయన కీలక పాత్ర పోషించారు.&lt;ref name=&quot;indianexpress.com&quot;&gt;{{Cite web |date=6 December 2020 |title=Thirty-two winters ago, the hookah, the hukumat |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/farmers-protest-mahendra-singh-tikait-rajiv-gandhi-7093241/ |access-date=28 May 2025 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jain |first=Praveen |date=9 December 2020 |title=Farmers with tractors, hookahs &amp; chaupar — rare photos of protests at Delhi's Boat Club |url=https://theprint.in/in-pictures/farmers-with-tractors-hookahs-chaupar-rare-photos-of-protests-at-delhis-boat-club/562958/ |access-date=28 May 2025 |website=ThePrint |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== కెరీర్ ==
రైతులకు విద్యుత్ బిల్లులు మాఫీ చేయాలని డిమాండ్ చేస్తూ 1987లో [[ముజఫర్‌నగర్]]‌లో ఒక ప్రచారాన్ని నిర్వహించినప్పుడు తికాయత్ తొలిసారిగా ఒక ముఖ్యమైన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందారు.&lt;ref name=&quot;DmsRdf&quot;&gt;{{cite news |last=Pradhan |first=Sharat |date=15 May 2011 |title=Tikait was the strongest voice for farmers in N India |url=http://www.rediff.com/news/report/tikait-was-the-strongest-voice-for-farmers-in-n-india/20110515.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517010334/https://www.rediff.com/news/report/tikait-was-the-strongest-voice-for-farmers-in-n-india/20110515.htm |archive-date=17 May 2011 |accessdate=29 May 2015 |work=Rediff}}&lt;/ref&gt;

=== 1988 బోట్ క్లబ్ ర్యాలీ ===
1988 అక్టోబరులో, తికాయత్ [[న్యూఢిల్లీ]]లో బోట్ క్లబ్ ర్యాలీకి నాయకత్వం వహించారు. ఇది ఆయన కెరీర్‌లో, భారతీయ రైతు ఉద్యమ చరిత్రలో ఒక మైలురాయి లాంటి సంఘటన. [[భారతీయ కిసాన్ యూనియన్]] (BKU) అధ్యక్షుడిగా, ప్రధానంగా పశ్చిమ [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] నుండి దాదాపు 500,000 మంది రైతులను సమీకరించి, పార్లమెంటు సమీపంలోని బోట్ క్లబ్ లాన్స్‌లో నిరసన చేపట్టారు. అక్టోబర్ 25 నుండి 31 వరకు [[విజయ్ చౌక్]] నుండి [[ఇండియా గేట్]] వరకు ఉన్న ప్రాంతమంతటినీ ఆక్రమించారు. 35-అంశాల చార్టర్‌తో కూడిన ఈ ర్యాలీలో చెరకుకు అధిక ధరలు చెల్లించాలని, నీటి, విద్యుత్ బకాయిలను మాఫీ చేయాలని, సుంకాల రాయితీలు కల్పించాలని డిమాండ్ చేశారు.&lt;ref name=&quot;SCTG&quot;&gt;{{cite news |date=20 November 2009 |title=Sugar siege melts Delhi Unceasing tide of farmers forces price review |url=http://www.telegraphindia.com/1091120/jsp/frontpage/story_11764015.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150529114741/http://www.telegraphindia.com/1091120/jsp/frontpage/story_11764015.jsp |archive-date=29 May 2015 |accessdate=29 May 2015 |work=The Telegraph}}&lt;/ref&gt; రైతులు చలిమంటలు, గేదెలు, సాంప్రదాయ వస్తువులతో గ్రామీణ జీవనాన్ని ప్రదర్శిస్తూ శక్తివంతమైన దృశ్య ప్రభావాన్ని సృష్టించారు. ఇద్దరు రైతుల ప్రాణాలు తీసిన లోనీ సరిహద్దులో పోలీసుల కాల్పులతో సహా, ప్రభుత్వం నుండి మొదట్లో వ్యతిరేకత ఎదురైనప్పటికీ, తికాయత్ నాయకత్వం ఈ వారం రోజుల నిరసనను నిలబెట్టింది. చివరికి [[రెండవ రాజీవ్ గాంధీ మంత్రివర్గం|రాజీవ్ గాంధీ ప్రభుత్వం]] వెనక్కి తగ్గింది. [[1989 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1989 సార్వత్రిక ఎన్నికలకు]] ముందు [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] ముఖ్యమంత్రి [[ఎన్. డి. తివారీ|ఎన్ డి తివారీ]] ఒక ఒప్పందంపై సంతకం చేస్తూ, యుటిలిటీ బిల్లుల మాఫీ, పంటలకు అధిక ధరలు లాంటి కీలక డిమాండ్లను అంగీకరించారు.&lt;ref name=&quot;indianexpress.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DmsTOI&quot;&gt;{{cite news |date=16 May 2011 |title=Tikait, farmer leader who laid siege to Delhi, dead |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Tikait-farmer-leader-who-laid-siege-to-Delhi-dead/articleshow/8353773.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024233511/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-16/india/29548242_1_delhi-s-boat-club-sisauli-mahendra-singh-tikait |archive-date=24 October 2012 |accessdate=29 May 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
[[File:A Bhartiya Kisan Union delegation led by Shri Mahendra Singh Tikait is calling on the Prime Minister, Dr. Manmohan Singh, in New Delhi on September 12, 2007.jpg|thumb|న్యూఢిల్లీలో ప్రధాన మంత్రి డాక్టర్ మన్మోహన్ సింగ్‌ను కలుస్తున్న శ్రీ మహేంద్ర సింగ్ తికాయత్ నేతృత్వంలోని భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ బృందం.]]

=== లక్నో, 1990 ===
1990 జూలైలో, చెరకుకు అధిక ధరలు చెల్లించాలనే రైతుల డిమాండ్‌ను, విద్యుత్ బకాయిలలో భారీ రాయితీలను అంగీకరించాలని [[ఉత్తరప్రదేశ్ ప్రభుత్వం|ఉత్తరప్రదేశ్ ప్రభుత్వాన్ని]] కోరుతూ తికాయత్ రెండు లక్షలకు పైగా రైతులతో [[లక్నో]]లో నిరసన చేపట్టారు. అప్పటి [[జనతాదళ్]] అధీనంలోని ప్రభుత్వం ఈ డిమాండ్లను అంగీకరించింది.&lt;ref name=&quot;DmsRdf&quot; /&gt;
[[File:Chaudhary_Mahendra_Singh_Tikait.jpg|thumb|తన గ్రామంలో రైతులతో కలిసి కూర్చున్న మహేంద్ర సింగ్ తికాయత్]]

=== లక్నో, 1992 ===
₹10,000 వరకు రైతుల రుణాలను మాఫీ చేయాలనే తన డిమాండ్ సాధన కోసం 1992లో తికాయత్ తిరిగి లక్నో చేరుకుని నెల రోజుల పాటు సిట్-ఇన్ [[భారతదేశంలో పంచాయతీ రాజ్|పంచాయతీ]] నిర్వహించారు. అదే సంవత్సరం, రైతుల నుండి సేకరించిన భూమికి అధిక పరిహారం కోరుతూ [[ఘజియాబాద్, ఉత్తర ప్రదేశ్|ఘజియాబాద్‌]]లో రైతుల భూ పరిహార ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించారు.&lt;ref name=&quot;DmsRdf&quot; /&gt;

=== బిజ్నోర్, 2008 - మాయావతిపై వ్యాఖ్యలు ===
తికాయత్ పలు సందర్భాల్లో అరెస్టయ్యారు. 2008 మార్చి 30న [[బిజ్నోర్]]‌లో జరిగిన ఒక ర్యాలీలో అప్పటి ఉత్తరప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి [[మాయావతి]]పై కులపరమైన వ్యాఖ్యలు చేశారనే ఆరోపణలతో 2008 ఏప్రిల్ 2న చివరిసారిగా అరెస్టయ్యారు. ఆయనను అరెస్టు చేయడానికి ఆయన గ్రామం చుట్టూ 6,000 మంది సాయుధ పోలీసుల బృందం ముట్టడి వేయాల్సి వచ్చింది. ముఖ్యమంత్రికి క్షమాపణలు చెప్పిన తర్వాతే ఆయనను విడుదల చేశారు.&lt;ref name=&quot;DmsRdf&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=News, Breaking News, Latest News, News Headlines, Live News, Today News CNN-News18|url=http://www.ibnlive.com/news/tikait-arrested--calling-maya-names-was-a-mistake/62478-3.html|access-date=5 September 2021|website=News18|language=en-US|archive-date=7 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080607221821/http://www.ibnlive.com/news/tikait-arrested--calling-maya-names-was-a-mistake/62478-3.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఆయన మరణానంతరం, ఒక సంతాప సందేశంలో మాయావతి తికాయత్‌ను &quot;రైతుల నిజమైన, నిబద్ధత కలిగిన నాయకుడు&quot; అని అభివర్ణించారు.&lt;ref name=&quot;DmsRdf&quot; /&gt;
[[File:Chaudhary Mahendra Singh Tikait protesting in the Red Fort.jpg|thumb|ఎర్రకోట వద్ద నిరసన తెలుపుతున్న చౌదరి మహేంద్ర సింగ్ తికాయత్.]]

== మరణం ==
2011 మే 15న [[ముజఫర్‌నగర్|ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని ముజఫర్‌నగర్‌]]లో ఎముకల క్యాన్సర్‌తో ఆయన మరణించారు. ఆయన వారసత్వాన్ని కుమారులు నరేష్, [[రాకేష్ తికాయత్]] కొనసాగిస్తున్నారు. వీరు BKUలో చురుకుగా వ్యవహరిస్తున్నారు.&lt;ref name=&quot;DmsTOI&quot; /&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:తికాయత్, మహేంద్ర సింగ్}}
[[వర్గం:1935 జననాలు]]
[[వర్గం:2011 మరణాలు]]
[[వర్గం:ముజఫర్‌నగర్ జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ రైతులు]]
[[వర్గం:భారతీయ హిందువులు]]
[[వర్గం:భారతదేశంలో ఎముకల క్యాన్సర్‌తో మరణించినవారు]]
[[వర్గం:భారతీయ రైతు హక్కుల కార్యకర్తులు]]
[[వర్గం:జనతాదళ్ రాజకీయ నాయకులు]]</text>
      <sha1>a6sidk7w368s7ea56qsl632abeqx334</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957436</id>
      <parentid>4957435</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T03:30:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ఎర్ర లింకులు</comment>
      <origin>4957436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17926" sha1="bk8brd2vcf6pq7ctdrkzigh2sjgydxx" xml:space="preserve">{{Short description|భారతీయ రైతు హక్కుల కార్యకర్త (1935 –2011)}}
{{Use Indian English|date=July 2026}}
{{Use dmy dates|date=July 2026}}
{{Infobox person
| name               = మహేంద్ర సింగ్ తికాయత్
| image              = Baba-Mahendra-Singh-Tikait.jpg
| caption            = 
| birth_date         = {{birth date|1935|10|6|df=yes}}
| birth_place        = [[సిసౌలి]], ఉత్తర ప్రదేశ్, బ్రిటిష్ ఇండియా
| death_date         = {{death date and age|2011|5|15|1935|10|6|df=yes}}
| death_place        = [[ముజఫర్‌నగర్]], ఉత్తర ప్రదేశ్, భారతదేశం
| other_names        = బాబా తికాయత్&lt;ref name=&quot;e288&quot;&gt;{{cite web | title=From Shamli protest in 1987 to Delhi borders now, Mahendra Singh Tikait's legacy lives on with diya, hookah | website=Deccan Herald | date=11 March 2021 | url=https://www.deccanherald.com/india/from-shamli-protest-in-1987-to-delhi-borders-now-mahendra-singh-tikaits-legacy-lives-on-with-diya-hookah-960671.html | access-date=28 May 2025}}&lt;/ref&gt;
| occupation         = రైతు హక్కుల కార్యకర్త
| known_for          = 
| organization       = [[భారతీయ కిసాన్ యూనియన్]]
| spouse             = బల్జోరి దేవి&lt;ref name=&quot;o267&quot;&gt;{{cite web | title=12th death anniversary of Mahendra Singh Tikait | website=Hindustan Times | date=15 May 2023 | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/mahendra-singh-tikait-12th-death-anniversary-bharatiya-kisan-union-farmer-leader-101684124372018.html | access-date=28 May 2025}}&lt;/ref&gt;
| children           = 6; [[రాకేష్ తికాయత్]]తో సహా
| parents            = 
}}

'''మహేంద్ర సింగ్ తికాయత్''' (6 అక్టోబర్ 1935 - 15 మే 2011) ఒక భారతీయ రైతు నాయకుడు, కార్యకర్త, భారతదేశంలో రైతుల హక్కుల కోసం పోరాడే సంస్థ అయిన [[భారతీయ కిసాన్ యూనియన్]] (BKU) అధ్యక్షుడు.&lt;ref name=&quot;DmsTG&quot;&gt;{{cite news |date=15 May 2011 |title='Messiah' for farmers who laid siege to capital |url=http://www.telegraphindia.com/1110516/jsp/frontpage/story_13987687.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150529113416/http://www.telegraphindia.com/1110516/jsp/frontpage/story_13987687.jsp |archive-date=29 May 2015 |accessdate=29 May 2015 |work=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]}}&lt;/ref&gt; పంటలకు సరసమైన ధరలు, రుణమాఫీ, మెరుగైన వ్యవసాయ విధానాలను డిమాండ్ చేస్తూ, ముఖ్యంగా పశ్చిమ ఉత్తర ప్రదేశ్లో అనేక భారీ రైతు ఉద్యమాలకు నాయకత్వం వహించిన తికాయత్ భారతీయ వ్యవసాయ చరిత్రలో ఒక విశిష్ట వ్యక్తిగా ఎదిగారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 May 2023 |title=12th death anniversary of Mahendra Singh Tikait {{!}} 5 things to know about ex-BKU chief |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/mahendra-singh-tikait-12th-death-anniversary-bharatiya-kisan-union-farmer-leader-101684124372018.html |access-date=28 May 2025 |website=[[Hindustan Times]] |quote=దేశం చూసిన అత్యంత గొప్ప రైతు నాయకులలో ఒకరైన మహేంద్ర సింగ్ తికాయత్ పన్నెండవ వర్ధంతి సోమవారం. 1935 అక్టోబర్ 6న ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని సిసౌలీలో జన్మించిన తికాయత్ ఎముకల క్యాన్సర్‌తో సుదీర్ఘకాలం పోరాడి 2011 మే 15న కన్నుమూశారు.}}&lt;/ref&gt; బాబా తికాయత్ అనే ముద్దుపేరు ఉన్న ఆయన, ఉత్తర భారతదేశంలోని జాట్ సామాజికవర్గ నాయకత్వంలో ప్రముఖ పాత్ర పోషించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=From Shamli protest in 1987 to Delhi borders now, Mahendra Singh Tikait's legacy lives on with diya, hookah |url=https://www.deccanherald.com/india/from-shamli-protest-in-1987-to-delhi-borders-now-mahendra-singh-tikaits-legacy-lives-on-with-diya-hookah-960671.html |access-date=28 May 2025 |website=Deccan Herald |language=en}} “షామ్లీలోని పవర్‌హౌస్ వెలుపల జరిగిన ఆందోళన కొద్దికాలానికే మూడు లక్షల మందికి పైగా రైతులతో బలపడింది. ఈ ప్రాంతంలో అత్యంత శక్తివంతమైన రైతు నాయకుడిగా ''''బాబా తికాయత్'''&lt;nowiki/&gt;'ను నిలబెట్టింది”&lt;/ref&gt; ఆయన బాలియన్ ఖాప్ చౌదరి (పెద్ద) కూడా వ్యవహరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=2 powerful farmer families in west U.P. bury the hatchet after 20 yrs |url=https://www.hindustantimes.com/cities/lucknow-news/2-powerful-farmer-families-in-west-u-p-bury-the-hatchet-after-20-yrs-101704825441488.html |access-date=28 May 2025 |work=Hindustan Times |quote=2011లో తండ్రి మహేంద్ర సింగ్ తికాయత్ మరణానంతరం నరేష్ తికాయత్ బాలియన్ ఖాప్‌కు చౌదరి అయ్యారు.}}&lt;/ref&gt;

== తొలి జీవితం ==
తికాయత్ ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని సిసౌలిలో జన్మించారు. ఉత్తర భారతదేశం అంతటా రైతులను సమీకరించడంలో, ముఖ్యంగా [[న్యూఢిల్లీ]]లో జరిగిన ''1988 బోట్ క్లబ్ ర్యాలీ'' ద్వారా ఆయన కీలక పాత్ర పోషించారు.&lt;ref name=&quot;indianexpress.com&quot;&gt;{{Cite web |date=6 December 2020 |title=Thirty-two winters ago, the hookah, the hukumat |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/farmers-protest-mahendra-singh-tikait-rajiv-gandhi-7093241/ |access-date=28 May 2025 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jain |first=Praveen |date=9 December 2020 |title=Farmers with tractors, hookahs &amp; chaupar — rare photos of protests at Delhi's Boat Club |url=https://theprint.in/in-pictures/farmers-with-tractors-hookahs-chaupar-rare-photos-of-protests-at-delhis-boat-club/562958/ |access-date=28 May 2025 |website=ThePrint |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== కెరీర్ ==
రైతులకు విద్యుత్ బిల్లులు మాఫీ చేయాలని డిమాండ్ చేస్తూ 1987లో [[ముజఫర్‌నగర్]]‌లో ఒక ప్రచారాన్ని నిర్వహించినప్పుడు తికాయత్ తొలిసారిగా ఒక ముఖ్యమైన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందారు.&lt;ref name=&quot;DmsRdf&quot;&gt;{{cite news |last=Pradhan |first=Sharat |date=15 May 2011 |title=Tikait was the strongest voice for farmers in N India |url=http://www.rediff.com/news/report/tikait-was-the-strongest-voice-for-farmers-in-n-india/20110515.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517010334/https://www.rediff.com/news/report/tikait-was-the-strongest-voice-for-farmers-in-n-india/20110515.htm |archive-date=17 May 2011 |accessdate=29 May 2015 |work=Rediff}}&lt;/ref&gt;

=== 1988 బోట్ క్లబ్ ర్యాలీ ===
1988 అక్టోబరులో, తికాయత్ [[న్యూఢిల్లీ]]లో బోట్ క్లబ్ ర్యాలీకి నాయకత్వం వహించారు. ఇది ఆయన కెరీర్‌లో, భారతీయ రైతు ఉద్యమ చరిత్రలో ఒక మైలురాయి లాంటి సంఘటన. [[భారతీయ కిసాన్ యూనియన్]] (BKU) అధ్యక్షుడిగా, ప్రధానంగా పశ్చిమ [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] నుండి దాదాపు 500,000 మంది రైతులను సమీకరించి, పార్లమెంటు సమీపంలోని బోట్ క్లబ్ లాన్స్‌లో నిరసన చేపట్టారు. అక్టోబర్ 25 నుండి 31 వరకు విజయ్ చౌక్ నుండి [[ఇండియా గేట్]] వరకు ఉన్న ప్రాంతమంతటినీ ఆక్రమించారు. 35-అంశాల చార్టర్‌తో కూడిన ఈ ర్యాలీలో చెరకుకు అధిక ధరలు చెల్లించాలని, నీటి, విద్యుత్ బకాయిలను మాఫీ చేయాలని, సుంకాల రాయితీలు కల్పించాలని డిమాండ్ చేశారు.&lt;ref name=&quot;SCTG&quot;&gt;{{cite news |date=20 November 2009 |title=Sugar siege melts Delhi Unceasing tide of farmers forces price review |url=http://www.telegraphindia.com/1091120/jsp/frontpage/story_11764015.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150529114741/http://www.telegraphindia.com/1091120/jsp/frontpage/story_11764015.jsp |archive-date=29 May 2015 |accessdate=29 May 2015 |work=The Telegraph}}&lt;/ref&gt; రైతులు చలిమంటలు, గేదెలు, సాంప్రదాయ వస్తువులతో గ్రామీణ జీవనాన్ని ప్రదర్శిస్తూ శక్తివంతమైన దృశ్య ప్రభావాన్ని సృష్టించారు. ఇద్దరు రైతుల ప్రాణాలు తీసిన లోనీ సరిహద్దులో పోలీసుల కాల్పులతో సహా, ప్రభుత్వం నుండి మొదట్లో వ్యతిరేకత ఎదురైనప్పటికీ, తికాయత్ నాయకత్వం ఈ వారం రోజుల నిరసనను నిలబెట్టింది. చివరికి రాజీవ్ గాంధీ ప్రభుత్వం వెనక్కి తగ్గింది. [[1989 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1989 సార్వత్రిక ఎన్నికలకు]] ముందు [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] ముఖ్యమంత్రి ఎన్ డి తివారీ ఒక ఒప్పందంపై సంతకం చేస్తూ, యుటిలిటీ బిల్లుల మాఫీ, పంటలకు అధిక ధరలు లాంటి కీలక డిమాండ్లను అంగీకరించారు.&lt;ref name=&quot;indianexpress.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DmsTOI&quot;&gt;{{cite news |date=16 May 2011 |title=Tikait, farmer leader who laid siege to Delhi, dead |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Tikait-farmer-leader-who-laid-siege-to-Delhi-dead/articleshow/8353773.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024233511/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-16/india/29548242_1_delhi-s-boat-club-sisauli-mahendra-singh-tikait |archive-date=24 October 2012 |accessdate=29 May 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
[[File:A Bhartiya Kisan Union delegation led by Shri Mahendra Singh Tikait is calling on the Prime Minister, Dr. Manmohan Singh, in New Delhi on September 12, 2007.jpg|thumb|న్యూఢిల్లీలో ప్రధాన మంత్రి డాక్టర్ మన్మోహన్ సింగ్‌ను కలుస్తున్న శ్రీ మహేంద్ర సింగ్ తికాయత్ నేతృత్వంలోని భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ బృందం.]]

=== లక్నో, 1990 ===
1990 జూలైలో, చెరకుకు అధిక ధరలు చెల్లించాలనే రైతుల డిమాండ్‌ను, విద్యుత్ బకాయిలలో భారీ రాయితీలను అంగీకరించాలని ఉత్తరప్రదేశ్ ప్రభుత్వాన్ని కోరుతూ తికాయత్ రెండు లక్షలకు పైగా రైతులతో [[లక్నో]]లో నిరసన చేపట్టారు. అప్పటి [[జనతాదళ్]] అధీనంలోని ప్రభుత్వం ఈ డిమాండ్లను అంగీకరించింది.&lt;ref name=&quot;DmsRdf&quot; /&gt;
[[File:Chaudhary_Mahendra_Singh_Tikait.jpg|thumb|తన గ్రామంలో రైతులతో కలిసి కూర్చున్న మహేంద్ర సింగ్ తికాయత్]]

=== లక్నో, 1992 ===
₹10,000 వరకు రైతుల రుణాలను మాఫీ చేయాలనే తన డిమాండ్ సాధన కోసం 1992లో తికాయత్ తిరిగి లక్నో చేరుకుని నెల రోజుల పాటు సిట్-ఇన్ పంచాయతీ నిర్వహించారు. అదే సంవత్సరం, రైతుల నుండి సేకరించిన భూమికి అధిక పరిహారం కోరుతూ ఘజియాబాద్‌లో రైతుల భూ పరిహార ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించారు.&lt;ref name=&quot;DmsRdf&quot; /&gt;

=== బిజ్నోర్, 2008 - మాయావతిపై వ్యాఖ్యలు ===
తికాయత్ పలు సందర్భాల్లో అరెస్టయ్యారు. 2008 మార్చి 30న [[బిజ్నోర్]]‌లో జరిగిన ఒక ర్యాలీలో అప్పటి ఉత్తరప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి [[మాయావతి]]పై కులపరమైన వ్యాఖ్యలు చేశారనే ఆరోపణలతో 2008 ఏప్రిల్ 2న చివరిసారిగా అరెస్టయ్యారు. ఆయనను అరెస్టు చేయడానికి ఆయన గ్రామం చుట్టూ 6,000 మంది సాయుధ పోలీసుల బృందం ముట్టడి వేయాల్సి వచ్చింది. ముఖ్యమంత్రికి క్షమాపణలు చెప్పిన తర్వాతే ఆయనను విడుదల చేశారు.&lt;ref name=&quot;DmsRdf&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=News, Breaking News, Latest News, News Headlines, Live News, Today News CNN-News18|url=http://www.ibnlive.com/news/tikait-arrested--calling-maya-names-was-a-mistake/62478-3.html|access-date=5 September 2021|website=News18|language=en-US|archive-date=7 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080607221821/http://www.ibnlive.com/news/tikait-arrested--calling-maya-names-was-a-mistake/62478-3.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఆయన మరణానంతరం, ఒక సంతాప సందేశంలో మాయావతి తికాయత్‌ను &quot;రైతుల నిజమైన, నిబద్ధత కలిగిన నాయకుడు&quot; అని అభివర్ణించారు.&lt;ref name=&quot;DmsRdf&quot; /&gt;
[[File:Chaudhary Mahendra Singh Tikait protesting in the Red Fort.jpg|thumb|ఎర్రకోట వద్ద నిరసన తెలుపుతున్న చౌదరి మహేంద్ర సింగ్ తికాయత్.]]

== మరణం ==
2011 మే 15న [[ముజఫర్‌నగర్|ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని ముజఫర్‌నగర్‌]]లో ఎముకల క్యాన్సర్‌తో ఆయన మరణించారు. ఆయన వారసత్వాన్ని కుమారులు నరేష్, రాకేష్ తికాయత్ కొనసాగిస్తున్నారు. వీరు BKUలో చురుకుగా వ్యవహరిస్తున్నారు.&lt;ref name=&quot;DmsTOI&quot; /&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:తికాయత్, మహేంద్ర సింగ్}}
[[వర్గం:1935 జననాలు]]
[[వర్గం:2011 మరణాలు]]
[[వర్గం:ముజఫర్‌నగర్ జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ రైతులు]]
[[వర్గం:భారతీయ హిందువులు]]
[[వర్గం:భారతదేశంలో ఎముకల క్యాన్సర్‌తో మరణించినవారు]]
[[వర్గం:భారతీయ రైతు హక్కుల కార్యకర్తులు]]
[[వర్గం:జనతాదళ్ రాజకీయ నాయకులు]]</text>
      <sha1>bk8brd2vcf6pq7ctdrkzigh2sjgydxx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957437</id>
      <parentid>4957436</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T03:35:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17926" sha1="59g5inzm3wdh0u2no8fv9tvngs9ey9s" xml:space="preserve">{{Short description|భారతీయ రైతు హక్కుల కార్యకర్త (1935 –2011)}}
{{Use Indian English|date=July 2026}}
{{Use dmy dates|date=July 2026}}
{{Infobox person
| name               = మహేంద్ర సింగ్ తికాయత్
| image              = Baba-Mahendra-Singh-Tikait.jpg
| caption            = 
| birth_date         = {{birth date|1935|10|6|df=yes}}
| birth_place        = [[సిసౌలి]], ఉత్తర ప్రదేశ్, బ్రిటిష్ ఇండియా
| death_date         = {{death date and age|2011|5|15|1935|10|6|df=yes}}
| death_place        = [[ముజఫర్‌నగర్]], ఉత్తర ప్రదేశ్, భారతదేశం
| other_names        = బాబా తికాయత్&lt;ref name=&quot;e288&quot;&gt;{{cite web | title=From Shamli protest in 1987 to Delhi borders now, Mahendra Singh Tikait's legacy lives on with diya, hookah | website=Deccan Herald | date=11 March 2021 | url=https://www.deccanherald.com/india/from-shamli-protest-in-1987-to-delhi-borders-now-mahendra-singh-tikaits-legacy-lives-on-with-diya-hookah-960671.html | access-date=28 May 2025}}&lt;/ref&gt;
| occupation         = రైతు హక్కుల కార్యకర్త
| known_for          = 
| organization       = [[భారతీయ కిసాన్ యూనియన్]]
| spouse             = బల్జోరి దేవి&lt;ref name=&quot;o267&quot;&gt;{{cite web | title=12th death anniversary of Mahendra Singh Tikait | website=Hindustan Times | date=15 May 2023 | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/mahendra-singh-tikait-12th-death-anniversary-bharatiya-kisan-union-farmer-leader-101684124372018.html | access-date=28 May 2025}}&lt;/ref&gt;
| children           = 6; [[రాకేష్ తికాయత్]]తో సహా
| parents            = 
}}

'''మహేంద్ర సింగ్ టికాయట్''' (6 అక్టోబర్ 1935 - 15 మే 2011) ఒక భారతీయ రైతు నాయకుడు, కార్యకర్త, భారతదేశంలో రైతుల హక్కుల కోసం పోరాడే సంస్థ అయిన [[భారతీయ కిసాన్ యూనియన్]] (BKU) అధ్యక్షుడు.&lt;ref name=&quot;DmsTG&quot;&gt;{{cite news |date=15 May 2011 |title='Messiah' for farmers who laid siege to capital |url=http://www.telegraphindia.com/1110516/jsp/frontpage/story_13987687.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150529113416/http://www.telegraphindia.com/1110516/jsp/frontpage/story_13987687.jsp |archive-date=29 May 2015 |accessdate=29 May 2015 |work=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]}}&lt;/ref&gt; పంటలకు సరసమైన ధరలు, రుణమాఫీ, మెరుగైన వ్యవసాయ విధానాలను డిమాండ్ చేస్తూ, ముఖ్యంగా పశ్చిమ ఉత్తర ప్రదేశ్లో అనేక భారీ రైతు ఉద్యమాలకు నాయకత్వం వహించిన తికాయత్ భారతీయ వ్యవసాయ చరిత్రలో ఒక విశిష్ట వ్యక్తిగా ఎదిగారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 May 2023 |title=12th death anniversary of Mahendra Singh Tikait {{!}} 5 things to know about ex-BKU chief |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/mahendra-singh-tikait-12th-death-anniversary-bharatiya-kisan-union-farmer-leader-101684124372018.html |access-date=28 May 2025 |website=[[Hindustan Times]] |quote=దేశం చూసిన అత్యంత గొప్ప రైతు నాయకులలో ఒకరైన మహేంద్ర సింగ్ తికాయత్ పన్నెండవ వర్ధంతి సోమవారం. 1935 అక్టోబర్ 6న ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని సిసౌలీలో జన్మించిన తికాయత్ ఎముకల క్యాన్సర్‌తో సుదీర్ఘకాలం పోరాడి 2011 మే 15న కన్నుమూశారు.}}&lt;/ref&gt; బాబా తికాయత్ అనే ముద్దుపేరు ఉన్న ఆయన, ఉత్తర భారతదేశంలోని జాట్ సామాజికవర్గ నాయకత్వంలో ప్రముఖ పాత్ర పోషించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=From Shamli protest in 1987 to Delhi borders now, Mahendra Singh Tikait's legacy lives on with diya, hookah |url=https://www.deccanherald.com/india/from-shamli-protest-in-1987-to-delhi-borders-now-mahendra-singh-tikaits-legacy-lives-on-with-diya-hookah-960671.html |access-date=28 May 2025 |website=Deccan Herald |language=en}} “షామ్లీలోని పవర్‌హౌస్ వెలుపల జరిగిన ఆందోళన కొద్దికాలానికే మూడు లక్షల మందికి పైగా రైతులతో బలపడింది. ఈ ప్రాంతంలో అత్యంత శక్తివంతమైన రైతు నాయకుడిగా ''''బాబా తికాయత్'''&lt;nowiki/&gt;'ను నిలబెట్టింది”&lt;/ref&gt; ఆయన బాలియన్ ఖాప్ చౌదరి (పెద్ద) కూడా వ్యవహరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=2 powerful farmer families in west U.P. bury the hatchet after 20 yrs |url=https://www.hindustantimes.com/cities/lucknow-news/2-powerful-farmer-families-in-west-u-p-bury-the-hatchet-after-20-yrs-101704825441488.html |access-date=28 May 2025 |work=Hindustan Times |quote=2011లో తండ్రి మహేంద్ర సింగ్ తికాయత్ మరణానంతరం నరేష్ తికాయత్ బాలియన్ ఖాప్‌కు చౌదరి అయ్యారు.}}&lt;/ref&gt;

== తొలి జీవితం ==
టికాయట్ ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని సిసౌలిలో జన్మించారు. ఉత్తర భారతదేశం అంతటా రైతులను సమీకరించడంలో, ముఖ్యంగా [[న్యూఢిల్లీ]]లో జరిగిన ''1988 బోట్ క్లబ్ ర్యాలీ'' ద్వారా ఆయన కీలక పాత్ర పోషించారు.&lt;ref name=&quot;indianexpress.com&quot;&gt;{{Cite web |date=6 December 2020 |title=Thirty-two winters ago, the hookah, the hukumat |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/farmers-protest-mahendra-singh-tikait-rajiv-gandhi-7093241/ |access-date=28 May 2025 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jain |first=Praveen |date=9 December 2020 |title=Farmers with tractors, hookahs &amp; chaupar — rare photos of protests at Delhi's Boat Club |url=https://theprint.in/in-pictures/farmers-with-tractors-hookahs-chaupar-rare-photos-of-protests-at-delhis-boat-club/562958/ |access-date=28 May 2025 |website=ThePrint |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== కెరీర్ ==
రైతులకు విద్యుత్ బిల్లులు మాఫీ చేయాలని డిమాండ్ చేస్తూ 1987లో [[ముజఫర్‌నగర్]]‌లో ఒక ప్రచారాన్ని నిర్వహించినప్పుడు తికాయత్ తొలిసారిగా ఒక ముఖ్యమైన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందారు.&lt;ref name=&quot;DmsRdf&quot;&gt;{{cite news |last=Pradhan |first=Sharat |date=15 May 2011 |title=Tikait was the strongest voice for farmers in N India |url=http://www.rediff.com/news/report/tikait-was-the-strongest-voice-for-farmers-in-n-india/20110515.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517010334/https://www.rediff.com/news/report/tikait-was-the-strongest-voice-for-farmers-in-n-india/20110515.htm |archive-date=17 May 2011 |accessdate=29 May 2015 |work=Rediff}}&lt;/ref&gt;

=== 1988 బోట్ క్లబ్ ర్యాలీ ===
1988 అక్టోబరులో, టికాయట్ [[న్యూఢిల్లీ]]లో బోట్ క్లబ్ ర్యాలీకి నాయకత్వం వహించారు. ఇది ఆయన కెరీర్‌లో, భారతీయ రైతు ఉద్యమ చరిత్రలో ఒక మైలురాయి లాంటి సంఘటన. [[భారతీయ కిసాన్ యూనియన్]] (BKU) అధ్యక్షుడిగా, ప్రధానంగా పశ్చిమ [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] నుండి దాదాపు 500,000 మంది రైతులను సమీకరించి, పార్లమెంటు సమీపంలోని బోట్ క్లబ్ లాన్స్‌లో నిరసన చేపట్టారు. అక్టోబర్ 25 నుండి 31 వరకు విజయ్ చౌక్ నుండి [[ఇండియా గేట్]] వరకు ఉన్న ప్రాంతమంతటినీ ఆక్రమించారు. 35-అంశాల చార్టర్‌తో కూడిన ఈ ర్యాలీలో చెరకుకు అధిక ధరలు చెల్లించాలని, నీటి, విద్యుత్ బకాయిలను మాఫీ చేయాలని, సుంకాల రాయితీలు కల్పించాలని డిమాండ్ చేశారు.&lt;ref name=&quot;SCTG&quot;&gt;{{cite news |date=20 November 2009 |title=Sugar siege melts Delhi Unceasing tide of farmers forces price review |url=http://www.telegraphindia.com/1091120/jsp/frontpage/story_11764015.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150529114741/http://www.telegraphindia.com/1091120/jsp/frontpage/story_11764015.jsp |archive-date=29 May 2015 |accessdate=29 May 2015 |work=The Telegraph}}&lt;/ref&gt; రైతులు చలిమంటలు, గేదెలు, సాంప్రదాయ వస్తువులతో గ్రామీణ జీవనాన్ని ప్రదర్శిస్తూ శక్తివంతమైన దృశ్య ప్రభావాన్ని సృష్టించారు. ఇద్దరు రైతుల ప్రాణాలు తీసిన లోనీ సరిహద్దులో పోలీసుల కాల్పులతో సహా, ప్రభుత్వం నుండి మొదట్లో వ్యతిరేకత ఎదురైనప్పటికీ, తికాయత్ నాయకత్వం ఈ వారం రోజుల నిరసనను నిలబెట్టింది. చివరికి రాజీవ్ గాంధీ ప్రభుత్వం వెనక్కి తగ్గింది. [[1989 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1989 సార్వత్రిక ఎన్నికలకు]] ముందు [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] ముఖ్యమంత్రి ఎన్ డి తివారీ ఒక ఒప్పందంపై సంతకం చేస్తూ, యుటిలిటీ బిల్లుల మాఫీ, పంటలకు అధిక ధరలు లాంటి కీలక డిమాండ్లను అంగీకరించారు.&lt;ref name=&quot;indianexpress.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DmsTOI&quot;&gt;{{cite news |date=16 May 2011 |title=Tikait, farmer leader who laid siege to Delhi, dead |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Tikait-farmer-leader-who-laid-siege-to-Delhi-dead/articleshow/8353773.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024233511/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-16/india/29548242_1_delhi-s-boat-club-sisauli-mahendra-singh-tikait |archive-date=24 October 2012 |accessdate=29 May 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
[[File:A Bhartiya Kisan Union delegation led by Shri Mahendra Singh Tikait is calling on the Prime Minister, Dr. Manmohan Singh, in New Delhi on September 12, 2007.jpg|thumb|న్యూఢిల్లీలో ప్రధాన మంత్రి డాక్టర్ మన్మోహన్ సింగ్‌ను కలుస్తున్న శ్రీ మహేంద్ర సింగ్ తికాయత్ నేతృత్వంలోని భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ బృందం.]]

=== లక్నో, 1990 ===
1990 జూలైలో, చెరకుకు అధిక ధరలు చెల్లించాలనే రైతుల డిమాండ్‌ను, విద్యుత్ బకాయిలలో భారీ రాయితీలను అంగీకరించాలని ఉత్తరప్రదేశ్ ప్రభుత్వాన్ని కోరుతూ తికాయత్ రెండు లక్షలకు పైగా రైతులతో [[లక్నో]]లో నిరసన చేపట్టారు. అప్పటి [[జనతాదళ్]] అధీనంలోని ప్రభుత్వం ఈ డిమాండ్లను అంగీకరించింది.&lt;ref name=&quot;DmsRdf&quot; /&gt;
[[File:Chaudhary_Mahendra_Singh_Tikait.jpg|thumb|తన గ్రామంలో రైతులతో కలిసి కూర్చున్న మహేంద్ర సింగ్ తికాయత్]]

=== లక్నో, 1992 ===
₹10,000 వరకు రైతుల రుణాలను మాఫీ చేయాలనే తన డిమాండ్ సాధన కోసం 1992లో తికాయత్ తిరిగి లక్నో చేరుకుని నెల రోజుల పాటు సిట్-ఇన్ పంచాయతీ నిర్వహించారు. అదే సంవత్సరం, రైతుల నుండి సేకరించిన భూమికి అధిక పరిహారం కోరుతూ ఘజియాబాద్‌లో రైతుల భూ పరిహార ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించారు.&lt;ref name=&quot;DmsRdf&quot; /&gt;

=== బిజ్నోర్, 2008 - మాయావతిపై వ్యాఖ్యలు ===
తికాయత్ పలు సందర్భాల్లో అరెస్టయ్యారు. 2008 మార్చి 30న [[బిజ్నోర్]]‌లో జరిగిన ఒక ర్యాలీలో అప్పటి ఉత్తరప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి [[మాయావతి]]పై కులపరమైన వ్యాఖ్యలు చేశారనే ఆరోపణలతో 2008 ఏప్రిల్ 2న చివరిసారిగా అరెస్టయ్యారు. ఆయనను అరెస్టు చేయడానికి ఆయన గ్రామం చుట్టూ 6,000 మంది సాయుధ పోలీసుల బృందం ముట్టడి వేయాల్సి వచ్చింది. ముఖ్యమంత్రికి క్షమాపణలు చెప్పిన తర్వాతే ఆయనను విడుదల చేశారు.&lt;ref name=&quot;DmsRdf&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=News, Breaking News, Latest News, News Headlines, Live News, Today News CNN-News18|url=http://www.ibnlive.com/news/tikait-arrested--calling-maya-names-was-a-mistake/62478-3.html|access-date=5 September 2021|website=News18|language=en-US|archive-date=7 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080607221821/http://www.ibnlive.com/news/tikait-arrested--calling-maya-names-was-a-mistake/62478-3.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఆయన మరణానంతరం, ఒక సంతాప సందేశంలో మాయావతి తికాయత్‌ను &quot;రైతుల నిజమైన, నిబద్ధత కలిగిన నాయకుడు&quot; అని అభివర్ణించారు.&lt;ref name=&quot;DmsRdf&quot; /&gt;
[[File:Chaudhary Mahendra Singh Tikait protesting in the Red Fort.jpg|thumb|ఎర్రకోట వద్ద నిరసన తెలుపుతున్న చౌదరి మహేంద్ర సింగ్ తికాయత్.]]

== మరణం ==
2011 మే 15న [[ముజఫర్‌నగర్|ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని ముజఫర్‌నగర్‌]]లో ఎముకల క్యాన్సర్‌తో ఆయన మరణించారు. ఆయన వారసత్వాన్ని కుమారులు నరేష్, రాకేష్ తికాయత్ కొనసాగిస్తున్నారు. వీరు BKUలో చురుకుగా వ్యవహరిస్తున్నారు.&lt;ref name=&quot;DmsTOI&quot; /&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:తికాయత్, మహేంద్ర సింగ్}}
[[వర్గం:1935 జననాలు]]
[[వర్గం:2011 మరణాలు]]
[[వర్గం:ముజఫర్‌నగర్ జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ రైతులు]]
[[వర్గం:భారతీయ హిందువులు]]
[[వర్గం:భారతదేశంలో ఎముకల క్యాన్సర్‌తో మరణించినవారు]]
[[వర్గం:భారతీయ రైతు హక్కుల కార్యకర్తులు]]
[[వర్గం:జనతాదళ్ రాజకీయ నాయకులు]]</text>
      <sha1>59g5inzm3wdh0u2no8fv9tvngs9ey9s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957438</id>
      <parentid>4957437</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T03:37:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4957438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17968" sha1="jd9zz36dd87ch8pfk6f1a5bo2bc7iqu" xml:space="preserve">{{Short description|భారతీయ రైతు హక్కుల కార్యకర్త (1935 –2011)}}
{{Use Indian English|date=July 2026}}
{{Use dmy dates|date=July 2026}}
{{Infobox person
| name               = మహేంద్ర సింగ్ తికాయత్
| image              = Baba-Mahendra-Singh-Tikait.jpg
| caption            = 
| birth_date         = {{birth date|1935|10|6|df=yes}}
| birth_place        = [[సిసౌలి]], ఉత్తర ప్రదేశ్, బ్రిటిష్ ఇండియా
| death_date         = {{death date and age|2011|5|15|1935|10|6|df=yes}}
| death_place        = [[ముజఫర్‌నగర్]], ఉత్తర ప్రదేశ్, భారతదేశం
| other_names        = బాబా తికాయత్&lt;ref name=&quot;e288&quot;&gt;{{cite web | title=From Shamli protest in 1987 to Delhi borders now, Mahendra Singh Tikait's legacy lives on with diya, hookah | website=Deccan Herald | date=11 March 2021 | url=https://www.deccanherald.com/india/from-shamli-protest-in-1987-to-delhi-borders-now-mahendra-singh-tikaits-legacy-lives-on-with-diya-hookah-960671.html | access-date=28 May 2025}}&lt;/ref&gt;
| occupation         = రైతు హక్కుల కార్యకర్త
| known_for          = 
| organization       = [[భారతీయ కిసాన్ యూనియన్]]
| spouse             = బల్జోరి దేవి&lt;ref name=&quot;o267&quot;&gt;{{cite web | title=12th death anniversary of Mahendra Singh Tikait | website=Hindustan Times | date=15 May 2023 | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/mahendra-singh-tikait-12th-death-anniversary-bharatiya-kisan-union-farmer-leader-101684124372018.html | access-date=28 May 2025}}&lt;/ref&gt;
| children           = 6; [[రాకేష్ తికాయత్]]తో సహా
| parents            = 
}}

'''మహేంద్ర సింగ్ టికాయట్''' (6 అక్టోబర్ 1935 - 15 మే 2011) ఒక భారతీయ రైతు నాయకుడు, కార్యకర్త, భారతదేశంలో రైతుల హక్కుల కోసం పోరాడే సంస్థ అయిన [[భారతీయ కిసాన్ యూనియన్]] (BKU) అధ్యక్షుడు.&lt;ref name=&quot;DmsTG&quot;&gt;{{cite news |date=15 May 2011 |title='Messiah' for farmers who laid siege to capital |url=http://www.telegraphindia.com/1110516/jsp/frontpage/story_13987687.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150529113416/http://www.telegraphindia.com/1110516/jsp/frontpage/story_13987687.jsp |archive-date=29 May 2015 |accessdate=29 May 2015 |work=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]}}&lt;/ref&gt; పంటలకు సరసమైన ధరలు, రుణమాఫీ, మెరుగైన వ్యవసాయ విధానాలను డిమాండ్ చేస్తూ, ముఖ్యంగా పశ్చిమ [[ఉత్తర ప్రదేశ్|ఉత్తర ప్రదేశ్లో]] అనేక భారీ రైతు ఉద్యమాలకు నాయకత్వం వహించిన తికాయత్ భారతీయ వ్యవసాయ చరిత్రలో ఒక విశిష్ట వ్యక్తిగా ఎదిగారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 May 2023 |title=12th death anniversary of Mahendra Singh Tikait {{!}} 5 things to know about ex-BKU chief |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/mahendra-singh-tikait-12th-death-anniversary-bharatiya-kisan-union-farmer-leader-101684124372018.html |access-date=28 May 2025 |website=[[Hindustan Times]] |quote=దేశం చూసిన అత్యంత గొప్ప రైతు నాయకులలో ఒకరైన మహేంద్ర సింగ్ తికాయత్ పన్నెండవ వర్ధంతి సోమవారం. 1935 అక్టోబర్ 6న ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని సిసౌలీలో జన్మించిన తికాయత్ ఎముకల క్యాన్సర్‌తో సుదీర్ఘకాలం పోరాడి 2011 మే 15న కన్నుమూశారు.}}&lt;/ref&gt; బాబా తికాయత్ అనే ముద్దుపేరు ఉన్న ఆయన, ఉత్తర భారతదేశంలోని జాట్ సామాజికవర్గ నాయకత్వంలో ప్రముఖ పాత్ర పోషించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=From Shamli protest in 1987 to Delhi borders now, Mahendra Singh Tikait's legacy lives on with diya, hookah |url=https://www.deccanherald.com/india/from-shamli-protest-in-1987-to-delhi-borders-now-mahendra-singh-tikaits-legacy-lives-on-with-diya-hookah-960671.html |access-date=28 May 2025 |website=Deccan Herald |language=en}} “షామ్లీలోని పవర్‌హౌస్ వెలుపల జరిగిన ఆందోళన కొద్దికాలానికే మూడు లక్షల మందికి పైగా రైతులతో బలపడింది. ఈ ప్రాంతంలో అత్యంత శక్తివంతమైన రైతు నాయకుడిగా ''''బాబా తికాయత్'''&lt;nowiki/&gt;'ను నిలబెట్టింది”&lt;/ref&gt; ఆయన బాలియన్ ఖాప్ చౌదరి (పెద్ద) కూడా వ్యవహరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=2 powerful farmer families in west U.P. bury the hatchet after 20 yrs |url=https://www.hindustantimes.com/cities/lucknow-news/2-powerful-farmer-families-in-west-u-p-bury-the-hatchet-after-20-yrs-101704825441488.html |access-date=28 May 2025 |work=Hindustan Times |quote=2011లో తండ్రి మహేంద్ర సింగ్ తికాయత్ మరణానంతరం నరేష్ తికాయత్ బాలియన్ ఖాప్‌కు చౌదరి అయ్యారు.}}&lt;/ref&gt;

== తొలి జీవితం ==
టికాయట్ ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని సిసౌలిలో జన్మించారు. ఉత్తర భారతదేశం అంతటా రైతులను సమీకరించడంలో, ముఖ్యంగా [[న్యూఢిల్లీ]]లో జరిగిన ''1988 బోట్ క్లబ్ ర్యాలీ'' ద్వారా ఆయన కీలక పాత్ర పోషించారు.&lt;ref name=&quot;indianexpress.com&quot;&gt;{{Cite web |date=6 December 2020 |title=Thirty-two winters ago, the hookah, the hukumat |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/farmers-protest-mahendra-singh-tikait-rajiv-gandhi-7093241/ |access-date=28 May 2025 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jain |first=Praveen |date=9 December 2020 |title=Farmers with tractors, hookahs &amp; chaupar — rare photos of protests at Delhi's Boat Club |url=https://theprint.in/in-pictures/farmers-with-tractors-hookahs-chaupar-rare-photos-of-protests-at-delhis-boat-club/562958/ |access-date=28 May 2025 |website=ThePrint |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== కెరీర్ ==
రైతులకు విద్యుత్ బిల్లులు మాఫీ చేయాలని డిమాండ్ చేస్తూ 1987లో [[ముజఫర్‌నగర్]]‌లో ఒక ప్రచారాన్ని నిర్వహించినప్పుడు తికాయత్ తొలిసారిగా ఒక ముఖ్యమైన వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందారు.&lt;ref name=&quot;DmsRdf&quot;&gt;{{cite news |last=Pradhan |first=Sharat |date=15 May 2011 |title=Tikait was the strongest voice for farmers in N India |url=http://www.rediff.com/news/report/tikait-was-the-strongest-voice-for-farmers-in-n-india/20110515.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517010334/https://www.rediff.com/news/report/tikait-was-the-strongest-voice-for-farmers-in-n-india/20110515.htm |archive-date=17 May 2011 |accessdate=29 May 2015 |work=Rediff}}&lt;/ref&gt;

=== 1988 బోట్ క్లబ్ ర్యాలీ ===
1988 అక్టోబరులో, టికాయట్ [[న్యూఢిల్లీ]]లో బోట్ క్లబ్ ర్యాలీకి నాయకత్వం వహించారు. ఇది ఆయన కెరీర్‌లో, భారతీయ రైతు ఉద్యమ చరిత్రలో ఒక మైలురాయి లాంటి సంఘటన. [[భారతీయ కిసాన్ యూనియన్]] (BKU) అధ్యక్షుడిగా, ప్రధానంగా పశ్చిమ [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] నుండి దాదాపు 500,000 మంది రైతులను సమీకరించి, పార్లమెంటు సమీపంలోని బోట్ క్లబ్ లాన్స్‌లో నిరసన చేపట్టారు. అక్టోబర్ 25 నుండి 31 వరకు విజయ్ చౌక్ నుండి [[ఇండియా గేట్]] వరకు ఉన్న ప్రాంతమంతటినీ ఆక్రమించారు. 35-అంశాల చార్టర్‌తో కూడిన ఈ ర్యాలీలో చెరకుకు అధిక ధరలు చెల్లించాలని, నీటి, విద్యుత్ బకాయిలను మాఫీ చేయాలని, సుంకాల రాయితీలు కల్పించాలని డిమాండ్ చేశారు.&lt;ref name=&quot;SCTG&quot;&gt;{{cite news |date=20 November 2009 |title=Sugar siege melts Delhi Unceasing tide of farmers forces price review |url=http://www.telegraphindia.com/1091120/jsp/frontpage/story_11764015.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150529114741/http://www.telegraphindia.com/1091120/jsp/frontpage/story_11764015.jsp |archive-date=29 May 2015 |accessdate=29 May 2015 |work=The Telegraph}}&lt;/ref&gt; రైతులు చలిమంటలు, గేదెలు, సాంప్రదాయ వస్తువులతో గ్రామీణ జీవనాన్ని ప్రదర్శిస్తూ శక్తివంతమైన దృశ్య ప్రభావాన్ని సృష్టించారు. ఇద్దరు రైతుల ప్రాణాలు తీసిన లోనీ సరిహద్దులో పోలీసుల కాల్పులతో సహా, ప్రభుత్వం నుండి మొదట్లో వ్యతిరేకత ఎదురైనప్పటికీ, తికాయత్ నాయకత్వం ఈ వారం రోజుల నిరసనను నిలబెట్టింది. చివరికి రాజీవ్ గాంధీ ప్రభుత్వం వెనక్కి తగ్గింది. [[1989 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1989 సార్వత్రిక ఎన్నికలకు]] ముందు [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] ముఖ్యమంత్రి ఎన్ డి తివారీ ఒక ఒప్పందంపై సంతకం చేస్తూ, యుటిలిటీ బిల్లుల మాఫీ, పంటలకు అధిక ధరలు లాంటి కీలక డిమాండ్లను అంగీకరించారు.&lt;ref name=&quot;indianexpress.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DmsTOI&quot;&gt;{{cite news |date=16 May 2011 |title=Tikait, farmer leader who laid siege to Delhi, dead |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Tikait-farmer-leader-who-laid-siege-to-Delhi-dead/articleshow/8353773.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024233511/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-16/india/29548242_1_delhi-s-boat-club-sisauli-mahendra-singh-tikait |archive-date=24 October 2012 |accessdate=29 May 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
[[File:A Bhartiya Kisan Union delegation led by Shri Mahendra Singh Tikait is calling on the Prime Minister, Dr. Manmohan Singh, in New Delhi on September 12, 2007.jpg|thumb|న్యూఢిల్లీలో ప్రధాన మంత్రి డాక్టర్ మన్మోహన్ సింగ్‌ను కలుస్తున్న శ్రీ మహేంద్ర సింగ్ తికాయత్ నేతృత్వంలోని భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ బృందం.]]

=== లక్నో, 1990 ===
1990 జూలైలో, చెరకుకు అధిక ధరలు చెల్లించాలనే రైతుల డిమాండ్‌ను, విద్యుత్ బకాయిలలో భారీ రాయితీలను అంగీకరించాలని ఉత్తరప్రదేశ్ ప్రభుత్వాన్ని కోరుతూ తికాయత్ రెండు లక్షలకు పైగా రైతులతో [[లక్నో]]లో నిరసన చేపట్టారు. అప్పటి [[జనతాదళ్]] అధీనంలోని ప్రభుత్వం ఈ డిమాండ్లను అంగీకరించింది.&lt;ref name=&quot;DmsRdf&quot; /&gt;
[[File:Chaudhary_Mahendra_Singh_Tikait.jpg|thumb|తన గ్రామంలో రైతులతో కలిసి కూర్చున్న మహేంద్ర సింగ్ తికాయత్]]

=== లక్నో, 1992 ===
₹10,000 వరకు రైతుల రుణాలను మాఫీ చేయాలనే తన డిమాండ్ సాధన కోసం 1992లో తికాయత్ తిరిగి లక్నో చేరుకుని నెల రోజుల పాటు సిట్-ఇన్ పంచాయతీ నిర్వహించారు. అదే సంవత్సరం, రైతుల నుండి సేకరించిన భూమికి అధిక పరిహారం కోరుతూ ఘజియాబాద్‌లో రైతుల భూ పరిహార ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించారు.&lt;ref name=&quot;DmsRdf&quot; /&gt;

=== బిజ్నోర్, 2008 - మాయావతిపై వ్యాఖ్యలు ===
తికాయత్ పలు సందర్భాల్లో అరెస్టయ్యారు. 2008 మార్చి 30న [[బిజ్నోర్]]‌లో జరిగిన ఒక ర్యాలీలో అప్పటి ఉత్తరప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి [[మాయావతి]]పై కులపరమైన వ్యాఖ్యలు చేశారనే ఆరోపణలతో 2008 ఏప్రిల్ 2న చివరిసారిగా అరెస్టయ్యారు. ఆయనను అరెస్టు చేయడానికి ఆయన గ్రామం చుట్టూ 6,000 మంది సాయుధ పోలీసుల బృందం ముట్టడి వేయాల్సి వచ్చింది. ముఖ్యమంత్రికి క్షమాపణలు చెప్పిన తర్వాతే ఆయనను విడుదల చేశారు.&lt;ref name=&quot;DmsRdf&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=News, Breaking News, Latest News, News Headlines, Live News, Today News CNN-News18|url=http://www.ibnlive.com/news/tikait-arrested--calling-maya-names-was-a-mistake/62478-3.html|access-date=5 September 2021|website=News18|language=en-US|archive-date=7 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080607221821/http://www.ibnlive.com/news/tikait-arrested--calling-maya-names-was-a-mistake/62478-3.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఆయన మరణానంతరం, ఒక సంతాప సందేశంలో మాయావతి తికాయత్‌ను &quot;రైతుల నిజమైన, నిబద్ధత కలిగిన నాయకుడు&quot; అని అభివర్ణించారు.&lt;ref name=&quot;DmsRdf&quot; /&gt;
[[File:Chaudhary Mahendra Singh Tikait protesting in the Red Fort.jpg|thumb|ఎర్రకోట వద్ద నిరసన తెలుపుతున్న చౌదరి మహేంద్ర సింగ్ తికాయత్.]]

== మరణం ==
2011 మే 15న [[ముజఫర్‌నగర్|ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని ముజఫర్‌నగర్‌]]లో ఎముకల క్యాన్సర్‌తో ఆయన మరణించారు. ఆయన వారసత్వాన్ని కుమారులు నరేష్, రాకేష్ తికాయత్ కొనసాగిస్తున్నారు. వీరు BKUలో చురుకుగా వ్యవహరిస్తున్నారు.&lt;ref name=&quot;DmsTOI&quot; /&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:తికాయత్, మహేంద్ర సింగ్}}
[[వర్గం:1935 జననాలు]]
[[వర్గం:2011 మరణాలు]]
[[వర్గం:ముజఫర్‌నగర్ జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ రైతులు]]
[[వర్గం:భారతీయ హిందువులు]]
[[వర్గం:భారతదేశంలో ఎముకల క్యాన్సర్‌తో మరణించినవారు]]
[[వర్గం:భారతీయ రైతు హక్కుల కార్యకర్తులు]]
[[వర్గం:జనతాదళ్ రాజకీయ నాయకులు]]</text>
      <sha1>jd9zz36dd87ch8pfk6f1a5bo2bc7iqu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Jonnada ramesh</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509581</id>
    <revision>
      <id>4957440</id>
      <timestamp>2026-09-14T03:48:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4957440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10353" sha1="owvaboohj803tfpmt0bdq593w4wa144" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Jonnada ramesh గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Jonnada ramesh గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 03:48, 14 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>owvaboohj803tfpmt0bdq593w4wa144</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:రవి చంద్ర కొమ్మన</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509582</id>
    <revision>
      <id>4957441</id>
      <timestamp>2026-09-14T03:49:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4957441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10413" sha1="lm9h8n2cbz503c3pfz8gkq9t2bi7yvb" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;రవి చంద్ర కొమ్మన గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
రవి చంద్ర కొమ్మన గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 03:49, 14 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>lm9h8n2cbz503c3pfz8gkq9t2bi7yvb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ప్రపంచ సంగీతం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509583</id>
    <revision>
      <id>4957442</id>
      <timestamp>2026-09-14T04:03:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1372840129|World music]]&quot; పేజీని అనువదించి సృష్టించారు</comment>
      <origin>4957442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27463" sha1="87szmnxkntpkom4j1p5ebe4ku3uqogs" xml:space="preserve">
{{Infobox music genre
| name              = World music
| stylistic_origins = 
| cultural_origins  = [[Indigenous music]] worldwide
| derivatives       = [[Folktronica]]
| subgenrelist      = List of folk music traditions
| subgenres         = * World fusion
* ethnic fusion
* global fusion
| fusiongenres      = {{hlist|[[Worldbeat]]|[[ethno jazz]]}}
| regional_scenes   = *[[Contemporary folk music|North America and Europe]]
**[[Turbo-folk|Balkans]]
}}
'''ప్రపంచ సంగీతం''' అనేది ఆంగ్లేతర భాషలు మాట్లాడే దేశాల సంగీత శైలులను సూచించే ఒక ఆంగ్ల పదం. ఇందులో పాక్షిక-సాంప్రదాయ, అంతర-సాంస్కృతిక, [[జానపద సంగీతం|సాంప్రదాయ సంగీతం]] కూడా చేరి ఉంటాయి. ఒక సంగీత వర్గంగా ప్రపంచ సంగీతం విస్తృత స్వభావం, స్థితిస్థాపకత సార్వత్రిక నిర్వచనానికి ఆటంకాలు కలిగిస్తాయి, కానీ సాంస్కృతికంగా విలక్షణమైన వాటిపై ఆసక్తి అనే దాని నైతికత, ఈ శైలిని &quot;బయటి నుండి వచ్చిన స్థానిక సంగీతం&quot; అని ''రూట్స్'' పత్రిక వర్ణించడంలో ఇమిడి ఉంది.  &lt;ref name=&quot;Blumenfeld&quot;&gt;{{Cite web|last=Blumenfeld|first=Hugh|author-link=Hugh Blumenfeld|date=2000-06-14|title=Folk Music 101: Part I: What Is Folk Music – Folk Music|url=http://www.balladtree.com/folk101/001a_def.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20020627030600/http://www.balladtree.com/folk101/001a_def.htm|archive-date=2002-06-27|access-date=2017-02-08|website=The Ballad Tree}}&lt;/ref&gt;

ప్రపంచ సంగీతానికి అనేక విరుద్ధమైన నిర్వచనాలు ఉన్నాయి. &quot;ఉత్తర అమెరికా లేదా బ్రిటిష్ [[పాప్ మ్యూజిక్|పాప్]], [[జానపద సంగీతం|జానపద]] సంప్రదాయాలను&quot; &lt;ref&gt;Discover music: [https://www.allmusic.com/genre/international-ma0000002660 &quot;International&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200904143520/https://www.allmusic.com/genre/international-ma0000002660|date=2020-09-04}}. ''[[RhythmOne]]''. Retrieved 2020-09-04.&lt;/ref&gt; అనుసరించని సంగీతానికి యూరప్, ఉత్తర అమెరికాలోని సంగీత పరిశ్రమలు &quot;ప్రపంచ సంగీతం&quot; అనే పదాన్ని ఇచ్చాయి. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9901EED8163EF930A35753C1A96F958260,|title=Crossing Music's Borders in Search of Identity; 'I Hate World Music'|last=Byrne|first=David|date=3 October 1999|work=The New York Times|access-date=15 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20110415034428/http://www.davidbyrne.com/news/press/articles/I_hate_world_music_1999.php|archive-date=15 April 2011|language=en|author-link=David Byrne}}&lt;/ref&gt; 1980లలో పాశ్చాత్యేతర సాంప్రదాయ సంగీతానికి మార్కెటింగ్ వర్గంగా ఈ పదం ప్రాచుర్యం పొందింది. &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Aesthetics of the Global Imagination: Reflections on World Music in the 1990s|last=Erlmann, Veit|work=Public Culture|year=1996|issue=3|volume=8|pages=467–488}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Western Music and Its Others: Difference, Representation, and Appropriation in Music|last=Frith, Simon|publisher=University of California Press|year=2000|editor-last=Born and Hesmondhalgh|chapter=The Discourse of World Music}}&lt;/ref&gt; ఇది ఎత్నిక్ ఫ్యూజన్ ( క్లానాడ్, రై కూడర్, ఎన్యా ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ethnic fusion Music|url=https://www.allmusic.com/explore/style/ethnic-fusion-d224|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120429235433/http://www.allmusic.com/explore/style/ethnic-fusion-d224|archive-date=2012-04-29|access-date=2020-04-16|website=[[AllMusic]]}}&lt;/ref&gt;, వరల్డ్‌బీట్ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Worldbeat|url=https://www.allmusic.com/explore/style/worldbeat-d248|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120503101554/http://www.allmusic.com/explore/style/worldbeat-d248|archive-date=2012-05-03|access-date=2020-04-16|website=[[AllMusic]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;nationalgeographic1&quot;&gt;{{Cite web|title=World Fusion Music|url=http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/genre/content.genre/world_fusion_800/en_US#contents_top|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314022819/http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/genre/content.genre/world_fusion_800/en_US#contents_top|archive-date=2012-03-14|publisher=Worldmusic.nationalgeographic.com}}&lt;/ref&gt; వంటి ఉపజాతులను చేర్చడానికి పెరిగింది.

ప్రపంచ సంగీతానికి అనేక విరుద్ధమైన నిర్వచనాలు ఉన్నాయి. &quot;ఉత్తర అమెరికా లేదా బ్రిటిష్ [[పాప్ మ్యూజిక్|పాప్]], [[జానపద సంగీతం|జానపద]] సంప్రదాయాలను&quot; &lt;ref&gt;Discover music: [https://www.allmusic.com/genre/international-ma0000002660 &quot;International&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200904143520/https://www.allmusic.com/genre/international-ma0000002660|date=2020-09-04}}. ''[[RhythmOne]]''. Retrieved 2020-09-04.&lt;/ref&gt; అనుసరించని సంగీతానికి యూరప్, ఉత్తర అమెరికాలోని సంగీత పరిశ్రమలు &quot;ప్రపంచ సంగీతం&quot; అనే పదాన్ని ఇచ్చాయి. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9901EED8163EF930A35753C1A96F958260,|title=Crossing Music's Borders in Search of Identity; 'I Hate World Music'|last=Byrne|first=David|date=3 October 1999|work=The New York Times|access-date=15 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20110415034428/http://www.davidbyrne.com/news/press/articles/I_hate_world_music_1999.php|archive-date=15 April 2011|language=en|author-link=David Byrne}}&lt;/ref&gt; 1980లలో పాశ్చాత్యేతర సాంప్రదాయ సంగీతానికి మార్కెటింగ్ వర్గంగా ఈ పదం ప్రాచుర్యం పొందింది. &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Aesthetics of the Global Imagination: Reflections on World Music in the 1990s|last=Erlmann, Veit|work=Public Culture|year=1996|issue=3|volume=8|pages=467–488}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Western Music and Its Others: Difference, Representation, and Appropriation in Music|last=Frith, Simon|publisher=University of California Press|year=2000|editor-last=Born and Hesmondhalgh|chapter=The Discourse of World Music}}&lt;/ref&gt; ఇది ఎత్నిక్ ఫ్యూజన్ ( క్లానాడ్, రై కూడర్, ఎన్యా ) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ethnic fusion Music|url=https://www.allmusic.com/explore/style/ethnic-fusion-d224|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120429235433/http://www.allmusic.com/explore/style/ethnic-fusion-d224|archive-date=2012-04-29|access-date=2020-04-16|website=[[AllMusic]]}}&lt;/ref&gt;, వరల్డ్‌బీట్ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Worldbeat|url=https://www.allmusic.com/explore/style/worldbeat-d248|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120503101554/http://www.allmusic.com/explore/style/worldbeat-d248|archive-date=2012-05-03|access-date=2020-04-16|website=[[AllMusic]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;nationalgeographic1&quot; /&gt; వంటి ఉపజాతులను చేర్చడానికి పెరిగింది.

== పదశాస్త్రం ==
&quot;ప్రపంచ సంగీతం&quot; అనే పదాన్ని జాతి సంగీత శాస్త్రవేత్త రాబర్ట్ ఇ. బ్రౌన్ సృష్టించారు. ఆయన 1960ల ప్రారంభంలో [[కనెటికట్|కనెక్టికట్‌లోని]] వెస్లియన్ విశ్వవిద్యాలయంలో ఈ పదాన్ని రూపొందించారు, అక్కడ ఆయన ఈ విభాగంలో అండర్ గ్రాడ్యుయేట్ నుండి [[డాక్టరేట్|డాక్టోరల్]] వరకు కార్యక్రమాలను అభివృద్ధి చేశారు. అభ్యాస ప్రక్రియను మెరుగుపరచడానికి (జాన్ హిల్), అతను ఆఫ్రికా, ఆసియా నుండి డజనుకు పైగా సందర్శక ప్రదర్శకులను ఆహ్వానించి, ప్రపంచ సంగీత కచేరీల శ్రేణిని ప్రారంభించాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Williams|first=Jack|title=Robert E. Brown brought world music to San Diego schools &amp;#124; The San Diego Union-Tribune|url=http://www.signonsandiego.com/uniontrib/20051211/news_lz1j11brown.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20151022235059/http://legacy.utsandiego.com/uniontrib/20051211/news_lz1j11brown.html|archive-date=2015-10-22|access-date=2010-04-24|publisher=Signonsandiego.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|date=1991-09-23|title=World Music and Ethnomusicology|url=http://www.ethnomusic.ucla.edu/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1267:world-music-and-ethnomusicology&amp;catid=93&amp;Itemid=226|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002205838/http://www.ethnomusic.ucla.edu/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1267:world-music-and-ethnomusicology&amp;catid=93&amp;Itemid=226|archive-date=2013-10-02|access-date=2013-04-22|publisher=Ethnomusic.ucla.edu}}&lt;/ref&gt; ఈ పదం 1980లలో మీడియా, సంగీత పరిశ్రమలో మార్కెటింగ్/వర్గీకరణ సాధనంగా వాడుకలోకి వచ్చింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=December 1994|title=What Is World Music?|url=http://www.people.iup.edu/rahkonen/Ethno/Readings/WorldMusic.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020001704/https://www.people.iup.edu/rahkonen/Ethno/Readings/WorldMusic.htm|archive-date=2020-10-20|access-date=2014-10-27|publisher=people.iup.edu}}&lt;/ref&gt;

== ఫారమ్‌లు ==
[[File:Delhi_2_Dublin_in_2012.jpg|ఎడమ|thumb|260x260px| 2012లో ఢిల్లీ 2 డబ్లిన్]]
ప్రపంచ సంగీతంలోని జనాదరణ పొందిన రూపాల ఉదాహరణలలో వివిధ రకాల ఐరోపా యేతర శాస్త్రీయ సంగీతం (ఉదా. [[హాన్ చైనీస్|చైనీస్]] గుఝెంగ్ సంగీతం, [[భారతదేశం|భారతీయ]] [[రాగం|రాగ]] సంగీతం, టిబెటన్ శ్లోకాలు ), తూర్పు ఐరోపా జానపద సంగీతం (ఉదా. [[బాల్కన్లు|బాల్కన్ల]] గ్రామ సంగీతం, బల్గేరియన్ స్వరాల రహస్యం ), నార్డిక్ జానపద సంగీతం, లాటిన్ సంగీతం, ఇండోనేషియా సంగీతం, [[మధ్యప్రాచ్యం]], [[ఆఫ్రికా]], [[ఆసియా]], [[ఓషియానియా]], [[మధ్య అమెరికా|మధ్య]], [[దక్షిణ అమెరికా|దక్షిణ అమెరికాలకు]] చెందిన అనేక రకాల జానపద, గిరిజన సంగీతం ఉన్నాయి.
[[File:Alan_Stivell_-_Jeudis_du_port_2013.jpg|కుడి|thumb|230x230px| 2013లో బ్రెస్ట్ ( బ్రిటనీ )లో జరిగిన సంగీత కచేరీలో అలాన్ స్టివెల్]]
ప్రపంచ సంగీతం అనే విస్తృత వర్గంలో విభిన్న భౌగోళిక ప్రాంతాలకు చెందిన వివిక్త జాతి సంగీత రూపాలు ఉంటాయి. ఈ విభిన్నమైన జాతి సంగీత రీతులను వాటి దేశీయ మూలాల కారణంగా సాధారణంగా ఒకే వర్గంలో చేర్చుతారు. 20వ శతాబ్దంలో, ధ్వని రికార్డింగ్ ఆవిష్కరణ, తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన అంతర్జాతీయ విమాన ప్రయాణం, కళాకారులు, సాధారణ ప్రజల మధ్య ప్రపంచవ్యాప్త సమాచార మార్పిడికి లభించిన సమాన అవకాశాలు &quot; క్రాస్ఓవర్ &quot; సంగీతం అని పిలువబడే ఒక సంబంధిత దృగ్విషయానికి దారితీశాయి. విభిన్న సంస్కృతులు, ప్రాంతాలకు చెందిన సంగీతకారులు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న రికార్డ్ చేయబడిన సంగీతాన్ని సులభంగా పొందగలుగుతారు, ఇతర సంస్కృతుల నుండి వచ్చే సంగీతకారులను చూడగలుగుతారు, వినగలుగుతారు, తమ సొంత సంగీతాన్ని ప్రదర్శించడానికి ఇతర దేశాలను సందర్శించగలుగుతారు, తద్వారా శైలీపరమైన ప్రభావాల సమ్మేళనం ఏర్పడుతుంది. కమ్యూనికేషన్ టెక్నాలజీ అంతగా ప్రాచుర్యం లేని సంగీత రూపాలకు ఎక్కువ ప్రాప్యతను కల్పిస్తున్నప్పటికీ, వాణిజ్యీకరణ ఒత్తిళ్లు సంగీతంలో ఏకరూపత పెరగడం, ప్రాంతీయ గుర్తింపులు మసకబారడం, సాంప్రదాయ స్థానిక సంగీత తయారీ పద్ధతులు క్రమంగా అంతరించిపోయే ప్రమాదాన్ని కూడా కలిగిస్తున్నాయి. 

=== ప్రపంచ సంలీనం ===
'''వరల్డ్ ఫ్యూజన్''' అనే ఉపశైలి, కేవలం పాశ్చాత్య జాజ్ ఫ్యూజన్ అంశాలను వరల్డ్ మ్యూజిక్‌తో కలపడాన్ని మాత్రమే సూచిస్తుందని తరచుగా పొరపాటుగా భావిస్తారు. అటువంటి హైబ్రిడ్ వ్యక్తీకరణ సులభంగా వరల్డ్ ఫ్యూజన్ వర్గంలోకి వచ్చినప్పటికీ, వరల్డ్ ఫ్యూజన్ అనే పదంలోని &quot;ఫ్యూజన్&quot; అనే ప్రత్యయం జాజ్ ఫ్యూజన్ అని అర్థం చేసుకోకూడదు. పాశ్చాత్య జాజ్‌ను ప్రపంచ సంగీతం బలమైన అంశాలతో కలిపి మరింత ఖచ్చితంగా ''ప్రపంచ ఫ్యూజన్ జాజ్'', &lt;ref&gt;{{Cite web|title=World Fusion|url=https://www.allmusic.com/explore/style/world-fusion-d185|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120502084655/http://allmusic.com/explore/style/world-fusion-d185|archive-date=2012-05-02|access-date=2020-04-16|website=[[AllMusic]]}}&lt;/ref&gt; ''ఎత్నిక్ జాజ్'' లేదా ''పాశ్చాత్యేతర జాజ్'' అని పిలుస్తారు. వరల్డ్ ఫ్యూజన్, గ్లోబల్ ఫ్యూజన్ అనేవి ''వరల్డ్‌బీట్'' అనే జానర్ పదానికి దాదాపు పర్యాయపదాలు, ఇవి [[ప్రజా సంగీతం|జనాదరణ పొందిన సంగీతం]] ఉపజానర్‌లుగా పరిగణించబడినప్పటికీ, అవి ''వరల్డ్ మ్యూజిక్'' అనే మరింత సాధారణ పదం సార్వత్రిక వ్యక్తీకరణలను కూడా సూచించవచ్చు. &lt;ref name=&quot;nationalgeographic1&quot; /&gt; 1970లు, 1980లలో, [[జాజ్|జాజ్ సంగీత]] శైలిలో ఫ్యూజన్ అంటే జాజ్, రాక్ సంగీతం కలయిక అని అర్థం, ఈ తప్పుదారి పట్టించే భావన అక్కడే పాతుకుపోయింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Fusion|url=https://www.allmusic.com/explore/style/d299|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120219122445/http://www.allmusic.com/explore/style/d299|archive-date=2012-02-19|access-date=2020-04-16|website=[[AllMusic]]}}&lt;/ref&gt;

== పూర్వగాములు ==
మిల్లీ స్మాల్ 1964లో &quot; మై బాయ్ లాలిపాప్ &quot;ను విడుదల చేసింది. స్మాల్ వెర్షన్ హిట్ అయ్యింది, UK సింగిల్స్ చార్ట్ &lt;ref name=&quot;British Hit Singles &amp; Albums&quot;&gt;{{Cite book|title=British Hit Singles &amp; Albums|last=Roberts|first=David|publisher=Guinness World Records Limited|year=2006|isbn=1-904994-10-5|edition=19th|location=London|page=367}}&lt;/ref&gt;, US &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mw3Q&quot;&gt;బిల్బోర్డ్&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; హాట్ 100 రెండింటిలోనూ 2వ స్థానానికి చేరుకుంది. 1960వ దశకంలో, మిరియం మాకేబా, హ్యూ మాసెకెలా అమెరికాలో ప్రజాదరణ పొందిన పాటలను అందించారు. 1969లో భారతీయ సంగీత విద్వాంసుడు [[పండిట్ రవిశంకర్|రవిశంకర్]] వుడ్‌స్టాక్ ఉత్సవంలో [[సితార్]] వాయించాడు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ravi Shankar Live At Woodstock 1969 {{!}} The Real Woodstock Story|url=http://www.woodstockstory.com/ravishankar.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812021709/https://www.woodstockstory.com/ravishankar.html|archive-date=2021-08-12|access-date=2021-08-25|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

1970లలో, మను దిబాంగో ఫంకీ ట్రాక్ &quot; సోల్ మకోస్సా &quot; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Soul Makossa - Manu Dibango {{!}} Songs, Reviews, Credits|url=https://www.allmusic.com/album/soul-makossa-mw0000234058|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221114011027/https://www.allmusic.com/album/soul-makossa-mw0000234058|archive-date=2022-11-14|access-date=2021-08-25|website=[[AllMusic]]|language=en}}&lt;/ref&gt; (1972) హిట్ అయ్యింది, ఒసిబిసా &quot;సన్‌షైన్ డే&quot; (1976) ను విడుదల చేశారు. ఫెలా కుటీ ఆఫ్రోబీట్ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Home|url=https://felakuti.com/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220609145725/https://felakuti.com/|archive-date=9 June 2022|access-date=9 June 2022|website=Felakuti.com}}&lt;/ref&gt; సృష్టించారు, ఫెమి కుటీ, సీన్ కుటీ, టోనీ అలెన్ ఫెలా కుటీ ఫంకీ సంగీతాన్ని అనుసరించారు. జోస్ అల్బెర్టో &quot;ఎల్ కానరియో&quot;, రే సెపుల్వెడా, జానీ పచెకో, ఫానియా ఆల్-స్టార్స్, రే బారెట్టో, రూబెన్ బ్లేడ్స్, గిల్బెర్టో శాంటా రోసా, రాబర్టో రోనా, బాబీ వాలెంటిన్ , ఎడ్డీ హే పాల్మియర్, డెవలప్ చేసిన సల్సా సంగీతకారులు లాటిన్ సంగీతం . &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Latin Music Genre Overview|url=https://www.allmusic.com/genre/latin-ma0000002692|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210322164554/https://www.allmusic.com/genre/latin-ma0000002692|archive-date=2021-03-22|access-date=2021-08-25|website=[[AllMusic]]|language=en}}&lt;/ref&gt;

1979లో స్థాపకురాలైన సుసాన్ రాబిన్స్, శ్లోకాలు, నృత్యం, కథలు చెప్పడం, సంగీత ప్రదర్శనల ద్వారా ప్రపంచ జానపద సంప్రదాయాలకు ప్రాతినిధ్యం వహించేందుకు ప్రత్యేకంగా 'లిబానా' అనే అమెరికన్ బృందాన్ని స్థాపించారు. మొదట 25 మంది మహిళలతో ప్రారంభమైన ఈ బృందం, ప్రపంచవ్యాప్తంగా పర్యటించగల 6 మంది &quot;ప్రధాన&quot; సభ్యులకు కుదించబడింది, వీరందరూ అమెరికా, కెనడా, బల్గేరియా, భారతదేశం, గ్రీస్, మొరాకోలలో పర్యటించారు. &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|date=2024-03-02|title=LIBANA - About Libana|url=https://libana.com/about-libana|archive-url=https://web.archive.org/web/20240302031138/https://libana.com/about-libana|archive-date=March 2, 2024|access-date=August 9, 2024}}&lt;/ref&gt; లిబానా మధ్యధరా, బాల్కన్, మధ్యప్రాచ్యం, ఐరోపా, ఆఫ్రికా, ఆసియా, దక్షిణ అమెరికా వంటి విభిన్న సాంస్కృతిక వ్యక్తీకరణల సంగీతాన్ని ప్రదర్శించింది. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|date=2024-07-07|title=LibanaSingers.com - World Music A Cappella Group|url=https://www.singers.com/group/Libana/|archive-url=https://web.archive.org/web/20240707013810/https://www.singers.com/group/Libana/|archive-date=July 7, 2024|access-date=2024-08-09}}&lt;/ref&gt; లిబానా సంగీతకారులు గిటార్లు, హ్యామర్డ్ డల్సిమర్లు, ఊద్‌లు, బాగ్లమాలు, పాన్ ఫ్లూట్‌లు, చారంగోలు, జెంబేలు, దావుల్స్, ఫ్రేమ్ డ్రమ్స్, &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|last=Roberts|first=Lee B.|date=2015-04-29|title=Libana brings world music and dance to Prairie School|url=https://journaltimes.com/libana-brings-world-music-and-dance-to-prairie-school/article_b487bc30-4335-597a-95e5-61d5c0fae5e5.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20240809143931/https://journaltimes.com/libana-brings-world-music-and-dance-to-prairie-school/article_b487bc30-4335-597a-95e5-61d5c0fae5e5.html|archive-date=August 9, 2024|access-date=2024-08-09|website=Journal Times|language=en}}&lt;/ref&gt; డబుల్ బాస్, క్లారినెట్‌లు, డుంబెక్‌లు, అకార్డియన్‌లు, [[నగారా|నఖారేహ్‌ల]] వంటి వాయిద్యాలను ఉపయోగిస్తారు. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; వారు 2024 నాటికి కూడా చురుకుగా కొనసాగుతున్నారు.

బ్రెటన్ సంగీతకారుడు అలాన్ స్టివెల్ తన 1972 ఆల్బమ్ ''&lt;nowiki/&gt;'రెనైసాన్స్ ఆఫ్ ది సెల్టిక్ హార్ప్'తో'' సాంప్రదాయ [[జానపద సంగీతం]], ఆధునిక రాక్ సంగీతం, ప్రపంచ సంగీతం మధ్య సంబంధానికి మార్గదర్శకత్వం వహించాడు. &lt;ref&gt;Bruce Elder. All Music Guide, [http://www.answers.com/topic/renaissance-of-the-celtic-harp Renaissance of the Celtic harp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091111145423/http://www.answers.com/topic/renaissance-of-the-celtic-harp|date=2009-11-11}}. Retrieved 15 July 2009.&lt;/ref&gt; దాదాపు అదే సమయంలో, వెల్ష్ గాయకుడు-గేయరచయిత మీక్ స్టీవెన్స్ వెల్ష్ జానపద సంగీతాన్ని ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=3am Interview: FOLK MINORITY – AN INTERVIEW WITH MEIC STEVENS|url=http://www.3ammagazine.com/musicarchives/2003/feb/interview_meic_stevens.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150731191120/http://www.3ammagazine.com/musicarchives/2003/feb/interview_meic_stevens.html|archive-date=2015-07-31|access-date=2015-09-12|website=3ammagazine.com}}&lt;/ref&gt; పిబ్‌గార్న్, వెల్ష్ హార్ప్ వంటి సాంప్రదాయ వాయిద్యాలతో ఆధునిక వాయిద్యాల మేళవింపును కలిగి ఉన్న నవ-సాంప్రదాయ వెల్ష్ భాషా సంగీతాన్ని బాబ్ డెలిన్ ఎ'ర్ ఎబిల్లియన్ మరింత అభివృద్ధి చేశారు.


[[వర్గం:సంగీతం]]
[[వర్గం:సంగీత చరిత్ర]]
[[వర్గం:Webarchive template wayback links]]</text>
      <sha1>87szmnxkntpkom4j1p5ebe4ku3uqogs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>హరక్ సింగ్ రావత్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509584</id>
    <revision>
      <id>4957444</id>
      <timestamp>2026-09-14T04:23:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{Short description|భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు}} {{Use dmy dates|date=June 2017}} {{Use Indian English|date=June 2017}} {{Infobox officeholder | name          = డా. హరక్ సింగ్ రావత్ | image         = Harak Singh Rawat Ex Minister Uttarakhand.jpg | birth_date    = {{Birth date and age|1960|12|15|df=y}} | birth_place   = శ్రీనగర్, ఉత్తరాఖండ్|శ్రీన...'</comment>
      <origin>4957444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21995" sha1="trut2vu3zhqtcjv3v9wrv85qtr0xwn1" xml:space="preserve">{{Short description|భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు}}
{{Use dmy dates|date=June 2017}}
{{Use Indian English|date=June 2017}}
{{Infobox officeholder
| name          = డా. హరక్ సింగ్ రావత్
| image         = Harak Singh Rawat Ex Minister Uttarakhand.jpg
| birth_date    = {{Birth date and age|1960|12|15|df=y}}
| birth_place   = [[శ్రీనగర్, ఉత్తరాఖండ్|శ్రీనగర్]], [[ఉత్తరాఖండ్]], [[భారతదేశం]]
| office1       = [[ఉత్తరాఖండ్ ప్రభుత్వం|ఉత్తరాఖండ్ ప్రభుత్వంలో కేబినెట్ మంత్రి]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.businessworld.in/article/Cabinet-Minister-of-Uttarakhand-Dr-Harak-Singh-Rawat-inaugurates-50-bedded-make-shift-hospital-in-Kumbhmela2021/04-04-2021-385576/|title= Cabinet Minister Of Uttarakhand Dr Harak Singh Rawat Inaugurates 50 Bedded Make-Shift Hospital In Kumbh mela 2021|website= Business World|language=en |access-date=2021-04-04}}&lt;/ref&gt;
| term_start1   = మార్చి 2017
| term_end1     = జనవరి 2022
| 1blankname1   = ముఖ్యమంత్రి
| 1namedata1    = [[త్రివేంద్ర సింగ్ రావత్]]&lt;br&gt;[[తీరత్ సింగ్ రావత్]]&lt;br&gt;[[పుష్కర్ సింగ్ ధామి]]
| office2       = [[ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ|ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ సభ్యుడు]]
| constituency2 = [[కోట్‌ద్వార్ (ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం)|కోట్‌ద్వార్]]
| term_start2   = 2017
| term_end2     = జనవరి 2022
| other_party   = [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] {{small|(2017- 16 జనవరి 2022)}} ((1998 వరకు))
| party         = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] {{small|(1998- 2017, 2022-ప్రస్తుతం)}}
}}

'''డా. హరక్ సింగ్ రావత్''' (జననం 15 డిసెంబర్ 1960) భారతదేశంలోని [[ఉత్తరాఖండ్]] రాష్ట్రానికి చెందిన ప్రముఖ రాజకీయ నాయకుడు. 2022లో బీజేపీ నుంచి బహిష్కరణకు గురైన తర్వాత ఆయన [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]‌లో సభ్యుడిగా కొనసాగుతున్నారు.&lt;ref&gt;[http://legislativebodiesinindia.nic.in/States/uttranchal/lop.htm Dr. Harak Singh Rawat, M.L.A.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20120720173205/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-10/india/31142974_1_mlas-clp-leader-harish-rawat|title=Congress struggles to find chief minister in Uttarakhand}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Rawat booked in a Case|url=http://news.biharprabha.com/2014/02/uttarakhand-minister-Dr.-harak-singh-rawat-booked-in-molestation-case/|work=IANS|publisher=news.biharprabha.com|access-date=25 February 2014}}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 1991లో [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] సభ్యుడిగా [[పౌరీ]] నుండి అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో గెలిచి, [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలో అతి పిన్న వయస్కుడైన మంత్రిగా ఆయన గుర్తింపు పొందారు. రుద్రప్రయాగ్, లాన్స్‌డౌన్, కోట్‌ద్వార్ ప్రాంతాల నుంచి కూడా ఆయన ఎమ్మెల్యేగా గెలుపొందారు. రాష్ట్రంలో విశాలమైన ప్రాంతంలో విస్తృతమైన ప్రజాదరణ ఉన్న కొద్దిమంది నాయకులలో ఆయన ఒకరు. [[2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో]] [[గర్వాల్ (లోక్‌సభ నియోజకవర్గం)|గర్వాల్]] నుండి [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి ఓడిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/uttarakhand-assembly-elections-2022-Dr.-harak-singh-rawat-not-to-contest-state-polls-2315136|title= Dr. Harak Singh Rawat Not To Contest 2022 Uttarakhand Assembly Polls|website= NDTV|language=en |access-date=2020-10-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/watch-uttarakhand-minister-Dr.-harak-singh-rawat-fights-forest-fires-with-shrub-as-camera-rolls-2407470|title= Watch: Uttarakhand Minister Fights Forest Fire With Shrub As He's Filmed|website= NDTV|language=en |access-date=2021-04-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://newstrack.com/uttarakhand/uttarakhand-news-chief-minister-bjp-meeting-Dr.-harak-singh-rawat-dhan-singh-rawat-275025|title= उत्तराखंड में भाजपा की कमान किसे, सीएम तो कोई रावत ही बनेगा|website= News Track|language=hi |access-date=2021-07-03}}&lt;/ref&gt; 2022 ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ ఎన్నికలకు టిక్కెట్ అడుగుతున్న క్రమంలో పార్టీ వ్యతిరేక కార్యకలాపాలకు పాల్పడ్డారనే ఆరోపణలతో [[పుష్కర్ సింగ్ ధామి]] నేతృత్వంలోని క్యాబినెట్, బీజేపీ నుంచి ఆయనను బహిష్కరించారు. ఆ తర్వాత ఉత్తరాఖండ్ మాజీ సీఎం [[హరీష్ రావత్]] సమక్షంలో ఆయన కాంగ్రెస్‌లో చేరారు.

== తొలి జీవితం, విద్య ==

రావత్ 1984లో ఆర్ట్స్‌లో పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేషన్ పూర్తి చేశారు. 1996లో [[ఉత్తరాఖండ్]]‌లోని శ్రీనగర్‌లో ఉన్న [[హేమవతి నందన్ బహుగుణ గర్వాల్ విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి మిలిటరీ సైన్స్‌లో డాక్టర్ ఆఫ్ ఫిలాసఫీ (Ph.D) పట్టా పొందారు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://myneta.info/ls2014/candidate.php?candidate_id=8585|title= DR. HARAK SINGH RAWAT GARHWAL (UTTARAKHAND) information|publisher=myneta.info}}&lt;/ref&gt;

== వివాదాలు ==

కార్బెట్ టైగర్ రిజర్వ్‌లో వేలాది చెట్లను నరికి పర్యావరణానికి నష్టం కలిగించినందుకు రావత్‌తో పాటు డివిజనల్ ఫారెస్ట్ ఆఫీసర్ (DFO) కిషన్ చంద్‌ను భారత సుప్రీంకోర్టు బాధ్యులను చేసింది. &quot;చట్టాన్ని కించపరుస్తూ, వాణిజ్య ప్రయోజనాల కోసం అప్పటి అటవీ శాఖ మంత్రి, డీఎఫ్‌ఓ కిషన్ చంద్ పర్యాటక ప్రోత్సాహం పేరుతో భవనాలను నిర్మించడానికి భారీ స్థాయిలో అక్రమంగా చెట్లను నరికివేశారు&quot; అని కోర్టు పేర్కొంది. అటవీ ప్రాంతాన్ని పూర్వ స్థితికి తీసుకురావాలని, ఆ ఖర్చులను మంత్రి, డీఎఫ్‌ఓల నుంచి రాబట్టాలని సుప్రీంకోర్టు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాన్ని ఆదేశించింది.

డీఎఫ్‌ఓ కిషన్ చంద్‌పై గతంలో ఉన్న అవకతవకల ఆరోపణల కారణంగా ఆయనను సస్పెండ్ చేయాలని అటవీ శాఖ కార్యదర్శి సిఫార్సు చేసినప్పటికీ, దానికి విరుద్ధంగా పోస్టింగ్‌లు ఇచ్చి ఆయన్ని రావత్ రక్షించారని కూడా ఆరోపణలు వచ్చాయి.

== రాజకీయ నేపథ్యం ==
* 2017లో కోట్‌ద్వార్ [[ఉత్తరాఖండ్]] విధానసభ నుండి ఎన్నికయ్యారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hillmail.in/Dr.-harak-singh-rawat-offered-his-vidhan-sabha-seat-to-cm-tirath-singh-rawat-but/|title= हरक सिंह रावत ने CM तीरथ को कोटद्वार सीट की ऑफर, पर बदले में…|website= Hill Mail|language=hi |access-date=2021-03-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amarujala.com/dehradun/uttarakhand-minister-Dr.-harak-singh-rawat-says-if-he-stay-minister-mla-or-not-hospital-will-established-in-kotdwar|title=मैं बहुत जिद्दी हूं, विधायक-मंत्री रहूं या न रहूं, जनता के लिए कोटद्वार में अस्पताल बनेगा -  हरक सिंह रावत|website=Amar Ujala|language=hi|access-date=2021-01-02}}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* 2012లో రుద్రప్రయాగ్ ఉత్తరాఖండ్ విధానసభ నుండి ఎన్నికయ్యారు.
* 2007లో ఉత్తరాఖండ్ విధానసభ ప్రతిపక్ష నాయకుడిగా ఎన్నికయ్యారు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://legislativebodiesinindia.gov.in/States/uttranchal/lop.htm|title=Dr. Harak Singh Rawat, M.L.A. from 32- Lansdowne Vidhan Sabha Uttarakhand|publisher=legislativebodiesinindia.gov.in|access-date=14 May 2014|archive-date=14 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140514181432/http://legislativebodiesinindia.gov.in/States/uttranchal/lop.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* 2007లో లాన్స్‌డౌన్ ఉత్తరాఖండ్ విధానసభ నుండి తిరిగి ఎన్నికయ్యారు.
* 2002లో లాన్స్‌డౌన్ నియోజకవర్గం నుండి గెలిచిన తరువాత రెవెన్యూ, ఆహార పౌర సరఫరాలు, విపత్తు నిర్వహణ, పునరావాసం అనే నాలుగు శాఖలకు కేబినెట్ మంత్రిగా నియమితులయ్యారు.
* 2002లో 32-లాన్స్‌డౌన్ విధానసభ నియోజకవర్గం నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యారు.
* 1997లో ఉత్తర ప్రదేశ్ కాంగ్రెస్ వర్కింగ్ కమిటీ సభ్యుడిగా నియమితులయ్యారు.
* 1997 నుండి ఉత్తర ప్రదేశ్ కాంగ్రెస్ కమిటీలో సభ్యుడిగా కొనసాగుతున్నారు.
* 1997లో ఉత్తర ప్రదేశ్ ఖాదీ గ్రామ ఉద్యోగ్ బోర్డులో వైస్ చైర్మన్‌గా (క్యాబినెట్ మంత్రి హోదాతో సమానం) నియమితులయ్యారు.
* 1993లో పౌరీ అసెంబ్లీ నుండి ఎమ్మెల్యేగా తిరిగి ఎన్నికయ్యారు.
* 1991 నుండి 1993 వరకు యు.పి.లో అతి పిన్న వయస్కుడైన పర్యాటక శాఖ మంత్రిగా పనిచేశారు.
* 1991లో పౌరీ నుండి అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో గెలిచి యు.పి. రాష్ట్రంలో అతి పిన్న వయస్కుడైన మంత్రి అయ్యారు.

== నిర్వహించిన పదవులు ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! సంవత్సరం
! వివరణ
|-
| 1991–1993
| [[పౌరీ (ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం)|పౌరీ అసెంబ్లీ]] నుండి [[ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ|11వ ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభకు]] ఎన్నికయ్యారు (1వ సారి)
* [[ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం|ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వంలో]] పర్యాటక శాఖ సహాయ మంత్రి {{small|(19 జూలై 1991 - 6 డిసెంబర్ 1992)}}
|-
| 1993–1995
| [[పౌరీ (ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం)|పౌరీ అసెంబ్లీ]] నుండి 12వ ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభకు ఎన్నికయ్యారు (2వ సారి)
|-
| 2002–2007
| [[లాన్స్‌డౌన్ (ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం)|లాన్స్‌డౌన్ అసెంబ్లీ]] నుండి 1వ ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభకు ఎన్నికయ్యారు (3వ సారి)
* కేబినెట్ మంత్రి
|-
| 2007–2012
| [[లాన్స్‌డౌన్ (ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం)|లాన్స్‌డౌన్ అసెంబ్లీ]] నుండి 2వ ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభకు ఎన్నికయ్యారు (4వ సారి)
* ప్రతిపక్ష నాయకుడు
|-
| 2012–2017
| [[రుద్రప్రయాగ్ (ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం)|రుద్రప్రయాగ్ అసెంబ్లీ]] నుండి 3వ ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభకు ఎన్నికయ్యారు (5వ సారి)
* కేబినెట్ మంత్రి
|-
| 2017–2022
| [[కోట్‌ద్వార్ (ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం)|కోట్‌ద్వార్ అసెంబ్లీ]] నుండి 4వ ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభకు ఎన్నికయ్యారు (6వ సారి)
* కేబినెట్ మంత్రి
|}

== ఎన్నికల పనితీరు ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!సంవత్సరం
!ఎన్నికలు
!colspan=&quot;2&quot;|పార్టీ
!నియోజకవర్గం పేరు
!ఫలితం
!సాధించిన ఓట్లు
!ఓట్ల శాతం%
!మెజారిటీ
!మూలాలు
|-
|[[1989 ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1989]]
|10వ ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
| rowspan=&quot;3&quot; |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]&amp;nbsp;
|[[పౌరీ (ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం)|పౌరీ]]
|ఓటమి
|3,375
|5.00%
|18,312
|
|-
|[[1991 ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1991]]
|11వ ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ
|[[పౌరీ (ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం)|పౌరీ]]
|గెలుపు
|31,997
|48.70%
|10,692
|
|-
|[[1993 ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1993]]
|12వ ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ
|[[పౌరీ (ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం)|పౌరీ]]
|గెలుపు
|28,585
|39.70%
|5,326
|
|-
|[[1996 ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1996]]
|13వ ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ
| style=&quot;background-color: {{party color|Janata Dal}}&quot; |
|[[జనతాదళ్|జేడీ]]&amp;nbsp;
|[[పౌరీ (ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం)|పౌరీ]]
|ఓటమి
|18,816
|22.60%
|27,416
|
|-
|[[1998 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1998]]
|[[12వ లోక్‌సభ]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Bahujan Samaj Party}}&quot; |
|[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]]
|[[గర్వాల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గర్వాల్]]
|ఓటమి
|41,268
|8.16%
|2,38,990
|[https://resultuniversity.com/election/garhwal-lok-sabha]
|-
|[[2002 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2002]]
|[[1వ ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ]]
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
| rowspan=&quot;4&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]&amp;nbsp;
|[[లాన్స్‌డౌన్ (ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం)|లాన్స్‌డౌన్]]
|గెలుపు
|8,914
|34.45%
|468
|
|-
|[[2007 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2007]]
|[[2వ ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ]]
|[[లాన్స్‌డౌన్ (ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం)|లాన్స్‌డౌన్]]
|గెలుపు
|12,899
|41.97%
|3,818
|
|-
|[[2012 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2012]]
|[[3వ ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ]]
|[[రుద్రప్రయాగ్ (ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం)|రుద్రప్రయాగ్]]
|గెలుపు
|15,469
|29.01%
|1,326
|
|-
|[[2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2014]]
|[[16వ లోక్‌సభ]]
|[[గర్వాల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గర్వాల్]]
|ఓటమి
|2,21,164
|32.43%
|1,84,526
|[https://resultuniversity.com/election/garhwal-lok-sabha]
|-
|[[2017 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2017]]
|[[4వ ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]&amp;nbsp;
|[[కోట్‌ద్వార్ (ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం)|కోట్‌ద్వార్]]
|గెలుపు
|39,859
|56.06%
|11,318
|
|}

== మూలాలు ==
{{reflist}}
11. [https://timesofindia.indiatimes.com/india/ex-minister-dfo-must-pay-for-tree-felling-in-corbett-sc/articleshow/108277466.cms Ex-minister, DFO must pay for tree-felling in Corbett: SC]

{{DEFAULTSORT:రావత్, డా. హరక్ సింగ్}}
[[వర్గం:జీవించి ఉన్న వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ నుండి భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ రాజకీయ నాయకులు]]
[[వర్గం:2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలలో యునైటెడ్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్ అభ్యర్థులు]]
[[వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు]]
[[వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ ప్రతిపక్ష నాయకులు]]
[[వర్గం:1960 జననాలు]]
[[వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ నుండి భారతీయ జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]]
[[వర్గం:హేమవతి నందన్ బహుగుణ గర్వాల్ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]]
[[వర్గం:ఉత్తరాంచల్ ఎమ్మెల్యేలు 2002–2007]]
[[వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ ఎమ్మెల్యేలు 2007–2012]]
[[వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ ఎమ్మెల్యేలు 2012–2017]]
[[వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ ఎమ్మెల్యేలు 2017–2022]]</text>
      <sha1>trut2vu3zhqtcjv3v9wrv85qtr0xwn1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957446</id>
      <parentid>4957444</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:25:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూలాలు */</comment>
      <origin>4957446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20567" sha1="4dp5a5ddcv6kpfk36idl0cjp1gop5jj" xml:space="preserve">{{Short description|భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు}}
{{Use dmy dates|date=June 2017}}
{{Use Indian English|date=June 2017}}
{{Infobox officeholder
| name          = డా. హరక్ సింగ్ రావత్
| image         = Harak Singh Rawat Ex Minister Uttarakhand.jpg
| birth_date    = {{Birth date and age|1960|12|15|df=y}}
| birth_place   = [[శ్రీనగర్, ఉత్తరాఖండ్|శ్రీనగర్]], [[ఉత్తరాఖండ్]], [[భారతదేశం]]
| office1       = [[ఉత్తరాఖండ్ ప్రభుత్వం|ఉత్తరాఖండ్ ప్రభుత్వంలో కేబినెట్ మంత్రి]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.businessworld.in/article/Cabinet-Minister-of-Uttarakhand-Dr-Harak-Singh-Rawat-inaugurates-50-bedded-make-shift-hospital-in-Kumbhmela2021/04-04-2021-385576/|title= Cabinet Minister Of Uttarakhand Dr Harak Singh Rawat Inaugurates 50 Bedded Make-Shift Hospital In Kumbh mela 2021|website= Business World|language=en |access-date=2021-04-04}}&lt;/ref&gt;
| term_start1   = మార్చి 2017
| term_end1     = జనవరి 2022
| 1blankname1   = ముఖ్యమంత్రి
| 1namedata1    = [[త్రివేంద్ర సింగ్ రావత్]]&lt;br&gt;[[తీరత్ సింగ్ రావత్]]&lt;br&gt;[[పుష్కర్ సింగ్ ధామి]]
| office2       = [[ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ|ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ సభ్యుడు]]
| constituency2 = [[కోట్‌ద్వార్ (ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం)|కోట్‌ద్వార్]]
| term_start2   = 2017
| term_end2     = జనవరి 2022
| other_party   = [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] {{small|(2017- 16 జనవరి 2022)}} ((1998 వరకు))
| party         = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] {{small|(1998- 2017, 2022-ప్రస్తుతం)}}
}}

'''డా. హరక్ సింగ్ రావత్''' (జననం 15 డిసెంబర్ 1960) భారతదేశంలోని [[ఉత్తరాఖండ్]] రాష్ట్రానికి చెందిన ప్రముఖ రాజకీయ నాయకుడు. 2022లో బీజేపీ నుంచి బహిష్కరణకు గురైన తర్వాత ఆయన [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]‌లో సభ్యుడిగా కొనసాగుతున్నారు.&lt;ref&gt;[http://legislativebodiesinindia.nic.in/States/uttranchal/lop.htm Dr. Harak Singh Rawat, M.L.A.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20120720173205/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-10/india/31142974_1_mlas-clp-leader-harish-rawat|title=Congress struggles to find chief minister in Uttarakhand}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Rawat booked in a Case|url=http://news.biharprabha.com/2014/02/uttarakhand-minister-Dr.-harak-singh-rawat-booked-in-molestation-case/|work=IANS|publisher=news.biharprabha.com|access-date=25 February 2014}}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 1991లో [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] సభ్యుడిగా [[పౌరీ]] నుండి అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో గెలిచి, [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలో అతి పిన్న వయస్కుడైన మంత్రిగా ఆయన గుర్తింపు పొందారు. రుద్రప్రయాగ్, లాన్స్‌డౌన్, కోట్‌ద్వార్ ప్రాంతాల నుంచి కూడా ఆయన ఎమ్మెల్యేగా గెలుపొందారు. రాష్ట్రంలో విశాలమైన ప్రాంతంలో విస్తృతమైన ప్రజాదరణ ఉన్న కొద్దిమంది నాయకులలో ఆయన ఒకరు. [[2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో]] [[గర్వాల్ (లోక్‌సభ నియోజకవర్గం)|గర్వాల్]] నుండి [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి ఓడిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/uttarakhand-assembly-elections-2022-Dr.-harak-singh-rawat-not-to-contest-state-polls-2315136|title= Dr. Harak Singh Rawat Not To Contest 2022 Uttarakhand Assembly Polls|website= NDTV|language=en |access-date=2020-10-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/watch-uttarakhand-minister-Dr.-harak-singh-rawat-fights-forest-fires-with-shrub-as-camera-rolls-2407470|title= Watch: Uttarakhand Minister Fights Forest Fire With Shrub As He's Filmed|website= NDTV|language=en |access-date=2021-04-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://newstrack.com/uttarakhand/uttarakhand-news-chief-minister-bjp-meeting-Dr.-harak-singh-rawat-dhan-singh-rawat-275025|title= उत्तराखंड में भाजपा की कमान किसे, सीएम तो कोई रावत ही बनेगा|website= News Track|language=hi |access-date=2021-07-03}}&lt;/ref&gt; 2022 ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ ఎన్నికలకు టిక్కెట్ అడుగుతున్న క్రమంలో పార్టీ వ్యతిరేక కార్యకలాపాలకు పాల్పడ్డారనే ఆరోపణలతో [[పుష్కర్ సింగ్ ధామి]] నేతృత్వంలోని క్యాబినెట్, బీజేపీ నుంచి ఆయనను బహిష్కరించారు. ఆ తర్వాత ఉత్తరాఖండ్ మాజీ సీఎం [[హరీష్ రావత్]] సమక్షంలో ఆయన కాంగ్రెస్‌లో చేరారు.

== తొలి జీవితం, విద్య ==

రావత్ 1984లో ఆర్ట్స్‌లో పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేషన్ పూర్తి చేశారు. 1996లో [[ఉత్తరాఖండ్]]‌లోని శ్రీనగర్‌లో ఉన్న [[హేమవతి నందన్ బహుగుణ గర్వాల్ విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి మిలిటరీ సైన్స్‌లో డాక్టర్ ఆఫ్ ఫిలాసఫీ (Ph.D) పట్టా పొందారు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://myneta.info/ls2014/candidate.php?candidate_id=8585|title= DR. HARAK SINGH RAWAT GARHWAL (UTTARAKHAND) information|publisher=myneta.info}}&lt;/ref&gt;

== వివాదాలు ==

కార్బెట్ టైగర్ రిజర్వ్‌లో వేలాది చెట్లను నరికి పర్యావరణానికి నష్టం కలిగించినందుకు రావత్‌తో పాటు డివిజనల్ ఫారెస్ట్ ఆఫీసర్ (DFO) కిషన్ చంద్‌ను భారత సుప్రీంకోర్టు బాధ్యులను చేసింది. &quot;చట్టాన్ని కించపరుస్తూ, వాణిజ్య ప్రయోజనాల కోసం అప్పటి అటవీ శాఖ మంత్రి, డీఎఫ్‌ఓ కిషన్ చంద్ పర్యాటక ప్రోత్సాహం పేరుతో భవనాలను నిర్మించడానికి భారీ స్థాయిలో అక్రమంగా చెట్లను నరికివేశారు&quot; అని కోర్టు పేర్కొంది. అటవీ ప్రాంతాన్ని పూర్వ స్థితికి తీసుకురావాలని, ఆ ఖర్చులను మంత్రి, డీఎఫ్‌ఓల నుంచి రాబట్టాలని సుప్రీంకోర్టు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాన్ని ఆదేశించింది.

డీఎఫ్‌ఓ కిషన్ చంద్‌పై గతంలో ఉన్న అవకతవకల ఆరోపణల కారణంగా ఆయనను సస్పెండ్ చేయాలని అటవీ శాఖ కార్యదర్శి సిఫార్సు చేసినప్పటికీ, దానికి విరుద్ధంగా పోస్టింగ్‌లు ఇచ్చి ఆయన్ని రావత్ రక్షించారని కూడా ఆరోపణలు వచ్చాయి.

== రాజకీయ నేపథ్యం ==
* 2017లో కోట్‌ద్వార్ [[ఉత్తరాఖండ్]] విధానసభ నుండి ఎన్నికయ్యారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hillmail.in/Dr.-harak-singh-rawat-offered-his-vidhan-sabha-seat-to-cm-tirath-singh-rawat-but/|title= हरक सिंह रावत ने CM तीरथ को कोटद्वार सीट की ऑफर, पर बदले में…|website= Hill Mail|language=hi |access-date=2021-03-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amarujala.com/dehradun/uttarakhand-minister-Dr.-harak-singh-rawat-says-if-he-stay-minister-mla-or-not-hospital-will-established-in-kotdwar|title=मैं बहुत जिद्दी हूं, विधायक-मंत्री रहूं या न रहूं, जनता के लिए कोटद्वार में अस्पताल बनेगा -  हरक सिंह रावत|website=Amar Ujala|language=hi|access-date=2021-01-02}}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* 2012లో రుద్రప్రయాగ్ ఉత్తరాఖండ్ విధానసభ నుండి ఎన్నికయ్యారు.
* 2007లో ఉత్తరాఖండ్ విధానసభ ప్రతిపక్ష నాయకుడిగా ఎన్నికయ్యారు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://legislativebodiesinindia.gov.in/States/uttranchal/lop.htm|title=Dr. Harak Singh Rawat, M.L.A. from 32- Lansdowne Vidhan Sabha Uttarakhand|publisher=legislativebodiesinindia.gov.in|access-date=14 May 2014|archive-date=14 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140514181432/http://legislativebodiesinindia.gov.in/States/uttranchal/lop.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* 2007లో లాన్స్‌డౌన్ ఉత్తరాఖండ్ విధానసభ నుండి తిరిగి ఎన్నికయ్యారు.
* 2002లో లాన్స్‌డౌన్ నియోజకవర్గం నుండి గెలిచిన తరువాత రెవెన్యూ, ఆహార పౌర సరఫరాలు, విపత్తు నిర్వహణ, పునరావాసం అనే నాలుగు శాఖలకు కేబినెట్ మంత్రిగా నియమితులయ్యారు.
* 2002లో 32-లాన్స్‌డౌన్ విధానసభ నియోజకవర్గం నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యారు.
* 1997లో ఉత్తర ప్రదేశ్ కాంగ్రెస్ వర్కింగ్ కమిటీ సభ్యుడిగా నియమితులయ్యారు.
* 1997 నుండి ఉత్తర ప్రదేశ్ కాంగ్రెస్ కమిటీలో సభ్యుడిగా కొనసాగుతున్నారు.
* 1997లో ఉత్తర ప్రదేశ్ ఖాదీ గ్రామ ఉద్యోగ్ బోర్డులో వైస్ చైర్మన్‌గా (క్యాబినెట్ మంత్రి హోదాతో సమానం) నియమితులయ్యారు.
* 1993లో పౌరీ అసెంబ్లీ నుండి ఎమ్మెల్యేగా తిరిగి ఎన్నికయ్యారు.
* 1991 నుండి 1993 వరకు యు.పి.లో అతి పిన్న వయస్కుడైన పర్యాటక శాఖ మంత్రిగా పనిచేశారు.
* 1991లో పౌరీ నుండి అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో గెలిచి యు.పి. రాష్ట్రంలో అతి పిన్న వయస్కుడైన మంత్రి అయ్యారు.

== నిర్వహించిన పదవులు ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! సంవత్సరం
! వివరణ
|-
| 1991–1993
| [[పౌరీ (ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం)|పౌరీ అసెంబ్లీ]] నుండి [[ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ|11వ ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభకు]] ఎన్నికయ్యారు (1వ సారి)
* [[ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం|ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వంలో]] పర్యాటక శాఖ సహాయ మంత్రి {{small|(19 జూలై 1991 - 6 డిసెంబర్ 1992)}}
|-
| 1993–1995
| [[పౌరీ (ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం)|పౌరీ అసెంబ్లీ]] నుండి 12వ ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభకు ఎన్నికయ్యారు (2వ సారి)
|-
| 2002–2007
| [[లాన్స్‌డౌన్ (ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం)|లాన్స్‌డౌన్ అసెంబ్లీ]] నుండి 1వ ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభకు ఎన్నికయ్యారు (3వ సారి)
* కేబినెట్ మంత్రి
|-
| 2007–2012
| [[లాన్స్‌డౌన్ (ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం)|లాన్స్‌డౌన్ అసెంబ్లీ]] నుండి 2వ ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభకు ఎన్నికయ్యారు (4వ సారి)
* ప్రతిపక్ష నాయకుడు
|-
| 2012–2017
| [[రుద్రప్రయాగ్ (ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం)|రుద్రప్రయాగ్ అసెంబ్లీ]] నుండి 3వ ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభకు ఎన్నికయ్యారు (5వ సారి)
* కేబినెట్ మంత్రి
|-
| 2017–2022
| [[కోట్‌ద్వార్ (ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం)|కోట్‌ద్వార్ అసెంబ్లీ]] నుండి 4వ ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభకు ఎన్నికయ్యారు (6వ సారి)
* కేబినెట్ మంత్రి
|}

== ఎన్నికల పనితీరు ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!సంవత్సరం
!ఎన్నికలు
!colspan=&quot;2&quot;|పార్టీ
!నియోజకవర్గం పేరు
!ఫలితం
!సాధించిన ఓట్లు
!ఓట్ల శాతం%
!మెజారిటీ
!మూలాలు
|-
|[[1989 ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1989]]
|10వ ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
| rowspan=&quot;3&quot; |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]&amp;nbsp;
|[[పౌరీ (ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం)|పౌరీ]]
|ఓటమి
|3,375
|5.00%
|18,312
|
|-
|[[1991 ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1991]]
|11వ ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ
|[[పౌరీ (ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం)|పౌరీ]]
|గెలుపు
|31,997
|48.70%
|10,692
|
|-
|[[1993 ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1993]]
|12వ ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ
|[[పౌరీ (ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం)|పౌరీ]]
|గెలుపు
|28,585
|39.70%
|5,326
|
|-
|[[1996 ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1996]]
|13వ ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ
| style=&quot;background-color: {{party color|Janata Dal}}&quot; |
|[[జనతాదళ్|జేడీ]]&amp;nbsp;
|[[పౌరీ (ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం)|పౌరీ]]
|ఓటమి
|18,816
|22.60%
|27,416
|
|-
|[[1998 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1998]]
|[[12వ లోక్‌సభ]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Bahujan Samaj Party}}&quot; |
|[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]]
|[[గర్వాల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గర్వాల్]]
|ఓటమి
|41,268
|8.16%
|2,38,990
|[https://resultuniversity.com/election/garhwal-lok-sabha]
|-
|[[2002 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2002]]
|[[1వ ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ]]
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
| rowspan=&quot;4&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]&amp;nbsp;
|[[లాన్స్‌డౌన్ (ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం)|లాన్స్‌డౌన్]]
|గెలుపు
|8,914
|34.45%
|468
|
|-
|[[2007 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2007]]
|[[2వ ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ]]
|[[లాన్స్‌డౌన్ (ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం)|లాన్స్‌డౌన్]]
|గెలుపు
|12,899
|41.97%
|3,818
|
|-
|[[2012 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2012]]
|[[3వ ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ]]
|[[రుద్రప్రయాగ్ (ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం)|రుద్రప్రయాగ్]]
|గెలుపు
|15,469
|29.01%
|1,326
|
|-
|[[2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2014]]
|[[16వ లోక్‌సభ]]
|[[గర్వాల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గర్వాల్]]
|ఓటమి
|2,21,164
|32.43%
|1,84,526
|[https://resultuniversity.com/election/garhwal-lok-sabha]
|-
|[[2017 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2017]]
|[[4వ ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]&amp;nbsp;
|[[కోట్‌ద్వార్ (ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం)|కోట్‌ద్వార్]]
|గెలుపు
|39,859
|56.06%
|11,318
|
|}

== మూలాలు ==
{{reflist}}
11. [https://timesofindia.indiatimes.com/india/ex-minister-dfo-must-pay-for-tree-felling-in-corbett-sc/articleshow/108277466.cms Ex-minister, DFO must pay for tree-felling in Corbett: SC]

{{DEFAULTSORT:రావత్, డా. హరక్ సింగ్}}

[[వర్గం:1960 జననాలు]]</text>
      <sha1>4dp5a5ddcv6kpfk36idl0cjp1gop5jj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957449</id>
      <parentid>4957446</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:26:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <origin>4957449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18737" sha1="7nxk160di44dxg43iakonbwzvq1ovvv" xml:space="preserve">{{Short description|భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు}}
{{Use dmy dates|date=June 2017}}
{{Use Indian English|date=June 2017}}
{{Infobox officeholder
| name          = డా. హరక్ సింగ్ రావత్
| image         = Harak Singh Rawat Ex Minister Uttarakhand.jpg
| birth_date    = {{Birth date and age|1960|12|15|df=y}}
| birth_place   = [[శ్రీనగర్, ఉత్తరాఖండ్|శ్రీనగర్]], [[ఉత్తరాఖండ్]], [[భారతదేశం]]
| office1       = [[ఉత్తరాఖండ్ ప్రభుత్వం|ఉత్తరాఖండ్ ప్రభుత్వంలో కేబినెట్ మంత్రి]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.businessworld.in/article/Cabinet-Minister-of-Uttarakhand-Dr-Harak-Singh-Rawat-inaugurates-50-bedded-make-shift-hospital-in-Kumbhmela2021/04-04-2021-385576/|title= Cabinet Minister Of Uttarakhand Dr Harak Singh Rawat Inaugurates 50 Bedded Make-Shift Hospital In Kumbh mela 2021|website= Business World|language=en |access-date=2021-04-04}}&lt;/ref&gt;
| term_start1   = మార్చి 2017
| term_end1     = జనవరి 2022
| 1blankname1   = ముఖ్యమంత్రి
| 1namedata1    = [[త్రివేంద్ర సింగ్ రావత్]]&lt;br&gt;[[తీరత్ సింగ్ రావత్]]&lt;br&gt;[[పుష్కర్ సింగ్ ధామి]]
| office2       = [[ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ|ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ సభ్యుడు]]
| constituency2 = [[కోట్‌ద్వార్ (ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం)|కోట్‌ద్వార్]]
| term_start2   = 2017
| term_end2     = జనవరి 2022
| other_party   = [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] {{small|(2017- 16 జనవరి 2022)}} ((1998 వరకు))
| party         = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] {{small|(1998- 2017, 2022-ప్రస్తుతం)}}
}}

'''డా. హరక్ సింగ్ రావత్''' (జననం 15 డిసెంబర్ 1960) భారతదేశంలోని [[ఉత్తరాఖండ్]] రాష్ట్రానికి చెందిన ప్రముఖ రాజకీయ నాయకుడు. 2022లో బీజేపీ నుంచి బహిష్కరణకు గురైన తర్వాత ఆయన [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]‌లో సభ్యుడిగా కొనసాగుతున్నారు.&lt;ref&gt;[http://legislativebodiesinindia.nic.in/States/uttranchal/lop.htm Dr. Harak Singh Rawat, M.L.A.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20120720173205/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-10/india/31142974_1_mlas-clp-leader-harish-rawat|title=Congress struggles to find chief minister in Uttarakhand}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Rawat booked in a Case|url=http://news.biharprabha.com/2014/02/uttarakhand-minister-Dr.-harak-singh-rawat-booked-in-molestation-case/|work=IANS|publisher=news.biharprabha.com|access-date=25 February 2014}}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 1991లో [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] సభ్యుడిగా పౌరీ నుండి అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో గెలిచి, [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలో అతి పిన్న వయస్కుడైన మంత్రిగా ఆయన గుర్తింపు పొందారు. రుద్రప్రయాగ్, లాన్స్‌డౌన్, కోట్‌ద్వార్ ప్రాంతాల నుంచి కూడా ఆయన ఎమ్మెల్యేగా గెలుపొందారు. రాష్ట్రంలో విశాలమైన ప్రాంతంలో విస్తృతమైన ప్రజాదరణ ఉన్న కొద్దిమంది నాయకులలో ఆయన ఒకరు. [[2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో]] గర్వాల్ నుండి [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి ఓడిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/uttarakhand-assembly-elections-2022-Dr.-harak-singh-rawat-not-to-contest-state-polls-2315136|title= Dr. Harak Singh Rawat Not To Contest 2022 Uttarakhand Assembly Polls|website= NDTV|language=en |access-date=2020-10-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/watch-uttarakhand-minister-Dr.-harak-singh-rawat-fights-forest-fires-with-shrub-as-camera-rolls-2407470|title= Watch: Uttarakhand Minister Fights Forest Fire With Shrub As He's Filmed|website= NDTV|language=en |access-date=2021-04-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://newstrack.com/uttarakhand/uttarakhand-news-chief-minister-bjp-meeting-Dr.-harak-singh-rawat-dhan-singh-rawat-275025|title= उत्तराखंड में भाजपा की कमान किसे, सीएम तो कोई रावत ही बनेगा|website= News Track|language=hi |access-date=2021-07-03}}&lt;/ref&gt; 2022 ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ ఎన్నికలకు టిక్కెట్ అడుగుతున్న క్రమంలో పార్టీ వ్యతిరేక కార్యకలాపాలకు పాల్పడ్డారనే ఆరోపణలతో పుష్కర్ సింగ్ ధామి నేతృత్వంలోని క్యాబినెట్, బీజేపీ నుంచి ఆయనను బహిష్కరించారు. ఆ తర్వాత ఉత్తరాఖండ్ మాజీ సీఎం [[హరీష్ రావత్]] సమక్షంలో ఆయన కాంగ్రెస్‌లో చేరారు.

== తొలి జీవితం, విద్య ==

రావత్ 1984లో ఆర్ట్స్‌లో పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేషన్ పూర్తి చేశారు. 1996లో [[ఉత్తరాఖండ్]]‌లోని శ్రీనగర్‌లో ఉన్న హేమవతి నందన్ బహుగుణ గర్వాల్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి మిలిటరీ సైన్స్‌లో డాక్టర్ ఆఫ్ ఫిలాసఫీ (Ph.D) పట్టా పొందారు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://myneta.info/ls2014/candidate.php?candidate_id=8585|title= DR. HARAK SINGH RAWAT GARHWAL (UTTARAKHAND) information|publisher=myneta.info}}&lt;/ref&gt;

== వివాదాలు ==

కార్బెట్ టైగర్ రిజర్వ్‌లో వేలాది చెట్లను నరికి పర్యావరణానికి నష్టం కలిగించినందుకు రావత్‌తో పాటు డివిజనల్ ఫారెస్ట్ ఆఫీసర్ (DFO) కిషన్ చంద్‌ను భారత సుప్రీంకోర్టు బాధ్యులను చేసింది. &quot;చట్టాన్ని కించపరుస్తూ, వాణిజ్య ప్రయోజనాల కోసం అప్పటి అటవీ శాఖ మంత్రి, డీఎఫ్‌ఓ కిషన్ చంద్ పర్యాటక ప్రోత్సాహం పేరుతో భవనాలను నిర్మించడానికి భారీ స్థాయిలో అక్రమంగా చెట్లను నరికివేశారు&quot; అని కోర్టు పేర్కొంది. అటవీ ప్రాంతాన్ని పూర్వ స్థితికి తీసుకురావాలని, ఆ ఖర్చులను మంత్రి, డీఎఫ్‌ఓల నుంచి రాబట్టాలని సుప్రీంకోర్టు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాన్ని ఆదేశించింది.

డీఎఫ్‌ఓ కిషన్ చంద్‌పై గతంలో ఉన్న అవకతవకల ఆరోపణల కారణంగా ఆయనను సస్పెండ్ చేయాలని అటవీ శాఖ కార్యదర్శి సిఫార్సు చేసినప్పటికీ, దానికి విరుద్ధంగా పోస్టింగ్‌లు ఇచ్చి ఆయన్ని రావత్ రక్షించారని కూడా ఆరోపణలు వచ్చాయి.

== రాజకీయ నేపథ్యం ==
* 2017లో కోట్‌ద్వార్ [[ఉత్తరాఖండ్]] విధానసభ నుండి ఎన్నికయ్యారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hillmail.in/Dr.-harak-singh-rawat-offered-his-vidhan-sabha-seat-to-cm-tirath-singh-rawat-but/|title= हरक सिंह रावत ने CM तीरथ को कोटद्वार सीट की ऑफर, पर बदले में…|website= Hill Mail|language=hi |access-date=2021-03-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amarujala.com/dehradun/uttarakhand-minister-Dr.-harak-singh-rawat-says-if-he-stay-minister-mla-or-not-hospital-will-established-in-kotdwar|title=मैं बहुत जिद्दी हूं, विधायक-मंत्री रहूं या न रहूं, जनता के लिए कोटद्वार में अस्पताल बनेगा -  हरक सिंह रावत|website=Amar Ujala|language=hi|access-date=2021-01-02}}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* 2012లో రుద్రప్రయాగ్ ఉత్తరాఖండ్ విధానసభ నుండి ఎన్నికయ్యారు.
* 2007లో ఉత్తరాఖండ్ విధానసభ ప్రతిపక్ష నాయకుడిగా ఎన్నికయ్యారు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://legislativebodiesinindia.gov.in/States/uttranchal/lop.htm|title=Dr. Harak Singh Rawat, M.L.A. from 32- Lansdowne Vidhan Sabha Uttarakhand|publisher=legislativebodiesinindia.gov.in|access-date=14 May 2014|archive-date=14 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140514181432/http://legislativebodiesinindia.gov.in/States/uttranchal/lop.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* 2007లో లాన్స్‌డౌన్ ఉత్తరాఖండ్ విధానసభ నుండి తిరిగి ఎన్నికయ్యారు.
* 2002లో లాన్స్‌డౌన్ నియోజకవర్గం నుండి గెలిచిన తరువాత రెవెన్యూ, ఆహార పౌర సరఫరాలు, విపత్తు నిర్వహణ, పునరావాసం అనే నాలుగు శాఖలకు కేబినెట్ మంత్రిగా నియమితులయ్యారు.
* 2002లో 32-లాన్స్‌డౌన్ విధానసభ నియోజకవర్గం నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యారు.
* 1997లో ఉత్తర ప్రదేశ్ కాంగ్రెస్ వర్కింగ్ కమిటీ సభ్యుడిగా నియమితులయ్యారు.
* 1997 నుండి ఉత్తర ప్రదేశ్ కాంగ్రెస్ కమిటీలో సభ్యుడిగా కొనసాగుతున్నారు.
* 1997లో ఉత్తర ప్రదేశ్ ఖాదీ గ్రామ ఉద్యోగ్ బోర్డులో వైస్ చైర్మన్‌గా (క్యాబినెట్ మంత్రి హోదాతో సమానం) నియమితులయ్యారు.
* 1993లో పౌరీ అసెంబ్లీ నుండి ఎమ్మెల్యేగా తిరిగి ఎన్నికయ్యారు.
* 1991 నుండి 1993 వరకు యు.పి.లో అతి పిన్న వయస్కుడైన పర్యాటక శాఖ మంత్రిగా పనిచేశారు.
* 1991లో పౌరీ నుండి అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో గెలిచి యు.పి. రాష్ట్రంలో అతి పిన్న వయస్కుడైన మంత్రి అయ్యారు.

== నిర్వహించిన పదవులు ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! సంవత్సరం
! వివరణ
|-
| 1991–1993
| పౌరీ అసెంబ్లీ నుండి [[ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ|11వ ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభకు]] ఎన్నికయ్యారు (1వ సారి)
* [[ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం|ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వంలో]] పర్యాటక శాఖ సహాయ మంత్రి {{small|(19 జూలై 1991 - 6 డిసెంబర్ 1992)}}
|-
| 1993–1995
| పౌరీ అసెంబ్లీ నుండి 12వ ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభకు ఎన్నికయ్యారు (2వ సారి)
|-
| 2002–2007
| లాన్స్‌డౌన్ అసెంబ్లీ నుండి 1వ ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభకు ఎన్నికయ్యారు (3వ సారి)
* కేబినెట్ మంత్రి
|-
| 2007–2012
| లాన్స్‌డౌన్ అసెంబ్లీ నుండి 2వ ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభకు ఎన్నికయ్యారు (4వ సారి)
* ప్రతిపక్ష నాయకుడు
|-
| 2012–2017
| రుద్రప్రయాగ్ అసెంబ్లీ నుండి 3వ ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభకు ఎన్నికయ్యారు (5వ సారి)
* కేబినెట్ మంత్రి
|-
| 2017–2022
| కోట్‌ద్వార్ అసెంబ్లీ నుండి 4వ ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభకు ఎన్నికయ్యారు (6వ సారి)
* కేబినెట్ మంత్రి
|}

== ఎన్నికల పనితీరు ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!సంవత్సరం
!ఎన్నికలు
!colspan=&quot;2&quot;|పార్టీ
!నియోజకవర్గం పేరు
!ఫలితం
!సాధించిన ఓట్లు
!ఓట్ల శాతం%
!మెజారిటీ
!మూలాలు
|-
|[[1989 ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1989]]
|10వ ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
| rowspan=&quot;3&quot; |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]&amp;nbsp;
|పౌరీ
|ఓటమి
|3,375
|5.00%
|18,312
|
|-
|[[1991 ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1991]]
|11వ ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ
|పౌరీ
|గెలుపు
|31,997
|48.70%
|10,692
|
|-
|[[1993 ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1993]]
|12వ ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ
|పౌరీ
|గెలుపు
|28,585
|39.70%
|5,326
|
|-
|[[1996 ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1996]]
|13వ ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ
| style=&quot;background-color: {{party color|Janata Dal}}&quot; |
|[[జనతాదళ్|జేడీ]]&amp;nbsp;
|పౌరీ
|ఓటమి
|18,816
|22.60%
|27,416
|
|-
|[[1998 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1998]]
|[[12వ లోక్‌సభ]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Bahujan Samaj Party}}&quot; |
|[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]]
|గర్వాల్
|ఓటమి
|41,268
|8.16%
|2,38,990
|[https://resultuniversity.com/election/garhwal-lok-sabha]
|-
|[[2002 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2002]]
|[[1వ ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ]]
| rowspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color: {{party color|Indian National Congress}}&quot; |
| rowspan=&quot;4&quot; |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]]&amp;nbsp;
|లాన్స్‌డౌన్
|గెలుపు
|8,914
|34.45%
|468
|
|-
|[[2007 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2007]]
|[[2వ ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ]]
|లాన్స్‌డౌన్
|గెలుపు
|12,899
|41.97%
|3,818
|
|-
|[[2012 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2012]]
|[[3వ ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ]]
|రుద్రప్రయాగ్
|గెలుపు
|15,469
|29.01%
|1,326
|
|-
|[[2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2014]]
|[[16వ లోక్‌సభ]]
|గర్వాల్
|ఓటమి
|2,21,164
|32.43%
|1,84,526
|[https://resultuniversity.com/election/garhwal-lok-sabha]
|-
|[[2017 ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2017]]
|[[4వ ఉత్తరాఖండ్ శాసనసభ]]
| style=&quot;background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]&amp;nbsp;
|[[కోట్‌ద్వార్ (ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం)|కోట్‌ద్వార్]]
|గెలుపు
|39,859
|56.06%
|11,318
|
|}

== మూలాలు ==
{{reflist}}
11. [https://timesofindia.indiatimes.com/india/ex-minister-dfo-must-pay-for-tree-felling-in-corbett-sc/articleshow/108277466.cms Ex-minister, DFO must pay for tree-felling in Corbett: SC]

{{DEFAULTSORT:రావత్, డా. హరక్ సింగ్}}

[[వర్గం:1960 జననాలు]]</text>
      <sha1>7nxk160di44dxg43iakonbwzvq1ovvv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Athushara</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509585</id>
    <revision>
      <id>4957460</id>
      <timestamp>2026-09-14T04:48:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4957460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10343" sha1="1vojmo8yesncrec5y4zwshgt1e0i20u" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Athushara గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Athushara గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 04:48, 14 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>1vojmo8yesncrec5y4zwshgt1e0i20u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రైబావిరిన్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509586</id>
    <revision>
      <id>4957463</id>
      <timestamp>2026-09-14T04:53:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Divya4232</username>
        <id>105587</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1509836|Ribavirin]] to:te #mdwikicx</comment>
      <origin>4957463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41938" sha1="8cn5js0hk3e11hh9eo5nruxvu18w52g" xml:space="preserve">{{drugbox
|Watchedfields    =changed
|verifiedrevid    =464382050
|image            =Ribavirin.svg
|width            =175
|image2           =Ribavirin-from-xtal-Mercury-3D-bs.png
|width2           =200

&lt;!-- Names --&gt;
|pronounce        ={{IPAc-en|ˌ|r|aɪ|b|ə|ˈ|v|aɪ|r|ɪ|n}}  {{respell|RY|bə|VY|rin}}
|tradename        =కోపెగస్, రెబెటోల్, వైరజోల్, ఇతరములు&lt;ref name=AHFS2016/&gt;
|synonyms         =1-(β-&lt;small&gt;D&lt;/small&gt;-రైబోఫురానోసిల్)-1''H''-1,2,4-ట్రైజోల్-3-కార్బాక్సమైడ్
|BAN              =ట్రైబావిరిన్
|IUPAC_name       =1-[(2''R'',3''R'',4''S'',5''R'')-3,4-డైహైడ్రాక్సి-5-(హైడ్రాక్సిమిథైల్)ఆక్సోలాన్-2-ఇల్]-1''H''-1,2,4-ట్రైజోల్-3-కార్బాక్సమైడ్

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|class            =
|uses             =&lt;!-- primary uses --&gt;
|side_effects     =&lt;!-- common side effects and notable side effects --&gt;
|interactions     =&lt;!-- notable interactions --&gt;
|pregnancy_AU     =X
|pregnancy_US     =X
|pregnancy_US_comment=&lt;ref name=AHFS2016/&gt;
|breastfeeding    =
|routes_of_administration=నోటిద్వారా, పీల్చడానికి [[సొల్యూషన్]]
|onset            =
|duration_of_action=
|defined_daily_dose=1 గ్రాము (నోటిద్వారా), 6 గ్రాములు (పీల్చడం ద్వారా)&lt;ref name=who/&gt;
|typical_dose     =

&lt;!-- External links --&gt;
|Drugs.com        ={{drugs.com|monograph|ribavirin}}
|MedlinePlus      =a605018

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal_AU         =S4
|legal_CA         =Rx-only
|legal_UK         =POM
|legal_US         =Rx-only
|licence_EU       =yes

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =64%&lt;ref name=TGA&gt;{{cite web|title=PRODUCT INFORMATION REBETOL® (RIBAVIRIN) CAPSULES|work=TGA eBusiness Services|publisher=Merck Sharp &amp; Dohme (Australia) Pty Limited|access-date=23 February 2014|url=https://www.ebs.tga.gov.au/ebs/picmi/picmirepository.nsf/pdf?OpenAgent&amp;id=CP-2012-PI-02077-3|format=PDF|date=29 April 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816022733/https://www.ebs.tga.gov.au/ebs/picmi/picmirepository.nsf/pdf?OpenAgent&amp;id=CP-2012-PI-02077-3|archive-date=16 August 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170816022733/https://www.ebs.tga.gov.au/ebs/picmi/picmirepository.nsf/pdf?OpenAgent&amp;id=CP-2012-PI-02077-3 |date=16 August 2017 }}&lt;/ref&gt;
|protein_bound    =0%&lt;ref name = TGA/&gt;
|metabolism       =కాలేయం మరియు కణాల లోపల&lt;ref name = TGA/&gt;
|elimination_half-life=298 గంటలు (ብዙ సార్లు); 43.6 గంటలు (ఒకసారి)&lt;ref name = TGA/&gt;
|excretion        =మూత్రం (61%), మలం (12%)&lt;ref name = TGA/&gt;

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =8
|H                =12
|N                =4
|O                =5
|SMILES           =OC[C@@H](O1)[C@@H](O)[C@@H](O)[C@@H]1N2N=C(C(N)=O)N=C2
|StdInChI         =1S/C8H12N4O5/c9-6(16)7-10-2-12(11-7)8-5(15)4(14)3(1-13)17-8/h2-5,8,13-15H,1H2,(H2,9,16)/t3-,4-,5-,8-/m1/s1
|StdInChI_Ref     ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|StdInChIKey      =IWUCXVSUMQZMFG-AFCXAGJDSA-N
|StdInChIKey_Ref  ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|melting_point    =166
|melting_high     =168
}}

'''రైబావిరిన్''', దీనిని '''ట్రైబావిరిన్''' అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది ఆర్ఎస్వి ఇన్ఫెక్షన్, [[హెపటైటిస్ C|హెపటైటిస్ సి]],  కొన్ని వైరల్ హెమరేజిక్ ఫీవర్ల చికిత్సకు ఉపయోగించే ఒక యాంటీవైరల్ మందు.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot;&gt;{{cite web|title=Ribavirin|url=https://www.drugs.com/monograph/ribavirin.html|publisher=The American Society of Health-System Pharmacists|access-date=8 December 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220231037/https://www.drugs.com/monograph/ribavirin.html|archive-date=20 December 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161220231037/https://www.drugs.com/monograph/ribavirin.html|date=20 December 2016}}&lt;/ref&gt; [[హెపటైటిస్ C|హెపటైటిస్]] సి కొరకు, ఇది సిమెప్రెవిర్, సోఫోస్బువిర్, పెగింటర్‌ఫెరాన్ ఆల్ఫా-2బి లేదా పెగింటర్‌ఫెరాన్ ఆల్ఫా-2ఎ వంటి ఇతర మందులతో కలిపి ఉపయోగించబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt; వైరల్ హెమరేజిక్ ఫీవర్లలో ఇది లాస్సా ఫీవర్, క్రిమియన్-కాంగో హెమరేజిక్ ఫీవర్,  హంటావైరస్ ఇన్ఫెక్షన్ కొరకు ఉపయోగించబడుతుంది కానీ [[ఎబోలా]] లేదా మార్బర్గ్ ఇన్ఫెక్షన్లకు వాడకూడదు.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt; రైబావిరిన్ నోటిద్వారా తీసుకోబడుతుంది లేదా పీల్చబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt;

సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో అలసటగా అనిపించడం, [[తలనొప్పి]], వికారం, [[జ్వరం]], కండరాల నొప్పులు,  చికాకు స్వభావం ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt; తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో [[ఎర్ర రక్త కణం|ఎర్ర రక్త కణాల]] విచ్ఛిన్నం, కాలేయ సమస్యలు,  అలెర్జీ ప్రతిచర్యలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt; [[గర్భధారణ]] సమయంలో దీనిని వాడటం వలన శిశువుకు హాని జరుగుతుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt; వాడే సమయంలో,  ఆ తరువాత కనీసం 7 నెలల పాటు పురుషులు,  స్త్రీలు ఇద్దరూ సమర్థవంతమైన గర్భనిరోధకం పాటించాలని సిఫార్సు చేయబడింది.&lt;ref name=&quot;WHO20082&quot;&gt;{{cite book|title=WHO Model Formulary 2008|year=2009|isbn=9789241547659|vauthors=((World Health Organization))|veditors=Stuart MC, Kouimtzi M, Hill SR|hdl=10665/44053|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|hdl-access=free|page=177}}&lt;/ref&gt; రైబావిరిన్ పనిచేసే విధానం పూర్తిగా స్పష్టంగా లేదు.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt;

రైబావిరిన్ 1971లో పేటెంట్ పొందబడింది,  1986లో వైద్యపరమైన ఉపయోగం కోసం ఆమోదించబడింది.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Fischer|first1=Janos|last2=Ganellin|first2=C. Robin|title=Analogue-based Drug Discovery|date=2006|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=9783527607495|page=504|url=https://books.google.ca/books?id=FjKfqkaKkAAC&amp;pg=PA504|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220085929/https://books.google.ca/books?id=FjKfqkaKkAAC&amp;pg=PA504|archive-date=2016-12-20}}&lt;/ref&gt; ఇది [[ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ]] అత్యవసర మందుల జాబితాలో ఉంది.&lt;ref name=&quot;WHO21st2&quot;&gt;{{cite book|vauthors=((World Health Organization))|title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019|year=2019|hdl=10665/325771|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|location=Geneva|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt; ఇది జెనెరిక్ ఔషధంగా అందుబాటులో ఉంది.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt; 2015 నాటికి అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలులో దీని ఖర్చు రోజుకు సుమారు 1.50 US డాలర్లు.&lt;ref name=&quot;MSH20152&quot;&gt;{{cite web|title=Single Drug Information – International Medical Products Price Guide|url=https://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=1328&amp;searchYear=2015|access-date=9 December 2021|archive-date=11 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211211163828/https://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=1328&amp;searchYear=2015|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211211163828/https://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=1328&amp;searchYear=2015|date=11 December 2021}}&lt;/ref&gt; యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఒక కోర్సు చికిత్స ఖర్చు {{US$|200}} కంటే ఎక్కువ.&lt;ref name=&quot;Ric20152&quot;&gt;{{cite book|last1=Hamilton|first1=Richart|title=Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition|date=2015|publisher=Jones &amp; Bartlett Learning|isbn=9781284057560|page=79}}&lt;/ref&gt;

== వైద్యపరమైన ఉపయోగాలు ==
రైబావిరిన్ ప్రాథమికంగా హెపటైటిస్ సి,  వైరల్ హెమరేజిక్ ఫీవర్ల చికిత్సకు ఉపయోగించబడుతుంది (ఇది చాలా దేశాలలో అరుదైన సూచన).&lt;ref name=&quot;MSR2&quot;&gt;{{cite web|title=Rebetol, Ribasphere (ribavirin) dosing, indications, interactions, adverse effects, and more|work=Medscape Reference|publisher=WebMD|access-date=23 February 2014|url=http://reference.medscape.com/drug/rebetol-ribasphere-ribavirin-342625#showall|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228132755/http://reference.medscape.com/drug/rebetol-ribasphere-ribavirin-342625#showall|archive-date=28 February 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140228132755/http://reference.medscape.com/drug/rebetol-ribasphere-ribavirin-342625#showall|date=28 February 2014}}&lt;/ref&gt; మొదటి సూచనలో నోటి (క్యాప్సూల్ లేదా టాబ్లెట్) రూపంలోని రైబావిరిన్ పెజిలేటెడ్ ఇంటర్‌ఫెరాన్ ఆల్ఫాతో కలిపి ఉపయోగించబడుతుంది.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Paeshuyse J, Dallmeier K, Neyts J|title=Ribavirin for the treatment of chronic hepatitis C virus infection: a review of the proposed mechanisms of action|journal=Current Opinion in Virology|volume=1|issue=6|pages=590–8|date=December 2011|pmid=22440916|doi=10.1016/j.coviro.2011.10.030}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Flori N, Funakoshi N, Duny Y, Valats JC, Bismuth M, Christophorou D, Daurès JP, Blanc P|title=Pegylated interferon-α2a and ribavirin versus pegylated interferon-α2b and ribavirin in chronic hepatitis C : a meta-analysis|journal=Drugs|volume=73|issue=3|pages=263–77|date=March 2013|pmid=23436591|doi=10.1007/s40265-013-0027-1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Druyts 961–72&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Druyts E, Thorlund K, Wu P, Kanters S, Yaya S, Cooper CL, Mills EJ|title=Efficacy and safety of pegylated interferon alfa-2a or alfa-2b plus ribavirin for the treatment of chronic hepatitis C in children and adolescents: a systematic review and meta-analysis|journal=Clinical Infectious Diseases|volume=56|issue=7|pages=961–7|date=April 2013|pmid=23243171|doi=10.1093/cid/cis1031|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Zeuzem S, Poordad F|title=Pegylated-interferon plus ribavirin therapy in the treatment of CHC: individualization of treatment duration according to on-treatment virologic response|journal=Current Medical Research and Opinion|volume=26|issue=7|pages=1733–43|date=July 2010|pmid=20482242|doi=10.1185/03007995.2010.487038}}&lt;/ref&gt; [[హెపటైటిస్‌-బి|హెపటైటిస్ బి]], HIV తో కలిపి సోకిన వ్యక్తులలో,  పిల్లల జనాభాలో కూడా ఇది వాడబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;Druyts 961–72&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Liu JY, Sheng YJ, Hu HD, Zhong Q, Wang J, Tong SW, Zhou Z, Zhang DZ, Hu P, Ren H|title=The influence of hepatitis B virus on antiviral treatment with interferon and ribavirin in Asian patients with hepatitis C virus/hepatitis B virus coinfection: a meta-analysis|journal=Virology Journal|volume=9|pages=186|date=September 2012|pmid=22950520|pmc=3511228|doi=10.1186/1743-422X-9-186}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Basso M, Parisi SG, Mengoli C, Gentilini V, Menegotto N, Monticelli J, Nicolè S, Cruciani M, Palù G|title=Sustained virological response and baseline predictors in HIV-HCV coinfected patients retreated with pegylated interferon and ribavirin after failing a previous interferon-based therapy: systematic review and meta-analysis|journal=HIV Clinical Trials|volume=14|issue=4|pages=127–39|date=July–August 2013|pmid=23924585|doi=10.1310/hct1404-127}}&lt;/ref&gt; స్టాటిన్లు హెపటైటిస్ సి చికిత్సలో ఈ కలయిక ప్రభావాన్ని మెరుగుపరచగలవు.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Zhu Q, Li N, Han Q, Zhang P, Yang C, Zeng X, Chen Y, Lv Y, Liu X, Liu Z|title=Statin therapy improves response to interferon alfa and ribavirin in chronic hepatitis C: a systematic review and meta-analysis|journal=Antiviral Research|volume=98|issue=3|pages=373–9|date=June 2013|pmid=23603497|doi=10.1016/j.antiviral.2013.04.009}}&lt;/ref&gt; రైబావిరిన్ అనేది లాస్సా ఫీవర్, క్రిమియన్-కాంగో హెమరేజిక్ ఫీవర్, వెనిజులా హెమరేజిక్ ఫీవర్,  హంటావైరస్ ఇన్ఫెక్షన్‌లతో సహా వివిధ వైరల్ హెమరేజిక్ ఫీవర్లకు  ఏకైక చికిత్స, అయినప్పటికీ ఈ ఇన్ఫెక్షన్‌లకు సంబంధించిన సమాచారం చాలా తక్కువగా ఉంది,  ఈ మందు ప్రారంభ దశలలో మాత్రమే ప్రభావవంతంగా ఉండవచ్చు.&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://www.rki.de/cln_091/nn_468470/DE/Content/InfAZ/Steckbriefe/Steckbriefe__120606,templateId=raw,property=publicationFile.pdf/Steckbriefe_120606.pdf|title=Steckbriefe seltener und importierter Infektionskrankheiten|trans-title=Characteristics of rare and imported infectious diseases|publisher=[[Robert Koch Institute]]|isbn=978-3-89606-095-2|location=Berlin|year=2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110929151854/http://www.rki.de/cln_091/nn_468470/DE/Content/InfAZ/Steckbriefe/Steckbriefe__120606%2CtemplateId%3Draw%2Cproperty%3DpublicationFile.pdf/Steckbriefe_120606.pdf|archive-date=2011-09-29}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929151854/http://www.rki.de/cln_091/nn_468470/DE/Content/InfAZ/Steckbriefe/Steckbriefe__120606%2CtemplateId%3Draw%2Cproperty%3DpublicationFile.pdf/Steckbriefe_120606.pdf|date=2011-09-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Ascioglu S, Leblebicioglu H, Vahaboglu H, Chan KA|title=Ribavirin for patients with Crimean-Congo haemorrhagic fever: a systematic review and meta-analysis|journal=The Journal of Antimicrobial Chemotherapy|volume=66|issue=6|pages=1215–22|date=June 2011|pmid=21482564|doi=10.1093/jac/dkr136|url=http://jac.oxfordjournals.org/content/66/6/1215.full.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Bausch DG, Hadi CM, Khan SH, Lertora JJ|title=Review of the literature and proposed guidelines for the use of oral ribavirin as postexposure prophylaxis for Lassa fever|journal=Clinical Infectious Diseases|volume=51|issue=12|pages=1435–41|date=December 2010|pmid=21058912|doi=10.1086/657315|url=http://cid.oxfordjournals.org/content/51/12/1435.full.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Soares-Weiser K, Thomas S, Thomson G, Garner P|title=Ribavirin for Crimean-Congo hemorrhagic fever: systematic review and meta-analysis|journal=BMC Infectious Diseases|volume=10|pages=207|date=July 2010|pmid=20626907|pmc=2912908|doi=10.1186/1471-2334-10-207}}&lt;/ref&gt; USAMRIID ద్వారా ఇది గమనించబడింది &quot;రైబావిరిన్ ఫిలోవైరస్లు ([[ఎబోలా]]&lt;ref name=&quot;Goeijenbier20142&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Goeijenbier M, van Kampen JJ, Reusken CB, Koopmans MP, van Gorp EC|title=Ebola virus disease: a review on epidemiology, symptoms, treatment and pathogenesis|journal=The Netherlands Journal of Medicine|volume=72|issue=9|pages=442–8|date=November 2014|pmid=25387613|url=http://www.njmonline.nl/getpdf.php?t=a&amp;id=10001148|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129144852/http://www.njmonline.nl/getpdf.php?t=a&amp;id=10001148|archive-date=2014-11-29}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129144852/http://www.njmonline.nl/getpdf.php?t=a&amp;id=10001148|date=2014-11-29}}&lt;/ref&gt;,  మార్బర్గ్),  ఫ్లావివైరస్లు (డెంగ్యూ, పసుపు జ్వరం, ఓమ్స్క్ హెమరేజిక్ ఫీవర్,  కియానూర్ ఫారెస్ట్ డిసీజ్) పై తక్కువ ఇన్‌విట్రో,  ఇన్‌వివో చర్యను కలిగి ఉంది&quot;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Medical Management of Biological Casualties Handbook|publisher=United States Government Printing Office|year=2011|isbn=978-0-16-090015-0|location=|pages=115}}&lt;/ref&gt; పిల్లలలో రెస్పిరేటరీ సిన్సిటియల్ వైరస్ సంబంధిత వ్యాధులకు చికిత్స చేయడానికి ఏరోసోల్ రూపం గతంలో ఉపయోగించబడింది, అయితే దీనికి మద్దతు ఇచ్చే సాక్ష్యాలు చాలా బలహీనంగా ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Ventre K, Randolph AG|title=Ribavirin for respiratory syncytial virus infection of the lower respiratory tract in infants and young children|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|issue=1|pages=CD000181|date=January 2007|pmid=17253446|doi=10.1002/14651858.CD000181.pub3}}&lt;/ref&gt;

ఇది పిచ్చికుక్కల వ్యాధి చికిత్సలో (కెటమైన్, మిడజోలామ్,  అమంటాడిన్ తో కలిసి) ఉపయోగించబడింది.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Hemachudha T, Ugolini G, Wacharapluesadee S, Sungkarat W, Shuangshoti S, Laothamatas J|title=Human rabies: neuropathogenesis, diagnosis, and management|journal=The Lancet. Neurology|volume=12|issue=5|pages=498–513|date=May 2013|pmid=23602163|doi=10.1016/S1474-4422(13)70038-3}}&lt;/ref&gt;

ప్రయోగాత్మక డేటా రైబావిరిన్ కుక్క డిస్టెంపర్,  పాక్స్‌వైరస్‌లుపై ఉపయోగకరమైన చర్యను కలిగి ఉండవచ్చని సూచిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Elia20082&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Elia G, Belloli C, Cirone F, Lucente MS, Caruso M, Martella V, Decaro N, Buonavoglia C, Ormas P|title=In vitro efficacy of ribavirin against canine distemper virus|journal=Antiviral Research|volume=77|issue=2|pages=108–13|date=February 2008|pmid=17949825|doi=10.1016/j.antiviral.2007.09.004}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Baker|first=Robert O.|last2=Bray|first2=Mike|last3=Huggins|first3=John W.|date=January 2003|title=Potential antiviral therapeutics for smallpox, monkeypox and other orthopoxvirus infections|journal=Antiviral Research|volume=57|issue=1–2|pages=13–23|issn=0166-3542|pmid=12615299|doi=10.1016/S0166-3542(02)00196-1}}&lt;/ref&gt; రైబావిరిన్ హెర్స్ సింప్లెక్స్ వైరస్‌కు చికిత్సగా కూడా ఉపయోగించబడింది. ఒక చిన్న అధ్యయనం ప్రకారం ప్లేసిబో చికిత్సతో పోలిస్తే రైబావిరిన్ చికిత్స హెర్పుల తీవ్రతను తగ్గించింది,  కోలుకోవడాన్ని ప్రోత్సహించింది.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Bierman SM, Kirkpatrick W, Fernandez H|title=Clinical efficacy of ribavirin in the treatment of genital herpes simplex virus infection|journal=Chemotherapy|volume=27|issue=2|pages=139–45|year=1981|pmid=7009087|doi=10.1159/000237969}}&lt;/ref&gt; మరొక అధ్యయనం రైబావిరిన్ అసైక్లోవిర్ యొక్క యాంటీవైరల్ ప్రభావాన్ని శక్తివంతం చేసిందని కనుగొంది.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Pancheva SN|title=Potentiating effect of ribavirin on the anti-herpes activity of acyclovir|journal=Antiviral Research|volume=16|issue=2|pages=151–61|date=September 1991|pmid=1665959|doi=10.1016/0166-3542(91)90021-I}}&lt;/ref&gt;

[[కాన్సర్|క్యాన్సర్‌]]లకు, ముఖ్యంగా తీవ్రమైన మైలోయిడ్ లుకేమియాకు చికిత్సగా దీనిని ఉపయోగించడంపై కొంత ఆసక్తి కనిపించింది.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Kast RE|title=Ribavirin in cancer immunotherapies: controlling nitric oxide helps generate cytotoxic lymphocyte|journal=Cancer Biology &amp; Therapy|volume=1|issue=6|pages=626–30|date=November–December 2002|pmid=12642684|doi=10.4161/cbt.310|url=https://www.landesbioscience.com/journals/cbt/kast1-6.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228124717/https://www.landesbioscience.com/journals/cbt/kast1-6.pdf|archive-date=2014-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140228124717/https://www.landesbioscience.com/journals/cbt/kast1-6.pdf|date=2014-02-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Borden KL, Culjkovic-Kraljacic B|title=Ribavirin as an anti-cancer therapy: acute myeloid leukemia and beyond?|journal=Leukemia &amp; Lymphoma|volume=51|issue=10|pages=1805–15|date=October 2010|pmid=20629523|pmc=2950216|doi=10.3109/10428194.2010.496506}}&lt;/ref&gt;

=== మోతాదు ===
నిర్వచించబడిన రోజువారీ మోతాదు 1,000 మి.గ్రా (నోటి ద్వారా) లేదా 6 గ్రాములు (పీల్చడం ద్వారా).&lt;ref name=&quot;who2&quot;&gt;{{cite web|title=WHOCC - ATC/DDD Index|url=https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=J05AP01|website=www.whocc.no|access-date=21 September 2020|archive-date=9 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609043905/https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=J05AP01|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609043905/https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=J05AP01|date=9 June 2020}}&lt;/ref&gt;

== దుష్ప్రభావాలు ==
ఈ మందుకు రెండు FDA &quot;బ్లాక్ బాక్స్&quot; హెచ్చరికలు ఉన్నాయి: గర్భధారణకు ముందు లేదా సమయంలో ఎవరైనా దీనిని ఉపయోగించడం వల్ల శిశువులో జన్మ లోపాలు ఏర్పడవచ్చని మొదటిది ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తుంది,  రెండవది ఎర్ర రక్త కణాల విచ్ఛిన్న ప్రమాదానికి సంబంధించినది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Copedgus|url=http://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2011/021511s023lbl.pdf|website=FDA.gov|access-date=16 April 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141103185016/http://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2011/021511s023lbl.pdf|archive-date=3 November 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141103185016/http://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2011/021511s023lbl.pdf|date=3 November 2014}}&lt;/ref&gt;

రైబావిరిన్‌ను [[జిడోవుడిన్]] తో కలిపి ఇవ్వకూడదు ఎందుకంటే రక్తహీనత ప్రమాదం పెరుగుతుంది;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Alvarez D, Dieterich DT, Brau N, Moorehead L, Ball L, Sulkowski MS|title=Zidovudine use but not weight-based ribavirin dosing impacts anaemia during HCV treatment in HIV-infected persons|journal=Journal of Viral Hepatitis|volume=13|issue=10|pages=683–9|date=October 2006|pmid=16970600|doi=10.1111/j.1365-2893.2006.00749.x}}&lt;/ref&gt; డిడానోసిన్తో ఏకకాలంలో వాడటాన్ని కూడా మైటోకాన్డ్రియల్ విషపూరితం ప్రమాదం పెరగడం వలన నివారించాలి.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Bani-Sadr F, Carrat F, Pol S, Hor R, Rosenthal E, Goujard C, Morand P, Lunel-Fabiani F, Salmon-Ceron D, Piroth L, Pialoux G, Bentata M, Cacoub P, Perronne C|title=Risk factors for symptomatic mitochondrial toxicity in HIV/hepatitis C virus-coinfected patients during interferon plus ribavirin-based therapy|journal=Journal of Acquired Immune Deficiency Syndromes|volume=40|issue=1|pages=47–52|date=September 2005|pmid=16123681|doi=10.1097/01.qai.0000174649.51084.46|last15=Anrs Hc02-Ribavic Study|last14=Perronne|last13=Cacoub|first12=M|first13=P|last12=Bentata|first14=C|first15=Team}}&lt;/ref&gt;

== పనిచేసే విధానాలు ==
[[దస్త్రం:JCTH-6-431-g001.jpg|right|thumb|550x550px|RBV యొక్క ప్రతిపాదిత విధానాలు.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Mathur|first1=Poonam|last2=Kottilil|first2=Shyamasundaran|last3=Wilson|first3=Eleanor|title=Use of Ribavirin for Hepatitis C Treatment in the Modern Direct-acting Antiviral Era|journal=Journal of Clinical and Translational Hepatology|date=28 December 2018|volume=6|issue=4|pages=1–7|doi=10.14218/JCTH.2018.00007|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6328726/}}&lt;/ref&gt;]]
ఇది వైరల్ ఆర్ఎన్ఏ సంశ్లేషణ,  వైరల్ ఆర్ఎన్ఏ కాపింగ్‌ను ఆపడానికి ఉపయోగించే గ్వానోసిన్ (రైబోన్యూక్లియిక్) నిర్మాణాత్మక అనలాగ్, అందువల్ల ఇది న్యూక్లియోసైడ్ ఇన్హిబిటర్. రైబావిరిన్ అనేది ఒక ప్రోడ్రగ్, ఇది జీవక్రియ చెందితే ప్యూరిన్ ఆర్ఎన్ఏ న్యూక్లియోటైడ్లను పోలి ఉంటుంది. ఈ రూపంలో, ఇది వైరల్ ప్రతిరూపణకు అవసరమైన ఆర్ఎన్ఏ జీవక్రియను అడ్డుకుంటుంది. దీని పనితీరు కోసం ఐదు కంటే ఎక్కువ ప్రత్యక్ష,  పరోక్ష విధానాలు ప్రతిపాదించబడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Graci JD, Cameron CE|title=Mechanisms of action of ribavirin against distinct viruses|journal=Reviews in Medical Virology|volume=16|issue=1|pages=37–48|date=January 2006|doi=10.1002/rmv.483|pmid=16287208|pmc=7169142}}&lt;/ref&gt;

=== ఆర్ఎన్ఏ వైరస్‌లు ===
రైబావిరిన్ యొక్క కార్బాక్సమైడ్ సమూహం దాని భ్రమణాన్ని బట్టి స్థానిక న్యూక్లియోసైడ్ మందును అడెనోసిన్ లేదా గ్వానోసిన్ లాగా ఉండేలా చేస్తుంది. ఈ కారణంగా, రైబావిరిన్ ఆర్ఎన్ఏలో చేర్చబడినప్పుడు, అడెనిన్ లేదా గ్వానిన్ యొక్క బేస్ అనలాగ్‌గా, ఇది యురాసిల్ లేదా సైటోసిన్‌తో సమానంగా జతకడుతుంది, ఆర్ఎన్ఏ వైరస్‌లలో ఆర్ఎన్ఏ-ఆధారిత ప్రతిరూపణలో ఉత్పరివర్తనాలను ప్రేరేపిస్తుంది. అటువంటి హైపర్ మ్యుటేషన్ ఆర్ఎన్ఏ వైరస్‌లకు ప్రాణాంతకం కావచ్చు.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Ortega-Prieto AM, Sheldon J, Grande-Pérez A, Tejero H, Gregori J, Quer J, Esteban JI, Domingo E, Perales C|title=Extinction of hepatitis C virus by ribavirin in hepatoma cells involves lethal mutagenesis|journal=PLoS One|volume=8|issue=8|pages=e71039|year=2013|pmid=23976977|pmc=3745404|doi=10.1371/journal.pone.0071039|editor1-last=Vartanian|editor1-first=Jean-Pierre}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid119076452&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Crotty S, Cameron C, Andino R|title=Ribavirin's antiviral mechanism of action: lethal mutagenesis?|journal=Journal of Molecular Medicine|volume=80|issue=2|pages=86–95|date=February 2002|pmid=11907645|doi=10.1007/s00109-001-0308-0}}&lt;/ref&gt;

=== డీఎన్‌ఏ వైరస్‌లు ===
ఈ విధానాలలో ఏదీ అనేక డీఎన్‌ఏ వైరస్‌లపై రైబావిరిన్ ప్రభావాన్ని వివరించదు, ఇది మరింత రహస్యంగా ఉంటుంది, ముఖ్యంగా రైబావిరిన్ యొక్క 2' డియాక్సీరైబోస్ అనలాగ్ యొక్క పూర్తి నిష్క్రియతను బట్టి చూస్తే, మందు కేవలం ఆర్ఎన్ఏ న్యూక్లియోసైడ్ మిమిక్‌గా మాత్రమే పనిచేస్తుందని, డీఎన్‌ఏ న్యూక్లియోసైడ్ మిమిక్‌గా ఎప్పటికీ పనిచేయదని ఇది సూచిస్తుంది. రైబావిరిన్ 5'-మోనోఫాస్ఫేట్ సెల్యులార్ ఇనోసిన్ మోనోఫాస్ఫేట్ డిహైడ్రోజనేజ్ను నిరోధిస్తుంది, తద్వారా ఇంట్రాసెల్యులార్ GTP పూళ్లను తగ్గిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;pmid164212902&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Leyssen P, De Clercq E, Neyts J|title=The anti-yellow fever virus activity of ribavirin is independent of error-prone replication|journal=Molecular Pharmacology|volume=69|issue=4|pages=1461–7|date=April 2006|pmid=16421290|doi=10.1124/mol.105.020057}}&lt;/ref&gt; [లోపం: ఉదాహరించబడిన పత్రం ఆర్ఎన్ఏ వైరస్‌ను మాత్రమే సూచిస్తుంది కాబట్టి ఈ విభాగం యొక్క వాదనకు మద్దతు ఇవ్వదు. ఇక్కడ డీఎన్‌ఏ వైరస్‌కు సంబంధించిన సూచన అవసరం.]

== చరిత్ర ==
రైబావిరిన్ మొదటిసారిగా 1972లో తయారు చేయబడింది.&lt;ref name=&quot;Sn20012&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Snell NJ|title=Ribavirin--current status of a broad spectrum antiviral agent|journal=Expert Opinion on Pharmacotherapy|volume=2|issue=8|pages=1317–24|date=August 2001|pmid=11585000|doi=10.1517/14656566.2.8.1317}}&lt;/ref&gt; ఇది జోసెఫ్ టి. విట్కోవ్స్కీ,  రోలాండ్ కె. రాబిన్స్‌తో సహా ఇంటర్నేషనల్ కెమికల్ అండ్ న్యూక్లియర్ కార్పొరేషన్ పరిశోధకులచే చేయబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ribavirin History|url=http://www.news-medical.net/health/Ribavirin-History.aspx|website=News-Medical.net|access-date=2016-02-19|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302004242/http://www.news-medical.net/health/Ribavirin-History.aspx|archive-date=2016-03-02}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160302004242/http://www.news-medical.net/health/Ribavirin-History.aspx|date=2016-03-02}}&lt;/ref&gt;

అనవసరమైన విషపూరితం లేకుండా, కల్చర్‌లో,  జంతువులలో వివిధ రకాల ఆర్ఎన్ఏ,  డీఎన్‌ఏ వైరస్‌లపై రైబావిరిన్ చురుకుగా ఉందని నివేదించబడింది.&lt;ref name=&quot;Sidwell19722&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Sidwell RW, Huffman JH, Khare GP, Allen LB, Witkowski JT, Robins RK|title=Broad-spectrum antiviral activity of Virazole: 1-beta-D-ribofuranosyl-1,2,4-triazole-3-carboxamide|journal=Science|volume=177|issue=4050|pages=705–6|date=August 1972|pmid=4340949|doi=10.1126/science.177.4050.705}}&lt;/ref&gt;

=== పేర్లు ===
రైబావిరిన్ అనేది INN,  USAN, అయితే ట్రైబావిరిన్ అనేది BAN. జెనెరిక్ డ్రగ్ రూపాల బ్రాండ్ పేర్లలో కోపెగస్, రిబాస్ఫియర్, రెబెటోల్ ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt;

== ఉత్పన్నాలు ==
రైబావిరిన్‌ను అసంపూర్తిగా ఉన్న ప్యూరిన్ 6-సభ్యుల వలయంతో కూడిన రైబోజిల్ ప్యూరిన్ అనలాగ్‌గా భావించడం మంచిది. ఈ పోలిక చారిత్రాత్మకంగా రెండవ వలయాన్ని పాక్షికంగా &quot;నింపడానికి&quot; ప్రయత్నంలో ట్రైజోల్ యొక్క 2' నైట్రోజన్‌ను కార్బన్‌తో భర్తీ చేయడానికి ప్రేరేపించింది (ఇది ఇమిడాజోల్‌లో 5' కార్బన్‌గా మారుతుంది)--- కానీ గొప్ప ప్రభావం ఏమీ లేదు. అటువంటి 5' ఇమిడాజోల్ రైబోసైడ్ ఉత్పన్నాలు 5' హైడ్రోజన్ లేదా హాలైడ్‌తో యాంటీవైరల్ చర్యను చూపుతాయి, అయితే ప్రత్యామ్నాయం ఎంత పెద్దదిగా ఉంటే, చర్య అంత తక్కువగా ఉంటుంది,  అన్నీ రైబావిరిన్ కంటే తక్కువ చురుకైనవిగా నిరూపించబడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Smith RA &amp;amp; Kirkpatrick W (eds.)|year=1980|chapter=Ribavirin: structure and antiviral activity relationships|title=Ribavirin: A Broad Spectrum Antiviral Agent|pages=1&amp;ndash;21|publisher=Academic Press|location=New York}}&lt;/ref&gt; ఈ ఇమిడాజోల్ రైబోసైడ్ నిర్మాణంతో రెండు సహజ ఉత్పత్తులు ఇప్పటికే తెలుసునని గమనించండి: OH తో 5' కార్బన్ వద్ద ప్రత్యామ్నాయం యాంటీవైరల్ లక్షణాలతో కూడిన యాంటీబయోటిక్ అయిన పైరాజోఫురిన్ను ఇస్తుంది,  అమైనో సమూహంతో భర్తీ చేయడం వలన సహజ ప్యూరిన్ సింథటిక్ పూర్వగామి 5-అమినోవిమానజోల్-4-కార్బోక్సామైడ్-1-బీటా-డి-రైబోఫ్యూరానోసైడ్ (AICAR) లభిస్తుంది, ఇది కేవలం ಸಾಧಾರಣ యాంటీవైరల్ లక్షణాలను మాత్రమే కలిగి ఉంటుంది.

=== తరిబావిరిన్ ===
నేటి వరకు అత్యంత విజయవంతమైన రైబావిరిన్ ఉత్పన్నం మాతృ 3-కార్బాక్సమైడ్ యొక్క 3-కార్బాక్సమైడిన్ ఉత్పన్నం, దీనిని మొదట 1973లో J. T. విట్కోవ్స్కీ,  ఇతరులు నివేదించారు,&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Witkowski JT, Robins RK, Khare GP, Sidwell RW|title=Synthesis and antiviral activity of 1,2,4-triazole-3-thiocarboxamide and 1,2,4-triazole-3-carboxamidine ribonucleosides|journal=Journal of Medicinal Chemistry|volume=16|issue=8|pages=935–7|date=August 1973|pmid=4355593|doi=10.1021/jm00266a014}}&lt;/ref&gt;,  ఇప్పుడు దీనిని తరిబావిరిన్ (గతంలో ''వైరమిడిన్'',  ''రిబామిడిన్'') అని పిలుస్తారు. ఈ మందు రైబావిరిన్ వలె యాంటీవైరల్ చర్య యొక్క సారూప్య వర్గాలను చూపుతుంది, ఇది ఆశ్చర్యకరమైన విషయం కాదు ఎందుకంటే ఇది ఇప్పుడు రైబావిరిన్ కోసం ప్రో-డ్రగ్ అని తెలుసు. అయితే, తరిబావిరిన్, రైబావిరిన్‌తో పోలిస్తే తక్కువ ఎరిథ్రోసైట్-ట్రాపింగ్,  మెరుగైన కాలేయ-లక్ష్య లక్షణాలను కలిగి ఉంది. మొదటి ఆస్తి తరిబావిరిన్ యొక్క ప్రాథమిక అమిడిన్ సమూహం కారణంగా ఉంటుంది, ఇది RBCలలోకి మందు ప్రవేశించకుండా నిరోధిస్తుంది,  రెండవ ఆస్తి బహుశా కాలేయ కణజాలంలో అమిడిన్‌ను అమైడ్‌గా మార్చే ఎంజైమ్‌ల సాంద్రత పెరగడం వల్ల కావచ్చు.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Sidwell RW, Bailey KW, Wong MH, Barnard DL, Smee DF|title=In vitro and in vivo influenza virus-inhibitory effects of viramidine|journal=Antiviral Research|volume=68|issue=1|pages=10–7|date=October 2005|pmid=16087250|doi=10.1016/j.antiviral.2005.06.003}}&lt;/ref&gt; తరిబావిరిన్ ఫేజ్ III మానవ ప్రయోగాలలో ఉంది.

== సూచనలు ==
{{reflist}}

== మరింత చదవడానికి ==

* {{cite journal|last1=Brüggemann|first1=Roger J.|last2=Vollaard|first2=Albert|last3=Stoppelaar|first3=Sacha de|last4=Hasselt|first4=Johan G. C. van|last5=Burger|first5=David M.|last6=Engel|first6=Job J.|last7=Kampen|first7=Jeroen J. A. van|last8=McCall|first8=Matthew|last9=Smits|first9=Loek|last10=Jolink|first10=Hetty|last11=Visser|first11=Leo G.|last12=Veerdonk|first12=Frank van de|last13=Veldkamp|first13=Karin Ellen|last14=Rovers|first14=Chantal P.|last15=Arts|first15=Rob J. W.|title=Ribavirin post-exposure prophylaxis for Andes virus exposure: a viewpoint|journal=eBioMedicine|date=1 August 2026|volume=130|doi=10.1016/j.ebiom.2026.106386|url=https://www.thelancet.com/journals/ebiom/article/PIIS2352-3964(26)00270-7/fulltext|language=English|issn=2352-3964}}
* {{cite journal|last1=Abbas|first1=Anum|last2=Scherger|first2=Sias|last3=Marcelin|first3=Jasmine R.|last4=Zimmer|first4=Andrea J.|title=The Role of Ribavirin for Treatment of Respiratory Syncytial Virus in Immunocompromised Patients|journal=Current Treatment Options in Infectious Diseases|date=2 July 2025|volume=17|issue=1|pages=9|doi=10.1007/s40506-025-00285-6|url=https://link.springer.com/article/10.1007/s40506-025-00285-6|issn=1534-6250|access-date=19 August 2026|archive-date=3 December 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251203065314/https://link.springer.com/article/10.1007/s40506-025-00285-6|url-status=live}}

{{DNA antivirals}}{{RNA antivirals}}
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>8cn5js0hk3e11hh9eo5nruxvu18w52g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957465</id>
      <parentid>4957463</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:56:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Divya4232</username>
        <id>105587</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1509836|Ribavirin]] to:te #mdwikicx</comment>
      <origin>4957465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41918" sha1="h66ko36fef1rbc6md362k93nq798wcy" xml:space="preserve">{{drugbox
|Watchedfields    =changed
|verifiedrevid    =464382050
|image            =Ribavirin.svg
|width            =175
|image2           =Ribavirin-from-xtal-Mercury-3D-bs.png
|width2           =200

&lt;!-- Names --&gt;
|pronounce        ={{IPAc-en|ˌ|r|aɪ|b|ə|ˈ|v|aɪ|r|ɪ|n}}  {{respell|RY|bə|VY|rin}}
|tradename        =కోపెగస్, రెబెటోల్, వైరజోల్, ఇతరములు
|synonyms         =1-(β-&lt;small&gt;D&lt;/small&gt;-రైబోఫురానోసిల్)-1''H''-1,2,4-ట్రైజోల్-3-కార్బాక్సమైడ్
|BAN              =ట్రైబావిరిన్
|IUPAC_name       =1-[(2''R'',3''R'',4''S'',5''R'')-3,4-డైహైడ్రాక్సి-5-(హైడ్రాక్సిమిథైల్)ఆక్సోలాన్-2-ఇల్]-1''H''-1,2,4-ట్రైజోల్-3-కార్బాక్సమైడ్

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|class            =
|uses             =&lt;!-- primary uses --&gt;
|side_effects     =&lt;!-- common side effects and notable side effects --&gt;
|interactions     =&lt;!-- notable interactions --&gt;
|pregnancy_AU     =X
|pregnancy_US     =X
|pregnancy_US_comment=&lt;ref name=AHFS2016/&gt;
|breastfeeding    =
|routes_of_administration=నోటిద్వారా, పీల్చడానికి [[సొల్యూషన్]]
|onset            =
|duration_of_action=
|defined_daily_dose=1 గ్రాము (నోటిద్వారా), 6 గ్రాములు (పీల్చడం ద్వారా)&lt;ref name=who/&gt;
|typical_dose     =

&lt;!-- External links --&gt;
|Drugs.com        ={{drugs.com|monograph|ribavirin}}
|MedlinePlus      =a605018

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal_AU         =S4
|legal_CA         =Rx-only
|legal_UK         =POM
|legal_US         =Rx-only
|licence_EU       =yes

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =64%&lt;ref name=TGA&gt;{{cite web|title=PRODUCT INFORMATION REBETOL® (RIBAVIRIN) CAPSULES|work=TGA eBusiness Services|publisher=Merck Sharp &amp; Dohme (Australia) Pty Limited|access-date=23 February 2014|url=https://www.ebs.tga.gov.au/ebs/picmi/picmirepository.nsf/pdf?OpenAgent&amp;id=CP-2012-PI-02077-3|format=PDF|date=29 April 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816022733/https://www.ebs.tga.gov.au/ebs/picmi/picmirepository.nsf/pdf?OpenAgent&amp;id=CP-2012-PI-02077-3|archive-date=16 August 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170816022733/https://www.ebs.tga.gov.au/ebs/picmi/picmirepository.nsf/pdf?OpenAgent&amp;id=CP-2012-PI-02077-3 |date=16 August 2017 }}&lt;/ref&gt;
|protein_bound    =0%&lt;ref name = TGA/&gt;
|metabolism       =కాలేయం మరియు కణాల లోపల&lt;ref name = TGA/&gt;
|elimination_half-life=298 గంటలు (ብዙ సార్లు); 43.6 గంటలు (ఒకసారి)&lt;ref name = TGA/&gt;
|excretion        =మూత్రం (61%), మలం (12%)&lt;ref name = TGA/&gt;

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =8
|H                =12
|N                =4
|O                =5
|SMILES           =OC[C@@H](O1)[C@@H](O)[C@@H](O)[C@@H]1N2N=C(C(N)=O)N=C2
|StdInChI         =1S/C8H12N4O5/c9-6(16)7-10-2-12(11-7)8-5(15)4(14)3(1-13)17-8/h2-5,8,13-15H,1H2,(H2,9,16)/t3-,4-,5-,8-/m1/s1
|StdInChI_Ref     ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|StdInChIKey      =IWUCXVSUMQZMFG-AFCXAGJDSA-N
|StdInChIKey_Ref  ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|melting_point    =166
|melting_high     =168
}}

'''రైబావిరిన్''', దీనిని '''ట్రైబావిరిన్''' అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది ఆర్ఎస్వి ఇన్ఫెక్షన్, [[హెపటైటిస్ C|హెపటైటిస్ సి]],  కొన్ని వైరల్ హెమరేజిక్ ఫీవర్ల చికిత్సకు ఉపయోగించే ఒక యాంటీవైరల్ మందు.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot;&gt;{{cite web|title=Ribavirin|url=https://www.drugs.com/monograph/ribavirin.html|publisher=The American Society of Health-System Pharmacists|access-date=8 December 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220231037/https://www.drugs.com/monograph/ribavirin.html|archive-date=20 December 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161220231037/https://www.drugs.com/monograph/ribavirin.html|date=20 December 2016}}&lt;/ref&gt; [[హెపటైటిస్ C|హెపటైటిస్]] సి కొరకు, ఇది సిమెప్రెవిర్, సోఫోస్బువిర్, పెగింటర్‌ఫెరాన్ ఆల్ఫా-2బి లేదా పెగింటర్‌ఫెరాన్ ఆల్ఫా-2ఎ వంటి ఇతర మందులతో కలిపి ఉపయోగించబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt; వైరల్ హెమరేజిక్ ఫీవర్లలో ఇది లాస్సా ఫీవర్, క్రిమియన్-కాంగో హెమరేజిక్ ఫీవర్,  హంటావైరస్ ఇన్ఫెక్షన్ కొరకు ఉపయోగించబడుతుంది కానీ [[ఎబోలా]] లేదా మార్బర్గ్ ఇన్ఫెక్షన్లకు వాడకూడదు.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt; రైబావిరిన్ నోటిద్వారా తీసుకోబడుతుంది లేదా పీల్చబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt;

సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో అలసటగా అనిపించడం, [[తలనొప్పి]], వికారం, [[జ్వరం]], కండరాల నొప్పులు,  చికాకు స్వభావం ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt; తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో [[ఎర్ర రక్త కణం|ఎర్ర రక్త కణాల]] విచ్ఛిన్నం, కాలేయ సమస్యలు,  అలెర్జీ ప్రతిచర్యలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt; [[గర్భధారణ]] సమయంలో దీనిని వాడటం వలన శిశువుకు హాని జరుగుతుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt; వాడే సమయంలో,  ఆ తరువాత కనీసం 7 నెలల పాటు పురుషులు,  స్త్రీలు ఇద్దరూ సమర్థవంతమైన గర్భనిరోధకం పాటించాలని సిఫార్సు చేయబడింది.&lt;ref name=&quot;WHO20082&quot;&gt;{{cite book|title=WHO Model Formulary 2008|year=2009|isbn=9789241547659|vauthors=((World Health Organization))|veditors=Stuart MC, Kouimtzi M, Hill SR|hdl=10665/44053|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|hdl-access=free|page=177}}&lt;/ref&gt; రైబావిరిన్ పనిచేసే విధానం పూర్తిగా స్పష్టంగా లేదు.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt;

రైబావిరిన్ 1971లో పేటెంట్ పొందబడింది,  1986లో వైద్యపరమైన ఉపయోగం కోసం ఆమోదించబడింది.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Fischer|first1=Janos|last2=Ganellin|first2=C. Robin|title=Analogue-based Drug Discovery|date=2006|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=9783527607495|page=504|url=https://books.google.ca/books?id=FjKfqkaKkAAC&amp;pg=PA504|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220085929/https://books.google.ca/books?id=FjKfqkaKkAAC&amp;pg=PA504|archive-date=2016-12-20}}&lt;/ref&gt; ఇది [[ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ]] అత్యవసర మందుల జాబితాలో ఉంది.&lt;ref name=&quot;WHO21st2&quot;&gt;{{cite book|vauthors=((World Health Organization))|title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019|year=2019|hdl=10665/325771|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|location=Geneva|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt; ఇది జెనెరిక్ ఔషధంగా అందుబాటులో ఉంది.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt; 2015 నాటికి అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలులో దీని ఖర్చు రోజుకు సుమారు 1.50 US డాలర్లు.&lt;ref name=&quot;MSH20152&quot;&gt;{{cite web|title=Single Drug Information – International Medical Products Price Guide|url=https://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=1328&amp;searchYear=2015|access-date=9 December 2021|archive-date=11 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211211163828/https://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=1328&amp;searchYear=2015|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211211163828/https://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=1328&amp;searchYear=2015|date=11 December 2021}}&lt;/ref&gt; యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఒక కోర్సు చికిత్స ఖర్చు {{US$|200}} కంటే ఎక్కువ.&lt;ref name=&quot;Ric20152&quot;&gt;{{cite book|last1=Hamilton|first1=Richart|title=Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition|date=2015|publisher=Jones &amp; Bartlett Learning|isbn=9781284057560|page=79}}&lt;/ref&gt;

== వైద్యపరమైన ఉపయోగాలు ==
రైబావిరిన్ ప్రాథమికంగా హెపటైటిస్ సి,  వైరల్ హెమరేజిక్ ఫీవర్ల చికిత్సకు ఉపయోగించబడుతుంది (ఇది చాలా దేశాలలో అరుదైన సూచన).&lt;ref name=&quot;MSR2&quot;&gt;{{cite web|title=Rebetol, Ribasphere (ribavirin) dosing, indications, interactions, adverse effects, and more|work=Medscape Reference|publisher=WebMD|access-date=23 February 2014|url=http://reference.medscape.com/drug/rebetol-ribasphere-ribavirin-342625#showall|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228132755/http://reference.medscape.com/drug/rebetol-ribasphere-ribavirin-342625#showall|archive-date=28 February 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140228132755/http://reference.medscape.com/drug/rebetol-ribasphere-ribavirin-342625#showall|date=28 February 2014}}&lt;/ref&gt; మొదటి సూచనలో నోటి (క్యాప్సూల్ లేదా టాబ్లెట్) రూపంలోని రైబావిరిన్ పెజిలేటెడ్ ఇంటర్‌ఫెరాన్ ఆల్ఫాతో కలిపి ఉపయోగించబడుతుంది.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Paeshuyse J, Dallmeier K, Neyts J|title=Ribavirin for the treatment of chronic hepatitis C virus infection: a review of the proposed mechanisms of action|journal=Current Opinion in Virology|volume=1|issue=6|pages=590–8|date=December 2011|pmid=22440916|doi=10.1016/j.coviro.2011.10.030}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Flori N, Funakoshi N, Duny Y, Valats JC, Bismuth M, Christophorou D, Daurès JP, Blanc P|title=Pegylated interferon-α2a and ribavirin versus pegylated interferon-α2b and ribavirin in chronic hepatitis C : a meta-analysis|journal=Drugs|volume=73|issue=3|pages=263–77|date=March 2013|pmid=23436591|doi=10.1007/s40265-013-0027-1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Druyts 961–72&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Druyts E, Thorlund K, Wu P, Kanters S, Yaya S, Cooper CL, Mills EJ|title=Efficacy and safety of pegylated interferon alfa-2a or alfa-2b plus ribavirin for the treatment of chronic hepatitis C in children and adolescents: a systematic review and meta-analysis|journal=Clinical Infectious Diseases|volume=56|issue=7|pages=961–7|date=April 2013|pmid=23243171|doi=10.1093/cid/cis1031|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Zeuzem S, Poordad F|title=Pegylated-interferon plus ribavirin therapy in the treatment of CHC: individualization of treatment duration according to on-treatment virologic response|journal=Current Medical Research and Opinion|volume=26|issue=7|pages=1733–43|date=July 2010|pmid=20482242|doi=10.1185/03007995.2010.487038}}&lt;/ref&gt; [[హెపటైటిస్‌-బి|హెపటైటిస్ బి]], HIV తో కలిపి సోకిన వ్యక్తులలో,  పిల్లల జనాభాలో కూడా ఇది వాడబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;Druyts 961–72&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Liu JY, Sheng YJ, Hu HD, Zhong Q, Wang J, Tong SW, Zhou Z, Zhang DZ, Hu P, Ren H|title=The influence of hepatitis B virus on antiviral treatment with interferon and ribavirin in Asian patients with hepatitis C virus/hepatitis B virus coinfection: a meta-analysis|journal=Virology Journal|volume=9|pages=186|date=September 2012|pmid=22950520|pmc=3511228|doi=10.1186/1743-422X-9-186}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Basso M, Parisi SG, Mengoli C, Gentilini V, Menegotto N, Monticelli J, Nicolè S, Cruciani M, Palù G|title=Sustained virological response and baseline predictors in HIV-HCV coinfected patients retreated with pegylated interferon and ribavirin after failing a previous interferon-based therapy: systematic review and meta-analysis|journal=HIV Clinical Trials|volume=14|issue=4|pages=127–39|date=July–August 2013|pmid=23924585|doi=10.1310/hct1404-127}}&lt;/ref&gt; స్టాటిన్లు హెపటైటిస్ సి చికిత్సలో ఈ కలయిక ప్రభావాన్ని మెరుగుపరచగలవు.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Zhu Q, Li N, Han Q, Zhang P, Yang C, Zeng X, Chen Y, Lv Y, Liu X, Liu Z|title=Statin therapy improves response to interferon alfa and ribavirin in chronic hepatitis C: a systematic review and meta-analysis|journal=Antiviral Research|volume=98|issue=3|pages=373–9|date=June 2013|pmid=23603497|doi=10.1016/j.antiviral.2013.04.009}}&lt;/ref&gt; రైబావిరిన్ అనేది లాస్సా ఫీవర్, క్రిమియన్-కాంగో హెమరేజిక్ ఫీవర్, వెనిజులా హెమరేజిక్ ఫీవర్,  హంటావైరస్ ఇన్ఫెక్షన్‌లతో సహా వివిధ వైరల్ హెమరేజిక్ ఫీవర్లకు  ఏకైక చికిత్స, అయినప్పటికీ ఈ ఇన్ఫెక్షన్‌లకు సంబంధించిన సమాచారం చాలా తక్కువగా ఉంది,  ఈ మందు ప్రారంభ దశలలో మాత్రమే ప్రభావవంతంగా ఉండవచ్చు.&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://www.rki.de/cln_091/nn_468470/DE/Content/InfAZ/Steckbriefe/Steckbriefe__120606,templateId=raw,property=publicationFile.pdf/Steckbriefe_120606.pdf|title=Steckbriefe seltener und importierter Infektionskrankheiten|trans-title=Characteristics of rare and imported infectious diseases|publisher=[[Robert Koch Institute]]|isbn=978-3-89606-095-2|location=Berlin|year=2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110929151854/http://www.rki.de/cln_091/nn_468470/DE/Content/InfAZ/Steckbriefe/Steckbriefe__120606%2CtemplateId%3Draw%2Cproperty%3DpublicationFile.pdf/Steckbriefe_120606.pdf|archive-date=2011-09-29}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929151854/http://www.rki.de/cln_091/nn_468470/DE/Content/InfAZ/Steckbriefe/Steckbriefe__120606%2CtemplateId%3Draw%2Cproperty%3DpublicationFile.pdf/Steckbriefe_120606.pdf|date=2011-09-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Ascioglu S, Leblebicioglu H, Vahaboglu H, Chan KA|title=Ribavirin for patients with Crimean-Congo haemorrhagic fever: a systematic review and meta-analysis|journal=The Journal of Antimicrobial Chemotherapy|volume=66|issue=6|pages=1215–22|date=June 2011|pmid=21482564|doi=10.1093/jac/dkr136|url=http://jac.oxfordjournals.org/content/66/6/1215.full.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Bausch DG, Hadi CM, Khan SH, Lertora JJ|title=Review of the literature and proposed guidelines for the use of oral ribavirin as postexposure prophylaxis for Lassa fever|journal=Clinical Infectious Diseases|volume=51|issue=12|pages=1435–41|date=December 2010|pmid=21058912|doi=10.1086/657315|url=http://cid.oxfordjournals.org/content/51/12/1435.full.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Soares-Weiser K, Thomas S, Thomson G, Garner P|title=Ribavirin for Crimean-Congo hemorrhagic fever: systematic review and meta-analysis|journal=BMC Infectious Diseases|volume=10|pages=207|date=July 2010|pmid=20626907|pmc=2912908|doi=10.1186/1471-2334-10-207}}&lt;/ref&gt; USAMRIID ద్వారా ఇది గమనించబడింది &quot;రైబావిరిన్ ఫిలోవైరస్లు ([[ఎబోలా]]&lt;ref name=&quot;Goeijenbier20142&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Goeijenbier M, van Kampen JJ, Reusken CB, Koopmans MP, van Gorp EC|title=Ebola virus disease: a review on epidemiology, symptoms, treatment and pathogenesis|journal=The Netherlands Journal of Medicine|volume=72|issue=9|pages=442–8|date=November 2014|pmid=25387613|url=http://www.njmonline.nl/getpdf.php?t=a&amp;id=10001148|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129144852/http://www.njmonline.nl/getpdf.php?t=a&amp;id=10001148|archive-date=2014-11-29}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129144852/http://www.njmonline.nl/getpdf.php?t=a&amp;id=10001148|date=2014-11-29}}&lt;/ref&gt;,  మార్బర్గ్),  ఫ్లావివైరస్లు (డెంగ్యూ, పసుపు జ్వరం, ఓమ్స్క్ హెమరేజిక్ ఫీవర్,  కియానూర్ ఫారెస్ట్ డిసీజ్) పై తక్కువ ఇన్‌విట్రో,  ఇన్‌వివో చర్యను కలిగి ఉంది&quot;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Medical Management of Biological Casualties Handbook|publisher=United States Government Printing Office|year=2011|isbn=978-0-16-090015-0|location=|pages=115}}&lt;/ref&gt; పిల్లలలో రెస్పిరేటరీ సిన్సిటియల్ వైరస్ సంబంధిత వ్యాధులకు చికిత్స చేయడానికి ఏరోసోల్ రూపం గతంలో ఉపయోగించబడింది, అయితే దీనికి మద్దతు ఇచ్చే సాక్ష్యాలు చాలా బలహీనంగా ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Ventre K, Randolph AG|title=Ribavirin for respiratory syncytial virus infection of the lower respiratory tract in infants and young children|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|issue=1|pages=CD000181|date=January 2007|pmid=17253446|doi=10.1002/14651858.CD000181.pub3}}&lt;/ref&gt;

ఇది పిచ్చికుక్కల వ్యాధి చికిత్సలో (కెటమైన్, మిడజోలామ్,  అమంటాడిన్ తో కలిసి) ఉపయోగించబడింది.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Hemachudha T, Ugolini G, Wacharapluesadee S, Sungkarat W, Shuangshoti S, Laothamatas J|title=Human rabies: neuropathogenesis, diagnosis, and management|journal=The Lancet. Neurology|volume=12|issue=5|pages=498–513|date=May 2013|pmid=23602163|doi=10.1016/S1474-4422(13)70038-3}}&lt;/ref&gt;

ప్రయోగాత్మక డేటా రైబావిరిన్ కుక్క డిస్టెంపర్,  పాక్స్‌వైరస్‌లుపై ఉపయోగకరమైన చర్యను కలిగి ఉండవచ్చని సూచిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Elia20082&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Elia G, Belloli C, Cirone F, Lucente MS, Caruso M, Martella V, Decaro N, Buonavoglia C, Ormas P|title=In vitro efficacy of ribavirin against canine distemper virus|journal=Antiviral Research|volume=77|issue=2|pages=108–13|date=February 2008|pmid=17949825|doi=10.1016/j.antiviral.2007.09.004}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Baker|first=Robert O.|last2=Bray|first2=Mike|last3=Huggins|first3=John W.|date=January 2003|title=Potential antiviral therapeutics for smallpox, monkeypox and other orthopoxvirus infections|journal=Antiviral Research|volume=57|issue=1–2|pages=13–23|issn=0166-3542|pmid=12615299|doi=10.1016/S0166-3542(02)00196-1}}&lt;/ref&gt; రైబావిరిన్ హెర్స్ సింప్లెక్స్ వైరస్‌కు చికిత్సగా కూడా ఉపయోగించబడింది. ఒక చిన్న అధ్యయనం ప్రకారం ప్లేసిబో చికిత్సతో పోలిస్తే రైబావిరిన్ చికిత్స హెర్పుల తీవ్రతను తగ్గించింది,  కోలుకోవడాన్ని ప్రోత్సహించింది.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Bierman SM, Kirkpatrick W, Fernandez H|title=Clinical efficacy of ribavirin in the treatment of genital herpes simplex virus infection|journal=Chemotherapy|volume=27|issue=2|pages=139–45|year=1981|pmid=7009087|doi=10.1159/000237969}}&lt;/ref&gt; మరొక అధ్యయనం రైబావిరిన్ అసైక్లోవిర్ యొక్క యాంటీవైరల్ ప్రభావాన్ని శక్తివంతం చేసిందని కనుగొంది.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Pancheva SN|title=Potentiating effect of ribavirin on the anti-herpes activity of acyclovir|journal=Antiviral Research|volume=16|issue=2|pages=151–61|date=September 1991|pmid=1665959|doi=10.1016/0166-3542(91)90021-I}}&lt;/ref&gt;

[[కాన్సర్|క్యాన్సర్‌]]లకు, ముఖ్యంగా తీవ్రమైన మైలోయిడ్ లుకేమియాకు చికిత్సగా దీనిని ఉపయోగించడంపై కొంత ఆసక్తి కనిపించింది.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Kast RE|title=Ribavirin in cancer immunotherapies: controlling nitric oxide helps generate cytotoxic lymphocyte|journal=Cancer Biology &amp; Therapy|volume=1|issue=6|pages=626–30|date=November–December 2002|pmid=12642684|doi=10.4161/cbt.310|url=https://www.landesbioscience.com/journals/cbt/kast1-6.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228124717/https://www.landesbioscience.com/journals/cbt/kast1-6.pdf|archive-date=2014-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140228124717/https://www.landesbioscience.com/journals/cbt/kast1-6.pdf|date=2014-02-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Borden KL, Culjkovic-Kraljacic B|title=Ribavirin as an anti-cancer therapy: acute myeloid leukemia and beyond?|journal=Leukemia &amp; Lymphoma|volume=51|issue=10|pages=1805–15|date=October 2010|pmid=20629523|pmc=2950216|doi=10.3109/10428194.2010.496506}}&lt;/ref&gt;

=== మోతాదు ===
నిర్వచించబడిన రోజువారీ మోతాదు 1,000 మి.గ్రా (నోటి ద్వారా) లేదా 6 గ్రాములు (పీల్చడం ద్వారా).&lt;ref name=&quot;who2&quot;&gt;{{cite web|title=WHOCC - ATC/DDD Index|url=https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=J05AP01|website=www.whocc.no|access-date=21 September 2020|archive-date=9 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609043905/https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=J05AP01|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609043905/https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=J05AP01|date=9 June 2020}}&lt;/ref&gt;

== దుష్ప్రభావాలు ==
ఈ మందుకు రెండు FDA &quot;బ్లాక్ బాక్స్&quot; హెచ్చరికలు ఉన్నాయి: గర్భధారణకు ముందు లేదా సమయంలో ఎవరైనా దీనిని ఉపయోగించడం వల్ల శిశువులో జన్మ లోపాలు ఏర్పడవచ్చని మొదటిది ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తుంది,  రెండవది ఎర్ర రక్త కణాల విచ్ఛిన్న ప్రమాదానికి సంబంధించినది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Copedgus|url=http://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2011/021511s023lbl.pdf|website=FDA.gov|access-date=16 April 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141103185016/http://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2011/021511s023lbl.pdf|archive-date=3 November 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141103185016/http://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2011/021511s023lbl.pdf|date=3 November 2014}}&lt;/ref&gt;

రైబావిరిన్‌ను [[జిడోవుడిన్]] తో కలిపి ఇవ్వకూడదు ఎందుకంటే రక్తహీనత ప్రమాదం పెరుగుతుంది;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Alvarez D, Dieterich DT, Brau N, Moorehead L, Ball L, Sulkowski MS|title=Zidovudine use but not weight-based ribavirin dosing impacts anaemia during HCV treatment in HIV-infected persons|journal=Journal of Viral Hepatitis|volume=13|issue=10|pages=683–9|date=October 2006|pmid=16970600|doi=10.1111/j.1365-2893.2006.00749.x}}&lt;/ref&gt; డిడానోసిన్తో ఏకకాలంలో వాడటాన్ని కూడా మైటోకాన్డ్రియల్ విషపూరితం ప్రమాదం పెరగడం వలన నివారించాలి.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Bani-Sadr F, Carrat F, Pol S, Hor R, Rosenthal E, Goujard C, Morand P, Lunel-Fabiani F, Salmon-Ceron D, Piroth L, Pialoux G, Bentata M, Cacoub P, Perronne C|title=Risk factors for symptomatic mitochondrial toxicity in HIV/hepatitis C virus-coinfected patients during interferon plus ribavirin-based therapy|journal=Journal of Acquired Immune Deficiency Syndromes|volume=40|issue=1|pages=47–52|date=September 2005|pmid=16123681|doi=10.1097/01.qai.0000174649.51084.46|last15=Anrs Hc02-Ribavic Study|last14=Perronne|last13=Cacoub|first12=M|first13=P|last12=Bentata|first14=C|first15=Team}}&lt;/ref&gt;

== పనిచేసే విధానాలు ==
[[దస్త్రం:JCTH-6-431-g001.jpg|right|thumb|550x550px|RBV యొక్క ప్రతిపాదిత విధానాలు.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Mathur|first1=Poonam|last2=Kottilil|first2=Shyamasundaran|last3=Wilson|first3=Eleanor|title=Use of Ribavirin for Hepatitis C Treatment in the Modern Direct-acting Antiviral Era|journal=Journal of Clinical and Translational Hepatology|date=28 December 2018|volume=6|issue=4|pages=1–7|doi=10.14218/JCTH.2018.00007|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6328726/}}&lt;/ref&gt;]]
ఇది వైరల్ ఆర్ఎన్ఏ సంశ్లేషణ,  వైరల్ ఆర్ఎన్ఏ కాపింగ్‌ను ఆపడానికి ఉపయోగించే గ్వానోసిన్ (రైబోన్యూక్లియిక్) నిర్మాణాత్మక అనలాగ్, అందువల్ల ఇది న్యూక్లియోసైడ్ ఇన్హిబిటర్. రైబావిరిన్ అనేది ఒక ప్రోడ్రగ్, ఇది జీవక్రియ చెందితే ప్యూరిన్ ఆర్ఎన్ఏ న్యూక్లియోటైడ్లను పోలి ఉంటుంది. ఈ రూపంలో, ఇది వైరల్ ప్రతిరూపణకు అవసరమైన ఆర్ఎన్ఏ జీవక్రియను అడ్డుకుంటుంది. దీని పనితీరు కోసం ఐదు కంటే ఎక్కువ ప్రత్యక్ష,  పరోక్ష విధానాలు ప్రతిపాదించబడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Graci JD, Cameron CE|title=Mechanisms of action of ribavirin against distinct viruses|journal=Reviews in Medical Virology|volume=16|issue=1|pages=37–48|date=January 2006|doi=10.1002/rmv.483|pmid=16287208|pmc=7169142}}&lt;/ref&gt;

=== ఆర్ఎన్ఏ వైరస్‌లు ===
రైబావిరిన్ యొక్క కార్బాక్సమైడ్ సమూహం దాని భ్రమణాన్ని బట్టి స్థానిక న్యూక్లియోసైడ్ మందును అడెనోసిన్ లేదా గ్వానోసిన్ లాగా ఉండేలా చేస్తుంది. ఈ కారణంగా, రైబావిరిన్ ఆర్ఎన్ఏలో చేర్చబడినప్పుడు, అడెనిన్ లేదా గ్వానిన్ యొక్క బేస్ అనలాగ్‌గా, ఇది యురాసిల్ లేదా సైటోసిన్‌తో సమానంగా జతకడుతుంది, ఆర్ఎన్ఏ వైరస్‌లలో ఆర్ఎన్ఏ-ఆధారిత ప్రతిరూపణలో ఉత్పరివర్తనాలను ప్రేరేపిస్తుంది. అటువంటి హైపర్ మ్యుటేషన్ ఆర్ఎన్ఏ వైరస్‌లకు ప్రాణాంతకం కావచ్చు.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Ortega-Prieto AM, Sheldon J, Grande-Pérez A, Tejero H, Gregori J, Quer J, Esteban JI, Domingo E, Perales C|title=Extinction of hepatitis C virus by ribavirin in hepatoma cells involves lethal mutagenesis|journal=PLoS One|volume=8|issue=8|pages=e71039|year=2013|pmid=23976977|pmc=3745404|doi=10.1371/journal.pone.0071039|editor1-last=Vartanian|editor1-first=Jean-Pierre}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid119076452&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Crotty S, Cameron C, Andino R|title=Ribavirin's antiviral mechanism of action: lethal mutagenesis?|journal=Journal of Molecular Medicine|volume=80|issue=2|pages=86–95|date=February 2002|pmid=11907645|doi=10.1007/s00109-001-0308-0}}&lt;/ref&gt;

=== డీఎన్‌ఏ వైరస్‌లు ===
ఈ విధానాలలో ఏదీ అనేక డీఎన్‌ఏ వైరస్‌లపై రైబావిరిన్ ప్రభావాన్ని వివరించదు, ఇది మరింత రహస్యంగా ఉంటుంది, ముఖ్యంగా రైబావిరిన్ యొక్క 2' డియాక్సీరైబోస్ అనలాగ్ యొక్క పూర్తి నిష్క్రియతను బట్టి చూస్తే, మందు కేవలం ఆర్ఎన్ఏ న్యూక్లియోసైడ్ మిమిక్‌గా మాత్రమే పనిచేస్తుందని, డీఎన్‌ఏ న్యూక్లియోసైడ్ మిమిక్‌గా ఎప్పటికీ పనిచేయదని ఇది సూచిస్తుంది. రైబావిరిన్ 5'-మోనోఫాస్ఫేట్ సెల్యులార్ ఇనోసిన్ మోనోఫాస్ఫేట్ డిహైడ్రోజనేజ్ను నిరోధిస్తుంది, తద్వారా ఇంట్రాసెల్యులార్ GTP పూళ్లను తగ్గిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;pmid164212902&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Leyssen P, De Clercq E, Neyts J|title=The anti-yellow fever virus activity of ribavirin is independent of error-prone replication|journal=Molecular Pharmacology|volume=69|issue=4|pages=1461–7|date=April 2006|pmid=16421290|doi=10.1124/mol.105.020057}}&lt;/ref&gt; [లోపం: ఉదాహరించబడిన పత్రం ఆర్ఎన్ఏ వైరస్‌ను మాత్రమే సూచిస్తుంది కాబట్టి ఈ విభాగం యొక్క వాదనకు మద్దతు ఇవ్వదు. ఇక్కడ డీఎన్‌ఏ వైరస్‌కు సంబంధించిన సూచన అవసరం.]

== చరిత్ర ==
రైబావిరిన్ మొదటిసారిగా 1972లో తయారు చేయబడింది.&lt;ref name=&quot;Sn20012&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Snell NJ|title=Ribavirin--current status of a broad spectrum antiviral agent|journal=Expert Opinion on Pharmacotherapy|volume=2|issue=8|pages=1317–24|date=August 2001|pmid=11585000|doi=10.1517/14656566.2.8.1317}}&lt;/ref&gt; ఇది జోసెఫ్ టి. విట్కోవ్స్కీ,  రోలాండ్ కె. రాబిన్స్‌తో సహా ఇంటర్నేషనల్ కెమికల్ అండ్ న్యూక్లియర్ కార్పొరేషన్ పరిశోధకులచే చేయబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ribavirin History|url=http://www.news-medical.net/health/Ribavirin-History.aspx|website=News-Medical.net|access-date=2016-02-19|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302004242/http://www.news-medical.net/health/Ribavirin-History.aspx|archive-date=2016-03-02}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160302004242/http://www.news-medical.net/health/Ribavirin-History.aspx|date=2016-03-02}}&lt;/ref&gt;

అనవసరమైన విషపూరితం లేకుండా, కల్చర్‌లో,  జంతువులలో వివిధ రకాల ఆర్ఎన్ఏ,  డీఎన్‌ఏ వైరస్‌లపై రైబావిరిన్ చురుకుగా ఉందని నివేదించబడింది.&lt;ref name=&quot;Sidwell19722&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Sidwell RW, Huffman JH, Khare GP, Allen LB, Witkowski JT, Robins RK|title=Broad-spectrum antiviral activity of Virazole: 1-beta-D-ribofuranosyl-1,2,4-triazole-3-carboxamide|journal=Science|volume=177|issue=4050|pages=705–6|date=August 1972|pmid=4340949|doi=10.1126/science.177.4050.705}}&lt;/ref&gt;

=== పేర్లు ===
రైబావిరిన్ అనేది INN,  USAN, అయితే ట్రైబావిరిన్ అనేది BAN. జెనెరిక్ డ్రగ్ రూపాల బ్రాండ్ పేర్లలో కోపెగస్, రిబాస్ఫియర్, రెబెటోల్ ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt;

== ఉత్పన్నాలు ==
రైబావిరిన్‌ను అసంపూర్తిగా ఉన్న ప్యూరిన్ 6-సభ్యుల వలయంతో కూడిన రైబోజిల్ ప్యూరిన్ అనలాగ్‌గా భావించడం మంచిది. ఈ పోలిక చారిత్రాత్మకంగా రెండవ వలయాన్ని పాక్షికంగా &quot;నింపడానికి&quot; ప్రయత్నంలో ట్రైజోల్ యొక్క 2' నైట్రోజన్‌ను కార్బన్‌తో భర్తీ చేయడానికి ప్రేరేపించింది (ఇది ఇమిడాజోల్‌లో 5' కార్బన్‌గా మారుతుంది)--- కానీ గొప్ప ప్రభావం ఏమీ లేదు. అటువంటి 5' ఇమిడాజోల్ రైబోసైడ్ ఉత్పన్నాలు 5' హైడ్రోజన్ లేదా హాలైడ్‌తో యాంటీవైరల్ చర్యను చూపుతాయి, అయితే ప్రత్యామ్నాయం ఎంత పెద్దదిగా ఉంటే, చర్య అంత తక్కువగా ఉంటుంది,  అన్నీ రైబావిరిన్ కంటే తక్కువ చురుకైనవిగా నిరూపించబడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Smith RA &amp;amp; Kirkpatrick W (eds.)|year=1980|chapter=Ribavirin: structure and antiviral activity relationships|title=Ribavirin: A Broad Spectrum Antiviral Agent|pages=1&amp;ndash;21|publisher=Academic Press|location=New York}}&lt;/ref&gt; ఈ ఇమిడాజోల్ రైబోసైడ్ నిర్మాణంతో రెండు సహజ ఉత్పత్తులు ఇప్పటికే తెలుసునని గమనించండి: OH తో 5' కార్బన్ వద్ద ప్రత్యామ్నాయం యాంటీవైరల్ లక్షణాలతో కూడిన యాంటీబయోటిక్ అయిన పైరాజోఫురిన్ను ఇస్తుంది,  అమైనో సమూహంతో భర్తీ చేయడం వలన సహజ ప్యూరిన్ సింథటిక్ పూర్వగామి 5-అమినోవిమానజోల్-4-కార్బోక్సామైడ్-1-బీటా-డి-రైబోఫ్యూరానోసైడ్ (AICAR) లభిస్తుంది, ఇది కేవలం ಸಾಧಾರಣ యాంటీవైరల్ లక్షణాలను మాత్రమే కలిగి ఉంటుంది.

=== తరిబావిరిన్ ===
నేటి వరకు అత్యంత విజయవంతమైన రైబావిరిన్ ఉత్పన్నం మాతృ 3-కార్బాక్సమైడ్ యొక్క 3-కార్బాక్సమైడిన్ ఉత్పన్నం, దీనిని మొదట 1973లో J. T. విట్కోవ్స్కీ,  ఇతరులు నివేదించారు,&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Witkowski JT, Robins RK, Khare GP, Sidwell RW|title=Synthesis and antiviral activity of 1,2,4-triazole-3-thiocarboxamide and 1,2,4-triazole-3-carboxamidine ribonucleosides|journal=Journal of Medicinal Chemistry|volume=16|issue=8|pages=935–7|date=August 1973|pmid=4355593|doi=10.1021/jm00266a014}}&lt;/ref&gt;,  ఇప్పుడు దీనిని తరిబావిరిన్ (గతంలో ''వైరమిడిన్'',  ''రిబామిడిన్'') అని పిలుస్తారు. ఈ మందు రైబావిరిన్ వలె యాంటీవైరల్ చర్య యొక్క సారూప్య వర్గాలను చూపుతుంది, ఇది ఆశ్చర్యకరమైన విషయం కాదు ఎందుకంటే ఇది ఇప్పుడు రైబావిరిన్ కోసం ప్రో-డ్రగ్ అని తెలుసు. అయితే, తరిబావిరిన్, రైబావిరిన్‌తో పోలిస్తే తక్కువ ఎరిథ్రోసైట్-ట్రాపింగ్,  మెరుగైన కాలేయ-లక్ష్య లక్షణాలను కలిగి ఉంది. మొదటి ఆస్తి తరిబావిరిన్ యొక్క ప్రాథమిక అమిడిన్ సమూహం కారణంగా ఉంటుంది, ఇది RBCలలోకి మందు ప్రవేశించకుండా నిరోధిస్తుంది,  రెండవ ఆస్తి బహుశా కాలేయ కణజాలంలో అమిడిన్‌ను అమైడ్‌గా మార్చే ఎంజైమ్‌ల సాంద్రత పెరగడం వల్ల కావచ్చు.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Sidwell RW, Bailey KW, Wong MH, Barnard DL, Smee DF|title=In vitro and in vivo influenza virus-inhibitory effects of viramidine|journal=Antiviral Research|volume=68|issue=1|pages=10–7|date=October 2005|pmid=16087250|doi=10.1016/j.antiviral.2005.06.003}}&lt;/ref&gt; తరిబావిరిన్ ఫేజ్ III మానవ ప్రయోగాలలో ఉంది.

== సూచనలు ==
{{reflist}}

== మరింత చదవడానికి ==

* {{cite journal|last1=Brüggemann|first1=Roger J.|last2=Vollaard|first2=Albert|last3=Stoppelaar|first3=Sacha de|last4=Hasselt|first4=Johan G. C. van|last5=Burger|first5=David M.|last6=Engel|first6=Job J.|last7=Kampen|first7=Jeroen J. A. van|last8=McCall|first8=Matthew|last9=Smits|first9=Loek|last10=Jolink|first10=Hetty|last11=Visser|first11=Leo G.|last12=Veerdonk|first12=Frank van de|last13=Veldkamp|first13=Karin Ellen|last14=Rovers|first14=Chantal P.|last15=Arts|first15=Rob J. W.|title=Ribavirin post-exposure prophylaxis for Andes virus exposure: a viewpoint|journal=eBioMedicine|date=1 August 2026|volume=130|doi=10.1016/j.ebiom.2026.106386|url=https://www.thelancet.com/journals/ebiom/article/PIIS2352-3964(26)00270-7/fulltext|language=English|issn=2352-3964}}
* {{cite journal|last1=Abbas|first1=Anum|last2=Scherger|first2=Sias|last3=Marcelin|first3=Jasmine R.|last4=Zimmer|first4=Andrea J.|title=The Role of Ribavirin for Treatment of Respiratory Syncytial Virus in Immunocompromised Patients|journal=Current Treatment Options in Infectious Diseases|date=2 July 2025|volume=17|issue=1|pages=9|doi=10.1007/s40506-025-00285-6|url=https://link.springer.com/article/10.1007/s40506-025-00285-6|issn=1534-6250|access-date=19 August 2026|archive-date=3 December 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251203065314/https://link.springer.com/article/10.1007/s40506-025-00285-6|url-status=live}}

{{DNA antivirals}}{{RNA antivirals}}
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>h66ko36fef1rbc6md362k93nq798wcy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957466</id>
      <parentid>4957465</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T04:56:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Divya4232</username>
        <id>105587</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:ఔషధాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4957466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41957" sha1="ihq61nwptp86a2rc3hz6i649aqyre9i" xml:space="preserve">{{drugbox
|Watchedfields    =changed
|verifiedrevid    =464382050
|image            =Ribavirin.svg
|width            =175
|image2           =Ribavirin-from-xtal-Mercury-3D-bs.png
|width2           =200

&lt;!-- Names --&gt;
|pronounce        ={{IPAc-en|ˌ|r|aɪ|b|ə|ˈ|v|aɪ|r|ɪ|n}}  {{respell|RY|bə|VY|rin}}
|tradename        =కోపెగస్, రెబెటోల్, వైరజోల్, ఇతరములు
|synonyms         =1-(β-&lt;small&gt;D&lt;/small&gt;-రైబోఫురానోసిల్)-1''H''-1,2,4-ట్రైజోల్-3-కార్బాక్సమైడ్
|BAN              =ట్రైబావిరిన్
|IUPAC_name       =1-[(2''R'',3''R'',4''S'',5''R'')-3,4-డైహైడ్రాక్సి-5-(హైడ్రాక్సిమిథైల్)ఆక్సోలాన్-2-ఇల్]-1''H''-1,2,4-ట్రైజోల్-3-కార్బాక్సమైడ్

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|class            =
|uses             =&lt;!-- primary uses --&gt;
|side_effects     =&lt;!-- common side effects and notable side effects --&gt;
|interactions     =&lt;!-- notable interactions --&gt;
|pregnancy_AU     =X
|pregnancy_US     =X
|pregnancy_US_comment=&lt;ref name=AHFS2016/&gt;
|breastfeeding    =
|routes_of_administration=నోటిద్వారా, పీల్చడానికి [[సొల్యూషన్]]
|onset            =
|duration_of_action=
|defined_daily_dose=1 గ్రాము (నోటిద్వారా), 6 గ్రాములు (పీల్చడం ద్వారా)&lt;ref name=who/&gt;
|typical_dose     =

&lt;!-- External links --&gt;
|Drugs.com        ={{drugs.com|monograph|ribavirin}}
|MedlinePlus      =a605018

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal_AU         =S4
|legal_CA         =Rx-only
|legal_UK         =POM
|legal_US         =Rx-only
|licence_EU       =yes

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =64%&lt;ref name=TGA&gt;{{cite web|title=PRODUCT INFORMATION REBETOL® (RIBAVIRIN) CAPSULES|work=TGA eBusiness Services|publisher=Merck Sharp &amp; Dohme (Australia) Pty Limited|access-date=23 February 2014|url=https://www.ebs.tga.gov.au/ebs/picmi/picmirepository.nsf/pdf?OpenAgent&amp;id=CP-2012-PI-02077-3|format=PDF|date=29 April 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816022733/https://www.ebs.tga.gov.au/ebs/picmi/picmirepository.nsf/pdf?OpenAgent&amp;id=CP-2012-PI-02077-3|archive-date=16 August 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170816022733/https://www.ebs.tga.gov.au/ebs/picmi/picmirepository.nsf/pdf?OpenAgent&amp;id=CP-2012-PI-02077-3 |date=16 August 2017 }}&lt;/ref&gt;
|protein_bound    =0%&lt;ref name = TGA/&gt;
|metabolism       =కాలేయం మరియు కణాల లోపల&lt;ref name = TGA/&gt;
|elimination_half-life=298 గంటలు (ብዙ సార్లు); 43.6 గంటలు (ఒకసారి)&lt;ref name = TGA/&gt;
|excretion        =మూత్రం (61%), మలం (12%)&lt;ref name = TGA/&gt;

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =8
|H                =12
|N                =4
|O                =5
|SMILES           =OC[C@@H](O1)[C@@H](O)[C@@H](O)[C@@H]1N2N=C(C(N)=O)N=C2
|StdInChI         =1S/C8H12N4O5/c9-6(16)7-10-2-12(11-7)8-5(15)4(14)3(1-13)17-8/h2-5,8,13-15H,1H2,(H2,9,16)/t3-,4-,5-,8-/m1/s1
|StdInChI_Ref     ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|StdInChIKey      =IWUCXVSUMQZMFG-AFCXAGJDSA-N
|StdInChIKey_Ref  ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|melting_point    =166
|melting_high     =168
}}

'''రైబావిరిన్''', దీనిని '''ట్రైబావిరిన్''' అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది ఆర్ఎస్వి ఇన్ఫెక్షన్, [[హెపటైటిస్ C|హెపటైటిస్ సి]],  కొన్ని వైరల్ హెమరేజిక్ ఫీవర్ల చికిత్సకు ఉపయోగించే ఒక యాంటీవైరల్ మందు.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot;&gt;{{cite web|title=Ribavirin|url=https://www.drugs.com/monograph/ribavirin.html|publisher=The American Society of Health-System Pharmacists|access-date=8 December 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220231037/https://www.drugs.com/monograph/ribavirin.html|archive-date=20 December 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161220231037/https://www.drugs.com/monograph/ribavirin.html|date=20 December 2016}}&lt;/ref&gt; [[హెపటైటిస్ C|హెపటైటిస్]] సి కొరకు, ఇది సిమెప్రెవిర్, సోఫోస్బువిర్, పెగింటర్‌ఫెరాన్ ఆల్ఫా-2బి లేదా పెగింటర్‌ఫెరాన్ ఆల్ఫా-2ఎ వంటి ఇతర మందులతో కలిపి ఉపయోగించబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt; వైరల్ హెమరేజిక్ ఫీవర్లలో ఇది లాస్సా ఫీవర్, క్రిమియన్-కాంగో హెమరేజిక్ ఫీవర్,  హంటావైరస్ ఇన్ఫెక్షన్ కొరకు ఉపయోగించబడుతుంది కానీ [[ఎబోలా]] లేదా మార్బర్గ్ ఇన్ఫెక్షన్లకు వాడకూడదు.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt; రైబావిరిన్ నోటిద్వారా తీసుకోబడుతుంది లేదా పీల్చబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt;

సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో అలసటగా అనిపించడం, [[తలనొప్పి]], వికారం, [[జ్వరం]], కండరాల నొప్పులు,  చికాకు స్వభావం ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt; తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో [[ఎర్ర రక్త కణం|ఎర్ర రక్త కణాల]] విచ్ఛిన్నం, కాలేయ సమస్యలు,  అలెర్జీ ప్రతిచర్యలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt; [[గర్భధారణ]] సమయంలో దీనిని వాడటం వలన శిశువుకు హాని జరుగుతుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt; వాడే సమయంలో,  ఆ తరువాత కనీసం 7 నెలల పాటు పురుషులు,  స్త్రీలు ఇద్దరూ సమర్థవంతమైన గర్భనిరోధకం పాటించాలని సిఫార్సు చేయబడింది.&lt;ref name=&quot;WHO20082&quot;&gt;{{cite book|title=WHO Model Formulary 2008|year=2009|isbn=9789241547659|vauthors=((World Health Organization))|veditors=Stuart MC, Kouimtzi M, Hill SR|hdl=10665/44053|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|hdl-access=free|page=177}}&lt;/ref&gt; రైబావిరిన్ పనిచేసే విధానం పూర్తిగా స్పష్టంగా లేదు.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt;

రైబావిరిన్ 1971లో పేటెంట్ పొందబడింది,  1986లో వైద్యపరమైన ఉపయోగం కోసం ఆమోదించబడింది.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Fischer|first1=Janos|last2=Ganellin|first2=C. Robin|title=Analogue-based Drug Discovery|date=2006|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=9783527607495|page=504|url=https://books.google.ca/books?id=FjKfqkaKkAAC&amp;pg=PA504|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220085929/https://books.google.ca/books?id=FjKfqkaKkAAC&amp;pg=PA504|archive-date=2016-12-20}}&lt;/ref&gt; ఇది [[ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ]] అత్యవసర మందుల జాబితాలో ఉంది.&lt;ref name=&quot;WHO21st2&quot;&gt;{{cite book|vauthors=((World Health Organization))|title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019|year=2019|hdl=10665/325771|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|location=Geneva|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt; ఇది జెనెరిక్ ఔషధంగా అందుబాటులో ఉంది.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt; 2015 నాటికి అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలులో దీని ఖర్చు రోజుకు సుమారు 1.50 US డాలర్లు.&lt;ref name=&quot;MSH20152&quot;&gt;{{cite web|title=Single Drug Information – International Medical Products Price Guide|url=https://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=1328&amp;searchYear=2015|access-date=9 December 2021|archive-date=11 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211211163828/https://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=1328&amp;searchYear=2015|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211211163828/https://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=1328&amp;searchYear=2015|date=11 December 2021}}&lt;/ref&gt; యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఒక కోర్సు చికిత్స ఖర్చు {{US$|200}} కంటే ఎక్కువ.&lt;ref name=&quot;Ric20152&quot;&gt;{{cite book|last1=Hamilton|first1=Richart|title=Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition|date=2015|publisher=Jones &amp; Bartlett Learning|isbn=9781284057560|page=79}}&lt;/ref&gt;

== వైద్యపరమైన ఉపయోగాలు ==
రైబావిరిన్ ప్రాథమికంగా హెపటైటిస్ సి,  వైరల్ హెమరేజిక్ ఫీవర్ల చికిత్సకు ఉపయోగించబడుతుంది (ఇది చాలా దేశాలలో అరుదైన సూచన).&lt;ref name=&quot;MSR2&quot;&gt;{{cite web|title=Rebetol, Ribasphere (ribavirin) dosing, indications, interactions, adverse effects, and more|work=Medscape Reference|publisher=WebMD|access-date=23 February 2014|url=http://reference.medscape.com/drug/rebetol-ribasphere-ribavirin-342625#showall|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228132755/http://reference.medscape.com/drug/rebetol-ribasphere-ribavirin-342625#showall|archive-date=28 February 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140228132755/http://reference.medscape.com/drug/rebetol-ribasphere-ribavirin-342625#showall|date=28 February 2014}}&lt;/ref&gt; మొదటి సూచనలో నోటి (క్యాప్సూల్ లేదా టాబ్లెట్) రూపంలోని రైబావిరిన్ పెజిలేటెడ్ ఇంటర్‌ఫెరాన్ ఆల్ఫాతో కలిపి ఉపయోగించబడుతుంది.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Paeshuyse J, Dallmeier K, Neyts J|title=Ribavirin for the treatment of chronic hepatitis C virus infection: a review of the proposed mechanisms of action|journal=Current Opinion in Virology|volume=1|issue=6|pages=590–8|date=December 2011|pmid=22440916|doi=10.1016/j.coviro.2011.10.030}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Flori N, Funakoshi N, Duny Y, Valats JC, Bismuth M, Christophorou D, Daurès JP, Blanc P|title=Pegylated interferon-α2a and ribavirin versus pegylated interferon-α2b and ribavirin in chronic hepatitis C : a meta-analysis|journal=Drugs|volume=73|issue=3|pages=263–77|date=March 2013|pmid=23436591|doi=10.1007/s40265-013-0027-1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Druyts 961–72&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Druyts E, Thorlund K, Wu P, Kanters S, Yaya S, Cooper CL, Mills EJ|title=Efficacy and safety of pegylated interferon alfa-2a or alfa-2b plus ribavirin for the treatment of chronic hepatitis C in children and adolescents: a systematic review and meta-analysis|journal=Clinical Infectious Diseases|volume=56|issue=7|pages=961–7|date=April 2013|pmid=23243171|doi=10.1093/cid/cis1031|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Zeuzem S, Poordad F|title=Pegylated-interferon plus ribavirin therapy in the treatment of CHC: individualization of treatment duration according to on-treatment virologic response|journal=Current Medical Research and Opinion|volume=26|issue=7|pages=1733–43|date=July 2010|pmid=20482242|doi=10.1185/03007995.2010.487038}}&lt;/ref&gt; [[హెపటైటిస్‌-బి|హెపటైటిస్ బి]], HIV తో కలిపి సోకిన వ్యక్తులలో,  పిల్లల జనాభాలో కూడా ఇది వాడబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;Druyts 961–72&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Liu JY, Sheng YJ, Hu HD, Zhong Q, Wang J, Tong SW, Zhou Z, Zhang DZ, Hu P, Ren H|title=The influence of hepatitis B virus on antiviral treatment with interferon and ribavirin in Asian patients with hepatitis C virus/hepatitis B virus coinfection: a meta-analysis|journal=Virology Journal|volume=9|pages=186|date=September 2012|pmid=22950520|pmc=3511228|doi=10.1186/1743-422X-9-186}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Basso M, Parisi SG, Mengoli C, Gentilini V, Menegotto N, Monticelli J, Nicolè S, Cruciani M, Palù G|title=Sustained virological response and baseline predictors in HIV-HCV coinfected patients retreated with pegylated interferon and ribavirin after failing a previous interferon-based therapy: systematic review and meta-analysis|journal=HIV Clinical Trials|volume=14|issue=4|pages=127–39|date=July–August 2013|pmid=23924585|doi=10.1310/hct1404-127}}&lt;/ref&gt; స్టాటిన్లు హెపటైటిస్ సి చికిత్సలో ఈ కలయిక ప్రభావాన్ని మెరుగుపరచగలవు.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Zhu Q, Li N, Han Q, Zhang P, Yang C, Zeng X, Chen Y, Lv Y, Liu X, Liu Z|title=Statin therapy improves response to interferon alfa and ribavirin in chronic hepatitis C: a systematic review and meta-analysis|journal=Antiviral Research|volume=98|issue=3|pages=373–9|date=June 2013|pmid=23603497|doi=10.1016/j.antiviral.2013.04.009}}&lt;/ref&gt; రైబావిరిన్ అనేది లాస్సా ఫీవర్, క్రిమియన్-కాంగో హెమరేజిక్ ఫీవర్, వెనిజులా హెమరేజిక్ ఫీవర్,  హంటావైరస్ ఇన్ఫెక్షన్‌లతో సహా వివిధ వైరల్ హెమరేజిక్ ఫీవర్లకు  ఏకైక చికిత్స, అయినప్పటికీ ఈ ఇన్ఫెక్షన్‌లకు సంబంధించిన సమాచారం చాలా తక్కువగా ఉంది,  ఈ మందు ప్రారంభ దశలలో మాత్రమే ప్రభావవంతంగా ఉండవచ్చు.&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://www.rki.de/cln_091/nn_468470/DE/Content/InfAZ/Steckbriefe/Steckbriefe__120606,templateId=raw,property=publicationFile.pdf/Steckbriefe_120606.pdf|title=Steckbriefe seltener und importierter Infektionskrankheiten|trans-title=Characteristics of rare and imported infectious diseases|publisher=[[Robert Koch Institute]]|isbn=978-3-89606-095-2|location=Berlin|year=2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110929151854/http://www.rki.de/cln_091/nn_468470/DE/Content/InfAZ/Steckbriefe/Steckbriefe__120606%2CtemplateId%3Draw%2Cproperty%3DpublicationFile.pdf/Steckbriefe_120606.pdf|archive-date=2011-09-29}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929151854/http://www.rki.de/cln_091/nn_468470/DE/Content/InfAZ/Steckbriefe/Steckbriefe__120606%2CtemplateId%3Draw%2Cproperty%3DpublicationFile.pdf/Steckbriefe_120606.pdf|date=2011-09-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Ascioglu S, Leblebicioglu H, Vahaboglu H, Chan KA|title=Ribavirin for patients with Crimean-Congo haemorrhagic fever: a systematic review and meta-analysis|journal=The Journal of Antimicrobial Chemotherapy|volume=66|issue=6|pages=1215–22|date=June 2011|pmid=21482564|doi=10.1093/jac/dkr136|url=http://jac.oxfordjournals.org/content/66/6/1215.full.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Bausch DG, Hadi CM, Khan SH, Lertora JJ|title=Review of the literature and proposed guidelines for the use of oral ribavirin as postexposure prophylaxis for Lassa fever|journal=Clinical Infectious Diseases|volume=51|issue=12|pages=1435–41|date=December 2010|pmid=21058912|doi=10.1086/657315|url=http://cid.oxfordjournals.org/content/51/12/1435.full.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Soares-Weiser K, Thomas S, Thomson G, Garner P|title=Ribavirin for Crimean-Congo hemorrhagic fever: systematic review and meta-analysis|journal=BMC Infectious Diseases|volume=10|pages=207|date=July 2010|pmid=20626907|pmc=2912908|doi=10.1186/1471-2334-10-207}}&lt;/ref&gt; USAMRIID ద్వారా ఇది గమనించబడింది &quot;రైబావిరిన్ ఫిలోవైరస్లు ([[ఎబోలా]]&lt;ref name=&quot;Goeijenbier20142&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Goeijenbier M, van Kampen JJ, Reusken CB, Koopmans MP, van Gorp EC|title=Ebola virus disease: a review on epidemiology, symptoms, treatment and pathogenesis|journal=The Netherlands Journal of Medicine|volume=72|issue=9|pages=442–8|date=November 2014|pmid=25387613|url=http://www.njmonline.nl/getpdf.php?t=a&amp;id=10001148|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129144852/http://www.njmonline.nl/getpdf.php?t=a&amp;id=10001148|archive-date=2014-11-29}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129144852/http://www.njmonline.nl/getpdf.php?t=a&amp;id=10001148|date=2014-11-29}}&lt;/ref&gt;,  మార్బర్గ్),  ఫ్లావివైరస్లు (డెంగ్యూ, పసుపు జ్వరం, ఓమ్స్క్ హెమరేజిక్ ఫీవర్,  కియానూర్ ఫారెస్ట్ డిసీజ్) పై తక్కువ ఇన్‌విట్రో,  ఇన్‌వివో చర్యను కలిగి ఉంది&quot;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Medical Management of Biological Casualties Handbook|publisher=United States Government Printing Office|year=2011|isbn=978-0-16-090015-0|location=|pages=115}}&lt;/ref&gt; పిల్లలలో రెస్పిరేటరీ సిన్సిటియల్ వైరస్ సంబంధిత వ్యాధులకు చికిత్స చేయడానికి ఏరోసోల్ రూపం గతంలో ఉపయోగించబడింది, అయితే దీనికి మద్దతు ఇచ్చే సాక్ష్యాలు చాలా బలహీనంగా ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Ventre K, Randolph AG|title=Ribavirin for respiratory syncytial virus infection of the lower respiratory tract in infants and young children|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|issue=1|pages=CD000181|date=January 2007|pmid=17253446|doi=10.1002/14651858.CD000181.pub3}}&lt;/ref&gt;

ఇది పిచ్చికుక్కల వ్యాధి చికిత్సలో (కెటమైన్, మిడజోలామ్,  అమంటాడిన్ తో కలిసి) ఉపయోగించబడింది.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Hemachudha T, Ugolini G, Wacharapluesadee S, Sungkarat W, Shuangshoti S, Laothamatas J|title=Human rabies: neuropathogenesis, diagnosis, and management|journal=The Lancet. Neurology|volume=12|issue=5|pages=498–513|date=May 2013|pmid=23602163|doi=10.1016/S1474-4422(13)70038-3}}&lt;/ref&gt;

ప్రయోగాత్మక డేటా రైబావిరిన్ కుక్క డిస్టెంపర్,  పాక్స్‌వైరస్‌లుపై ఉపయోగకరమైన చర్యను కలిగి ఉండవచ్చని సూచిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Elia20082&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Elia G, Belloli C, Cirone F, Lucente MS, Caruso M, Martella V, Decaro N, Buonavoglia C, Ormas P|title=In vitro efficacy of ribavirin against canine distemper virus|journal=Antiviral Research|volume=77|issue=2|pages=108–13|date=February 2008|pmid=17949825|doi=10.1016/j.antiviral.2007.09.004}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Baker|first=Robert O.|last2=Bray|first2=Mike|last3=Huggins|first3=John W.|date=January 2003|title=Potential antiviral therapeutics for smallpox, monkeypox and other orthopoxvirus infections|journal=Antiviral Research|volume=57|issue=1–2|pages=13–23|issn=0166-3542|pmid=12615299|doi=10.1016/S0166-3542(02)00196-1}}&lt;/ref&gt; రైబావిరిన్ హెర్స్ సింప్లెక్స్ వైరస్‌కు చికిత్సగా కూడా ఉపయోగించబడింది. ఒక చిన్న అధ్యయనం ప్రకారం ప్లేసిబో చికిత్సతో పోలిస్తే రైబావిరిన్ చికిత్స హెర్పుల తీవ్రతను తగ్గించింది,  కోలుకోవడాన్ని ప్రోత్సహించింది.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Bierman SM, Kirkpatrick W, Fernandez H|title=Clinical efficacy of ribavirin in the treatment of genital herpes simplex virus infection|journal=Chemotherapy|volume=27|issue=2|pages=139–45|year=1981|pmid=7009087|doi=10.1159/000237969}}&lt;/ref&gt; మరొక అధ్యయనం రైబావిరిన్ అసైక్లోవిర్ యొక్క యాంటీవైరల్ ప్రభావాన్ని శక్తివంతం చేసిందని కనుగొంది.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Pancheva SN|title=Potentiating effect of ribavirin on the anti-herpes activity of acyclovir|journal=Antiviral Research|volume=16|issue=2|pages=151–61|date=September 1991|pmid=1665959|doi=10.1016/0166-3542(91)90021-I}}&lt;/ref&gt;

[[కాన్సర్|క్యాన్సర్‌]]లకు, ముఖ్యంగా తీవ్రమైన మైలోయిడ్ లుకేమియాకు చికిత్సగా దీనిని ఉపయోగించడంపై కొంత ఆసక్తి కనిపించింది.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Kast RE|title=Ribavirin in cancer immunotherapies: controlling nitric oxide helps generate cytotoxic lymphocyte|journal=Cancer Biology &amp; Therapy|volume=1|issue=6|pages=626–30|date=November–December 2002|pmid=12642684|doi=10.4161/cbt.310|url=https://www.landesbioscience.com/journals/cbt/kast1-6.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228124717/https://www.landesbioscience.com/journals/cbt/kast1-6.pdf|archive-date=2014-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140228124717/https://www.landesbioscience.com/journals/cbt/kast1-6.pdf|date=2014-02-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Borden KL, Culjkovic-Kraljacic B|title=Ribavirin as an anti-cancer therapy: acute myeloid leukemia and beyond?|journal=Leukemia &amp; Lymphoma|volume=51|issue=10|pages=1805–15|date=October 2010|pmid=20629523|pmc=2950216|doi=10.3109/10428194.2010.496506}}&lt;/ref&gt;

=== మోతాదు ===
నిర్వచించబడిన రోజువారీ మోతాదు 1,000 మి.గ్రా (నోటి ద్వారా) లేదా 6 గ్రాములు (పీల్చడం ద్వారా).&lt;ref name=&quot;who2&quot;&gt;{{cite web|title=WHOCC - ATC/DDD Index|url=https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=J05AP01|website=www.whocc.no|access-date=21 September 2020|archive-date=9 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609043905/https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=J05AP01|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609043905/https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=J05AP01|date=9 June 2020}}&lt;/ref&gt;

== దుష్ప్రభావాలు ==
ఈ మందుకు రెండు FDA &quot;బ్లాక్ బాక్స్&quot; హెచ్చరికలు ఉన్నాయి: గర్భధారణకు ముందు లేదా సమయంలో ఎవరైనా దీనిని ఉపయోగించడం వల్ల శిశువులో జన్మ లోపాలు ఏర్పడవచ్చని మొదటిది ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తుంది,  రెండవది ఎర్ర రక్త కణాల విచ్ఛిన్న ప్రమాదానికి సంబంధించినది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Copedgus|url=http://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2011/021511s023lbl.pdf|website=FDA.gov|access-date=16 April 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141103185016/http://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2011/021511s023lbl.pdf|archive-date=3 November 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141103185016/http://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2011/021511s023lbl.pdf|date=3 November 2014}}&lt;/ref&gt;

రైబావిరిన్‌ను [[జిడోవుడిన్]] తో కలిపి ఇవ్వకూడదు ఎందుకంటే రక్తహీనత ప్రమాదం పెరుగుతుంది;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Alvarez D, Dieterich DT, Brau N, Moorehead L, Ball L, Sulkowski MS|title=Zidovudine use but not weight-based ribavirin dosing impacts anaemia during HCV treatment in HIV-infected persons|journal=Journal of Viral Hepatitis|volume=13|issue=10|pages=683–9|date=October 2006|pmid=16970600|doi=10.1111/j.1365-2893.2006.00749.x}}&lt;/ref&gt; డిడానోసిన్తో ఏకకాలంలో వాడటాన్ని కూడా మైటోకాన్డ్రియల్ విషపూరితం ప్రమాదం పెరగడం వలన నివారించాలి.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Bani-Sadr F, Carrat F, Pol S, Hor R, Rosenthal E, Goujard C, Morand P, Lunel-Fabiani F, Salmon-Ceron D, Piroth L, Pialoux G, Bentata M, Cacoub P, Perronne C|title=Risk factors for symptomatic mitochondrial toxicity in HIV/hepatitis C virus-coinfected patients during interferon plus ribavirin-based therapy|journal=Journal of Acquired Immune Deficiency Syndromes|volume=40|issue=1|pages=47–52|date=September 2005|pmid=16123681|doi=10.1097/01.qai.0000174649.51084.46|last15=Anrs Hc02-Ribavic Study|last14=Perronne|last13=Cacoub|first12=M|first13=P|last12=Bentata|first14=C|first15=Team}}&lt;/ref&gt;

== పనిచేసే విధానాలు ==
[[దస్త్రం:JCTH-6-431-g001.jpg|right|thumb|550x550px|RBV యొక్క ప్రతిపాదిత విధానాలు.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Mathur|first1=Poonam|last2=Kottilil|first2=Shyamasundaran|last3=Wilson|first3=Eleanor|title=Use of Ribavirin for Hepatitis C Treatment in the Modern Direct-acting Antiviral Era|journal=Journal of Clinical and Translational Hepatology|date=28 December 2018|volume=6|issue=4|pages=1–7|doi=10.14218/JCTH.2018.00007|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6328726/}}&lt;/ref&gt;]]
ఇది వైరల్ ఆర్ఎన్ఏ సంశ్లేషణ,  వైరల్ ఆర్ఎన్ఏ కాపింగ్‌ను ఆపడానికి ఉపయోగించే గ్వానోసిన్ (రైబోన్యూక్లియిక్) నిర్మాణాత్మక అనలాగ్, అందువల్ల ఇది న్యూక్లియోసైడ్ ఇన్హిబిటర్. రైబావిరిన్ అనేది ఒక ప్రోడ్రగ్, ఇది జీవక్రియ చెందితే ప్యూరిన్ ఆర్ఎన్ఏ న్యూక్లియోటైడ్లను పోలి ఉంటుంది. ఈ రూపంలో, ఇది వైరల్ ప్రతిరూపణకు అవసరమైన ఆర్ఎన్ఏ జీవక్రియను అడ్డుకుంటుంది. దీని పనితీరు కోసం ఐదు కంటే ఎక్కువ ప్రత్యక్ష,  పరోక్ష విధానాలు ప్రతిపాదించబడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Graci JD, Cameron CE|title=Mechanisms of action of ribavirin against distinct viruses|journal=Reviews in Medical Virology|volume=16|issue=1|pages=37–48|date=January 2006|doi=10.1002/rmv.483|pmid=16287208|pmc=7169142}}&lt;/ref&gt;

=== ఆర్ఎన్ఏ వైరస్‌లు ===
రైబావిరిన్ యొక్క కార్బాక్సమైడ్ సమూహం దాని భ్రమణాన్ని బట్టి స్థానిక న్యూక్లియోసైడ్ మందును అడెనోసిన్ లేదా గ్వానోసిన్ లాగా ఉండేలా చేస్తుంది. ఈ కారణంగా, రైబావిరిన్ ఆర్ఎన్ఏలో చేర్చబడినప్పుడు, అడెనిన్ లేదా గ్వానిన్ యొక్క బేస్ అనలాగ్‌గా, ఇది యురాసిల్ లేదా సైటోసిన్‌తో సమానంగా జతకడుతుంది, ఆర్ఎన్ఏ వైరస్‌లలో ఆర్ఎన్ఏ-ఆధారిత ప్రతిరూపణలో ఉత్పరివర్తనాలను ప్రేరేపిస్తుంది. అటువంటి హైపర్ మ్యుటేషన్ ఆర్ఎన్ఏ వైరస్‌లకు ప్రాణాంతకం కావచ్చు.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Ortega-Prieto AM, Sheldon J, Grande-Pérez A, Tejero H, Gregori J, Quer J, Esteban JI, Domingo E, Perales C|title=Extinction of hepatitis C virus by ribavirin in hepatoma cells involves lethal mutagenesis|journal=PLoS One|volume=8|issue=8|pages=e71039|year=2013|pmid=23976977|pmc=3745404|doi=10.1371/journal.pone.0071039|editor1-last=Vartanian|editor1-first=Jean-Pierre}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid119076452&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Crotty S, Cameron C, Andino R|title=Ribavirin's antiviral mechanism of action: lethal mutagenesis?|journal=Journal of Molecular Medicine|volume=80|issue=2|pages=86–95|date=February 2002|pmid=11907645|doi=10.1007/s00109-001-0308-0}}&lt;/ref&gt;

=== డీఎన్‌ఏ వైరస్‌లు ===
ఈ విధానాలలో ఏదీ అనేక డీఎన్‌ఏ వైరస్‌లపై రైబావిరిన్ ప్రభావాన్ని వివరించదు, ఇది మరింత రహస్యంగా ఉంటుంది, ముఖ్యంగా రైబావిరిన్ యొక్క 2' డియాక్సీరైబోస్ అనలాగ్ యొక్క పూర్తి నిష్క్రియతను బట్టి చూస్తే, మందు కేవలం ఆర్ఎన్ఏ న్యూక్లియోసైడ్ మిమిక్‌గా మాత్రమే పనిచేస్తుందని, డీఎన్‌ఏ న్యూక్లియోసైడ్ మిమిక్‌గా ఎప్పటికీ పనిచేయదని ఇది సూచిస్తుంది. రైబావిరిన్ 5'-మోనోఫాస్ఫేట్ సెల్యులార్ ఇనోసిన్ మోనోఫాస్ఫేట్ డిహైడ్రోజనేజ్ను నిరోధిస్తుంది, తద్వారా ఇంట్రాసెల్యులార్ GTP పూళ్లను తగ్గిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;pmid164212902&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Leyssen P, De Clercq E, Neyts J|title=The anti-yellow fever virus activity of ribavirin is independent of error-prone replication|journal=Molecular Pharmacology|volume=69|issue=4|pages=1461–7|date=April 2006|pmid=16421290|doi=10.1124/mol.105.020057}}&lt;/ref&gt; [లోపం: ఉదాహరించబడిన పత్రం ఆర్ఎన్ఏ వైరస్‌ను మాత్రమే సూచిస్తుంది కాబట్టి ఈ విభాగం యొక్క వాదనకు మద్దతు ఇవ్వదు. ఇక్కడ డీఎన్‌ఏ వైరస్‌కు సంబంధించిన సూచన అవసరం.]

== చరిత్ర ==
రైబావిరిన్ మొదటిసారిగా 1972లో తయారు చేయబడింది.&lt;ref name=&quot;Sn20012&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Snell NJ|title=Ribavirin--current status of a broad spectrum antiviral agent|journal=Expert Opinion on Pharmacotherapy|volume=2|issue=8|pages=1317–24|date=August 2001|pmid=11585000|doi=10.1517/14656566.2.8.1317}}&lt;/ref&gt; ఇది జోసెఫ్ టి. విట్కోవ్స్కీ,  రోలాండ్ కె. రాబిన్స్‌తో సహా ఇంటర్నేషనల్ కెమికల్ అండ్ న్యూక్లియర్ కార్పొరేషన్ పరిశోధకులచే చేయబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ribavirin History|url=http://www.news-medical.net/health/Ribavirin-History.aspx|website=News-Medical.net|access-date=2016-02-19|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302004242/http://www.news-medical.net/health/Ribavirin-History.aspx|archive-date=2016-03-02}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160302004242/http://www.news-medical.net/health/Ribavirin-History.aspx|date=2016-03-02}}&lt;/ref&gt;

అనవసరమైన విషపూరితం లేకుండా, కల్చర్‌లో,  జంతువులలో వివిధ రకాల ఆర్ఎన్ఏ,  డీఎన్‌ఏ వైరస్‌లపై రైబావిరిన్ చురుకుగా ఉందని నివేదించబడింది.&lt;ref name=&quot;Sidwell19722&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Sidwell RW, Huffman JH, Khare GP, Allen LB, Witkowski JT, Robins RK|title=Broad-spectrum antiviral activity of Virazole: 1-beta-D-ribofuranosyl-1,2,4-triazole-3-carboxamide|journal=Science|volume=177|issue=4050|pages=705–6|date=August 1972|pmid=4340949|doi=10.1126/science.177.4050.705}}&lt;/ref&gt;

=== పేర్లు ===
రైబావిరిన్ అనేది INN,  USAN, అయితే ట్రైబావిరిన్ అనేది BAN. జెనెరిక్ డ్రగ్ రూపాల బ్రాండ్ పేర్లలో కోపెగస్, రిబాస్ఫియర్, రెబెటోల్ ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt;

== ఉత్పన్నాలు ==
రైబావిరిన్‌ను అసంపూర్తిగా ఉన్న ప్యూరిన్ 6-సభ్యుల వలయంతో కూడిన రైబోజిల్ ప్యూరిన్ అనలాగ్‌గా భావించడం మంచిది. ఈ పోలిక చారిత్రాత్మకంగా రెండవ వలయాన్ని పాక్షికంగా &quot;నింపడానికి&quot; ప్రయత్నంలో ట్రైజోల్ యొక్క 2' నైట్రోజన్‌ను కార్బన్‌తో భర్తీ చేయడానికి ప్రేరేపించింది (ఇది ఇమిడాజోల్‌లో 5' కార్బన్‌గా మారుతుంది)--- కానీ గొప్ప ప్రభావం ఏమీ లేదు. అటువంటి 5' ఇమిడాజోల్ రైబోసైడ్ ఉత్పన్నాలు 5' హైడ్రోజన్ లేదా హాలైడ్‌తో యాంటీవైరల్ చర్యను చూపుతాయి, అయితే ప్రత్యామ్నాయం ఎంత పెద్దదిగా ఉంటే, చర్య అంత తక్కువగా ఉంటుంది,  అన్నీ రైబావిరిన్ కంటే తక్కువ చురుకైనవిగా నిరూపించబడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Smith RA &amp;amp; Kirkpatrick W (eds.)|year=1980|chapter=Ribavirin: structure and antiviral activity relationships|title=Ribavirin: A Broad Spectrum Antiviral Agent|pages=1&amp;ndash;21|publisher=Academic Press|location=New York}}&lt;/ref&gt; ఈ ఇమిడాజోల్ రైబోసైడ్ నిర్మాణంతో రెండు సహజ ఉత్పత్తులు ఇప్పటికే తెలుసునని గమనించండి: OH తో 5' కార్బన్ వద్ద ప్రత్యామ్నాయం యాంటీవైరల్ లక్షణాలతో కూడిన యాంటీబయోటిక్ అయిన పైరాజోఫురిన్ను ఇస్తుంది,  అమైనో సమూహంతో భర్తీ చేయడం వలన సహజ ప్యూరిన్ సింథటిక్ పూర్వగామి 5-అమినోవిమానజోల్-4-కార్బోక్సామైడ్-1-బీటా-డి-రైబోఫ్యూరానోసైడ్ (AICAR) లభిస్తుంది, ఇది కేవలం ಸಾಧಾರಣ యాంటీవైరల్ లక్షణాలను మాత్రమే కలిగి ఉంటుంది.

=== తరిబావిరిన్ ===
నేటి వరకు అత్యంత విజయవంతమైన రైబావిరిన్ ఉత్పన్నం మాతృ 3-కార్బాక్సమైడ్ యొక్క 3-కార్బాక్సమైడిన్ ఉత్పన్నం, దీనిని మొదట 1973లో J. T. విట్కోవ్స్కీ,  ఇతరులు నివేదించారు,&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Witkowski JT, Robins RK, Khare GP, Sidwell RW|title=Synthesis and antiviral activity of 1,2,4-triazole-3-thiocarboxamide and 1,2,4-triazole-3-carboxamidine ribonucleosides|journal=Journal of Medicinal Chemistry|volume=16|issue=8|pages=935–7|date=August 1973|pmid=4355593|doi=10.1021/jm00266a014}}&lt;/ref&gt;,  ఇప్పుడు దీనిని తరిబావిరిన్ (గతంలో ''వైరమిడిన్'',  ''రిబామిడిన్'') అని పిలుస్తారు. ఈ మందు రైబావిరిన్ వలె యాంటీవైరల్ చర్య యొక్క సారూప్య వర్గాలను చూపుతుంది, ఇది ఆశ్చర్యకరమైన విషయం కాదు ఎందుకంటే ఇది ఇప్పుడు రైబావిరిన్ కోసం ప్రో-డ్రగ్ అని తెలుసు. అయితే, తరిబావిరిన్, రైబావిరిన్‌తో పోలిస్తే తక్కువ ఎరిథ్రోసైట్-ట్రాపింగ్,  మెరుగైన కాలేయ-లక్ష్య లక్షణాలను కలిగి ఉంది. మొదటి ఆస్తి తరిబావిరిన్ యొక్క ప్రాథమిక అమిడిన్ సమూహం కారణంగా ఉంటుంది, ఇది RBCలలోకి మందు ప్రవేశించకుండా నిరోధిస్తుంది,  రెండవ ఆస్తి బహుశా కాలేయ కణజాలంలో అమిడిన్‌ను అమైడ్‌గా మార్చే ఎంజైమ్‌ల సాంద్రత పెరగడం వల్ల కావచ్చు.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Sidwell RW, Bailey KW, Wong MH, Barnard DL, Smee DF|title=In vitro and in vivo influenza virus-inhibitory effects of viramidine|journal=Antiviral Research|volume=68|issue=1|pages=10–7|date=October 2005|pmid=16087250|doi=10.1016/j.antiviral.2005.06.003}}&lt;/ref&gt; తరిబావిరిన్ ఫేజ్ III మానవ ప్రయోగాలలో ఉంది.

== సూచనలు ==
{{reflist}}

== మరింత చదవడానికి ==

* {{cite journal|last1=Brüggemann|first1=Roger J.|last2=Vollaard|first2=Albert|last3=Stoppelaar|first3=Sacha de|last4=Hasselt|first4=Johan G. C. van|last5=Burger|first5=David M.|last6=Engel|first6=Job J.|last7=Kampen|first7=Jeroen J. A. van|last8=McCall|first8=Matthew|last9=Smits|first9=Loek|last10=Jolink|first10=Hetty|last11=Visser|first11=Leo G.|last12=Veerdonk|first12=Frank van de|last13=Veldkamp|first13=Karin Ellen|last14=Rovers|first14=Chantal P.|last15=Arts|first15=Rob J. W.|title=Ribavirin post-exposure prophylaxis for Andes virus exposure: a viewpoint|journal=eBioMedicine|date=1 August 2026|volume=130|doi=10.1016/j.ebiom.2026.106386|url=https://www.thelancet.com/journals/ebiom/article/PIIS2352-3964(26)00270-7/fulltext|language=English|issn=2352-3964}}
* {{cite journal|last1=Abbas|first1=Anum|last2=Scherger|first2=Sias|last3=Marcelin|first3=Jasmine R.|last4=Zimmer|first4=Andrea J.|title=The Role of Ribavirin for Treatment of Respiratory Syncytial Virus in Immunocompromised Patients|journal=Current Treatment Options in Infectious Diseases|date=2 July 2025|volume=17|issue=1|pages=9|doi=10.1007/s40506-025-00285-6|url=https://link.springer.com/article/10.1007/s40506-025-00285-6|issn=1534-6250|access-date=19 August 2026|archive-date=3 December 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251203065314/https://link.springer.com/article/10.1007/s40506-025-00285-6|url-status=live}}

{{DNA antivirals}}{{RNA antivirals}}
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]
[[వర్గం:ఔషధాలు]]</text>
      <sha1>ihq61nwptp86a2rc3hz6i649aqyre9i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957475</id>
      <parentid>4957466</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:03:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Divya4232</username>
        <id>105587</id>
      </contributor>
      <origin>4957475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41919" sha1="hb2rp5h1u6xqqypa2p454snodui62dm" xml:space="preserve">{{drugbox
|Watchedfields    =changed
|verifiedrevid    =464382050
|image            =Ribavirin.svg
|width            =175
|image2           =Ribavirin-from-xtal-Mercury-3D-bs.png
|width2           =200

&lt;!-- Names --&gt;
|pronounce        ={{IPAc-en|ˌ|r|aɪ|b|ə|ˈ|v|aɪ|r|ɪ|n}}  {{respell|RY|bə|VY|rin}}
|tradename        =కోపెగస్, రెబెటోల్, వైరజోల్, ఇతరములు
|synonyms         =1-(β-&lt;small&gt;D&lt;/small&gt;-రైబోఫురానోసిల్)-1''H''-1,2,4-ట్రైజోల్-3-కార్బాక్సమైడ్
|BAN              =ట్రైబావిరిన్
|IUPAC_name       =1-[(2''R'',3''R'',4''S'',5''R'')-3,4-డైహైడ్రాక్సి-5-(హైడ్రాక్సిమిథైల్)ఆక్సోలాన్-2-ఇల్]-1''H''-1,2,4-ట్రైజోల్-3-కార్బాక్సమైడ్

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|class            =
|uses             =&lt;!-- primary uses --&gt;
|side_effects     =&lt;!-- common side effects and notable side effects --&gt;
|interactions     =&lt;!-- notable interactions --&gt;
|pregnancy_AU     =X
|pregnancy_US     =X
|pregnancy_US_comment=&lt;ref name=AHFS2016/&gt;
|breastfeeding    =
|routes_of_administration=నోటిద్వారా, పీల్చడానికి [[సొల్యూషన్]]
|onset            =
|duration_of_action=
|defined_daily_dose=1 గ్రాము (నోటిద్వారా), 6 గ్రాములు (పీల్చడం ద్వారా)&lt;ref name=who/&gt;
|typical_dose     =

&lt;!-- External links --&gt;
|Drugs.com        ={{drugs.com|monograph|ribavirin}}
|MedlinePlus      =a605018

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal_AU         =S4
|legal_CA         =Rx-only
|legal_UK         =POM
|legal_US         =Rx-only
|licence_EU       =yes

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =64%&lt;ref name=TGA&gt;{{cite web|title=PRODUCT INFORMATION REBETOL® (RIBAVIRIN) CAPSULES|work=TGA eBusiness Services|publisher=Merck Sharp &amp; Dohme (Australia) Pty Limited|access-date=23 February 2014|url=https://www.ebs.tga.gov.au/ebs/picmi/picmirepository.nsf/pdf?OpenAgent&amp;id=CP-2012-PI-02077-3|format=PDF|date=29 April 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816022733/https://www.ebs.tga.gov.au/ebs/picmi/picmirepository.nsf/pdf?OpenAgent&amp;id=CP-2012-PI-02077-3|archive-date=16 August 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170816022733/https://www.ebs.tga.gov.au/ebs/picmi/picmirepository.nsf/pdf?OpenAgent&amp;id=CP-2012-PI-02077-3 |date=16 August 2017 }}&lt;/ref&gt;
|protein_bound    =0%&lt;ref name = TGA/&gt;
|metabolism       =కాలేయం మరియు కణాల లోపల&lt;ref name = TGA/&gt;
|elimination_half-life=298 గంటలు (ብዙ సార్లు); 43.6 గంటలు (ఒకసారి)&lt;ref name = TGA/&gt;
|excretion        =మూత్రం (61%), మలం (12%)&lt;ref name = TGA/&gt;

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =8
|H                =12
|N                =4
|O                =5
|SMILES           =OC[C@@H](O1)[C@@H](O)[C@@H](O)[C@@H]1N2N=C(C(N)=O)N=C2
|StdInChI         =1S/C8H12N4O5/c9-6(16)7-10-2-12(11-7)8-5(15)4(14)3(1-13)17-8/h2-5,8,13-15H,1H2,(H2,9,16)/t3-,4-,5-,8-/m1/s1
|StdInChI_Ref     ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|StdInChIKey      =IWUCXVSUMQZMFG-AFCXAGJDSA-N
|StdInChIKey_Ref  ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|melting_point    =166
|melting_high     =168
}}

'''రైబావిరిన్''', దీనిని '''ట్రైబావిరిన్''' అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది ఆర్ఎస్వి ఇన్ఫెక్షన్, [[హెపటైటిస్ C|హెపటైటిస్ సి]],  కొన్ని వైరల్ హెమరేజిక్ ఫీవర్ల చికిత్సకు ఉపయోగించే ఒక యాంటీవైరల్ మందు.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot;&gt;{{cite web|title=Ribavirin|url=https://www.drugs.com/monograph/ribavirin.html|publisher=The American Society of Health-System Pharmacists|access-date=8 December 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220231037/https://www.drugs.com/monograph/ribavirin.html|archive-date=20 December 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161220231037/https://www.drugs.com/monograph/ribavirin.html|date=20 December 2016}}&lt;/ref&gt; [[హెపటైటిస్ C|హెపటైటిస్]] సి కొరకు, ఇది సిమెప్రెవిర్, సోఫోస్బువిర్, పెగింటర్‌ఫెరాన్ ఆల్ఫా-2బి లేదా పెగింటర్‌ఫెరాన్ ఆల్ఫా-2ఎ వంటి ఇతర మందులతో కలిపి ఉపయోగించబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt; వైరల్ హెమరేజిక్ ఫీవర్లలో ఇది లాస్సా ఫీవర్, క్రిమియన్-కాంగో హెమరేజిక్ ఫీవర్,  హంటావైరస్ ఇన్ఫెక్షన్ కొరకు ఉపయోగించబడుతుంది కానీ [[ఎబోలా]] లేదా మార్బర్గ్ ఇన్ఫెక్షన్లకు వాడకూడదు.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt; రైబావిరిన్ నోటిద్వారా తీసుకోబడుతుంది లేదా పీల్చబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt;

సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో అలసటగా అనిపించడం, [[తలనొప్పి]], వికారం, [[జ్వరం]], కండరాల నొప్పులు,  చికాకు స్వభావం ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt; తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో [[ఎర్ర రక్త కణం|ఎర్ర రక్త కణాల]] విచ్ఛిన్నం, కాలేయ సమస్యలు,  అలెర్జీ ప్రతిచర్యలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt; [[గర్భధారణ]] సమయంలో దీనిని వాడటం వలన శిశువుకు హాని జరుగుతుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt; వాడే సమయంలో,  ఆ తరువాత కనీసం 7 నెలల పాటు పురుషులు,  స్త్రీలు ఇద్దరూ సమర్థవంతమైన గర్భనిరోధకం పాటించాలని సిఫార్సు చేయబడింది.&lt;ref name=&quot;WHO20082&quot;&gt;{{cite book|title=WHO Model Formulary 2008|year=2009|isbn=9789241547659|vauthors=((World Health Organization))|veditors=Stuart MC, Kouimtzi M, Hill SR|hdl=10665/44053|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|hdl-access=free|page=177}}&lt;/ref&gt; రైబావిరిన్ పనిచేసే విధానం పూర్తిగా స్పష్టంగా లేదు.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt;

రైబావిరిన్ 1971లో పేటెంట్ పొందబడింది,  1986లో వైద్యపరమైన ఉపయోగం కోసం ఆమోదించబడింది.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Fischer|first1=Janos|last2=Ganellin|first2=C. Robin|title=Analogue-based Drug Discovery|date=2006|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=9783527607495|page=504|url=https://books.google.ca/books?id=FjKfqkaKkAAC&amp;pg=PA504|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220085929/https://books.google.ca/books?id=FjKfqkaKkAAC&amp;pg=PA504|archive-date=2016-12-20}}&lt;/ref&gt; ఇది [[ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ]] అత్యవసర మందుల జాబితాలో ఉంది.&lt;ref name=&quot;WHO21st2&quot;&gt;{{cite book|vauthors=((World Health Organization))|title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019|year=2019|hdl=10665/325771|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|location=Geneva|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt; ఇది జెనెరిక్ ఔషధంగా అందుబాటులో ఉంది.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt; 2015 నాటికి అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలులో దీని ఖర్చు రోజుకు సుమారు 1.50 US డాలర్లు.&lt;ref name=&quot;MSH20152&quot;&gt;{{cite web|title=Single Drug Information – International Medical Products Price Guide|url=https://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=1328&amp;searchYear=2015|access-date=9 December 2021|archive-date=11 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211211163828/https://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=1328&amp;searchYear=2015|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211211163828/https://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=1328&amp;searchYear=2015|date=11 December 2021}}&lt;/ref&gt; యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఒక కోర్సు చికిత్స ఖర్చు {{US$|200}} కంటే ఎక్కువ.&lt;ref name=&quot;Ric20152&quot;&gt;{{cite book|last1=Hamilton|first1=Richart|title=Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition|date=2015|publisher=Jones &amp; Bartlett Learning|isbn=9781284057560|page=79}}&lt;/ref&gt;

== వైద్యపరమైన ఉపయోగాలు ==
రైబావిరిన్ ప్రాథమికంగా హెపటైటిస్ సి,  వైరల్ హెమరేజిక్ ఫీవర్ల చికిత్సకు ఉపయోగించబడుతుంది (ఇది చాలా దేశాలలో అరుదైన సూచన).&lt;ref name=&quot;MSR2&quot;&gt;{{cite web|title=Rebetol, Ribasphere (ribavirin) dosing, indications, interactions, adverse effects, and more|work=Medscape Reference|publisher=WebMD|access-date=23 February 2014|url=http://reference.medscape.com/drug/rebetol-ribasphere-ribavirin-342625#showall|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228132755/http://reference.medscape.com/drug/rebetol-ribasphere-ribavirin-342625#showall|archive-date=28 February 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140228132755/http://reference.medscape.com/drug/rebetol-ribasphere-ribavirin-342625#showall|date=28 February 2014}}&lt;/ref&gt; మొదటి సూచనలో నోటి (క్యాప్సూల్ లేదా టాబ్లెట్) రూపంలోని రైబావిరిన్ పెజిలేటెడ్ ఇంటర్‌ఫెరాన్ ఆల్ఫాతో కలిపి ఉపయోగించబడుతుంది.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Paeshuyse J, Dallmeier K, Neyts J|title=Ribavirin for the treatment of chronic hepatitis C virus infection: a review of the proposed mechanisms of action|journal=Current Opinion in Virology|volume=1|issue=6|pages=590–8|date=December 2011|pmid=22440916|doi=10.1016/j.coviro.2011.10.030}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Flori N, Funakoshi N, Duny Y, Valats JC, Bismuth M, Christophorou D, Daurès JP, Blanc P|title=Pegylated interferon-α2a and ribavirin versus pegylated interferon-α2b and ribavirin in chronic hepatitis C : a meta-analysis|journal=Drugs|volume=73|issue=3|pages=263–77|date=March 2013|pmid=23436591|doi=10.1007/s40265-013-0027-1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Druyts 961–72&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Druyts E, Thorlund K, Wu P, Kanters S, Yaya S, Cooper CL, Mills EJ|title=Efficacy and safety of pegylated interferon alfa-2a or alfa-2b plus ribavirin for the treatment of chronic hepatitis C in children and adolescents: a systematic review and meta-analysis|journal=Clinical Infectious Diseases|volume=56|issue=7|pages=961–7|date=April 2013|pmid=23243171|doi=10.1093/cid/cis1031|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Zeuzem S, Poordad F|title=Pegylated-interferon plus ribavirin therapy in the treatment of CHC: individualization of treatment duration according to on-treatment virologic response|journal=Current Medical Research and Opinion|volume=26|issue=7|pages=1733–43|date=July 2010|pmid=20482242|doi=10.1185/03007995.2010.487038}}&lt;/ref&gt; [[హెపటైటిస్‌-బి|హెపటైటిస్ బి]], HIV తో కలిపి సోకిన వ్యక్తులలో,  పిల్లల జనాభాలో కూడా ఇది వాడబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;Druyts 961–72&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Liu JY, Sheng YJ, Hu HD, Zhong Q, Wang J, Tong SW, Zhou Z, Zhang DZ, Hu P, Ren H|title=The influence of hepatitis B virus on antiviral treatment with interferon and ribavirin in Asian patients with hepatitis C virus/hepatitis B virus coinfection: a meta-analysis|journal=Virology Journal|volume=9|pages=186|date=September 2012|pmid=22950520|pmc=3511228|doi=10.1186/1743-422X-9-186}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Basso M, Parisi SG, Mengoli C, Gentilini V, Menegotto N, Monticelli J, Nicolè S, Cruciani M, Palù G|title=Sustained virological response and baseline predictors in HIV-HCV coinfected patients retreated with pegylated interferon and ribavirin after failing a previous interferon-based therapy: systematic review and meta-analysis|journal=HIV Clinical Trials|volume=14|issue=4|pages=127–39|date=July–August 2013|pmid=23924585|doi=10.1310/hct1404-127}}&lt;/ref&gt; స్టాటిన్లు హెపటైటిస్ సి చికిత్సలో ఈ కలయిక ప్రభావాన్ని మెరుగుపరచగలవు.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Zhu Q, Li N, Han Q, Zhang P, Yang C, Zeng X, Chen Y, Lv Y, Liu X, Liu Z|title=Statin therapy improves response to interferon alfa and ribavirin in chronic hepatitis C: a systematic review and meta-analysis|journal=Antiviral Research|volume=98|issue=3|pages=373–9|date=June 2013|pmid=23603497|doi=10.1016/j.antiviral.2013.04.009}}&lt;/ref&gt; రైబావిరిన్ అనేది లాస్సా ఫీవర్, క్రిమియన్-కాంగో హెమరేజిక్ ఫీవర్, వెనిజులా హెమరేజిక్ ఫీవర్,  హంటావైరస్ ఇన్ఫెక్షన్‌లతో సహా వివిధ వైరల్ హెమరేజిక్ ఫీవర్లకు  ఏకైక చికిత్స, అయినప్పటికీ ఈ ఇన్ఫెక్షన్‌లకు సంబంధించిన సమాచారం చాలా తక్కువగా ఉంది,  ఈ మందు ప్రారంభ దశలలో మాత్రమే ప్రభావవంతంగా ఉండవచ్చు.&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://www.rki.de/cln_091/nn_468470/DE/Content/InfAZ/Steckbriefe/Steckbriefe__120606,templateId=raw,property=publicationFile.pdf/Steckbriefe_120606.pdf|title=Steckbriefe seltener und importierter Infektionskrankheiten|trans-title=Characteristics of rare and imported infectious diseases|publisher=[[Robert Koch Institute]]|isbn=978-3-89606-095-2|location=Berlin|year=2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110929151854/http://www.rki.de/cln_091/nn_468470/DE/Content/InfAZ/Steckbriefe/Steckbriefe__120606%2CtemplateId%3Draw%2Cproperty%3DpublicationFile.pdf/Steckbriefe_120606.pdf|archive-date=2011-09-29}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929151854/http://www.rki.de/cln_091/nn_468470/DE/Content/InfAZ/Steckbriefe/Steckbriefe__120606%2CtemplateId%3Draw%2Cproperty%3DpublicationFile.pdf/Steckbriefe_120606.pdf|date=2011-09-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Ascioglu S, Leblebicioglu H, Vahaboglu H, Chan KA|title=Ribavirin for patients with Crimean-Congo haemorrhagic fever: a systematic review and meta-analysis|journal=The Journal of Antimicrobial Chemotherapy|volume=66|issue=6|pages=1215–22|date=June 2011|pmid=21482564|doi=10.1093/jac/dkr136|url=http://jac.oxfordjournals.org/content/66/6/1215.full.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Bausch DG, Hadi CM, Khan SH, Lertora JJ|title=Review of the literature and proposed guidelines for the use of oral ribavirin as postexposure prophylaxis for Lassa fever|journal=Clinical Infectious Diseases|volume=51|issue=12|pages=1435–41|date=December 2010|pmid=21058912|doi=10.1086/657315|url=http://cid.oxfordjournals.org/content/51/12/1435.full.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Soares-Weiser K, Thomas S, Thomson G, Garner P|title=Ribavirin for Crimean-Congo hemorrhagic fever: systematic review and meta-analysis|journal=BMC Infectious Diseases|volume=10|pages=207|date=July 2010|pmid=20626907|pmc=2912908|doi=10.1186/1471-2334-10-207}}&lt;/ref&gt; USAMRIID ద్వారా ఇది గమనించబడింది &quot;రైబావిరిన్ ఫిలోవైరస్లు ([[ఎబోలా]]&lt;ref name=&quot;Goeijenbier20142&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Goeijenbier M, van Kampen JJ, Reusken CB, Koopmans MP, van Gorp EC|title=Ebola virus disease: a review on epidemiology, symptoms, treatment and pathogenesis|journal=The Netherlands Journal of Medicine|volume=72|issue=9|pages=442–8|date=November 2014|pmid=25387613|url=http://www.njmonline.nl/getpdf.php?t=a&amp;id=10001148|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129144852/http://www.njmonline.nl/getpdf.php?t=a&amp;id=10001148|archive-date=2014-11-29}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129144852/http://www.njmonline.nl/getpdf.php?t=a&amp;id=10001148|date=2014-11-29}}&lt;/ref&gt;,  మార్బర్గ్),  ఫ్లావివైరస్లు (డెంగ్యూ, పసుపు జ్వరం, ఓమ్స్క్ హెమరేజిక్ ఫీవర్,  కియానూర్ ఫారెస్ట్ డిసీజ్) పై తక్కువ ఇన్‌విట్రో,  ఇన్‌వివో చర్యను కలిగి ఉంది&quot;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Medical Management of Biological Casualties Handbook|publisher=United States Government Printing Office|year=2011|isbn=978-0-16-090015-0|location=|pages=115}}&lt;/ref&gt; పిల్లలలో రెస్పిరేటరీ సిన్సిటియల్ వైరస్ సంబంధిత వ్యాధులకు చికిత్స చేయడానికి ఏరోసోల్ రూపం గతంలో ఉపయోగించబడింది, అయితే దీనికి మద్దతు ఇచ్చే సాక్ష్యాలు చాలా బలహీనంగా ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Ventre K, Randolph AG|title=Ribavirin for respiratory syncytial virus infection of the lower respiratory tract in infants and young children|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|issue=1|pages=CD000181|date=January 2007|pmid=17253446|doi=10.1002/14651858.CD000181.pub3}}&lt;/ref&gt;

ఇది పిచ్చికుక్కల వ్యాధి చికిత్సలో (కెటమైన్, మిడజోలామ్,  అమంటాడిన్ తో కలిసి) ఉపయోగించబడింది.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Hemachudha T, Ugolini G, Wacharapluesadee S, Sungkarat W, Shuangshoti S, Laothamatas J|title=Human rabies: neuropathogenesis, diagnosis, and management|journal=The Lancet. Neurology|volume=12|issue=5|pages=498–513|date=May 2013|pmid=23602163|doi=10.1016/S1474-4422(13)70038-3}}&lt;/ref&gt;

ప్రయోగాత్మక డేటా రైబావిరిన్ కుక్క డిస్టెంపర్,  పాక్స్‌వైరస్‌లుపై ఉపయోగకరమైన చర్యను కలిగి ఉండవచ్చని సూచిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Elia20082&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Elia G, Belloli C, Cirone F, Lucente MS, Caruso M, Martella V, Decaro N, Buonavoglia C, Ormas P|title=In vitro efficacy of ribavirin against canine distemper virus|journal=Antiviral Research|volume=77|issue=2|pages=108–13|date=February 2008|pmid=17949825|doi=10.1016/j.antiviral.2007.09.004}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Baker|first=Robert O.|last2=Bray|first2=Mike|last3=Huggins|first3=John W.|date=January 2003|title=Potential antiviral therapeutics for smallpox, monkeypox and other orthopoxvirus infections|journal=Antiviral Research|volume=57|issue=1–2|pages=13–23|issn=0166-3542|pmid=12615299|doi=10.1016/S0166-3542(02)00196-1}}&lt;/ref&gt; రైబావిరిన్ హెర్స్ సింప్లెక్స్ వైరస్‌కు చికిత్సగా కూడా ఉపయోగించబడింది. ఒక చిన్న అధ్యయనం ప్రకారం ప్లేసిబో చికిత్సతో పోలిస్తే రైబావిరిన్ చికిత్స హెర్పుల తీవ్రతను తగ్గించింది,  కోలుకోవడాన్ని ప్రోత్సహించింది.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Bierman SM, Kirkpatrick W, Fernandez H|title=Clinical efficacy of ribavirin in the treatment of genital herpes simplex virus infection|journal=Chemotherapy|volume=27|issue=2|pages=139–45|year=1981|pmid=7009087|doi=10.1159/000237969}}&lt;/ref&gt; మరొక అధ్యయనం రైబావిరిన్ అసైక్లోవిర్ యొక్క యాంటీవైరల్ ప్రభావాన్ని శక్తివంతం చేసిందని కనుగొంది.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Pancheva SN|title=Potentiating effect of ribavirin on the anti-herpes activity of acyclovir|journal=Antiviral Research|volume=16|issue=2|pages=151–61|date=September 1991|pmid=1665959|doi=10.1016/0166-3542(91)90021-I}}&lt;/ref&gt;

[[కాన్సర్|క్యాన్సర్‌]]లకు, ముఖ్యంగా తీవ్రమైన మైలోయిడ్ లుకేమియాకు చికిత్సగా దీనిని ఉపయోగించడంపై కొంత ఆసక్తి కనిపించింది.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Kast RE|title=Ribavirin in cancer immunotherapies: controlling nitric oxide helps generate cytotoxic lymphocyte|journal=Cancer Biology &amp; Therapy|volume=1|issue=6|pages=626–30|date=November–December 2002|pmid=12642684|doi=10.4161/cbt.310|url=https://www.landesbioscience.com/journals/cbt/kast1-6.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228124717/https://www.landesbioscience.com/journals/cbt/kast1-6.pdf|archive-date=2014-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140228124717/https://www.landesbioscience.com/journals/cbt/kast1-6.pdf|date=2014-02-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Borden KL, Culjkovic-Kraljacic B|title=Ribavirin as an anti-cancer therapy: acute myeloid leukemia and beyond?|journal=Leukemia &amp; Lymphoma|volume=51|issue=10|pages=1805–15|date=October 2010|pmid=20629523|pmc=2950216|doi=10.3109/10428194.2010.496506}}&lt;/ref&gt;

=== మోతాదు ===
నిర్వచించబడిన రోజువారీ మోతాదు 1,000 మి.గ్రా (నోటి ద్వారా) లేదా 6 గ్రాములు (పీల్చడం ద్వారా).&lt;ref name=&quot;who2&quot;&gt;{{cite web|title=WHOCC - ATC/DDD Index|url=https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=J05AP01|website=www.whocc.no|access-date=21 September 2020|archive-date=9 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609043905/https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=J05AP01|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609043905/https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=J05AP01|date=9 June 2020}}&lt;/ref&gt;

== దుష్ప్రభావాలు ==
ఈ మందుకు రెండు FDA &quot;బ్లాక్ బాక్స్&quot; హెచ్చరికలు ఉన్నాయి: గర్భధారణకు ముందు లేదా సమయంలో ఎవరైనా దీనిని ఉపయోగించడం వల్ల శిశువులో జన్మ లోపాలు ఏర్పడవచ్చని మొదటిది ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తుంది,  రెండవది ఎర్ర రక్త కణాల విచ్ఛిన్న ప్రమాదానికి సంబంధించినది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Copedgus|url=http://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2011/021511s023lbl.pdf|website=FDA.gov|access-date=16 April 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141103185016/http://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2011/021511s023lbl.pdf|archive-date=3 November 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141103185016/http://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2011/021511s023lbl.pdf|date=3 November 2014}}&lt;/ref&gt;

రైబావిరిన్‌ను [[జిడోవుడిన్]] తో కలిపి ఇవ్వకూడదు ఎందుకంటే రక్తహీనత ప్రమాదం పెరుగుతుంది;&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Alvarez D, Dieterich DT, Brau N, Moorehead L, Ball L, Sulkowski MS|title=Zidovudine use but not weight-based ribavirin dosing impacts anaemia during HCV treatment in HIV-infected persons|journal=Journal of Viral Hepatitis|volume=13|issue=10|pages=683–9|date=October 2006|pmid=16970600|doi=10.1111/j.1365-2893.2006.00749.x}}&lt;/ref&gt; డిడానోసిన్తో ఏకకాలంలో వాడటాన్ని కూడా మైటోకాన్డ్రియల్ విషపూరితం ప్రమాదం పెరగడం వలన నివారించాలి.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Bani-Sadr F, Carrat F, Pol S, Hor R, Rosenthal E, Goujard C, Morand P, Lunel-Fabiani F, Salmon-Ceron D, Piroth L, Pialoux G, Bentata M, Cacoub P, Perronne C|title=Risk factors for symptomatic mitochondrial toxicity in HIV/hepatitis C virus-coinfected patients during interferon plus ribavirin-based therapy|journal=Journal of Acquired Immune Deficiency Syndromes|volume=40|issue=1|pages=47–52|date=September 2005|pmid=16123681|doi=10.1097/01.qai.0000174649.51084.46|last15=Anrs Hc02-Ribavic Study|last14=Perronne|last13=Cacoub|first12=M|first13=P|last12=Bentata|first14=C|first15=Team}}&lt;/ref&gt;

== పనిచేసే విధానాలు ==
[[దస్త్రం:JCTH-6-431-g001.jpg|right|thumb|550x550px|RBV యొక్క ప్రతిపాదిత విధానాలు.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Mathur|first1=Poonam|last2=Kottilil|first2=Shyamasundaran|last3=Wilson|first3=Eleanor|title=Use of Ribavirin for Hepatitis C Treatment in the Modern Direct-acting Antiviral Era|journal=Journal of Clinical and Translational Hepatology|date=28 December 2018|volume=6|issue=4|pages=1–7|doi=10.14218/JCTH.2018.00007|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6328726/}}&lt;/ref&gt;]]
ఇది వైరల్ ఆర్ఎన్ఏ సంశ్లేషణ,  వైరల్ ఆర్ఎన్ఏ కాపింగ్‌ను ఆపడానికి ఉపయోగించే గ్వానోసిన్ (రైబోన్యూక్లియిక్) నిర్మాణాత్మక అనలాగ్, అందువల్ల ఇది న్యూక్లియోసైడ్ ఇన్హిబిటర్. రైబావిరిన్ అనేది ఒక ప్రోడ్రగ్, ఇది జీవక్రియ చెందితే ప్యూరిన్ ఆర్ఎన్ఏ న్యూక్లియోటైడ్లను పోలి ఉంటుంది. ఈ రూపంలో, ఇది వైరల్ ప్రతిరూపణకు అవసరమైన ఆర్ఎన్ఏ జీవక్రియను అడ్డుకుంటుంది. దీని పనితీరు కోసం ఐదు కంటే ఎక్కువ ప్రత్యక్ష,  పరోక్ష విధానాలు ప్రతిపాదించబడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Graci JD, Cameron CE|title=Mechanisms of action of ribavirin against distinct viruses|journal=Reviews in Medical Virology|volume=16|issue=1|pages=37–48|date=January 2006|doi=10.1002/rmv.483|pmid=16287208|pmc=7169142}}&lt;/ref&gt;

=== ఆర్ఎన్ఏ వైరస్‌లు ===
రైబావిరిన్ యొక్క కార్బాక్సమైడ్ సమూహం దాని భ్రమణాన్ని బట్టి స్థానిక న్యూక్లియోసైడ్ మందును అడెనోసిన్ లేదా గ్వానోసిన్ లాగా ఉండేలా చేస్తుంది. ఈ కారణంగా, రైబావిరిన్ ఆర్ఎన్ఏలో చేర్చబడినప్పుడు, అడెనిన్ లేదా గ్వానిన్ యొక్క బేస్ అనలాగ్‌గా, ఇది యురాసిల్ లేదా సైటోసిన్‌తో సమానంగా జతకడుతుంది, ఆర్ఎన్ఏ వైరస్‌లలో ఆర్ఎన్ఏ-ఆధారిత ప్రతిరూపణలో ఉత్పరివర్తనాలను ప్రేరేపిస్తుంది. అటువంటి హైపర్ మ్యుటేషన్ ఆర్ఎన్ఏ వైరస్‌లకు ప్రాణాంతకం కావచ్చు.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Ortega-Prieto AM, Sheldon J, Grande-Pérez A, Tejero H, Gregori J, Quer J, Esteban JI, Domingo E, Perales C|title=Extinction of hepatitis C virus by ribavirin in hepatoma cells involves lethal mutagenesis|journal=PLoS One|volume=8|issue=8|pages=e71039|year=2013|pmid=23976977|pmc=3745404|doi=10.1371/journal.pone.0071039|editor1-last=Vartanian|editor1-first=Jean-Pierre}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid119076452&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Crotty S, Cameron C, Andino R|title=Ribavirin's antiviral mechanism of action: lethal mutagenesis?|journal=Journal of Molecular Medicine|volume=80|issue=2|pages=86–95|date=February 2002|pmid=11907645|doi=10.1007/s00109-001-0308-0}}&lt;/ref&gt;

=== డీఎన్‌ఏ వైరస్‌లు ===
ఈ విధానాలలో ఏదీ అనేక డీఎన్‌ఏ వైరస్‌లపై రైబావిరిన్ ప్రభావాన్ని వివరించదు, ఇది మరింత రహస్యంగా ఉంటుంది, ముఖ్యంగా రైబావిరిన్ యొక్క 2' డియాక్సీరైబోస్ అనలాగ్ యొక్క పూర్తి నిష్క్రియతను బట్టి చూస్తే, మందు కేవలం ఆర్ఎన్ఏ న్యూక్లియోసైడ్ మిమిక్‌గా మాత్రమే పనిచేస్తుందని, డీఎన్‌ఏ న్యూక్లియోసైడ్ మిమిక్‌గా ఎప్పటికీ పనిచేయదని ఇది సూచిస్తుంది. రైబావిరిన్ 5'-మోనోఫాస్ఫేట్ సెల్యులార్ ఇనోసిన్ మోనోఫాస్ఫేట్ డిహైడ్రోజనేజ్ను నిరోధిస్తుంది, తద్వారా ఇంట్రాసెల్యులార్ GTP పూళ్లను తగ్గిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;pmid164212902&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Leyssen P, De Clercq E, Neyts J|title=The anti-yellow fever virus activity of ribavirin is independent of error-prone replication|journal=Molecular Pharmacology|volume=69|issue=4|pages=1461–7|date=April 2006|pmid=16421290|doi=10.1124/mol.105.020057}}&lt;/ref&gt; [లోపం: ఉదాహరించబడిన పత్రం ఆర్ఎన్ఏ వైరస్‌ను మాత్రమే సూచిస్తుంది కాబట్టి ఈ విభాగం యొక్క వాదనకు మద్దతు ఇవ్వదు. ఇక్కడ డీఎన్‌ఏ వైరస్‌కు సంబంధించిన సూచన అవసరం.]

== చరిత్ర ==
రైబావిరిన్ మొదటిసారిగా 1972లో తయారు చేయబడింది.&lt;ref name=&quot;Sn20012&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Snell NJ|title=Ribavirin--current status of a broad spectrum antiviral agent|journal=Expert Opinion on Pharmacotherapy|volume=2|issue=8|pages=1317–24|date=August 2001|pmid=11585000|doi=10.1517/14656566.2.8.1317}}&lt;/ref&gt; ఇది జోసెఫ్ టి. విట్కోవ్స్కీ,  రోలాండ్ కె. రాబిన్స్‌తో సహా ఇంటర్నేషనల్ కెమికల్ అండ్ న్యూక్లియర్ కార్పొరేషన్ పరిశోధకులచే చేయబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ribavirin History|url=http://www.news-medical.net/health/Ribavirin-History.aspx|website=News-Medical.net|access-date=2016-02-19|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302004242/http://www.news-medical.net/health/Ribavirin-History.aspx|archive-date=2016-03-02}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160302004242/http://www.news-medical.net/health/Ribavirin-History.aspx|date=2016-03-02}}&lt;/ref&gt;

అనవసరమైన విషపూరితం లేకుండా, కల్చర్‌లో,  జంతువులలో వివిధ రకాల ఆర్ఎన్ఏ,  డీఎన్‌ఏ వైరస్‌లపై రైబావిరిన్ చురుకుగా ఉందని నివేదించబడింది.&lt;ref name=&quot;Sidwell19722&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Sidwell RW, Huffman JH, Khare GP, Allen LB, Witkowski JT, Robins RK|title=Broad-spectrum antiviral activity of Virazole: 1-beta-D-ribofuranosyl-1,2,4-triazole-3-carboxamide|journal=Science|volume=177|issue=4050|pages=705–6|date=August 1972|pmid=4340949|doi=10.1126/science.177.4050.705}}&lt;/ref&gt;

=== పేర్లు ===
రైబావిరిన్ అనేది INN,  USAN, అయితే ట్రైబావిరిన్ అనేది BAN. జెనెరిక్ డ్రగ్ రూపాల బ్రాండ్ పేర్లలో కోపెగస్, రిబాస్ఫియర్, రెబెటోల్ ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;AHFS20162&quot; /&gt;

== ఉత్పన్నాలు ==
రైబావిరిన్‌ను అసంపూర్తిగా ఉన్న ప్యూరిన్ 6-సభ్యుల వలయంతో కూడిన రైబోజిల్ ప్యూరిన్ అనలాగ్‌గా భావించడం మంచిది. ఈ పోలిక చారిత్రాత్మకంగా రెండవ వలయాన్ని పాక్షికంగా &quot;నింపడానికి&quot; ప్రయత్నంలో ట్రైజోల్ యొక్క 2' నైట్రోజన్‌ను కార్బన్‌తో భర్తీ చేయడానికి ప్రేరేపించింది (ఇది ఇమిడాజోల్‌లో 5' కార్బన్‌గా మారుతుంది)--- కానీ గొప్ప ప్రభావం ఏమీ లేదు. అటువంటి 5' ఇమిడాజోల్ రైబోసైడ్ ఉత్పన్నాలు 5' హైడ్రోజన్ లేదా హాలైడ్‌తో యాంటీవైరల్ చర్యను చూపుతాయి, అయితే ప్రత్యామ్నాయం ఎంత పెద్దదిగా ఉంటే, చర్య అంత తక్కువగా ఉంటుంది,  అన్నీ రైబావిరిన్ కంటే తక్కువ చురుకైనవిగా నిరూపించబడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Smith RA &amp;amp; Kirkpatrick W (eds.)|year=1980|chapter=Ribavirin: structure and antiviral activity relationships|title=Ribavirin: A Broad Spectrum Antiviral Agent|pages=1&amp;ndash;21|publisher=Academic Press|location=New York}}&lt;/ref&gt; ఈ ఇమిడాజోల్ రైబోసైడ్ నిర్మాణంతో రెండు సహజ ఉత్పత్తులు ఇప్పటికే తెలుసునని గమనించండి: OH తో 5' కార్బన్ వద్ద ప్రత్యామ్నాయం యాంటీవైరల్ లక్షణాలతో కూడిన యాంటీబయోటిక్ అయిన పైరాజోఫురిన్ను ఇస్తుంది,  అమైనో సమూహంతో భర్తీ చేయడం వలన సహజ ప్యూరిన్ సింథటిక్ పూర్వగామి 5-అమినోవిమానజోల్-4-కార్బోక్సామైడ్-1-బీటా-డి-రైబోఫ్యూరానోసైడ్ (AICAR) లభిస్తుంది, ఇది కేవలం ಸಾಧಾರಣ యాంటీవైరల్ లక్షణాలను మాత్రమే కలిగి ఉంటుంది.

=== తరిబావిరిన్ ===
నేటి వరకు అత్యంత విజయవంతమైన రైబావిరిన్ ఉత్పన్నం మాతృ 3-కార్బాక్సమైడ్ యొక్క 3-కార్బాక్సమైడిన్ ఉత్పన్నం, దీనిని మొదట 1973లో J. T. విట్కోవ్స్కీ,  ఇతరులు నివేదించారు,&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Witkowski JT, Robins RK, Khare GP, Sidwell RW|title=Synthesis and antiviral activity of 1,2,4-triazole-3-thiocarboxamide and 1,2,4-triazole-3-carboxamidine ribonucleosides|journal=Journal of Medicinal Chemistry|volume=16|issue=8|pages=935–7|date=August 1973|pmid=4355593|doi=10.1021/jm00266a014}}&lt;/ref&gt;,  ఇప్పుడు దీనిని తరిబావిరిన్ (గతంలో ''వైరమిడిన్'',  ''రిబామిడిన్'') అని పిలుస్తారు. ఈ మందు రైబావిరిన్ వలె యాంటీవైరల్ చర్య యొక్క సారూప్య వర్గాలను చూపుతుంది, ఇది ఆశ్చర్యకరమైన విషయం కాదు ఎందుకంటే ఇది ఇప్పుడు రైబావిరిన్ కోసం ప్రో-డ్రగ్ అని తెలుసు. అయితే, తరిబావిరిన్, రైబావిరిన్‌తో పోలిస్తే తక్కువ ఎరిథ్రోసైట్-ట్రాపింగ్,  మెరుగైన కాలేయ-లక్ష్య లక్షణాలను కలిగి ఉంది. మొదటి ఆస్తి తరిబావిరిన్ యొక్క ప్రాథమిక అమిడిన్ సమూహం కారణంగా ఉంటుంది, ఇది RBCలలోకి మందు ప్రవేశించకుండా నిరోధిస్తుంది,  రెండవ ఆస్తి బహుశా కాలేయ కణజాలంలో అమిడిన్‌ను అమైడ్‌గా మార్చే ఎంజైమ్‌ల సాంద్రత పెరగడం వల్ల కావచ్చు.&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Sidwell RW, Bailey KW, Wong MH, Barnard DL, Smee DF|title=In vitro and in vivo influenza virus-inhibitory effects of viramidine|journal=Antiviral Research|volume=68|issue=1|pages=10–7|date=October 2005|pmid=16087250|doi=10.1016/j.antiviral.2005.06.003}}&lt;/ref&gt; తరిబావిరిన్ ఫేజ్ III మానవ ప్రయోగాలలో ఉంది.

== సూచనలు ==
{{reflist}}

== మరింత చదవడానికి ==

* {{cite journal|last1=Brüggemann|first1=Roger J.|last2=Vollaard|first2=Albert|last3=Stoppelaar|first3=Sacha de|last4=Hasselt|first4=Johan G. C. van|last5=Burger|first5=David M.|last6=Engel|first6=Job J.|last7=Kampen|first7=Jeroen J. A. van|last8=McCall|first8=Matthew|last9=Smits|first9=Loek|last10=Jolink|first10=Hetty|last11=Visser|first11=Leo G.|last12=Veerdonk|first12=Frank van de|last13=Veldkamp|first13=Karin Ellen|last14=Rovers|first14=Chantal P.|last15=Arts|first15=Rob J. W.|title=Ribavirin post-exposure prophylaxis for Andes virus exposure: a viewpoint|journal=eBioMedicine|date=1 August 2026|volume=130|doi=10.1016/j.ebiom.2026.106386|url=https://www.thelancet.com/journals/ebiom/article/PIIS2352-3964(26)00270-7/fulltext|language=English|issn=2352-3964}}
* {{cite journal|last1=Abbas|first1=Anum|last2=Scherger|first2=Sias|last3=Marcelin|first3=Jasmine R.|last4=Zimmer|first4=Andrea J.|title=The Role of Ribavirin for Treatment of Respiratory Syncytial Virus in Immunocompromised Patients|journal=Current Treatment Options in Infectious Diseases|date=2 July 2025|volume=17|issue=1|pages=9|doi=10.1007/s40506-025-00285-6|url=https://link.springer.com/article/10.1007/s40506-025-00285-6|issn=1534-6250|access-date=19 August 2026|archive-date=3 December 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251203065314/https://link.springer.com/article/10.1007/s40506-025-00285-6|url-status=live}}
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]
[[వర్గం:ఔషధాలు]]</text>
      <sha1>hb2rp5h1u6xqqypa2p454snodui62dm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఆర్బిటల్ కంపార్ట్‌మెంట్ సిండ్రోమ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509587</id>
    <revision>
      <id>4957483</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:20:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Divya4232</username>
        <id>105587</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1468776|Orbital compartment syndrome]] to:te #mdwikicx</comment>
      <origin>4957483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7868" sha1="l8lhv0pyql5i4czk6j4xnz1oy2ou240" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             ={{PAGENAME}}
|synonym          =
|image            =Retrobulbarbleed.jpg
|image_size       =
|image_thumbtime  =
|alt              =
|caption          =ఆర్బిటల్ కంపార్ట్‌మెంట్ సిండ్రోమ్‌కు దారితీసే రెట్రోబుల్బార్ రక్తస్రావం&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ballard |first1=SR |last2=Enzenauer |first2=RW |last3=O'Donnell |first3=T |last4=Fleming |first4=JC |last5=Risk |first5=G |last6=Waite |first6=AN |title=Emergency lateral canthotomy and cantholysis: a simple procedure to preserve vision from sight threatening orbital hemorrhage. |journal=Journal of special operations medicine : a peer reviewed journal for SOF medical professionals |date=2009 |volume=9 |issue=3 |pages=26-32 |pmid=19739474}}&lt;/ref&gt;
|pronounce        =
|field            =[[అత్యవసర వైద్యం]], [[నేత్ర వైద్యం]]
|symptoms         =తగ్గిన దృష్టి, [[ఎక్సోఫ్థాల్మోస్|కన్ను బయటకు చొచ్చుకుపోవడం]], [[ద్విదృష్టి]], నొప్పి, గట్టి కన్ను&lt;ref name=Mc2019&gt;{{cite journal |last1=McCallum |first1=E |last2=Keren |first2=S |last3=Lapira |first3=M |last4=Norris |first4=JH |title=Orbital Compartment Syndrome: An Update With Review Of The Literature. |journal=Clinical ophthalmology (Auckland, N.Z.) |date=2019 |volume=13 |pages=2189-2194 |doi=10.2147/OPTH.S180058 |pmid=31806931}}&lt;/ref&gt;
|complications    =[[दृष्टि లోపం|అంధత్వం]]&lt;ref name=Stat2021&gt;{{cite journal |last1=Desai |first1=NM |last2=Shah |first2=Su |title=Lateral Orbital Canthotomy |date=January 2021 |pmid=32491408|journal=StatPearls}}&lt;/ref&gt;
|onset            =
|duration         =
|types            =
|causes           =[[రెట్రోబుల్బార్ రక్తస్రావం|రెట్రోబుల్బార్ బ్లీడ్]]టింగ్, ఇన్ఫెక్షన్, క్యాన్సర్, [[కాలిన గాయాలు]], [[న్యూమాటోసిస్|గాలి]]&lt;ref name=Mc2019 /&gt;&lt;ref name=Rad2021/&gt;
|risks            =
|diagnosis        =లక్షణాల ఆధారంగా, [[వైద్య ఇమేజింగ్]] ద్వారా మద్దతు ఇవ్వబడుతుంది&lt;ref name=Rad2021/&gt;
|differential     =
|prevention       =
|treatment        =[[లేటరల్ కాంథోటమీ]]&lt;ref name=Stat2021 /&gt;
|medication       =
|prognosis        =
|frequency        =అరుదైనది&lt;ref name=Rebel2020&gt;{{cite web |title=Orbital Compartment Syndrome: Pearls and Pitfalls for the ED Physician |url=https://rebelem.com/orbital-compartment-syndrome-pearls-and-pitfalls-for-the-ed-physician/ |website=REBEL EM - Emergency Medicine Blog |access-date=26 March 2021 |date=26 October 2020 |archive-date=28 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228103653/https://rebelem.com/orbital-compartment-syndrome-pearls-and-pitfalls-for-the-ed-physician/ |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228103653/https://rebelem.com/orbital-compartment-syndrome-pearls-and-pitfalls-for-the-ed-physician/ |date=28 February 2021 }}&lt;/ref&gt;
|deaths           =
|width            =
|video1           =
|named after      =
}}

'''ఆర్బిటల్ కంపార్ట్‌మెంట్ సిండ్రోమ్''' (OCS) అనేది ఆర్బిట్‌లో [[ఒత్తిడి]] వేగంగా పెరగడంవల్ల సంభవిస్తుంది. లక్షణాలు అందులో [[దృష్టి]] తగ్గడం, కంటి మెల్లగా ఉబ్బడం, ద్విగుణ దృష్టి, నొప్పి ఉంటాయి. అది తాకితే కరు గట్టి అనిపించవచ్చు, ప్యూపిల్ విస్తరించి, ప్రతిస్పందన చూపించదు. చికిత్స లేకపోతే, సమస్యగాలనిస్తే నిర్ణీతంగా రీతిగా కన్ను చూడని పరిస్థితికి రావచ్చు.&lt;ref name=&quot;Rad2021&quot;&gt;{{Cite web|last=Smith|first=Hamish|title=Orbital compartment syndrome {{!}} Radiology Reference Article {{!}} Radiopaedia.org|url=https://radiopaedia.org/articles/orbital-compartment-syndrome|website=Radiopaedia|access-date=26 March 2021|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022181136/https://radiopaedia.org/articles/orbital-compartment-syndrome|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201022181136/https://radiopaedia.org/articles/orbital-compartment-syndrome|date=22 October 2020}}&lt;/ref&gt; 

సంబంధితంగా సాధారణ కారణాలలో రెట్రోబుల్బార్ [[రక్తస్రావం]], ఇది [[గాయం]] లేదా కంటి శస్త్రచికిత్స కారణంగా కలగవచ్చు, ఉన్నాయి. ఇతర కారణాల్లో ఇన్‌ఫెక్షన్, కేన్సర్, మంటలు, [[కంటిపాప|కంటి]] వెనుక గాలి ఉంటాయి. నిర్ధారణ లక్షణాలు, ఇంట్రోక్యులర్ ప్రెజర్ (IOP) ఆధారంగా చేస్తారు, కానీ కొన్ని స్పష్టంకానీ సందర్భాల్లో వైద్య చిత్రీకరణ ద్వారా కూడా సహాయపడవచ్చు. సాధారణంగా 40 mmHg కంటే ఎక్కువ IOP ఉంటే డీకంప్రెషన్ అవసరం అవుతుంది.&lt;ref name=&quot;Rad2021&quot; /&gt; 

చికిత్స లాటరల్ కాన్థోటమీ ద్వారా జరుగుతుంది. కన్ను సమస్యలు ఉన్నప్పుడు డయాగ్నోసిస్ అనుమానించిన తర్వాత వెంటనే ఇది చేయాలి. సాధారణంగా, ఈ పరిస్థితి ప్రారంభమైన వెంటనే దీన్ని చేయడం మంచిది, కానీ ఆలస్యమైన సందర్భాల్లో కూడా కంటి దృష్టి తిరిగి కొంతమేరకు మళ్లీ రావడం జరిగినట్లు నివేదికలు ఉన్నాయి.

ఆర్బిటల్ కాంపార్ట్‌మెంట్ సిండ్రోమ్ అరుదుగా ఉంటుంది. దీన్ని మొదట 1950లో గోర్డన్, మెక్‌రే గుర్తించారు.&lt;ref name=&quot;Rebel20202&quot;&gt;{{cite web|title=Orbital Compartment Syndrome: Pearls and Pitfalls for the ED Physician|url=https://rebelem.com/orbital-compartment-syndrome-pearls-and-pitfalls-for-the-ed-physician/|website=REBEL EM - Emergency Medicine Blog|access-date=26 March 2021|date=26 October 2020|archive-date=28 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228103653/https://rebelem.com/orbital-compartment-syndrome-pearls-and-pitfalls-for-the-ed-physician/|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228103653/https://rebelem.com/orbital-compartment-syndrome-pearls-and-pitfalls-for-the-ed-physician/|date=28 February 2021}}&lt;/ref&gt;

== సూచనలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>l8lhv0pyql5i4czk6j4xnz1oy2ou240</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957484</id>
      <parentid>4957483</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T05:23:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Divya4232</username>
        <id>105587</id>
      </contributor>
      <origin>4957484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7625" sha1="eya2nztd8iid5pmecqdrg3fcs41uxjf" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             ={{PAGENAME}}
|synonym          =
|image            =Retrobulbarbleed.jpg
|image_size       =
|image_thumbtime  =
|alt              =
|caption          =ఆర్బిటల్ కంపార్ట్‌మెంట్ సిండ్రోమ్‌కు దారితీసే రెట్రోబుల్బార్ రక్తస్రావం&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ballard |first1=SR |last2=Enzenauer |first2=RW |last3=O'Donnell |first3=T |last4=Fleming |first4=JC |last5=Risk |first5=G |last6=Waite |first6=AN |title=Emergency lateral canthotomy and cantholysis: a simple procedure to preserve vision from sight threatening orbital hemorrhage. |journal=Journal of special operations medicine : a peer reviewed journal for SOF medical professionals |date=2009 |volume=9 |issue=3 |pages=26-32 |pmid=19739474}}&lt;/ref&gt;
|pronounce        =
|field            =అత్యవసర వైద్యం, నేత్ర వైద్యం
|symptoms         =తగ్గిన దృష్టి, ఎక్సోఫ్థాల్మోస్, ద్విదృష్టి, నొప్పి, గట్టి కన్ను&lt;ref name=Mc2019&gt;{{cite journal |last1=McCallum |first1=E |last2=Keren |first2=S |last3=Lapira |first3=M |last4=Norris |first4=JH |title=Orbital Compartment Syndrome: An Update With Review Of The Literature. |journal=Clinical ophthalmology (Auckland, N.Z.) |date=2019 |volume=13 |pages=2189-2194 |doi=10.2147/OPTH.S180058 |pmid=31806931}}&lt;/ref&gt;
|complications    =అంధత్వం&lt;ref name=Stat2021&gt;{{cite journal |last1=Desai |first1=NM |last2=Shah |first2=Su |title=Lateral Orbital Canthotomy |date=January 2021 |pmid=32491408|journal=StatPearls}}&lt;/ref&gt;
|onset            =
|duration         =
|types            =
|causes           =రెట్రోబుల్బార్ రక్తస్రావంటింగ్, ఇన్ఫెక్షన్, క్యాన్సర్, కాలిన గాయాలు, గాలి&lt;ref name=Mc2019 /&gt;&lt;ref name=Rad2021/&gt;
|risks            =
|diagnosis        =లక్షణాల ఆధారంగా, వైద్య ఇమేజింగ్ ద్వారా మద్దతు ఇవ్వబడుతుంది&lt;ref name=Rad2021/&gt;
|differential     =
|prevention       =
|treatment        =లేటరల్ కాంథోటమీ&lt;ref name=Stat2021 /&gt;
|medication       =
|prognosis        =
|frequency        =అరుదైనది&lt;ref name=Rebel2020&gt;{{cite web |title=Orbital Compartment Syndrome: Pearls and Pitfalls for the ED Physician |url=https://rebelem.com/orbital-compartment-syndrome-pearls-and-pitfalls-for-the-ed-physician/ |website=REBEL EM - Emergency Medicine Blog |access-date=26 March 2021 |date=26 October 2020 |archive-date=28 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228103653/https://rebelem.com/orbital-compartment-syndrome-pearls-and-pitfalls-for-the-ed-physician/ |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228103653/https://rebelem.com/orbital-compartment-syndrome-pearls-and-pitfalls-for-the-ed-physician/ |date=28 February 2021 }}&lt;/ref&gt;
|deaths           =
|width            =
|video1           =
|named after      =
}}

'''ఆర్బిటల్ కంపార్ట్‌మెంట్ సిండ్రోమ్''' (OCS) అనేది ఆర్బిట్‌లో [[ఒత్తిడి]] వేగంగా పెరగడంవల్ల సంభవిస్తుంది. లక్షణాలు అందులో [[దృష్టి]] తగ్గడం, కంటి మెల్లగా ఉబ్బడం, ద్విగుణ దృష్టి, నొప్పి ఉంటాయి. అది తాకితే కరు గట్టి అనిపించవచ్చు, ప్యూపిల్ విస్తరించి, ప్రతిస్పందన చూపించదు. చికిత్స లేకపోతే, సమస్యగాలనిస్తే నిర్ణీతంగా రీతిగా కన్ను చూడని పరిస్థితికి రావచ్చు.&lt;ref name=&quot;Rad2021&quot;&gt;{{Cite web|last=Smith|first=Hamish|title=Orbital compartment syndrome {{!}} Radiology Reference Article {{!}} Radiopaedia.org|url=https://radiopaedia.org/articles/orbital-compartment-syndrome|website=Radiopaedia|access-date=26 March 2021|archive-date=22 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022181136/https://radiopaedia.org/articles/orbital-compartment-syndrome|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201022181136/https://radiopaedia.org/articles/orbital-compartment-syndrome|date=22 October 2020}}&lt;/ref&gt; 

సంబంధితంగా సాధారణ కారణాలలో రెట్రోబుల్బార్ [[రక్తస్రావం]], ఇది [[గాయం]] లేదా కంటి శస్త్రచికిత్స కారణంగా కలగవచ్చు, ఉన్నాయి. ఇతర కారణాల్లో ఇన్‌ఫెక్షన్, కేన్సర్, మంటలు, [[కంటిపాప|కంటి]] వెనుక గాలి ఉంటాయి. నిర్ధారణ లక్షణాలు, ఇంట్రోక్యులర్ ప్రెజర్ (IOP) ఆధారంగా చేస్తారు, కానీ కొన్ని స్పష్టంకానీ సందర్భాల్లో వైద్య చిత్రీకరణ ద్వారా కూడా సహాయపడవచ్చు. సాధారణంగా 40 mmHg కంటే ఎక్కువ IOP ఉంటే డీకంప్రెషన్ అవసరం అవుతుంది.&lt;ref name=&quot;Rad2021&quot; /&gt; 

చికిత్స లాటరల్ కాన్థోటమీ ద్వారా జరుగుతుంది. కన్ను సమస్యలు ఉన్నప్పుడు డయాగ్నోసిస్ అనుమానించిన తర్వాత వెంటనే ఇది చేయాలి. సాధారణంగా, ఈ పరిస్థితి ప్రారంభమైన వెంటనే దీన్ని చేయడం మంచిది, కానీ ఆలస్యమైన సందర్భాల్లో కూడా కంటి దృష్టి తిరిగి కొంతమేరకు మళ్లీ రావడం జరిగినట్లు నివేదికలు ఉన్నాయి.

ఆర్బిటల్ కాంపార్ట్‌మెంట్ సిండ్రోమ్ అరుదుగా ఉంటుంది. దీన్ని మొదట 1950లో గోర్డన్, మెక్‌రే గుర్తించారు.&lt;ref name=&quot;Rebel20202&quot;&gt;{{cite web|title=Orbital Compartment Syndrome: Pearls and Pitfalls for the ED Physician|url=https://rebelem.com/orbital-compartment-syndrome-pearls-and-pitfalls-for-the-ed-physician/|website=REBEL EM - Emergency Medicine Blog|access-date=26 March 2021|date=26 October 2020|archive-date=28 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228103653/https://rebelem.com/orbital-compartment-syndrome-pearls-and-pitfalls-for-the-ed-physician/|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228103653/https://rebelem.com/orbital-compartment-syndrome-pearls-and-pitfalls-for-the-ed-physician/|date=28 February 2021}}&lt;/ref&gt;

== సూచనలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>eya2nztd8iid5pmecqdrg3fcs41uxjf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సోలీ సొరాబ్జీ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509588</id>
    <redirect title="సొలీ సొరాబ్జీ" />
    <revision>
      <id>4957488</id>
      <timestamp>2026-09-14T05:30:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Redirected page to [[సొలీ సొరాబ్జీ]]</comment>
      <origin>4957488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="onig0kzrkrx1c9nxl7jkvwv9cfmeicd" xml:space="preserve">#దారిమార్పు[[సొలీ సొరాబ్జీ]]</text>
      <sha1>onig0kzrkrx1c9nxl7jkvwv9cfmeicd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Arya1901</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509589</id>
    <revision>
      <id>4957503</id>
      <timestamp>2026-09-14T06:16:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4957503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10341" sha1="ljw6djg9s0kczanbcdi5x7oymvu9oer" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Arya1901 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Arya1901 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 06:16, 14 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ljw6djg9s0kczanbcdi5x7oymvu9oer</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>బంజారా సంస్కృతి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509590</id>
    <revision>
      <id>4957552</id>
      <timestamp>2026-09-14T07:26:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kethavath Harilal</username>
        <id>152479</id>
      </contributor>
      <comment>బంజారా సంస్కృతి</comment>
      <origin>4957552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26233" sha1="gocpxd87cs35ip7immnk5qn63erp31r" xml:space="preserve">


'''బంజారా సంస్కృతికి ప్రధాన ప్రత్యేకత సంప్రదాయం మరియు మారుతున్న ఆధునిక జీవన విధానం మధ్య సమన్వయం.''' ఒకవైపు తరతరాలుగా వస్తున్న ఆచారాలను కాపాడుకుంటూనే, మరోవైపు విద్య, ఉద్యోగాలు, పట్టణీకరణ, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం వంటి ఆధునిక మార్పులను స్వీకరిస్తున్నారు. అందువల్ల బంజారా సంస్కృతి ఒక జీవంతమైన సంస్కృతిగా నిరంతరం పరిణామం చెందుతోంది.

== బంజారాల చారిత్రక నేపథ్యం ==
[[బంజారాల చరిత్ర సంస్కృతి|బంజారాల చరిత్ర]] భారతదేశంలోని పాత సంచార మరియు వాణిజ్య సమాజాలతో ముడిపడి ఉంది. చారిత్రకంగా బంజారా సమూహాలు ఒక ప్రాంతం నుంచి మరొక ప్రాంతానికి ప్రయాణిస్తూ ధాన్యం, ఉప్పు, ఇతర సరుకుల రవాణా మరియు వ్యాపారం చేయడంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించినట్లు చారిత్రక ఆధారాలు మరియు సామాజిక అధ్యయనాలు సూచిస్తున్నాయి.

ఎద్దుల బండ్లు, పశువులు, సరుకులతో ప్రయాణించే బంజారా బృందాలు భారతదేశంలోని వివిధ ప్రాంతాలను కలుపుతూ ఉండేవి. ఈ సంచార జీవన విధానం వారి సంస్కృతిపై కూడా ప్రభావం చూపింది. ఒక ప్రాంతంలో కనిపించే అంశాలు మరో ప్రాంతంలోని స్థానిక సంప్రదాయాలతో కలిసిపోవడం వల్ల బంజారా సంస్కృతిలో విభిన్న ప్రాంతాల ప్రభావాలు కనిపిస్తాయి.

కాలక్రమేణా అనేక బంజారా కుటుంబాలు స్థిర నివాసాలను ఏర్పరచుకుని వ్యవసాయం, కూలి పని, వ్యాపారం, ఉద్యోగాలు, విద్య తదితర రంగాల్లోకి ప్రవేశించారు. అయినప్పటికీ తమ సంప్రదాయ గుర్తింపును, సామాజిక బంధాలను మరియు సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని అనేక కుటుంబాలు కొనసాగిస్తున్నాయి.

== తండా – బంజారా జీవనానికి కేంద్రం ==
బంజారా సమాజంలో [[తండా]] అనే నివాస వ్యవస్థకు ప్రత్యేకమైన ప్రాధాన్యం ఉంది. ఒకే సమాజానికి చెందిన అనేక కుటుంబాలు కలిసి నివసించే ప్రాంతాన్ని సాధారణంగా తండా అని పిలుస్తారు.

తండా కేవలం నివాస ప్రాంతం మాత్రమే కాదు. అది బంజారాల సామాజిక జీవితానికి కేంద్రంగా ఉంటుంది. వివాహాలు, పండుగలు, కుటుంబ కార్యక్రమాలు, సామాజిక సమావేశాలు, సంప్రదాయ ఆచారాలు వంటి అనేక కార్యక్రమాలు సమాజంలోని పరస్పర సహకారంతో జరుగుతాయి.

పాతకాలంలో తండా జీవనం ఎక్కువగా సామూహికతపై ఆధారపడి ఉండేది. ఒక కుటుంబానికి అవసరం వచ్చినప్పుడు ఇతర కుటుంబాలు సహాయం చేయడం, సామూహిక కార్యక్రమాలలో అందరూ పాల్గొనడం వంటి లక్షణాలు కనిపించేవి. ఈ సామాజిక ఐక్యత బంజారా సంస్కృతిలో ముఖ్యమైన అంశం.

== బంజారా భాష ==
బంజారా సమాజానికి ప్రత్యేకమైన భాషా సంప్రదాయం ఉంది. గోర్ బోలి లేదా [[లంబాడి|లంబాడీ]] భాషగా పిలువబడే భాష బంజారా గుర్తింపులో ముఖ్యమైన భాగం. ప్రాంతాన్ని బట్టి భాషలో స్థానిక భాషల ప్రభావం కనిపిస్తుంది.

తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రాంతాలలో నివసించే బంజారాల మాట్లాడే భాషపై తెలుగు ప్రభావం ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. ఇతర రాష్ట్రాల్లో నివసించే బంజారా సమాజాల భాషల్లో అక్కడి ప్రాంతీయ భాషల ప్రభావం కనిపిస్తుంది.

భాష అనేది కేవలం సంభాషణ సాధనం కాదు. జానపద గేయాలు, సామెతలు, కథలు, సంప్రదాయ జ్ఞానం, కుటుంబ సంబంధాల భావన వంటి అనేక విషయాలు భాష ద్వారా తరతరాలకు చేరుతాయి. అందువల్ల బంజారా భాషను సంరక్షించడం వారి సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని కాపాడటంలో కీలకమైనది.

== బంజారా వస్త్రధారణ ==
బంజారా సంస్కృతిలో అత్యంత ఆకర్షణీయమైన అంశాలలో సాంప్రదాయ వస్త్రధారణ ఒకటి. ముఖ్యంగా మహిళల దుస్తులు రంగులు, అద్దాల అలంకరణ, ఎంబ్రాయిడరీ మరియు ఇతర అలంకారాలతో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తాయి.

సాంప్రదాయ బంజారా మహిళల దుస్తులలో చిన్న అద్దాలు, రంగురంగుల దారాలు, నాణేలు, పూసలు, అలంకార వస్తువులు ఉపయోగించడం ప్రసిద్ధి చెందింది. వీటిపై చేసే చేతిపని కేవలం అందం కోసం మాత్రమే కాకుండా, బంజారా కళాత్మక నైపుణ్యానికి ప్రతీకగా కూడా భావించబడుతుంది.

బంజారా మహిళల వస్త్రాలంకరణలో రంగుల సమన్వయం, చేతి కుట్టు, అద్దాల పని మరియు ప్రత్యేక డిజైన్లు ప్రధాన ఆకర్షణలు. నేటి కాలంలో ఈ కళ సంప్రదాయ దుస్తులను దాటి బ్యాగులు, పర్సులు, అలంకార వస్తువులు, గృహోపకరణాలు మరియు ఆధునిక ఫ్యాషన్ వస్తువులలో కూడా కనిపిస్తోంది.

== ఆభరణాల ప్రాధాన్యం ==
[[బంజారా మహిళల ఢావ్లో|బంజారా మహిళ]]&lt;nowiki/&gt;ల సంప్రదాయ ఆభరణాలు కూడా వారి సంస్కృతికి ప్రత్యేక గుర్తింపును ఇస్తాయి. మెడ, చెవులు, చేతులు, కాళ్లు, నుదురు వంటి శరీర భాగాలకు వివిధ రకాల ఆభరణాలను ధరించే సంప్రదాయం ఉంది.

వెండి ఆభరణాలు, పూసలు, నాణేలు, లోహపు అలంకరణలు వంటి వాటిని సంప్రదాయ దుస్తులతో కలిపి ధరించడం బంజారా అలంకరణలో ముఖ్యమైన భాగం. కొన్ని ఆభరణాలు కుటుంబ వారసత్వంగా తరతరాలకు అందుతాయి.

ఆభరణాల ద్వారా వ్యక్తిగత అలంకరణతో పాటు సామాజిక గుర్తింపు, సంప్రదాయం మరియు కళాత్మకత కూడా వ్యక్తమవుతాయి.

== బంజారా జానపద నృత్యాలు ==
బంజారా సంస్కృతిలో నృత్యానికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. ముఖ్యంగా మహిళలు సమూహంగా చేసే నృత్యాలలో రంగురంగుల దుస్తులు, ఆభరణాలు, సంగీతం మరియు లయబద్ధమైన కదలికలు ఆకర్షణీయంగా ఉంటాయి.

పండుగలు, వివాహాలు మరియు ఇతర సామాజిక సందర్భాలలో జానపద నృత్యాలు ప్రదర్శించబడతాయి. నృత్యం ద్వారా ఆనందాన్ని వ్యక్తం చేయడమే కాకుండా, సమాజంలోని సామూహిక భావన, ఐక్యత మరియు సంప్రదాయాలను కూడా వ్యక్తపరుస్తారు.

బంజారా నృత్యాల ప్రత్యేకత వాటి సహజమైన లయ మరియు సమూహ ప్రదర్శనలో ఉంటుంది. పాట, వాద్యం, నృత్యం మరియు వస్త్రధారణ కలిసి ఒక సంపూర్ణ జానపద కళారూపాన్ని సృష్టిస్తాయి.

== జానపద గేయాలు ==
బంజారా సమాజంలో పాటలకు కూడా విశేష ప్రాధాన్యం ఉంది. వారి జానపద గేయాలు జీవితం, ప్రేమ, కుటుంబం, వివాహం, ప్రకృతి, ప్రయాణం, కష్టం, ఆనందం వంటి అనేక అంశాలను ప్రతిబింబిస్తాయి.

పాత తరాల అనుభవాలు మరియు సామాజిక జ్ఞానం పాటల రూపంలో తరువాతి తరాలకు చేరేవి. పుస్తకాల్లో రాయబడని అనేక సంప్రదాయ విషయాలు కూడా జానపద గేయాల ద్వారా నిలిచాయి.

వివాహ సందర్భాలలో పాడే పాటలు, పండుగల పాటలు, శ్రమకు సంబంధించిన పాటలు మరియు ఇతర సందర్భోచిత గేయాలు బంజారా మౌఖిక సాహిత్యంలో భాగం.

== బంజారా వివాహ సంప్రదాయాలు ==
బంజారా సమాజంలో వివాహం ఒక వ్యక్తిగత కార్యక్రమం మాత్రమే కాకుండా కుటుంబాలు మరియు సమాజాలను కలిపే సామాజిక వేడుకగా ఉంటుంది.

వివాహానికి ముందు జరిగే ఏర్పాట్లు, కుటుంబాల మధ్య చర్చలు, బంధువుల భాగస్వామ్యం, సంప్రదాయ దుస్తులు, పాటలు, నృత్యాలు మరియు వివిధ ఆచారాలు వివాహాన్ని ప్రత్యేకంగా నిలబెడతాయి.

వివాహ వేడుకలో పెద్దలు ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తారు. కుటుంబ పెద్దల ఆశీర్వాదం మరియు సమాజంలోని సభ్యుల భాగస్వామ్యం వివాహానికి సామాజిక ప్రాధాన్యతను ఇస్తాయి.

అయితే బంజారా వివాహ సంప్రదాయాలు ప్రాంతం, కుటుంబం మరియు ఉపసమూహాన్ని బట్టి మారవచ్చు. ఆధునిక విద్య మరియు పట్టణ జీవనం కారణంగా అనేక కుటుంబాలలో వివాహ పద్ధతుల్లో కూడా మార్పులు వస్తున్నాయి.

== కుటుంబ వ్యవస్థ మరియు సామాజిక సంబంధాలు ==
బంజారా సమాజంలో కుటుంబ బంధాలకు ప్రాధాన్యం ఎక్కువ. పెద్దలను గౌరవించడం, బంధువులతో అనుబంధాలను కొనసాగించడం, కుటుంబ కార్యక్రమాలలో పరస్పరం సహకరించడం వంటి విలువలు సంప్రదాయంగా ముఖ్యమైనవిగా ఉన్నాయి.

పిల్లలకు కుటుంబ పెద్దలు కథలు, పాటలు, ఆచారాలు మరియు సంప్రదాయాల గురించి చెప్పడం ద్వారా సాంస్కృతిక జ్ఞానం అందించేవారు. ఈ విధంగా తరతరాల మధ్య జ్ఞాన బదిలీ జరుగుతుంది.

అయితే ఆధునిక విద్య, ఉద్యోగాల కోసం వలసలు, పట్టణీకరణ మరియు అణుకుటుంబ వ్యవస్థ ప్రభావంతో ఈ సామాజిక నిర్మాణంలో మార్పులు కూడా కనిపిస్తున్నాయి.

== బంజారా ఆహార సంస్కృతి ==
బంజారా ఆహారపు అలవాట్లు వారి ప్రాంతీయ జీవన విధానం మరియు అందుబాటులో ఉన్న సహజ వనరులతో ముడిపడి ఉన్నాయి. ధాన్యాలు, పప్పులు, కూరగాయలు మరియు స్థానికంగా లభించే పదార్థాలతో వివిధ వంటకాలను తయారు చేసే సంప్రదాయం ఉంది.

పాతకాలంలో సంచార జీవితం కారణంగా సులభంగా నిల్వ చేసుకోగల మరియు ప్రయాణంలో ఉపయోగించుకోగల ఆహార పదార్థాలకు ప్రాధాన్యం ఉండేది. స్థానిక ప్రాంతాల ప్రభావంతో బంజారా వంటకాలలో కూడా వైవిధ్యం ఏర్పడింది.

నేటి కాలంలో బంజారా కుటుంబాల ఆహార సంస్కృతిపై ప్రాంతీయ మరియు ఆధునిక వంటకాల ప్రభావం పెరిగినప్పటికీ, కొన్ని సాంప్రదాయ వంటకాలు ప్రత్యేక సందర్భాలలో ఇప్పటికీ తయారు చేయబడుతున్నాయి.

== ప్రకృతితో సంబంధం ==
బంజారా జీవన విధానంలో ప్రకృతితో ఉన్న సంబంధం కూడా ముఖ్యమైనది. సంచార జీవితం, పశుపోషణ, వ్యవసాయం మరియు గ్రామీణ జీవన విధానం కారణంగా ప్రకృతి వనరులతో వారికి సన్నిహిత సంబంధం ఏర్పడింది.

వర్షాలు, పంటలు, జంతువులు, అడవులు, నీటి వనరులు వంటి ప్రకృతి అంశాలు వారి జీవన అనుభవాలలో భాగమయ్యాయి. అందువల్ల జానపద పాటలు మరియు కథల్లో ప్రకృతి ప్రతిబింబం కనిపిస్తుంది.

== చేతివృత్తులు మరియు ఎంబ్రాయిడరీ ==
బంజారా మహిళల చేతిపని మరియు ఎంబ్రాయిడరీ దేశవ్యాప్తంగా ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందిన సాంస్కృతిక కళారూపాలలో ఒకటి. బట్టలపై రంగురంగుల దారాలతో చేసే కుట్టుపని, అద్దాల అలంకరణ, పూసలు మరియు ఇతర అలంకారాలను ఉపయోగించడం ఇందులో ముఖ్యమైనవి.

ఈ కళలో ప్రతి డిజైన్ వెనుక ఒక సంప్రదాయ సౌందర్య భావన ఉంటుంది. ఒకప్పుడు ప్రధానంగా సాంప్రదాయ దుస్తులకే పరిమితమైన ఈ చేతిపని ఇప్పుడు ఆధునిక వస్తువులకు కూడా విస్తరించింది.

ఈ కళకు మార్కెట్ అవకాశాలు పెరిగితే బంజారా మహిళలకు ఆర్థిక సాధికారత కలిగించడమే కాకుండా, సంప్రదాయ కళను భవిష్యత్ తరాలకు అందించడానికి కూడా సహాయపడుతుంది.

== పండుగలు మరియు ఆచారాలు ==
బంజారా సమాజం నివసించే ప్రాంతాన్ని బట్టి వారు స్థానికంగా జరుపుకునే పండుగలతో పాటు తమ ప్రత్యేక సంప్రదాయాలను కూడా కొనసాగిస్తారు. పండుగలు కేవలం ఆధ్యాత్మిక లేదా మతపరమైన కార్యక్రమాలు మాత్రమే కాకుండా కుటుంబ సభ్యులు, బంధువులు మరియు సమాజ సభ్యులు కలుసుకునే సందర్భాలుగా ఉంటాయి.

పాటలు, నృత్యాలు, ప్రత్యేక దుస్తులు, సంప్రదాయ వంటకాలు మరియు సామాజిక కార్యక్రమాలు పండుగలలో ముఖ్యమైన భాగాలుగా ఉంటాయి.

== బంజారా సంస్కృతిలో మహిళల పాత్ర ==
బంజారా సంస్కృతిని కాపాడటంలో మహిళల పాత్ర అత్యంత ముఖ్యమైనది. ముఖ్యంగా వస్త్ర కళ, ఎంబ్రాయిడరీ, పాటలు, నృత్యాలు మరియు కుటుంబ సంప్రదాయాల పరిరక్షణలో మహిళలు కీలక పాత్ర పోషించారు.

సాంప్రదాయ కళలను ఒక తరం నుంచి మరో తరానికి తీసుకెళ్లడంలో మహిళల పాత్రను ప్రత్యేకంగా గుర్తించాలి. ఆధునిక కాలంలో బంజారా మహిళలు విద్య, ఉద్యోగాలు, వ్యాపారం, రాజకీయాలు, కళలు మరియు ఇతర రంగాల్లో కూడా ముందుకు వస్తున్నారు.

== ఆధునికత ప్రభావం ==
కాలానుగుణంగా బంజారా సమాజంలో అనేక మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. విద్య విస్తరించడం, పట్టణాలకు వలసలు, ఆధునిక రవాణా, మొబైల్ ఫోన్లు, ఇంటర్నెట్, ఉద్యోగ అవకాశాలు మరియు ప్రభుత్వ సంక్షేమ కార్యక్రమాలు వారి జీవన విధానాన్ని ప్రభావితం చేశాయి.

చాలా కుటుంబాలు ఇప్పుడు సంప్రదాయ వృత్తులపై మాత్రమే ఆధారపడకుండా విద్య మరియు ఆధునిక ఉద్యోగాలను స్వీకరిస్తున్నాయి. యువతలో ఉన్నత విద్యపై ఆసక్తి పెరుగుతోంది.

అయితే ఆధునికతతో పాటు కొన్ని సవాళ్లు కూడా ఉన్నాయి. భాషా వినియోగం తగ్గడం, సంప్రదాయ దుస్తులు మరియు ఆచారాలను యువతలో కొంతమంది తక్కువగా అనుసరించడం, సంప్రదాయ జానపద కళలపై ఆసక్తి తగ్గడం వంటి సమస్యలు సాంస్కృతిక పరిరక్షణకు సవాలుగా మారుతున్నాయి.

== ముగింపు ==
బంజారా సంస్కృతి భారతదేశపు సాంస్కృతిక వైవిధ్యంలో ఒక విలువైన భాగం. వారి చరిత్ర, తండా జీవనం, భాష, సంప్రదాయ వస్త్రధారణ, అద్దాల ఎంబ్రాయిడరీ, ఆభరణాలు, జానపద పాటలు, నృత్యాలు, కుటుంబ బంధాలు మరియు సామాజిక విలువలు వారి ప్రత్యేకతను తెలియజేస్తాయి.

బంజారా సంస్కృతి గతానికి సంబంధించిన ఒక జ్ఞాపకం మాత్రమే కాదు. అది గతాన్ని మోస్తూ, వర్తమానాన్ని స్వీకరిస్తూ, భవిష్యత్తు వైపు సాగుతున్న జీవంతమైన సంస్కృతి. ఆధునిక విద్య, సాంకేతికత మరియు పట్టణీకరణను స్వీకరిస్తూనే తమ మూలాలను మరచిపోకుండా ఉండటం బంజారా సమాజానికి ముఖ్యమైన సాంస్కృతిక బాధ్యత.

ఒక సమాజం అభివృద్ధి చెందడం అంటే దాని సంప్రదాయాలను పూర్తిగా విడిచిపెట్టడం కాదు; సంప్రదాయంలోని విలువైన అంశాలను కాపాడుకుంటూ కొత్త కాలానికి అనుగుణంగా ముందుకు సాగడం. ఈ దృక్పథంతో బంజారా సంస్కృతిని సంరక్షించి, ప్రపంచానికి పరిచయం చేయగలిగితే అది భవిష్యత్ తరాలకు ఒక గొప్ప సాంస్కృతిక వారసత్వంగా నిలుస్తుంది.</text>
      <sha1>gocpxd87cs35ip7immnk5qn63erp31r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>అగధ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509591</id>
    <revision>
      <id>4957570</id>
      <timestamp>2026-09-14T08:25:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kavali Chandrakanth KCK</username>
        <id>125199</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox film | name           =అగధ | image          =   | caption        =  థియేట్రికల్ విడుదల పోస్టర్ | director       = 	[[ఎం. ఎస్. రాజు (సినీ నిర్మాత)|ఎం. ఎస్. రాజు]] | producer       = కాశీ విశాలాక్షి బలుసు | writer         = ఎం. ఎస్. రాజు (సినీ నిర్మాత)|ఎం....'</comment>
      <origin>4957570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4158" sha1="tp78kwsvsu5bj6tgs43htsgz2mg4jum" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           =అగధ
| image          =  
| caption        =  థియేట్రికల్ విడుదల పోస్టర్
| director       = 	[[ఎం. ఎస్. రాజు (సినీ నిర్మాత)|ఎం. ఎస్. రాజు]]
| producer       = కాశీ విశాలాక్షి బలుసు
| writer         = [[ఎం. ఎస్. రాజు (సినీ నిర్మాత)|ఎం. ఎస్. రాజు]]
| starring       = [[కామాక్షి భాస్కర్ల]]&lt;br /&gt;శ్రవణ్ రెడ్డి&lt;br /&gt;[[ఉల్కా గుప్తా]]&lt;br /&gt; జోవికా విజయ్ కుమార్
| music          = మిక్కిన్ అరుల్దేవ్&lt;br /&gt;రాకేష్ వెంకటాపురం
| cinematography = నాని చమిడిశెట్టి
| editing        = జునైద్ సిద్ధిఖీ
| distributor    = 
| studio         = హ్యాష్‌ట్యాగ్ మీడియా&lt;br /&gt;శ్రీ ఆది వరాహ ప్రొడక్షన్స్
| released       = {{Film date|2026|08|14|df=y}}
| runtime        = 137 నిమిషాలు
| country        = భారతదేశం
| language       = 	[[తెలుగు]]
| budget         = 
| gross          =  ₹10 కోట్లు
}}
'''అగధ''' 2026లో విడుదలైన భారతీయ తెలుగు భాషా సూపర్ నేచురల్ థ్రిల్లర్ సినిమా. శ్రీ ఆది వరాహ ప్రొడక్షన్స్ బ్యానర్‌పై కాశీ విశాలాక్షి బలుసు నిర్మించిన ఈ సినిమాకు [[ఎం. ఎస్. రాజు (సినీ నిర్మాత)|ఎం. ఎస్. రాజు]] రచించిన, దర్శకత్వం వహించాడు.&lt;ref name=&quot;మానవాతీత శక్తుల పోరాటమే ‘అగధ’&quot;&gt;{{cite news |last1= |title=మానవాతీత శక్తుల పోరాటమే ‘అగధ’ |url=https://www.ntnews.com/cinema/m-s-raju-turns-to-supernatural-horror-with-agadha-2480754 |access-date=14 September 2026 |work= |publisher=NT News |date=12 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914081226/https://www.ntnews.com/cinema/m-s-raju-turns-to-supernatural-horror-with-agadha-2480754 |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt; [[కామాక్షి భాస్కర్ల]] ,శ్రవణ్ రెడ్డి, [[ఉల్కా గుప్తా]], జోవికా విజయ్ కుమార్ ప్రధాన పాత్రలలో నటించిన ఈ సినిమా  ఆగస్టు 14న విడుదలైంది.
==నటీనటులు==
* మహాదేవిగా [[కామాక్షి భాస్కర్ల]]&lt;ref name=&quot;‘అగధ’లో మహాదేవి&quot;&gt;{{cite news |title=‘అగధ’లో మహాదేవి |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/general/0299/126069401 |access-date=14 September 2026 |publisher=Eenadu |date=21 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914081129/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/general/0299/126069401 |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;
* సింహగా శ్రవణ్ రెడ్డి
* మహిమగా [[ఉల్కా గుప్తా]]
* హరిణిగా జోవికా విజయకుమార్
* మనసగా శ్రేయ రాణి రెడ్డి
* సంజయ్‌గా రోషన్ బషీర్
* మహాదేవికి మేనమామగా [[భానుచందర్]]
* సుశీలగా [[వనితా విజయ కుమార్|వనితా విజయకుమార్]]
* బాబ్లుగా వివా రాఘవ 
* షిజు
==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
==బయటి లింకులు==
* {{IMDb title |41790460}}</text>
      <sha1>tp78kwsvsu5bj6tgs43htsgz2mg4jum</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957572</id>
      <parentid>4957570</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:27:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kavali Chandrakanth KCK</username>
        <id>125199</id>
      </contributor>
      <origin>4957572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4176" sha1="4uakov6rx4czdv4dt4ap77x37sw8rvr" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           =అగధ
| image          = Agadha_Poster.jpeg 
| caption        =  థియేట్రికల్ విడుదల పోస్టర్
| director       = 	[[ఎం. ఎస్. రాజు (సినీ నిర్మాత)|ఎం. ఎస్. రాజు]]
| producer       = కాశీ విశాలాక్షి బలుసు
| writer         = [[ఎం. ఎస్. రాజు (సినీ నిర్మాత)|ఎం. ఎస్. రాజు]]
| starring       = [[కామాక్షి భాస్కర్ల]]&lt;br /&gt;శ్రవణ్ రెడ్డి&lt;br /&gt;[[ఉల్కా గుప్తా]]&lt;br /&gt; జోవికా విజయ్ కుమార్
| music          = మిక్కిన్ అరుల్దేవ్&lt;br /&gt;రాకేష్ వెంకటాపురం
| cinematography = నాని చమిడిశెట్టి
| editing        = జునైద్ సిద్ధిఖీ
| distributor    = 
| studio         = హ్యాష్‌ట్యాగ్ మీడియా&lt;br /&gt;శ్రీ ఆది వరాహ ప్రొడక్షన్స్
| released       = {{Film date|2026|08|14|df=y}}
| runtime        = 137 నిమిషాలు
| country        = భారతదేశం
| language       = 	[[తెలుగు]]
| budget         = 
| gross          =  ₹10 కోట్లు
}}
'''అగధ''' 2026లో విడుదలైన భారతీయ తెలుగు భాషా సూపర్ నేచురల్ థ్రిల్లర్ సినిమా. శ్రీ ఆది వరాహ ప్రొడక్షన్స్ బ్యానర్‌పై కాశీ విశాలాక్షి బలుసు నిర్మించిన ఈ సినిమాకు [[ఎం. ఎస్. రాజు (సినీ నిర్మాత)|ఎం. ఎస్. రాజు]] రచించిన, దర్శకత్వం వహించాడు.&lt;ref name=&quot;మానవాతీత శక్తుల పోరాటమే ‘అగధ’&quot;&gt;{{cite news |last1= |title=మానవాతీత శక్తుల పోరాటమే ‘అగధ’ |url=https://www.ntnews.com/cinema/m-s-raju-turns-to-supernatural-horror-with-agadha-2480754 |access-date=14 September 2026 |work= |publisher=NT News |date=12 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914081226/https://www.ntnews.com/cinema/m-s-raju-turns-to-supernatural-horror-with-agadha-2480754 |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt; [[కామాక్షి భాస్కర్ల]] ,శ్రవణ్ రెడ్డి, [[ఉల్కా గుప్తా]], జోవికా విజయ్ కుమార్ ప్రధాన పాత్రలలో నటించిన ఈ సినిమా  ఆగస్టు 14న విడుదలైంది.
==నటీనటులు==
* మహాదేవిగా [[కామాక్షి భాస్కర్ల]]&lt;ref name=&quot;‘అగధ’లో మహాదేవి&quot;&gt;{{cite news |title=‘అగధ’లో మహాదేవి |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/general/0299/126069401 |access-date=14 September 2026 |publisher=Eenadu |date=21 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914081129/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/general/0299/126069401 |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;
* సింహగా శ్రవణ్ రెడ్డి
* మహిమగా [[ఉల్కా గుప్తా]]
* హరిణిగా జోవికా విజయకుమార్
* మనసగా శ్రేయ రాణి రెడ్డి
* సంజయ్‌గా రోషన్ బషీర్
* మహాదేవికి మేనమామగా [[భానుచందర్]]
* సుశీలగా [[వనితా విజయ కుమార్|వనితా విజయకుమార్]]
* బాబ్లుగా వివా రాఘవ 
* షిజు
==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
==బయటి లింకులు==
* {{IMDb title |41790460}}</text>
      <sha1>4uakov6rx4czdv4dt4ap77x37sw8rvr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957573</id>
      <parentid>4957572</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:28:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kavali Chandrakanth KCK</username>
        <id>125199</id>
      </contributor>
      <origin>4957573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5239" sha1="3jsz5iapnelm4c07clrj54dvr9qw6ev" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           =అగధ
| image          = Agadha_Poster.jpeg 
| caption        =  థియేట్రికల్ విడుదల పోస్టర్
| director       = 	[[ఎం. ఎస్. రాజు (సినీ నిర్మాత)|ఎం. ఎస్. రాజు]]
| producer       = కాశీ విశాలాక్షి బలుసు
| writer         = [[ఎం. ఎస్. రాజు (సినీ నిర్మాత)|ఎం. ఎస్. రాజు]]
| starring       = [[కామాక్షి భాస్కర్ల]]&lt;br /&gt;శ్రవణ్ రెడ్డి&lt;br /&gt;[[ఉల్కా గుప్తా]]&lt;br /&gt; జోవికా విజయ్ కుమార్
| music          = మిక్కిన్ అరుల్దేవ్&lt;br /&gt;రాకేష్ వెంకటాపురం
| cinematography = నాని చమిడిశెట్టి
| editing        = జునైద్ సిద్ధిఖీ
| distributor    = 
| studio         = హ్యాష్‌ట్యాగ్ మీడియా&lt;br /&gt;శ్రీ ఆది వరాహ ప్రొడక్షన్స్
| released       = {{Film date|2026|08|14|df=y}}
| runtime        = 137 నిమిషాలు
| country        = భారతదేశం
| language       = 	[[తెలుగు]]
| budget         = 
| gross          =  ₹10 కోట్లు
}}
'''అగధ''' 2026లో విడుదలైన భారతీయ తెలుగు భాషా సూపర్ నేచురల్ థ్రిల్లర్ సినిమా. శ్రీ ఆది వరాహ ప్రొడక్షన్స్ బ్యానర్‌పై కాశీ విశాలాక్షి బలుసు నిర్మించిన ఈ సినిమాకు [[ఎం. ఎస్. రాజు (సినీ నిర్మాత)|ఎం. ఎస్. రాజు]] రచించిన, దర్శకత్వం వహించాడు.&lt;ref name=&quot;మానవాతీత శక్తుల పోరాటమే ‘అగధ’&quot;&gt;{{cite news |last1= |title=మానవాతీత శక్తుల పోరాటమే ‘అగధ’ |url=https://www.ntnews.com/cinema/m-s-raju-turns-to-supernatural-horror-with-agadha-2480754 |access-date=14 September 2026 |work= |publisher=NT News |date=12 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914081226/https://www.ntnews.com/cinema/m-s-raju-turns-to-supernatural-horror-with-agadha-2480754 |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt; [[కామాక్షి భాస్కర్ల]] ,శ్రవణ్ రెడ్డి, [[ఉల్కా గుప్తా]], జోవికా విజయ్ కుమార్ ప్రధాన పాత్రలలో నటించిన ఈ సినిమా  ఆగస్టు 14న విడుదలైంది.&lt;ref name=&quot;భయానక మిస్టిక్ వరల్డ్‌ ఎంట్రీకి రెడీయేనా? - హారర్ థ్రిల్లర్ అగధ ట్రైలర్ రిలీజ్ డేట్ ఫిక్స్&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=భయానక మిస్టిక్ వరల్డ్‌ ఎంట్రీకి రెడీయేనా? - హారర్ థ్రిల్లర్ అగధ ట్రైలర్ రిలీజ్ డేట్ ఫిక్స్ |url=https://telugu.abplive.com/entertainment/cinema/agadha-trailer-release-date-locked-kamakshi-bhaskarla-ulka-gupta-mystic-thriller-to-hit-theatres-on-14th-august-2026-255087 |access-date=14 September 2026 |publisher=ABP Desam |date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914082507/https://telugu.abplive.com/entertainment/cinema/agadha-trailer-release-date-locked-kamakshi-bhaskarla-ulka-gupta-mystic-thriller-to-hit-theatres-on-14th-august-2026-255087 |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;
==నటీనటులు==
* మహాదేవిగా [[కామాక్షి భాస్కర్ల]]&lt;ref name=&quot;‘అగధ’లో మహాదేవి&quot;&gt;{{cite news |title=‘అగధ’లో మహాదేవి |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/general/0299/126069401 |access-date=14 September 2026 |publisher=Eenadu |date=21 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914081129/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/general/0299/126069401 |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;
* సింహగా శ్రవణ్ రెడ్డి
* మహిమగా [[ఉల్కా గుప్తా]]
* హరిణిగా జోవికా విజయకుమార్
* మనసగా శ్రేయ రాణి రెడ్డి
* సంజయ్‌గా రోషన్ బషీర్
* మహాదేవికి మేనమామగా [[భానుచందర్]]
* సుశీలగా [[వనితా విజయ కుమార్|వనితా విజయకుమార్]]
* బాబ్లుగా వివా రాఘవ 
* షిజు
==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
==బయటి లింకులు==
* {{IMDb title |41790460}}</text>
      <sha1>3jsz5iapnelm4c07clrj54dvr9qw6ev</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957574</id>
      <parentid>4957573</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:29:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kavali Chandrakanth KCK</username>
        <id>125199</id>
      </contributor>
      <comment>/* నటీనటులు */</comment>
      <origin>4957574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5883" sha1="s4e4caoioxvbla6wqiqe00fa4tq436i" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           =అగధ
| image          = Agadha_Poster.jpeg 
| caption        =  థియేట్రికల్ విడుదల పోస్టర్
| director       = 	[[ఎం. ఎస్. రాజు (సినీ నిర్మాత)|ఎం. ఎస్. రాజు]]
| producer       = కాశీ విశాలాక్షి బలుసు
| writer         = [[ఎం. ఎస్. రాజు (సినీ నిర్మాత)|ఎం. ఎస్. రాజు]]
| starring       = [[కామాక్షి భాస్కర్ల]]&lt;br /&gt;శ్రవణ్ రెడ్డి&lt;br /&gt;[[ఉల్కా గుప్తా]]&lt;br /&gt; జోవికా విజయ్ కుమార్
| music          = మిక్కిన్ అరుల్దేవ్&lt;br /&gt;రాకేష్ వెంకటాపురం
| cinematography = నాని చమిడిశెట్టి
| editing        = జునైద్ సిద్ధిఖీ
| distributor    = 
| studio         = హ్యాష్‌ట్యాగ్ మీడియా&lt;br /&gt;శ్రీ ఆది వరాహ ప్రొడక్షన్స్
| released       = {{Film date|2026|08|14|df=y}}
| runtime        = 137 నిమిషాలు
| country        = భారతదేశం
| language       = 	[[తెలుగు]]
| budget         = 
| gross          =  ₹10 కోట్లు
}}
'''అగధ''' 2026లో విడుదలైన భారతీయ తెలుగు భాషా సూపర్ నేచురల్ థ్రిల్లర్ సినిమా. శ్రీ ఆది వరాహ ప్రొడక్షన్స్ బ్యానర్‌పై కాశీ విశాలాక్షి బలుసు నిర్మించిన ఈ సినిమాకు [[ఎం. ఎస్. రాజు (సినీ నిర్మాత)|ఎం. ఎస్. రాజు]] రచించిన, దర్శకత్వం వహించాడు.&lt;ref name=&quot;మానవాతీత శక్తుల పోరాటమే ‘అగధ’&quot;&gt;{{cite news |last1= |title=మానవాతీత శక్తుల పోరాటమే ‘అగధ’ |url=https://www.ntnews.com/cinema/m-s-raju-turns-to-supernatural-horror-with-agadha-2480754 |access-date=14 September 2026 |work= |publisher=NT News |date=12 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914081226/https://www.ntnews.com/cinema/m-s-raju-turns-to-supernatural-horror-with-agadha-2480754 |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt; [[కామాక్షి భాస్కర్ల]] ,శ్రవణ్ రెడ్డి, [[ఉల్కా గుప్తా]], జోవికా విజయ్ కుమార్ ప్రధాన పాత్రలలో నటించిన ఈ సినిమా  ఆగస్టు 14న విడుదలైంది.&lt;ref name=&quot;భయానక మిస్టిక్ వరల్డ్‌ ఎంట్రీకి రెడీయేనా? - హారర్ థ్రిల్లర్ అగధ ట్రైలర్ రిలీజ్ డేట్ ఫిక్స్&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=భయానక మిస్టిక్ వరల్డ్‌ ఎంట్రీకి రెడీయేనా? - హారర్ థ్రిల్లర్ అగధ ట్రైలర్ రిలీజ్ డేట్ ఫిక్స్ |url=https://telugu.abplive.com/entertainment/cinema/agadha-trailer-release-date-locked-kamakshi-bhaskarla-ulka-gupta-mystic-thriller-to-hit-theatres-on-14th-august-2026-255087 |access-date=14 September 2026 |publisher=ABP Desam |date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914082507/https://telugu.abplive.com/entertainment/cinema/agadha-trailer-release-date-locked-kamakshi-bhaskarla-ulka-gupta-mystic-thriller-to-hit-theatres-on-14th-august-2026-255087 |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;
==నటీనటులు==
* మహాదేవిగా [[కామాక్షి భాస్కర్ల]]&lt;ref name=&quot;‘అగధ’లో మహాదేవి&quot;&gt;{{cite news |title=‘అగధ’లో మహాదేవి |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/general/0299/126069401 |access-date=14 September 2026 |publisher=Eenadu |date=21 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914081129/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/general/0299/126069401 |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;
* సింహగా శ్రవణ్ రెడ్డి&lt;ref name=&quot;డర్టీ హరికి భిన్నమైన పాత్రలో శ్రవణ్‌ రెడ్డి&quot;&gt;{{cite news |title=డర్టీ హరికి భిన్నమైన పాత్రలో శ్రవణ్‌ రెడ్డి |url=https://www.chitrajyothy.com/2026/tollywood/shravan-reddy-hints-at-agadha-sequel-74275.html |access-date=14 September 2026 |publisher=Chitrajyothy |date=8 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914082549/https://www.chitrajyothy.com/2026/tollywood/shravan-reddy-hints-at-agadha-sequel-74275.html |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;
* మహిమగా [[ఉల్కా గుప్తా]]
* హరిణిగా జోవికా విజయకుమార్
* మనసగా శ్రేయ రాణి రెడ్డి
* సంజయ్‌గా రోషన్ బషీర్
* మహాదేవికి మేనమామగా [[భానుచందర్]]
* సుశీలగా [[వనితా విజయ కుమార్|వనితా విజయకుమార్]]
* బాబ్లుగా వివా రాఘవ 
* షిజు

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
==బయటి లింకులు==
* {{IMDb title |41790460}}</text>
      <sha1>s4e4caoioxvbla6wqiqe00fa4tq436i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957575</id>
      <parentid>4957574</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:31:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kavali Chandrakanth KCK</username>
        <id>125199</id>
      </contributor>
      <origin>4957575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8418" sha1="2qxk9xtm8payoe16aix7hy19nxcixhp" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           =అగధ
| image          = Agadha_Poster.jpeg 
| caption        =  థియేట్రికల్ విడుదల పోస్టర్
| director       = 	[[ఎం. ఎస్. రాజు (సినీ నిర్మాత)|ఎం. ఎస్. రాజు]]
| producer       = కాశీ విశాలాక్షి బలుసు
| writer         = [[ఎం. ఎస్. రాజు (సినీ నిర్మాత)|ఎం. ఎస్. రాజు]]
| starring       = [[కామాక్షి భాస్కర్ల]]&lt;br /&gt;శ్రవణ్ రెడ్డి&lt;br /&gt;[[ఉల్కా గుప్తా]]&lt;br /&gt; జోవికా విజయ్ కుమార్
| music          = మిక్కిన్ అరుల్దేవ్&lt;br /&gt;రాకేష్ వెంకటాపురం
| cinematography = నాని చమిడిశెట్టి
| editing        = జునైద్ సిద్ధిఖీ
| distributor    = 
| studio         = హ్యాష్‌ట్యాగ్ మీడియా&lt;br /&gt;శ్రీ ఆది వరాహ ప్రొడక్షన్స్
| released       = {{Film date|2026|08|14|df=y}}
| runtime        = 137 నిమిషాలు
| country        = భారతదేశం
| language       = 	[[తెలుగు]]
| budget         = 
| gross          =  ₹10 కోట్లు
}}
'''అగధ''' 2026లో విడుదలైన భారతీయ తెలుగు భాషా సూపర్ నేచురల్ థ్రిల్లర్ సినిమా. శ్రీ ఆది వరాహ ప్రొడక్షన్స్ బ్యానర్‌పై కాశీ విశాలాక్షి బలుసు నిర్మించిన ఈ సినిమాకు [[ఎం. ఎస్. రాజు (సినీ నిర్మాత)|ఎం. ఎస్. రాజు]] రచించిన, దర్శకత్వం వహించాడు.&lt;ref name=&quot;మానవాతీత శక్తుల పోరాటమే ‘అగధ’&quot;&gt;{{cite news |last1= |title=మానవాతీత శక్తుల పోరాటమే ‘అగధ’ |url=https://www.ntnews.com/cinema/m-s-raju-turns-to-supernatural-horror-with-agadha-2480754 |access-date=14 September 2026 |work= |publisher=NT News |date=12 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914081226/https://www.ntnews.com/cinema/m-s-raju-turns-to-supernatural-horror-with-agadha-2480754 |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt; [[కామాక్షి భాస్కర్ల]] ,శ్రవణ్ రెడ్డి, [[ఉల్కా గుప్తా]], జోవికా విజయ్ కుమార్ ప్రధాన పాత్రలలో నటించిన ఈ సినిమా  ఆగస్టు 14న విడుదలైంది.&lt;ref name=&quot;భయానక మిస్టిక్ వరల్డ్‌ ఎంట్రీకి రెడీయేనా? - హారర్ థ్రిల్లర్ అగధ ట్రైలర్ రిలీజ్ డేట్ ఫిక్స్&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=భయానక మిస్టిక్ వరల్డ్‌ ఎంట్రీకి రెడీయేనా? - హారర్ థ్రిల్లర్ అగధ ట్రైలర్ రిలీజ్ డేట్ ఫిక్స్ |url=https://telugu.abplive.com/entertainment/cinema/agadha-trailer-release-date-locked-kamakshi-bhaskarla-ulka-gupta-mystic-thriller-to-hit-theatres-on-14th-august-2026-255087 |access-date=14 September 2026 |publisher=ABP Desam |date=1 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914082507/https://telugu.abplive.com/entertainment/cinema/agadha-trailer-release-date-locked-kamakshi-bhaskarla-ulka-gupta-mystic-thriller-to-hit-theatres-on-14th-august-2026-255087 |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;
==నటీనటులు==
* మహాదేవిగా [[కామాక్షి భాస్కర్ల]]&lt;ref name=&quot;‘అగధ’లో మహాదేవి&quot;&gt;{{cite news |title=‘అగధ’లో మహాదేవి |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/general/0299/126069401 |access-date=14 September 2026 |publisher=Eenadu |date=21 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914081129/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/general/0299/126069401 |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;
* సింహగా శ్రవణ్ రెడ్డి&lt;ref name=&quot;డర్టీ హరికి భిన్నమైన పాత్రలో శ్రవణ్‌ రెడ్డి&quot;&gt;{{cite news |title=డర్టీ హరికి భిన్నమైన పాత్రలో శ్రవణ్‌ రెడ్డి |url=https://www.chitrajyothy.com/2026/tollywood/shravan-reddy-hints-at-agadha-sequel-74275.html |access-date=14 September 2026 |publisher=Chitrajyothy |date=8 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260914082549/https://www.chitrajyothy.com/2026/tollywood/shravan-reddy-hints-at-agadha-sequel-74275.html |archive-date=14 September 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;
* మహిమగా [[ఉల్కా గుప్తా]]
* హరిణిగా జోవికా విజయకుమార్
* మనసగా శ్రేయ రాణి రెడ్డి
* సంజయ్‌గా రోషన్ బషీర్
* మహాదేవికి మేనమామగా [[భానుచందర్]]
* సుశీలగా [[వనితా విజయ కుమార్|వనితా విజయకుమార్]]
* బాబ్లుగా వివా రాఘవ 
* షిజు

== నిర్మాణం ==
ఫస్ట్ లుక్ టీజర్ 2026 ఏప్రిల్ 30న ఆవిష్కరించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/agadha-first-look-jovika-vijaykumars-intense-debut-poster-in-ms-raju-directorial-revealed/articleshow/130711951.cms|title=‘Agadha’ FIRST LOOK: Jovika Vijaykumar’s intense debut poster in MS Raju directorial revealed|date=2026-05-02|work=[[The Times of India]]|access-date=2026-08-31|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

=== మార్కెటింగ్ ===
ఈ చిత్ర నిర్మాతలు జూలై 2026లో బోనం కోసం [[బల్కంపేట ఎల్లమ్మ దేవాలయం]]&lt;nowiki/&gt;లో ప్రచార కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehansindia.com/cinema/agadha-begins-promotions-with-balkampet-ellamma-pochamma-blessings-1101609|title=‘Agadha’ begins promotions with Balkampet Ellamma-Pochamma blessings|last=Sistu|first=Suhas|date=2026-07-26|work=[[The Hans India]]|access-date=2026-08-21|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== విడుదల ===
ఈ సినిమా 2026 ఆగస్టు 14న థియేటర్లలో విడుదలైంది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/kamakshi-bhaskarla-on-her-journey-from-medicine-to-telugu-cinema-and-agadha/article71335754.ece|title=Kamakshi Bhaskarla on her journey from medicine to Telugu cinema and ‘Agadha’|last=Dundoo|first=Sangeetha Devi|date=2026-08-13|work=[[The Hindu]]|access-date=2026-08-20|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ఈ సినిమా CBFC నుండి A (పెద్దలు మాత్రమే) సర్టిఫికేట్ పొందింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=A|first=Rajababu|date=2026-08-12|title=Agadha First Review: అగధ మూవీ ఫస్ట్ రివ్యూ|url=https://telugu.filmibeat.com/reviews/agadha-review-by-censor-board-cbfc-clears-ms-raju-and-kamakshi-bhaskarlas-movie-with-a-certificat-174777.html|access-date=2026-08-31|website=[[Oneindia|Filmibeat]]|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Agadha Movie: Showtimes, Review, Songs, Trailer, Posters, News &amp; Videos {{!}} eTimes|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-details/agadha/movieshow/130953288.cms|access-date=2026-08-31|website=[[The Times of India]]|language=en}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}
==బయటి లింకులు==
* {{IMDb title |41790460}}</text>
      <sha1>2qxk9xtm8payoe16aix7hy19nxcixhp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>దస్త్రం:Agadha Poster.jpeg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>509592</id>
    <revision>
      <id>4957571</id>
      <timestamp>2026-09-14T08:27:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kavali Chandrakanth KCK</username>
        <id>125199</id>
      </contributor>
      <origin>4957571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="354" sha1="8xxaomd3wa1i1pvzteeub03w1ofromf" xml:space="preserve">== Summary ==

{{Non-free use rationale poster
| Article = Agadha
| Use = Infobox 
| Owner = Haashtag Media, Sri Adi Varaha Productions
| Source = [https://x.com/MSRajuOfficial/status/2075105459875565916 X]
}}

== Licensing ==
{{Non-free film poster|image_has_rationale=yes|2020s Indian film posters}}

[[Category:Film posters for Telugu-language films]]</text>
      <sha1>8xxaomd3wa1i1pvzteeub03w1ofromf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కురు (వ్యాధి)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509593</id>
    <revision>
      <id>4957586</id>
      <timestamp>2026-09-14T08:53:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1511695|Kuru (disease)]] to:te #mdwikicx</comment>
      <origin>4957586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8204" sha1="6zlt2qsmihicezlrh2b22obedogs2zn" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             =Kuru
|synonym          =Negi nagi,&lt;ref name=Cur2024/&gt; laughing sickness,&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Panchin|first1=Alexander Y|last2=Tuzhikov|first2=Alexander I|last3=Panchin|first3=Yuri V|title=Midichlorians - the biomeme hypothesis: is there a microbial component to religious rituals?|journal=Biology Direct|date=2014|volume=9|issue=1|pages=14|doi=10.1186/1745-6150-9-14|pmc=4094439|pmid=24990702}}&lt;/ref&gt; laughing death, laughing disease&lt;ref name=Lib2019/&gt;
|image            =Fore child in advanced kuru stage.png
|image_size       =
|image_thumbtime  =
|alt              =
|caption          =A [[Fore people|Fore]] child with advanced kuru. He is unable to walk or sit upright without assistance and is severely [[malnourished]].
|pronounce        =IPA: {{IPA|kuru}}
|specialty        =[[Infectious diseases (medical specialty)|Infectious disease]], [[neurology]]
|symptoms         =[[Tremor (disambiguation)|Tremors]], [[ataxia|difficulty walking]], headache, trouble swallowing, [[dementia]], [[coma]]&lt;ref name=Cur2024/&gt;
|complications    =[[Pressure ulcer|Bed sores]], [[pneumonia]]&lt;ref name=Stat2025/&gt;
|onset            =4 to 40 years after exposure&lt;ref name=Stat2025/&gt;
|duration         =
|types            =
|causes           =Type of [[prion]]&lt;ref name=Stat2025/&gt;
|risks            =[[Human cannibalism|Cannibalism]]&lt;ref name=Stat2025/&gt;
|diagnosis        =[[Brain biopsy]]&lt;ref name=Stat2025/&gt;
|differential     =[[Creutzfeldt–Jakob disease]], [[familial fatal insomnia]], [[Alzheimer's disease|Alzheimer]], [[encephalitis]], [[heavy metal toxicity]]&lt;ref name=Stat2025/&gt;
|prevention       =Avoiding [[human cannibalism|cannibalism]]&lt;ref name=Stat2025/&gt;
|treatment        =[[Symptomatic treatment|Supportive care]]&lt;ref name=Cur2024/&gt;
|medication       =
|prognosis        =Fatal within 2 years&lt;ref name=Stat2025/&gt;
|frequency        =Last case 2005&lt;ref name=Stat2025/&gt; or 2009&lt;ref name=UCL2020/&gt;
|deaths           =&gt;2,700&lt;ref name=eMed2025&gt;{{cite web|title=Kuru: Background, Pathophysiology, Epidemiology|url=https://emedicine.medscape.com/article/220043-overview#a6|publisher=eMedicine|access-date=2 March 2025|date=27 February 2025|archive-date=9 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231009192831/https://emedicine.medscape.com/article/220043-overview#a6|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
}}
'''కురు''' అనేది [[ప్యాపువా న్యూ గినీ|పాపువా న్యూ గినియా]] ఫోర్, సమీప ప్రజలను ప్రభావితం చేసే [[ప్రియాన్ వ్యాధి]]. ప్రకంపనలు, నడవడానికి ఇబ్బంది, తలనొప్పి, మింగడంలో ఇబ్బంది, [[చిత్త భ్రంశం (డెమెన్షియా)|చిత్తవైకల్యం]], కోమా వంటి లక్షణాలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;Cur2024&quot;&gt;{{Cite paper|title=Kuru Disease: Bridging the Gap Between Prion Biology and Human Health.|date=January 2024}}&lt;/ref&gt; అసాధారణమైన నవ్వు కూడా సంభవించవచ్చు.&lt;ref name=&quot;Lib2019&quot;&gt;{{Cite paper|title=Kuru, the First Human Prion Disease.|date=7 March 2019}}&lt;/ref&gt; కాలక్రమేణా లక్షణాలు మరింత దిగజారాయి, సాధారణంగా రెండు సంవత్సరాలలో మరణం సంభవిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Cur2024&quot; /&gt; బహిర్గతం, లక్షణాల మధ్య సమయం సాధారణంగా 4 నుండి 40 సంవత్సరాలు, అయితే 50 సంవత్సరాల కంటే ఎక్కువ కావచ్చు.&lt;ref name=&quot;Stat2025&quot;&gt;{{Cite paper|title=Kuru.|date=January 2025}}&lt;/ref&gt;

ఒక గ్రామస్తుడు ఆకస్మిక కేసును అభివృద్ధి చేసినప్పుడు, ఇతర గ్రామస్తులు వారి మరణం తరువాత వారి [[మెదడు]] తిన్నప్పుడు ఈ వ్యాప్తి బహుశా ప్రారంభమైంది.&lt;ref name=&quot;Lib2019&quot; /&gt; మరణించిన వారి కుటుంబ సభ్యులను ఉడికించి, తినేవారు అనే వారి అంత్యక్రియల నరమాంస భక్ష్యం కారణంగా వ్యాప్తి కొనసాగింది.&lt;ref name=&quot;Lib2019&quot; /&gt; జన్యుపరమైన గ్రహణశీలత కూడా ఉంది.&lt;ref name=&quot;Stat2025&quot; /&gt; అంతర్లీన యంత్రాంగంలో పొరపాటున మడతపెట్టబడిన ప్రోటీన్లు ఉంటాయి, ఇవి తమను తాము ప్రొపోగేట్ చేసుకుంటాయి,  విచ్ఛిన్నానికి నిరోధకతను కలిగి ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;Stat2025&quot; /&gt; లక్షణాల ఆధారంగా రోగ నిర్ధారణ అనుమానించబడింది, మెదడు బయాప్సీ ద్వారా నిర్ధారించబడింది.&lt;ref name=&quot;Stat2025&quot; /&gt; ఇది ఒక రకమైన వ్యాప్తి చెందే స్పాంజిఫార్మ్ ఎన్సెఫలోపతి.&lt;ref name=&quot;Stat2025&quot; /&gt;

నరమాంస భక్షాన్ని నివారించడం ద్వారా నివారణ జరుగుతుంది, ఇది 1950లలో నిషేధం తరువాత ప్రభావిత ప్రాంతాల్లో తగ్గింది.&lt;ref name=&quot;Stat2025&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Alp2008&quot;&gt;{{Cite paper|title=The epidemiology of kuru: monitoring the epidemic from its peak to its end|date=27 November 2008}}&lt;/ref&gt; నిర్వహణలో ఒక వ్యక్తి లక్షణాలను మెరుగుపరిచే ప్రయత్నంలో సహాయక సంరక్షణ ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;Cur2024&quot; /&gt; ప్రస్తుతానికి, నిర్దిష్ట చికిత్సలు లేవు.&lt;ref name=&quot;Cur2024&quot; /&gt;

ఈ వ్యాధి 1900 లో కార్లెటన్ గజ్డుసెక్, విన్సెంట్ జిగాస్ చేత మొదటి శాస్త్రీయ వివరణతో ప్రారంభమైందని నమ్ముతారు.&lt;ref name=&quot;Cur2024&quot; /&gt; 1957లో దీని ఫలితంగా సంవత్సరానికి 200 మరణాలు సంభవించాయి, కొన్ని సమాజాలలో మొత్తం మరణాలలో ఇది దాదాపు 3%.&lt;ref name=&quot;Alp2007&quot;&gt;{{Cite paper|title=A history of kuru.|date=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lib2019&quot; /&gt; మహిళలు,  చిన్న పిల్లలు సాధారణంగా మెదడును తింటారు కాబట్టి, వారు సాధారణంగా ప్రభావితమయ్యారు.&lt;ref name=&quot;Stat2025&quot; /&gt; చివరిసారిగా 2005 లేదా 2009లో కేసు నమోదైంది.&lt;ref name=&quot;Stat2025&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;UCL2020&quot;&gt;{{Cite web|title=Kuru|url=https://www.ucl.ac.uk/prion/kuru|website=MRC Prion Unit and Institute of Prion diseases|access-date=2 March 2025|language=en|date=21 July 2020|archive-date=10 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110171702/https://www.ucl.ac.uk/prion/kuru|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఇది మొట్టమొదటి ప్రియాన్ వ్యాధిగా గుర్తించబడింది.&lt;ref name=&quot;Lib2019&quot; /&gt; ''కురు'' అనే పదం &quot;వణుకు&quot; అని అర్ధం వచ్చే &quot;ఫోర్&quot; పదం నుండి వచ్చింది.&lt;ref name=&quot;Lib2019&quot; /&gt;

== సూచనలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>6zlt2qsmihicezlrh2b22obedogs2zn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957587</id>
      <parentid>4957586</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:56:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <origin>4957587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9026" sha1="gfgvq4ycdt2g2q1k0mtqbh9yxsz16b2" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             =కురు
|synonym          =నేగి నాగి,&lt;ref name=Cur2024/&gt; నవ్వు జబ్బు,&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Panchin|first1=Alexander Y|last2=Tuzhikov|first2=Alexander I|last3=Panchin|first3=Yuri V|title=Midichlorians - the biomeme hypothesis: is there a microbial component to religious rituals?|journal=Biology Direct|date=2014|volume=9|issue=1|pages=14|doi=10.1186/1745-6150-9-14|pmc=4094439|pmid=24990702}}&lt;/ref&gt; నవ్వు మరణం, నవ్వు వ్యాధి&lt;ref name=Lib2019/&gt;
|image            =Fore child in advanced kuru stage.png
|image_size       =
|image_thumbtime  =
|alt              =
|caption          =ముదిరిన కురు వ్యాధితో బాధపడుతున్న ఒక ముందు తరం బాలుడు. అతను సహాయం లేకుండా నడవలేడు లేదా నిటారుగా కూర్చోలేడు, తీవ్రమైన పోషకాహార లోపంతో బాధపడుతున్నాడు ..
|pronounce        =IPA: {{IPA|kuru}}
|specialty        =	అంటువ్యాధులు , న్యూరాలజీ
|symptoms         =	వణుకు, నడవడంలో ఇబ్బంది, తలనొప్పి, మింగడంలో ఇబ్బంది, చిత్తవైకల్యం, కోమా]&lt;ref name=Cur2024/&gt;
|complications    =పడక పుండ్లు , న్యుమోనియా&lt;ref name=Stat2025/&gt;
|onset            =బహిర్గతం అయిన 4 నుండి 40 సంవత్సరాల తర్వాత&lt;ref name=Stat2025/&gt;
|duration         =
|types            =
|causes           =	ప్రియాన్ రకం&lt;ref name=Stat2025/&gt;
|risks            =నరమాంస భక్షణ&lt;ref name=Stat2025/&gt;
|diagnosis        =మెదడు బయాప్సీ&lt;ref name=Stat2025/&gt;
|differential     = నిర్ధారణ	క్రూట్జ్‌ఫెల్డ్-జాకబ్ వ్యాధి , వంశపారంపర్య ప్రాణాంతక నిద్రలేమి , అల్జీమర్ , ఎన్సెఫలైటిస్ , భారీ లోహ విషప్రభావం&lt;ref name=Stat2025/&gt;
|prevention       =నరమాంస భక్షణను నివారించడం&lt;ref name=Stat2025/&gt;
|treatment        =	సహాయక సంరక్షణ&lt;ref name=Cur2024/&gt;
|medication       =
|prognosis        =	2 సంవత్సరాలలోపు ప్రాణాంతకం&lt;ref name=Stat2025/&gt;
|frequency        =చివరి కేసు 2005&lt;ref name=Stat2025/&gt; లేదా 2009&lt;ref name=UCL2020/&gt;
|deaths           =&gt;2,700&lt;ref name=eMed2025&gt;{{cite web|title=Kuru: Background, Pathophysiology, Epidemiology|url=https://emedicine.medscape.com/article/220043-overview#a6|publisher=eMedicine|access-date=2 March 2025|date=27 February 2025|archive-date=9 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231009192831/https://emedicine.medscape.com/article/220043-overview#a6|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
}}
'''కురు''' అనేది [[ప్యాపువా న్యూ గినీ|పాపువా న్యూ గినియా]] ఫోర్, సమీప ప్రజలను ప్రభావితం చేసే [[ప్రియాన్ వ్యాధి]]. ప్రకంపనలు, నడవడానికి ఇబ్బంది, తలనొప్పి, మింగడంలో ఇబ్బంది, [[చిత్త భ్రంశం (డెమెన్షియా)|చిత్తవైకల్యం]], కోమా వంటి లక్షణాలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;Cur2024&quot;&gt;{{Cite paper|title=Kuru Disease: Bridging the Gap Between Prion Biology and Human Health.|date=January 2024}}&lt;/ref&gt; అసాధారణమైన నవ్వు కూడా సంభవించవచ్చు.&lt;ref name=&quot;Lib2019&quot;&gt;{{Cite paper|title=Kuru, the First Human Prion Disease.|date=7 March 2019}}&lt;/ref&gt; కాలక్రమేణా లక్షణాలు మరింత దిగజారాయి, సాధారణంగా రెండు సంవత్సరాలలో మరణం సంభవిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Cur2024&quot; /&gt; బహిర్గతం, లక్షణాల మధ్య సమయం సాధారణంగా 4 నుండి 40 సంవత్సరాలు, అయితే 50 సంవత్సరాల కంటే ఎక్కువ కావచ్చు.&lt;ref name=&quot;Stat2025&quot;&gt;{{Cite paper|title=Kuru.|date=January 2025}}&lt;/ref&gt;

ఒక గ్రామస్తుడు ఆకస్మిక కేసును అభివృద్ధి చేసినప్పుడు, ఇతర గ్రామస్తులు వారి మరణం తరువాత వారి [[మెదడు]] తిన్నప్పుడు ఈ వ్యాప్తి బహుశా ప్రారంభమైంది.&lt;ref name=&quot;Lib2019&quot; /&gt; మరణించిన వారి కుటుంబ సభ్యులను ఉడికించి, తినేవారు అనే వారి అంత్యక్రియల నరమాంస భక్ష్యం కారణంగా వ్యాప్తి కొనసాగింది.&lt;ref name=&quot;Lib2019&quot; /&gt; జన్యుపరమైన గ్రహణశీలత కూడా ఉంది.&lt;ref name=&quot;Stat2025&quot; /&gt; అంతర్లీన యంత్రాంగంలో పొరపాటున మడతపెట్టబడిన ప్రోటీన్లు ఉంటాయి, ఇవి తమను తాము ప్రొపోగేట్ చేసుకుంటాయి,  విచ్ఛిన్నానికి నిరోధకతను కలిగి ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;Stat2025&quot; /&gt; లక్షణాల ఆధారంగా రోగ నిర్ధారణ అనుమానించబడింది, మెదడు బయాప్సీ ద్వారా నిర్ధారించబడింది.&lt;ref name=&quot;Stat2025&quot; /&gt; ఇది ఒక రకమైన వ్యాప్తి చెందే స్పాంజిఫార్మ్ ఎన్సెఫలోపతి.&lt;ref name=&quot;Stat2025&quot; /&gt;

నరమాంస భక్షాన్ని నివారించడం ద్వారా నివారణ జరుగుతుంది, ఇది 1950లలో నిషేధం తరువాత ప్రభావిత ప్రాంతాల్లో తగ్గింది.&lt;ref name=&quot;Stat2025&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Alp2008&quot;&gt;{{Cite paper|title=The epidemiology of kuru: monitoring the epidemic from its peak to its end|date=27 November 2008}}&lt;/ref&gt; నిర్వహణలో ఒక వ్యక్తి లక్షణాలను మెరుగుపరిచే ప్రయత్నంలో సహాయక సంరక్షణ ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;Cur2024&quot; /&gt; ప్రస్తుతానికి, నిర్దిష్ట చికిత్సలు లేవు.&lt;ref name=&quot;Cur2024&quot; /&gt;

ఈ వ్యాధి 1900 లో కార్లెటన్ గజ్డుసెక్, విన్సెంట్ జిగాస్ చేత మొదటి శాస్త్రీయ వివరణతో ప్రారంభమైందని నమ్ముతారు.&lt;ref name=&quot;Cur2024&quot; /&gt; 1957లో దీని ఫలితంగా సంవత్సరానికి 200 మరణాలు సంభవించాయి, కొన్ని సమాజాలలో మొత్తం మరణాలలో ఇది దాదాపు 3%.&lt;ref name=&quot;Alp2007&quot;&gt;{{Cite paper|title=A history of kuru.|date=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lib2019&quot; /&gt; మహిళలు,  చిన్న పిల్లలు సాధారణంగా మెదడును తింటారు కాబట్టి, వారు సాధారణంగా ప్రభావితమయ్యారు.&lt;ref name=&quot;Stat2025&quot; /&gt; చివరిసారిగా 2005 లేదా 2009లో కేసు నమోదైంది.&lt;ref name=&quot;Stat2025&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;UCL2020&quot;&gt;{{Cite web|title=Kuru|url=https://www.ucl.ac.uk/prion/kuru|website=MRC Prion Unit and Institute of Prion diseases|access-date=2 March 2025|language=en|date=21 July 2020|archive-date=10 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110171702/https://www.ucl.ac.uk/prion/kuru|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఇది మొట్టమొదటి ప్రియాన్ వ్యాధిగా గుర్తించబడింది.&lt;ref name=&quot;Lib2019&quot; /&gt; ''కురు'' అనే పదం &quot;వణుకు&quot; అని అర్ధం వచ్చే &quot;ఫోర్&quot; పదం నుండి వచ్చింది.&lt;ref name=&quot;Lib2019&quot; /&gt;

== సూచనలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>gfgvq4ycdt2g2q1k0mtqbh9yxsz16b2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957589</id>
      <parentid>4957587</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T08:58:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:వ్యాధులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4957589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9071" sha1="ernwgv75x8rq2d58onpirprz0zvrc38" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             =కురు
|synonym          =నేగి నాగి,&lt;ref name=Cur2024/&gt; నవ్వు జబ్బు,&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Panchin|first1=Alexander Y|last2=Tuzhikov|first2=Alexander I|last3=Panchin|first3=Yuri V|title=Midichlorians - the biomeme hypothesis: is there a microbial component to religious rituals?|journal=Biology Direct|date=2014|volume=9|issue=1|pages=14|doi=10.1186/1745-6150-9-14|pmc=4094439|pmid=24990702}}&lt;/ref&gt; నవ్వు మరణం, నవ్వు వ్యాధి&lt;ref name=Lib2019/&gt;
|image            =Fore child in advanced kuru stage.png
|image_size       =
|image_thumbtime  =
|alt              =
|caption          =ముదిరిన కురు వ్యాధితో బాధపడుతున్న ఒక ముందు తరం బాలుడు. అతను సహాయం లేకుండా నడవలేడు లేదా నిటారుగా కూర్చోలేడు, తీవ్రమైన పోషకాహార లోపంతో బాధపడుతున్నాడు ..
|pronounce        =IPA: {{IPA|kuru}}
|specialty        =	అంటువ్యాధులు , న్యూరాలజీ
|symptoms         =	వణుకు, నడవడంలో ఇబ్బంది, తలనొప్పి, మింగడంలో ఇబ్బంది, చిత్తవైకల్యం, కోమా]&lt;ref name=Cur2024/&gt;
|complications    =పడక పుండ్లు , న్యుమోనియా&lt;ref name=Stat2025/&gt;
|onset            =బహిర్గతం అయిన 4 నుండి 40 సంవత్సరాల తర్వాత&lt;ref name=Stat2025/&gt;
|duration         =
|types            =
|causes           =	ప్రియాన్ రకం&lt;ref name=Stat2025/&gt;
|risks            =నరమాంస భక్షణ&lt;ref name=Stat2025/&gt;
|diagnosis        =మెదడు బయాప్సీ&lt;ref name=Stat2025/&gt;
|differential     = నిర్ధారణ	క్రూట్జ్‌ఫెల్డ్-జాకబ్ వ్యాధి , వంశపారంపర్య ప్రాణాంతక నిద్రలేమి , అల్జీమర్ , ఎన్సెఫలైటిస్ , భారీ లోహ విషప్రభావం&lt;ref name=Stat2025/&gt;
|prevention       =నరమాంస భక్షణను నివారించడం&lt;ref name=Stat2025/&gt;
|treatment        =	సహాయక సంరక్షణ&lt;ref name=Cur2024/&gt;
|medication       =
|prognosis        =	2 సంవత్సరాలలోపు ప్రాణాంతకం&lt;ref name=Stat2025/&gt;
|frequency        =చివరి కేసు 2005&lt;ref name=Stat2025/&gt; లేదా 2009&lt;ref name=UCL2020/&gt;
|deaths           =&gt;2,700&lt;ref name=eMed2025&gt;{{cite web|title=Kuru: Background, Pathophysiology, Epidemiology|url=https://emedicine.medscape.com/article/220043-overview#a6|publisher=eMedicine|access-date=2 March 2025|date=27 February 2025|archive-date=9 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231009192831/https://emedicine.medscape.com/article/220043-overview#a6|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
}}
'''కురు''' అనేది [[ప్యాపువా న్యూ గినీ|పాపువా న్యూ గినియా]] ఫోర్, సమీప ప్రజలను ప్రభావితం చేసే [[ప్రియాన్ వ్యాధి]]. ప్రకంపనలు, నడవడానికి ఇబ్బంది, తలనొప్పి, మింగడంలో ఇబ్బంది, [[చిత్త భ్రంశం (డెమెన్షియా)|చిత్తవైకల్యం]], కోమా వంటి లక్షణాలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;Cur2024&quot;&gt;{{Cite paper|title=Kuru Disease: Bridging the Gap Between Prion Biology and Human Health.|date=January 2024}}&lt;/ref&gt; అసాధారణమైన నవ్వు కూడా సంభవించవచ్చు.&lt;ref name=&quot;Lib2019&quot;&gt;{{Cite paper|title=Kuru, the First Human Prion Disease.|date=7 March 2019}}&lt;/ref&gt; కాలక్రమేణా లక్షణాలు మరింత దిగజారాయి, సాధారణంగా రెండు సంవత్సరాలలో మరణం సంభవిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Cur2024&quot; /&gt; బహిర్గతం, లక్షణాల మధ్య సమయం సాధారణంగా 4 నుండి 40 సంవత్సరాలు, అయితే 50 సంవత్సరాల కంటే ఎక్కువ కావచ్చు.&lt;ref name=&quot;Stat2025&quot;&gt;{{Cite paper|title=Kuru.|date=January 2025}}&lt;/ref&gt;

ఒక గ్రామస్తుడు ఆకస్మిక కేసును అభివృద్ధి చేసినప్పుడు, ఇతర గ్రామస్తులు వారి మరణం తరువాత వారి [[మెదడు]] తిన్నప్పుడు ఈ వ్యాప్తి బహుశా ప్రారంభమైంది.&lt;ref name=&quot;Lib2019&quot; /&gt; మరణించిన వారి కుటుంబ సభ్యులను ఉడికించి, తినేవారు అనే వారి అంత్యక్రియల నరమాంస భక్ష్యం కారణంగా వ్యాప్తి కొనసాగింది.&lt;ref name=&quot;Lib2019&quot; /&gt; జన్యుపరమైన గ్రహణశీలత కూడా ఉంది.&lt;ref name=&quot;Stat2025&quot; /&gt; అంతర్లీన యంత్రాంగంలో పొరపాటున మడతపెట్టబడిన ప్రోటీన్లు ఉంటాయి, ఇవి తమను తాము ప్రొపోగేట్ చేసుకుంటాయి,  విచ్ఛిన్నానికి నిరోధకతను కలిగి ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;Stat2025&quot; /&gt; లక్షణాల ఆధారంగా రోగ నిర్ధారణ అనుమానించబడింది, మెదడు బయాప్సీ ద్వారా నిర్ధారించబడింది.&lt;ref name=&quot;Stat2025&quot; /&gt; ఇది ఒక రకమైన వ్యాప్తి చెందే స్పాంజిఫార్మ్ ఎన్సెఫలోపతి.&lt;ref name=&quot;Stat2025&quot; /&gt;

నరమాంస భక్షాన్ని నివారించడం ద్వారా నివారణ జరుగుతుంది, ఇది 1950లలో నిషేధం తరువాత ప్రభావిత ప్రాంతాల్లో తగ్గింది.&lt;ref name=&quot;Stat2025&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Alp2008&quot;&gt;{{Cite paper|title=The epidemiology of kuru: monitoring the epidemic from its peak to its end|date=27 November 2008}}&lt;/ref&gt; నిర్వహణలో ఒక వ్యక్తి లక్షణాలను మెరుగుపరిచే ప్రయత్నంలో సహాయక సంరక్షణ ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;Cur2024&quot; /&gt; ప్రస్తుతానికి, నిర్దిష్ట చికిత్సలు లేవు.&lt;ref name=&quot;Cur2024&quot; /&gt;

ఈ వ్యాధి 1900 లో కార్లెటన్ గజ్డుసెక్, విన్సెంట్ జిగాస్ చేత మొదటి శాస్త్రీయ వివరణతో ప్రారంభమైందని నమ్ముతారు.&lt;ref name=&quot;Cur2024&quot; /&gt; 1957లో దీని ఫలితంగా సంవత్సరానికి 200 మరణాలు సంభవించాయి, కొన్ని సమాజాలలో మొత్తం మరణాలలో ఇది దాదాపు 3%.&lt;ref name=&quot;Alp2007&quot;&gt;{{Cite paper|title=A history of kuru.|date=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lib2019&quot; /&gt; మహిళలు,  చిన్న పిల్లలు సాధారణంగా మెదడును తింటారు కాబట్టి, వారు సాధారణంగా ప్రభావితమయ్యారు.&lt;ref name=&quot;Stat2025&quot; /&gt; చివరిసారిగా 2005 లేదా 2009లో కేసు నమోదైంది.&lt;ref name=&quot;Stat2025&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;UCL2020&quot;&gt;{{Cite web|title=Kuru|url=https://www.ucl.ac.uk/prion/kuru|website=MRC Prion Unit and Institute of Prion diseases|access-date=2 March 2025|language=en|date=21 July 2020|archive-date=10 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110171702/https://www.ucl.ac.uk/prion/kuru|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఇది మొట్టమొదటి ప్రియాన్ వ్యాధిగా గుర్తించబడింది.&lt;ref name=&quot;Lib2019&quot; /&gt; ''కురు'' అనే పదం &quot;వణుకు&quot; అని అర్ధం వచ్చే &quot;ఫోర్&quot; పదం నుండి వచ్చింది.&lt;ref name=&quot;Lib2019&quot; /&gt;

== సూచనలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]
[[వర్గం:వ్యాధులు]]</text>
      <sha1>ernwgv75x8rq2d58onpirprz0zvrc38</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>జోల్పిడెమ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509594</id>
    <revision>
      <id>4957592</id>
      <timestamp>2026-09-14T09:00:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1456696|Zolpidem]] to:te #mdwikicx</comment>
      <origin>4957592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12505" sha1="4nu61hugfz4sbxafip7r6940ohgwihy" xml:space="preserve">{{Infobox drug
|Verifiedfields   =changed
|Watchedfields    =changed
|verifiedrevid    =418554530
|drug_name        =Zolpidem
|image            =Zolpidem.svg
|alt              =
|image2           =Zolpidem ball-and-stick model.png
|caption          =&lt;!--
|type             =

&lt;!-- Names --&gt;
|pronounce        =
|tradename        =Ambien, [[#Brands|others]]&lt;ref name=genericnames&gt;{{cite web|title=International brands for zolpidem|url=https://www.drugs.com/international/zolpidem.html|website=Drugs.com|access-date=15 March 2018|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141025/https://www.drugs.com/international/zolpidem.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|synonyms         =Zolpidem tartrate
|IUPAC_name       =''N'',''N''-Dimethyl-2-[6-methyl-2-(4-methylphenyl)imidazo[1,2-a]pyridin-3-yl]acetamide hemitartrate

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|class            =[[Imidazopyridine]] (Z-drug), [[nonbenzodiazepine]], [[hypnotic]]
|pregnancy_AU     =B3
|pregnancy_category=
|routes_of_administration=By mouth (tablet), [[Sublingual administration|sublingual]], oromucosal (spray), [[Rectal administration|rectal]]
|onset            =1–2 hours
|duration_of_action=3 hours
|dependency_liability=Low to moderate&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Attarian |first1=Hrayr P. |title=Clinical Handbook of Insomnia |date=2016 |publisher=Springer |isbn=9783319414003 |page=109 |url=https://books.google.ca/books?id=zqI-DQAAQBAJ&amp;pg=PA109 |access-date=2019-07-03 |archive-date=2021-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827195956/https://books.google.ca/books?id=zqI-DQAAQBAJ&amp;pg=PA109 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- External links --&gt;
|Drugs.com        ={{drugs.com|monograph|zolpidem-tartrate}}
|MedlinePlus      =a693025

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal_AU         =S4
|legal_BR         =B1
|legal_CA         =Schedule IV
|legal_DE         =Rx-only/Anlage III
|legal_UN         =Psychotropic Schedule IV
|legal_UK         =Class C
|legal_US         =Schedule IV&lt;ref name=AFP2017/&gt;
|legal_status     =Rx-only
|licence_US       =
|licence_EU       =

&lt;!-- Physiological data --&gt;
|receptors        =[[GABAA receptor|GABA&lt;sub&gt;A&lt;/sub&gt; receptor]] agonist
|agonists         =[[GABA]]

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =70% (by mouth)
|protein_bound    =92%
|metabolism       =[[Liver]] through [[CYP3A4]] and [[CYP1A2]]
|metabolites      =(ZCA) zolpidem 6-carboxylic acid; (ZPCA) zolpidem phenyl-4-carboxylic acid
|elimination_half-life=2.5–3 hours&lt;ref name=AHFS2018/&gt;
|excretion        =[[Kidney]] (56%)&lt;br /&gt;[[Feces|fecal]] (34%)

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =19
|H                =21
|N                =3
|O                =1
|SMILES           =CN(C)C(=O)Cc1c(nc2ccc(C)cn12)c3ccc(C)cc3
|StdInChI         =1S/C19H21N3O/c1-13-5-8-15(9-6-13)19-16(11-18(23)21(3)4)22-12-14(2)7-10-17(22)20-19/h5-10,12H,11H2,1-4H3
|StdInChI_Ref     ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|StdInChIKey      =ZAFYATHCZYHLPB-UHFFFAOYSA-N
|StdInChIKey_Ref  ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
}}

'''జోల్పిడెమ్''', అంబియన్ అనే బ్రాండ్ పేరుతో విక్రయించబడుతుంది, ఇది ప్రధానంగా నిద్ర సమస్యల స్వల్పకాలిక చికిత్సకు ఉపయోగించే ఔషధం.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot;&gt;{{Cite web|title=Zolpidem Tartrate|url=https://www.drugs.com/monograph/zolpidem-tartrate.html|publisher=The American Society of Health-System Pharmacists|access-date=15 March 2018|archive-date=16 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180316023759/https://www.drugs.com/monograph/zolpidem-tartrate.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UKlabel&quot;&gt;{{Cite web|title=Stilnoct 10mg Film-Coated Tablets - Summary of Product Characteristics (SmPC)|url=https://www.medicines.org.uk/emc/product/4933/smpc|publisher=UK Electronic Medicines Compendium|access-date=19 August 2018|language=en|date=21 May 2018|archive-date=20 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180820005704/https://www.medicines.org.uk/emc/product/4933/smpc|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; కౌన్సెలింగ్, నిద్ర పరిశుభ్రత వంటి ప్రవర్తనా మార్పులను ప్రయత్నించిన తర్వాత మాత్రమే దీనిని ఉపయోగించాలని మార్గదర్శకాలు సిఫార్సు చేస్తాయి.&lt;ref name=&quot;NICE2014&quot;&gt;{{Cite web|title=Guidance on the use of zaleplon, zolpidem and zopiclone for the short-term management of insomnia|url=https://www.nice.org.uk/guidance/ta77/chapter/1-Guidance|publisher=NICE|date=28 April 2004|access-date=19 August 2018|archive-date=20 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180820005722/https://www.nice.org.uk/guidance/ta77/chapter/1-Guidance|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EUsleep2017&quot;&gt;{{Cite paper|title=European guideline for the diagnosis and treatment of insomnia|date=December 2017}} {{Open access}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ACP2016&quot;&gt;{{Cite paper|title=Management of Chronic Insomnia Disorder in Adults: A Clinical Practice Guideline From the American College of Physicians|date=July 2016}} {{Open access}}&lt;/ref&gt; ఇది నిద్రపోయే సమయాన్ని సుమారు 15 నిమిషాలు తగ్గిస్తుంది, పెద్ద మోతాదులో ప్రజలు ఎక్కువసేపు నిద్రపోవడానికి సహాయపడుతుంది.&lt;ref name=&quot;AFP2017&quot;&gt;{{Cite paper|title=Insomnia: Pharmacologic Therapy|date=July 2017}}&lt;/ref&gt; ఇది నోటి ద్వారా తీసుకోబడుతుంది, సంప్రదాయ మాత్రలు, సబ్లింగువల్ మాత్రలు లేదా నోటి స్ప్రే లో లభిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt;

సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో పగటి నిద్ర, తలనొప్పి, వికారం, అతిసారం ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; ఇతర దుష్ప్రభావాలలో జ్ఞాపకశక్తి సమస్యలు, భ్రాంతులు,  దుర్వినియోగం ఉన్నాయి..&lt;ref name=&quot;AFP2017&quot; /&gt; మరుసటి ఉదయం బలహీనత కారణంగా 2013 లో సిఫార్సు చేయబడిన మోతాదు తగ్గించబడింది.&lt;ref name=&quot;FDA2013&quot; /&gt; అదనంగా, మరుసటి రోజు ఉదయం అధిక మోతాదులతో లేదా దీర్ఘ-నటన సూత్రీకరణతో డ్రైవ్ చేయడం సిఫారసు చేయబడదు.&lt;ref name=&quot;FDA2013&quot;&gt;{{Cite web|title=Drug Safety and Availability - FDA Drug Safety Communication: FDA approves new label changes and dosing for zolpidem products and a recommendation to avoid driving the day after using Ambien CR|url=https://www.fda.gov/drugs/drugsafety/ucm352085.htm|website=www.fda.gov|access-date=2018-03-15|archive-date=2018-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180406065123/https://www.fda.gov/drugs/drugsafety/ucm352085.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఫ్లుమాజెనిల్ జోల్పిడెమ్ ప్రభావాలను తిప్పికొట్టగలదు, సాధారణంగా అధిక మోతాదులో సహాయక సంరక్షణ మాత్రమే సిఫార్సు చేయబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;Forensic2013&quot;&gt;{{Cite paper|title=The clinical and forensic toxicology of Z-drugs}}&lt;/ref&gt;

జోల్పిడెమ్ అనేది నాన్ బెంజోడియాజిపైన్ Z ఔషధం, ఇది ఉపశమనకారి,  [[నిద్రమాత్ర|హిప్నోటిక్]] పనిచేస్తుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; జోల్పిడెమ్ ఇమిడాజోపైరిడిన్ తరగతికి చెందిన GABAA గ్రాహక అగోనిస్ట్.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; ఇది బెంజోడియాజిపైన్స్ వలె అదే ప్రదేశంలో GABAA గ్రాహకాలకు బంధించడం ద్వారా [[కేంద్రీయ నాడీ వ్యవస్థ|కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థ]] GABA ప్రభావాలను పెంచడం ద్వారా పనిచేస్తుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; ఇది సాధారణంగా రెండు నుండి మూడు గంటల సగం జీవితాన్ని కలిగి ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; అయితే, కాలేయ సమస్యలు ఉన్నవారిలో ఇది పెరుగుతుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt;

జోల్పిడెమ్ 1992లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో వైద్య ఉపయోగం కోసం ఆమోదించబడింది.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; ఇది 2007లో సాధారణ ఔషధంగా అందుబాటులోకి వచ్చింది.&lt;ref name=&quot;1stgeneric&quot;&gt;{{Cite press release|url=https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/2007/ucm108897.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20100306171628/http://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/2007/ucm108897.htm|url-status=dead|archive-date=2010-03-06|title=FDA Approves First Generic Versions of Ambien (Zolpidem Tartrate) for the Treatment of Insomnia|access-date=2010-01-24}}&lt;/ref&gt; యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, 2017 నాటికి, తక్షణ విడుదలకు సుమారు US $8, నియంత్రిత విడుదల మందుల కోసం US $66 నెలవారీ వ్యయం ఉంది. జోల్పిడెమ్ అనేది 1970 నియంత్రిత పదార్ధాల చట్టం (CSA) క్రింద షెడ్యూల్ IV నియంత్రిత పదార్ధం.&lt;ref name=&quot;AFP2017&quot; /&gt; యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో సంవత్సరానికి పది మిలియన్లకు పైగా మందులు నింపబడతాయి, ఇది నిద్ర సమస్యలకు సాధారణంగా ఉపయోగించే చికిత్సలలో ఒకటిగా ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Zolpidem|url=https://livertox.nlm.nih.gov/Zolpidem.htm|website=LiverTox|access-date=15 March 2018|archive-date=16 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180316151901/https://livertox.nlm.nih.gov/Zolpidem.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Some Sleep Drugs Can Impair Driving|url=https://www.fda.gov/consumers/consumer-updates/some-sleep-drugs-can-impair-driving|website=U.S. [[Food and Drug Administration]] (FDA)|access-date=15 March 2018|date=13 June 2013|archive-date=27 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190727190249/https://www.fda.gov/consumers/consumer-updates/some-sleep-drugs-can-impair-driving|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2017లో, ఇది 15 మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్లతో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 50వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించబడిన ఔషధంగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;ref&quot;&gt;{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc—|access-date=11 April 2020|archive-date=18 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318234059/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref1&quot;&gt;{{Cite web|title=Zolpidem Tartrate - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|date=23 December 2019|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/ZolpidemTartrate|access-date=11 April 2020|archive-date=12 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412074429/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/ZolpidemTartrate|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== సూచనలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>4nu61hugfz4sbxafip7r6940ohgwihy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957593</id>
      <parentid>4957592</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T09:01:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:వ్యాధులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4957593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12550" sha1="3x660h18ax7uohfv506zqudwl0ggwyf" xml:space="preserve">{{Infobox drug
|Verifiedfields   =changed
|Watchedfields    =changed
|verifiedrevid    =418554530
|drug_name        =Zolpidem
|image            =Zolpidem.svg
|alt              =
|image2           =Zolpidem ball-and-stick model.png
|caption          =&lt;!--
|type             =

&lt;!-- Names --&gt;
|pronounce        =
|tradename        =Ambien, [[#Brands|others]]&lt;ref name=genericnames&gt;{{cite web|title=International brands for zolpidem|url=https://www.drugs.com/international/zolpidem.html|website=Drugs.com|access-date=15 March 2018|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141025/https://www.drugs.com/international/zolpidem.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|synonyms         =Zolpidem tartrate
|IUPAC_name       =''N'',''N''-Dimethyl-2-[6-methyl-2-(4-methylphenyl)imidazo[1,2-a]pyridin-3-yl]acetamide hemitartrate

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|class            =[[Imidazopyridine]] (Z-drug), [[nonbenzodiazepine]], [[hypnotic]]
|pregnancy_AU     =B3
|pregnancy_category=
|routes_of_administration=By mouth (tablet), [[Sublingual administration|sublingual]], oromucosal (spray), [[Rectal administration|rectal]]
|onset            =1–2 hours
|duration_of_action=3 hours
|dependency_liability=Low to moderate&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Attarian |first1=Hrayr P. |title=Clinical Handbook of Insomnia |date=2016 |publisher=Springer |isbn=9783319414003 |page=109 |url=https://books.google.ca/books?id=zqI-DQAAQBAJ&amp;pg=PA109 |access-date=2019-07-03 |archive-date=2021-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827195956/https://books.google.ca/books?id=zqI-DQAAQBAJ&amp;pg=PA109 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- External links --&gt;
|Drugs.com        ={{drugs.com|monograph|zolpidem-tartrate}}
|MedlinePlus      =a693025

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal_AU         =S4
|legal_BR         =B1
|legal_CA         =Schedule IV
|legal_DE         =Rx-only/Anlage III
|legal_UN         =Psychotropic Schedule IV
|legal_UK         =Class C
|legal_US         =Schedule IV&lt;ref name=AFP2017/&gt;
|legal_status     =Rx-only
|licence_US       =
|licence_EU       =

&lt;!-- Physiological data --&gt;
|receptors        =[[GABAA receptor|GABA&lt;sub&gt;A&lt;/sub&gt; receptor]] agonist
|agonists         =[[GABA]]

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =70% (by mouth)
|protein_bound    =92%
|metabolism       =[[Liver]] through [[CYP3A4]] and [[CYP1A2]]
|metabolites      =(ZCA) zolpidem 6-carboxylic acid; (ZPCA) zolpidem phenyl-4-carboxylic acid
|elimination_half-life=2.5–3 hours&lt;ref name=AHFS2018/&gt;
|excretion        =[[Kidney]] (56%)&lt;br /&gt;[[Feces|fecal]] (34%)

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =19
|H                =21
|N                =3
|O                =1
|SMILES           =CN(C)C(=O)Cc1c(nc2ccc(C)cn12)c3ccc(C)cc3
|StdInChI         =1S/C19H21N3O/c1-13-5-8-15(9-6-13)19-16(11-18(23)21(3)4)22-12-14(2)7-10-17(22)20-19/h5-10,12H,11H2,1-4H3
|StdInChI_Ref     ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|StdInChIKey      =ZAFYATHCZYHLPB-UHFFFAOYSA-N
|StdInChIKey_Ref  ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
}}

'''జోల్పిడెమ్''', అంబియన్ అనే బ్రాండ్ పేరుతో విక్రయించబడుతుంది, ఇది ప్రధానంగా నిద్ర సమస్యల స్వల్పకాలిక చికిత్సకు ఉపయోగించే ఔషధం.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot;&gt;{{Cite web|title=Zolpidem Tartrate|url=https://www.drugs.com/monograph/zolpidem-tartrate.html|publisher=The American Society of Health-System Pharmacists|access-date=15 March 2018|archive-date=16 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180316023759/https://www.drugs.com/monograph/zolpidem-tartrate.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UKlabel&quot;&gt;{{Cite web|title=Stilnoct 10mg Film-Coated Tablets - Summary of Product Characteristics (SmPC)|url=https://www.medicines.org.uk/emc/product/4933/smpc|publisher=UK Electronic Medicines Compendium|access-date=19 August 2018|language=en|date=21 May 2018|archive-date=20 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180820005704/https://www.medicines.org.uk/emc/product/4933/smpc|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; కౌన్సెలింగ్, నిద్ర పరిశుభ్రత వంటి ప్రవర్తనా మార్పులను ప్రయత్నించిన తర్వాత మాత్రమే దీనిని ఉపయోగించాలని మార్గదర్శకాలు సిఫార్సు చేస్తాయి.&lt;ref name=&quot;NICE2014&quot;&gt;{{Cite web|title=Guidance on the use of zaleplon, zolpidem and zopiclone for the short-term management of insomnia|url=https://www.nice.org.uk/guidance/ta77/chapter/1-Guidance|publisher=NICE|date=28 April 2004|access-date=19 August 2018|archive-date=20 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180820005722/https://www.nice.org.uk/guidance/ta77/chapter/1-Guidance|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EUsleep2017&quot;&gt;{{Cite paper|title=European guideline for the diagnosis and treatment of insomnia|date=December 2017}} {{Open access}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ACP2016&quot;&gt;{{Cite paper|title=Management of Chronic Insomnia Disorder in Adults: A Clinical Practice Guideline From the American College of Physicians|date=July 2016}} {{Open access}}&lt;/ref&gt; ఇది నిద్రపోయే సమయాన్ని సుమారు 15 నిమిషాలు తగ్గిస్తుంది, పెద్ద మోతాదులో ప్రజలు ఎక్కువసేపు నిద్రపోవడానికి సహాయపడుతుంది.&lt;ref name=&quot;AFP2017&quot;&gt;{{Cite paper|title=Insomnia: Pharmacologic Therapy|date=July 2017}}&lt;/ref&gt; ఇది నోటి ద్వారా తీసుకోబడుతుంది, సంప్రదాయ మాత్రలు, సబ్లింగువల్ మాత్రలు లేదా నోటి స్ప్రే లో లభిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt;

సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో పగటి నిద్ర, తలనొప్పి, వికారం, అతిసారం ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; ఇతర దుష్ప్రభావాలలో జ్ఞాపకశక్తి సమస్యలు, భ్రాంతులు,  దుర్వినియోగం ఉన్నాయి..&lt;ref name=&quot;AFP2017&quot; /&gt; మరుసటి ఉదయం బలహీనత కారణంగా 2013 లో సిఫార్సు చేయబడిన మోతాదు తగ్గించబడింది.&lt;ref name=&quot;FDA2013&quot; /&gt; అదనంగా, మరుసటి రోజు ఉదయం అధిక మోతాదులతో లేదా దీర్ఘ-నటన సూత్రీకరణతో డ్రైవ్ చేయడం సిఫారసు చేయబడదు.&lt;ref name=&quot;FDA2013&quot;&gt;{{Cite web|title=Drug Safety and Availability - FDA Drug Safety Communication: FDA approves new label changes and dosing for zolpidem products and a recommendation to avoid driving the day after using Ambien CR|url=https://www.fda.gov/drugs/drugsafety/ucm352085.htm|website=www.fda.gov|access-date=2018-03-15|archive-date=2018-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180406065123/https://www.fda.gov/drugs/drugsafety/ucm352085.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఫ్లుమాజెనిల్ జోల్పిడెమ్ ప్రభావాలను తిప్పికొట్టగలదు, సాధారణంగా అధిక మోతాదులో సహాయక సంరక్షణ మాత్రమే సిఫార్సు చేయబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;Forensic2013&quot;&gt;{{Cite paper|title=The clinical and forensic toxicology of Z-drugs}}&lt;/ref&gt;

జోల్పిడెమ్ అనేది నాన్ బెంజోడియాజిపైన్ Z ఔషధం, ఇది ఉపశమనకారి,  [[నిద్రమాత్ర|హిప్నోటిక్]] పనిచేస్తుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; జోల్పిడెమ్ ఇమిడాజోపైరిడిన్ తరగతికి చెందిన GABAA గ్రాహక అగోనిస్ట్.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; ఇది బెంజోడియాజిపైన్స్ వలె అదే ప్రదేశంలో GABAA గ్రాహకాలకు బంధించడం ద్వారా [[కేంద్రీయ నాడీ వ్యవస్థ|కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థ]] GABA ప్రభావాలను పెంచడం ద్వారా పనిచేస్తుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; ఇది సాధారణంగా రెండు నుండి మూడు గంటల సగం జీవితాన్ని కలిగి ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; అయితే, కాలేయ సమస్యలు ఉన్నవారిలో ఇది పెరుగుతుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt;

జోల్పిడెమ్ 1992లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో వైద్య ఉపయోగం కోసం ఆమోదించబడింది.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; ఇది 2007లో సాధారణ ఔషధంగా అందుబాటులోకి వచ్చింది.&lt;ref name=&quot;1stgeneric&quot;&gt;{{Cite press release|url=https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/2007/ucm108897.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20100306171628/http://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/2007/ucm108897.htm|url-status=dead|archive-date=2010-03-06|title=FDA Approves First Generic Versions of Ambien (Zolpidem Tartrate) for the Treatment of Insomnia|access-date=2010-01-24}}&lt;/ref&gt; యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, 2017 నాటికి, తక్షణ విడుదలకు సుమారు US $8, నియంత్రిత విడుదల మందుల కోసం US $66 నెలవారీ వ్యయం ఉంది. జోల్పిడెమ్ అనేది 1970 నియంత్రిత పదార్ధాల చట్టం (CSA) క్రింద షెడ్యూల్ IV నియంత్రిత పదార్ధం.&lt;ref name=&quot;AFP2017&quot; /&gt; యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో సంవత్సరానికి పది మిలియన్లకు పైగా మందులు నింపబడతాయి, ఇది నిద్ర సమస్యలకు సాధారణంగా ఉపయోగించే చికిత్సలలో ఒకటిగా ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Zolpidem|url=https://livertox.nlm.nih.gov/Zolpidem.htm|website=LiverTox|access-date=15 March 2018|archive-date=16 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180316151901/https://livertox.nlm.nih.gov/Zolpidem.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Some Sleep Drugs Can Impair Driving|url=https://www.fda.gov/consumers/consumer-updates/some-sleep-drugs-can-impair-driving|website=U.S. [[Food and Drug Administration]] (FDA)|access-date=15 March 2018|date=13 June 2013|archive-date=27 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190727190249/https://www.fda.gov/consumers/consumer-updates/some-sleep-drugs-can-impair-driving|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2017లో, ఇది 15 మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్లతో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 50వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించబడిన ఔషధంగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;ref&quot;&gt;{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc—|access-date=11 April 2020|archive-date=18 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318234059/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref1&quot;&gt;{{Cite web|title=Zolpidem Tartrate - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|date=23 December 2019|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/ZolpidemTartrate|access-date=11 April 2020|archive-date=12 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412074429/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/ZolpidemTartrate|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== సూచనలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]
[[వర్గం:వ్యాధులు]]</text>
      <sha1>3x660h18ax7uohfv506zqudwl0ggwyf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957595</id>
      <parentid>4957593</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T09:05:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <origin>4957595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13094" sha1="e0d3iwnbdlr9c6r5v9ti0f9zw03z2zh" xml:space="preserve">{{Infobox drug
|Verifiedfields   =changed
|Watchedfields    =changed
|verifiedrevid    =418554530
|drug_name        =జోల్పిడెమ్
|image            =Zolpidem.svg
|alt              =
|image2           =Zolpidem ball-and-stick model.png
|caption          =&lt;!--
|type             =

&lt;!-- Names --&gt;
|pronounce        =
|tradename        =ఆంబియన్, ఇతరులు&lt;ref name=genericnames&gt;{{cite web|title=International brands for zolpidem|url=https://www.drugs.com/international/zolpidem.html|website=Drugs.com|access-date=15 March 2018|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141025/https://www.drugs.com/international/zolpidem.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|synonyms         =జోల్పిడెమ్ టార్ట్రేట్
|IUPAC_name       =''N'',''N''-Dimethyl-2-[6-methyl-2-(4-methylphenyl)imidazo[1,2-a]pyridin-3-yl]acetamide hemitartrate

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|class            =	ఇమిడాజోపైరిడిన్ (Z-డ్రగ్), నాన్‌బెంజోడియాజెపైన్ , హిప్నోటిక్
|pregnancy_AU     =B3
|pregnancy_category=
|routes_of_administration=నోటి ద్వారా (టాబ్లెట్), నాలుక కింద , ఓరోమ్యూకోసల్ (స్ప్రే), మలద్వారం ద్వారా
|onset            =1–2 గంటలు
|duration_of_action=3 గంటలు
|dependency_liability=తక్కువ నుండి మధ్యస్థం&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Attarian |first1=Hrayr P. |title=Clinical Handbook of Insomnia |date=2016 |publisher=Springer |isbn=9783319414003 |page=109 |url=https://books.google.ca/books?id=zqI-DQAAQBAJ&amp;pg=PA109 |access-date=2019-07-03 |archive-date=2021-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827195956/https://books.google.ca/books?id=zqI-DQAAQBAJ&amp;pg=PA109 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- External links --&gt;
|Drugs.com        ={{drugs.com|monograph|zolpidem-tartrate}}
|MedlinePlus      =a693025

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal_AU         =S4
|legal_BR         =B1
|legal_CA         =షెడ్యూల్ IV
|legal_DE         =Rx-only/Anlage III
|legal_UN         =Psychotropic Schedule IV
|legal_UK         =Class C
|legal_US         =Schedule IV&lt;ref name=AFP2017/&gt;
|legal_status     =Rx-only
|licence_US       =
|licence_EU       =

&lt;!-- Physiological data --&gt;
|receptors        =[[GABAA receptor|GABA&lt;sub&gt;A&lt;/sub&gt; receptor]] agonist
|agonists         =	గాబా

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =	70% (నోటి ద్వారా)
|protein_bound    =92%
|metabolism       =	CYP3A4 &amp; CYP1A2 ద్వారా కాలేయం
|metabolites      =	(ZCA) జోల్పిడెమ్ 6-కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లం; (ZPCA) జోల్పిడెమ్ ఫినైల్-4-కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లం
|elimination_half-life=2.5–3 గంటలు&lt;ref name=AHFS2018/&gt;
|excretion        =మూత్రపిండం (56%)&lt;br /&gt;మలం (34%)

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =19
|H                =21
|N                =3
|O                =1
|SMILES           =CN(C)C(=O)Cc1c(nc2ccc(C)cn12)c3ccc(C)cc3
|StdInChI         =1S/C19H21N3O/c1-13-5-8-15(9-6-13)19-16(11-18(23)21(3)4)22-12-14(2)7-10-17(22)20-19/h5-10,12H,11H2,1-4H3
|StdInChI_Ref     ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|StdInChIKey      =ZAFYATHCZYHLPB-UHFFFAOYSA-N
|StdInChIKey_Ref  ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
}}

'''జోల్పిడెమ్''', అంబియన్ అనే బ్రాండ్ పేరుతో విక్రయించబడుతుంది, ఇది ప్రధానంగా నిద్ర సమస్యల స్వల్పకాలిక చికిత్సకు ఉపయోగించే ఔషధం.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot;&gt;{{Cite web|title=Zolpidem Tartrate|url=https://www.drugs.com/monograph/zolpidem-tartrate.html|publisher=The American Society of Health-System Pharmacists|access-date=15 March 2018|archive-date=16 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180316023759/https://www.drugs.com/monograph/zolpidem-tartrate.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UKlabel&quot;&gt;{{Cite web|title=Stilnoct 10mg Film-Coated Tablets - Summary of Product Characteristics (SmPC)|url=https://www.medicines.org.uk/emc/product/4933/smpc|publisher=UK Electronic Medicines Compendium|access-date=19 August 2018|language=en|date=21 May 2018|archive-date=20 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180820005704/https://www.medicines.org.uk/emc/product/4933/smpc|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; కౌన్సెలింగ్, నిద్ర పరిశుభ్రత వంటి ప్రవర్తనా మార్పులను ప్రయత్నించిన తర్వాత మాత్రమే దీనిని ఉపయోగించాలని మార్గదర్శకాలు సిఫార్సు చేస్తాయి.&lt;ref name=&quot;NICE2014&quot;&gt;{{Cite web|title=Guidance on the use of zaleplon, zolpidem and zopiclone for the short-term management of insomnia|url=https://www.nice.org.uk/guidance/ta77/chapter/1-Guidance|publisher=NICE|date=28 April 2004|access-date=19 August 2018|archive-date=20 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180820005722/https://www.nice.org.uk/guidance/ta77/chapter/1-Guidance|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EUsleep2017&quot;&gt;{{Cite paper|title=European guideline for the diagnosis and treatment of insomnia|date=December 2017}} {{Open access}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ACP2016&quot;&gt;{{Cite paper|title=Management of Chronic Insomnia Disorder in Adults: A Clinical Practice Guideline From the American College of Physicians|date=July 2016}} {{Open access}}&lt;/ref&gt; ఇది నిద్రపోయే సమయాన్ని సుమారు 15 నిమిషాలు తగ్గిస్తుంది, పెద్ద మోతాదులో ప్రజలు ఎక్కువసేపు నిద్రపోవడానికి సహాయపడుతుంది.&lt;ref name=&quot;AFP2017&quot;&gt;{{Cite paper|title=Insomnia: Pharmacologic Therapy|date=July 2017}}&lt;/ref&gt; ఇది నోటి ద్వారా తీసుకోబడుతుంది, సంప్రదాయ మాత్రలు, సబ్లింగువల్ మాత్రలు లేదా నోటి స్ప్రే లో లభిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt;

సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో పగటి నిద్ర, తలనొప్పి, వికారం, అతిసారం ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; ఇతర దుష్ప్రభావాలలో జ్ఞాపకశక్తి సమస్యలు, భ్రాంతులు,  దుర్వినియోగం ఉన్నాయి..&lt;ref name=&quot;AFP2017&quot; /&gt; మరుసటి ఉదయం బలహీనత కారణంగా 2013 లో సిఫార్సు చేయబడిన మోతాదు తగ్గించబడింది.&lt;ref name=&quot;FDA2013&quot; /&gt; అదనంగా, మరుసటి రోజు ఉదయం అధిక మోతాదులతో లేదా దీర్ఘ-నటన సూత్రీకరణతో డ్రైవ్ చేయడం సిఫారసు చేయబడదు.&lt;ref name=&quot;FDA2013&quot;&gt;{{Cite web|title=Drug Safety and Availability - FDA Drug Safety Communication: FDA approves new label changes and dosing for zolpidem products and a recommendation to avoid driving the day after using Ambien CR|url=https://www.fda.gov/drugs/drugsafety/ucm352085.htm|website=www.fda.gov|access-date=2018-03-15|archive-date=2018-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180406065123/https://www.fda.gov/drugs/drugsafety/ucm352085.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఫ్లుమాజెనిల్ జోల్పిడెమ్ ప్రభావాలను తిప్పికొట్టగలదు, సాధారణంగా అధిక మోతాదులో సహాయక సంరక్షణ మాత్రమే సిఫార్సు చేయబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;Forensic2013&quot;&gt;{{Cite paper|title=The clinical and forensic toxicology of Z-drugs}}&lt;/ref&gt;

జోల్పిడెమ్ అనేది నాన్ బెంజోడియాజిపైన్ Z ఔషధం, ఇది ఉపశమనకారి,  [[నిద్రమాత్ర|హిప్నోటిక్]] పనిచేస్తుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; జోల్పిడెమ్ ఇమిడాజోపైరిడిన్ తరగతికి చెందిన GABAA గ్రాహక అగోనిస్ట్.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; ఇది బెంజోడియాజిపైన్స్ వలె అదే ప్రదేశంలో GABAA గ్రాహకాలకు బంధించడం ద్వారా [[కేంద్రీయ నాడీ వ్యవస్థ|కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థ]] GABA ప్రభావాలను పెంచడం ద్వారా పనిచేస్తుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; ఇది సాధారణంగా రెండు నుండి మూడు గంటల సగం జీవితాన్ని కలిగి ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; అయితే, కాలేయ సమస్యలు ఉన్నవారిలో ఇది పెరుగుతుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt;

జోల్పిడెమ్ 1992లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో వైద్య ఉపయోగం కోసం ఆమోదించబడింది.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; ఇది 2007లో సాధారణ ఔషధంగా అందుబాటులోకి వచ్చింది.&lt;ref name=&quot;1stgeneric&quot;&gt;{{Cite press release|url=https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/2007/ucm108897.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20100306171628/http://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/2007/ucm108897.htm|url-status=dead|archive-date=2010-03-06|title=FDA Approves First Generic Versions of Ambien (Zolpidem Tartrate) for the Treatment of Insomnia|access-date=2010-01-24}}&lt;/ref&gt; యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, 2017 నాటికి, తక్షణ విడుదలకు సుమారు US $8, నియంత్రిత విడుదల మందుల కోసం US $66 నెలవారీ వ్యయం ఉంది. జోల్పిడెమ్ అనేది 1970 నియంత్రిత పదార్ధాల చట్టం (CSA) క్రింద షెడ్యూల్ IV నియంత్రిత పదార్ధం.&lt;ref name=&quot;AFP2017&quot; /&gt; యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో సంవత్సరానికి పది మిలియన్లకు పైగా మందులు నింపబడతాయి, ఇది నిద్ర సమస్యలకు సాధారణంగా ఉపయోగించే చికిత్సలలో ఒకటిగా ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Zolpidem|url=https://livertox.nlm.nih.gov/Zolpidem.htm|website=LiverTox|access-date=15 March 2018|archive-date=16 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180316151901/https://livertox.nlm.nih.gov/Zolpidem.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Some Sleep Drugs Can Impair Driving|url=https://www.fda.gov/consumers/consumer-updates/some-sleep-drugs-can-impair-driving|website=U.S. [[Food and Drug Administration]] (FDA)|access-date=15 March 2018|date=13 June 2013|archive-date=27 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190727190249/https://www.fda.gov/consumers/consumer-updates/some-sleep-drugs-can-impair-driving|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2017లో, ఇది 15 మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్లతో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 50వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించబడిన ఔషధంగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;ref&quot;&gt;{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc—|access-date=11 April 2020|archive-date=18 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318234059/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref1&quot;&gt;{{Cite web|title=Zolpidem Tartrate - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|date=23 December 2019|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/ZolpidemTartrate|access-date=11 April 2020|archive-date=12 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412074429/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/ZolpidemTartrate|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== సూచనలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]
[[వర్గం:వ్యాధులు]]</text>
      <sha1>e0d3iwnbdlr9c6r5v9ti0f9zw03z2zh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>గోవింద్ సఖారామ్ సర్దేసాయ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509595</id>
    <revision>
      <id>4957613</id>
      <timestamp>2026-09-14T10:16:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shankar1242</username>
        <id>2853</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1372257743|Govind Sakharam Sardesai]]&quot; పేజీని అనువదించి సృష్టించారు</comment>
      <origin>4957613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10147" sha1="t7088livhglwzu5opgv69rzbucebq7j" xml:space="preserve">
{{Infobox writer
| name             = Govind Sakharam Sardesai
| image            = 
| caption          = Sardesai in 1938
| honorific_prefix = [[Rao Bahadur]], ''Riyasatkar''
| image_size       = 
| birth_date       = 17 May 1865
| birth_place      = Govil, [[Ratnagiri district|Ratnagiri District]], [[Maharashtra]]
| occupation       = Historian, writer
| death_date       = 29 November 1959 (aged 94)
| signature        = [[File:Sardesai.signature.png|170px|]]
| death_place      = Kamshet, [[Pune]], Maharashtra
| awards           = [[Rao Bahadur]] (1937)&lt;br/&gt; [[Padma Bhushan]] (1957)
}}
[[రావు బహదూర్|రావ్ బహదూర్]] '''గోవింద్ సఖారామ్ సర్దేశాయ్''' (17 మే 1865 - 29 నవంబర్ 1959), '''రియాసత్కార్ సర్దేశాయిగా''' ప్రసిద్ధి చెందారు, భారతదేశంలోని [[బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీ|బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీలో]] ఉన్న భారతీయ చరిత్రకారుడు.సర్దేశాయ్ [[మరాఠీ భాష|మరాఠీలో]] రచించిన తన ''రియాసత్‌ల'' ద్వారా, 1848 వరకు వెయ్యి సంవత్సరాలకు పైగా ఉన్న [[భారతదేశ చరిత్ర|భారత చరిత్రను]] వివరించారు. అతను మూడు సంపుటాల ' ''న్యూ హిస్టరీ ఆఫ్ మరాఠాస్''' గ్రంథాన్ని ఆంగ్లంలో కూడా రచించారు.సర్దేశాయ్ చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా 1957లో [[భారత ప్రభుత్వం]] [[పద్మభూషణ్ పురస్కారం|పద్మభూషణ్]] పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేసింది. 

== జీవిత విశేషాలు ==
సర్దేశాయ్ [[రత్నగిరి జిల్లా|రత్నగిరి జిల్లాలోని]] [[Govil|గోవిల్]] గ్రామంలో ఒక మధ్యతరగతి [[బ్రాహ్మణులు|బ్రాహ్మణ]] కుటుంబంలో జన్మించారు. అతను [[రత్నగిరి|రత్నగిరిలో]] ఉన్నత పాఠశాల విద్యను, [[పూణే]] , [[ముంబై|ముంబైలలో]] కళాశాల విద్యను అభ్యసించారు. ఆ తర్వాత ఆయన 1889లో [[బరోడా సంస్థానం|బరోడా]] సంస్థానం సేవలో చేరారు. ఆ తర్వాత కొద్దికాలానికే, [[మూడవ శాయాజీరావ్ గైక్వాడ్|మహారాజా సయాజీరావు గైక్వాడ్ III]] అతన్ని తన వ్యక్తిగత కార్యదర్శిగా, తదనంతరం రాకుమారులకు గురువుగా నియమించారు.

మహారాజు ప్రోత్సాహంతో రాజ గ్రంథాలయంలోని విస్తారమైన పుస్తకాలు, చారిత్రక పత్రాల సేకరణను వినియోగించుకోగలిగినందున, సర్దేశాయ్ విస్తారమైన చారిత్రక సమాచారాన్ని సంకలనం చేసి అనేక పుస్తకాలను రచించారు.మహారాజు యూకే, యూఎస్, యూరప్ పర్యటనలకు వెళ్ళినప్పుడు ఆయన తరచుగా ఆయనతో పాటు వెళ్ళేవారు; ఇది సర్దేశాయ్ తన చారిత్రక దృక్పథాన్ని విస్తృతం చేసుకోవడానికి సహాయపడింది.

సర్దేశాయ్ ''మరాఠీ రియాసత్'' యొక్క ఎనిమిది సంపుటాలు, ''ముసల్మణి రియాసత్'' యొక్క మూడు సంపుటాలు ''బ్రిటిష్ రియాసత్'' యొక్క రెండు సంపుటాలు రచించారు.


[[File:Sardesai_mit_Signatur_1938.jpg|thumb| సర్దేసాయి, సంతకంతో, సుమారు 1938]]
చరిత్రకారుడు త్రయంబక్ శంకర్ షెజ్వాల్కర్ పై ప్రయత్నంలో ఆయనకు సహాయకుడిగా పనిచేశారు. [[పీష్వా|పేష్వాల]] గురించిన తన సంపుటాలలో ఒకదానికి షెజ్వాల్కర్ ముందుమాట రాశారు; షెజ్వాల్కర్‌కు కొన్ని విరుద్ధమైన చారిత్రక అభిప్రాయాలు ఉన్నందున, సర్దేశాయ్ ఆ ముందుమాట రాయమని ఆయనను కోరారు.

1925లో బరోడా సంస్థానం సేవ నుండి పదవీ విరమణ చేసిన తర్వాత, సర్దేశాయ్ [[పూణే]] సమీపంలోని కమ్షెట్ గ్రామంలో స్థిరపడ్డారు. జాదునాథ్ సర్కార్ సూచన మేరకు, [[పీష్వా|పేష్వా]] ''దఫ్తర్‌ను'' సంకలనం చేసి ప్రచురించే పనిని చేపట్టమని బొంబాయి ప్రభుత్వం సర్దేశాయ్‌ను కోరింది. ఆయన దాదాపు 35,000 పత్రాలను పరిశీలించారు, వాటిలో 27,332 మోడీ [[మరాఠీ భాష|మరాఠీలో]] ; 7,482 [[ఇంగ్లీషు భాష|ఆంగ్లంలో]] ; 129 [[గుజరాతీ భాష|గుజరాతీలో]] ; 29 [[పార్సీ భాష|పర్షియన్‌లో]] వ్రాయబడినవి ఉన్నాయి. తదనంతరం, ఆయన మొత్తం 7,801 పేజీలు 8,650 పత్రాలను కలిగి ఉన్న [[పీష్వా|పేష్వా]] ''దఫ్తర్‌ను'' 45 సంపుటాలుగా ప్రచురించారు.

ఆ తర్వాత, సర్కార్‌తో కలిసి సర్దేసాయి, 7,193 పేజీలు 4,159 లేఖలను కలిగి ఉన్న ''పూనా రెసిడెన్సీ కరస్పాండెన్స్‌ను'' సంకలనం చేసి ప్రచురించారు. కొత్తగా కనుగొన్న కొన్ని ఆధారాల సహాయంతో, ఆయన 80 ఏళ్ల వయసులో ''&lt;nowiki/&gt;'మరాఠాల నూతన చరిత్ర' అనే'' గ్రంథాన్ని రచించారు.

సర్దేసాయి 1959 నవంబర్ 29న 94 ఏళ్ల వయసులో కమ్షెట్‌లో మరణించారు.

== రచనలు ==
సర్దేశాయ్ తన రచనలన్నింటినీ మరాఠీలో రాశారు, అయితే ఈ జాబితాలోని చివరి మూడు రచనలను మాత్రం ఆంగ్లంలో రాశారు.

* ''ముసల్మానీ రియాసత్''
* ''మరాఠీ రియాసత్''
* ''బ్రిటిష్ రియాసత్''
* ''పేష్వే దఫ్తర్''
* ''ఐతిహాసిక్ వాన్షావాలి''
* ''ఐతిహాసిక్ ఘరాని''
* ''ఐతిహాసిక్ పత్రవ్యవహార్''
* ''ఐతిహాసిక్ పత్రబోధ''
* ''[[మహాదాజీ షిండే]] యాంచీ పత్రే''
* ''అనుపురాణం''
* ''పరమానంద్ కావ్యమ్''
* ''సర్దేశాయి ఘరన్యాచా ఇతిహాస్''
* ''శ్యామ్‌కాంతచి పత్రే''
* ''పూనా రెసిడెన్సీ కరస్పాండెన్స్''
* ''మరాఠా చరిత్రలోని ప్రధాన ప్రవాహాలు''
* ''[[The New History of Marathas|మరాఠాల నూతన చరిత్ర]]''

== అవార్డులు ==

* 1937 - ' [[రావు బహదూర్]] ' బిరుదుతో సత్కరించబడ్డారు
* 1946 - [[ధూలే|ధూలేలో]] 'ఇతిహాస్ మార్తాండ్' బిరుదుతో గోల్డెన్ అవార్డు
* 1947 - [[వడోదర|బరోడా]] రాష్ట్రంచే గౌరవించబడింది
* 1951 - అధ్యక్షుడు, భారతీయ ఇతిహాస్ పరిషత్
* 1951 - [[పూణే విశ్వవిద్యాలయం]] ద్వారా డాక్టర్ ఆఫ్ లిటరేచర్ పట్టా ప్రదానం చేయబడింది
* 1957 - [[భారత ప్రభుత్వం]] నుండి [[పద్మభూషణ్ పురస్కారం|పద్మభూషణ్]] పురస్కారం


*

*
[[వర్గం:మరాఠీ రచయితలు]]
[[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]]</text>
      <sha1>t7088livhglwzu5opgv69rzbucebq7j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957614</id>
      <parentid>4957613</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T10:21:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shankar1242</username>
        <id>2853</id>
      </contributor>
      <origin>4957614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10383" sha1="to2d2q9cohe2hjwdar3vg75sflfo8uu" xml:space="preserve">
{{Infobox writer
| name             = గోవింద్ సఖారామ్ సర్దేసాయ్
| image            = 
| caption          = సర్దేసాయ్ 1938
| honorific_prefix = [[రావు బహదూర్]], ''రియాసత్కార్''
| image_size       = 
| birth_date       = 17 మే 1865
| birth_place      = గోవిల్, మహరాష్ట్ర
| occupation       = చరిత్రకారుడు
| death_date       = 29 నవంబరు 1959 (వయసు 94)
| signature        = [[File:Sardesai.signature.png|170px|]]
| death_place      = పూణె, మహరాష్ట్ర
| awards           = [[రావు బహదూర్]] (1937)&lt;br/&gt; [[పద్మ భూషణ్]] (1957)
}}
[[రావు బహదూర్|రావ్ బహదూర్]] '''గోవింద్ సఖారామ్ సర్దేశాయ్''' (17 మే 1865 - 29 నవంబర్ 1959), '''రియాసత్కార్ సర్దేశాయిగా''' ప్రసిద్ధి చెందారు, భారతదేశంలోని [[బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీ|బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీలో]] ఉన్న భారతీయ చరిత్రకారుడు.సర్దేశాయ్ [[మరాఠీ భాష|మరాఠీలో]] రచించిన తన ''రియాసత్‌ల'' ద్వారా, 1848 వరకు వెయ్యి సంవత్సరాలకు పైగా ఉన్న [[భారతదేశ చరిత్ర|భారత చరిత్రను]] వివరించారు. అతను మూడు సంపుటాల ' ''న్యూ హిస్టరీ ఆఫ్ మరాఠాస్''' గ్రంథాన్ని ఆంగ్లంలో కూడా రచించారు.సర్దేశాయ్ చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా 1957లో [[భారత ప్రభుత్వం]] [[పద్మభూషణ్ పురస్కారం|పద్మభూషణ్]] పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేసింది. 

== జీవిత విశేషాలు ==
సర్దేశాయ్ [[రత్నగిరి జిల్లా|రత్నగిరి జిల్లాలోని]] [[Govil|గోవిల్]] గ్రామంలో ఒక మధ్యతరగతి [[బ్రాహ్మణులు|బ్రాహ్మణ]] కుటుంబంలో జన్మించారు. అతను [[రత్నగిరి|రత్నగిరిలో]] ఉన్నత పాఠశాల విద్యను, [[పూణే]] , [[ముంబై|ముంబైలలో]] కళాశాల విద్యను అభ్యసించారు. ఆ తర్వాత ఆయన 1889లో [[బరోడా సంస్థానం|బరోడా]] సంస్థానం సేవలో చేరారు. ఆ తర్వాత కొద్దికాలానికే, [[మూడవ శాయాజీరావ్ గైక్వాడ్|మహారాజా సయాజీరావు గైక్వాడ్ III]] అతన్ని తన వ్యక్తిగత కార్యదర్శిగా, తదనంతరం రాకుమారులకు గురువుగా నియమించారు.

మహారాజు ప్రోత్సాహంతో రాజ గ్రంథాలయంలోని విస్తారమైన పుస్తకాలు, చారిత్రక పత్రాల సేకరణను వినియోగించుకోగలిగినందున, సర్దేశాయ్ విస్తారమైన చారిత్రక సమాచారాన్ని సంకలనం చేసి అనేక పుస్తకాలను రచించారు.మహారాజు యూకే, యూఎస్, యూరప్ పర్యటనలకు వెళ్ళినప్పుడు ఆయన తరచుగా ఆయనతో పాటు వెళ్ళేవారు; ఇది సర్దేశాయ్ తన చారిత్రక దృక్పథాన్ని విస్తృతం చేసుకోవడానికి సహాయపడింది.

సర్దేశాయ్ ''మరాఠీ రియాసత్'' యొక్క ఎనిమిది సంపుటాలు, ''ముసల్మణి రియాసత్'' యొక్క మూడు సంపుటాలు ''బ్రిటిష్ రియాసత్'' యొక్క రెండు సంపుటాలు రచించారు.


[[File:Sardesai_mit_Signatur_1938.jpg|thumb| సర్దేసాయి, సంతకంతో, సుమారు 1938]]
చరిత్రకారుడు త్రయంబక్ శంకర్ షెజ్వాల్కర్ పై ప్రయత్నంలో ఆయనకు సహాయకుడిగా పనిచేశారు. [[పీష్వా|పేష్వాల]] గురించిన తన సంపుటాలలో ఒకదానికి షెజ్వాల్కర్ ముందుమాట రాశారు; షెజ్వాల్కర్‌కు కొన్ని విరుద్ధమైన చారిత్రక అభిప్రాయాలు ఉన్నందున, సర్దేశాయ్ ఆ ముందుమాట రాయమని ఆయనను కోరారు.

1925లో బరోడా సంస్థానం సేవ నుండి పదవీ విరమణ చేసిన తర్వాత, సర్దేశాయ్ [[పూణే]] సమీపంలోని కమ్షెట్ గ్రామంలో స్థిరపడ్డారు. జాదునాథ్ సర్కార్ సూచన మేరకు, [[పీష్వా|పేష్వా]] ''దఫ్తర్‌ను'' సంకలనం చేసి ప్రచురించే పనిని చేపట్టమని బొంబాయి ప్రభుత్వం సర్దేశాయ్‌ను కోరింది. ఆయన దాదాపు 35,000 పత్రాలను పరిశీలించారు, వాటిలో 27,332 మోడీ [[మరాఠీ భాష|మరాఠీలో]] ; 7,482 [[ఇంగ్లీషు భాష|ఆంగ్లంలో]] ; 129 [[గుజరాతీ భాష|గుజరాతీలో]] ; 29 [[పార్సీ భాష|పర్షియన్‌లో]] వ్రాయబడినవి ఉన్నాయి. తదనంతరం, ఆయన మొత్తం 7,801 పేజీలు 8,650 పత్రాలను కలిగి ఉన్న [[పీష్వా|పేష్వా]] ''దఫ్తర్‌ను'' 45 సంపుటాలుగా ప్రచురించారు.

ఆ తర్వాత, సర్కార్‌తో కలిసి సర్దేసాయి, 7,193 పేజీలు 4,159 లేఖలను కలిగి ఉన్న ''పూనా రెసిడెన్సీ కరస్పాండెన్స్‌ను'' సంకలనం చేసి ప్రచురించారు. కొత్తగా కనుగొన్న కొన్ని ఆధారాల సహాయంతో, ఆయన 80 ఏళ్ల వయసులో ''&lt;nowiki/&gt;'మరాఠాల నూతన చరిత్ర' అనే'' గ్రంథాన్ని రచించారు.

సర్దేసాయి 1959 నవంబర్ 29న 94 ఏళ్ల వయసులో కమ్షెట్‌లో మరణించారు.

== రచనలు ==
సర్దేశాయ్ తన రచనలన్నింటినీ మరాఠీలో రాశారు, అయితే ఈ జాబితాలోని చివరి మూడు రచనలను మాత్రం ఆంగ్లంలో రాశారు.

* ''ముసల్మానీ రియాసత్''
* ''మరాఠీ రియాసత్''
* ''బ్రిటిష్ రియాసత్''
* ''పేష్వే దఫ్తర్''
* ''ఐతిహాసిక్ వాన్షావాలి''
* ''ఐతిహాసిక్ ఘరాని''
* ''ఐతిహాసిక్ పత్రవ్యవహార్''
* ''ఐతిహాసిక్ పత్రబోధ''
* ''[[మహాదాజీ షిండే]] యాంచీ పత్రే''
* ''అనుపురాణం''
* ''పరమానంద్ కావ్యమ్''
* ''సర్దేశాయి ఘరన్యాచా ఇతిహాస్''
* ''శ్యామ్‌కాంతచి పత్రే''
* ''పూనా రెసిడెన్సీ కరస్పాండెన్స్''
* ''మరాఠా చరిత్రలోని ప్రధాన ప్రవాహాలు''
* ''[[The New History of Marathas|మరాఠాల నూతన చరిత్ర]]''

== అవార్డులు ==

* 1937 - ' [[రావు బహదూర్]] ' బిరుదుతో సత్కరించబడ్డారు
* 1946 - [[ధూలే|ధూలేలో]] 'ఇతిహాస్ మార్తాండ్' బిరుదుతో గోల్డెన్ అవార్డు
* 1947 - [[వడోదర|బరోడా]] రాష్ట్రంచే గౌరవించబడింది
* 1951 - అధ్యక్షుడు, భారతీయ ఇతిహాస్ పరిషత్
* 1951 - [[పూణే విశ్వవిద్యాలయం]] ద్వారా డాక్టర్ ఆఫ్ లిటరేచర్ పట్టా ప్రదానం చేయబడింది
* 1957 - [[భారత ప్రభుత్వం]] నుండి [[పద్మభూషణ్ పురస్కారం|పద్మభూషణ్]] పురస్కారం


==మూలములు==
* [ https://archive.org/search?query=creator%3A%22Sardesai%2C+Govind+Sakharam%22- గోవింద్ సఖారామ్ సర్దేసాయ్]


[[వర్గం:మరాఠీ రచయితలు]]</text>
      <sha1>to2d2q9cohe2hjwdar3vg75sflfo8uu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:బసడ సంపత్ యాదవ్</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509596</id>
    <revision>
      <id>4957618</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:12:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4957618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10407" sha1="q2fwwgt73ddryeuspm308a5p1gs7xtc" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;బసడ సంపత్ యాదవ్ గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
బసడ సంపత్ యాదవ్ గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 11:12, 14 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>q2fwwgt73ddryeuspm308a5p1gs7xtc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Haritha kondala rao</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509597</id>
    <revision>
      <id>4957619</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:12:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4957619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10363" sha1="c2uaqlodk2zpvbdiwl76p5n1df4552x" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Haritha kondala rao గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Haritha kondala rao గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 11:12, 14 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>c2uaqlodk2zpvbdiwl76p5n1df4552x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Kumarsahil98</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509598</id>
    <revision>
      <id>4957621</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:12:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4957621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10349" sha1="tfw39yfko8ngx0n59rcnuvpgkr2pb7z" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Kumarsahil98 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Kumarsahil98 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 11:12, 14 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>tfw39yfko8ngx0n59rcnuvpgkr2pb7z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:DUKKIPATI CHOWDARY</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509599</id>
    <revision>
      <id>4957622</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:13:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4957622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10361" sha1="593wdmidykzwulwoqn6hrstcimltmpk" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;DUKKIPATI CHOWDARY గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
DUKKIPATI CHOWDARY గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 11:13, 14 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>593wdmidykzwulwoqn6hrstcimltmpk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Mohan1141</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509600</id>
    <revision>
      <id>4957623</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:13:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4957623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10343" sha1="bqmkj2up5kif5tz9b4g5d5c4g9cpj42" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Mohan1141 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Mohan1141 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 11:13, 14 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>bqmkj2up5kif5tz9b4g5d5c4g9cpj42</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:An empty bliss beyond</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509601</id>
    <revision>
      <id>4957624</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:14:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4957624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10367" sha1="mwznhucn90let4v2yr0y0rs1sb5gg27" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;An empty bliss beyond గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
An empty bliss beyond గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 11:14, 14 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>mwznhucn90let4v2yr0y0rs1sb5gg27</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Meerah 57</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509602</id>
    <revision>
      <id>4957625</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:14:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4957625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10343" sha1="i4mwneir1b3clj35ylhq3usd0uyeqlk" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Meerah 57 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Meerah 57 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 11:14, 14 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>i4mwneir1b3clj35ylhq3usd0uyeqlk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Trishala11</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509603</id>
    <revision>
      <id>4957627</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:14:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4957627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10345" sha1="nb2m274n1pfyrbukek6j9d1u7nl6cpz" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Trishala11 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Trishala11 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 11:14, 14 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>nb2m274n1pfyrbukek6j9d1u7nl6cpz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:డా ఎస్ షమీఉల్లా</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509604</id>
    <revision>
      <id>4957628</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:15:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4957628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10407" sha1="pjnnj1ilvx17yk95zlr7syj425nw3q2" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;డా ఎస్ షమీఉల్లా గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
డా ఎస్ షమీఉల్లా గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 11:15, 14 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>pjnnj1ilvx17yk95zlr7syj425nw3q2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Deccan Headlines</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509605</id>
    <revision>
      <id>4957629</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:15:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4957629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10357" sha1="ov0xc9d9i2dkk6vgcs2pry9d7csjrw5" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Deccan Headlines గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Deccan Headlines గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 11:15, 14 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ov0xc9d9i2dkk6vgcs2pry9d7csjrw5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509606</id>
    <revision>
      <id>4957631</id>
      <timestamp>2026-09-14T11:25:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox art movement|country=అమెరికా, ముఖ్యంగా న్యూయార్క్ నగరం|majorfigures=క్లిఫోర్డ్ స్టిల్, జాక్సన్ పొల్లాక్, విల్లెం డి కూనింగ్, అర్షిల్ గోర్కీ, మార్క్ రోత్కో, లీ క్రాస్నర్, రాబర్ట్ మదర్‌వెల్, ఫ్...'</comment>
      <origin>4957631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7576" sha1="mjdz6ydfmp2n3o9ax4c05b4blpz1f2o" xml:space="preserve">{{Infobox art movement|country=అమెరికా, ముఖ్యంగా న్యూయార్క్ నగరం|majorfigures=క్లిఫోర్డ్ స్టిల్, జాక్సన్ పొల్లాక్, విల్లెం డి కూనింగ్, అర్షిల్ గోర్కీ, మార్క్ రోత్కో, లీ క్రాస్నర్, రాబర్ట్ మదర్‌వెల్, ఫ్రాంజ్ క్లైన్, అడాల్ఫ్ గాట్లీబ్, డేవిడ్ స్మిత్, హన్స్ హాఫ్‌మన్, జోన్ మిచెల్, ఎలైన్ డి కూనింగ్|influences=[[ఆధునికవాదం]], ఎక్స్‌ప్రెషనిజం (వాసిలీ కాండిన్‌స్కీ), సర్రియలిజం, క్యూబిజం, దాదా|yearsactive=1940ల చివరి నుండి – 1960ల ప్రారంభం వరకు
|commons = yes}}

అమెరికాలో '''అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషనిజం''' (నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ) [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] తర్వాత ఒక ప్రత్యేక కళా ఉద్యమంగా ఆవిర్భవించి, 1950లలో ప్రధాన ఆమోదం పొందింది. ఇది [[మహా మాంద్యం]], మెక్సికన్ మ్యూరలిస్టుల ప్రభావంతో 1930ల అమెరికన్ సామాజిక వాస్తవికత నుండి వచ్చిన మార్పు.&lt;ref&gt;The work of Mexican muralists would also influence the work of Jackson Pollock, a leading representative of the New York School and Abstract Expressionism.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Paul |first=Authors: Stella |title=Abstract Expressionism {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/abex/hd_abex.htm |access-date=April 21, 2024 |website=The Met's Heilbrunn Timeline of Art History |date=October 2004 |language=en}}&lt;/ref&gt; ఈ పదాన్ని 1946లో కళా విమర్శకుడు రాబర్ట్ కోట్స్ అమెరికన్ కళకు తొలిసారిగా అన్వయించారు. ఈ ఉద్యమానికి కేంద్రమైన న్యూయార్క్ స్కూల్‌లోని ముఖ్యులలో అర్షిల్ గోర్కీ, జాక్సన్ పొల్లాక్, ఫ్రాంజ్ క్లైన్, మార్క్ రోత్కో, నార్మన్ లూయిస్, విల్లెం డి కూనింగ్, అడాల్ఫ్ గాట్లీబ్, క్లిఫోర్డ్ స్టిల్, రాబర్ట్ మదర్‌వెల్, థియోడోరోస్ స్టామోస్, జాక్ ట్వోర్కోవ్, లీ క్రాస్నర్ తదితరులు ఉన్నారు.

ఈ ఉద్యమం చిత్రలేఖనానికే పరిమితం కాలేదు, డేవిడ్ స్మిత్, లూయిస్ నెవెల్సన్ లాంటి ప్రభావవంతమైన కోలాజిస్టులు, శిల్పులను కూడా కలుపుకుంది. అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషనిజం ఆండ్రే మాసన్, మాక్స్ ఎర్నెస్ట్ లాంటి సర్రియలిస్ట్ కళాకారుల యాదృచ్ఛిక, ఉపచేతన సృష్టి పద్ధతుల ద్వారా విశేషంగా ప్రభావితమైంది. ఈ ఉద్యమంతో సంబంధం ఉన్న కళాకారులు జర్మన్ ఎక్స్‌ప్రెషనిజం తీవ్రతను, ఫ్యూచరిజం, బాహాస్, సింథటిక్ క్యూబిజం వంటి యూరోపియన్ అవాంట్-గార్డ్ పాఠశాలల రాడికల్ దృశ్య పదజాలంతో మిళితం చేశారు.

అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషనిజం తిరుగుబాటుదారితనంగా, విలక్షణంగా పరిగణించబడింది, ఇది వివిధ కళా శైలులను ఆవరించి ఉంది. అంతర్జాతీయ ప్రభావాన్ని సాధించిన తొలి ప్రత్యేక అమెరికన్ ఉద్యమం ఇదే, ఇది పాశ్చాత్య కళా ప్రపంచానికి పారిస్ స్థానంలో న్యూయార్క్ నగరాన్ని కేంద్రంగా నిలిపింది. దీని అభివృద్ధిలో సమకాలీన కళా విమర్శకులు ముఖ్య పాత్ర పోషించారు. క్లెమెంట్ గ్రీన్‌బర్గ్, హెరాల్డ్ రోసెన్‌బర్గ్ వంటి విమర్శకులు తమ రచనలు, సేకరణల ద్వారా అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషనిజంతో సంబంధం ఉన్న కళాకారుల పనిని, ముఖ్యంగా జాక్సన్ పొల్లాక్ పనిని ప్రోత్సహించారు. 1960ల ప్రారంభం నాటికి అమెరికాలో అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషనిజం సాంస్కృతిక ఆధిపత్యం తగ్గిపోయింది, వ్యక్తివాదంపై దానికున్న ప్రాధాన్యతను తిరస్కరించడం పాప్ ఆర్ట్, మినిమలిజం వంటి ఉద్యమాల అభివృద్ధికి దారితీసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rawlings |first=Kandice |date=August 19, 2015 |others=Originally published by Oxford Art Online |title=The Impact of Abstract Expressionism |url=https://smarthistory.org/the-impact-of-abstract-expressionism/ |access-date=April 21, 2024 |website=Smarthistory}}&lt;/ref&gt;

&quot;'''అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషనిజం'''&quot; అనే పదాన్ని తొలిసారిగా 1919లో జర్మనీలో జర్మన్ ఎక్స్‌ప్రెషనిజంకు సంబంధించి ''డెర్ స్టర్మ్'' పత్రికలో ఉపయోగించినట్లు భావిస్తున్నారు. వాసిలీ కాండిన్‌స్కీ వేసిన చిత్రాలను వివరించడానికి ఆల్ఫ్రెడ్ బార్ 1929లో ఈ పదాన్ని ఉపయోగించారు.&lt;ref&gt;Hess, Barbara; &quot;Abstract Expressionism&quot;, 2005&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>mjdz6ydfmp2n3o9ax4c05b4blpz1f2o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4957632</id>
      <parentid>4957631</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T11:26:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4957632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19028" sha1="939k02r5a85heiyx8y7wec5lc2e47vf" xml:space="preserve">{{Infobox art movement|country=అమెరికా, ముఖ్యంగా న్యూయార్క్ నగరం|majorfigures=క్లిఫోర్డ్ స్టిల్, జాక్సన్ పొల్లాక్, విల్లెం డి కూనింగ్, అర్షిల్ గోర్కీ, మార్క్ రోత్కో, లీ క్రాస్నర్, రాబర్ట్ మదర్‌వెల్, ఫ్రాంజ్ క్లైన్, అడాల్ఫ్ గాట్లీబ్, డేవిడ్ స్మిత్, హన్స్ హాఫ్‌మన్, జోన్ మిచెల్, ఎలైన్ డి కూనింగ్|influences=[[ఆధునికవాదం]], ఎక్స్‌ప్రెషనిజం (వాసిలీ కాండిన్‌స్కీ), సర్రియలిజం, క్యూబిజం, దాదా|yearsactive=1940ల చివరి నుండి – 1960ల ప్రారంభం వరకు
|commons = yes}}

అమెరికాలో '''నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ''' (అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషనిజం) [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] తర్వాత ఒక ప్రత్యేక కళా ఉద్యమంగా ఆవిర్భవించి, 1950లలో ప్రధాన ఆమోదం పొందింది. ఇది [[మహా మాంద్యం]], మెక్సికన్ మ్యూరలిస్టుల ప్రభావంతో 1930ల అమెరికన్ సామాజిక వాస్తవికత నుండి వచ్చిన మార్పు.&lt;ref&gt;The work of Mexican muralists would also influence the work of Jackson Pollock, a leading representative of the New York School and Abstract Expressionism.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Paul |first=Authors: Stella |title=Abstract Expressionism {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History |url=https://www.metmuseum.org/toah/hd/abex/hd_abex.htm |access-date=April 21, 2024 |website=The Met's Heilbrunn Timeline of Art History |date=October 2004 |language=en}}&lt;/ref&gt; ఈ పదాన్ని 1946లో కళా విమర్శకుడు రాబర్ట్ కోట్స్ అమెరికన్ కళకు తొలిసారిగా అన్వయించారు. ఈ ఉద్యమానికి కేంద్రమైన న్యూయార్క్ స్కూల్‌లోని ముఖ్యులలో అర్షిల్ గోర్కీ, జాక్సన్ పొల్లాక్, ఫ్రాంజ్ క్లైన్, మార్క్ రోత్కో, నార్మన్ లూయిస్, విల్లెం డి కూనింగ్, అడాల్ఫ్ గాట్లీబ్, క్లిఫోర్డ్ స్టిల్, రాబర్ట్ మదర్‌వెల్, థియోడోరోస్ స్టామోస్, జాక్ ట్వోర్కోవ్, లీ క్రాస్నర్ తదితరులు ఉన్నారు.

ఈ ఉద్యమం చిత్రలేఖనానికే పరిమితం కాలేదు, డేవిడ్ స్మిత్, లూయిస్ నెవెల్సన్ లాంటి ప్రభావవంతమైన కోలాజిస్టులు, శిల్పులను కూడా కలుపుకుంది. అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషనిజం ఆండ్రే మాసన్, మాక్స్ ఎర్నెస్ట్ లాంటి సర్రియలిస్ట్ కళాకారుల యాదృచ్ఛిక, ఉపచేతన సృష్టి పద్ధతుల ద్వారా విశేషంగా ప్రభావితమైంది. ఈ ఉద్యమంతో సంబంధం ఉన్న కళాకారులు జర్మన్ ఎక్స్‌ప్రెషనిజం తీవ్రతను, ఫ్యూచరిజం, బాహాస్, సింథటిక్ క్యూబిజం వంటి యూరోపియన్ అవాంట్-గార్డ్ పాఠశాలల రాడికల్ దృశ్య పదజాలంతో మిళితం చేశారు.

అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషనిజం తిరుగుబాటుదారితనంగా, విలక్షణంగా పరిగణించబడింది, ఇది వివిధ కళా శైలులను ఆవరించి ఉంది. అంతర్జాతీయ ప్రభావాన్ని సాధించిన తొలి ప్రత్యేక అమెరికన్ ఉద్యమం ఇదే, ఇది పాశ్చాత్య కళా ప్రపంచానికి పారిస్ స్థానంలో న్యూయార్క్ నగరాన్ని కేంద్రంగా నిలిపింది. దీని అభివృద్ధిలో సమకాలీన కళా విమర్శకులు ముఖ్య పాత్ర పోషించారు. క్లెమెంట్ గ్రీన్‌బర్గ్, హెరాల్డ్ రోసెన్‌బర్గ్ వంటి విమర్శకులు తమ రచనలు, సేకరణల ద్వారా అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషనిజంతో సంబంధం ఉన్న కళాకారుల పనిని, ముఖ్యంగా జాక్సన్ పొల్లాక్ పనిని ప్రోత్సహించారు. 1960ల ప్రారంభం నాటికి అమెరికాలో అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషనిజం సాంస్కృతిక ఆధిపత్యం తగ్గిపోయింది, వ్యక్తివాదంపై దానికున్న ప్రాధాన్యతను తిరస్కరించడం పాప్ ఆర్ట్, మినిమలిజం వంటి ఉద్యమాల అభివృద్ధికి దారితీసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rawlings |first=Kandice |date=August 19, 2015 |others=Originally published by Oxford Art Online |title=The Impact of Abstract Expressionism |url=https://smarthistory.org/the-impact-of-abstract-expressionism/ |access-date=April 21, 2024 |website=Smarthistory}}&lt;/ref&gt;

&quot;'''అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషనిజం'''&quot; అనే పదాన్ని తొలిసారిగా 1919లో జర్మనీలో జర్మన్ ఎక్స్‌ప్రెషనిజంకు సంబంధించి ''డెర్ స్టర్మ్'' పత్రికలో ఉపయోగించినట్లు భావిస్తున్నారు. వాసిలీ కాండిన్‌స్కీ వేసిన చిత్రాలను వివరించడానికి ఆల్ఫ్రెడ్ బార్ 1929లో ఈ పదాన్ని ఉపయోగించారు.&lt;ref&gt;Hess, Barbara; &quot;Abstract Expressionism&quot;, 2005&lt;/ref&gt;
== శైలి ==
దీనికి ఒక ముఖ్యమైన పూర్వగామి సర్రియలిజం, ఇది యాదృచ్ఛిక, స్వయంచాలక, ఉపచేతన సృష్టిపై దృష్టి పెడుతుంది. నేలపై ఉంచిన కాన్వాస్‌పై జాక్సన్ పొల్లాక్ రంగులను చల్లడం అనే సాంకేతికతకు ఆండ్రే మాసన్, మాక్స్ ఎర్నెస్ట్, డేవిడ్ అల్ఫారో సిక్యూరోస్ పనుల్లో మూలాలు ఉన్నాయి. 

ఉద్యమం పేరు జర్మన్ ఎక్స్‌ప్రెషనిస్టుల భావోద్వేగ తీవ్రత, స్వీయ-నిరాకరణను ఫ్యూచరిజం, బాహాస్, సింథటిక్ క్యూబిజం వంటి యూరోపియన్ నైరూప్య పాఠశాలల ప్రతి-రూప సౌందర్యంతో కలపడం ద్వారా ఉద్భవించింది.&lt;ref name=&quot;Shapiro 2000 p. 189-190&quot;&gt;Shapiro, David/Cecile (2000), &quot;Abstract Expressionism: The politics of apolitical painting.&quot; pp. 189–190 In: Frascina, Francis (2000–1): ''Pollock and After: The Critical Debate''. 2nd ed. London: Routledge&lt;/ref&gt; ఆచరణలో ఈ పదం న్యూయార్క్‌లో పనిచేస్తున్న చాలా విభిన్న శైలులను కలిగి ఉన్న అనేక మంది కళాకారులకు వర్తింపజేయబడింది. 

ఈ శైలి 1950లలో ప్రధాన స్రవంతి ఆమోదం ఎందుకు పొందింది అనేది చర్చనీయాంశం. అమెరికన్ సామాజిక వాస్తవికత 1930లలో ప్రధాన స్రవంతిలో ఉంది. ఇది [[మహా మాంద్యం]] ద్వారానే కాకుండా డేవిడ్ అల్ఫారో సిక్యూరోస్, డియెగో రివెరా వంటి మెక్సికన్ మ్యూరలిస్టులచే ప్రభావితమైంది. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత రాజకీయ వాతావరణం ఈ చిత్రకారుల సామాజిక నిరసనలను ఎక్కువ కాలం సహించలేదు. అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషనిజం యుద్ధ కాలంలో ఉద్భవించింది, నలభైల ప్రారంభంలో న్యూయార్క్‌లోని గ్యాలరీలలో ప్రదర్శించబడటం ప్రారంభమైంది.

అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషనిస్ట్ పాఠశాల అమెరికా అంతటా వేగంగా విస్తరించినప్పటికీ, ఈ శైలికి కేంద్రాలు న్యూయార్క్ నగరం, కాలిఫోర్నియాలోని శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో బే ఏరియా.

== రెండవ ప్రపంచ యుద్ధానంతర కళా విమర్శకులు ==

{{blockquote|ఒకానొక తరుణంలో కాన్వాస్ ఒక అమెరికన్ చిత్రకారుడి తర్వాత మరొకరికి నటించడానికి ఒక వేదికలా కనిపించడం ప్రారంభించింది. కాన్వాస్‌పైకి వెళ్లాల్సింది చిత్రం కాదు ఒక సంఘటన.|హెరాల్డ్ రోసెన్‌బర్గ్&lt;ref&gt;Abstract Expressionism, by Barbara Hess, Taschen, 2005, back cover&lt;/ref&gt;}}

1940లలో కొన్ని గ్యాలరీలు మాత్రమే కాకుండా న్యూయార్క్ వాన్‌గార్డ్ పనిని అనుసరించడానికి సిద్ధంగా ఉన్న విమర్శకులు కూడా తక్కువ మంది ఉన్నారు. రాబర్ట్ మదర్‌వెల్, బార్నెట్ న్యూమాన్ వంటి సాహిత్య నేపథ్యం ఉన్న కొద్దిమంది కళాకారులు విమర్శకులుగా కూడా పనిచేశారు.

== చరిత్ర ==

=== రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం, యుద్ధానంతర కాలం ===

[[File:'Symphony No. 1, The Transcendental', oil on canvas painting by Richard Pousette-Dart, 1941-42, Metropolitan Museum of Art.jpg|thumb|రిచర్డ్ పౌసెట్-డార్ట్, ''సింఫనీ నెం. 1, ది ట్రాన్స్‌సెండెంటల్'', 1941–42]]

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం ప్రారంభానికి ముందు, యుద్ధ సమయంలో ఆధునికవాద కళాకారులు, రచయితలు, కవులు, ముఖ్యమైన సేకరించేవారు, డీలర్లు ఐరోపాను వదిలి అమెరికాలో సురక్షితమైన ఆశ్రయం పొందారు.

యుద్ధానంతర కాలం ఐరోపా రాజధానులను సంక్షోభంలో పడేసింది, ఆర్థికంగా, భౌతికంగా పునర్నిర్మించడానికి, రాజకీయంగా పునఃసమీకరించడానికి ఒక ఆవశ్యకత ఏర్పడింది. అప్పటి వరకు యూరోపియన్ సంస్కృతికి కేంద్రంగా ఉన్న పారిస్‌లో కళల వాతావరణం విపత్తుగా మారింది, కళా ప్రపంచానికి కొత్త కేంద్రంగా పారిస్ స్థానంలో న్యూయార్క్ నిలిచింది. అమెరికాలో కొత్త తరం కళాకారులు ఉద్భవించడం, ప్రపంచ వేదికపై ఆధిపత్యం చెలాయించడం ప్రారంభించారు, వారిని ''అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషనిస్టులు'' అని పిలిచారు.

==== యాక్షన్ పెయింటింగ్ ====

యాక్షన్ పెయింటింగ్ అనేది 1940ల నుండి 1960ల ప్రారంభం వరకు విస్తృతంగా వ్యాపించిన శైలి, ఇది అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషనిజంతో దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంది.

ఈ పదాన్ని 1952లో అమెరికన్ విమర్శకుడు హెరాల్డ్ రోసెన్‌బర్గ్ కనుగొన్నారు&lt;ref&gt;{{cite web
| url = http://www.poetrymagazines.org.uk/magazine/record.asp?id=9798
| title = ''The American Action Painters''
| access-date=August 20, 2006
| last = Rosenberg
| first = Harold
| publisher = Poetry Magazines
}}&lt;/ref&gt;. రోసెన్‌బర్గ్ విమర్శ కాన్వాస్‌ను &quot;నటించడానికి ఒక వేదిక&quot;గా అభివర్ణించింది. పూర్తయిన పెయింటింగ్ అనేది వాస్తవ కళాఖండానికి భౌతిక వ్యక్తీకరణ మాత్రమేనని రోసెన్‌బర్గ్ వాదించారు. 

==== కలర్ ఫీల్డ్ ====
క్లిఫోర్డ్ స్టిల్, బార్నెట్ న్యూమాన్, అడాల్ఫ్ గాట్లీబ్, మార్క్ రోత్కో పనిలో ప్రశాంతంగా మెరుస్తున్న రంగుల బ్లాక్‌లు అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషనిస్టులుగా వర్గీకరించబడ్డాయి. కలర్ ఫీల్డ్ పెయింటింగ్ మొదట్లో అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషనిజంలో ఒక నిర్దిష్ట రకానికి, ముఖ్యంగా రోత్కో, స్టిల్, న్యూమాన్, మదర్‌వెల్, గాట్లీబ్ తదితరుల పనికి సూచించబడింది.

== పరిణామాలు ==
అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషనిజం తర్వాత కలర్ ఫీల్డ్ పెయింటింగ్, లిరికల్ అబ్‌స్ట్రాక్షన్, ఫ్లక్సస్, పాప్ ఆర్ట్, మినిమలిజం, పోస్ట్‌మినిమలిజం, నియో-ఎక్స్‌ప్రెషనిజం లాంటి కళా ఉద్యమాలు పుట్టుకొచ్చాయి.

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* [[నైరూప్య కళ]]
* [[ఆధునికవాదం]]
* [[పాప్ ఆర్ట్]]

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== గ్రంథ పట్టిక ==
* Belgrad, Daniel. ''The Culture of Spontaneity. Improvisation and the Arts in Postwar America'' University of Chicago Press, Chicago &amp; London, 1998. {{ISBN|978-966-359-305-0}}
* Anfam, David. ''Abstract Expressionism'' (New York &amp; London: Thames &amp; Hudson, 1990). {{ISBN|0-500-20243-5}}
* Craven, David, ''Abstract expressionism as cultural critique: dissent during the McCarthy period'' (Cambridge; New York: Cambridge University Press, 1999.) {{ISBN|0-521-43415-7}}

== బయటి లింకులు ==
{{Commons category}}
* [https://web.archive.org/web/20140717070455/http://www.terraingallery.org/Jackson-Pollock-Ambition-DK.html జాక్సన్ పొల్లాక్]
* [http://www.louisschanker.info/ లూయిస్ శాంకర్]
* [http://www.clyffordstillmuseum.org/ క్లిఫోర్డ్ స్టిల్ మ్యూజియం]

{{Abstract art}}
{{Modernism}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Abstract Expressionism}}
[[వర్గం:అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషనిజం]]
[[వర్గం:నైరూప్య కళ]]
[[వర్గం:ఆధునిక కళ]]
[[వర్గం:అమెరికన్ కళా ఉద్యమాలు]</text>
      <sha1>939k02r5a85heiyx8y7wec5lc2e47vf</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>